Uitvoeringsnota Klimaatbeleid; Verslag nota-overleg op 1 november 1999 over de Uitvoeringsnota klimaatbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26603, nr. 25

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-11-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26603 nr. 25

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissies voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en voor Economische
ZakenEerste termijn van de zijde van de commissiesEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissiesTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26603Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 339 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 603Uitvoeringsnota Klimaatbeleidnr. 25VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG Vastgesteld 4 november 1999De vaste commissies voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 en voor Economische Zaken2
hebben op 1 november 1999 overleg gevoerd met minister Pronk van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en minister Jorritsma-Lebbink van Economische
Zaken over de Uitvoeringsnota klimaatbeleid (26 603).Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,ReitsmaDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,De Gier Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissies voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en voor Economische
ZakenMaandag 1 november 1999 11.15 uurDe voorzitter: FeenstraAanwezig zijn 9 leden, te weten:Van den Akker, Augusteijn-Esser, Crone, Feenstra, Klein Molekamp, Van
Middelkoop, Poppe, Van der Staaij en M.B. Vos,alsmede de heer Pronk, minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, en mevrouw Jorritsma-Lebbink, minister van Economische Zaken.Aan de orde is de behandeling van:de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid (26603).De voorzitter:Ik open de vergadering en heet beide bewindspersonen en de hen ondersteunende
ambtenaren, de belangstellenden en de woordvoerders van harte welkom. Wij
spreken vandaag over de maatregelen die in het kader van het klimaatbeleid
binnenslands moeten worden getroffen, gelet op de effecten en doelstellingen
op langere termijn. Een dergelijke inhoudelijke systematiek geldt ook voor
deze vergadering. Ook daarvoor geldt een doelstelling, namelijk dat zij uiterlijk
te 23.00 uur is afgelopen. Wij moeten nu al de nodige maatregelen nemen om
voor elven uit te komen. Vaak worden de uren tijdens de ochtend als lange
uren ervaren en constateert men dat, naarmate het tijdstip van 23.00 uur naderbij
komt, de uren veel korter lijken te zijn. Ik hoop dat hiermee bij het leveren
van de inbreng en bij het plegen van interrupties rekening zal worden gehouden,
zodat er voldoende tijd resteert voor een nuttige tweede termijn.Eerste termijn van de zijde van de commissiesDe heerCrone(PvdA)Voorzitter! Voor je inbreng ten behoeve van dit debat behoef je maar in
het weekeinde na te gaan wat er in de kranten staat en over de radio tot je
komt. Ik geef u enkele observaties. Afgelopen zaterdag was de warmste 30ste
oktober van deze eeuw, zoals er de laatste tien jaar vele records zijn gebroken.
Een tweede waarneming is de volgende. Een bedrijf gaat zeppelins maken, de
zuinigste vervoerders door de lucht, laat zich aan de beurs noteren en heeft
al 190 mln. opgehaald. Hierbij zijn grote concerns betrokken zoals Mercedes
en Siemens. Echter, in de krant kan men ook lezen dat een retourtje naar Washington
nu nog maar f 545 kost.Voor de radio bevestigt Nobelprijswinnaar Paul Crutzen wat al eerder tijdens
onze hoorzitting van de vorige week werd bevestigd door het KNMI: wetenschappers
zien steeds meer aanwijzingen voor de noodzaak, het broeikasprobleem serieus
te nemen. Waren er drie jaar geleden nog twijfels te horen tijdens de hoorzittingen
van de klimaatcommissie-Van Middelkoop, ook bij de heer Crutzen, ze vallen
nu aanzienlijk minder te beluisteren. Ik vermeld nog een andere waarneming.
De ijsberenactie van het WNF levert in een paar weken 20.000 mensen op die
in duurzame stroom willen investeren door die stroom te kopen.Toch is het een gemengd beeld. Er is sprake van een werkelijk serieuze
dreiging waaraan wetenschappers en bezorgde burgers iets willen doen en er
zijn technologische mogelijkheden om de problemen op te lossen. Toch is dit
niet genoeg om tevreden te zijn. Ik constateer dat het kabinet tamelijk afwezig
is in het Nederlandse klimaatbeleid. Wat mij betreft ontbreekt het in het
politieke debat te veel aan inspiratie en urgentie voor de langere termijn.
Minister Pronk horen we veel over ándere zaken en mevrouw Jorritsma
schuift veel op de lange baan en neemt weinig besluiten.De Uitvoeringsnota klimaatbeleid biedt nu een beleidspakket voor het klimaatprobleem
dat wij het minimum noemen. Het gaat om het nationale gedeelte. Het klimaatprobleem
vergt een structuurverandering van onze economie die wij kunnen bereiken door
energiebesparing en het verhogen van de energie-efficiency, zodat wij steeds
minder energie nodig hebben. Daarnaast moet de energie die wordt verbruikt,
steeds meer duurzaam worden opgewekt. Men dient over te schakelen van fossiele
brandstoffen, zoals kolen en olie, op duurzame energie: zon, biomassa en wind.
Voorzitter! Dit leidt tot een dubbele, ingrijpende verandering en tot een
trendbreuk naar zuiniger en schoner. Onze economie is nog steeds te veel gebaseerd
op te veel energieverbruik en op het verbruik van fossiele brandstoffen.Kortom, voorzitter, klimaatverandering en broeikaseffect vormen een langetermijnprobleem
dat meer aanpak en visie vergt dan nu uit het kabinetsstuk naar voren lijkt
te komen. Je ziet het ook bij veel milieuspecialisten en -organisaties, bij
deskundigen van bedrijven; wij lijken ons steeds meer te verstrikken in technische
maatregelen, in de megatonnen die over tafel heen en weer vliegen. Zelfs de
voorzitter van de Algemene energieraad ziet het verschil niet meer tussen
mega- en miljoenen tonnen; dat is hetzelfde. Een politiek gegeven is dat de maatregelen krap toereikend zijn. De nota
laat dit ook zien. Er staat dat de CO2-uitstoot in ons land zal
blijven stijgen en op zijn best in 2010 zal dalen. Voorlopig is er absoluut
geen sprake van ontkoppeling tussen economische groei en CO2-uitstoot.
De economische groei gaat nog steeds gepaard met vergroting van het klimaatprobleem.
Wat is de visie van de bewindslieden hierop? Achten zij meer ingrijpende maatregelen
nodig?In de Kamer wordt hierover ook gedebatteerd. Er zijn partijen die met
de rug naar het probleem toestaan en die niet investeren in een debat met
hun achterban tenzij het nodig is om die ergens tegen te laten zijn. Voorts
verschuilen ze zich achter andere internationale moeilijke omstandigheden.
Het lijkt ons volstrekt onverantwoord als men zich achter andere problemen
verschuilt. Onze economie floreert namelijk en ook de voorspellingen voor
de komende jaren zijn gunstig.De heerVan Middelkoop(GPV)Doelt u op de VVD-fractie? Het zijn stevige beschuldigingen en ik heb
graag dat die geadresseerd zijn.De heerCrone(PvdA)Ja, en ook op de CDA-fractie. Ik kom hierop echter terug. Overigens zijn
het niet zozeer beschuldigingen. Het zijn waarnemingen die ik serieus neem.
Onze economie floreert echter en er is geen enkele reden om met de rug naar
het probleem te gaan staan of zich te verschuilen achter internationale omstandigheden.
Door de florerende economie ontstaan meer milieu- en broeikasproblemen, maar
er ontstaat ook meer ruimte om te investeren in schone en zuinige technologie.
Onze verantwoordelijkheid jegens ontwikkelingslanden en bepaalde Westerse
landen die met grote werkgelegenheidsproblemen kampen, waardoor het broeikasprobleem
minder hoog wordt ingeschat, wordt groter. Wil het kabinet bewerkstelligen
dat Nederland een voortrekkersrol gaat vervullen in het internationale debat?De uitvoeringsnota moet over meer gaan dan alleen maar over het terugdringen
van CO2-emissies. Investeren in klimaatbeleid betekent ook investeren
in de maatschappij. Dit levert winst voor Nederland op. Als dit geleidelijk
wordt aangepakt, hoeft er absoluut geen economisch drama te ontstaan. Integendeel,
er ontstaat winst in de vorm van meer werkgelegenheid en nieuwe technologische
vernieuwingen ­ Nederland is bijvoorbeeld koploper op het terrein van
warmtekrachtkoppeling ­, energiebesparing, exportmogelijkheden en neveneffecten
van een schoon milieu op andere terreinen, zoals bij verzuring. Als de eerder
genoemde omschakeling tijdig wordt ingezet, is dit alleszins haalbaar. De
VROM-raad, de Algemene energieraad en de SER pleiten in opmerkelijk harde
adviezen voor een overstap naar schone energiebronnen. Het verbaast mij dat
het kabinet die geluiden in de nota niet serieus neemt. Nogmaals, het gaat
om ingrijpende structurele veranderingen. Het is een moeilijk probleem. De
VN meldt bijvoorbeeld dat het klimaatprobleem een van de hardnekkigste milieuproblemen
is. Het is ook geen wonder dat maatregelen in ons land tot demonstraties leiden.
Wij moeten ons echter richten op wat het klimaatbeleid kan opleveren.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik heb van de demonstranten begrepen dat hier maatregelen genomen worden
die in de buurlanden niet genomen worden, zodat onze schone productie weggeconcurreerd
wordt door vuilere Duitse steenkolen. Dat is iets anders dan de bewering dat
de demonstranten het probleem niet serieus namen. Zij wijzen erop dat het
een ongelijk Europees speelveld is waar ze slachtoffer van dreigen te worden.De heerCrone(PvdA)Uit veel gesprekken met de demonstranten heb ik gemerkt dat zij het broeikasprobleem
zeer serieus nemen. Daarom begrijpen zij uw aandacht voor Borssele niet. De
elektriciteitssector is maar een klein deel van het probleem. Het debat moet
echter gaan om de vraag welke maatregelen gehandhaafd blijven, welke niet
en wat daarvoor in de plaats komt. De houding "als ze het in het buitenland
niet doen, doe ik ook niet mee", klinkt door in uw vraag.Het moet geen beleid zijn dat alleen maar gericht is op de goedkoopste
manier voor Nederland om maatregelen te nemen en de min 6% van Kyoto halen.
Dat is toch ook een beetje de sfeer van de nota. Ik ben dan ook benieuwd of
het kabinet voldoende garanties geeft om in combinatie met de economische
ontwikkeling, de economische groei, afwenteling op het milieu te voorkomen.
Het gaat erom dat het kabinet de investeringen verhoogt conform de economische
ontwikkeling. Dat lijkt mij zeker een interessante vraag voor de vice-premier
in verband met de verdere onderhandelingen over het regeerakkoord. Minister
Pronk heeft daarover ook opmerkingen gemaakt. Ik ben dus benieuwd naar de
visie van minister Jorritsma op de verantwoordelijkheid voor de daadwerkelijke
invulling van dit energie- en klimaatprobleem bij aanhoudende economische
groei.MevrouwVos(GroenLinks)Wat betekent dit concreet? De heer Crone stelt het volgende voor: meer
economische groei en meer investeringen in milieu, onder andere in energiebesparing.
Wil hij dan daadwerkelijk, afhankelijk van de economische groei, meer geld
voor investeringen vrijmaken? Zo ja, hoe zal hij dat concreet invullen?De heerCrone(PvdA)Dit betekent voor mij twee dingen. Het ene is dat het onderhavige pakket
een minimum is dat gegarandeerd gehaald moet worden, onafhankelijk van een
hoge of lage economische groei. Het andere is dat, als de economische groei
hoger is dan wij dachten, de eventuele extra CO2-emissies gecompenseerd
moeten worden. In het regeerakkoord staat dat een grotere financiële
ruimte door bijvoorbeeld lastenverlichting en meevallers in de uitgaven ook
wordt aangewend ten behoeve van de prioriteiten van het regeerakkoord: onderwijs,
zorg en extra milieubeleid. Daarvoor zijn aanzienlijke bedragen uitgetrokken.
Ik ben benieuwd dus benieuwd naar de reactie van de vice-premier.MinisterJorritsma-LebbinkIk zit hier als minister van Economische Zaken.De heerCrone(PvdA)Ik wil wel zeggen dat ik u buitengewoon serieus neem in uw rol als een
van de dragers van het kabinet.MevrouwVos(GroenLinks)Ik ben het zeer eens met de heer Crone, maar het verbaast mij dat dit
jaar bij de algemene beschouwingen de PvdA aangaande extra investeringen alleen
heeft gesproken over zorg en onderwijs. Ik heb de PvdA-fractie
toen niet over milieu horen spreken. Hoe verklaart de heer Crone dat?De heerCrone(PvdA)Dan hebt u niet helemaal goed opgelet. Er zijn een aantal moties mede
ondertekend door de heer Melkert. Ik denk aan de motie over extra geld voor
duurzame energie; dit geldt voor nog andere milieupunten. Er is ook gesproken
over de energiebelastingen, maar dat komt voluit aan de orde bij de behandeling
van het belastingplan. Dat alles wordt ook toegepast in deze kabinetsperiode,
alsook in de Miljoenennota. Er is dus wel degelijk uitvoerig over gesproken.De heerKlein Molekamp(VVD)De heer Crone wil een rechtstreekse relatie leggen tussen de economische
groei en de uitgaven voor het milieubeleid. Dat betekent: bij meevallers meer
geld daarvoor en bij tegenvallers minder geld. Is dat zijn bedoeling?Is het overigens niet veel wezenlijker om te monitoren? Als er dus een
teveel aan CO2 is, moet er een extra impuls komen. Voldoen wij,
los van de economische groei, nog steeds aan de normen, dan hoeft er geen
extra impuls te komen. Hiermee wordt de inspanning afhankelijk gemaakt van
het resultaat. Is dat niet de juiste weg?De heerPoppe(SP)De heer Crone sprak over investeringen in milieumaatregelen, wat algemener
is dan alleen CO2 betreffend. Die wil hij laten meegroeien met
de economie. Als de economie minder groeit, wordt er dan minder voor het milieu
gedaan? Is dat het logische gevolg van de koppeling die hij maakt?De heerCrone(PvdA)Deze vraag is twee keer gesteld. Ik had die vraag van de heer Klein Molekamp
verwacht. Hij stelt de vraag steeds zo dat het minder kan worden. Daar is
echter geen sprake van. Ik heb klip en klaar gezegd dat bij elke economische
groei de min 6% gehaald moet worden. Ik heb ook gezegd: als er meer groei
is, halen wij dat doel misschien niet, maar dan moet er meer beleid ingezet
worden. Ik heb ook heel duidelijk gezegd dat wij dit natuurlijk voortdurend
moeten monitoren. Dat doet het kabinet ook en daarover verschijnen veel tussenrapportages.
Iedere keer moet dan worden nagegaan of er al dan niet een tandje bijgeschakeld
moet worden. Ik ben niet voor een vast uitgangspunt dat x% van de economische
groei voor het milieu bestemd moet zijn. Er kan namelijk meer of minder nodig
zijn.De heerPoppe(SP)Dit betekent dat het voor de PvdA nooit minder en alleen maar meer wordt?De heerCrone(PvdA)Gelet op de hardnekkigheid van dit probleem van het broeikaseffect lijkt
mij dat eerder waarschijnlijk dan dat het goedkoper wordt.De heerPoppe(SP)Het gaat er niet om wat waarschijnlijk is, maar om wat de Partij van de
Arbeid voorstaat.De heerCrone(PvdA)Er is toch geen enkel voorstel om er minder van te maken?De heerPoppe(SP)Nee, maar u koppelt het aan de economische groei! Dan is er mogelijk ook
negatieve groei en is het logisch, dat het minder wordt.De heerCrone(PvdA)Dat doe ik dus niet! Ik koppel de financiële inzet niet aan de economische
groei maar aan het bereiken van het gestelde doel. Het gestelde doel moet
worden behaald. Dat is een internationale verplichting, die wij overigens
ook al langer in Nederland hebben vastgesteld.Voorzitter! Het gaat om het verstoren van de natuurlijke opwarming van
de aarde door de zon, in hoofdzaak door kooldioxide maar ook door andere broeikasgassen,
zoals methaan, lachgas en de fluorverbindingen. De klimaatmodellen laten dit
verband steeds duidelijker zien. Hoe meer broeikasgassen, hoe hoger de temperatuur
wordt. Wetenschappelijk bestaat er over dit mechanisme al een eeuw lang geen
onduidelijkheid meer en blijkt ook uit laboratoriumproeven, dat meer broeikasgassen
tot opwarming leiden. Wel is er onzekerheid over de precieze omvang en het
tempo van het broeikaseffect. Er zijn immers andere factoren in het geding,
zoals de rol van oceanen en de variaties in de zonnecyclus. Toch concludeert
de Intergouvernementele Panel Klimaatverandering (IPCC) dat menselijke activiteiten,
voornamelijk als gevolg van fossiele brandstofverbruik, een belangrijke oorzaak
zijn voor de toename van broeikasgassen en de klimaatverandering. Het KNMI
heeft deze conclusies een maand geleden onderschreven, evenals prof. Crutzen,
onze Nobelprijswinnaar. Zij verwachten, dat het derde rapport van het IPCC
in 2001 of 2002 de invloed van het menselijk handelen nog sterker zal onderschrijven.
Het versterkte broeikaseffect leidt dus tot klimaatverandering en menselijk
handelen ligt hieraan ten grondslag.Belangrijker dan een gemiddelde temperatuurstijging van 1, 2 of 3°
Celsius is, dat we weten dat die temperatuurstijging tot heftige veranderingen
in weerpatronen leidt. Voor Nederland kan dat bijvoorbeeld meer regenval en
natheid betekenen. Sommige delen van Afrika zullen juist minder regenval krijgen.
Aanpassen is voor sommige landen moeilijker dan voor andere, in ieder geval
voor de ontwikkelingslanden. Ook weten we dat temperatuurstijging gevolgen
heeft voor voedselproductie, ecosystemen, rivier- en zeestromen en het zeespiegelniveau.
Wat we niet precies weten, is hoe sterk dat effect zal zijn maar het was toch
wel zeer opmerkelijk, dat de vorige week door het RIVM in de hoorzitting werd
opgemerkt, dat uit 4000 recente artikelen blijkt, dat de effecten op de ecosystemen
zich sneller voordoen dan oorspronkelijk werd gedacht. Men dacht eerst aan
een termijn van 50 tot 100 jaar, nu ziet men al dat verschijnselen zich thans
al voordoen. Met name ecosystemen met een lange levenscyclus, zoals bossen,
kunnen zich moeilijk aanpassen aan temperatuurvariaties en zullen dus afsterven.
Hoe minder bos, hoe minder CO2-opname, want bossen houden veel
CO2 vast. Dit heeft dan weer gevolgen voor de rijkdom aan plant-
en diersoorten omdat bossen veel biodiversiteit herbergen. Ik hoorde vanmorgen
op de radio, dat ook andere soorten vis in de Noordzee en de omliggende oceanen
worden waargenomen, vissoorten die bij een wat hogere temperatuur horen.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! De heer Crone en ik hebben dezelfde hoorzitting bijgewoond.
Het valt mij op, dat hij zulke absolute conclusies trekt, die in de hoorzitting
niet werden getrokken. Er werd gesproken over de invloed van het menselijk
handelen, maar het kappen van de oerwouden heeft grote invloed
op het klimaat. Ook dat is een vorm van menselijk handelen, evenals lozingen
van warm water op zee. Het volledig toeschrijven, zoals de heer Crone doet,
aan dit element is in ieder geval niet wat ik van de hooggeleerden heb begrepen.De voorzitter:Dit lijkt mij geen vraag. Het is ook een eigen interpretatie en ik stel
dan ook voor, dat de heer Crone zijn betoog voortzet.De heerCrone(PvdA)Ja, maar ik laat me toch niet aanpraten dat ik zou hebben gezegd, dat
de totale klimaatverandering het gevolg is van alleen maar CO2-effect
of een menselijk effect. Natuurlijk is ook het kappen van oerwouden slecht ­
dat wisten we allang ­ evenals het kappen van de wouden in Zweden, waar
nu gelukkig een einde aan is gekomen. Maar het is aantoonbaar, dat de CO2-emissies zijn toegevoegd aan de atmosfeer en dat dit een menselijke
oorzaak heeft en dat dit in sterke mate het langetermijneffect van de klimaatverandering
veroorzaakt. Ik zal dat toelichten met een citaat uit het KNMI-rapport: "Met
enige voorzichtigheid kunnen we vaststellen dat de door de mens veroorzaakte
wereldwijd gemiddelde temperatuurverandering alleen dan beperkt kan worden
tot minder dan 2° Celsius als geïndustrialiseerde en ontwikkelingslanden
na 2010 hun uitstoot aanzienlijk terugbrengen. Een wereldwijd gemiddelde door
de mens veroorzaakte zeespiegelstijging van 20 cm in 2100 lijkt al niet meer
te vermijden."Er kleven, kort gezegd, veel risico's aan klimaatverandering die moeilijk
afwendbaar zijn als er geen preventieve maatregelen worden genomen. De politieke
keuze is om de ernst van het klimaatprobleem te erkennen en om actie te ondernemen.Het KNMI erkent dus voluit de ernst van de klimaatproblematiek, maar waarschuwt
ervoor om de warmte records in Nederland van de laatste 10 jaar geheel aan
het broeikaseffect toe te schrijven. Dat verbaast mij niks, want Nederland
is natuurlijk maar een klimatologische postzegel in het wereldklimaat. Het
is onzinnig om op één klein plekje op de aarde af te rekenen.
Monitoring blijft nodig om de klimaattrends te volgen. Een goed voorbeeld
van monitoring geeft de Engelse milieuminister. Hij rapporteerde onlangs dat
over 34 indicatoren die klimaatverandering in het Verenigd Koninkrijk is geïdentificeerd
zoals een twee weken vroeger begin van de lente, een natter voorjaar en drogere
zomers met nu al zichtbare gevolgen voor flora en fauna. Waarom stelt minister
Pronk een soortgelijk rapport niet op voor Nederland? Verwacht hij dat van
omringende landen? Kennelijk is dit in Engeland een belangrijk signaal geweest
in het bewustwordingsproces en de discussie daarover.Ik kom te spreken over het beleid en het succes van Kyoto. Opmerkelijk
en eigenlijk zonder precedent blijft het succes van Kyoto: een wereldwijde
erkenning en commitment van zoveel landen om de broeikasemissies terug te
dringen. Nog altijd denk ik met zeer veel waardering terug aan de inzet van
minister de Boer. En alleen al vanwege deze problematiek hoop ik dat Al Gore
de volgende president van de Verenigde Staten wordt. Hij was ook in Kyoto
en durft consequenties aan zijninzicht te verbinden, hoe moeilijk dit ook ligt in de Verenigde
Staten. Deze man durft in ieder geval wel te zeggen waar het op staat. Dit
is geen stem advies, want dan zou ik een andere taal gebruiken!Voorzitter! Kyoto is een eerste stap, want ook als de emissies dalen kan
de concentratie van broeikasgassen nog toenemen. Een broeikasgas, zoals CO2, heeft bijvoorbeeld een lange leeftijd van 100 tot 200 jaar en blijft
daardoor langer in de lucht hangen. Dat is dus anders dan bij geluidhinder.
Als er morgen niet wordt gevlogen, wordt er ook geen lawaai meer veroorzaakt.
De IPPC pleit daarom voor een wereldwijde reductie voor de lange termijn van
50 tot 70% ten opzichte van 1990 om de temperatuurstijging tot 2 graden Celcius
te beperken. Dat is wat anders dan de 5 tot 8% die de landen nu hebben afgesproken
in Kyoto.De Europese Unie heeft zich in Kyoto verplicht om een reductie van 8%
te realiseren. Maar het succes van Europa om broeikasemissies in 2000 te stabiliseren
is tot nu toe louter incidenteel. Stabilisatie is mogelijk dankzij de economische
herstructurering in Duitsland ­ om een eufemistische uitdrukking te
gebruiken voor het instorten van de Oost-Duitse economie ­ en de omschakeling
van kolen naar gas in het Verenigd Koninkrijk. Die omschakeling heeft bij
ons eerder plaatsgevonden. Maar er is meer dan incidenteel succes nodig. Beleid
op Europees niveau is bijvoorbeeld hard nodig voor de transportsector, de
sector die het hardst groeit, namelijk 22% in 2000. Is het EU-convenant met
de auto-industrie in Europa een maatregel die de emissies in de transportsector
voldoende beteugelt? Is er niet veel meer winst te halen op EU-niveau voor
het Nederlandse klimaatbeleid in deze en andere sectoren? Ik denk dan aan
de energieproductie, de grootverbruikers in de industrie en de luchtvaart.Leren wij eigenlijk wel genoeg van onze Europese partners? Wij doen altijd
alsof wij vooroplopen, maar vanmorgen heb ik vernomen dat Nederland in Bonn
te boek staat als het land dat in alle opzichten remt. Klopt dit? Ik heb op
televisie een documentaire van de VPRO gezien, waaruit bleek dat andere landen
veel verder zijn met kleinschalige biomassastook in flatgebouwen en woningen.
Dat werkt net zo efficiënt en schoon als gas. Je hoeft de asla maar één
keer per jaar leeg te halen! Wij praten echter alleen nog maar over biomassa.
Doet het kabinet voldoende intensief aan benchmarking met andere landen, ook
in Europa? Is het niet belangrijk om eindelijk eens een doorbraak te forceren
rond de gezamenlijke ecobelastingen in de Europese Unie? Wij hebben nu onze
milieukrachtpatser commissaris Bolkestein op dat dossier zitten. Ik mag toch
hopen dat wij daar snel overeenstemming over bereiken, want hij is daar sinds
jaar en dag een groot voorstander van. In alle ernst, is het geen tijd om
dit onderwerp naar de Top van regeringsleiders aan het eind van dit jaar in
Finland te trekken?MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Is de heer Crone het eens met de inzet van de regering op
dit punt? Wij weten allemaal dat de regering in het kader van het convenant
met de grote bedrijven over de energie min of meer heeft gezegd dat zij er
in Europees verband voor zal zorgen dat er geen grootverbruikerheffing komt.
Het lijkt er nu op alsof Nederland alleen nog maar uit is op een heffing voor
de kleinere gebruikers, ook in Europees verband. Dat is toch een veel zwakkere
inzet dan die van een tijd geleden. Hoe beoordeelt de heer Crone
de inzet van de regering terzake?De heerCrone(PvdA)In ruil voor het benchmarkconvenant ­ ik kom daar later specifieker
op terug ­ heeft het kabinet als tegenprestatie toegezegd dat er voor
de deelnemers aan het benchmarkconvenant geen specifieke heffingen komen.
Een algemene heffing is echter wel mogelijk, ook nationaal. Het kabinet blijft
verder streven naar een internationaal afgestemde algemene heffing, ook voor
grootverbruikers. Ik zie het benchmarkconvenant meer als bodem in de markt
waarop verder kan worden gebouwd, ook via andere instrumenten. Het kabinet
heeft zich dus niet laten gijzelen ­ die indruk wordt wel eens gewekt ­
in een volstrekt verkeerd convenant.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Gezien het feit dat de heer Crone voor bijna niemand nog iets
vriendelijks over heeft, weet ik het des temeer te waarderen dat hij de heer
Bolkestein een compliment geeft. Ik zou hem daarvoor willen danken.De heerCrone(PvdA)Gelukkig heeft de heer Klein Molekamp goed begrepen dat in mijn eerdere
opmerkingen, gericht aan de VVD, minder ironie zat dan in die over de heer
Bolkestein.Als je de balans opmaakt wat betreft de verdeling binnen Europa, dan kun
je constateren dat Nederland eigenlijk een voordelige taakstelling heeft gekregen.
De min 6% voor Nederland is al lager dan die min 8% en de oorspronkelijk door
Nederland in Europees verband aangeboden min 10%. Voorts is het een voordelige
taakstelling, omdat wij ook overige broeikasgassen mogen terugdringen ­
voorheen was dat niet het geval ­ en omdat wij de helft in het buitenland
mogen terugdringen, via de zogenaamde flexibele mechanismen. Dat maakt het
allemaal gemakkelijker. Daardoor kunnen wij er echter niet zeker van zijn
dat er tegen 2010 sprake is van een echte trendbreuk in de CO2-emissies.
Die zekerheid is er nog niet. Deelt de minister deze opvatting? Wat doet hij
om het streven naar ontkoppeling, gelet op het regeerakkoord, waar te maken?De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik wil de heer Crone een beetje matigen in zijn optimisme.
Wij hebben het helemaal niet over min 6%. Dat is de doelstelling voor de jaren
1990 tot 2010. Wij zitten nu echter al op plus 10% ten opzichte van 1990.
Wij praten dus niet over min 6% in 20 jaar, maar over 16% in tien jaar.De heerCrone(PvdA)Dat klopt, maar ik ben niet optimistisch. Ik heb het woord "optimistisch"
ook niet gebruikt. Ik heb gezegd dat wij een vrij voordelige taakstelling
hebben gekregen. Wij mogen een deel van het CO2-probleem bij andere
broeikasgassen leggen. Dat is overigens ook zinvol, want dat zijn ook broeikasgassen.
Voorts mogen wij een deel in het buitenland doen. Daar ga ik zo dadelijk specifiek
op in. Dat betekent dat wij een aanzienlijk lichtere taak hebben dan wij dachten
toen het om Kyoto ging. Toen gingen wij uit van min 10%, los van de overige
broeikasgassen. Ik zeg niet dat dit slecht is, maar het is wel een feit. Ik
kan pas op zijn vroegst na dit debat zeggen dat ik optimistisch ben. Vooralsnog
ben ik dat juist niet.Nederland komt dus voordelig weg met die 50/50-verdeling. Daarbij spelen
twee politieke factoren een belangrijke rol. De eerste factor is dat Nederland
geloofwaardig moet blijven tegenover met name ontwikkelingslanden die nog
niet willen overgaan tot reducties, tenzij de industriële landen hun
emissies zelf reduceren, in eigen land. Het klimaatprobleem is immers in grote
mate veroorzaakt en bepaald door de economische ontwikkeling in het noorden,
waar sprake is van 70 tot 80% van de emissies, terwijl daar maar 20% van alle
burgers woont. Daarom ben ik er trots op dat Nederland via het regeerakkoord
honderden miljoenen beschikbaar stelt voor het ondersteunen van de ontwikkelingslanden
bij hun energiebeleid en op hun voorwaarden. Het gaat om duurzame-energiebesparing,
vallend onder de ODA-criteria voor ontwikkelingshulp. Dat ondersteunen wij
van harte. De VS vormen de andere factor. Zij zijn verantwoordelijk voor 25%
van alle broeikasgassen, maar ze willen het Kyotoprotocol vooralsnog niet
ondertekenen als ze niet alle mogelijkheden krijgen om reducties in het buitenland
te halen.De discussie hierover is nog niet rond, maar in theorie is het mogelijk
om door internationale handel een groter resultaat tegen lagere kosten te
behalen. De politieke geloofwaardigheid maakt het nodig dat de westerse landen
dan een veel lager plafond accepteren, waarbij daaronder gehandeld mag worden.
De Verenigde Staten hebben dat niet voorgesteld.Neemt Nederland niet een erg groot risico door nu al van een 50/50-verdeling
uit te gaan? Het kan nog beide kanten op vallen. Of is 50/50 het perfecte
midden tussen 0% flexibele mechanismen van de ontwikkelingslanden en 100%
van de Verenigde Staten? Ik ben benieuwd naar de politieke beoordeling hiervan,
omdat de volgende klimaatconferentie over anderhalf jaar in Den Haag plaatsvindt.
Die flexibele mechanismen moeten nog worden uitgewerkt op internationaal niveau
en dat wordt hopelijk afgerond in Den Haag. Om het bedrijfsleven mee te krijgen
is hard nodig dat iedereen weet met welke criteria dit allemaal gebeurt. Wat
doen de ministers om de kans van slagen bij dit onderwerp te vergroten?Kanselier Schröder heeft vorige week de Bonnconferentie geopend en
gepleit voor een snelle ratificatie van het Kyotoprotocol. Is de minister
ook van mening dat snelle ratificatie wenselijk is? Is het niet een mooie
inzet om die ratificatie uiterlijk op de conferentie in Den Haag, CoP-6, af
te ronden, zodat naast Maastricht en Amsterdam ook Den Haag op de internationale
kaart staat?Er zijn ook onderwerpen waarover geen meningsverschillen zijn, zoals energiebesparing
en duurzame energie. Zonnepanelen in India of in Indonesië zijn hierbij
te noemen. Over dat soort mechanismen kan in Bonn al overeenstemming worden
bereikt. Onder welke criteria kunnen deze meetellen als bijdrage aan het Kyotoprotocol?
Dat moet niet worden opgehouden door moeilijke onderwerpen zoals de verhouding
tussen nationaal en internationaal en sinks, of bossen wel of niet mogen meetellen
als broeikasinvestering, waarvoor meer tijd nodig is. Minister Pronk gaat
vannacht naar Bonn. Kan hij zeggen of hij op dit soort specifieke punten al
overeenstemming verwacht?MevrouwVos(GroenLinks)Vindt de heer Crone het goed dat in het regeerakkoord is afgesproken dat
wij 50% van onze CO2-doelstelling in het buitenland
mogen realiseren of vindt hij dat wij veel meer in eigen land moeten doen?De heerCrone(PvdA)In het regeerakkoord staat niet 50-50, maar maximaal 50% flexibele mechanismen.
Een deel van het geld voor ontwikkelingslanden mag alleen worden uitgegeven
onder criteria van de ontwikkelingslanden zelf, samen met het westen te ontwikkelen,
volgens de ODA-criteria van Parijs. Bovendien is een deel van het geld voor
Oost-Europa en dat valt er niet onder.Wij hebben het maximum van 50% geaccepteerd. Ik vraag of het kabinet daarmee
uitkomt. Als het niet genoeg geld heeft om dat te halen, of misschien wel
te veel, moet er een ander percentage worden gekozen. De politiek interessante
vraag is hoe andere landen dat zien. Als wij bij de onderhandelingen in het
kamp van de Verenigde Staten terechtkomen ­ hoe meer flexibel hoe beter ­
dan zeg ik: akkoord, maar dan moet het plafond ook sneller omlaag. Als wij
in het kamp van de ontwikkelingslanden terechtkomen, voel ik mij ook zeer
thuis. Dan doen wij meer zelf, maar ook meer voor de ontwikkelingslanden.
Ik wil graag horen hoe het politieke slagveld in Bonn eruitziet en hoe wij
verdergaan.MevrouwVos(GroenLinks)De heer Crone kan zich zowel in de Verenigde Staten als in de ontwikkelingslanden
verplaatsen, maar dat zijn twee verschillende werelden. Hij weet net als ik
dat dit kabinet in internationaal verband hard heeft gevochten om minstens
de helft te mogen realiseren in het buitenland. Is hij het daarmee eens of
zegt hij met de fractie van GroenLinks dat dit geen goede inzet is en dat
wij meer in Nederland moeten doen?De heerKlein Molekamp(VVD)Omdat de heer Crone selectief citeert, zeg ik even wat er letterlijk in
het regeerakkoord staat. Er staat: voldoende ruimte, circa 50%. Circa is iets
anders dan maximaal.De heerVan den Akker(CDA)In het regeerakkoord staat ook dat een belangrijke voorwaarde voor Nederland
om ermee in te stemmen is dat andere landen, zoals Japan en de Verenigde Staten,
ratificeren. Hoe verhoudt dit zich tot de uitspraken van de heer Crone?De heerCrone(PvdA)Dat is het ingewikkelde van internationale onderhandelingen. Je moet niet
van tevoren al je kaarten op tafel leggen. Zelf benadruk ik dat er twee goede
kanten aan het debat zitten. Ontwikkelingslanden hebben gelijk dat het westen
zelf veel moet doen aan CO2-reductie en dat wij hen moeten steunen
bij het ontwikkelen van schone technologie. Op beide punten heeft Nederland
een goede record. In het regeerakkoord wordt meer geld uitgetrokken, ook meer
dan grotere landen uittrekken, om specifiek in ontwikkelingslanden wat te
doen. Er zit ook wat in de redenering van de Verenigde Staten dat hoe meer
je verhandelt, hoe meer CO2-reductie je met dezelfde guldens binnenhaalt.
Dat is een goed punt. Het plafond moet dan ook sneller worden verlaagd. Ga
sneller van min zes naar lagere cijfers die nodig zijn, anders is het een
smoesje en kies je voor lekker goedkoop in het buitenland en doe je zelf niet
meer. Vandaar dat ik niet heb gezegd wat mevrouw Vos suggereert dat ik de
positie van de Verenigde Staten zonder meer goed vind. De voorwaarde is wel
dat het plafond sneller omlaag gaat en controleerbaar is. Het politieke punt
is dat er op lange termijn niets op tegen is als er meer verhandelbare rechten
komen met plafonds waaraan iedereen zich houdt. Je kunt dan sneller omlaag.Samenvattend stemmen wij voorlopig zeker in met de verdeling van 50/50.De heerVan der Staaij(SGP)Voor mij is nog niet duidelijk of de heer Crone ervoor kiest dat ongeveer
50% uit het buitenland gehaald mag worden of dat het een maximum is waar je
ook ver onder kunt zitten.De heerKlein Molekamp(VVD)Misschien wil de heer Crone dan ook even letterlijk voorlezen wat hierover
in het regeerakkoord staat.De heerCrone(PvdA)Dat genoegen zou ik hem graag willen doen. Ik ben de laatste om te zeggen
dat hij verkeerd citeert, want dat verwijt hij mij. Iedereen weet vanuit welke
posities wij hebben onderhandeld over het regeerakkoord. De VVD vond 50% eigenlijk
nog te veel. Wij wilden wel meer. Je komt dan tot een compromis. Ik plaats
die verdeling nu in de internationale verhoudingen waar zij inmiddels ook
een rol van grote betekenis speelt. Daarom zei ik licht ironiserend dat 50/50
misschien wel het perfecte midden is tussen het standpunt van de ontwikkelingslanden
en de Verenigde Staten. De beslissing valt vooral in het buitenland. Ik vraag
daarom hoe ons kabinet zich daarbij opstelt. Afgezien van het regeerakkoord
weten wij nog niet wat het precies kost in het buitenland. Iedereen zegt wel
dat het in het buitenland zo goedkoop is, maar dat kan tegenvallen. Daarover
krijgen wij een vervolgnota. Ik ben benieuwd of het kabinet dan meldt te weinig
geld te hebben om die 50% uit het buitenland te halen. Trekt het kabinet daar
dan meer geld voor uit of kiest het ervoor het goedkoper in Nederland te doen?
Dat is de politieke vraag. Ik zal haar stellen als de heer Klein Molekamp
het woord heeft gevoerd. De VVD wilde niet naar het buitenland om ontwikkelingslanden
te helpen, maar wilde het zo goedkoop mogelijk doen. Hoe goedkoper, hoe beter.
Bovendien moesten de ontwikkelingslanden het zelf betalen uit de ontwikkelingshulp.
De heer Klein Molekamp wilde maximaal 0,7% voor ontwikkelingshulp accepteren.
Daaruit moet het betaald worden. Het moet dus betaald worden van de armoedebestrijding
of van het geld voor het slaan van waterputten in ontwikkelingslanden. De
heer Klein Molekamp moet mij dus niet de maat nemen over het voeren van een
solidair beleid voor ontwikkelingslanden.De heerKlein Molekamp(VVD)Volgens mij is dit bovenal een discussie van de heer Crone met zichzelf.
Ik citeerde slechts het regeerakkoord. Vervolgens ging de heer Crone uitleggen
wat ik gezegd heb, wat ik niet gezegd heb en antwoordde hij op wat ik niet
heb gezegd. Deze monologen en cirkelredeneringen laat ik voor rekening van
de heer Crone. Ik verzoek hem de mening van de PvdA kenbaar te maken en niet
die van de VVD. Daartoe ben ik zelf uitstekend in staat.De heerVan den Akker(CDA)Er wordt wel erg selectief gewinkeld in het regeerakkoord. Daarin is een
duidelijk randvoorwaarde opgeno men, namelijk de ratificatie door
de Verenigde Staten en Japan en het ontwikkelen van milieubeleid in Europees
verband. Daar hoor ik de heer Crone helemaal niet over. Is die randvoorwaarde
van tafel?MevrouwVos(GroenLinks)Welke boodschap geeft de heer Crone aan het kabinet mee? Hij stelt alleen
maar vragen, maar ik neem aan dat hij zelf ook een oordeel heeft. Voor dit
debat is het belangrijk als hij aangeeft of wij in Nederland meer moeten doen
dan die 50% of niet. Hij is er voorts mee akkoord gegaan dat de investeringen
in derdewereldlanden voor CO2-reductie uit de begroting voor ontwikkelingssamenwerking
werden betaald. Er wordt weliswaar in die landen geïnvesteerd, maar de
CO2-winst schrijven wij op ons conto. Is het dan geen sigaar uit
eigen doos?De heerCrone(PvdA)Voorzitter! De heer Van den Akker sprak over de ratificatie door de Verenigde
Staten. Ik heb het kabinet expliciet gevraagd hoe het inschat dat de conferentie
volgend jaar in Den Haag zal verlopen. Er kan een compromis uitkomen, waarbij
meer internationaal verhandeld mag worden. Dat kan dan 50% of meer zijn. Voor
ontwikkelingslanden is die 50% al heel wat om te accepteren, mits het plafond
omlaag gaat. Dan zal ik zeggen dat dat een goed resultaat is. Als het kabinet
alleen thuiskomt met de boodschap dat 100% verhandeld mag worden, dan is dat
niet mijn standpunt. Ik heb dat nu vele malen duidelijk gezegd. Wat de maatregelen
betreft die in Europa moeten worden genomen: ik heb zojuist expliciet naar
de stand van zaken gevraagd. Ik herinner me heel goed dat ook premier Kok
steeds heeft gezegd dat onze inzet is gericht op die ratificatie, inclusief
alle daarbij behorende voorwaarden; dat heb ik overigens ook andere ministers
horen zeggen. Ik ga nu niet vooruitlopen op de mogelijkheid dat dit op een
onderdeeltje niet zal lukken. De heer Van den Akker heeft zich nu voor de
tweede keer in het rijtje gevoegd van mensen die zeggen: wat zou het heerlijk
zijn als het niet hoeft omdat het buitenland niet meedoet. We zullen bij zijn
eigen verhaal horen of hij vandaag aanvallend of verdedigend is.Voorzitter! Ik vat dus samen dat we instemmen met die 50:50-verdeling.
De voorwaarden waaronder het naar de ene of de andere kant kan vallen, hangen
af van de verdere afloop. Wel staat vast dat wij in de onderhandelingen die
nu en het hele komende jaar plaatsvinden, des te geloofwaardiger zijn en des
temeer recht van spreken hebben als wij onze trendbreuk in de CO2-emissie
halen. Ik heb al gezegd dat dat het doel van de PvdA-fractie is. Vandaag is
het dus de hoofdzaak om te zorgen voor een aanscherping van het nationale
beleidspakket om die trendbreuk te realiseren, omdat die trendbreuk in deze
nota net wel of net niet wordt bereikt. Wie een onderdeel uit zo'n nationaal
pakket haalt, moet zich verplicht voelen om daar een even groot alternatief
tegenover te stellen. Iedereen kan natuurlijk makkelijk zeggen wat er niet
bevalt, maar zeg daar dan ook bij hoe het wel kan.Op dit punt heb ik de volgende vraag voor het kabinet. Wie controleert
het hele pakket en de verschillende onderdelen? We hebben immers al eerder
doelstellingen gehad die we achteraf niet gerealiseerd bleken te hebben. Terecht
stellen de instituten en de adviesorganen de vraag of dit allemaal wel hard
en duidelijk genoeg is. De hardheid laat zich natuurlijk het best aflezen
aan de sanctie die geldt als de doelstelling niet wordt gehaald. Daarover
lees ik weinig.Ik herinner het kabinet graag aan een voorstel dat de PvdA-fractie bij
een eerdere behandeling van de milieubegroting heeft gedaan om de verantwoordelijkheden,
ook van de sectoren, heel precies per minister toe te wijzen, inclusief de
reductietaken voor elke sector. De verantwoordelijkheden voor het vervoer
horen dus bij mevrouw Netelenbos, voor energie bij mevrouw Jorritsma, voor
de gebouwde omgeving bij VROM, c.q. staatssecretaris Remkes. Ik heb toen de
vergelijking gemaakt met het uitgavenplafond van minister Zalm in het kader
van de financiële uitgavendiscipline: iedere minister is verantwoordelijk
voor een eigen CO2-emissieplafond voor zijn of haar sector. Dat
plafond wordt in het regeerakkoord of, zoals nu, in een kabinetsbrede klimaatnota
vastgesteld. Net als bij Zalm moet je je eigen boontjes doppen: als je ergens
een meevaller heb, heb je mazzel; als je ergens een tegenvaller heb, moet
je die oplossen. Ik heb er toen voor gepleit om dat jaarlijks in een rapportage
aan de Tweede Kamer te melden, gecoördineerd door de minister van VROM.
Ik heb zelfs de mogelijkheid naar voren gebracht om onder elkaar emissiereducties
te verhandelen, zoals ook minister Zalm altijd heel soepel omgaat met compensatie
van financiële problemen in het ene departement door een ander departement;
dat is dan een kabinetsbeslissing. Die vergelijking spreekt mij aan, omdat
daardoor duidelijk wordt waar de verantwoordelijkheden liggen en omdat er
op het geheel ook een ventiel zit: als het problematisch wordt, gaat het naar
de kabinetstafel, waar de gezamenlijke verantwoordelijkheid tot oplossingen
kan leiden. Ik heb begrepen dat mevrouw Jorritsma bezig is met de externe
integratie van energiebesparing bij de afzonderlijke departementen, zodat
bijvoorbeeld de verantwoordelijkheden voor energiebesparing in het vervoer
worden overgeheveld naar Verkeer en Waterstaat. Levert zij de ministers daarbij
ook de instrumenten en middelen die zij vooralsnog zelf als minister voor
energiebesparing heeft? En is zij zelf dan verantwoordelijk voor de eindresultaten
of is de vakminister daarvoor verantwoordelijk? Is zij alleen coördinerend
en rapporterend minister of verdwijnen alle verantwoordelijkheden tussen wal
en schip bij de overgang van het ene naar het andere departement?Ik kom bij de belangrijkste maatregelen in het pakket, te beginnen bij
de kolencentrales. Dat punt heeft veel aandacht getrokken, maar ik plaats
het in het bredere perspectief van de hele energiesector. Kolencentrales laten
omschakelen van kolen naar biomassa/aardgas, één van de reductiemaatregelen,
stuit op weerstand bij EnergieNed en elektriciteitsproductiemaatschappijen
als de EPZ, die denken hiervan het slachtoffer te worden. Zij beroepen zich
op het belang van diversificatie (kolen, nucleair), de nieuwe investeringen
die al gedaan zijn (met name in milieumaatregelen) en de EU-liberalisatie
waarbij buitenlandse producenten niet gebonden zijn aan deze omschakeling
Toch willen wij vasthouden aan het voorstel van het kabinet. Ik noem daarvoor
vier redenen.In de eerste plaats zullen voor deze kolencentrales de kolenheffingen
vervallen en dat levert 250 mln. per jaar op. Dat kan wat ons
betreft al volgend jaar gebeuren als er overeenstemming is bereikt over het
totaalpakket. De lagere kolenheffing kan dus al volgend jaar ingaan, terwijl
het resultaat pas over tien jaar hoeft te worden geboekt in de vorm van lage
CO2-emissies.In de tweede plaats kunnen de elektriciteitscentrales profiteren van de
gunstige belastingtarieven voor biomassa. Dat levert 12 cent per KWh op.In de derde plaats is sprake van een langzame uitfasering waarbij de kosten
voornamelijk gebaseerd zijn op het prijsverschil tussen kolen- en gasopwekking.
Technische aanpassingen zijn nauwelijks nodig omdat de meeste centrales al
een tweede brander hebben, speciaal bedoeld voor aardgas. Overigens zou een
aantal kolencentrales voor 2010 dichtgaan, hetgeen op zich al een grote bijdrage
zouden leveren aan de CO2-reductie. Het gaat nu wel erg ver om
te zeggen dat de kolencentrales langer mogen openblijven dan wij enkele jaren
geleden nog dachten en in de financiële voorzichten voor die sector is
opgenomen.In de vierde plaats levert sluiting levert een harde reductie op van 6Mton
op. Dat is een robuust resultaat dat alleen kan vervallen als de sector een
alternatief inbrengt. Ik daag daar ook de sector voor uit, want zeker nu alle
centrales veel meer in concernverband gaan opereren, waarin veel meer energiedragers
een rol spelen, is het heel normaal dat in de prijsstelling een mix wordt
gevonden van allerlei tarieven. Het komt natuurlijk vaker voor dat een sector
of een concern op een onderdeel lagere prijzen hanteert om in de markt te
komen of te blijven en dat dat verlies in een ander onderdeel van het concern
wordt goedgemaakt. Ik zie dit als een sectorbrede resultaatsverplichting.
Ik kan mij enigszins voorstellen dat de sector hiervan geschrokken is, zeker
omdat men zich door de "eigen" minister van EZ overvallen voelde. Mag ik dan
ook deze minister vragen of zij inmiddels een uitgebreide toelichting heeft
gegeven aan de sector over de ins en outs van deze voorstellen en of zij al
een begin heeft gemaakt met de onderhandelingen? Wanneer denkt zij die te
kunnen afronden?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ongeveer twee jaar geleden is gevraagd om een onderzoek in te stellen
naar de mogelijkheid, de kolengestookte centrales te laten overschakelen op
gas. Na een aantal maanden kregen wij een berekening van beide ministeries,
waaruit duidelijk bleek dat een en ander zo verschrikkelijk geld kostte dat
het ver buiten de maximale toegelaten f 50 per vermeden ton CO2 zou uitkomen. Wij hebben ons daar toen bij neergelegd, maar nu staat
die maatregel er toch in. Wij hebben indertijd die vraag niet voor niets gesteld,
want wij onderschrijven de wenselijkheid van de omschakeling. Welke financiële
mogelijkheden ziet de heer Crone, mede in verband met de mededeling van EnergieNed
dat het jaarlijks bijna 1 mld. gaat kosten.De heerCrone(PvdA)Toen speelde de verhoging van de subsidie op energie uit biomassa in ieder
geval geen rol; daardoor scheelt het nu 12 cent per kWh opgewekte stroom.
De subsidie is dus al enorm. Ook zat het schrappen van de belasting op kolen
toen niet in de cijfers; dat speelt nu wel een rol. Het nadeel van 1 mld.
dat uit de studie van EnergieNed blijkt, wordt niet door investeringskosten
veroorzaakt, maar door het prijsverschil tussen gas en kolen op de markt.
Dat prijsverschil hangt erg af van inschattingen van de marktontwikkelingen
op de lange termijn. Nu wordt het sterk beïnvloed doordat de liberalisering
in de elektriciteitssector en gassector net is begonnen; dan heb je immers
altijd te maken met een prijzenslag. Ik neem aan dat die prijsverschillen
een onderdeel vormen van het onderhandelingspakket, want daarvan hangt het
af of alles al dan niet betaalbaar zal zijn. Daarover wil ik zeker nu niet
onderhandelen. Maar ik wil wel van het kabinet horen hoe hard het dat cijfer
beschouwt: wordt dit inderdaad beïnvloed door liberalisering? Je moet
die prijzenslag accepteren en die een aantal jaren zijn gang durven te laten
gaan. Op die gedachte moet niet het langetermijnbeleid worden geënt;
je moet nu de markt ingaan en internationaal concurreren. Maar ik noemde slechts
drie, zij het belangrijke, verschillen met de toenmalige studie. Als dit de
volgens het kabinet relatief goedkoopste maatregel is, dan horen wij dat later
wel. Toen was het dat in ieder geval niet.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik wil graag nog een precisering van uw tweede punt, het schrappen van
de belasting op kolen. Die brandstofbelasting werd al verondersteld. Ik dacht
dat de PvdA daar ook voorstander van was. Ik vraag mij dus af in hoeverre
die op dit punt kan worden ingeboekt.De heerCrone(PvdA)Ik kan mij niet herinneren dat wij er ooit mee hebben ingestemd dat die
belasting op kolen zomaar van tafel ging. Wij hebben die altijd geplaatst
in het totale kader van het CO2-beleid. Wij hebben altijd gezegd
dat afschaffing daarvan leidt tot een stimulans van CO2-emissies,
omdat het gebruik van kolen daardoor goedkoper wordt. Wij hebben altijd gesteld
dat afschaffing slechts mogelijk was met flankerend beleid. Dat is er nu.
Voor ons is dus altijd sprake geweest van een pakket van maatregelen. Maar
ik geef toe dat het pakket er nu anders uitziet dan drie jaar geleden.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik denk dat u nog eens heel goed naar de geschiedenis moet kijken: de
kolenbelasting is nooit in het kader van het CO2-beleid ingevoerd.De heerCrone(PvdA)Wanneer heb ik dat gezegd? U trekt voortdurend mijn woorden uit hun verband.
Ik heb alleen gezegd dat afschaffing van een dergelijke belasting slechts
mogelijk is met compenserend beleid voor de toename van de uitstoot van CO2. De geschiedenis ken ik ook wel, maar die zal ik nu niet vertellen.De heerKlein Molekamp(VVD)Dan zijn wij het erover eens dat de kolenbelasting losstaat van het CO2-beleid.De heerCrone(PvdA)Nee. Wel als het gaat om de ontstaansgeschiedenis, maar niet als het gaat
om opheffing.De heerKlein Molekamp(VVD)Verder is uw redenering omtrent de minister van Economische Zaken wat
merkwaardig. U zegt dat u zich kunt voorstellen dat de sector zich wat overvallen
voelt door haar beleid. Volgens mij gaat het hierbij echter om regeringsbeleid,
waarbij de eerste ondertekenaar zelfs de minister van VROM is. Zelf heb ik
de indruk dat de minister van Economische Zaken dit niet de meest gelukkige
maatregel vindt, maar dat weet ik niet omdat het kabinet een eenheid vormt.
Waarom spreekt u de minister van Economische Zaken telkens aan, terwijl de
minister van VROM de eerste ondertekenaar is?De heerCrone(PvdA)De minister kan zichzelf wel verdedigen. Maar waaraan ontleent u dat zij
het niet met deze maatregel eens is? Zij is immers de tweede ondertekenaar.De heerKlein Molekamp(VVD)Mijn vraag was waarom u steeds de minister van Economische Zaken aanspreekt,
terwijl de regering aangesproken dient te worden, of de minister van VROM
die de eerste ondertekenaar is. Daarover verbaas ik mij. Ik ben het volledig
met u eens dat zij uitstekend in staat is om zichzelf te verdedigen.De heerCrone(PvdA)Straks horen wij niet van u, maar van de minister van Economische Zaken
of zij het volledig met dit kabinetsbesluit eens is. Ik veronderstel dat,
maar u zaait twijfel over haar commitment aan het regeringsbesluit. Die twijfel
moet uit de wereld en ik neem aan dat de minister die twijfel zal wegnemen.
Ik heb net uitvoerig benadrukt dat niet alleen de milieuminister verantwoordelijk
is voor het klimaatbeleid, maar dat alle vakdepartementen in het land dit
beleid moeten internaliseren. Dat was zowel het beleid van dit als het vorige
kabinet. Het is te zot voor woorden om nu te stellen dat alleen de minister
van VROM verantwoordelijk is voor de maatregelen. Als de heer Klein Molekamp
die mening is toegedaan, had hij moeten vragen waarom mevrouw Jorritsma bij
deze vergadering aanwezig is. Zij is natuurlijk in grote mate verantwoordelijk
voor hetgeen in de elektriciteitssector plaatsvindt.De heerVan den Akker(CDA)De handtekening van de minister van Economische Zaken staat ook onder
de Uitvoeringsnota klimaatbeleid. Alles wat in deze nota staat, zowel de goede
als de slechte dingen, is kabinetsbeleid en beide ministers zijn hierop aanspreekbaar.De heerCrone(PvdA)Ik heb hierover geen opmerking gemaakt. Dat heeft de heer Klein Molekamp
gedaan.MevrouwVos(GroenLinks)Ik ben het er met de heer Crone over eens dat ook de kolencentrales aan
scherpere milieueisen moeten voldoen. Wij zien hier echter het belangrijkste
probleem dat aan de liberalisering kleeft. De sector heeft hierop terecht
gewezen. Is de heer Crone niet met mij van mening dat het kabinet zichzelf
in de staart bijt door aan de ene kant de grenzen open te gooien en aan de
andere kant in eigen land scherpere eisen te stellen? Is dit geen reden om
de liberalisering van de elektriciteitssector opnieuw te bezien en ons af
te vragen of op deze weg voort moet worden gegaan?De heerCrone(PvdA)Dat is een hele goede vraag. Ik ben het met mevrouw Vos eens dat de Europese
liberalisering van een kans voor het milieubeleid kan omslaan in het tegendeel.
Dat is een serieus probleem. Voorkomen moet worden dat andere landen Nederland
goedkope stroom kunnen leveren, omdat zij meer CO2 mogen produceren.
Gelukkig is dat niet mogelijk. Duitsland moet namelijk een CO2-reductie
bewerkstelligen van 21%. De groenen zullen het zeker tegenhouden, maar als
zij onbeperkt meer bruinkool zouden gaan verstoken, kunnen zij die reductie
van 21% niet realiseren. Schröder werd onmiddellijk bekritiseerd toen
hij op de milieuconferentie pleitte voor een straffer beleid, omdat Duitsland
zijn eigen doelstellingen niet eens haalt. Ik houd het dus niet voor waarschijnlijk
dat men in Duitsland zomaar meer bruinkool kan gaan verstoken.De bedoeling van de liberalisering is het bewerkstelligen van een structurele
prijsdaling door de overcapaciteit uit de sector te halen en de efficiency
te verbeteren. De minister van EZ weet echter heel goed ­ hierover wordt
immers al jarenlang gesproken ­ dat warmtekrachtkoppeling, duurzame
energieopwekking en energiebesparingen moeilijker zijn te realiseren als de
prijzen voor de conventionele stroom dalen. Om deze reden zijn er compenserende
maatregelen getroffen die de markt ertoe moeten bewegen, te komen tot energiebesparing
en het produceren van schonere energie. Deze maatregelen bestaan uit het aanscherpen
van de eisen die aan installaties worden gesteld en uit het invoeren van ecotaks.Al met al vind ik het een heel belangrijke vraag of mevrouw Jorritsma
zowel inzet op de liberalisering met de daaraan gekoppelde prijsdaling als
op een andere mogelijkheid uit de wet, namelijk het afromen van de prijsdaling
ten behoeve van het bevorderen van duurzame energie. Als zij een halve cent
van die prijsdaling afroomt, heeft zij de financiële ruimte om met de
kolencentrales te overleggen over de aanpassingen die daar nodig zijn. Ik
wil dat de minister hierop ingaat, want het kabinet zal hier echt boter bij
de vis moeten doen. Het staat voor ons namelijk als een paal boven water dat
er niet alleen geliberaliseerd zal moeten worden, maar dat er ook milieumaatregelen
zullen moeten worden getroffen.De heerVan den Akker(CDA)Bij de behandeling van de Elektriciteitswet is dit onderwerp uitgebreid
aan de orde geweest. Het CDA heeft toen al aangegeven te vrezen dat door de
liberalisering milieuefficiënte capaciteit in Nederland versneld zou
worden stilgelegd en dat hiervoor in de plaats met bruinkool opgewekte elektriciteit
uit Duitsland zou worden geïmporteerd. De industrie heeft op de hoorzitting
over de Klimaatnota op 4 oktober zelf aangegeven dat de prijzen van de elektriciteit
van deze Duitse bruinkoolcentrales nu al zo'n vijf cent per kW/h bedragen.
Dat is buitengewoon goedkoop. Een en ander leidt er wel toe dat wij onze capaciteit
stilleggen en de milieumaatregelen in Duitsland financieren. Dat kan toch
niet de bedoeling zijn?De heerPoppe(SP)De energie voor onze behoefte zal in de toekomst steeds vaker uit Duitsland
komen, omdat in Nederland centrales worden gesloten. De overgang van kolen
naar gas is immers een baksteen om de hals van de Nederlandse centrales. Denkt
de heer Crone dat in Duitsland binnen de gestelde termijn de ombouw van de
vuile kolen- en bruinkoolcentrales het niveau van onze kolencentrales zal
halen? Dat moet gebeuren, anders gaan wij er mooi op achteruit.MevrouwVos(GroenLinks)De heer Crone zegt dat het mogelijk is dat er meer vuile bruinkoolstroom
op onze markt komt. Het is ook mogelijk dat er veel meer kernstroom op onze
markt komt. Vindt de heer Crone niet dat daarover eerst in Europees
verband afspraken moeten worden gemaakt voordat wij verder kunnen gaan met
de liberalisering? Geldt niet hetzelfde als het gaat om energiebesparing en
duurzame energie? Eerst een aantal van dat soort zaken regelen voordat wij
onze markt verder open zetten.De heerCrone(PvdA)Duitsland mag hier niet en bruinkoolstroom voor 5 cent of minder verkopen
en tegelijkertijd milieumaatregelen betalen. Dan lijdt men verlies. Verder
worden de milieuproblemen vergroot door CO2-emissies. Zo simpel
is het allemaal niet. Een van de winstpunten van coördinatie in Europa
is dat wij elkaar op dat punt in de gaten houden. Wij hebben te maken met
een prijzenslag die te maken heeft met het open gaan van markten. Dan is het
catch as catch can, wie pakt het marktaandeel? Sommige concerns zetten stroom
goedkoper in dan de kostprijs of een prijs die op lange termijn niet meer
verantwoord is om in de markt te komen. Daar moet het kabinet tegen optreden
als het tot concurrentievervalsing leidt. Ik heb een- en andermaal tegen de
minister gezegd: als niemand onze stroom tegen een redelijk tarief koopt,
dan is sprake van concurrentievervalsing en dan moet de minister een handelsoorlog
beginnen of naar het Bundeskartellamt gaan. Die zaken horen bij het open gaan
van de markt. Ik word daar niet zenuwachtig van.De kolencentrales zeggen steeds dat zij de meest efficiënte van Europa
zijn. Dat houdt in dat je de laagste kosten voor kolenstroom van Europa maakt,
los van de belasting. Dan moet je concurrerende contracten in het buitenland
kunnen aanbieden. Je bent de zuinigste, dus de goedkoopste. Je hebt dus de
beste marktpositie. Dan moet je niet zeuren en gewoon stroom in het buitenland
verkopen. Ik heb tegen een aantal stroomdirecteuren gezegd: waarom hebben
jullie hier geen 25 contracten liggen die je in het buitenland ­ Duitsland
of Frankrijk ­ hebt aangeboden? Of word je van de markt geveegd? Wij
gaan toch samen naar Brussel of het Bundeskartellamt? Als je de zuinigste
bent hoef je niet te piepen. Als je het niet bent, worden onzuinige centrales
gesubsidieerd. Laten wij ons niet verblinden door de korte termijn nadelen
van de prijzenslag. Wij moeten flankerende maatregelen doorvoeren.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik dacht dat de heer Crone econoom was maar ik weet het niet zeker. Hij
weet dat er een verschil is tussen variabele kosten en vaste kosten. Bij import
kan tegen variabele kosten worden gewerkt. Die liggen bij gas hoger dan bij
kolen of kernenergie. Is hij dat met mij eens?De heerVan den Akker(CDA)Ook de minister van Economische Zaken heeft niet zoveel directe maatregelen
om te kunnen ingrijpen. Zij kan alleen ingrijpen als van dumping sprake is.
Van dumping is geen sprake als iemand onder de kostprijs verkoopt. Van dumping
is sprake wanneer je in de exportmarkt tegen een lagere prijs verkoopt dan
in de thuismarkt. Zolang dat niet gebeurt kan de minister niet ingrijpen.De heerCrone(PvdA)Ik wil wel eens de conceptcontracten zien die onze producenten hebben.
Zij kunnen op dezelfde manier in de prijzenslag mee gaan doen. Dat is concurrentie.
Ik heb dat ook tegen de demonstranten gezegd. Ik wil van de directeuren horen
hoe het gaat. Over dumping gaan juristen. Daar speelt de vraag: mag je internationaal
de variabele kosten of de integrale kosten of de langetermijnkosten van afvalopslag
wel of niet buiten de prijzen houden? Hoofdzaak blijft dat Europa het moet
coördineren. Wij moeten daarin een rol spelen, niet door vriendelijk
te vragen, maar af en toe oorlog te voeren en onze punten binnen te halen.Voorzitter! Wij hebben in de wet een aantal mogelijkheden opgenomen om
de energiesector schoon te houden. De eerste mogelijkheid, naast de nultarieven
en specifieke voorzieningen in de sfeer van de groene belasting, is het maken
van afspraken opdat producenten en verbruikers ervoor zorgen dat er in 2010
bijvoorbeeld 5% duurzame energie is. Dat kan de markt worden opgelegd. De
sector kan dan zelf kiezen of men zon, wind, of biomassa wil realiseren. Je
geeft mensen vervolgens het recht om de bewijsstukken te verhandelen, zodat
een markt van verhandelbare groenstroomcertificaten ontstaat. Dat is de meest
efficiënte aanpak die de goedkoopste opties tot ontwikkeling brengt.
Dit is een betere werkwijze dan wanneer de overheid zelf in het kader van
de subsidiëring gaat bepalen welk project wel en welk project niet efficiënt
is.Wat in elk geval niet kan, is dit aan bedrijven en vrijwillige afspraken
overlaten. Ik denk niet dat de minister zo naïef is dat zij denkt dat
de markt tegen het financiële eigenbelang in toch substantiële investeringen
in duurzame stroom en WKK zal doen. Waarom is de minister nog steeds zo aarzelend
en zelfs terughoudend als het erom gaat, dit soort marktinstrumenten in te
zetten? Hiermee kan de vrijheid van de markt worden gecombineerd met een soort
verplicht eindresultaat. Waarom negeert zij hier alle adviezen, ook van de
AER die op verplichting aandringt? Het is de minister van EZ die deze wetgeving
in beheer heeft en de nodige maatregelen kan nemen. Blijft zij talmen met
het nemen van maatregelen om WKK en duurzame energie verder te laten groeien?
Intussen bevordert zij wél de marktwerking. Ik ben het met mevrouw
Vos en De heer Van den Akker eens; op deze manier krijg je meer markt en minder
milieu en is er geen sprake meer van een paars compromis. Dat compromis is
niet zonder meer gericht op meer markt, maar houdt het volgende in: waar de
markt een efficiëntere opzet oplevert, wordt die optie gevolgd, zij het
binnen de randvoorwaarden met betrekking tot consumenten en milieu.Vervolgens richt ik mij op een tweede instrument. De minister heeft de
vorige week, bij de behandeling van de EZ-begroting, gesteld dat er voor duurzame
energie vraag genoeg is; er is echter geen aanbod genoeg. De mensen willen
wel, hetgeen ook blijkt bij de actie van het WNF. Dat heeft echter betrekking
op de korte termijn. Op de langere termijn is er natuurlijk nog niet voldoende
vraag naar duurzame energie, zeker niet tegen de prijs die nu nog moet worden
gevraagd. Ik meen dat de minister in haar antwoord op vraag nr. 116 niet voldoende
aandacht geeft aan het feit dat het schaalvoordeel van groot belang is voor
het kostenniveau. Zonne-energie wordt pas veel goedkoper wanneer de producenten
kunnen opschalen en zo een kostenvoordeel kunnen behalen. Wij moeten dit activeren
door middel van zo'n markt van verhandelbare groenestroomcertificaten. Een derde instrument is de mogelijkheid om een stukje van de prijsdaling
af te romen via een artikel dat in de Elektriciteitswet is opgenomen. Dit
maakt het mogelijk om op een zeer marktconforme manier en met behoud van de
efficiencywinst van de markt, de milieudoelstellingen overeind te houden.
Nogmaals, ik ben er zeer over verbaasd dat de minister in dit verband geen
maatregelen treft.Voorzitter! Graag maak ik duidelijk waarom de kerncentrale te Borssele
wat ons betreft geen optie is in het kader van de CO2-reductie.
Ik constateer dat er geen nieuwe argumenten zijn aangevoerd sinds wij en de
andere coalitiepartijen in 1994 hierover een standpunt hebben ingenomen. Dat
standpunt houdt in dat deze centrale niet in 2007 maar in 2004 wordt gesloten.
Allereerst is er het probleem van het kernafval dat eeuwenlang blijft bestaan;
de halfwaardetijd is 250.000 jaar. Bovendien wordt het probleem van de kernafvaltransporten
niet kleiner maar eerder groter. Voorts levert Borssele slechts 4% van de
nationale Kyotodoelstelling op, namelijk één megaton van de
25 die wij moeten halen. Daar komt nog bij dat de Kyotoreducties pas in 2010
en in de periode daarna worden gemeten. Wil men Borssele in dit kader laten
meetellen, dan moet deze centrale nog lang na 2010 open blijven, laten we
zeggen tot 2020. Welnu, voorzitter, niemand zal voorstellen om deze centrale
16 jaar langer open te houden. Dat zou weer heel nieuwe veiligheidsvragen
opleveren. De huidige voorzieningen zijn immers allemaal geënt op 2004.
Een heel nieuwe procedure voor de vergunningen zou nodig zijn. Er kunnen allerlei
maatregelen worden getroffen voor voorzieningen om de centrale heen, maar
er blijven risico's bestaan in verband met aantasting van het reactorvat zelf.
Dat wordt een steeds ouder beestje.De heerVan den Akker(CDA)Is de heer Crone niet bereid om hierover na te denken?De heerCrone(PvdA)Wij denken hier voortdurend over na. Er is echter een afgewogen besluit
genomen en er zijn geen nieuwe argumenten. Er bestaat namelijk geen oplossing
voor het kernafvalprobleem en de afvaltransporten. Zelfs Nederland heeft afvaltransporten
moeten stilleggen omdat er onverwachte lekkages waren. Uit een artikel in
het Financieele Dagblad blijkt dat de afgelopen periode in Japan, een technologisch
hoogontwikkeld land, honderd veiligheidsfouten zijn gemaakt die niet gemeld
zijn aan de veiligheidsautoriteiten. Niet voor niets sluiten landen, en ik
noem Zweden en Duitsland, op de geplande data of vervroegen ze het tijdstip.
Er worden geen nieuwe centrales meer gebouwd en wij gaan nu de andere kant
op. Dit helpt niet en het kost veel geld. Alle veiligheidsinstallaties bijvoorbeeld
moeten worden aangepast om tot 2020 mee te kunnen.De SER waarschuwt in zijn advies terecht voor een risico van de benchmarking.
Benchmarking houdt in dat grote bedrijven op het punt van energie-efficiency
tot de top drie, of top vijf, van de wereld behoren. Onze fractie heeft met
deze gang van zaken ingestemd onder de voorwaarde dat de geplande tonnen CO2-reductie in 2001 of 2002 gehaald worden. De SER wijst er echter op
dat, als een bedrijf de top gehaald heeft, het zich verder niet hoeft in te
spannen voor verdere emissiereductie. Het is dan mogelijk dat bijvoorbeeld
Hoogovens een Britse nevenvestiging naar Nederland, een topland, overplaatst.
Wij stellen geen aanvullende eisen en heffingen, maar Engeland doet dat wel.
Wij krijgen er dan een efficiënte vestiging bij, maar halen ons totale
CO2-plafond niet. Integendeel, wij overschrijden het. De SER vraagt
wie dat gestegen plafond compenseert. Moeten dat het MKB en de landbouw doen?
Of worden het de vervoersector of de gezinnen? Welke oplossing kiest het kabinet
in dezen?Op langere termijn kunnen goedkopere reducties van CO2 in de
industriesector worden gehaald waarbij het niet gaat om de vraag of een land
tot de top behoort. Dan is het veel efficiënter om die goedkope reductie
ook voor dit land toe te passen. Welke initiatieven neemt het kabinet om zoveel
mogelijk van deze goedkope opties rondom het benchmarkingconvenant te realiseren?
Wie betaalt die?MevrouwVos(GroenLinks)Wij hebben over het benchmarkingconvenant een stevige discussie gevoerd
en mijn fractie was het daarmee niet eens. Nu gaat het om vragen als: hoe
verloopt de controle, hoe kan inzicht verkregen worden in wat de bedrijven
presteren, hoe wordt voorkomen dat bedrijven die aan de top zitten niet meer
investeren, enz. Het slagveld overziende, vraag ik aan u of hiermee op afdoende
wijze de grote industrieën wordt gevraagd een bijdrage te leveren aan
het CO2-probleem. Of moeten er toch aanvullende maatregelen komen?De heerCrone(PvdA)Niemand weet zeker of dit convenant veel inspanning van de bedrijven vergt,
en dus veel zal opleveren, of dat ze al aan de top zitten, zodat ze "goedkoop"
van hun plicht afkomen. In 2001 komen de eerste milieuplannen waarin staat
hoever men van de wereldtop verwijderd is. Als blijkt dat het niet genoeg
is om de totale CO2-doelstelling te halen, dan kunnen ­ volgens
het convenant ­ besprekingen plaatsvinden en eventuele maatregelen getroffen
worden.MevrouwVos(GroenLinks)Juist dit convenant is onder andere door SER en CPB aangeduid als een
van de zwakke schakels in het hele klimaatbeleid, dus het komt mij voor dat
wij niet tot 2001 moeten wachten. Wij moeten nu dan ook aanvullende maatregelen
nemen.De heerCrone(PvdA)Op dit punt hadden zij precies dezelfde twijfel als ik eerder. Ik vroeg
mij af: wat klopt er nu en levert het veel investeringen in besparingen op
of zijn die er al? Ook de aangeduide instellingen weten dat nog niet zeker.
Vandaar dat de politieke lijn van onze fractie was: dat zien wij in 2001/2002.
Immers, dan kan per deelnemer de achterstand precies worden aangegeven; dan
kan ook bepaald worden wat wij moeten doen. Vervolgens kan pas de optelsom
worden gemaakt; daarbij blijkt of je optimistisch dan wel pessimistisch moet
zijn. Op dat punt zou ik de instituten dus niet te eenzijdig citeren. Natuurlijk
waarschuwen die instituten wel in die zin dat je wat extra's moet doen, als
het mis gaat. Welnu, die vraag speel ik door.Voorzitter! De verkeers- en vervoermaatregelen zijn niet erg groot en
niet opvallend, maar wel een beetje opvallend zacht. Gedragsverandering moet
namelijk tot meer dan de helft van de reductie in deze sector leiden. Wij
zullen dus moeten vasthouden aan ten minste deze resultaten. Belangrijk is dat eindelijk het belonen van de zuinige autorijders van
de grond komt. Degenen die in de showroom een auto kopen, krijgen dus een
lagere aankoopbelasting, als de auto zuiniger is. Voorts gaat de aankoopbelasting
omhoog, als de auto veel energie verspilt. Dit voorstel is hier twee jaar
geleden aan de orde geweest, maar is toen helaas weggestemd door VVD en CDA.
Ik vraag het kabinet nu om terzake toch zo snel mogelijk nieuwe voorstellen
te doen, zoals die in het regeerakkoord zijn aangekondigd, opdat die per 1
januari 2001 kunnen ingaan. Ik wil in dit verband graag een actualisering
zien van de onderbouwing van de klassenindeling van de auto's, dus de etikettering.
Daarmee wordt onduidelijkheid voorkomen in de showroom bij de verkopers en
de consumenten over de vraag waarom sommige auto's als zuinig aangemerkt zijn
en dat men daarvoor subsidie krijgt dan wel lagere belasting hoeft te betalen
en waarom andere auto's onder een hogere belastingcategorie vallen. Ik weet
dat nu ook RAI en BOVAG hier eindelijk aan mee willen werken. De ANWB was
er overigens al langer voorstander van. De RAI en BOVAG zaten er twee jaar
geleden achter om de eerdere maatregel tegen te houden. De genoemde instanties
zijn nu in ieder geval bereid om de studie daarover van het RIVM binnen enkele
maanden af te wachten. Vervolgens wil men gezamenlijk de uitwerking kiezen.
Onder de voorwaarde dat dit niet tot vertraging leidt, lijkt het mij heel
goed om samen met deze organisaties dit voorstel zo snel mogelijk concreet
te maken.De heerPoppe(SP)De heer Crone weet misschien dat op het ogenblik de zwaardere auto's met
meer pk's nogal opgang doen, omdat de huizen duurder geworden zijn en de hypotheken
zijn gestegen. Vindt de PvdA dat de doelstelling van 0,6 megaton voor personenauto's
maar flink verhoogd moet worden?De heerKlein Molekamp(VVD)Een van de bezwaren was de vorige keer dat een absoluut onzuiniger auto
meer kon profiteren, omdat die relatief zuinig was in zijn klasse, dan een
zuiniger auto die relatief onzuinig was in zijn klasse. Vindt de heer Crone
dat je nu naar absolute zuinigheid moet kijken of naar relatieve zuinigheid?
Volgens de VVD moet er naar absolute zuinigheid gekeken worden. Vindt de heer
Crone overigens ook dat dit moet passen in de systematiek die hiervoor in
Europa is afgesproken?De heerCrone(PvdA)De heer Poppe heeft gelijk als hij zegt dat, als mensen meer en zwaardere
auto's kopen die meer energie verbruiken, de doelstelling niet gehaald wordt.
Vandaar dat dit instrument zodanig moet worden ingezet dat men denkt: als
ik een zuiniger auto koop, helpt mij dat financieel een hoop. Ik ga voor een
debat als dit altijd naar ongeveer drie showrooms en informeer of een auto
met airconditioning niet veel meer energie verbruikt. In verhoudingsgewijs
negen van de tien showrooms wordt mij dan verteld: nee hoor, dat kost bijna
niets extra; die maken ze tegenwoordig zo zuinig. Maar in iedere folder staat
dat airconditioning 10% tot 15% meer energie verbruikt. Dat moet er dus uit.
Iedere auto is tegenwoordig zuinig; men vindt tegenwoordig dat de vuilste
diesel niet meer belast moet worden. Maar iedereen weet dat de feiten anders
zijn. Ik tel nu echter mijn zegeningen. Zoals gezegd, willen RAI en BOVAG
gelukkig meewerken aan een differentiatie in de belasting, waarover ik het
net had. Nogmaals, dat wilden zij twee jaar geleden niet, want zij wilden geen
ruzie met de achterban: niet de ene importeur bevoordelen boven de andere.Ik hoop tegen deze achtergrond dat de heer Klein Molekamp blijft nadenken
over dit onderwerp. Hij herhaalde zojuist de opmerkingen van twee jaar geleden:
neem de absolute belasting. Dat was het oude standpunt van RAI en BOVAG. Ik
denk dat er een compromis uit kan komen: een helder eenduidig signaal voor
de consumenten dat een mix is tussen de absolute CO2 en de klasse.
Natuurlijk is er altijd een verschil. De een zal nooit voor een kleine auto
gaan maar altijd een dure willen hebben, terwijl de ander net het omgekeerde
wil. Maar ik wil het niet te technisch maken. Er komt in ieder geval een mix
uit, waarin iedereen zich kan vinden.De heerPoppe(SP)Dat is een leuk verhaal van de heer Crone, maar volgens mij kost het rijden
met je raam open ook een hoop energie want het rijdt niet soepel. Ik zou overigens
die verhouding wel eens weten, maar het zou wel eens minder kunnen zijn dan
de heer Crone inschat. Bovendien worden de mensen daar ziek van en dat kost
ook weer een hoop energie in een ziekenhuis en thuis. Dat moet bekeken worden.
Mijn vraag was echter of de PvdA bereid was om de doelstelling voor personenauto's
hoger te stellen dan nu, dat wil zeggen 0,6 voor 1 megaton.De voorzitter:Misschien zit er een dealer in de zaal?De heerKlein Molekamp(VVD)Als ik de heer Crone dus goed begrijp, wil de PvdA-fractie eventueel een
relatief gezien zuinige grote auto meer subsidie geven dan een kleine auto,
die onzuinig is in haar klasse. Dat verbaast mij.De heerCrone(PvdA)U zoekt echt spijkers op laag water. Iedereen weet dat, welke klasse-indeling
je ook kiest ­ het gewicht van de auto of het absolute energieverbruik ­
er altijd grensgevallen zijn, waardoor een auto bijvoorbeeld juist in een
zuinige klasse valt of omgekeerd. We hebben dit debat al een paar keer gevoerd
en ik ben blij dat het RIVM bereid is om die studie te actualiseren en de
nieuwe technologie sinds 1996 ook te verwerken en dat de RAI/BOVAG nu ook
de ANWB volgt en zij daarop gezamenlijk gaan studeren. Het resultaat kan binnen
een halfjaar bij de Kamer liggen en weer een halfjaar later in de belastingwetgeving
zijn meegenomen. Ik hoop, dat de heer Klein Molekamp op dit punt samen met
mij de aanval kiest en vergeet wat de RAI/BOVAG hem steeds influistert.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Ik hoor de heer Crone niets over de maximumsnelheid zeggen,
terwijl daar op dit moment toch een pittige discussie binnen het kabinet over
wordt gevoerd. Wat is de inzet van zijn fractie als het gaat om de 100 km/u
in de Randstad?De heerCrone(PvdA)Het kabinet moet gewoon het regeerakkoord uitvoeren. Ik heb nog niet gehoord,
dat het dat niet zal doen. Een van de doelstellingen is de terugdringing van
het broeikasgas en dat moet het gewoon halen, punt uit. Ik wacht dus maar
af wat er gebeurt.MevrouwVos(GroenLinks)Dat betekent, dat u ook van mening bent dat in de Randstad het aantal
wegvakken waar 100 km/u wordt gereden, moet worden uitgebreid, ook in de nacht?De heerCrone(PvdA)In het regeerakkoord staat het compromis, dat overdag op sommige wegvakken
100 km/u mag worden gereden en 's avonds 120 km/u, tenzij dat in strijd is
met de veiligheid op dat wegvak en de geluidsnorm in de buurt van dat wegvak.
Dat kan worden opgelost door daar veel geluidsisolatie e.d. toe te passen.
Dat moet het kabinet dan maar doen. Doet het dat niet, dan blijft de maximumsnelheid
gewoon 100 km/u. Dat lijkt me logisch, maar ik wacht wel af wat het kabinet
zal brengen. Ik kan helaas op dit punt het regeerakkoord niet openbreken.De voorzitter:Ik zag dat de heer Klein Molekamp over het regeerakkoord beschikte en
misschien kan hij dat even ter beschikking stellen aan de collega's.De heerCrone(PvdA)Voorzitter! In de nieuwbouw is het mogelijk om de energieprestatienorm
aanzienlijk verder omlaag te brengen. In Heerhugowaard is een reeks huurwoningen
gebouwd met een energieprestatienorm van 0,45, terwijl nog steeds op 1 wordt
gemikt. Het kan dus veel zuiniger en dat levert f 100 tot f
200 lagere energielasten op en ook nog meer comfort, want door de lagere temperatuurverwarming
neemt de behaaglijkheid toe. Het kabinet kan hier dus veel sneller in gaan.
Ten aanzien van de bestaande bouw hebben we gezien, dat vele eigenaar-bewoners
de investeringskosten terugverdienen uit de lage energiebesparingskosten.
De energieprestatieadviezen bouwen daarop voort. Die weg is goed en laten
wij hopen, dat het snel genoeg gaat en dat wij dat niet hoeven aan te zetten
met extra fiscale maatregelen. Bij huurders is technisch hetzelfde mogelijk
aan energiebesparing, maar daar blijkt iedere keer weer, dat de belangen van
dan weer de verhuurders of de huurders en dan weer energiebedrijven of gemeenten
die weer moeten investeren niet parallel lopen. Iedere keer blijkt uit de
pilotprojecten hoeveel er technisch mogelijk is maar elke keer loopt het in
de belangen en bestuurlijk vast. Wil het kabinet hierin een doorbraak forceren
en wel door in één klap bij wijze van experiment een paar honderd
huurhuizen tegelijk aan te pakken waarin op deze manier geïnvesteerd
wordt, waardoor de lasten van de bewoners omlaag gaan en de verhuurder weet,
dat hij een deel van de opbrengst krijgt om de investeringen uit af te lossen?
De huurprijzensystematiek voorziet daarin niet volledig. Wij vragen daarom
om in de Huurprijzenwet een experimenteerartikel op te nemen. Bijvoorbeeld
in Utrecht is men bereid, aan zo'n experiment te werken. Verhuurders, energiebedrijven,
VNG en bewoners staan daar klaar! Zou het kabinet deze experimenteermogelijkheid
willen aanbrengen en willen uitbreiden naar meer gemeenten via een convenant
of anderszins, zo nodig met incidentele financiële steun?De heerPoppe(SP)Voorzitter! De heer Crone spreekt over huurwoningen en gemeenten. Dan
hebben wij het dus over de sociale volkshuisvesting, de corporaties. Wij weten
dat er steeds meer eigen woningen zijn en dat veel woningen niet door een
corporatie maar door particulieren worden verhuurd. De investeringen daarin
zijn lager dan in sociale verhuur. Is de PvdA ook van mening dat in het andere
deel van de huisvesting, dus de niet-sociale volkshuisvesting, sterker dan
thans het geval is moet worden ingezet op isolatie en dergelijke maatregelen?De heerCrone(PvdA)Dat heb ik voor een deel via de nieuwbouw en voor een deel via het EPA
bepleit. Overigens, het EPA moet een integraal advies worden. De berichten
die ik tot nu toe heb gekregen, wijzen erop dat het een partieel advies wordt.
Wanneer komt het kabinet met een voortgangsrapportage, zodat wij discussie
kunnen voeren over de vorm van het EPA?Wat de land- en tuinbouw betreft verwijs ik naar mijn opmerkingen over
de warmtekrachtkoppeling. Ik wil nog ingaan op de methaandiscussie bij de
veehouderij. Waarom speelt methaan in de veehouderij geen rol in het pakket?
Als er een strontje wordt weggewerkt in de veehouderij, levert dat aanzienlijke
methaanreductie op. En daarmee wordt het broeikaseffect weer geringer. Kan
wellicht ook de aanpak op dit punt worden bevorderd door een convenant?Voorzitter! Het kabinet heeft gelukkig een reservepakket. Het kabinet
bereidt zich nu al voor op vervolgmaatregelen, die genomen zullen worden als
de doelstellingen niet worden gehaald. Die maatregelen kunnen dus snel van
de plank worden gehaald. Ik noem allereerst de verdere vergroening van de
belastingen. Dit is een succesnummer van het kabinet-Kok I, van het kabinet-Kok
II en wellicht ook van het kabinet-Kok III. De PvdA-fractie blijft van mening
dat verdere initiatieven in de richting van grootverbruikers daarbij zeer
gewenst zijn. Daar is veel winst te behalen door de invoering van een meer
proportionele tariefstelling. Hoewel natuurlijk de Europees gecoördineerde
aanpak verre de voorkeur verdient, is het ook denkbaar om een nationale aanpak
tot stand te brengen. Het kabinet kan hierbij tevens initiatieven nemen naar
aanleiding van de motie-Remkes/De Vries. Bedrijven die een meerjarenafspraak
hebben, krijgen een deel van het geld terug of hoeven niet te betalen wanneer
zij aan bepaalde milieueisen voldoen. Wil het kabinet dit voorleggen aan de
nieuwe werkgroep vergroening van het fiscale stelsel en daarbij een maximale
inspanning leveren om economisch inpasbare varianten uit te werken van ecotaxen,
ook voor grootverbruikers? Daarover kunnen dan bij een volgende kabinetsformatie
knopen worden doorgehakt.CO2 is geen giftig gas, maar is wel schadelijk voor het klimaat.
Er is niks mis mee om dat op een veilige manier op te slaan. Hiermee wordt
op steeds meer plaatsen in de wereld ervaring opgedaan. Het lijkt daarom een
goede zaak als het kabinet actief dergelijke mogelijkheden ontwikkelt. Deze
maatregel kan op den duur goedkoper blijken te zijn dan andere maatregelen
en kan bovendien nodig zijn als een tussenoplossing zo lang er geen duurzame
energie is. Bovendien helpt deze maatregel in sterke mate bij de overgang
naar een waterstofeconomie. De CO2 die vrijkomt bij het maken van
waterstof wordt meteen veilig opgeborgen. Het is bekend dat waterstof zelf
een volstrekt schone brandstof is. Zijn er al contacten gelegd met Noorwegen
en de Verenigde Staten, die hiermee al ervaringen opdoen? Kan deze mogelijkheid
wellicht al eerder onderdeel van het pakket uitmaken?MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! De heer Crone begon zijn betoog kritisch. Hij zei: het kabinet
moet het wel realiseren. Ik moet echter vaststellen dat hij bijzonder weinig
harde voorstellen heeft gedaan om het kabinetsbeleid aan te scherpen. Het
enige wat hij doet, is aan het einde van zijn betoog zeggen dat de grootverbruikerheffing
er misschien in een volgende regeerperiode zou moeten komen. Het is het één
of het ander. Of de heer Crone zegt nu dat het kabinet het moet halen, waaraan
hij nu een aantal harde voorstellen verbindt. Of hij zegt dat het kabinet
goed bezig is en dat hij het beleid steunt. Hoe beoordeelt de heer Crone nu
het kabinetsbeleid? Vindt hij dat er nu aanvullende maatregelen nodig zijn?
Moet van de grootverbruikerheffing niet nu al in Europees verband werk worden
gemaakt?De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Is het de bedoeling van de heer Crone om het benchmarkingconvenant
open te breken? De grootverbruikerheffing wordt er namelijk expliciet uitgehaald.
Ik dacht dat de PvdA de benchmarking had onderschreven.De heerCrone(PvdA)Ik dank de fractie van de VVD voor het enthousiast meedenken, maar daar
is natuurlijk geen sprake van. De VVD duikt iedere keer weer weg voor het
nemen van verantwoordelijkheid.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik heb slechts een vraag gesteld en niet meer dan dat. De
heer Crone moet eens leren om fatsoenlijk te debatteren. Ik stel vragen. Ik
geef geen meningen. Ik verwacht dat ik gewoon een helder antwoord op die vragen
krijg.De heerCrone(PvdA)Als de heer Klein Molekamp mij vraagt of ik het ermee eens ben dat dit
in strijd is met het benchmarkingakkoord, dan heeft hij een mening. Die mening
kennen wij ook. De heer Klein Molekamp citeert het benchmarkingakkoord echter
verkeerd. Neem bijvoorbeeld vraag 105. Ik heb het akkoord bij mij. In artikel
10 is alleen maar als tegenprestatie opgenomen dat er geen specifieke energiebelastingen
voor de ondernemingen komen die aan het convenant deelnemen. Wij mogen echter
algemene energiebelastingen invoeren voor ondernemingen die niet aan het convenant
deelnemen, maar wij mogen ook algemene energiebelastingen invoeren voor ondernemingen
die wel aan het convenant meedoen. Wij mogen dus een algemene heffing invoeren,
waardoor voor iedereen de energieprijs met een bepaald percentage omhoog gaat.
Dat hebben wij om een politieke en een economische reden echter nog niet gedaan.
De politieke reden is dat de VVD ook in de regering zit. De economische reden
is dat ik ook het risico zie van een onbeperkt hoge energieheffing voor grootverbruikers, want
die leidt tot desinvesteringen hier op middellange termijn en meer investeringen
in België of een ander land, waar die regeling niet bestaat. Er is dus
sprake van een mix van enerzijds een politiek akkoord met de VVD en anderzijds
de economische reden om er behoedzaam mee om te gaan. Vandaar dat ik wel een
voorstander ben van het Deense model, waarbij bedrijven die zich aan het energiebeleid
houden geen heffing hoeven te betalen, of een lagere, of zelfs wat terugkrijgen.
Daar studeert het kabinet al drie of vier jaar op. Ik vraag het kabinet om
dat model in te voeren. Wij hoeven niet te wachten op het nieuwe regeerakkoord,
alhoewel de VVD er dan misschien niet meer bij is. Op dit punt is dat een
aantrekkelijke gedachte. Gelet op de andere aspecten kan het al eerder als
het kabinet daartoe voorstellen doet.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik vraag mij af of ik het woord nog wel moet voeren, want
de heer Crone heeft al heel uitvoerig aangegeven wat naar zijn mening de VVD-fractie
gaat zeggen. Het is dus nauwelijks meer van belang wat ik zeg, want de heer
Crone weet het allemaal al.De heerPoppe(SP)Dat is dan geregeld.De heerKlein Molekamp(VVD)Om elk misverstand uit te sluiten: ik ben niet van plan uitvoerig in te
gaan op datgene wat de PvdA-fractie van mening is. De heer Crone is er best
toe in staat om dat aan te geven, hoewel ik het niet allemaal even helder
vond. Dat ben ik met mevrouw Vos eens.Ik begin met de algemene discussie. Wij hebben twee, drie jaar geleden
aan de hand van het rapport van de Klimaatcommissie van de Kamer uitvoerig
gediscussieerd over het klimaatbeleid. Als je vervolgens kijkt wat er daarna
aan gegevens beschikbaar is gekomen, dan zie je een groot aantal tegenstrijdige
geluiden. De heer Crone citeerde nogal selectief uit het rapport van het KNMI,
maar ook daaruit blijkt dat je ervoor moet oppassen om te veel aan het klimaatbeleid
toe te schrijven. Anderzijds moet je erkennen dat er aanwijzingen zijn dat
het menselijk handelen invloed heeft. De grootste tegenstrijdigheid heeft
betrekking op de mondiale en nationale uitwerkingen van het klimaatbeleid.
Hoe werkt dat uit op de ene regio en hoe op de andere? In hoeverre is de uitstoot
van de industrie van belang? In hoeverre is het kappen van de oerwouden van
belang? In hoeverre ontstaan er overstromingen door broeikaseffecten? In hoeverre
gebeurt dat doordat wij een verkeerde waterhuishouding hebben ontwikkeld?
Hoe meer je erover leest, hoe meer de onzekerheden toenemen. Laten wij het
niet hopen, maar als de West-Antarctische ijskap ooit zou afbreken, dan praten
wij over een verhoging van de zeespiegel die alarmerender is dan welk broeikasgas
ook. Dat betekent echter niet, als het ene kan gebeuren, dat je geen rekening
meer hoeft te houden met het andere.De discussie vandaag gaat echter niet over de vraag hoe wij daarmee omgaan,
maar hoe wij omgaan met de verplichtingen die in internationaal verband in
Kyoto zijn afgesproken. Hoe geven wij die op nationaal vlak inhoud? Die verplichtingen
zijn: 6% vermindering in 2008-2012 ten opzichte van het ijkjaar 1990, maar
onder een aantal strikte randvoorwaarden. Die randvoorwaarden dreigen steeds
meer uit beeld te verdwijnen. In de RIVM-studie worden zij zelfs niet eens
meer genoemd.Ook in de klimaatnota wordt relatief weinig aandacht besteed aan
die randvoorwaarden. Daarom zal ik ze nog een keer duidelijk noemen:- ratificatie van het klimaatverdrag door de Verenigde Staten en Japan;- daadwerkelijke implementatie van communautaire maatregelen;- invoering van een Europese energieheffing van betekenende
omvang;- voldoende ruimte, circa 50%, voor inzet van flexibele instrumenten,
zoals joint implementation en het clean development mechanism.Alleen over het laatste punt is helderheid gekomen. Over de eerste drie
punten hoor ik graag de stand van zaken van het kabinet. Ik kan mij voorstellen
dat er na de bijeenkomst van Bonn meer over te zeggen is. Ik vond de beantwoording
van de vragen hierover wat aan de magere en technische kant.De Algemene energieraad is uitvoerig ingegaan op de bijzondere positie
van Nederland en heeft er duidelijk op gewezen dat Nederland meer moet doen
dan de omringende landen om de doelstellingen te halen, gezien het feit dat
er al relatief veel is gedaan. Wij hebben misschien wel een hoog energieverbruik,
maar wij zijn toch een relatief energie-efficiënte samenleving. Daarom
verbaast het mij dat sommige fracties zo makkelijk zeggen: doe er nog maar
een tandje bij. De Nederlandse milieubeweging vind ik wat dit betreft ook
aan de makkelijke kant.Waarom vinden wij die vier voorwaarden zo essentieel? Als wij hier maatregelen
nemen die niet terug te vinden zijn bij onze buurlanden, leidt dat niet tot
een veel efficiënter beleid. Dan hebben wij wel de schoonste kolencentrale,
maar die kolencentrale kan niet meer concurreren en vervolgens komt er vuilere
bruinkool uit Duitsland. Dat kan nooit de doelstelling zijn van het klimaatbeleid.
De heer Crone heeft duidelijk gezegd dat er ook op dat gebied een duidelijk
Europees beleid, met Europese voorwaarden moet zijn. Dat ben ik met de fractie
van de Partij van de Arbeid eens.MevrouwVos(GroenLinks)Die voorwaarden zijn een belangrijk discussiepunt. Het kabinet zegt dat
die voorwaarden tevens doelen zijn. Het wil in ieder geval min 6% realiseren,
maar het laat in het midden welke consequenties er zijn bij het niet realiseren
van die voorwaarden. Is de opvatting van de VVD-fractie sowieso min 6% of
een lagere doelstelling als niet aan die voorwaarden wordt voldaan?De heerKlein Molekamp(VVD)Ik denk dat het regeerakkoord helder is. Dat zegt min 6% onder een aantal
voorwaarden. Die voorwaarden hebben in zekere zin een ontbindend karakter.
Dat is een duidelijke stimulans om te zorgen dat aan die voorwaarden wordt
voldaan.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik ken het regeerakkoord ook een beetje, maar ontbindende voorwaarden?
Ik dacht dat wij heel duidelijk hebben afgesproken dat die 6% de vertaling
is van de Kyotodoelstelling van 5,2% in 2012; 6% voor Nederland, voor zes
broeikasgassen. Dit is de uitvoering hiervan. Zeer terecht wordt er gezegd:
als er een gat valt omdat de kolencentrales zijn ingeboekt voor 6 megaton,
moeten wij kijken hoe wij dat invullen. Daar staat ook de VVD-fractie voor.
Dat is geen ontbindende voorwaarde die in het regeerakkoord staat.De heerCrone(PvdA)Zij staan klip en klaar op blz. 15 van de nota, dus zo'n voetzoeker dat
zij er niet in staan, slaat nergens op. Het hoofdpunt is dat de voorwaarden
tevens doeleinden zijn. Is het doel van de heer Klein Molekamp om die voorwaarde
van tafel te krijgen? Dan hoeft hij lekker niks te doen. Dat is de afgelopen
weken en vandaag toch weer de toon die ik hoor: hij wil politiek gezien als
het enigszins kan, niks doen. Of hoopt hij dat het lukt? Zegt hij: dit is
ons doel en daar gaan wij voor? Zet hij Bolkestein en de hele liberale internationale
daarvoor in?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Nu wij zo aan schriftlezing doen, is het misschien goed de volgende zin
ook te lezen. Er staat: "Deze voorwaarden zijn tevens doelen. Zij zijn niet
bedoeld als voorwaarden waaraan moet worden voldaan alvorens tot actie overgegaan
kan worden, maar als een taak waar Nederland zich aan wijdt, onder andere
om het beleid in de EU-lidstaten een meer gezamenlijke basis te geven." Het
is een omgekeerde redenering die de heer Klein Molekamp volgt die niet te
staven is met hetgeen in de Klimaatnota staat opgeschreven.De heerKlein Molekamp(VVD)Daarom citeerde ik ook uit het regeerakkoord. Daar staat wel degelijk:
In de lidstaten zal de emissie van broeikasgassen in de periode 2008-2012
met 6% worden gereduceerd ten opzichte van 1990. Als voorwaarden gelden daarvoor
enz. enz. Dat woord voorwaarde is slechts eenduidig te interpreteren.De heer Crone vraagt naar onze inzet. Die is dat wij aan de reductie met
6% willen voldoen, omdat wij het broeikasprobleem net als de Kamer als zeer
serieus ervaren. Wij vinden het daarbij van essentieel belang dat aan die
voorwaarden wordt voldaan. Uit mijn verder betoog zal dan ook blijken dat
ik de regering in den brede ­ dus niet één minister ­
vraag, zich maximaal in te spannen om in internationaal verband ervoor te
zorgen dat aan die voorwaarden wordt voldaan. Ik meen dus de heer Crone gerustgesteld
te hebben dat de geest van mijn betoog overeenkomt met hetgeen hij mij gevraagd
heeft.De heerCrone(PvdA)Ik ben gerustgesteld omdat de heer Klein Molekamp het probleem serieus
neemt en de doelstelling van min zes wil halen. Hij is dan wel verplicht,
als hij een grote maatregel uit het pakket haalt, daar een andere voor in
de plaats voor te stellen. Dat is wat mij niet bevalt aan de VVD. Zij roept
voortdurend dat dit of dat niet bevalt, omdat een achterban dat roept en dat
zij het daarom niet wil doen. Dat kan de heer Klein Molekamp niet een, twee
of drie keer doen, want dan blijft er niets van het pakket over. Ik vraag
daarom zijn politieke commitment om die min zes en die 25 megaton te halen,
ook als hij dan een keer door de zure appel moet bijten.De heerKlein Molekamp(VVD)Het leuke van de heer Crone is dat hij het politieke commitment vraagt
in de eerste twee minuten van mijn bijdrage zonder de rest gehoord te hebben,
waarin hij waarschijnlijk antwoord krijgt op zijn vragen. Ik zal dat antwoord
geven aan het eind. Als ik dat nu doe, ben ik bang dat hij niet meer luistert
naar de rest van het verhaal en dat zou ik jammer vinden. Waarschijnlijk weet
hij al wat ik wil zeggen, want ik word steeds geciteerd.De heerCrone(PvdA)Hij durft niet gewoon te zeggen dat hij een commitment van min zes heeft
en dat hij geen grote maatregel uit het pakket haalt zonder daar een grote
voor in de plaats te zetten?De heerKlein Molekamp(VVD)Als deze vraag door de heer Crone aan het einde van mijn betoog gesteld
wordt, zal ik die beantwoorden.De heerVan den Akker(CDA)Laten wij eens wat specifieker worden. Gesteld dat de Verenigde Staten
en Japan het verdrag niet ratificeren. Voelt de VVD zich dan nog gebonden
aan de min zes uit het regeerakkoord?MevrouwVos(GroenLinks)Wij willen duidelijk horen of de heer Klein Molekamp zich gebonden acht
aan die min zes. Wil hij dat percentage realiseren of duikt hij daaronder
uit als aan de voorwaarden niet wordt voldaan? Ik moet dan vaststellen dat
het kabinet dan een groot probleem heeft.De heerKlein Molekamp(VVD)Het regeerakkoord is daar duidelijk over. Het streven is, overeenkomstig
het beleidspakket, om te bekijken hoe wij in 2010 aan die min zes kunnen voldoen.
Daarvoor moet wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Als zou blijken
dat er geen communautair beleid is en dat Amerika en Japan niet ratificeren,
dat er geen Europese energieheffing is, dan ontstaat een nieuwe situatie,
waarin de min zes ter discussie komt te staan. Ik ga ervan uit dat de inspanningen
van dit kabinet gericht zullen zijn op het halen van die doelstellingen en
dat wij vanuit die optiek vandaag overleggen. Als in 2001 of 2002 blijkt dat
er niet aan voldaan is, moet daarover een nieuwe politieke discussie gevoerd
worden. Ik wil daar nu niet op vooruitlopen. Dat betekent ­ dat wil
ik hier heel duidelijk politiek neergelegd hebben ­ dat wij op dit moment
een pakket uitwerken van 25 miljoen ton, zoals ook de regering daarmee bezig
is.De heerVan Middelkoop(GPV)Zal deze situatie, als die zich voordoet, in uw optiek en gerelateerd
aan het vraagstuk een rampzalige situatie zijn?De heerKlein Molekamp(VVD)Ja. In dat geval zou Amerika, dat de grootste emittent is en per hoofd
van de bevolking de grootste uitstoot heeft, niet de inspanningsverplichting
willen leveren waar wij wel toe bereid zijn. Internationaal zou ik dat een
ramp vinden.De voorzitter:Wij zijn benieuwd naar de volgende twee minuten van uw inbreng.De heerKlein Molekamp(VVD)De vertaling van de Nederlandse doelstelling is een reductie van 50 miljoen
ton op basis van 3,3% economische groei. Dit lijkt de VVD-fractie, gelet op
de CPB-prognoses voor de komende jaren, aan de hoge kant. Mijn tweede vraag
naar aanleiding van die prognoses is: is de door het vorige kabinet overeengekomen
beleidsimpuls van 1,5 mld. ­ daarmee heeft Nederland internationaal
duidelijk aangegeven dat het op dat punt een extra inspanning wil verrichten;
bij een groot aantal andere landen ben ik die extra inspanning niet tegengekomen ­
helemaal meegenomen? Kan de regering de onzekerheidsmarges van de berekeningen
aangeven? Met andere woorden: wat is, statistisch gesteld, de uitkomstmarge
bij welke onzekerheidsgraad? Praten we over 40 tot 60 mln. bij 80% zekerheid
of praten we over 35 tot 65 mln. bij 90% onzekerheid? Zou de regering kunnen
aangeven hoe dat in elkaar zit? Waarom vraag ik dat? Omdat het RIVM en het
CPB in hun overigens weinig diepgaande studies hebben geconstateerd dat de
gekozen oplossingen een aantal onzekerheden bevatten. Dat is terecht, maar
die onzekerheid zit ook in de prognoses en in het feit dat ontwikkelingen
kunnen plaatsvinden die niet zijn ingeboekt en die waarschijnlijk wel effecten
zullen hebben. Daar kom ik straks op terug. Ik denk dus dat de onzekerheidsmarge
zowel aan de opbrengst- en oplossingskant als aan de prognosekant zit. Daarom
wil ik daar meer over horen.Dit alles is van belang omdat Nederland binnen Europa relatief verreweg
het grootste beleidstekort heeft, terwijl wij er de afgelopen periode relatief
gezien wel het nodige aan hebben gedaan. Dat komt omdat Duitsland vrij makkelijk
met joint implementation via het voormalige Oost-Duitsland kan werken en veel
verouderde steenkooltechnologie heeft. Ook Engeland heeft het op dat punt
veel makkelijker. Dat leidt ertoe dat Nederland relatief veel meer moet doen
dan de omringende landen. Je kunt dan wel zeggen dat er slecht is onderhandeld,
maar wij moeten ons realiseren dat de toenmalige minister van VROM met een
Tweede Kamer zat die nog aanzienlijk meer wilde. Ik denk hierbij aan de motie-Lansink
die uitsprak dat een reductie met 10% de inzet moest zijn. Daarmee had de
Nederlandse onderhandelingsdelegatie een heel moeilijke onderhandelingspositie.
We moeten voorkomen dat Nederland het braafste jongetje van de klas is.MevrouwVos(GroenLinks)Het is interessant dat de coalitie in dit geval de oppositie de credits
geeft voor wat op het punt van de inzet in Kyoto voor elkaar is gekregen.
Ik heb echter een vraag aan u. U zegt dat Nederland het zo moeilijk heeft,
maar Duitsland heeft natuurlijk een reductieverplichting die vele malen groter
is. Duitsland moet immers een reductie van 20% realiseren. Ik vind daarom
dat u een nogal gekleurd verhaal houdt. Is niet vooral de sectorstructuur
van de Nederlandse economie het probleem en moeten wij daar niet iets aan
doen?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik maak bezwaar tegen deze geschiedvervalsing. De uitkomst van het werk
van de klimaatcommissie was een reductie van 1 à 2% per jaar bovenop
de afgesproken reductie van 3% in 2000. Dat hebben wij echter bij lange na
niet gehaald en de heer Klein Molekamp kan dus niet volhouden dat Nederland
het braafste jongetje van de klas is. Nederland blaast gewoon zijn deuntje
mee in het totaal van de mondiale afspraken. Ik heb er geen bezwaar tegen
dat de heer Klein Molekamp daarmee worstelt, maar ik heb er wel bezwaar tegen
dat hij suggereert dat er nu een geheel ander en intensiever beleid is ingezet.
Wij voeren integendeel een veel minder intensief beleid.De heerVan den Akker(CDA)De heer Klein Molekamp noemde even de motie-Lansink. De CDA-fractie heeft
een forsere inzet bepleit voordat mevrouw De Boer naar Kyoto ging. Wij wilden
haar namelijk een stevige steun in de rug geven opdat zij fors kon inzetten
tijdens de onderhandelingen. De CDA-fractie conformeert zich aan de internationale
afspraken.De heerKlein Molekamp(VVD)Mevrouw Vos is blij dat ik de credits geef aan de oppositie voor het feit
dat zij een motie heeft ingediend en daarmee het kabinet extra
onder druk heeft gezet. Van de heer Van den Akker hoor ik dat de motie-Lansink
eigenlijk is achterhaald en dat nu moet worden uitgegaan van een percentage
van min 6. Dat doe ik ook, alleen geef ik aan hoe de onderhandelingspositie
van de regering was. Aan het adres van mevrouw Augusteijn merk ik op dat tabel
4 laat zien dat Nederland in 2010 een beleidstekort heeft van 19%, maar Duitsland
van 3%. Daar lopen de vertegenwoordigers van de kolencentrales tegenaan.MevrouwVos(GroenLinks)Het gaat uiteindelijk om de vraag welke doelstelling Duitsland moet realiseren
en dat is min 21%. Voor Nederland is dat percentage min 6. Hoe kunt u dan
zeggen dat Nederland het zo verschrikkelijk moeilijk heeft?De heerKlein Molekamp(VVD)Maar de percentages zijn voor Frankrijk 0, voor Spanje plus 15 en voor
Portugal plus 27. De percentages verschillen dus per land en Nederland ­
een energie-efficiënt land ­ moet een grotere inspanning verrichten.
Daartoe moeten strenge maatregelen genomen. Een Europees beleid is strikt
noodzakelijk omdat voorkomen moet worden dat de maatregelen in Nederland teniet
worden gedaan door het beleid van andere landen. Op een gegeven moment kan
de relatief schone Nederlandse kolencentrale worden weggeconcurreerd omdat
Duitsland het instrument van joint implementation hanteert in Oost-Europa.
Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Ook de heer Crone heeft gewezen
op het belang van een Europees beleid. Verder wijs ik op het uitermate grote
belang van het ontwikkelen van nieuwe technologieën; ook dat moet in
Europees verband gebeuren. Het is een goede zaak dat in Europees verband afspraken
zijn gemaakt over energiezuinige auto's in 2005-2010. Ik zou willen dat er
op meer terreinen van dergelijke convenanten zouden kunnen worden gerealiseerd,
maar ik ben ervan overtuigd dat minister Pronk zich daarvoor namens de regering
maximaal zal inspannen.De heerCrone(PvdA)De verdeling van de percentages is het resultaat van onderhandelingen.
Daarbij speelt niet alleen de vraag wat een land nog moet doen en hoeveel
het kost, maar ook wat het land al gedaan heeft. Zo heeft Nederland zijn koleneconomie
eerder omgebouwd naar een gaseconomie. Daarmee is ook rekening gehouden; vandaar
de verschillende percentages. Maar wilt u dit ook doortrekken? Wij hebben
immers voor een deel onze enorme aardgasvoorraad opgemaakt; andere landen
hadden die niet. Wij hebben dus zonder verplichtingen, maar met een groot
financieel voordeel, een hogere gasintensiteit bereikt. Ook dat moet worden
verdisconteerd, want de andere landen doen dat bij de onderhandelingen ook;
die kunnen aanvoeren dat Nederland wel energie-efficiënt is, maar voor
een appel en een ei gebruik heeft kunnen maken van gas en de warmtekrachtkoppeling
die daarbij hoort. Er mag dus niet eenzijdig worden gewinkeld; u mag niet
het onderdeel dat u niet bevalt uit het pakket halen en daarmee veronderstellen
dat u voor het beleid weg kunt lopen. Of bent u nog steeds voorstander van
de min 6-benadering?De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik ben geen papegaai, dus ik herhaal niet mijn antwoorden
op eerder gestelde vragen. Wij benadrukken beiden dat het om het onderhandelingsresultaat
gaat. De onderhandelingspositie van de minister was zo moeilijk, omdat de
Tweede Kamer het allemaal niet genoeg vond. Zoiets levert een andere onderhandelingspositie
op dan die van bijvoorbeeld de minister van Spanje, die misschien een parlement
achter zich had dat het allemaal teveel vond. De kern van mijn betoog ligt
dus in de lijn van wat de heer Crone ter sprake bracht. Vanwege deze onzekerheden
vind ik het zeer belangrijk dat het kabinet hoge prioriteit geeft aan zowel
emissie als beleidsmonitoring. Als het beleid tekortschiet, dan moet er iets
extra's worden gedaan om de beleidsdoelstellingen te halen. Als er ondanks
de economische groei geen beleidstekorten zouden zijn, dan is daarvoor geen
reden. Ik hoop dat die situatie zich zal voordoen, maar ben daar allerminst
van overtuigd. Ik vraag het kabinet naar de ijkmomenten die het hierbij in
gedachten heeft.Mijn vierde voorwaarde is de verdeling tussen de binnenlandse verplichtingen
en de verplichtingen die via joint implementation en het clean development
mechanism kunnen worden ingevuld. De regering heeft dit inmiddels in Europees
verband gezekerd. De vertaalslag van deze verplichtingen valt pas in december
te verwachten en dat maakt het moeilijk om hierover opmerkingen te maken,
maar toch wil ik er een tweetal maken. Joint implementation moet niet alleen
worden bezien als buitengewoon kosteneffectief instrument, maar kan ook een
impuls in den brede voor Oost-Europa zijn. De westerse landen hebben er belang
bij dat de hoeveelheid broeikasgassen in de wereld wordt teruggedrongen; de
landen van Oost-Europa hebben baat bij westerse investeringen en westerse
technologie. Dit betekent een win-winsituatie voor beide landen en juist dubbele
winsituaties zijn politiek van groot belang. Het moet worden voorkomen dat
per probleemgebied naar suboptimalisatie wordt gestreefd. Vandaar dat de VVD
zich altijd sterk heeft ingezet voor een aantal doelstellingen rond joint
implementation. Een vraag van bijna politiek-strategisch belang is of Nederland
zich daarbij meer moet concentreren op Rusland of op de kleinere Oost-Europese
staten. Kan de regering hierover nu reeds iets meer zeggen?Het tweede element, het clean development mechanism, speelt een mogelijk
belangrijke rol bij de ontwikkeling van PV-technologie. Dit kan in Nederland
worden afgedwongen, maar tegen zeer hoge maatschappelijke kosten. Ik waag
te betwijfelen of de kosten zo hoog zijn als het kabinet in zijn beantwoording
stelt, omdat ik vermoed dat daarbij onvoldoende met schaalvoordelen rekening
is gehouden. De maatschappelijke winst van PV-technologie is in landen waarin
nog geen elektriciteitsdistributie via centrales bestaat veel groter. Het
maatschappelijke nut is veel groter dan wanneer die technologie in Nederland
zou moeten concurreren met de relatief kostbare collectieve oplossing.Hierdoor kan ook worden voorkomen dat er onnodig oerwoud wordt gekapt.
Dit is wederom een typisch voorbeeld van zo'n win-winsituatie. Wij hechten
allen groot belang aan de ontwikkeling van de PV-technologie, maar hoe wordt
hierover binnen Europa gedacht? Wat doet men in Europa om dit technologiespoor
verder te ontwikke len? Wij lopen immers waarschijnlijk tegen
dezelfde problemen aan als de ons omringende landen. Welke Europese gelden
worden hiervoor in den brede vrijgemaakt?Voorzitter! Het lijkt soms of de PvdA- en de VVD-fractie het op geen enkel
punt met elkaar eens zijn. Ik proef echter een grotere overeenstemming tussen
onze fracties als de voorgestelde maatregelen aan de orde komen. Ik heb ook
nu de heer Crone positief horen spreken over de joint implementation en over
de door mij geschetste win-winsituatie. Ik werd drie jaar geleden bij de behandeling
van de Klimaatnota nog weggelachen toen ik hierover sprak. Men zei toen dat
ik mijn best niet deed en dat men het niet kon crediteren. Ik heb daar destijds
op geantwoord met de opmerking dat dit getuigde van een boekhoudersmentaliteit
en dat het de hoogste tijd was om beleid te ontwikkelen. Ik ben daarom blij
dat er hiervoor nu een breed draagvlak is ontstaan.De heerCrone(PvdA)Ik ga niet op deze flauwe uitdaging in, maar wel op het vraagstuk hoe
zonne-energie te bevorderen. Wellicht is het de eerste tien jaar nog niet
mogelijk, maar daarna zal hier zeker een slag moeten worden gemaakt. Dat geldt
ook voor de fotovoltage zonne-energie. Ik heb benadrukt dat er een schaalvoordeel
moet worden gerealiseerd om dit te kunnen bereiken. De productie moet grootschaliger
worden aangepakt om een prijsdaling te kunnen bewerkstelligen. Ik deel de
opvatting van de heer Klein Molekamp dat dit kan worden bereikt door te zorgen
dat deze vormen van energieopwekking binnen het bereik van de ontwikkelingslanden
komen. Wij moeten dan echter wel eerst zorgen voor dit schaalvoordelen er
is. Nederland speelt hierbij een belangrijke rol, omdat Nederland over een
van de weinige fabrieken beschikt die in staat zijn dergelijke apparatuur
te produceren. Is hij het niet met mij eens dat wij een extra inspanning moeten
leveren om ervoor te zorgen dat er in 2010 voldoende vraag naar deze apparatuur
zal zijn? De industrie en de banken zullen er zeker van moeten zijn dat er
voldoende vraag is naar deze apparatuur. Is die zekerheid er niet, dan zullen
zij hierin niet investeren en dan komt die schaalvergroting met het daaraan
gepaard gaande kostenvoordeel er niet.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik neem aan dat dit probleem aan de orde komt bij de behandeling van de
motie die de heer Crone hierover heeft ingediend. Op dat moment zullen wij
ook een overzicht hebben van de kosten die hieraan zijn verbonden.Ik heb gewezen op de elementen die hierbij voor mij van groot belang zijn.
Je zult daar moeten investeren waar nog niets op dit terrein is ontwikkeld.
Hierdoor kan veel meer worden bereikt dan door te concurreren op terreinen
waar al wel het een en ander is ontwikkeld. Een ander element is het Europese
aspect. Het laatste element dat ik hierbij zal betrekken, zijn de mogelijkheden
die wij zelf hebben. Deze mogelijkheden zullen aan de orde komen bij de bespreking
van de motie-De Graaf. Ik denk hierbij aan de voorbeeldfunctie van de overheid.
De motie van mevrouw Augusteijn is hierop gericht. Hierbij kan worden gedacht
aan geluidswallen en de belemmeringen die hier nog zullen moeten worden weggenomen.Een aspect dat bij die voorbeeldfunctie onder ogen moet worden gezien,
is de rol van de gemeentes. Zo heeft een gemeente ooit gezegd geen zonnecollectoren
te willen plaatsen, terwijl wij ons juist inspanden om dit te bevorderen.
Het is daarom goed dat de motie van de VVD is aangenomen die ertoe strekt
gemeentes te verbieden een belemmerend beleid op dit terrein te voeren. De
benodigde wetswijziging is inmiddels door staatssecretaris Remkes aan de Kamer
voorgelegd en zij zal ongetwijfeld op brede steun van de Kamer kunnen rekenen.
Er is met andere woorden een meersporenbeleid nodig om de doelen te bereiken
die door de heer Crone, mevrouw Augusteijn en mij worden nagestreefd.De heerCrone(PvdA)De heer Klein Molekamp gaat niet in op mijn motie die door mevrouw Voûte
mede is ondertekend. In de wet is voorzien dat groencertificaten kunnen worden
verhandeld, hetgeen juist van belang is in een markt die wordt geliberaliseerd
en waar de kosten voor energie omlaag gaan. De motie probeert dit te bevorderen,
omdat er niet kan worden volstaan met vrijwilligheid. De moties die de heer
Klein Molekamp aanhaalde, zijn gebaseerd op vrijwilligheid en deze motie strekt
ertoe maatregelen dwingend aan de markt op te leggen.De heerKlein Molekamp(VVD)Het feit dat wij die motie mede ondertekend hebben duidt erop dat wij
de gedachte erachter volstrekt steunen. Het is goed dat wij de uitwerking
ervan hier in behandeling nemen. Ik had die motie niet meteen herkend in deze
discussie. Mijn excuses daarvoor. De afstand tussen de heer Crone en de fractie
van de PvdA en de VVD-fractie is minder dan hij soms verbaal doet vermoeden.
Dat komt ook omdat de VVD-teksten nu niet door hem maar door mijzelf worden
uitgesproken.Voorzitter! Ik kom te spreken over de voorgestelde maatregelen. Ik begin
bij de verkeerssector. Uit kosteneffectiviteit zijn een aantal maatregelen
te nemen die hoog scoren. Hoewel de fractie van de VVD erg voor kosteneffectieve
maatregelen is, steunt ze deze niet. Het maatschappelijk draagvlak van een
aantal maatregelen is buitengewoon gering. Ik noem onder meer de verlaging
van de maximumsnelheid. Wij zijn daar niet voor. Het kan niet zo zijn dat
je het verkeers- en vervoersbeleid ondergeschikt maakt aan het klimaatbeleid.
Het zou onzes inziens dan geen goede discussie zijn als wij geen weg meer
kunnen aanleggen omdat het niet goed is voor het klimaat. Ook de handhaafbaarheid
speelt een belangrijke rol. Wij moeten oppassen dat wij naar een staat gaan
van politie, in levende lijve dan wel elektronisch De VVD is een tegenstander
van een politiestaat. Voor het klimaatbeleid willen wij geen politiestaat
scheppen.De heerPoppe(SP)De heer Klein Molekamp wil het verkeers- en vervoersbeleid niet ondergeschikt
maken aan het klimaatbeleid. Dat geldt voor alles in de samenleving. Wat moet
dan nog wel ondergeschikt worden gemaakt aan het milieubeleid? Als ik de VVD
hoor is dat niets.De heerVan Middelkoop(GPV)Ik was vorige week twee dagen in Syrië. Is het niet volstrekt ridicuul
om te praten over de politiestaat Nederland? De heer Klein Molekamp deed dat
met wellust en enige herhaling. Weet hij wel wat een politiestaat is?MevrouwVos(GroenLinks)Volgens mij is de handhaving geen probleem. Daarin wordt geïnvesteerd.
Werkt de heer Klein Molekamp wel mee aan de uitvoering van het regeerakkoord?
Daarin staat: 100 km in de randstad tussen 7 uur 's ochtends en 7 uur 's avonds,
maar ook 24 uur op al die plekken waar men niet aan de geluidsnormen voldoet.
Werkt de fractie van de VVD daaraan voluit mee?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)De heer Klein Molekamp heeft het regeerakkoord voor zich liggen. Daarin
wordt gesproken over de maximumsnelheid. Het staat ook in de uitvoeringsmaatregelen.
Hij heeft gezegd, dat hij het met een aantal maatregelen niet een is. Een
ervan is de verlaging van de maximumsnelheid. Waarom komt hij daar nu mee?
Het is afgesproken.De heerVan den Akker(CDA)Wanneer je een maximumsnelheid afspreekt is dat een loze afspraak als
niet gehandhaafd wordt. Ik begrijp niet goed de opmerking dat wij naar een
politiestaat zouden gaan.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik ben blij met deze vragen want ik heb mij blijkbaar niet genuanceerd
genoeg uitgedrukt. Ik begin met de vraag van mevrouw Augusteijn. Houdt de
VVD zich aan het regeerakkoord op dit vlak? Het antwoord is: ja. Ik heb willen
zeggen dat wij geen verdergaande aanscherping dan die vermeld in het regeerakkoord
wenselijk achten. Dat is mijn stelling. De heer Poppe vraagt mij of wij de
mobiliteit ongeremd willen laten groeien, zonder rekening te houden met het
milieubeleid. Neen, voorzitter; ik kom hierop later nog terug. De heer Van
Middelkoop zal zich bij zijn bezoek aan Syrië hebben gerealiseerd hoe
gezegend wij in Nederland zijn. Een politiestaat zoals die in Syrië bestaat,
mogen en zullen wij nooit in Nederland krijgen. Daar zullen wij allemaal,
150 in getal, hard aan werken. Als de heer Van Middelkoop meent dat ik dit
begrip in deze context wel wat te licht heb gebruikt, ben ik het met hem eens.
Ik heb willen aangeven dat wij niet onbeperkt met elektronische waarnemingen,
onhandhaafbare maatregelen enz. enz. moeten komen. Dat was de kern van mijn
opmerking. De heer Van den Akker kan ik zeggen dat wij hebben ingestemd met
het regeerakkoord zoals het luidt. Wij denken dat daarin een handhaafbaar
compromis is neergelegd. Echter, zou men de maximumsnelheid drastisch verlagen,
dan zou dat ons inziens vrijwel onhandhaafbaar zijn. Een andere mogelijkheid
zou zijn dat dit zou worden gehandhaafd op een manier die ik als onwenselijk
zou willen betitelen; ik zal het zojuist bedoelde woord maar niet herhalen.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Ik constateer dat ook met betrekking tot de maximumsnelheid
het regeerakkoord door de regeringsfracties verschillend wordt uitgelegd.
Ik wijs de heer Klein Molekamp erop dat de heer Hofstra zich met hand en tand
heeft verzet toen eerder dit jaar werd voorgesteld om in elk geval in de Randstad
de 100-kilometergebieden uit te breiden, overal waar niet aan de geluidsnormen
werd voldaan. Volgens mij was dat voorstel van het kabinet geheel in lijn
met het regeerakkoord. Is de heer Klein Molekamp het met ons eens dat, als
dat nodig is vanwege het overschrijden van geluidsnormen, de maximumsnelheid
moet worden verlaagd?De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik verval in herhalingen wanneer ik zeg dat dit onderdeel
van het regeerakkoord door de VVD wordt gesteund.Een ander politiek discussiepunt laat ik nu maar weg omdat daarover anders
weer veel commotie ontstaat terwijl het punt niet echt voor de Klimaatnota
van wezenlijk belang is.Vervolgens richt ik mij op het stimuleren van zuinige auto's, waarover
ook de heer Crone heeft gesproken. Dat onderdeel heeft onze instemming. Ik
herinner eraan dat wij twee jaar geleden tegen een soortgelijk voorstel stemden
omdat er toen ons inziens sprake was van een vrijwel onwerkbare uitwerking.
Bovendien vonden wij het onjuist dat een auto die relatief zuinig was maar
toch méér verbruikte, wellicht sterker zou worden gesubsidieerd
dan een auto die onzuiniger was maar in een lagere categorie viel en uiteindelijk
in absolute zin minder verbruikte. Met de heer Crone zijn wij van oordeel
dat met de sector moet worden gezocht naar een draagvlak voor een goede, praktische
uitwerking. Nader onderzoek daarnaar wil de VVD steunen. Wij vragen u dit
in Europees kader in te passen.De heerPoppe(SP)U bent voor stimulering van productie van zuiniger auto's. Bent u het
met mij eens dat de beste stimulering het aanscherpen van de doelstelling
voor auto's is? Ik denk hierbij aan een aanscherping tot 3 megaton in plaats
van de thans voorgestelde 0,6.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik weet niet waar de heer Poppe die cijfers vandaan haalt, maar voor de
hele vervoersector bestaat een reductiedoelstelling van 2,2 tot 2,9 miljoen
ton CO2. Dit is uitgangspunt van beleid. Binnen dat uitgangspunt
kan altijd nog gekeken worden naar de meest optimale invulling van dat getal.Dieselauto's moeten zoveel mogelijk uit de stad geweerd worden, maar op
de lange afstand speelt de vervuiling die ze veroorzaken minder een rol. Vanuit
het CO2-beleid zijn dieselauto's gunstiger dan bijvoorbeeld benzineauto's.
Hoeveel scheelt het als het huidige voorstel van het kabinet doorgaat? Het
oplossen van het fileprobleem werkt gunstig op de reductie van CO2.
Kan het kabinet hierover meer zeggen? Het verbaast mij dat in dit hoofdstuk
niet is ingegaan op de ontwikkeling van de brandstofcel. Shell en Daimler
hebben duidelijk gemaakt dat die in 2003 of 2004 op de markt kan worden gebracht.
Dit is een technologiedoorbraak die de vervoerswereld nodig heeft. Hoe staat
het hiermee? Welke acties onderneemt de regering in nationaal of Europees
verband om zo snel mogelijk die brandstofcel in het Nederlandse vervoer te
introduceren?Ik wil thans enige opmerkingen maken over de elektriciteitscentrales.
Het kabinet boekt daarvoor een reductie van 6 miljoen ton in. De branche heeft
hierbij veel vraagtekens gezet en wij kunnen ons dat voorstellen. Bij de hoorzitting
viel het mij op dat het kabinet een reductiedoelstelling heeft vastgesteld,
op vrijwillige basis, maar dat op bewindsliedenniveau nog geen contact met
de sector zou zijn opgenomen. Kan iets meer worden gezegd over deze contacten?
Ik hecht eraan, te herhalen dat het vrijwillige afspraken zijn. Ik schrok
ervan toen de voorwaarden bij het bereiken van min 6 wegvielen. Wij moeten
ervoor oppassen dat het woord "vrijwillig" op dit punt niet
verdwijnt. Daar hebben wij namelijk bezwaren tegen.De discussie over eventueel vervroegde sluiting van kolencentrales hebben
wij twee jaar geleden met de regering gevoerd. De VVD was daar toen tegen
en handhaaft haar standpunt.De heerVan den Akker(CDA)Wij hebben vele pakken papier van vele instanties gekregen die geschrokken
zijn van de in de Klimaatnota aangekondigde maatregelen. Ook is er een demonstratie
geweest. Als je dat allemaal op een rijtje zet, kun je moeilijk spreken van
vrijwilligheid, tenzij het een soort zelfbediening op aandringen van de baas
is. Graag verneem ik hierop de reactie van de heer Klein Molekamp.De heerVan Middelkoop(GPV)Waarom vindt de heer Klein Molekamp het nodig om nu al te zeggen dat de
VVD-fractie daar tegen is, als het kabinet insteekt op de vrijwilligheid?
Als de heer Klein Molekamp dit standpunt volhoudt, mogen wij dan hierna van
hem vernemen wat hij verder aan maatregelen voorstelt om het enorme gat, dat
gecreëerd wordt, te vullen?De heerKlein Molekamp(VVD)Ik wil alleen benadrukken dat het vrijwillig is. Nu kan ik geen definitieve
conclusies trekken, daar de gesprekken nauwelijks op gang gekomen zijn. En
de andere vragen komen in de loop van mijn bijdrage vanzelf aan de orde.De heerVan Middelkoop(GPV)Gesteld dat het kabinet in goed overleg met de sector op basis van vrijwilligheid
tot een besluit komt dat een bijdrage levert aan de uitvoeringsnota, dan is
de heer Klein Molekamp volgens mij nog steeds tegen.De heerKlein Molekamp(VVD)Dan hebt u niet goed geluisterd.De heerVan Middelkoop(GPV)Dan juicht u het toe?De heerKlein Molekamp(VVD)Ik juich het zeer toe, als sector en kabinet tot overeenstemming komen.De heerVan Middelkoop(GPV)Dan staat u op dit punt dus achter de nota?De heerKlein Molekamp(VVD)Ja en daarom mag de vrijwilligheid niet achter de kim verdwijnen. Ik sta
achter de huidige formulering.De heerVan Middelkoop(GPV)Daar ben ik u zeer erkentelijk voor, want uw toonzetting was zo stoer
dat het in de zaal het vermoeden opriep dat er wat de VVD betreft sowieso
niets met de centrales zou gebeuren. Dank u wel voor dit heldere antwoord.
Het kabinet zal u ongetwijfeld ook dankbaar zijn.De heerKlein Molekamp(VVD)Is het u opgevallen dat ik zoveel helderder antwoord dan mijn voorganger?De heerVan Middelkoop(GPV)U doelt toch niet op de heer Te Veldhuis?De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Als ik het goed lees, gaat het kabinet voor een deel uit van
de ombouw van kolencentrales tot hoogst moderne gaseenheden dan wel van het
beter benutten van wat er op het ogenblik is, dus meer gas verbruiken. Dat
verbaast de VVD in zoverre, omdat dit beleid haaks staat op het ingezette
rijksbeleid van 15 jaar geleden. Ik kan mij herinneren dat toen een gascentrale
op de Maasvlakte was omgebouwd naar een kolencentrale. Wij vonden toen een
grotere brandstofdiversiteit van uitermate groot belang. Inmiddels worden
wij echter steeds afhankelijker van gas. Als ik een aantal partijen mag volgen,
zeg ik dat dit in ieder geval geen Waddengas mag zijn. Hoe wordt die afhankelijkheid
gezien? Ik zeg dit temeer daar de Algemene energieraad, op dit punt niet de
minste, daarvoor waarschuwt. Wat betekent dit kostprijstechnisch?Nu verwijs ik naar mijn opmerking over de concurrentie met Duitsland.
Vandaar dat ik weer wijs op het belang van de Europese markt. Immers, Nederland
is geen gesloten markt meer en er kan een ongelijke concurrentiepositie ontstaan.
Het kabinet zou dat eigenlijk moeten bijplussen, maar daarvoor achten wij
de brandstofbelasting niet het meest geëigende instrument. Volgens mij
hoort die discussie thuis in het gelijke speelveld in Europa tussen de Nederlandse
en de ons omringende centrales. Hoe denkt men het dan te doen?Nog een mogelijkheid is het bijstoken van biomassa. Daarover heeft ook
de PvdA-fractie gesproken. Deze optie spreekt ons aanzienlijk meer aan, ook
omdat die aansluit bij de discussie over duurzaamheid en de verplichtingen
die wij op dit terrein de sector hebben opgelegd. De vraag is of dat uit voldoende
Nederlandse aanvoer kan dan wel of daarvoor veel meer geïmporteerd moet
worden. In hoeverre wordt dat gecrediteerd? Als die import wel uit biomassa
is te crediteren, waarom is dat dan niet te crediteren uit waterkrachtcentrales,
bijvoorbeeld via de kabel uit Noorwegen? Neem je te dure maatregelen of ga
je over tot sluiting, dan betekent dat meer import uit de omringende landen
Duitsland, België of Frankrijk. Maar meer import uit Duitsland, België
en Frankrijk betekent meer kernenergie. Ik kan niet begrijpen hoe wij wel
maatregelen nemen waardoor er meer import van kernenergie komt en vervolgens
zeggen, dat het onaanvaardbaar is dat de kerncentrale Borssele langer openblijft.
Ik kan dat niet uitleggen, maar misschien kan iemand anders dat wel. De PvdA-fractie
meent, dat er in de afgelopen drie jaar niets nieuws is gekomen. Toen de motie-Vos
is aangenomen, waardoor de kerncentrale in Borssele vervroegd zal worden gesloten,
hadden wij nog maar een beperkte import van kernenergie. Inmiddels wordt uit
twee à drie kerncentrales geïmporteerd. De afvalproblematiek van
de import van kerncentrales is exact dezelfde als de afvalproblematiek in
Borssele. Sterker nog, ik vraag mij af of zij allemaal even efficiënt
werken, want qua veiligheidseisen doet Borssele niet onder voor die kerncentrales
in het buitenland. Ik kan geen enkel milieuargument meer beschouwen waarom
je Borssele zou sluiten en meer import zou krijgen en ik kan mij de verontwaardiging
van de werknemers van Borssele, die zij dinsdag hebben getoond, heel goed
voorstellen. Om nu te voorkomen dat ik buiten de Kamer iets anders zeg dan
erbinnen, wil ik hier herhalen dat de VVD tegen sluiting van Borssele was,
daartegen is en daartegen blijft. Als de heer Crone zegt, dat het "maar" om
1 miljoen ton gaat, zeg ik hem dat dit 16% van het doelstellingen van de elektriciteitsmaatschappijen betekent, toch een zeer substantiële
hoeveelheid. Als wij het nu over de harde maatregelen hebben, waarop het RIVM
wijst, is het langer openhouden van de kerncentrale Borssele een keiharde
maatregel die gewoon ingeboekt kan worden. Ik denk dat het ook goed is als
in beide gesprekken ook alle opties tussen de elektriciteitscentrales en de
regering in ogenschouw worden genomen, niet door een emotionele discussie
maar gewoon een discussie op basis van feiten.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! In hoeverre acht de heer Klein Molekamp zich gebonden aan
de uitspraak van de meerderheid van de Kamer ten aanzien van de kerncentrale
in Borssele, in hoeverre acht hij zich gebonden aan de voorstellen van het
kabinet in verband met deze klimaatmaatregelen, waar een langer openhouden
van de kerncentrale Borssele niet in staat en in hoeverre wil hij zijn woorden
"hard" maken en een voorstel indienen om Borssele langer open te houden? Dat
wil ik nu toch wel graag van hem weten. Ik heb hem de laatste dagen zo vaak
over dit onderwerp gehoord, dat hij nu maar moet zeggen wat hij wil.MevrouwVos(GroenLinks)De laatste vraag lijkt mij uiterst relevant, voorzitter. Dient de heer
Klein Molekamp inderdaad vandaag zo'n voorstel in of niet? In feite heeft
hij een keihard pleidooi gehouden tegen de liberalisering van de elektriciteitsmarkt.
Hij heeft gezegd: wij hebben een groot probleem, alle grenzen zijn open, de
kernstroom komt maar binnen, de bruinkolenstroom komt maar binnen. Waarom
heeft de VVD destijds deze liberalisering zo omarmd? Waarom doet de VVD dat
nog steeds? Waarom zegt de heer Klein Molekamp vandaag niet: wij moeten ervoor
zorgen dat wij in Europees verband milieukwaliteitseisen aan onze stroom stellen,
zodat wij de import van ongewenste stroom kunnen tegenhouden?De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Het vorige kabinet in casu de minister van Economische Zaken,
de heer Wijers, heeft zich nadrukkelijk neergelegd bij de Kameruitspraak over
Borssele. Die discussie is nooit opnieuw gevoerd. Mag ik uit de woorden van
de heer Klein Molekamp opmaken dat hij van de huidige minister van Economische
Zaken, mevrouw Jorritsma, verlangt dat zij het eerder genomen besluit in heroverweging
neemt c.q. terugdraait?De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Van Middelkoop.
In hoeverre is de heer Klein Molekamp het met zijn eigen minister eens dat
hier getrokken wordt aan een dood paard?De heerPoppe(SP)De heer Klein Molekamp brengt een ontzettend merkwaardige vraag naar voren,
voorzitter. Hij zegt dat er zoveel wordt geïmporteerd, ook aan atoomstroom,
dat Borssele net zo goed open kan worden gehouden. Mevrouw Vos heeft terecht
gevraagd hoe het zit met de door de VVD, als marktfundamentalist, voorgestane
liberalisering. Dit kan namelijk ook betekenen dat er zoveel vermogen is opgesteld
in Europa dat Nederlandse productie helemaal niet nodig is. Dan kan niet alleen
Borssele dicht. Dan kunnen alle andere centrales ook dicht. Dat is ook een
gevolg van liberalisering. Wil de heer Klein Molekamp de liberalisering terugdraaien
en scherper bezien wat de Tedjes van Es straks mogen importeren met hun goedkope
contracten? Of zegt hij: laat maar gaan zoals het gaat, wij zien wel waar
het schip strandt, als Borssele maar open blijft en alle andere tenten dichtgaan.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Er is een groot aantal vragen gesteld. Ik begin met de vraag
of de VVD voor of tegen liberalisering is. De VVD is voor liberalisering van
de elektriciteitsmarkt en de VVD blijft voor liberalisering van de elektriciteitsmarkt.
De wet is inmiddels aangenomen. Dit betekent dat ook andere elementen een
rol spelen dan alleen het klimaatbeleid bij het bepalen waarom je voor of
tegen iets bent. Ik ben het met de heer Crone eens dat het belangrijk is om
tot een Europees beleid te komen rond het klimaat. Ook wij vinden dat de eisen
die wij stellen aan de Nederlandse kolencentrales ook in België, Duitsland
en Engeland moeten worden gesteld. Ik vind het een stimulans voor het kabinet
om in Europa, meer dan tot nu toe, te streven naar een gelijk speelveld oftewel
naar Europese milieunormen. Mevrouw Augusteijn heeft gevraagd in hoeverre
de VVD zich gebonden acht aan het meerderheidsbesluit van de Kamer. Zij noemt
het al: er was een meerderheid in de Kamer voor de sluiting van de kerncentrale
Borssele. De VVD behoorde niet tot die meerderheid en zij zal daar ook niet
toe behoren. De heer Remkes heeft bij de behandeling van het stuk ook duidelijk
gezegd: wij zullen blijven luisteren naar argumenten, er kan sprake zijn van
voortschrijdend inzicht. Wij hopen nog steeds dat ook bij andere partijen
het voortschrijdend inzicht voortgaat. De heer Poppe vindt het vervelend dat
er door de liberalisering meer energie uit het buitenland komt. Wij hebben
echter nooit gezegd dat wij het vreselijk vinden als hier Belgische of Franse
kernenergie naar toe komt. Dat vinden wij ook geen beletsel voor de liberalisering,
maar mevrouw Vos vindt misschien van wel.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! De heer Klein Molekamp gebruikt dit wel degelijk als argument
om Borssele open te laten. Nu draait hij de zaak om. Of hij heeft daar bezwaar
tegen, maar dan is dat ook geen argument om Borssele open te laten.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik heb er geen bezwaar tegen dat er kernenergie wordt geïmporteerd,
zoals nu gebeurt. Als dat in deze hoeveelheden wordt geïmporteerd, dan
zie ik geen enkele reden waarom je vóór de sluiting van Borssele
moet zijn. Het afvalprobleem wordt daar niet minder om. Wel worden er meer
broeikasgassen uitgestoten als je een en ander vervangt door kolencentrales.
Voorts gaat er Zeeuwse werkgelegenheid verloren in een, relatief gezien, al
zwakke Zeeuwse structuur. Ik vind dus dat dit alleen maar nadelen en geen
voordelen heeft.Er is mij ook gevraagd in hoeverre mijn fractie daarin verschilt van het
kabinet. Wij willen dat het kabinet zo snel mogelijk om de tafel gaat zitten
met de sector om ervoor te zorgen dat de sector een bijdrage levert aan het
terugdringen van het broeikasgas. Dat kan door het rijstroken van biomassa,
maar ook heel goed via het langer openhouden van Borssele. Kijkend naar de
broeikasgassen gaat het altijd nog om de schoonste energie van Nederland.
Laat het kabinet vervolgens zo snel mogelijk naar de Kamer komen om te melden
wat er uit die gesprekken ­ ze zijn nog niet echt op gang gekomen ­
is gekomen. Vervolgens kan daarover in de Kamer worden gesproken. Dan kunnen
er ook goede moties worden ingediend. Dus eerst moeten de sector en de regering
om de tafel.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! De heer Klein Molekamp zegt dat er eigenlijk Europese milieunormen
voor elektriciteitsopwekking moeten worden vastgesteld. Tegelijkertijd zegt
hij dat hij vóór privatisering is. Moet niet eerst het een en
dan het ander gebeuren? Of zegt de heer Klein Molekamp, zonder dat die Europese
milieuafspraken er zijn: laat die privatisering maar gaan? Dan heb je echter
geen level playing field meer. Dat zien wij nu gebeuren.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! Ik heb geen antwoord gehad op de vraag die ik de heer Klein
Molekamp heb gesteld. Daarom stel ik die nogmaals. Is de VVD van plan voor
te stellen het besluit tot sluiting van Borssele per 1 januari 2004 terug
te draaien? Daarmee wijkt de VVD af van datgene wat het kabinet wil, terwijl
daar ook een VVD-smaldeel in zit. Het wijkt ook af van de voorstellen in de
Klimaatnota om Borssele er niet bij te betrekken. Wil hij dat ter discussie
stellen? Dit heeft niets te maken met het overleg met de sector, want dit
onderdeel behoort daar niet toe. Ik wil klip en klaar weten waar de VVD staat.De heerCrone(PvdA)Voorzitter! De heer Klein Molekamp gebruikt de getallen verkeerd. De productie
van de kerncentrale betreft slechts een luttel procent van de totale elektriciteitsproductie.
Indertijd hebben wij een en ander bewust afgewogen. Als je Borssele openhoudt,
dan moet je andere centrales sluiten, terwijl die ook in de basislast zitten.
Dan moet je kolencentrales sluiten. De heer Klein Molekamp moet dus kiezen:
moeten de kolencentrales dicht of moet Borssele dicht? Voor het CO2-klimaat
maakt het minder dan 4% uit, maar pas dan wanneer je de kerncentrale tot ver
na 2010 openhoudt. Wil de heer Klein Molekamp een centrale die nog niet is
getoetst op de veiligheid na 2010 openhouden? Wil hij ook daarna nog kernafvaltransporten
door dit land? Weet hij dat deze discussie ook in andere landen plaatsvindt?
Weet hij dat er in Duitsland wordt gediscussieerd over de sluiting en het
vervroegd sluiten van centrales? In Zweden speelt hetzelfde. Frankrijk heeft
besloten om de kernopwekkingscentrale niet af te bouwen. Vindt de heer Klein
Molekamp ook dat, als andere landen omlaag gaan, wij ook omlaag moeten gaan
met de kernstroom? De heer Klein Molekamp wijst erop dat dit alles het gevolg
is van de liberalisering, maar ook vroeger werd er relatief veel kernstroom
in Nederland geïmporteerd, ook al hadden wij Borssele toen al. Dat zijn
dus allemaal gelegenheidsargumenten. In 1994 zijn alle argumenten overigens
al aan de orde geweest. De heer Klein Molekamp moet zich dus aan de afspraken
houden. Dan doen wij het goed.De heerVan Middelkoop(GPV)Wat wil de heer Klein Molekamp nu eigenlijk? Hij schuift de bal weer naar
het kabinet. Hij zegt dat het moet gaan spreken met de sector en dat hij het
dan wel hoort en eventueel met moties komt. Wij weten al wat de sector wil.
Voorafgaand aan deze nota zal er ook wel overleg zijn geweest. In de nota
staat het openhouden van Borssele niet. Als je dat wel wilt, is dit het moment
om met moties te komen. Wat verwacht hij van uitstel daarvan?De heerPoppe(SP)Ik stoor mij aan het opportunisme van de heer Klein Molekamp van de VVD-fractie.
Hij gebruikt de gevolgen van de liberalisering om te zeggen dat je Borssele
wel open kunt houden. Hij haalt het argument van werkgelegenheid erbij en
praat daarmee een aantal mensen, zeker in Zeeland, naar de mond. Tegelijkertijd
houdt hij een pleidooi voor verdergaande liberalisering die uiteindelijk kan
leiden tot het oplossen van de werkgelegenheid in de energiecentrales in heel
Nederland. Ik word daar een beetje pissig van.De heerKlein Molekamp(VVD)Er wordt nu een beeld geschapen alsof de VVD in het verleden voorstander
is geweest van sluiting van de kerncentrale. De VVD is altijd heel helder
geweest. Wij zijn geen voorstander van vervroegde sluiting van de kerncentrale,
zolang het op grond van veiligheidsoverwegingen verantwoord is om door te
gaan. Die veiligheidsoverwegingen zijn voor ons een absolute voorwaarde.De heerCrone(PvdA)Hebt u onderzocht hoelang deze nog open kan blijven? Hebt u daar rapporten
over? Die zijn er helemaal niet. Er is geen onderzoek naar hoelang deze veilig
kan zijn, want wij gingen altijd uit van 2004 of 2007. In de jaren daarna
is hij nog veilig, want hij is niet de dag na sluiting onveilig, maar er is
nooit onderzoek verricht naar het open houden tot 2020. Dat moet minimaal,
wil het voor Kyoto helpen.De heerKlein Molekamp(VVD)Volgens mij staat vast dat deze veilig is tot 2013, maar dat hoor ik graag
straks van het kabinet. Wij zullen in de tussentijd moeten bekijken of zij
uit veiligheidsoverwegingen langer open kan blijven.De CDA-fractie vroeg of wij tegen liberalisering zijn, omdat er nog geen
gelijke Europese milieunormen zijn. Ik ben ook niet voor het nationaliseren
van Hoogovens, omdat er op staalgebied nog geen gelijkluidende Europese normen
zijn. Wij zijn voor liberalisering van die markt en wij streven ernaar dat
er zo snel mogelijk zoveel mogelijk milieuregelgeving plaatsvindt in Europa,
zowel bij de energiesector als bij de andere sectoren, opdat er geen ongelijke
concurrentiepositie komt.De heerVan den Akker(CDA)Zolang er door de regeringen in de lidstaten geen goede afspraken zijn
gemaakt over de Europese milieurandvoorwaarden, heb je geen level playing
field. Dat heeft niets te maken met de nationalisatie van Hoogovens. Moet
je ongebreideld doorgaan met privatisering, zolang je dat level playing field
niet hebt? Dan krijg je scheefgetrokken verhoudingen.De heerKlein Molekamp(VVD)Dat is een achterhaalde discussie, want er is geprivatiseerd. Er is verzelfstandigd
in het kader van de Europese regelgeving. Er is bij meer sectoren geen Europese
regelgeving, maar de VVD-fractie zou heel graag zien dat deze er komt voor
milieunormen. Wij roepen de regering en in het bijzonder de
minister van VROM op om deze te agenderen op de Europese Milieuraad. Ik denk
dat hij dit ook wenst.Het kabinet spreekt over een reductiedoelstelling van min 6 miljoen ton.
De VVD-fractie zegt dat het zo snel mogelijk met de sector om de tafel moet
gaan zitten en alle opties moet bekijken die tot een reductie met 6 miljoen
ton kunnen leiden. Bekijk welk resultaat maximaal haalbaar is. Sluit niet
bij voorbaat het een of het ander uit. Nogmaals, de VVD vindt het alleen acceptabel
op vrijwillige basis. Daarbij ga ik ervan uit dat de sector een reële
gesprekspartner is en na deze opmerking niet denkt: ik doe niks. Alle opties
moeten worden bekeken. Met die boodschap heb ik geen behoefte aan allerlei
moties. Dat past in de lijn van de Klimaatnota. De heer Van Middelkoop veronderstelde
dat ik een voorstander ben van wat daar staat. Dat is zo en dat betekent:
min 6 miljoen ton, rekening houdend met alle opties.De heer Crone beantwoordt ten dele zelf zijn vraag. België met Agalev,
groener dan groen in de regering, heeft nog geen voorstellen gedaan tot sluiting
van de kerncentrales. Duitsland met de Grünen heeft geen uitgewerkte
voorstellen, maar wil met de sector bekijken, hoe een en ander optimaal gedaan
kan worden. Ik kan mij heel goed voorstellen dat beide regeringen niet op
die discussie willen vooruitlopen. Wij vertonen een totaal afwijkend plaatje.
Dan vindt de VVD Nederland een soort gekke Henkie binnen Europa. Daar zijn
wij op tegen.MevrouwVos(GroenLinks)Wat de heer Klein Molekamp doet is te gek voor woorden. Er ligt in Duitsland
een afspraak vast in het regeerakkoord om kerncentrales te sluiten. Men is
daar hard mee bezig. De heer Klein Molekamp wil de afspraak in Nederland om
de centrale te sluiten, onderuit halen. Ik stoor mij er vooral aan dat hij
precies hetzelfde doet als zijn collega Oplaat bij het mestdebat. Hij zegt
enerzijds het niet eens te zijn met het kabinet en dat de centrale open moet
blijven, maar anderzijds heeft hij niet het lef, vandaag een motie van die
strekking op tafel te leggen. Hij wil eerst onderhandelen. Het is het een,
de centrale openhouden, of het ander en dan sluit hij zich aan bij het kabinetsstandpunt.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik heb niet geconstateerd dat het openhouden van Borssele behoort tot
de maatregelen die in de nota worden genoemd. Met andere woorden: zij vormen
geen onderdeel van de debatten die nog gevoerd zullen worden met de centrale.
Als de heer Klein Molekamp Borssele wil openhouden, zal hij inderdaad een
motie moeten indienen. Daarom vraag ik hem nogmaals of de VVD dat nu wel of
niet van plan is.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik herhaal wat ik eerder gezegd heb: ik ben geen papegaai.De voorzitter:Dat klinkt een beetje tegenstrijdig!De heerKlein Molekamp(VVD)Die geef ik u gewonnen! De boodschap aan het kabinet om na te gaan hoever
men kan komen, is duidelijk. Wij betrekken deze mogelijkheid erbij. Als mevrouw
Vos mij vergelijkt met collega Oplaat, beschouw ik dat als een compliment,
want wij zijn buitengewoon goede collega's. Bij het mestdebat heeft hij gesteld
de amendementen in te dienen bij het wetsontwerp. Dat is het geëigende
moment. De heer Pronk heeft hem daarin gelijk gegeven.De heerCrone(PvdA)Dit is een omkering van alle waarden. De heer Pronk heeft gezegd dat zolang
er geen motie wordt ingediend om af te wijken van het kabinetsvoorstel, dit
mestvoorstel in de Kamer overeind is gebleven. In het onderhavige kabinetsvoorstel
wordt met tittel noch jota verwezen naar het langer openhouden van Borssele.
Het kabinet is gehouden, de nota uit te voeren, tenzij iemand zegt dat nog
ergens anders op gelet moet worden. Als de heer Klein Molekamp niet het lef
heeft, dat te doen, durft hij het niet aan, de criteria van de collega's te
toetsen. Hij heeft een mooi verhaal voor de Bühne, maar geeft het kabinet
geen opdracht. Of hij is een kerel en geeft het kabinet een opdracht, of hij
zegt: laat maar waaien en als de sector ervoor wil vechten, moet die dat zelf
maar weten. Hij neemt geen politieke verantwoordelijkheid.De heerKlein Molekamp(VVD)Het is heel duidelijk. De regering gaat met de sector praten over vrijwillige
afspraken. Terecht.De heerCrone(PvdA)Niet over Borssele. Het kabinet heeft een- en andermaal gezegd, vast te
houden aan de datum voor Borssele. Het kabinet houdt daaraan vast, totdat
het iets anders doet. De heer Klein Molekamp moet dat dan toch vragen aan
het kabinet?De heerKlein Molekamp(VVD)De VVD wil dat daarbij alle opties bekeken worden om te komen tot min
6 miljoen ton. We moeten ervoor oppassen dat we alleen maar over de kerncentrale
praten.De heerPoppe(SP)Wat een gezeur. De opties worden niet in een nota meegenomen. Die zijn
niet aan de orde.De heerKlein Molekamp(VVD)Die zijn wel aan de orde. Op het moment dat tussen de sector, de regering
en de Kamer is overlegd en men al dan niet tot vrijwillige afspraken is gekomen,
zal onze fractie besluiten over een amendement. De VVD-fractie bepaalt dat
moment en niet de PvdA-fractie bij monde van de heer Crone, hoewel hij de
vorige keer tien keer zei wat de VVD vond en toen vaak fout citeerde.De voorzitter:Wij zitten nog steeds in de eerste termijn en er zijn nu twee vragenronden
beantwoord. Ik stel voor dat u uw termijn vervolgt en afrondt, zodat wij een
pauze kunnen inlassen.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Over duurzame energie zou veel te zeggen zijn, maar in december
komt er van het kabinet een nota over energiebesparing, die geheel aan het
onderwerp duurzame energie is gewijd. Ik neem aan dat daarin ook de uitwerking
van de motie-De Graaf, die op een groot aantal onderdelen van de duurzaamheid
inwerkt, aan de orde komt. De recente oproep van de SER om tot een deltaplan
voor meer duurzame energievoorziening te komen, spreekt de VVD-fractie aan.
Is daar in de energiebesparingsnota al het nodige van terug te vinden? Welke
kosten brengt dat met zich? Wat is op dit vlak van het bedrijfsleven zelf
te verwachten? Het bedrijfsleven heeft in de SER immers uitvoerig gepleit
voor het verrichten van een extra inspanning en ik neem daarom aan dat het
daar ook zelf gedachten over heeft. Ik noem rond de duurzame energie nog twee componenten, de biomassa en
de windenergie. Staat het feit dat biomassa alleen in kolencentrales kan worden
bijgestookt, niet haaks op een eventueel ombouwbeleid of een gasgebruikbeleid,
zoals dat gesuggereerd wordt in de vraagstelling? Zou het dan niet logischer
zijn om die biomassa te boeken bij de doelstelling op het punt van duurzame
energie, zodat die niet 2 miljoen, maar 4 miljoen bedraagt, en om vanuit die
context verder met de sector te bespreken wat verder nog kan worden gedaan?
Dat zou dan waarschijnlijk veel minder zijn en dan zou de reductiedoelstelling
op dat vlak fors moeten worden verlaagd.Een tweede vraag die ook vorig jaar al aan de minister van VROM is gesteld,
maar toen in het kader van de begrotingsbehandeling, betreft het feit dat
de windenergie heel slecht van de grond komt. Toen heeft hij gezegd dat hij
daar niet veel aan kan doen omdat de gemeenten en de provincies op dat punt
een eigen beleid voeren in het kader van de ruimtelijke ordening. Is hij in
dezen niet te bescheiden? Hij heeft immers wel degelijk een aanwijzingsbevoegdheid
en dergelijke. Hoe staat het met de uitvoering van het windenergieconvenant
met de provincies? Hoe komt het overigens dat de windenergie in Denemarken
wel van de grond komt en in Nederland niet? Zijn de Nederlanders lastiger
dan de Denen of zijn de Nederlandse overheden lastiger dan de Deense overheden?
Zou de minister daar iets meer over kunnen zeggen?Dan kom ik bij mijn derde vraag. Als je in convenanten afspreekt dat een
bepaalde hoeveelheid duurzame energie afgenomen moet worden, moet die hoeveelheid
ook opgewekt kunnen worden. Als dat niet lukt, wie is dan verantwoordelijk
voor het niet naleven van het convenant?De ontwikkeling van het WKK-vermogen wordt als gevolg van de dalende elektriciteitsprijzen
steeds onrendabeler. Het feit dat ik dat constateer, betekent niet dat ik
dat wenselijk vind; telkens wanneer ik iets constateer, wordt immers gedacht
dat ik dat wenselijk vind. Hoe staat dat in relatie tot het benchmarkconvenant?
Hoe realistisch is de bestaande doelstelling nog en zal de energiebesparingsnota
daarop terugkomen?De heerPoppe(SP)Dit is weer een opportunistisch verhaal. Een van de gevolgen van de liberalisering
is een daling van de energieprijs; dat was zelfs de bedoeling. Voor de megagebruikers
was die prijs al erg laag; straks krijgen zij nog geld toe. U zegt dat u die
prijsdaling niet wenst in verband met de WKK, maar zij is wel het gevolg van
de liberalisering. U probeert steeds van twee walletjes te eten; dat is een
beetje vervelend.De heerKlein Molekamp(VVD)Deze vraag is al beantwoord en om te vermijden dat de voorzitter mij wederom
op de vingers tikt, laat ik het hierbij.De heerPoppe(SP)Nee, dan is het duidelijk!De heerKlein Molekamp(VVD)Over de energiebesparing in de industrie is in juni al vrij uitvoerig
gesproken toen het benchmarkconvenant in de Kamer aan de orde was. De WD heeft
dat convenant geaccordeerd. Als echter andere landen er veel meer aan doen,
zal het voor het Nederlandse bedrijfsleven heel moeilijk zijn om aan dat convenant
te voldoen. Als andere landen daarentegen te weinig doen, wordt het voor het
Nederlands bedrijfsleven veel makkelijker. Ook hier blijkt weer de noodzaak
van een Europese aanpak.Ook aan de glastuinbouw is een forse besparingsdoelstelling opgelegd in
het zogenaamde GLAMI-convenant. Maar hoe is aan deze doelstelling te voldoen
als de hiervoor meest geschikte tuinbouwlocaties onmogelijk worden gemaakt
(zie Cromstrijen)? Juist voor deze sector is de ruimtelijke afstemming met
warmteleveranciers van groot belang. Hoe oordeelt de regering over de sceptische
opstelling van het RIVM, die de effecten van het convenant laag inschat?Met het bedrijfsleven zijn diverse convenanten afgesloten. Hoe staat het
met het afsluiten van convenanten met provincies en gemeenten? Is nagegaan
of ook deze overheden reductiedoelstellingen kunnen formuleren en hoe zij
duurzame ontwikkelingen denken te bevorderen? Hierbij kom je dus onder andere
terecht bij wind- en zonne-energie. Opvallend is dat in een nota staat dat
het in de non-profitsector minder goed gaat omdat daar het marktmechanisme
ontbreekt. Ik denk dat convenanten met provincies en gemeenten ook voor de
nodige impulsen kunnen zorgen. Hierbij wijs ik op uitbreidingslocaties waar
de WKK een rol kan spelen. Welke mogelijkheden zien de bewindslieden op dit
punt? Welke rol zien zij weggelegd voor de overheid als innovator? Wat dit
betreft verwijs ik ook naar de motie van mevrouw Augusteijn, die mede is ondertekend
door de heer Crone en mij. Bij al deze aspecten heeft de minister van VROM
binnen het kabinet een spilfunctie. Misschien kan er dan wellicht niet aan
de hand van de "M" maar wel aan de hand van de "RO" een tandje worden bijgezet.Voorzitter! Er wordt gestreefd naar verbetering van de energiesituatie
per woning. Dit is een individuele benadering, maar hoe groot is het gevaar
dat dan collectieve oplossingen minder rendabel worden? Stadsverwarming heeft
immers een bepaald minimumpakket nodig om rendabel te kunnen zijn. Worden
er convenanten op dit vlak met gemeenten en provincies vastgesteld, waarbij
rekening wordt gehouden met de verhouding tussen baten en lasten? De lasten
worden voor een deel gedragen door de eigenaar terwijl de baten voor een deel
bij de gebruiker terechtkomen, hetgeen gevolgen kan hebben voor de individuele
huursubsidie. Hoe oordelen de bewindslieden hierover? Het viel mij trouwens
op dat de besparingsmogelijkheden via gemeenten en provincies niet in kaart
zijn gebracht. Is hierover iets meer te zeggen?In de nota Natuur, milieu en economie is gepleit voor de vastlegging van
CO2 in bossen en natuur. Er is gesproken van boscertificaten. De
staatssecretaris van LNV heeft recentelijk gezegd dat daaraan wordt gewerkt.
Wat is de mogelijke winst hiervan? Ik bezie een en ander graag in het kader
van de ontwikkeling van de Nederlandse bossen. Ik begrijp niet waarom de staatssecretaris
zei dat de natuurterreinen niet meetellen omdat deze al een natuurfunctie
hebben. Als het gaat om CO2, hebben veengebieden juist een zeer
gunstige werking. Volgens mij kan een deel van de financiering van natuurterreinen
op die manier een extra impuls krijgen. Ook op dit vlak kan
dus een win-winsituatie worden gecreëerd.Het afvalbeleid is niet specifiek genoemd. Eind juni is gesproken over
een moratorium op verbrandingscapaciteit. Het doet mij allemaal wat denken
aan het moratorium van minister Wijers destijds rond de WKK-investeringen.
Het is toch juist goed dat er meer verbrandingscapaciteit komt, zodat minder
hoeft te worden gestort? Moeten wij verbranding niet juist stimuleren? Hoe
zal de sector hiertoe worden gestimuleerd?Eenderde gedeelte van de reductie komt voor rekening van de overige broeikasgassen.
Uit kosteneffectiviteitoverwegingen zou dit hoger kunnen zijn. Ik kan mij
voorstellen dat de minister, wanneer hij er met de elektriciteitssector niet
helemaal uitkomt, de mogelijkheden beziet om in die sector wat meer winst
te halen dan in andere sectoren. Hiermee heb ik overigens tegelijk een vraag
van een van de collega's beantwoord. Ik zeg dit met name omdat minister Pronk
onlangs in Noordwijk een heel interessant betoog hield over het belang van
de reductie van de overige broeikasgassen. Als alles meegerekend zou worden,
dan zouden wij in Nederland nu trouwens van een daling kunnen spreken, dus
dat is een hoopvol teken.Vanwege het beleid rond mestreductie zal de veestapel moeten inkrimpen.
Wat betekent dit voor de methaanuitstoot en hoeverre is dit effect meegenomen?
De beantwoording van vraag 109 was mij niet geheel duidelijk.De VROM-raad heeft in zijn advies gewezen op de noodzakelijke instrumentele
en technologische vernieuwing. Dit advies wordt beleidsmatig niet vertaald.
Vooral de aandacht voor de instrumentele vernieuwing en de winst die daarmee
kan worden behaald zijn in deze nota nauwelijks terug te vinden. Welke initiatieven
gaat de regering nemen? Het sprak mij zeer aan dat ook de SER vorige week
wees op de mogelijkheid van verhandelbare emissierechten voor CO2 op
Europees niveau. Als zowel de SER als de VROM-raad hiervoor zo nadrukkelijk
pleiten, dan vraag ik mij af waarom hierover in de nota zo weinig staat. De
VVD zou hiervan een groot voorstander zijn. Misschien dien ik hierover in
tweede termijn een motie in.Samengevat kan het volgende worden gesteld. De VVD heeft veel waardering
voor de Klimaatnota. Nederland verschaft zich daarmee een beleidsmatige voortrekkersrol
en dat zal de positie van de minister in Bonn versterken. Wij wekken vaak
de indruk dat wij te weinig doen, maar uit de Nederlandse beleidsvoornemens
spreekt een uitgesproken actief beleid. De regering krijgt hiervoor de volle
steun van de fractie van de VVD. Toch mag dit niet betekenen dat Nederland
zover vooruit loopt, dat het vergeet dat de reductiedoelstelling van min 6%
aan een viertal voorwaarden is verbonden. Vandaar dat de VVD extra aandacht
vraagt voor de ontbindende voorwaarden. Het Europese instrumentarium vinden
wij essentieel, omdat anders Nederland wel zijn maatregelen neemt en andere
landen niet, zodat het wordt weggeconcurreerd en het milieu en de werkgelegenheid
de verliezers zijn. Dat kan nooit de bedoeling zijn.Het klimaatbeleid is met veel onzekerheden omgeven. Daarom zal de monitoring
goed in de gaten moeten worden gehouden. Lopen wij wel of niet op schema?
De meeste maatregelen lijken in grote lijnen realistisch, al behoeven vele
maatregelen nog nadere uitwerking. De reductiedoelstelling voor kolencentrales
lijkt de VVD-fractie enigszins optimistisch, maar omdat hierover vrijwillige
afspraken zullen worden gemaakt, komt de minister er ongetwijfeld nog op terug.Vervroegde sluiting met als gevolg meer import is voor de VVD-fractie
geen optie. Het langer openhouden van de kerncentrale in Borssele is dat echter
wel, zeker omdat dit uit het oogpunt van kosteneffectiviteit de beste oplossing
is.De VVD-fractie vindt dat nu al moet worden onderzocht welke mogelijkheden
het reservepakket biedt. Wij zien met name mogelijkheden op het gebied van
de overige broeikasgassen. Verder zijn er nog veel technische mogelijkheden
voor verbetering niet ingeboekt. In Europees verband zal hieraan hard moeten
worden gewerkt en wij hopen dan ook dat de regering hier een extra inspanning
zal leveren. Ik sluit af met de conclusie dat, gezien de vele onzekerheden,
een goede monitoring noodzakelijk is.De voorzitter:De heer Klein Molekamp is, ondanks zijn toezegging, nog niet op de vraag
van de heer Crone ingegaan.De heerCrone(PvdA)Als de heer Klein Molekamp die vraag is vergeten, had dat zeker de bedoeling,
haar te ontlopen. Ik zal mijn vraag voor alle duidelijkheid herhalen.De heer Klein Molekamp zegt dat eerst moet worden gewacht op de ratificatie
van het verdrag door de andere landen. Wij hebben hierover pas in 2002 zekerheid,
want dan zal de eerste toetsing plaatsvinden. Vindt hij dat tot die tijd doorgegaan
moet worden met de implementatie van dit pakket en als hij een onderdeel uit
het pakket verwijdert, zet hij er dan een ander element voor in de plaats
terug? Dat is immers noodzakelijk als wij ons gezamenlijke doel willen bereiken.De heerKlein Molekamp(VVD)Het antwoord hierop luidt "ja". Wij kunnen ons echter voorstellen dat
in het pakket nog een aantal wijzigingen wordt aangebracht. Ik heb in dit
verband gesproken over het langer openhouden van de kerncentrale in Borssele
en de mogelijkheden die er liggen bij de andere broeikasgassen. Wij sluiten
ons aan bij het principe dat gestreefd moet worden naar een reductie met 50
miljoen ton. Ik heb daarbij gewezen op het belang van monitoring. Als blijkt
dat in 2002 niet aan de voorwaarden is voldaan, dan ontstaat een nieuwe politieke
situatie.De heerCrone(PvdA)De heer Klein Molekamp beperkt de onderhandelingspositie van de regering
zozeer dat er bijna niets van overblijft. Iedereen zal nu immers wachten tot
het in 2002 duidelijk is of de VS wel meedoen. Hij geeft verder niet aan of
hij bereid is om de sector dwingende maatregelen op te leggen als men zegt
niet aan de eisen te kunnen voldoen. Hij beperkt hierdoor de onderhandelingspositie
van het kabinet, want iedere sector zal natuurlijk zeggen bereid te zijn zich
in te spannen. Sectoren kunnen daarbij echter wel aantekenen dat het kabinet
teveel vraagt en dat zij slechts in staat zijn om 10 tot 25% van de doelstelling
te realiseren.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik was hierover glashelder.De heerCrone(PvdA)De heer Klein Molekamp is dat pas als hij bevestigt dat tot 2002 het beleid
dat nu wordt voorgestaan, zal worden uitgevoerd. Aan de randvoorwaarden wordt
dan een doel verbonden, namelijk dat alle landen het beleid uitvoeren en het
verdrag ratificeren. Verder zal hij moeten bevestigen dat dit pakket tot 2002
zal worden gehandhaafd en dat voor alles wat eruit wordt gehaald, iets anders
terug wordt gezet. Zonder deze toezeggingen is er geen overtuigende onderhandelingspositie
voor het kabinet.De laatste jaren heeft de VVD-fractie altijd de nadruk gelegd op vrijwilligheid.
De heer Klein Molekamp heeft vandaag wederom alle vluchtwegen de revue laten
passeren door hierop de nadruk te leggen. Ik heb het al eerder gevraagd, maar
doet de VVD-fractie nu wel of niet mee?De heerKlein Molekamp(VVD)Ik heb nadrukkelijk gewezen op de noodzaak van een Europese component.
De VVD-fractie gaat verder akkoord met het voorgestelde pakket. Ik heb daarbij
slechts aangetekend dat in het pakket het woord "vrijwillig" wordt gebruikt
als de 6 miljoen ton aan de orde komt. Het pakket staat dus nog niet helemaal
vast, want het kabinet zal hierover met de sector moeten overleggen. Wij hebben
een aantal suggesties gedaan om dat pakket een hardere inhoud te geven. Als
de reductie met 6 miljoen ton voor de kolencentrales niet op vrijwillige basis
kan worden gerealiseerd, zal men naar de mogelijkheden uit het reservepakket
moeten grijpen. Wij denken daarbij in het bijzonder aan de overige broeikasgassen.
De heer Van Middelkoop heeft mij gevraagd: ga je akkoord zolang het woord
vrijwillig erin staat? Mijn antwoord daarop was klip en klaar.De heerCrone(PvdA)U ontloopt mijn vraag. Bij kolencentrale staat vrijwillig, bij automobilisten
staat vrijwillig, bij duurzame aanpassing van huizen staat vrijwillig, energieprestatie:
advies. Bij alles staat dat het kabinet gaat onderhandelen met de sectoren.
Dat is goed. Als alle sectoren het vrijwillig niet doen, waar is dan de VVD?
Doet zij dan niets en meldt zij bij de VN dat Nederland min 6 is en het niet
heeft gehaald? U moet toch meedoen aan het inzetten van extra wettelijke maatregelen.De heerKlein Molekamp(VVD)Het is heel duidelijk waarmee de regering op stap kan gaan. Ik ben duidelijk
geweest. Wij staan achter deze klimaatnota, met inachtneming van de vier randvoorwaarden.
Er moet rekening worden gehouden met de onzekerheden. Er moet aan monitoring
worden gedaan. Ik kan mij niet voorstellen dat dit voor sectoren een reden
is tot het geven van een vluchtweg. Bij de vervoerssector heb ik gezegd: 2,2
tot 2,9 miljoen ton staat ingeboekt. Dat is voor ons een harde doelstelling.
Wat de instrumenten betreft moet overleg worden gevoerd met betrokkenen opdat
een zo groot mogelijk draagvlak ontstaat. De doelstelling op dat vlak is geen
discussiepunt. Ik heb het kabinet volledig gesteund en ik heb de heer Crone
helderheid verschaft.De vergadering wordt van 14.30 uur tot 15.15 uur geschorst.De heerVan den Akker(CDA)Mijnheer de voorzitter! De maatregelen die in deze nota worden aangekondigd,
zijn gebaseerd op de aanname dat menselijk handelen een belangrijke invloed
heeft op het klimaat. Onzekerheid bestaat over de mate waarin dat het geval
is, maar op grond van voorzorgsoverwegingen gaat mijn fractie ervan uit dat
die invloed er inderdaad is. Echter, de zorgvuldigheid gebiedt wél
dat wij geen ingrijpende en risicovolle maatregelen treffen die onomkeerbaar
zijn, om het onbewezen effect te bestrijden. Aangezien 100% zekerheid nog
wel enige tijd op zich zal laten wachten, gaat mijn fractie ervan uit dat
uit voorzorg de emis- sies van broeikasgassen moeten worden teruggebracht.Voorzitter! Er geldt een doelstelling van min 6% voor de periode 1990-2010,
maar nu al zitten wij 10% boven de uitstoot van 1990, zodat er niet meer kan
worden gesproken over 6% in 20 jaar, maar moet worden gesproken over 16% in
10 jaar. Mijn fractie wil graag constructief met de regering meedenken over
manieren om deze doelstelling te bereiken, maar de tijd wordt wel bijzonder
kort om een zo hoog reductiepercentage te realiseren. Daarbij komt dat het
basispakket aan maatregelen tekortschiet, en wel om twee redenen. In het rapport
van ECN/RIVM/CPB wordt gesteld dat van de 25 miljoen ton reductie die in Nederland
moet worden gerealiseerd, maar 15 miljoen ton potentieel "hard" is, dat wil
zeggen dat deze reductie naar verwachting bij de ingezette beleidsmaatregelen
wordt gehaald. De resterende reductie van 10 miljoen ton is onzeker. Hiervoor
zijn instrumenten nodig waarover nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden,
of zijn instrumenten ingezet waarvan de effectiviteit onzeker is. De belangrijkste
onzekerheden betreffen de volgende instrumenten:- De inzet om de emissie van kolencentrales terug te brengen tot
het niveau van aardgasgestookte centrales. Dit maakt 6 miljoen ton reductie
onzeker.- Productenergie-efficiencyverbetering. Ook ten aanzien hiervan vraagt
men zich in het genoemde rapport af of de beoogde reducties wel worden gehaald.Het realiseren van de 25 miljoen ton reductie in broeikasgassen die in
het buitenland mag worden gerealiseerd ­ ik doel nu op de zogenoemde
flexibele instrumenten ­ is ook onzeker. Minister Pronk heeft nog niet
zo lang geleden, tijdens het AO over de milieuraad, gezegd dat hierover op
internationaal niveau wordt onderhandeld en dat een en ander moeizaam verloopt.
Deze instrumenten kunnen pas in werking treden als over alle drie de instrumenten,
joint implementation, clean development mechanism en verhandelbare emissierechten,
overeenstemming is bereikt. Het kan dus nog jaren duren voordat hiervan iets
te verwachten valt. valt. Het gaat in elk geval niet alleen om de Nederlandse
maar ook om buitenlandse instrumenten, ten aanzien waarvan de vraag rijst
of de doelstellingen wel op korte termijn worden gehaald.De verdeling van de 25 miljoen ton aan binnenlandse reductie is onevenwichtig
verdeeld over de diverse sectoren in de samenleving. Zo krijgen de sector
elektriciteitsopwekking en de industrie nogal zware maatregelen voor de kiezen
terwijl er met betrekking tot andere sectoren, zoals mobiliteit en duurzame
energie, te weinig gebeurt.In het regeerakkoord worden duidelijke randvoorwaarden gesteld met betrekking
tot de Kyotoafspraken. De belangrijkste randvoorwaarden zijn dat landen als
Japan en de VS het klimaatverdrag ratificeren en dat er ook in Europees verband
 maatregelen tot stand komen. In hoeverre staat deze ratificatie
nog overeind? Stel dat de VS en Japan niet ratificeren of maar half ratificeren,
wat zou dat dan betekenen? Als de VS en Japan een grotere inzet van flexibele
instrumenten wordt toegestaan dan 50%, zeg 100% for the sake of argument,
zou dat dan ook voor Nederland kunnen gelden?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voelt de CDA-fractie zélf daarvoor?De heerKlein Molekamp(VVD)Als niet kan worden voldaan aan die voorwaarden uit het regeerakkoord,
stelt de CDA-fractie dan de reductiedoelstelling ter discussie?De heerVan den Akker(CDA)Neen, maar ik wil een voorbeeld geven. Stel, dat Nederland grote moeite
heeft om zijn doelstellingen te bereiken en Amerika heeft 100% aan flexibele
instrumenten toegewezen gekregen die in het buitenland mogen worden ingezet,
dan moet het bespreekbaar zijn dat Nederland meer in het buitenland kan doen.De voorzitter:Deze kwestie is ruimschoots aan de orde geweest. Met het oog op het verloop
van de vergadering stel ik voor dat u hierover nog één vraag
kunt stellen.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! De Uitvoeringsnota klimaatbeleid gaat uit van een sanering
van kolencentrales waarbij voor 2008 de emissies moeten zijn teruggebracht
tot het niveau van aardgasgestookte centrales per KW-uur. De Nederlandse centrales
behoren tot de modernste in Europa op het punt van milieuefficiency en -prestaties.
De elektriciteitsbedrijven hebben uitgebreide milieu-investeringen gedaan
in ontzwavelingsinstallaties. Tevens zijn in het kader van het verzuringsconvenant
allerlei voorzieningen getroffen om de emissies van stikstofoxide te beperken.
Het voorstel om dergelijke schone productie-eenheden ten koste van veel geld
en kapitaalvernietiging om te bouwen naar gas is als milieumaatregel niet
efficiënt. Gas heeft namelijk een veel hoger energetisch rendement in
gasgebouwde centrales, niet in omgebouwde kolencentrales. Er is dus niet alleen
sprake van geldverspilling, maar ook van energieverspilling. Kunnen de bewindslieden
hierop reageren? Technisch is het ombouwen van centrales van kolen naar gas
geen enkel probleem, maar afgezien van de te maken ombouwkosten zullen de
investeringen in de koleninfrastructuur en rookgasreinigingsinstallaties als
verloren moeten worden beschouwd. Dit heeft een verhoging van de elektriciteitsprijs
tot gevolg.Door vervanging van relatief goedkope en prijsstabiele kolen door aardgas
zal de kostprijs van elektriciteit stijgen. In een geliberaliseerde markt
in de EU zullen de Nederlandse centrales zich daardoor uit de markt prijzen.
De buitenlandse centrales zullen de levering van elektriciteit overnemen.
Dit betekent meer import van nucleaire energie en meer elektriciteit op basis
van bruinkool- en steenkoolgestookte centrales vanuit Duitsland. Voor de CDA-fractie
is dit niet acceptabel. Afhankelijk van de antwoorden van de minister overweegt
mijn fractie om in tweede termijn hierover een motie in te dienen.Elektriciteitsbedrijven met relatief veel kolencentrales, zoals bijvoorbeeld
EPZ die voor 80% van de energieproductie afhankelijk is van kolencentrales
en kernenergie, worden hard aangesproken. De naar gasgestookte omgebouwde
kolencentrales kunnen niet concurreren met buitenlandse en binnenlandse gasgebouwde
centrales. Ombouw van kolengestookte centrales naar gas betekent in feite
sluiting. De overheid heeft dit in het kader van het brandstofdiversificatiebeleid
zélf gewild, opdat de elektriciteitsvoorziening niet te veel afhankelijk
zou worden van één soort brandstof. Ik denk ook dat het een
goede beslissing is geweest, maar het spreekt mijn fractie niet erg aan om
daar niet weer naar terug te gaan en weer zoveel mogelijk gas aan te wenden.
Kan de minister van EZ aangeven hoeveel nieuwe bakstenen aan de reeds bestaande
worden toegevoegd, die uiteindelijk weer door de eindverbruikers, zowel particulieren
als bedrijfsleven, moeten worden opgebracht?Op de hoorzitting op 4 oktober over de Uitvoeringsnota klimaatbeleid is
naar voren gebracht dat de import van elektriciteit momenteel ongeveer 3500
megawatt is, dus 35% van de geleverde capaciteit door de centrales. Door VNCI
is toen gezegd dat de nu aangeboden kilowattuurprijs door steenkool- en bruinkoolgestookte
centrales uit Duitsland ongeveer 5 cent is, ongeveer 2,2 eurocent. Die elektriciteit
wordt aangeboden op basis van marginale kosten. Een grotere CO2-vervuilingsbron
dan bruinkoolgestookte centrales is nauwelijks denkbaar. En in Nederland is
inmiddels capaciteit stilgelegd! Toen ik de minister van EZ hiermee confronteerde
in het debat over het VAO van 6 oktober zei zij letterlijk: import van elektriciteit
is overigens in het kader van de Klimaatnota heel gunstig; u kunt erover twijfelen,
maar voor het CO2-beleid is het heel gunstig. Dit is niet te geloven.
Import van elektriciteit wordt, aldus de minister, immers niet meegerekend
in de Nederlandse CO2-doelstelling.MinisterJorritsma-LebbinkIk maak weer ernstig bezwaar tegen de serieuze toon waarop de heer Van
den Akker dit opnieuw te berde brengt. Destijds en weer bij de behandeling
van de begroting van EZ heb ik dat namelijk op cynische toon gezegd. Nogmaals,
dat is niet de doelstelling van het Nederlandse beleid. Ik hoop dat de heer
Van den Akker nu stopt.De heerVan den Akker(CDA)Ik maak hier ernstig bezwaar tegen. De minister heeft afgelopen week bij
de behandeling van de begroting van EZ gezegd dat het een cynische opmerking
was, maar ik kan mij moeilijk voorstellen dat er anderhalve pagina lang alleen
maar cynische geluiden zijn gemaakt. De minister heeft het werkelijk gemeend
zoals zij het heeft uitgesproken. Vandaar dat wij daar zoveel moeite mee hebben.
Wij maken er ook zoveel bezwaar tegen, omdat er aan de ene kant wordt gezegd
dat capaciteit wordt stilgelegd en er aan de andere kant import van elektriciteit
uit Duitsland en Frankrijk wordt toegestaan. Daarmee wordt de Nederlandse
elektriciteitsindustrie half de nek omgedraaid ten voordele van bruinkoolgestookte
centrales, die dus elektriciteit aan Nederland leveren. Dat vind ik dus geen
goede zaak. Ik ben dan ook blij dat de minister afgelopen donderdagavond om
elf uur in het debat over de begroting gezegd heeft dat wat haar betreft de
kolengestookte centrales niet worden gesloten.De heerKlein Molekamp(VVD)Misschien is het de volgende keer goed, als de minister vermeldt
dat zij een cynische opmerking maakt, want voor sommigen is het anders net
te hoog gegrepen.De heerVan den Akker(CDA)Ik zal rondsturen wat de minister letterlijk heeft gezegd. Naar aanleiding
daarvan is het debat over het VAO gehouden. Daarbij is een motie ingediend
over de warmtekrachtkoppeling van 15.000 kilowattuur. Ik vraag mij af of mevrouw
De Boer de woorden van de minister van EZ ook zo heeft geïnterpreteerd.
Ik geloof er namelijk niets van. Het was duidelijk serieus bedoeld. Het is
toch ook raar, gezien het dikke pakket papier dat wij hierover hebben ontvangen
van onder andere VNO/NCW, MKB Nederland, de kamers van koophandel en de elektriciteitscentrales.
Bovendien is hierover een demonstratie op het Plein gehouden. Zouden die het
allemaal bij het verkeerde eind hebben en de cynische opmerkingen van de minister
niet goed begrepen hebben?Voorzitter! De Uitvoeringsnota klimaatbeleid gaat er tevens van uit dat
de koleninzet deels vervangen moet worden door biomassa. Biomassa wordt heden
ten dage al voor een deel ingezet. Als het de minister echter ernst is met
het reduceren van de CO2-uitstoot van kolengestookte centrales
door die op het niveau van gasgestookte centrales te brengen, is het verder
onmogelijk om biomassa in te zetten, want die kan alleen in kolengestookte
centrales worden ingezet en niet in gasgestookte centrales. Kunnen beide ministers
een en ander verduidelijken en aangeven hoe dit is te rijmen met de inzet
om zoveel mogelijk op gasgestookte centrales over te gaan?Bij het stimuleren van het gebruik van biomassa zou toch ook rekening
moeten worden gehouden met de ladder van Lansink, dat wil zeggen dat bomen
eerst moeten worden benut voor timmerhout, dat na de sloop het timmerhout
wordt verwerkt in spaanplaat en dat het daarna pas mag worden gebruikt voor
de inzet van bioafval in elektriciteitscentrales. Ook hierop krijg ik graag
een reactie van de ministers.Voorzitter! De elektriciteitscentrales hebben het benchmarkingsconvenant
mede ondertekend. In dit convenant verplichten zich de energie-intensieve
bedrijven, dat zij tot het jaar 2010 tot de wereldtop zullen behoren wat betreft
energie-efficiency. Als zij dit waarmaken, zal de overheid in ruil daarvoor
afzien van verdere CO2-reductiebeogende maatregelen, specifiek
voor de sector. Nu is het convenant pas enkele maanden geleden ondertekend
en toch komt de overheid alweer met additionele maatregelen voor de sector.
Bij convenanten en meerjarenafspraken heb ik meerdere keren aan de orde gesteld,
dat er sprake moet zijn van consistentie in het beleid en dat er geen tussentijdse
veranderingen mogen plaatsvinden. In ieder geval mag het niet voorkomen, dat
men zich afvraagt of men nog wel een keer zijn handtekening onder een dergelijk
convenant zal zetten. Hoe kijken de ministers hiertegenaan? Het convenant
is drie maanden oud en in de Klimaatnota komen wij met additionele maatregelen.Met wie zouden die naar gas omgebouwde kolencentrales zich moeten benchmarken?
Als je de enige in de wereld bent, behoor je al heel snel tot de top. Maar
waar het natuurlijk om gaat, is dat niemand in de wereld zo gek is om zijn
kolencentrales naar gas om te bouwen. Ook hierop krijg ik graag een reactie
van de bewindslieden.De heerCrone(PvdA)Weet u dat vijf van de bestaande zeven kolencentrales al volstrekt geschikt
zijn om op gas te stoken?De heerVan den Akker(CDA)Maar dat is heel iets anders, mijnheer Crone! Je kunt een kolencentrale
ombouwen naar gas. Dat is technisch gezien geen probleem. Maar of je milieutechnisch
verantwoord bezig bent en of je je bedrijf overeind kan houden in een geliberaliseerde
Europese energiemarkt is een tweede vraag.Voorzitter! Het Nederlandse beleid met betrekking tot de brandstofdiversificatie
over de laatste 25 jaar heeft een nogal wisselend beeld laten zien: eerst
kolen, toen naar gas, naar kernenergie, dan weer geen gas en geen kernenergie,
dan maar weer kolen en nu gaan we weer naar gas. Je zult maar directeur zijn
van een elektriciteitsbedrijf. Met al die veranderingen in het beleid kosten
die investeringen natuurlijk handenvol geld. Mijn fractie is van mening, dat
een langetermijnenergiebeleid moet worden vastgesteld, met alle onzekerheden
en tekortkomingen van dien. Het is een nationaal belang. Punten als brandstofdiversificatie
in verband met leveringszekerheid en leveringsbetrouwbaarheid, milieuaspecten
en dergelijke zijn buitengewoon belangrijk. Hoe krijgt dat gestalte nu de
elektriciteitssector wordt geprivatiseerd? Heeft de overheid daar voldoende
greep op? Mijn fractie is van mening, dat de overheid in het landsbelang moet
blijven sturen in een geliberaliseerde en geprivatiseerde markt. Ik krijg
hierop graag een reactie van beide ministers.Mijn fractie is bovendien van mening, dat je niet alle energie-eieren
in één mandje moet leggen, dus niet allemaal in het gasmandje
moet leggen. In het kader van een voorzichtig energiebeleid zou meer spreiding
over de diverse energiedragers moeten plaatsvinden, opdat ons land niet al
te afhankelijk van gas wordt. Daar komt nog bij, dat gas een zeer hoogwaardige
energiedrager is, wij daar toch heel zuinig mee moeten omgaan en het vooral
om milieuredenen voor de huishoudens moeten inzetten en niet zozeer in elektriciteitscentrales.
Het is zonde om zulke heel mooie energiedragers in elektriciteitscentrales
in te zetten voor de opwekking van elektriciteit. In die paar energiecentrales
zou aandacht kunnen worden besteed aan maatregelen om de uitstoot van CO2 terug te brengen. Dat kan ook gelden als er op kolen wordt gestookt.
Daarop moet in die paar centrales worden ingezet. Dat is beter dan een schone
energievorm als gas te gebruiken of misbruiken.MevrouwVos(GroenLinks)U zei zojuist dat de liberalisering een groot probleem geeft. Het zou
moeilijker zijn om in eigen land strenge maatregelen te nemen, gelet op de
concurrentie met het buitenland. Vindt u, terugkijkend, dat wij die liberalisering
niet op deze manier hadden moeten starten? En moet op dit moment wellicht
met de liberalisering een pas op de plaats worden gemaakt? Moet de overheid
niet eerst een aantal zaken goed regelen voordat de markt verder open wordt
gegooid?De heerVan den Akker(CDA)Met dat laatste ben ik het eens. Wij hebben in april van
dit jaar niet voor niets tegen de wijziging van de Elektriciteitswet gestemd.
Wij vonden dat een aantal heel belangrijke punten niet goed naar voren was
gekomen. Ik noem milieu en warmtekrachtkoppeling. Dit heb ik ook heel duidelijk
naar voren gebracht in mijn stemadvies. Een ander punt was het feit dat wij
niet 100% van het hoogspanningsnet in handen hebben. Er zijn dus minder waarborgen
om een en ander goed te kunnen regelen. Dit is voor ons de belangrijkste reden
geweest om tegen de wijziging van de Elektriciteitswet te stemmen. Ook bij
een geliberaliseerde markt moet het kabinet, in het belang van het land, een
diversificatiebeleid voor energie blijven opstellen, met alle onzekerheden
die daarmee gepaard gaan. Als er straks één of twee energiedragers
zijn op de geprivatiseerde markt, kan het risico te groot zijn. Wellicht worden
wij op een dag met een situatie geconfronteerd die wij eigenlijk niet willen
hebben.Voorzitter! In de Uitvoeringsnota klimaatbeleid wordt met geen woord gesproken
over de mogelijkheid van het langer openhouden van de kerncentrale in Borssele.
Toch is dit waarschijnlijk de goedkoopste maatregel om CO2-emissies
terug te dringen. Waarom staat deze mogelijkheid niet in de nota? Ook als
je die mogelijkheid niet wilt, kun je die opvoeren. Elk jaar zou 1 tot 1,5
miljoen ton CO2-emissies kunnen worden voorkomen door het langer
openhouden van de kerncentrale. Als de binnenlandse doelstelling 25 miljoen
ton CO2-reductie bedraagt, zou met het openhouden van Borssele
alleen al een aandeel van rond de 5% van de doelstelling worden gerealiseerd.
Dat is niet niks. De centrale behoort na het uitgebreide investeringsprogramma
van 470 mln. tot één van de veiligste centrales in de wereld.
Sinds het besluit in de Kamer werd genomen om Borssele vroegtijdig te sluiten,
hebben zich enkele ontwikkelingen voorgedaan die toen niet bekend waren. Ik
ben het op dit punt dus niet eens met de heer Crone.Ten eerste zijn er afspraken gemaakt in het kader van de klimaatconferentie
in Kyoto. Dat is een nieuw feit. Dat wisten wij toen niet. De Kyotodoelstelling
is streng. Op basis daarvan moet je het langer openhouden van Borssele kunnen
overwegen.Ten tweede is er het feit dat MOX kan worden ingezet. Een centrale kan
met een kleine technische aanpassing daarvoor geschikt worden gemaakt. Ook
dat is een nieuw feit dat toen niet bekend was.De heerKlein Molekamp(VVD)Ja hoor, wij wel.De heerVan den Akker(CDA)Dat wist u meer dan ik.Ten derde kan, als de COVRA over een paar jaar klaar is, ook hoger radioactief
afval worden opgeslagen in Borssele.Dit zijn wezenlijke, nieuwe elementen die bij de discussie over de vraag
inzake heroverweging van vroegtijdige sluiting van Borssele betrokken moeten
kunnen worden.MevrouwVos(GroenLinks)U doet alsof het geen probleem meer is om Borssele langer open te houden.
Het radioactief afval blijft echter een groot probleem. U zegt wel dat de
MOX kunnen worden ingezet, maar daarmee neemt het probleem van het radioactief
afval helemaal niet af. De hoeveelheid MOX blijft min of meer constant. Er
zal ook een grote hoeveelheid extra radioactief afval ontstaan. Hoe wil de
heer Van den Akker dat probleem oplossen? Hij zegt verder dat de COVRA toch
wordt uitgebreid, maar daarbij is geen rekening gehouden met die extra hoeveelheid
radioactief afval als gevolg van het veel langer openhouden en de extra inzet
van die MOX. Daar moet ook aan tegemoet worden gekomen. Dus zal er nog een
forse extra investering nodig zijn. Wat mij betreft blijven de problemen recht
overeind staan. Wil de heer Van den Akker het klimaatprobleem echt oplossen
door op een ander punt grote milieurisico's te nemen?De heerCrone(PvdA)Over de MOX werd ik al ingelicht door de sector tijdens de besluitvormingscyclus
in 1994. Dit blijft dus net zo veelbelovend. Ik voeg dit toe aan de argumenten
van mevrouw Vos. In die periode was er overigens een aanzienlijk scherpere
CO2-doelstelling, want toen gingen wij nog uit van een stabilisatie,
zelfs van min 3% en min 5% in 2000. Nu is er sprake van een lichtere doelstelling.
Wat betreft CO2 in engere zin kun je dus nooit zeggen dat wij het
nu zwaarder krijgen en dat Borssele daarom open moet blijven.De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Een wat ander type vraag over dezelfde materie. De Kamer heeft
in 1994 over deze ingrijpende zaak in meerderheid besloten, zonder weerstand
van de desbetreffende minister, tot het sluiten van de centrale in 2004. Stel
dat de Kamer nu weer anders zou besluiten. Dan kan een volgende Kamer met
hetzelfde recht over een aantal jaren een ander besluit nemen. Wat blijft
er dan over van de bestuurlijke betrouwbaarheid van de overheid?De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik neem eerst de vraag van mevrouw Vos. Ik zeg niet dat er
met de opslag van radioactief afval wat betreft Borssele helemaal geen problemen
meer zijn. Natuurlijk zijn die er. Ook wij maken ons daar zorgen over, maar
als je radioactief afval, heel erg geconcentreerd in een heel kleine ruimte,
kunt beheersen, dan is dat beter dan het almaar uitstoten van CO2.
Wij denken dat dit geen probleem is, maar wij komen ons wat dat betreft wel
een keer tegen. Wij denken dat CO2 geen probleem is, want wij ruiken
en zien het niet, maar het is er wel degelijk.MevrouwVos(GroenLinks)De heer Van den Akker heeft het over "wij", maar de fractie van GroenLinks
is van mening dat CO2 een zeer groot probleem is. Toch kiezen wij
voor een andere oplossing.De heerVan den Akker(CDA)Ik bedoel het in het algemeen. De ernst van het probleem wordt te weinig
onderkend in Nederland. Het opslaan van radioactief afval is echter een veel
beheersbaarder probleem dan de uitstoot van CO2.De heer Crone wijst erop dat er nu sprake is van een minder zware doelstelling
en dat mijn argumentatie niet opgaat. Ik vraag mij af of dat het geval is.
Als je 16% terug moet in tien jaar tijd, dan is dat niet niks, maar dat is
de doelstelling waar wij nu over praten.Dan de opmerking van de heer Van Middelkoop. Als de Kamer morgen iets
anders besluit, dan kan dat. Het besluit om Borssele vroegtijdig te sluiten,
is overigens met de kleinst mogelijke meerderheid genomen. Een volgende Kamer
kan inderdaad weer anders besluiten, maar dat houd je altijd.
Ik vind niet dat de overheid onbetrouwbaar is als de Kamer morgen besluit
tot het langer openhouden van Borssele. Dat zou ook met de kleinst mogelijke
meerderheid kunnen, maar dan praat je over een verschil van twee stemmen.Het vroegtijdig sluiten van de kerncentrale van Borssele zal niet alleen
een enorme kapitaalvernietiging betekenen, maar ook een verlies aan technische
expertise en werkgelegenheid. Bovendien zal de elektriciteit door het stilleggen
van Borssele hetzij worden ingevoerd vanuit Frankrijk ­ daar wordt het
naar alle waarschijnlijkheid echter ook met kernenergie opgewekt ­ of
vanuit Duitsland waar het met bruinkool wordt opgewekt. Geloven wij nu echt
dat elektriciteit, in Frankrijk met kernenergie opgewekt ­ dat is ogenschijnlijk
wel acceptabel ­ minder risico's met zich brengt dan wanneer dat in
Borssele zou gebeuren? Ik betwijfel dat zeer. Graag een reactie van beide
ministers. Ik vraag mevrouw Jorritsma om inhoudelijk op de problematiek in
te gaan en niet alleen te antwoorden dat zij niet aan een dood paard wil trekken.
Wij hebben hier te maken met 5 of 6% van de doelstelling, dus dat is niet
niets.In 2002 is het eerste ijkpunt om te zien of wij met de Klimaatnota op
de juiste weg zijn wat betreft de uitstoot van CO2. Stel dat dit
eerste ijkmoment te zien geeft dat wij veel te weinig doen aan de uitstoot
van CO2, zodat de doelstelling van de Klimaatnota niet wordt gehaald.
Is dat ijkmoment in 2002 voldoende aanleiding voor het kabinet om te zeggen
dat die vroegtijdige sluiting moet worden heroverwogen? Kan het open houden
eventueel in het reservepakket maatregelen worden betrokken?De Klimaatnota gaat uit van een totaal opgesteld warmtekrachtvermogen
van 15.000 MW in 2010, terwijl er nu 3500 à 4000 MW is. Van verschillende
kanten is bij de hoorzitting naar voren gebracht dat wij die 15.000 MW niet
halen. Ik hoor uit de elektriciteitssector dat dit absoluut geen optie is.
15.000 MW is bijna evenveel als wat er nu aan centrales staat. Bij 15.000
MW warmtekrachtkoppeling is de vraag afhankelijk van de warmte, maar de vraag
naar elektriciteit is heel anders. Dat kun je nooit matchen.De vraag naar elektriciteit is in de nacht heel laag. Zij neemt met een
piek toe in de ochtenduren, suddert op een hoger niveau door tot in de avonduren
en zakt dan meteen weer heel sterk weg. De vraag naar warmte is heel anders.
Je moet de vraag naar warmte en de vraag naar elektriciteit aan elkaar koppelen,
als je zo'n groot warmtekrachtvermogen wilt hebben. De sector zegt dat dit
onmogelijk is. Kunnen de ministers hierop reageren? Het is een heel belangrijke,
ambitieuze doelstelling om 15.000 MW warmtekrachtkoppeling te realiseren.
Ik zou wel willen dat wij deze konden halen.Ik heb namens mijn fractie tijdens de behandeling van de Elektriciteitswet
diverse amendementen ingediend over warmtekracht die het helaas niet hebben
gehaald. Ik verwijs naar het amendement om te zorgen dat de prijs van elektriciteit
interessant is voor de buurman als er een warmtekrachtinstallatie staat. Je
moet met de elektriciteit van de warmtekrachtcentrale naar het distributienet,
naar het hoogspanningsnet, weer terug naar het distributienet en terug naar
de buurman. Dan is het voor die buurman niet interessant meer om elektriciteit
van de warmtekrachtinstallatie te kopen. Hij kan dat net zo goed meteen van
het net betrekken.De minister zei toen dat het grote voordeel was dat heel Nederland klant
is. Alsof een tomatenkweker in het Westland met een restproduct zoals elektriciteit
uit zo'n warmtekrachtinstallatie naar Hoogezand gaat om een klant te zoeken
voor zijn elektriciteit! Dat werkt toch niet?Wij zetten dus grote vraagtekens bij het idee om 15.000 MW warmtekracht
op te stellen, terwijl dat eenvoudige amendement het niet heeft gehaald. Het
is jammer, maar het zij zo.De ontwikkeling van duurzame energie verloopt veel te traag. Het doel
van de regering is 10% duurzame energie in 2020. De Derde energienota spreekt
nog over 3% in 2000, terwijl de Uitvoeringsnota klimaatbeleid uitgaat van
1,5% op dit moment. Wat zijn nu de juiste cijfers?Voor mijn fractie staat vast dat 3% in 2000 niet realistisch is. Misschien
is de ontwikkeling van windenergie het beste voorbeeld hiervan. Wij hadden
1000 MW in 2000 als doelstelling. Als wij nu 400 MW hebben bereikt, ben je
spekkoper. Ik vrees dat wij dat nog niet eens bereiken, terwijl landen als
Denemarken en Duitsland al wel bijna 10% duurzame energie opwekken.De CDA-fractie heeft onlangs een motie over de aanleg van een grootschalig
windmolenpark in de Noordzee gesteund. Op heel veel locaties moeten lastige
procedures overwonnen worden. Wij zijn het met de minister van Economische
Zaken eens dat wij daar echt naar moeten kijken. De minister moet wel de hand
in eigen boezem steken. Ik heb een brief uit de sector gekregen over de bouw
van 10 windmolens in Dronten. De aansluitingskosten die de Nuon daarvoor in
rekening brengt, bedragen maar liefst 28 mln., terwijl die hooguit 8,5 mln.
zouden mogen zijn. Voor een windpark van 10 turbines van hetzelfde type dat
op dit moment ontwikkeld wordt, wordt maar 3 mln. in rekening gebracht. Het
is logisch, omdat de elektriciteitsmaatschappijen er geen belang bij hebben
dat er veel windmolens bijkomen, omdat het concurrenten zijn. Vandaar dat
deze hoge prijzen best te rechtvaardigen zijn. In het systeem is dus iets
niet in orde. Ik zou de minister willen vragen of alles wel zo functioneert
als wij het graag zien. Als zij dat wenst, kan ik haar het voorbeeld doen
toekomen, omdat het illustreert hoe de ontwikkeling van windenergie wordt
gefrustreerd.Ik heb vorig jaar in een debat met de minister aangegeven dat als iemand
met zijn windmolen elektriciteit wil leveren aan het net, dit gebeurt via
een langlopend contract tegen een vaste prijs. Die vaste prijs is opgebouwd
uit de elektriciteitsprijs, het groene label en de regulerende energiebelasting.
Als de regering de ontwikkeling van windmolenparken wil bevorderen, dan maakt
het voor de prijs die de man van de windmolen krijgt, niets uit vanwege dat
langlopende vaste contract. Het komt alleen het elektriciteitsbedrijf ten
goede. Allerlei belemmerende factoren beperken de ontwikkeling van windenergie.
Ik herhaal daarom mijn vraag aan de minister, hier eens goed naar te kijken.
Wij zijn het met haar eens dat de inspraak door gemeenten een belemmerende
factor kan zijn.De heerKlein Molekamp(VVD)Veel elementen die de heer Van den Akker noemt, stonden ook in de bijdrage
van de VVD. Als ik een motie indien om een soort convenantenstructuur
met gemeenten en provincies af te sluiten waarin deze doelstellingen verder
worden geformaliseerd, steunt de CDA-fractie dan zo'n motie?De heerVan den Akker(CDA)Dat hangt van de tekst en van het dictum af.De voorzitter:Ik teken daar bezwaar tegen aan. Het is nog de eerste termijn van de Kamer.
Ik neem aan dat ook coalitiepartner VVD prijs stelt op het antwoord van het
eigen kabinet. Het sonderen van het draagvlak voor moties kan bilateraal plaatsvinden.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Is de heer Van den Akker op de hoogte van het feit dat er doelstellingen
zijn afgesproken met provincies om te komen tot verschillende hoeveelheden
op te stellen windenergievermogen?De heerVan den Akker(CDA)Daarvan ben ik op de hoogte, maar die windmolens komen altijd in een gemeente
te staan. Wij kunnen samen wel afspreken wat de heer Klein Molekamp moet doen,
maar dat werkt niet. Wat mevrouw Augusteijn zegt, is waar, maar je hebt een
derde partner, de gemeente, nodig.Ook voor de doelstelling van 10% reductie in 2020 worden nu al de eerste
terugtrekkende bewegingen gemaakt. De uitvoeringsnota stelt namelijk dat er
van verschillende kanten op is gewezen, dat deze doelstelling voor duurzame
energie zeer ambitieus is. Ook blijkt uit een aantal verkenningen dat de beoogde
ontwikkelingen voor duurzame energie op deze termijn en daarna niet voldoende
zijn om de benodigde omvang van de emissiereductie van CO2 te bereiken.
Concreet vraag ik de regering of zij achter deze doelstelling van 10% in 2020
staat. Laten wij het gelijk uitspreken als dat niet zo is, want dan weten
wij waar wij aan toe zijn.Voorzitter! Mijn fractie roept de regering op om concrete afspraken te
maken voor meer duurzame energie in de nieuwe Vinex-locaties. Een mooi voorbeeld
hebben wij vorige week kunnen zien in een woonwijk in Amersfoort. Door de
opbrengst van de regulerende energiebelasting versterkt in te zetten voor
vormen van duurzame energie, zoals zonnepanelen in de nieuwe Vinex-locaties,
wordt een grootschaliger toepassing van zonnepanelen bereikt. Het grote volume
van zonnepanelen brengt dan de kostprijs omlaag. Wij hebben de indruk dat
de terughoudendheid van de ministers ten aanzien van de toepassing van zonnecellen
vooral is gebaseerd op de huidige kostprijs. Zijn zij het met mij eens dat
de kostprijs drastisch kan worden verlaagd als de komende jaren enkele honderdduizenden
woningen worden voorzien van zonnecellen? In dat geval wordt het commercieel
misschien interessanter om zonne-energie vaker toe te passen. Ik vraag de
regering om het vliegwiel in werking te zetten.De heerKlein Molekamp(VVD)Wie moet dat volgens de heer Van den Akker gaan betalen, de rijksoverheid
of de individuele woningbezitter? Als hij het een taak van de rijksoverheid
vindt, had hij toch een amendement bij de algemene beschouwingen kunnen indienen?De heerVan den Akker(CDA)Wij hebben vorige week het rapport van de Algemene Rekenkamer ontvangen.
Over veertien dagen is het debat daarover gepland en dan zal ik verder op
het rapport ingaan. Eén punt uit dat rapport wil ik echter wel naar
voren brengen. De MAP-heffing, die wij allen betalen op energie, levert jaarlijks
meer dan 210 mln. op. De reserve van de gezamenlijke elektriciteitsbedrijven
is meer dan 300 mln. Dat betekent dat die MAP-heffingen niet worden gebruikt
waarvoor zij eigenlijk zijn bedoeld, namelijk voor het nemen van milieuefficiënte
maatregelen. Als 300 mln. niet wordt gebruikt en de controle daarop bovendien
uiterst zwak is, is het misschien een optie om dat bedrag daarvoor in te zetten.
Ik vind dat een buitengewoon belangrijk bedrag dat nu renteloos ligt te liggen
en niet wordt gebruikt waarvoor het eigenlijk is bedoeld, namelijk het doorvoeren
van milieuvriendelijke maatregelen.De voorzitter:Ik maak de heer Van den Akker erop attent dat hij over twee minuten tweederde
van zijn totale spreektijd heeft benut.De heerVan den Akker(CDA)Dat is een half uur. Kunt u vijf minuten overhouden?De voorzitter:Ik stel voor dat u vijf minuten overhoudt.De heerVan den Akker(CDA)In Europees verband is nog steeds geen afspraak tot stand gekomen over
een Europese energiebelasting. Welke landen liggen daarbij nog dwars? Denkt
de regering dat op korte termijn een oplossing is te verwachten? De CDA-fractie
heeft altijd bezwaar gemaakt tegen een regulerende energiebelasting, tenzij
terugsluizing in de vorm van prikkels voor het gebruik van duurzame energie
plaatsvindt en tenzij de belasting in de gehele EU wordt ingevoerd. Graag
krijg ik daarop een reactie van de minister. Door het Projectbureau duurzame energie is naar voren gebracht
dat ook bij de energievoorziening een soort "ladder van Lansink" is te hanteren.
In navolging van de ladder van Lansink in het afvalbeleid ­ preventie,
hergebruik, verbranden en storten ­ kent men bij de energievoorziening
het gangbare begrip "Trias Energetica" dat de volgende prioriteitsvolgorde
hanteert: vraagbeperking, duurzame energie en dan pas het inzetten van fossiele
brandstoffen. Is die prioriteitsvolgorde ook uitgangspunt geweest bij het
tot stand komen van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid? Zo niet, waarom dan
niet?Tot slot vraag ik de minister van Economische Zaken hoe de in de nota
genoemde afnameplicht voor duurzame stroom zich verhoudt tot een geliberaliseerde
energiemarkt? Is een en ander afdwingbaar en mag dat van Brussel? Mijn fractie
pleit ervoor om een certificatensysteem voor groene stroom op te zetten waarin
certificaten niet alleen verhandelbaar zijn binnen de sector zelf, maar ook
tussen alle producenten en afnemers. Momenteel zijn de groene labels van de
energiebedrijven alleen verhandelbaar binnen de sector zelf. Als je het gebruik
van groene stroom wilt bevorderen, zouden ze ook buiten de sector verhandelbaar
moeten zijn.Voorzitter! Mijn fractie is teleurgesteld dat de sector verkeer en vervoer
in de nota onderbelicht is gebleven De nota bevat weinig nieuwe elementen,
terwijl je juist zou verwachten dat er in de sfeer van de mobiliteit veel
maatregelen zouden worden genomen. Juist in deze sector valt
een belangrijke toename van de CO2-uitstoot te constateren. Wij
hadden verwacht dat er meer geld en energie zou zijn gestoken in de ontwikkeling
van voertuigtechnieken, een sector waar technologische doorbraken hard nodig
zijn. Ook hadden wij maatregelen verwacht, gericht op de terugdringing van
het autoverkeer ten gunste van het openbaar vervoer. Het is onbegrijpelijk
dat nieuwe Vinex-locaties nog steeds niet per openbaar vervoer bereikbaar
zijn. In het Algemeen Dagblad van 21 oktober wordt melding gemaakt van het
feit dat de nieuwe woonwijken in Utrecht nog steeds niet per openbaar vervoer
bereikbaar zijn, terwijl de woningen als paddestoelen uit de grond schieten.
Dat is onaanvaardbaar. Zo nodig zou het rijk de aanloopverliezen voor zijn
rekening moeten nemen zolang de wijk nog niet is volgebouwd. Dat zou een belangrijke
bijdrage kunnen zijn aan de terugdringing van de CO2-uitstoot.
Op die manier krijg je bovendien de mensen vroegtijdig in het openbaar vervoer;
als zij eenmaal gewend zijn aan eigen vervoer, krijg je ze haast niet meer
in het openbaar vervoer.MevrouwVos(GroenLinks)U zegt dat u teleurgesteld over het ontbreken van maatregelen in de sfeer
van verkeer en vervoer. De meest kosteneffectieve maatregelen in deze sector
zijn verhoging van de accijnzen, rekeningrijden, verlaging van de maximumsnelheid
e.d. Als ik goed geïnformeerd ben, voelt uw fractie weinig voor dergelijke
maatregelen.De heerVan den Akker(CDA)Het schort nogal aan de handhaving van de snelheidsbeperkende maatregelen.
Als er geen controles worden uitgevoerd, rijdt iedereen binnen de kortste
keren toch weer te hard en is er sprake van een weinig effectief beleid. Vandaar
dat wij er geen voorstander van zijn. Als u van mening bent dat het beter
is om op bepaalde wegen in de randstad niet harder te rijden dan 100 km/u,
zult u onze fractie niet op uw weg vinden.De heerKlein Molekamp(VVD)De VVD-fractie kan zich vinden in de maatregelen in de sfeer van verkeer
en vervoer. De heer Van den Akker vindt dat er meer maatregelen moeten komen
om het autogebruik terug te dringen. Hij sprak even over de ontsluiting van
de Vinex-locaties, maar hij zweeg toen mevrouw Vos hem vroeg naar zijn reactie
op enkele maatregelen. Aan welke maatregelen denkt de heer Van den Akker om
aan zijn standpunt inhoud te geven?De heerVan den Akker(CDA)Ik heb er twee genoemd. Wij zijn tegen generiek rekeningrijden omdat er
geen alternatief is in de sfeer van het openbaar vervoer. Als daarvan wél
sprake is, zijn wij niet tegen het invoeren van rekeningrijden in de vorm
van bijvoorbeeld paylanes. Ook de commissie-Van der Vaart is tot de conclusie
gekomen dat mensen in hun auto blijven zitten als er geen OV-alternatieven
zijn.Voorzitter! De nota maakt ook niet duidelijk waar de prioriteiten van
het kabinet liggen voor het opvangen van de te verwachten groei van het vervoer.
In de nota wordt nauwelijks een principiële keuze gemaakt tussen rail,
weg en water. Waarom wordt er ook niet veel meer aandacht besteed aan de mogelijkheid
van telewerken?Onlangs zijn binnen Europa afspraken gemaakt om in de komende jaren de
CO2-uitstoot van auto's verder terug te dringen. Dat is prima.
Gelukkig gelden deze maatregelen nu ook voor auto's die van buiten de EU worden
geïmporteerd. Het stimuleren van zuinige auto's zouden wij eigenlijk
ook graag als beleidsinstrument ingezet willen zien. Ik roep de regering op
om samen met BOVAG, RAI en ANWB rond de tafel te gaan zitten voor een goed
classificatiesysteem voor zuinige auto's. Eventueel kunnen dieselauto's worden
gestimuleerd. Dat levert wel weer een ander probleem op, namelijk meer uitstoot
van NOx-en, maar in ieder geval levert dit het voordeel op van
een verminderde CO2-uitstoot. Beide zaken zullen tegen elkaar moeten
worden afgewogen. In de nota komt het stimuleren van elektrisch aangedreven
auto's niet aan bod. Dat is jammer, want in bepaalde nichemarkten kunnen elektrische
auto's zeer goed worden ingezet.In de uitvoeringsnota is niet aangegeven hoeveel de CO2-emissies
toenemen als gevolg van het groter aantal starts en landingen op Schiphol.
Internationaal is afgesproken om het vliegverkeer buiten beschouwing te laten.
Maar een toename van het aantal starts en landingen levert ook een toename
van de CO2-uitstoot op en die komt ten laste van andere sectoren
in de samenleving. Dit lijkt mij geen juiste aanpak. De toename zou uit de
berekeningen moeten worden gehaald en niet ten laste worden gebracht van de
industrie, de elektriciteitssector of de huishoudens. Kunnen de ministers
aangeven hoeveel de CO2-toename vanwege het vliegverkeer is? Ik
heb begrepen dat de toename van het scheepvaartverkeer ook buiten beschouwing
is gelaten. Over hoeveel extra uitstoot van CO2 gaat het hierbij?Voorzitter! Ik moet tot slot helaas concluderen dat de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid op een aantal punten hetzij niet realistisch is, zoals bij de
ombouw van kolencentrales naar gasgestookte centrales, hetzij te weinig aandacht
heeft voor potentiële CO2-reducties, zoals voor de mogelijkheid
om de kerncentrale in Borssele langer open te houden. Het zwaartepunt van
de maatregelen ligt te veel bij de elektriciteitscentrales, waardoor het gevaar
van import van milieuonvriendelijk geproduceerde elektriciteit levensgroot
aanwezig is. Dit gebeurt nu al. Het CDA roept het kabinet derhalve op om een
aantal maatregelen te heroverwegen en daarnaast te bezien waar het beleid
kan worden geïntensiveerd. In het voorgaande hebben wij daartoe een aantal
suggesties gedaan, zoals ten aanzien van duurzame energie. Het kabinet mag
bij het belangrijke probleem van de beperking van de CO2-uitstoot
rekenen op een kritische, maar constructieve houding van het CDA.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! Vorige week stelde dr. Baede van het KNMI het heel kernachtig:
hij zei dat de relatie tussen klimaatverandering en menselijke activiteiten
nog niet geheel duidelijk is, maar steeds waarschijnlijker wordt. Dat komt
nog bovenop de stelling van het IPCC, waarin sprake is van 95%. Ik begin met
de uitspraak van Dr. Baede, omdat het onlangs verschenen KNMI-rapport in de
pers andermaal voor verwarring heeft gezorgd: de geconstateerde stijging wereldwijd
van 0,8 graden sinds de laatste twee eeuwen werd daarin aan iets anders dan
aan klimaatverandering en het toegenomen broeikaseffect toegeschreven. Ik
teken daarbij aan dat ook de aangegeven Noord-Atlantische oscillatie,
de oceanische circulatie van lucht, kan worden beïnvloed door de gestegen
temperatuur op aarde. Het is opvallend dat het grootste deel van de geconstateerde
stijging in de afgelopen 30 jaar heeft plaatsgevonden. De warmste jaren, over
ruim honderd jaar gemeten, kwamen voor na 1980.Hoe dan ook, al in Kyoto was bijna wereldwijd overeenstemming over de
noodzaak van de terugdringing van de uitstoot van broeikasgassen. Het protocol
is door 84 landen ondertekend. Jammer genoeg hebben tot nu toe slechts twee
landen het verdrag geratificeerd. Het uiteindelijk overeengekomen resultaat
is een wereldwijde reductie van 5,2% in 2008 tot 2012, hetgeen werd vertaald
in een doelstelling voor ons land van een reductie van 6% in 2008 tot 2010.
Daarbij ging het om zes broeikasgassen waaronder CO2. Dit resultaat
werd door de D66-fractie een redelijk, maar een bepaald niet spectaculair
resultaat genoemd. Over de reductie van alle mondiale emissies is overigens
geen overeenstemming bereikt. Emissiebeperkingen voor scheep- en luchtvaart
ontbreken.Nederland kende voor Kyoto al een reductiedoelstelling van 3% in 2000
en een verdere reductie met 1 à 2% per jaar in de jaren daarna. Hierover
zijn in de Kamer afspraken gemaakt, met de beperking dat daarbij alleen gedacht
werd aan een reductie van de CO2-emissie. Daarvan is nog niet veel
gerealiseerd. In werkelijkheid bedraagt de toename sinds 1990 in Nederland
ruim 11%. Dat het jaar 1998 nauwelijks groei liet zien, doet daar niets aan
af. Een trendbreuk ­ hoezeer ik die ook zou willen zien ­ is nog
lang niet in zicht. Wil het klimaatbeleid succesvol genoemd kunnen worden,
dan is een reductie van broeikasgassen door industrielanden van 80% voor de
zeer lange termijn noodzakelijk.Sinds 1850 is de CO2-uitstoot wereldwijd met ruim 25% toegenomen.
Dat is voor 70% toe te schrijven aan de verbranding van fossiele brandstoffen.
Het onverantwoorde gebruik van land, waaronder ontbossing, is verantwoordelijk
voor de overige 30%. In 1996 publiceerde de tijdelijke commissie Klimaatverandering
haar rapport waarin deze getallen en gegevens voor een deel al zijn terug
te vinden. De gevolgen werden in helder in beeld gebracht en de noodzaak van
maatregelen werd dan ook door de hele Kamer onderschreven.Zonder een wereldwijd klimaatbeleid zal de temperatuur in de komende eeuw
verder stijgen. Dit zal niet alleen leiden tot veranderde neerslagpatronen
en verruwing van klimaten op aarde, maar, naar verwachting, ook tot een zeespiegelverhoging
in de komende eeuw van ongeveer een halve meter. De laatste honderd jaar bedroeg
die stijging overigens al 15 centimeter. Alleen door een drastische vermindering
van de broeikasgasemissies kan de schade worden beperkt en de invloed van
de mens op de stralingsbalans worden teruggebracht. Anders gezegd, er is een
aanzienlijke wanverhouding ontstaan tussen de wereldwijde vastlegging van
CO2 van ruim drie gigaton per jaar en de wereldwijde emissie van
ongeveer zeven gigaton.Tot zover het wereldwijde probleem, ik kom nu terug bij ons kleine landje.
Wat kunnen wij bijdragen aan die noodzakelijke terugdringing van de broeikasgassen?
Naar de mening van de D66-fractie is dat heel veel. Dat geldt niet zozeer
de totale emissie, als wel onze bereidheid om een aanzienlijke inspanning
te leveren; een inspanning die ook van andere landen moet worden gevraagd.
Juist in een land als Nederland ­ een van dichtstbevolkte landen ter
wereld, met een energiegebruik per hoofd van de bevolking dat tot de hoogste
mag worden gerekend, maar tegelijkertijd een land met een energie-efficiënt
bedrijfsleven ­ zijn kansen aanwezig. Het heeft geen zin om eindeloos
te wachten op andere landen. Wij geloven niet dat Nederland zou moeten wachten
op de rest van Europa, zoals Japan wacht op de VS.Als alleen Nederland actie onderneemt en andere landen leunen achterover,
dan wordt er inderdaad geen bijdrage geleverd aan de oplossing van het klimaatprobleem.
Mijn fractie wil echter dat de Nederlandse verantwoordelijkheid wordt ingevuld
en wij denken dat Nederland dat ook kan doen door in internationaal verband
een rol te spelen.De heerKlein Molekamp(VVD)De opstelling van de fractie van D66 is helder. Ik mag er echter toch
wel van uitgaan dat zij zich gebonden acht aan de voorwaarden van het regeerakkoord?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat is een open deur. Er is afgesproken dat de regering de Kyotodoelstellingen
zal nastreven. In deze nota wordt daartoe een aantal maatregelen voorgesteld.
Mijn fractie staat in grote lijnen achter de nota, maar maakt wel enkele kritische
kanttekeningen.Voorzitter! Onder het vorige kabinet is een aanzienlijk bedrag beschikbaar
gesteld voor klimaatbeleid. Door het huidige kabinet worden in twee nota's ­
de eerste is nu aan de orde en de tweede wordt binnenkort door de Kamer behandeld ­
nieuwe maatregelen voorgesteld. Ik zal op die tweede nota niet uitgebreid
ingaan. Joint implementation is weliswaar een interessante mogelijkheid, maar
is nu in feite niet aan de orde. Het doel is een reductie van broeikasgassen
met 50% in het binnenland en 50% in het buitenland. Een en ander moet leiden
tot een reductie met 50 megaton CO2-equivalenten. Met die verdeling
gaat mijn fractie akkoord, ook om nu uit de impasse te komen en uiteindelijk
een echte start te maken. Maar het betekent voor de fractie van D66, dat die
50% dan ook wel keihard moet zijn. Wat te denken van die 50% buitenland? Daarover
heb ik toch een vraag. Het lijkt nu financieel voordeliger, maar ook het buitenland
zit niet stil en zal kansen grijpen en zijn reductiemogelijkheden duur verkopen.
Hoe kijken beide ministers daar tegenaan?MevrouwVos(GroenLinks)U zegt dat uw fractie akkoord gaat met de verdeling van 50:50. Dat verbaast
mij wel. Ziet u niet het gevaar dat door zo'n groot deel in het buitenland
te realiseren Nederland te weinig doet aan modernisering van de binnenlandse
productie? Waarom zegt u nu al: prima kabinet, ga zo door,MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat laatste zei ik niet. Wij gaan ermee akkoord om nu uit de impasse te
komen en eindelijk een echte start te maken. Er moeten maatregelen worden
genomen die resultaten hebben. Dat is mijn inzet geweest. Ik had mij best
een andere verdeling kunnen voorstellen. Als mevrouw Vos zegt dat zij kansen
ziet om meer in het binnenland te doen, dan zal ik haar daarin van harte steunen.
Wij moeten nu overgaan tot maatregelen opdat tot een echte reductie
kan worden gekomen.Voorzitter! Wij hebben toch twijfels bij het binnenlands pakket. Misschien
kom ik mevrouw Vos een eind tegemoet. Vooral bij het tempo waarin de reductie
kan wordt gerealiseerd is die twijfel aanwezig. Bovendien denk ik dat er veel
meer kansen liggen dan het kabinet op dit moment aangrijpt, ook hele kleine
kansjes. Gemiddeld liggen de kosten voor de voorgestelde maatregelen bij f
50 per vermeden ton CO2. Voor de industrie is dat f 30 per
ton, voor andere sectoren komt het uit op f 150 per ton. Dat is het
maximum. Klopt dat? Hoe is die keuze tot stand gekomen? Is bijvoorbeeld niet
veel meer te halen uit de stimulans van weliswaar nu nog dure maar qua technologische
doorbraak op termijn ook financieel interessante projecten? Ik noem er een
die met de CO2 niet zoveel te maken heeft, maar wel met uitstoot
van schadelijke emissies: Hoogovens. Daar stond een nieuwe techniek op stapel
die vooral de uitstoot van NOX aanzienlijk zou verminderen. Vanuit
economische overwegingen is het plan door het bedrijf voorlopig in de ijskast
gezet. Het resultaat? Zelfs de eerder afgesproken NOX-reductie
wordt niet gehaald. De nieuwe techniek die nog eens een extra besparing zou
geven wordt niet ingezet. Jammer, een gemiste kans.De heerKlein Molekamp(VVD)Dit is een goed voorbeeld dat de kern van het probleem raakt. Hoogovens
wilde dat doen tezamen met British Steel en nog iemand. De partners in de
andere landen zeiden: bij ons heeft dat minder hoge prioriteit. Hier zie je
hoe noodzakelijk het is dat er in Europees verband een aantal normen wordt
gesteld zodat het in andere landen dezelfde prioriteit heeft als in Nederland.
Dan komen die projecten van de grond. Het is een onderstreping van het betoog
van de VVD.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat was ik niet van plan. Dat is ook iets te gemakkelijk. Die slag is
niet voor u. Het was heel wel mogelijk geweest om met die gloednieuwe techniek
van een bijzondere nieuwe oven die stappen zou overslaan in Nederland een
trend te zetten. Dat is gewoon niet gebeurd en dat vind ik buitengewoon jammer.Moet het vooruitlopen zich altijd afspelen voor de nieuwe technologieën
binnen de bandbreedte van f 30 tot f 150? Het is toch alleen
maar een financiële momentopname. Hoeveel zijn werkelijk technologische
doorbraken waard als ze pas op lange termijn hun effectiviteit bewijzen? Daar
moet toch anders tegenaan gekeken kunnen worden. Ik vraag dat ook aan het
kabinet.Een ander punt is de verdeling van het basispakket, het reservepakket
en het vernieuwingspakket. D66 is van mening dat de maatregelen uit het reservepakket
direct en zonder tijdverlies ingezet moeten worden om te voorkomen dat mislukkingen
uit het basispakket leiden tot het niet halen van de afgesproken reductie.
Ook kan het reservepakket een functie hebben in verband met eventuele vertragingen
in de uitvoering van het deel dat in het buitenland gehaald moet gaan worden.
Op welke wijze wil het kabinet de maatregelen uit het reservepakket en het
vernieuwingspakket sneller inzetbaar maken als dat nodig is? We mogen geen
vertraging oplopen.Voorzitter! Afgelopen vrijdag heeft minister Jorritsma maatregelen aangekondigd
om met grote spoed windmolens op land gerealiseerd te krijgen. Wij steunen
haar daarin. Het gaat niet aan dat telkenmale plannen worden getraineerd door
gemeenten en/of provincies. Waar nodig zal de rijksoverheid dan maar moeten
ingrijpen. Zo kan op de Maasvlakte geen grootschalig windmolenpark van de
grond komen omdat het havenbedrijf van Rotterdam niet meewerkt. Ik vind dit
niet acceptabel. Echter, dat ook binnen het ministerie zelf niet al te voortvarend
wordt gewerkt aan deze plannen ­ daar lijkt het althans op; ik denk
aan het windmolenpark in zee ­ vindt mijn fractie merkwaardig. Waarom
is niet enthousiast doorgewerkt aan het plan dat in 1997 aan minister Wijers
werd aangeboden voor een 100 Mw windmolenpark? Denemarken bouwt binnenkort
een park voor 750 Mw op zee. Dat land heeft een doelstelling van 30% in 2020.
Bestaat er bij EZ nog wel voldoende motivatie om offshorewindenergie van de
grond te krijgen? De Kamer nam bij de laatste algemene beschouwingen een motie
van D66 terzake aan. Wij willen dat deze op zeer korte termijn wordt uitgevoerd.
Wij horen graag van de minister wanneer zij hiermee aan de slag gaat en of
de in de motie genoemde termijn wordt gehaald.Wat zonne-energie betreft ligt er thans een project van de gezamenlijke
energiebedrijven, een fotovoltaïsch groeiproject. Omdat een en ander
mede afhankelijk is van financiële stimulans via bijvoorbeeld de VAMIL-regeling,
wordt de medewerking van de belastingdienst gevraagd. Maar ook hier is weer
traagheid troef; men wacht al maanden op antwoord. De evaluatie met de proef
met zonnepanelen langs de A9 moet inmiddels gereed zijn. Wanneer kunnen we
uitbreiding verwachten en hoe staat het in de bouw? Zou de minister bereid
zijn desnoods over te gaan tot verplichting van plaatsing via de bouwvergunning,
zoals onlangs in een rapport van het KPMG werd bepleit? Hoe staat het met
de uitvoering van een en ander in overheidsgebouwen, via de Rijksgebouwendienst?Voorzitter! Nieuwe technieken maken het mogelijk om zonne-energie veel
goedkoper te maken, zeker als de panelen industrieel geproduceerd kunnen worden,
maar dan moet de markt wel groeien. De Energieraad wil zonne-energie verder
ontwikkelen in internationaal verband. Welke kansen ziet het kabinet daarvoor?Voorzitter! Reeds enkele jaren werken energiebedrijven, Staatsbosbeheer
en andere partijen samen aan een project dat voorziet in een biomassagestookte
centrale in Lelystad. Het gaat hierbij om dunnings- en snoeihout maar ook
biomassa uit energieplantages. Echter, de subsidie uit het CO2-reductieplan
laat op zich wachten. Het lijkt erop dat LNV daarvan de oorzaak is. Het project
is al jaren in voorbereiding. Wat ons betreft komt het nu snel van de grond.
Is dat ook het oordeel van het kabinet? Eventueel dienen wij in dit verband
in tweede termijn een motie in, opdat hiermee haast wordt gemaakt.EnergieNed wil de markt voor groene energie liberaliseren. Ook de milieubeweging
is daarvoor. Hoe kijkt het kabinet aan tegen de verhandelbaarheid van "groene
labels"? Ziet men mogelijkheden om dit te stimuleren?De heerPoppe(SP)Waar moet straks biomassa worden verwerkt als er geen kolencentrales meer
zijn?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik heb het gehad over een biomassa gestookte centrale in
Lelystad. Daar zou uitsluitend biomassa moeten worden verwerkt.De heerPoppe(SP)Die centrale kan niet kolen én biomassa verwerken? Als in kolencentrales
biomassa kan worden gestookt, behoeven er geen nieuwe centrales te worden
gebouwd. Wat dacht u daarvan?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik zal u op de hoogte stellen van het project, het gaat puur om een biomassa
gestookte centrale.De heerPoppe(SP)Dat kan toch ook met kolengestookte centrales?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat kan niet, maar daar gaat het hier niet om. Ongeveer twee jaar geleden
vroeg mijn fractie naar de mogelijkheden om kolengestookte centrales definitief
te laten overschakelen naar hun al bestaande tweede brandstofstroom: aardgas.
Een berekening leerde dat deze maatregel het maximum van f 150 per
ton vermeden CO2 vele malen te boven zou gaan. En nu wordt deze
maatregel ingebouwd, al is het op vrijwillige basis. Wij hebben er een interruptiedebat
over gehouden en het gaat hier maar liefst om 6 megaton. En dat is veel. Hoe
kan dit? Als het niet kan, hoe wordt dan dit gat gevuld? Is niet te gemakkelijk
naar de resultaten op papier gekeken? Vanuit milieuoptiek kan het een goede
maatregel zijn. Gas is een schonere brandstof dan kolen, maar het kan niet
de bedoeling zijn dat de centrales moeten sluiten. Mijn fractie worstelt,
en ik zei het daarnet al tijdens een interruptie, met dit punt. Natuurlijk
ligt bijstoken van meer biomassa meer binnen het bereik, maar hoe staat het
kabinet tegenover de voorstellen van onder andere EnergieNed om de brandstoffenbelasting
af te schaffen?Ook bestaat er angst voor import van energie uit het buitenland. Als die
energie in het algemeen zoveel goedkoper is, heeft dit dan niet zonder meer
gevolgen voor de centrales? Liberalisering kan ook zonder binnenlandse maatregelen
wel eens milieugevolgen hebben die wij eigenlijk niet wensen. De heer Van
't Hullenaar van de Energieraad zei hierover het volgende: liberalisering
van de markt is goed voor de prijs, maar slecht voor het milieu. Is dat risico
voldoende onderkend destijds? Ik hoor graag de visie van het kabinet.MevrouwVos(GroenLinks)En ik hoor graag de reactie van D66. Dit moet mevrouw Augusteijn toch
zorgen baren?MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat doet het ook. Ik zeg dit niet voor niets. Bij de verdergaande stappen
zal dit zeker in onze afwegingen moeten worden betrokken. Ik ben namelijk
geschrokken van de opmerking van de heer Van 't Hullenaar en van al die centrales
uit het buitenland die op een minder schone wijze energie opwekken.De heerKlein Molekamp(VVD)Als ik mij niet vergis was het minister Wijers die dit hele proces heeft
ingezet. Betekent dit dat de fractie van D66 en de toenmalige minister over
dit probleem totaal verschillend denken? Of is de lijn van Wijers nog steeds
die van D66?De heerCrone(PvdA)Is het dan ook geen tijd om een aantal actieve instrumenten uit die wet
van de heer Wijers in te zetten? Op die manier kan het prijsvoordeel van de
marktwerking ingezet worden voor milieumaatregelen.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Het antwoord op de laatste vraag is ja. Het was overigens een wetsvoorstel
van het gehele kabinet, verwoord door de heer Wijers. Onze fractie heeft daar
een aantal amendementen op ingediend. In ieder geval bestaat er aanleiding
om de effecten en de verdere voortgang van de wet op dit punt nader te bekijken.Gevraagd wordt wat moet gebeuren als allang afgeschreven bruinkoolcentrales
in Duitsland opnieuw worden gestart. Ik vind het te gemakkelijk om te denken
dat dit gebeurt. Wij opereren ook op de energiemarkt in een Europees kader.
Zijn er instrumenten, nationaal of Europees, die Nederland kan inzetten om
zo'n ontwikkeling tegen te gaan? Ook in Duitsland kijkt men toch verder dan
zijn neus lang is? Dit geldt zeker voor de huidige regering, zo mag ik toch
hopen.Tijdens het interruptiedebat is uitgebreid over kernenergie gesproken.
Voor D66 staat vast dat de kerncentrale in Borssele per 1 januari 2004 sluit.
Dat is in 1995 afgesproken. Sindsdien hebben zich ten nadele van kernenergie,
opslag, opwerking en transport geen nieuwe feiten voorgedaan. Ook ten tijde
van het voornemen tot sluiting was bekend dat de kernenergie geen CO2-uitstoot heeft, maar andere nadelige milieugevolgen deden de balans
de andere kant uitslaan. De argumenten van toen gelden voor ons nog onverkort.
Met D66 is dan ook niet te praten over langer open houden van Borssele.Er zijn ongelooflijk veel kansen, als het gaat om energiebesparing. In
dat opzicht zijn er ook veel maatregelen en daarover hebben wij twee weken
geleden al gesproken. Hoe staat het echter met de uitvoering? Aan consumentenzijde
is mijns inziens veel meer mogelijk. Ik geef enkele kleine voorbeelden. Zo
moet voor het energiebesparingsadvies f 350 worden betaald en dat kan
wel eens een barrière opwerpen. Waarom is in dezen niet gekozen voor
een minder omslachtige vorm van administratieve uitvoering en voor een gratis
advies? Volgens mij betaalt dat zichzelf terug. Eenvoudige maatregelen zoals
waterzijdig inregelen van verwarmingsapparatuur, hadden al lang kunnen zijn
opgenomen in de installatievoorschriften, zo merk ik op aan het adres van
mevrouw Jorritsma.Bovendien wil D66 graag dat de energieprestatienorm wordt teruggebracht
tot bijvoorbeeld 0,8 voor met name nieuwbouw en renovatie. Ik kende overigens
het voorbeeld niet dat de heer Crone noemde van Heerhugowaard met een norm
van 0,4. Een verlaging tot 0,8 zal evenwel al een aanzienlijke verbetering
zijn. Mijn vraag is hoe het kabinet daartegen aankijkt.Op het gebied van verkeer en vervoer zijn er ook een aantal kansen. Het
is goed, nuttig en nodig dat het publiek wordt geïnformeerd over verbruik
door auto's, maar hoe staat het met het voornemen in het regeerakkoord om
de maximumsnelheid terug te brengen? Wanneer voert het kabinet de afspraken
hieromtrent uit? Een van de vele redenen daarvoor ligt besloten in het klimaatbeleid:
0,3 megaton voor alleen al de handhaving. Hoe staat het met de ontwikkeling
van nieuwe brandstoffen, zoals biomethanol en biodiesel? Ik heb daarover niets
gelezen.De voorzitter:Uw resterende spreektijd is drie à vier minuten.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Ik ben bijna klaar met mijn bijdrage. Door het ministerie van Verkeer
en Waterstaat is een proef gedaan met CO2-opslag. In Amerika en
Noorwegen wordt die techniek weliswaar al toegepast, maar daaraan zijn risico's
verbonden. Onderkent het kabinet de risico's van scheuren of lekken in de
ondergrond? Is het opnemen in het reservepakket niet wat al te enthousiast
gehandeld?In de begroting van VROM is te lezen dat de energievoorraden veel groter
zijn dan algemeen wordt aangenomen en de Energieraad stelt dat ook. De vraag
is echter of winbare voorraden ook groter zijn dan wordt gedacht. Volgens
mij zijn de energiescenario's niet bijgesteld en is de inzet op duurzame energie
nog onverminderd van kracht. De noodzaak van reductie van broeikasgas wordt
evenmin betwijfeld.D66 wil meer zekerheid over de haalbaarheid van dit pakket en over het
tempo van de uitvoering. Wij willen dan ook de garantie van het kabinet dat
de reductiedoelstelling wordt gehaald en dat, als er een kink in de kabel
komt, de list van tevoren verzonnen is en dat er dan onmiddellijk wordt ingezet
op vervangende middelen en maatregelen. Alleen op die manier kunnen het klimaatbeleid
en het instrumentarium voldoende hard zijn en kunnen de afspraken eindelijk
uitgevoerd worden.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Allereerst overhandig ik onder anderen de bewindslieden graag
een notitie van de fractie van GroenLinks over het klimaatbeleid. Ik merk
dat er nu al opmerkingen over de kleur worden gemaakt. Mijn fractie heeft
deze notitie gemaakt, omdat zij teleurgesteld is over de klimaatnota van het
kabinet. Het kabinet loopt namelijk in een wijde boog om de kern van de problemen
heen: een enorme groei van de CO2-uitstoot door de economische
groei, wat gepaard gaat met een grote toename van het wegverkeer en het energieverbruik.
Juist deze twee laatstgenoemde problemen worden door het kabinet onvoldoende
getackeld, omdat het kabinet niet wil overgaan tot maatregelen die daarin
echt een omslag kunnen bereiken. Hierbij denken wij aan de inzet van de prijsprikkel,
opdat de economische structuur zich in een andere richting ontwikkelt.Ook wil het kabinet slechts 50% van de doelen in Nederland realiseren.
Door diverse instituten is de vraag voorgelegd of een deel van wat het kabinet
voorstelt wel hard is. Volgens mijn fractie voldoet het kabinet niet aan zijn
eigen uitgangspunten en heeft de notitie te weinig toekomstwaarde. Ik wil
deze punten gaarne nader toelichten in de rest van mijn betoog.Een deel van het probleem is naar mijn mening terug te leiden op het regeerakkoord,
want dat is op een aantal punten absoluut te slap en te beperkend. De minister
van VROM heeft dat al verschillende malen laten doorschemeren. Wij hebben
dat kunnen lezen in het blad van Natuur en Milieu, in het werkgeversblad en
hij heeft het ook wel eens in de Kamer gezegd. De minister wekt een beetje
de indruk alsof hij op een smeltende ijsschots zit en zegt, dat het de verkeerde
kant opgaat, dat hij nu eenmaal op die schots zit en dat hij niet anders kan.
Hij zegt ook nog tegen de milieubeweging, dat zij ervoor had moeten zorgen
dat hij niet op deze schots terecht was gekomen. Alsof het niet de eigen verantwoordelijkheid
is van deze minister, dat hij getekend heeft voor dit regeerakkoord en inderdaad
nu met een aantal grote problemen is opgezadeld. Overigens zegt de minister
van Economische Zaken, dat het allemaal wel goed komt en daar maak ik mij
nog meer zorgen om.In de eerste plaats hebben wij grote problemen met de afspraken in het
regeerakkoord, namelijk dat 50% van de maatregelen in het buitenland gerealiseerd
mag worden. Ook de minister van VROM zei tamelijk ontzet te zijn over dit
besluit. Het komt er in feite op neer, dat de CO2-uitstoot in Nederland
voorlopig blijft groeien en het lijkt mij, dat dit toch niet de bedoeling
is geweest van deze minister van milieu toen hij zei, dat onder zijn bewind
een trendbreuk in de CO2-uitstoot gerealiseerd zou kunnen worden.
Een deel van het verhaal dat in het buitenland gerealiseerd gaat worden, zullen
wij later dit jaar terug kunnen zien. Komt die notitie er ook aan het einde
van dit jaar? Komt er een duidelijk plan? Mijn fractie heeft een groot probleem
met de grote inzet. De eerste stap die wij naar onze mening moeten zetten
naar die veel verdere reductie, wordt op dit moment veel te weinig gezet.
De inzet rond joint implementation vinden wij problematisch. Het kabinet zegt,
dat wij er snel bij moeten zijn om zo snel en zo goedkoop mogelijk allerlei
reducties in het buitenland te kunnen opkopen. Wij vinden dat een slechte
inzet, want uiteindelijk moet het gaan om een structurele verbetering, ook
in die landen, van de energieprestatie. Wij zijn van mening, dat Nederland
maar een beperkt deel van die CO2-winst zichzelf zou mogen toerekenen.
Ook op het instrument van clean development is veel af te dingen, want een
hoop CO2-winst in de Derde Wereld zal op het conto van Nederland
worden bijgeschreven en dat zal ook betaald worden met ontwikkelingsgelden.
Daar hebben wij grote problemen mee.Overigens heb ik nog een vraag over de voorwaarden, zoals in het regeerakkoord
omschreven. Hoe zit het daar nu precies mee? Zegt dit kabinet, dat de voorwaarde
van min 6 absoluut wordt gerealiseerd? Is dat het doel? Of kunnen er, zoals
wij ook een beetje in de notitie kunnen lezen, omstandigheden zijn waardoor
ook het kabinet tot de conclusie komt, dat die min 6 niet gehaald kan worden.
Ik zou daar graag helderheid over krijgen.Ik heb zojuist al gezegd, dat de maatregelen boterzacht zijn, zoals ook
door het CPB en het RIVM is gemeld: 15 van de 25 megaton is hard en voor de
rest zitten we met zachte maatregelen en dat geldt met name voor alle CO2-maatregelen. Zoals de instituten al melden, zijn de maatregelen wat
betreft de kolencentrales vrijwillig, is het wat betreft het convenant benchmarking
nog maar de vraag of het allemaal gaat lukken, is de 5% duurzaam in 2010 niet
onderbouwd met voldoende maatregelen en is de invoering van scherpere energieprestatie
in de gebouwde omgeving teveel gebaseerd op vrijwilligheid. Dit ademt de sfeer,
dat zoveel is gebaseerd op vrijwilligheid, dat het kabinet dit allemaal niet
kan garanderen. Waarom wordt niet nu al gekozen voor zowel meer verplichting
als meer inzet van het prijsprikkelmechanisme?Het kabinet voldoet niet aan zijn eigen uitgangspunten. Het moet kosteneffectief
maar toch zijn er allerlei maatregelen die zeer kosteneffectief genomen kunnen
worden, zoals de invoering van de 100 km/u en accijnsverhoging
voor het verkeer, het volledig invoeren van rekeningrijden en het verbieden
van elektrische apparaten die niet aan het doel voldoen. Dergelijke maatregelen
worden niet benut. Hoe kan dat? Het zou allemaal evenwichtig gespreid moeten
worden over de doelgroepen, maar toch worden de kleinverbruikers financieel
zwaarder belast dan de grootverbruikers en blijft het wegverkeer buiten schot.
Hoe beoordeelt het kabinet dit? Volgens het kabinet zou er zekerheid moeten
zijn over uitvoerbaarheid en over resultaat. De doorrekeningen van het CPB,
het RIVM en de SER geven al aan dat die zekerheid er gewoon niet is. Het pakket
zou bovendien voldoende toekomstwaarde moeten hebben. Ik betwijfel of er voldoende
toekomstwaarde is. Met name op duurzame energie wordt veel te weinig voortvarend
ingezet. Het is absoluut onzeker of op dat punt in de komende periode forse
stappen worden gezet. Ook met de vernieuwende instrumenten gebeurt in de komende
periode te weinig. Aan verhandelbare emissierechten en CO2-emissieplafonds
zal pas in de periode na 2012 écht worden gewerkt.Het kabinet heeft een groot probleem, waarop ik met name de minister van
Economische Zaken aanspreek. Het gaat dan om de liberalisering van de Elektriciteitswet.
Die liberalisering leidt nu tot een forse daling van de energieprijzen, waarmee
energiebesparing, duurzame energie en warmtekrachtkoppeling in een moeilijk
situatie komen. De minister zegt steeds, ook al staan seinen op rood, dat
het wel goed komt. Wacht u maar tot ik aan het einde van het jaar met mijn
energierapport kom, zo zegt zij. Mijn fractie heeft daarmee een groot probleem.
Wij bespreken nu de klimaatnota. Het is nu tijd om een aantal zaken verplichtend
te gaan regelen. Er zal een verplicht aandeel duurzame energie moeten komen.
Mijn fractie vindt ook dat er een grootverbruikerheffing moet komen. Wellicht
kan een deel van de opbrengst worden teruggesluisd naar de sector, waarmee
vervolgens kan worden geïnvesteerd in verbetering van de energieprestaties.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Alle argumenten die mevrouw Vos nu naar voren brengt, zijn
bij de behandeling van de wijziging van de Elektriciteitswet in maart en april
uitvoerig aan de orde geweest. Er is met name gesproken over de warmtekrachtkoppeling
die onder druk zou komen te staan. Toch heeft haar fractie voor de Elektriciteitswet
gestemd.MevrouwVos(GroenLinks)U doet nu echt aan geschiedvervalsing, mijnheer Van den Akker. Mijn fractie
heeft tegen de Elektriciteitswet gestemd. Wij waren tegen de fundamenten,
tegen die hele liberalisering. Wij hebben in het voorjaar, toen die wijziging
aan de orde was, vastgesteld dat wij nog steeds tegen de liberalisering zijn.
Maar wij hadden juist door die wijziging het idee dat er op een aantal punten
lichte verbeteringen in zaten. Om die reden hebben wij voor gestemd. Het heeft
mij zeer verbaasd dat uw fractie eerst tegen de liberalisering was en vervolgens,
toen er op een aantal punten enige verbetering was, tegen de wijziging stemde.De heerKlein Molekamp(VVD)Voor de liberalisering en tegen de wijziging.MevrouwVos(GroenLinks)Inderdaad. Dat kon ik absoluut niet volgen. Wij maken ons op dit moment
zeer grote zorgen over de uitvoering van de liberalisering. En die zorgen
worden alleen nog maar groter. Daar zijn wij het dus blijkbaar over eens.De heerVan den Akker(CDA)Ik doel op de wijziging van de Elektriciteitswet die in maart en april
aan de orde is geweest. Daar heeft u voor gestemd.De voorzitter:Ik ben van mening dat alle collega's de discussie herkennen die u nu weer
wilt openen. Ik verzoek mevrouw Vos, slechts een korte reactie te geven en
vervolgens haar betoog te vervolgen.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Wij hebben tegen de liberalisering gestemd. Dat deden wij
omdat wij ons grote zorgen maakten over de milieukant van de zaak en de leveringszekerheid
voor de kleinverbruikers. Over de milieukant heb ik al enkele opmerkingen
gemaakt. De vraag is hoe het kabinet dat probleem gaat tackelen. Hoe kan het
dat wij in het kader van het klimaatbeleid op dat punt geen maatregelen zien?
Mijn fractie vraagt het kabinet om zich in Europees verband hard te maken
voor het stellen van milieukwaliteitseisen aan alle stroom die in Europa wordt
geproduceerd. Het is onbegrijpelijk dat daarover in het kader van de liberalisering
geen afspraken zijn gemaakt. Dat betekent dat wij hier inderdaad bruinkoolstroom
en kernstroom op de markt krijgen. Tevens vraag ik het kabinet om zich in
Europees verband hard te maken voor het verplichte aandeel duurzame energie
en het verplichte aandeel groene stroom. Ook vraag ik de regering om in te
grijpen op het punt van stroomimport die niet wederkerig is ­ zoals
uit Frankrijk ­ en op het punt van de aankoop van stroom die beneden
de kostprijs wordt geproduceerd. Ik denk daarbij aan de praktijken op de APX,
waar een minimumprijs van 0,2 cent per kilowattuur wordt gehanteerd. Van dergelijke
praktijken moeten wij af. Wij vinden dat serieus moet worden bezien of wij
wel naar een verdere marktopening toe moeten zo lang eerder genoemde zaken
niet kunnen worden geregeld.Wat gaat er overigens met de warmtekracht gebeuren. Er is een motie van
de PvdA aangenomen, waarin het kabinet om verder gaande maatregelen wordt
gevraagd. Wij hadden daarover bij de behandeling van de begroting van Economische
Zaken iets moeten horen. Die begrotingsbehandeling is voorbij. Wij behandelen
nu het klimaatbeleid. Het lijkt mij dat de minister van Economische Zaken
ons nu toch duidelijk moet maken hoe zij de dreiging denkt aan te pakken dat
de warmtekracht van de markt verdwijnt.Ik sta kort stil bij een aantal sectoren. In de industrie is het benchmarkconvenant
afgesloten. Wij hebben daar grote problemen mee, want in ruil daarvoor wordt
voorlopig afgezien van verdergaande maatregelen. Een grootverbruikerheffing
zit er niet in. De regering zal zich daar ook in Europees verband niet voor
inzetten. De prijsprikkel, terwijl die juist zo effectief kan werken ­
de Raad van State heeft dat ook gezegd ­ wordt daar achterwege gelaten.
Het is zeer de vraag wat wij terzake als milieuresultaat kunnen inboeken.
Ik denk dat het milieuresultaat veel hoger zou kunnen zijn als er tot een
prijsprikkel wordt overgegaan. Hoe zit het met de inzet van
Nederland als het gaat om een Europese energieheffing? In de antwoorden op
de vragen lees ik dat er van een Europese heffing op dat punt geen effect
is ingeboekt, omdat zo'n heffing op basis van de huidige verwachtingen en
inzichten voor Nederland geen additioneel effect heeft. Het lijkt erop dat
Nederland het idee heeft dat zo'n heffing in Europees verband voor Nederland
niets zou betekenen, omdat er in Nederland al een kleinverbruikerheffing is.
Nederland schiet daar dus niet zoveel mee op. Dat zou echter betekenen dat
de ambitie en de inzet van het kabinet in Europa wel heel erg omlaag zijn
bijgesteld. In eerdere instantie is echter altijd gestreden voor een grootverbruikerheffing
in Europees verband. Hoe zit dat?Dan het verkeer. Wij zijn teleurgesteld dat juist maatregelen als een
accijnsverhoging er voorlopig helemaal niet in zitten. De aanscherping van
de maximumsnelheid is ook niet opgenomen in het pakket. Wat doet het kabinet
daaraan? Er is voortdurend discussie over hoe de maximumsnelheid in de Randstad
wordt ingevuld. Met welke maatregelen komt het kabinet binnenkort?Wat de landbouw betreft is er sprake van een te beperkte taakstelling.
Ook hier kun je veel meer bereiken, bijvoorbeeld door het opheffen van de
vrijstelling van de regulerende energiebelasting in de glastuinbouw en door
een deel van datgene wat dit kost terug te sluizen naar de sector als men
investeert in energiebesparende maatregelen. Voor zaken als kunstmest en krachtvoer
zou met een prijsbeleid op dat punt en met meerjarenafspraken grote energiewinst
kunnen worden geboekt.De elektrische apparatuur in huishoudens is voor een groot deel verantwoordelijk
voor het steeds maar toenemende energieverbruik aldaar. Toch wordt er voorlopig
alleen maar op vrijwillige basis aan gewerkt. Waarom wordt op de terreinen
waar nu te weinig gebeurt, bijvoorbeeld op het gebied van koelkasten, de Wet
energiebesparing toestellen niet ingezet? Koelkasten die te veel energie slurpen,
kunnen dan gewoon worden verboden. Dan kan men zeggen dat dit van Europa niet
mag, maar als Nederland die inzet kiest, dan zal Europa iets op dit terrein
moeten gaan doen. Het lijkt mij dus dat Nederland zich daarvoor moet gaan
inzetten.Wat betreft het versneld aanscherpen van de energieprestatienorm sluit
ik aan op datgene wat al door anderen is gezegd. De energieprestatiekeuring
wordt voorlopig alleen vrijwillig ingezet. Waarom wordt niet ingezet op een
verplichte energieprestatiekeuring?De energiecentrales vormen een belangrijk onderwerp. Mijn fractie steunt
de regering waar zij zegt dat kolencentrales zullen moeten komen tot veel
minder CO2-uitstoot. Kijkend naar het klimaat moet er op termijn
geen energie meer worden geproduceerd met kolen. Dat wil zeggen dat er een
omschakeling moet plaatsvinden. Dat kan gebeuren door het meer inzetten van
biomassa. Ook de omschakeling op gas moet zeer serieus worden bekeken. De
liberalisering is uiteindelijk de oorzaak geweest van het feit dat wij in
Nederland op zoveel verzet stuiten wanneer wij een aanscherping van milieumaatregelen
voorstellen. In die zin bijt dit kabinet zich in de eigen staart. Aan de ene
kant wordt de liberalisering fors doorgezet, veel verder dan de Europese richtlijn
verlangt, maar anderzijds zitten wij met een groot probleem als het gaat om
de kolencentrales.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! De GroenLinks-fractie gaat met haar voorstellen veel verder
dan de regering. Er wordt aangedrongen op de sluiting van kolencentrales.
Waarom wil de fractie deze sector sluiten en waarom niet andere sectoren in
onze maatschappij? Dit is namelijk een particuliere sector geworden. Waarom
wordt er zo scherp ingegrepen? Welke werkgelegenheidsconsequenties heeft dat?
Voor hetzelfde geld worden Hoogovens, de aluminiumfabrieken, of Shell gesloten.
Dit is wel helder, maar hoogst ongewenst.MevrouwVos(GroenLinks)De heer Klein Molekamp dicht de fractie van GroenLinks ongelooflijk veel
macht toe. Dat is uitermate plezierig. Ik denk dat het voor de helderheid
goed is om te zeggen dat wij ook zien dat je niet van de ene op de andere
dag kolencentrales kunt sluiten. Als wij op de lange termijn aan onze energievoorziening
denken ­ ik denk dan aan een langere periode dan tot 2010 of 2020 ­
dan vinden wij dat kolen uiteindelijk niet meer gebruikt moeten worden om
in Nederland energie op te wekken. Wij vinden dat wij naar meer decentrale
opwekking toe zullen moeten, zoals warmtekrachtkoppeling, duurzame energie
en gascentrales. Dat wil niet zeggen dat wij vinden dat binnen vijf jaar alle
kolencentrales moeten worden gesloten. Absoluut niet! Er zijn echter een aantal
centrales die straks afgeschreven zijn en die niet kunnen overschakelen op
gas. Wij zijn van mening dat het wellicht verstandig is om die te sluiten.
Er moet goed worden gekeken waar je je op lange termijn op richt. Ik ben het
niet eens met een aantal anderen die zeggen dat kolen op de lange termijn
altijd een bron van energievoorziening zullen zijn. Dat staat mijn fractie
niet voor. Als het gaat om de werkgelegenheid, ben ik ervan overtuigd dat
ook andere typen van energieopwekking werkgelegenheid zullen genereren. Dat
is iets waar een omschakeling van vele jaren voor nodig is. Het hoeft uiteindelijk
echter niet ten koste te gaan van de werkgelegenheid.De heerPoppe(SP)Begrijp ik het goed dat mevrouw Vos zegt dat al naar gelang er alternatieve
duurzame stroom wordt opgewekt, de kolengestookte productie-eenheden afgebouwd
kunnen worden?MevrouwVos(GroenLinks)Ik heb het over de langere termijn. U kunt in alle lijstjes zien dat de
kolencentrales die in Nederland staan, op een gegeven allemaal dicht gaan.
Mijn fractie pleit er nu voor om ze in ieder geval niet langer open te houden
dan de afschrijvingsperiode en geen nieuwe koleneenheden te bouwen, maar in
plaats daarvan alles in te zetten op duurzamere vormen van energieopwekking.
Ik denk dan met name aan kleinschaligere vormen van energieopwekking en een
veel grotere inzet op duurzame energie. Dat is investeren in de toekomst.
Ik vind dat het kabinet dat te weinig doet.Voorzitter! Mijn fractie vindt het niet acceptabel als Borssele langer
open blijft. Wij zien ook niets in de nieuwe elementen. Verder willen wij
dat het kabinet de duurzame energie versnelt invoert. Dat is echt investeren
in de toekomst. Wij kunnen dat niet laten wachten tot het misschien allemaal
uiteindelijk vanzelf gebeurt. Daar zal het kabinet fors in moeten investeren.
Dat betekent dat een aandeel duurzame energie verplicht moet worden gesteld. Mijn fractie stelt voor om dat aandeel te verscherpen. Wij
vinden dat die 10% niet in 2020, maar in 2010 gerealiseerd moet worden. Daar
zal een heffing op het transportnet aan gekoppeld moeten worden, die dan besteed
kan worden aan de investeringen in duurzame energie. Dan betalen de importeurs
ook gewoon mee. Het zal een combinatie moeten zijn met meerdere financiële
stimuleringsregelingen. Wij denken bijvoorbeeld aan het verplicht stellen
van zonnecellen in de nieuwbouw. Daar moet dan wel een financiële stimuleringsmaatregel
tegenover staan. Dat kost veel geld, maar wij zouden graag willen dat het
kabinet in dat type maatregel investeert en daarmee de marktdoorbraak fors
te versnellen. Overigens geldt hetzelfde voor grootschalige windenergie.De heerCrone(PvdA)U noemt nu de maatregelen die ook in uw brochure staan. Daar zijn ze echter
veel heftiger dan u in uw verhaal door laat klinken. Er staat ook bij dat
het door het Centraal planbureau doorgerekende harde maatregelen zijn. Dit
zijn echter maatregelen die per geval door het CPB zijn doorgerekend en tot
hard zijn verklaard. Als je bijvoorbeeld een accijnsverhoging doorvoert, is
dat een harde maatregel. Dat wil je en dan gebeurt het ook. U heeft echter
niet laten doorrekenen wat de effecten daarvan zijn voor de totale economie.
Er zal een verschuiving van vele miljarden optreden tussen sectoren. Ik wil
hier niet het beeld laten hangen dat het CPB hier een goedkeuringsstempel
op heeft gezet. Een totale integrale doorrekening van een heffing van 500
mln. op de industrie, 15 cent gas per kilowatt uur voor gezinnen, 8 cent voor
gas, 10% duurzame energie in 2010 in plaats van in 2020, dat kost 500 mln.
extra voor huishoudens, het bevorderen van groene stroom, verkeersmaatregelen,
een jaarlijkse accijnsverhoging van 5 cent, dit zijn elk voor zich sympathieke
en harde maatregelen, maar als totaalpakket staan ze volstrekt buiten iedere
realiteit.MevrouwVos(GroenLinks)Dan wil ik u graag verwijzen naar de doorrekening van ons verkiezingsprogramma.
Deze maatregelen zijn in ons verkiezingsprogramma opgenomen en zijn doorgerekend
door het Centraal planbureau. De resultaten daarvan zijn dat wij ruimschoots
aan de CO2-doelstellingen voldoen. Bovendien geeft het totaalpakket
dat GroenLinks op tafel legt, een goede impuls voor de werkgelegenheid. De
inkomenspositie van de lagere inkomens verbetert. Ik verwijs de heer Crone
naar de doorrekening van ons verkiezingsprogramma. Dan kan hij zien wat het
stempel van het CPB heeft opgeleverd.Groene stroom kan gewoon nu. Vanaf 1 januari zal groene stroom voor de
kleinverbruikers vrijwel niets duurder zijn dan andere stroom. Wij pleiten
voor een heel intensieve campagne. Elke Nederlander moet dit op de deurmat
vinden.Over het EU-beleid heb ik al het een en ander gezegd. Over de lucht- en
scheepvaart moeten natuurlijk harde afspraken worden gemaakt. Ik pleit voor
milieukwaliteitseisen aan stroom en voor een verplicht aandeel groene stroom.
Ik vraag de regering om zich hiervoor hard in te zetten.De heerKlein Molekamp(VVD)Met het plan van GroenLinks lijkt een forse extra belasting van de huishoudens
te ontstaan door middel van een extra verhoging van de energiebelasting. Kan
mevrouw Vos zeggen hoeveel meer belasting de huishoudens moeten gaan betalen?MevrouwVos(GroenLinks)Ik heb de centen van de ecotaks even niet paraat. Het is belangrijk dat
dit bedrag voor het allergrootste deel wordt teruggesluisd via een lagere
inkomstenbelasting. Dat wordt op die manier gedaan dat in ieder geval de lagere
inkomens er niet op achteruit zullen gaan. De hogere inkomens zullen het wel
in de portemonnee merken. Het is het idee dat wij in ons verkiezingsprogramma
hebben uitgewerkt. Het zal inkomenstechnisch op een goede manier uitpakken
en het zal een goed effect op het milieu hebben.De heerPoppe(SP)Voorzitter! De invloed van de mens op het klimaat is voor de een heel
erg zeker en voor de ander alleen maar waarschijnlijk. Wat wel zeker is, is
dat het klimaat een nog niet ontwarde puzzel is. Wat wel vaststaat, is dat
alles wat wij doen, milieueffecten veroorzaakt die negatief kunnen uitpakken.
Het gebruik van energie is een van de meetlatten waarmee de uitstoot van schadelijke
stoffen, grondstofverbruik en de productie van afval gemeten kunnen worden.
Zuinig zijn met energie is dus in alle opzichten nuttig en noodzakelijk.Ik heb drie citaten. "De huidige economische en bedrijfskundige maatstaven
zetten aan tot zoveel mogelijk productie in zo kort mogelijke cycli." Dat
zei minister De Boer als minister van VROM. "De Nederlandse economie behoort
tot de meest materiaal- en energie-intensieve ter wereld", aldus de milieubalans
1998. "Weliswaar kan toename van welvaart en bezit de persoonlijke levensvreugde
vergroten, maar daarmee is de kwaliteit van de samenleving nog niet gegarandeerd.
Een hogere levensstandaard kan gepaard gaan met verslechtering van het milieu,
productie van nutteloze dingen voor een wegwerpmaatschappij, banale vormen
van massavermaak, toenemende onveiligheid op straat en redeloos geweld", aldus
koningin Beatrix in haar kersttoespraak van 1997.Deze nota was een kans voor open doel om de geciteerde dieperliggende
oorzaken van de sluipende groei van het fossiele energie- en grondstoffenverbruik
een halt toe te roepen. Er zijn geen voorstellen om aan de huidige economische
en bedrijfskundige maatstaven, om aan deze mechanismen die aanzetten tot verspilling
iets te veranderen. Wij vinden dat een misser. Er wordt niets gemeld over
de negatieve gevolgen van de privatisering van nutsbedrijven, doordat deze
onder dezelfde gesel van deze economische en bedrijfskundige maatstaven worden
gebracht.De heerCrone(PvdA)De heer Poppe komt niet naar de Troonrede, maar luistert met kerst wel
stiekem naar de radio.De heerPoppe(SP)Ik was er in 1997 zelfs bij, dacht ik.De heerCrone(PvdA)Als Marijnissen het maar niet hoort.De heerPoppe(SP)Nee, wij zijn er maar één keer niet bij geweest. U volgt
de wereld niet!De heerCrone(PvdA)Ik kan niet al uw onnavolgbare paden volgen, dat geef ik graag toe.De heerPoppe(SP)Het is heel navolgbaar, maar dat ga ik u nu niet vertellen.Deze nota was een kans voor open doel om de geciteerde uitspraken waar
te maken. In plaats daarvan worden er veel maatregelen voorgesteld die de
kool en de geit sparen, maar niet veel meer zijn dan gefriemel in de marge
van de economie, op vrijwillige basis. Er staan geen voorstellen in om bij
de productie of de invoer van goederen concrete energie- en grondstoffenbesparende
eisen te stellen. Er staan zelfs geen logische maatregelen in om de restwarmte
van elektriciteitscentrales, die nu grotendeels wordt geloosd op het oppervlaktewater
en dus leidt tot thermische vervuiling, nuttig te gebruiken voor de tuinbouw
of de verwarming van woningen en bedrijven. Er staat niets in over de doelstelling
van 10% duurzame energieproductie uit de Derde energienota hard te maken in
tussendoelen.Er is geen logisch vervolg op de goede resultaten bij de huishoudens.
Het gasgebruik bij nieuwbouwwoningen is de afgelopen 25 jaar door aangescherpte
bouwregelgeving met succes teruggedrongen. Waarom geen voortzetting van dat
succesbeleid naar bestaande woningen en elektrische huishoudelijke apparaten?Ondanks de stevige bevolkingsgroei en de verkleining van de samenstelling
van de huishoudens is het gasgebruik in het laatste kwart van deze eeuw gedaald.
Toch ben ik ervan overtuigd dat hierbij nog veel meer winst te behalen is.
Er is veel gedaan bij de sociaal beheerde huurwoningen. Wil de minister van
VROM eens laten nagaan welke verschillen er zijn bij de investeringen in energiebesparende
maatregelen bij woningen van woningcorporaties, bij particuliere huisbazen
en bij eigenaren/bewoners in de afgelopen 25 jaar? De uitkomst van dergelijk
onderzoek zou de euforische stemming over de stijging van het eigenwoningbezit
wel eens kunnen temperen.Een deel van de ecotaks voor kleinverbruikers wordt besteed aan energiebesparingsprojecten.
Naar ons idee kan het geen kwaad om de kleinverbruikers bij de besteding een
grotere vinger in de pap te geven. Dat is te vergelijken met het persoonsgebonden
budget in de gezondheidszorg. Een groot voordeel hiervan lijkt mij dat de
consument meer inzicht krijgt in zijn energieverbruik en besparingsmogelijkheden.
Huishoudelijke toestellen lenen zich goed voor deze aanpak.Onze economie is de meest energie-intensieve en gebruikt de meeste grondstoffen
van de wereld. Een van de oorzaken kan zijn dat de Nederlandse grootverbruikers
15% minder betalen voor stroom en 35% minder voor aardgas dan grootverbruikers
in de ons omringende landen. Zij betalen per kilowattuur en per kubieke meter
gas slechts 1/200 van de ecotaks die de kleinverbruiker moet ophoesten. Dat
de Europese waakhonden in Brussel dit accepteren, is mij nog niet helemaal
duidelijk, maar misschien stuur ik hierover een briefje naar de nieuwe commissaris
van de concurrentievervalsing. Je weet nooit.Het verkeer is mede oorzaak en gevolg van onze meest energie-intensieve
economie. De oorzaak van de almaar aanzwellende verkeersstroom voor zowel
personen- als goederenvervoer wordt echter niet aangepakt. De kool wordt gespaard
en de geit wordt zelfs vergeten in dit geval. Zelfs de Raad voor verkeer en
waterstaat, waarin de transportlobby redelijk vertegenwoordigd is, denk ik,
concludeerde onlangs dat de bomen van Nederland-transportland of Nederland-transportband,
hoe je het wilt noemen, beter niet tot de hemel kunnen groeien.Als wij het over de hemel hebben, hebben wij te maken met de luchtvaart.
De aanpak van deze bron van energieverspilling en milieubelasting is bij de
Kyotoconferentie zorgvuldig buiten de nationale boot gehouden. Wat het internationaal
bewaken van de luchtvaart inhoudt, weten wij onderhand wel. Volgens de antwoorden
op de schriftelijke inbreng heeft de KLM in twee jaar 11% meer CO2
geproduceerd. Als je dat afzet tegen de Nederlandse reductiedoelstelling van
6% tot 2010, weten wij waar wij het over hebben. Ik begrijp dat wij vandaag
ook oogkleppen op moeten zetten wat de luchtvaart betreft, maar dat doe ik
niet.Transportpreventie is er in soorten en maten, maar het meest fundamenteel
is het inzetten op meer regionale productie en consumptie in plaats van alles
rond te zeulen over de hele wereld; over zee, de weg en door de lucht. Wat
hebben wij eraan om vijftig soorten mineraalwater die toch allemaal voor 99,9%
uit H2O bestaan, op de schappen te vinden? Of om bloemen in Aalsmeer
te veilen die vervolgens over Israël naar de andere kant van de wereld
worden gevlogen?Ik mis maatregelen om te voorkomen dat de milieuwinst die wordt behaald
door steeds betere en efficiëntere motoren, direct wordt ingehaald, doordat
het goedverdienende deel van de natie steeds meer, steeds zwaardere en steeds
potentere automobielen moet aanschaffen. U kent ze wel, die grote leasebakken.
Als een doorsnee middenklasser 180 haalt en een beetje sportieve uitvoering
de snelheidsmeter ver boven de 200 laat uitslaan, is het misschien toch efficiënter,
ons enige beperking in het maximum aantal pk's op te leggen. Dat is erg goed
voor de onthaasting, een uitvinding van de vorige minister van VROM. Ik verwacht
zeker steun uit de hoek van de Partij van de Arbeid als ik daarover een motie
zou indienen.Ik heb enige voorbeelden gegeven die in de uitvoeringsnota hadden kunnen
staan. Er is nog veel meer mogelijk om in de energie-intensieve economie die
drang om te buigen om in zo kort mogelijke cycli zoveel mogelijk te produceren.
Als je weet dat er in de economie veel intensiever ingegrepen moet worden,
stemt de armzalige en opportunistische aanpak waarvoor het kabinet gekozen
heeft, droevig. De aanpak is armzalig, omdat lang niet het onderste uit de
kan wordt gehaald en opportunistisch, omdat niet de sterkste schouders de
lasten moeten dragen, maar vaak de zwakste.De industrie krijgt slechts een reductiedoelstelling van 10 megaton, waarvan
driekwart in de vorm van PFK- en HCFK-reducties die ofwel al zijn uitgevoerd,
of direct voortvloeien uit bestaand beleid. De energiebesparingdoelstelling
van 2,5 megaton kunnen de bedrijven al halen met hun vervangingsinvesteringen
en zelfs als het een beetje meezit met betere good housekeeping. Voor de megagebruikers
worden fluwelen handschoenen gehanteerd. De elektriciteitsproducenten daarentegen
krijgen een taakstelling op hun bordje waardoor de Nederlandse kolencentrales
die qua energie-efficiency en emissie tot de beste van de wereld behoren,
de nek zal worden omgedraaid. Dat is een heel slechte zaak uit een oogpunt
van brandstofspreiding. Het is slecht voor het milieu, omdat de importstroom
die daarvoor in de plaats komt, minder schoon is en voorlopig
niet schoner zal worden. Daardoor zullen ook de transportverliezen omhoog
gaan, wat voor het milieu slecht is.De SP is er een groot voorstander van om ons aardgas vooral te gebruiken
voor kleinschalige toepassingen zoals cv-ketels en warmtekrachtinstallaties.
Als het aardgas wordt gebruikt voor grootschalige energieopwekking, zal dat
voor de NAM weer een argument temeer zijn om te zeggen dat er wel geboord
moet gaan worden in de Waddenzee. Er is gesproken over meer inzet van warmtekrachtkoppeling
en van andere vormen van duurzame energieopwekking, zoals biomassa en zonne-energie,
wind- en waterenergie.Een grote centrale produceert echt naar behoefte, omdat zij niets kan
opslaan. Als je die behoefte vervangt door duurzame vormen van energie, zullen
wij op termijn van die grootschalige, hoogwaardige, althans mondiaal gezien,
kolencentrales afkomen. Daarvan zijn wij geen tegenstander. Dit voorstel moet
eerst de nek worden omgedraaid, omdat wij anders na 2008 van bruinkool of
kernenergie afhankelijk zullen zijn. Men heeft toch ook niet voor niets in
korte tijd voor miljarden aan rookgaszuiveringsinstallaties gebouwd? Dat geeft
aan dat dit een hoogwaardige vorm van produceren is, althans in verhouding
tot bruinkool gestookte of kernenergiecentrales. Ik ben van mening dat het
kabinet met het idee van de kolencentrales op hol slaat, helaas de verkeerde
kant uit.Ook het verkeer wordt met fluwelen handschoenen aangepakt. De doelstelling
voor zuiniger personenauto's bedraagt slechts 0,6 à 1 megaton. Dat
is maar 2,5% van de huidige emissie. Naar onze mening moet deze doelstelling
ten minste met een factor drie verhoogd worden.Ik kom nu op de verplichtstelling van de rendabele energiebesparingsmaatregelen
in het kader van de Wet milieubeheer. Dat klinkt erg flink, totdat je leest
dat die verplichting ingaat bij maatregelen met een rendement van 15% of hoger,
ofwel een terugverdientijd van vijf jaar. Dat is een rendement dat de meeste
bedrijven niet eens op hun kernactiviteiten halen. Het is een papieren tijger,
waar de bedrijven hartelijk om kunnen lachen. Ik overweeg dan ook, een motie
in te dienen om die lat op dat punt aanzienlijk hoger te leggen.Ik sluit af met een pleidooi voor een versterking van de collectieve projectmatige
aanpak van de energiebesparing. Dat kan bijvoorbeeld ook door systematisch
alle wijken, scholen, buurthuizen en bedrijven te laten doorlichten op energieverspilling.
Als wij dan ook de economie aanpakken in de productie van tamelijk nutteloze
dingen en nutteloos transport, dan zal iedereen er versteld van staan wat
die twee zaken aan gigantische energie- en grondstofbesparing op kunnen leveren.
Kortom: wij staan voor een fundamentele aanpak van onze grondstoffen- en energieverspillende
economie om energie te besparen en om de economische mechanismen om te draaien
om op een zo kort mogelijke termijn tot een werkelijke energie-efficiënte
samenleving te komen in plaats van de verspillende samenleving die wij nu
elke dag aan alle kanten om ons heen kunnen zien. Die inzet voor een meer
fundamentele aanpak vind ik niet terug in de nota; de nota is te veel "hap
snap" en hapt bovendien vaak verkeerd.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter! Allereerst spreekt mijn fractie haar waardering uit voor het
feit dat er binnen anderhalf jaar na Kyoto een uitvoeringsnota ligt met een
concreet, serieus beleidspakket. Daarbij juich ik het toe dat het kabinet
in zijn effectenramingen is uitgegaan van een scenario met een hoge economische
groei en het klimaatbeleid afstemt op dit scenario. Deze voortvarende én
behoedzame benadering waarderen wij, omdat de wijze waarop wij omgaan met
het ernstige klimaatprobleem in nauwe relatie staat met ons falend rentmeesterschap
over de schepping.In de nota wordt deels invulling gegeven aan de verplichting om in de
periode 2008-2012 de emissie van broeikasgassen met 6% te reduceren. De nota
geeft aan dat daarvan 50% in het binnenland en 50% in het buitenland moet
worden gerealiseerd. Over die verdeling is mijn fractie niet onverdeeld positief.
Zo bestaat over de daadwerkelijke reductiemogelijkheden in het buitenland
en de kosten daarvan grote onzekerheid. De concrete invulling en voorwaarden
voor het gebruik van de flexibele instrumenten in het buitenland moeten nog
nader worden vastgesteld. Is het dan verstandig om op deze instrumenten voor
50% van de te behalen reductie te bouwen?Ook om een andere reden is een sterkere inzet op de binnenlandse reductie
nodig. Vanuit het langetermijnperspectief dat een omslag naar een koolstofarme
energiehuishouding noodzakelijk is, zijn technologiedoorbraken nodig die voornamelijk
in de industriële landen tot stand zullen moeten komen en derhalve hier
en nu gestimuleerd moeten worden. Een ambitieuze inzet gericht op binnenlandse
emissiereducties draagt hieraan bij.Mijn fractie pleit er daarom voor om die 50%-50%-verdeling te heroverwegen.De klimaatnota kent een breed scala aan analyses en oplossingsrichtingen.
Toch mis ik enige saillante onderdelen. Ik meen dat het klimaatprobleem een
nauwe relatie kent met onze wijze van produceren en consumeren. Tussen de
regels door wordt dit wel opgemerkt en wordt ingegaan op de nodige communicatie
inzake energiezuinig handelen, maar verder krijgt dit cruciale thema niet
veel aandacht. Toch onderstreept de problematiek nog eens de noodzaak om onze
levenswijze kritischer te bezien. Er is vaak sprake van een te ver doorgeschoten
mobiliteitsbehoefte die zich onder andere uit in energievretende vliegreizen.
In de nota blijft een wezenlijke bevraging en aanpassing van ons productie-
en consumptiepatroon buiten beeld. Toch willen wij dat punt naar voren halen,
omdat duidelijk moet zijn dat deze discussie niet alleen kan worden gevoerd
op het niveau van verhoging van de autobandenspanning of versterking van handhaving
van de snelheidslimieten.Het tweede punt dat ik in de nota mis, zijn de effecten van de liberalisering
van de energiemarkt. Zoals bekend levert die liberalisering nu al nogal wat
problemen op, bijvoorbeeld gelet op de maatregelen die de regering wil treffen
ten aanzien van de kolencentrales. Ik wil het echter breder trekken. Welke
consequenties voor de klimaatbeleidsdoelstellingen kan de liberalisering van
de energiemarkt hebben? Betekent de liberalisering niet dat overheden steeds
minder invloed kunnen uitoefenen op de wijze van het opwekken van energie
en het omgaan met energie door energiebedrijven? Kan zij ook
geen doorkruising betekenen van het streven naar duurzame energieopwekking?
Kortom: wordt niet te optimistisch gedacht over de vrijwillige medewerking
aan vergaande emissiereducties? Staat de liberalisering niet op gespannen
voet met het verlangde klimaatbeleid? Graag krijg ik een nadere toelichting
op deze materie.Als derde punt dat ik in de nota miste, noem ik de mogelijkheden om in
het kader van kernenergie een bijdrage te leveren aan de CO2-reductie.
Wij vinden het onterecht dat dit aspect helemaal buiten beeld verdwijnt. Concreet
noem ik het langer openhouden van de kerncentrale Borssele. Onder anderen
collega Crone heeft gezegd dat daardoor slechts een beperkte reductie kan
worden bewerkstelligd. Langer openhouden zou in 2010 echter kunnen leiden
tot een bijdrage van 12% van de reductie die in de energiesector tot stand
moet worden gebracht. Dat kun je niet zomaar als een bagatel afdoen. Als de
PvdA bij verkiezingen zo'n procentuele winst zou halen, zou zij ook niet zeggen
dat het slechts om een beperkt percentage van het totale aantal parlementszetels
gaat.De heerCrone(PvdA)Om consistent te zijn, zou u dan ook moeten zeggen hoeveel winst de PvdA
boekt bij kiezers in de energiesector! Maar afgezet tegen het totaalpakket
gaat het om een stijging van 4% en dat vind ik betrekkelijk weinig.De heerVan der Staaij(SGP)Uit de antwoorden op schriftelijke vragen heb ik begrepen dat verlenging
van de opstelling 12% van de door de energiesector te leveren reductiebijdrage
kan opleveren. Dat kan je niet afdoen als een bagatel, die niet serieus kan
meespelen in de discussie. Ik vind dat je daar niet zomaar aan voorbij kan
gaan.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Maar in het uitgebreide interruptiedebat zijn nadelen van kernenergie
aan de orde geweest waaraan u nu nogal gemakkelijk voorbij gaat. Wat vindt
uw fractie van die andere milieunadelen?De heerVan der Staaij(SGP)Ik zie die andere nadelen wel degelijk, maar hecht eraan op te merken
dat ook in het kader van het CO2-beleid moet kunnen worden gesproken
over de vraag of er een heroverweging moet plaatsvinden. U blijft vasthouden
aan uw stellingname, maar ik vond de heer Crone iets minder duidelijk. Aan
de ene kant wil hij bedrijfstijdverlenging van de kerncentrale niet ter discussie
stellen, maar aan de andere kant ging hij min of meer terzijde op inhoudelijke
argumenten rond de verlenging in. Wij bepleiten een heldere discussie over
de voor- en nadelen van verlenging van de bedrijfstijd. Mijn fractie meent
dat daarover serieus moet kunnen worden gesproken in het kader van het debat
over het CO2-beleid.Voorzitter! Ook mijn fractie erkent dat het kernafval een ernstig probleem
is. Wel heb ik begrepen dat bij verlenging van de bedrijfstijd van de centrale
Borssele sprake is van een beperkte toename van dit afval. Zou het uit bedrijfstijdverlenging
voortvloeiende rendement niet kunnen worden aangewend ten behoeve van alternatieve
duurzame energiebronnen, waardoor de doelstellingen van het klimaatbeleid
beter kunnen worden gerealiseerd? Ik pleit er al met al voor, verlenging van
de bedrijfstijd nadrukkelijk als mogelijkheid open te houden. Wij moeten niet
vervallen in starre symboolpolitiek die tot onverantwoorde kapitaalvernietiging
leidt en het milieu niet overtuigend dient. Het argument van bestuurlijke
consistentie verzet zich naar onze mening niet tegen elke vorm van heroverweging
van een eerder genomen besluit. Daarbij dienen dan wel de voor- en nadelen
nog eens goed op een rij te worden gezet. Het argument van de bestuurlijke
consistentie verzet zich zeker niet tegen elke heroverweging, als het nog
steeds gaat om een besluit dat in de toekomst geëffectueerd moet worden.
De SGP-fractie hecht ook aan consistentie in de eigen fractielijn!Voorzitter! Ik kom te spreken over het basispakket. De onderscheiding
in pakketten binnen het beschikbare instrumentarium is nuttig en transparant.
Ten aanzien van het basispakket werp ik de vraag op of het voorgenomen beleid
hard genoeg is. De nota verwacht veel van voorlichting, zelfregulering en
vrijwillige afspraken. Is die optimistische verwachting reëel? Juist
ten aanzien van de maatregelen inzake kolencentrales waarvan de grootste effecten
worden verwacht bestaat grote onzekerheid. Aan de kolencentrales worden hoge
eisen gesteld, maar tot nu toe is zeer onzeker of de sector hierover vrijwillige
afspraken wil maken. Dat zet de beoogde effecten onder grote druk. Een andere
onzekere maatregel uit het basispakket is het vergroten van het aandeel van
duurzame energie tot 5% in 2010. Van verschillende zijden ­ onder meer
de SER ­ is erop gewezen dat dit een grote extra beleidsinspanning vereist
die nauwelijks is ingevuld. Het reductie-effect van het vergrote gebruik van
duurzame energie is derhalve onzeker. Deelt de minister de mening dat derhalve
een substantieel deel van het voorgenomen beleid uit het basispakket niet
hard is? Welke conclusies verbindt hij daaraan? Daarnaast vraag ik mij af
of het pakket niet te smal is. Zijn er niet andere of intensievere maatregelen
mogelijk? Kunnen bijvoorbeeld in de bouw de eisen voor energiebesparing voor
nieuwbouw en bestaande bouw niet verder worden aangescherpt? Kunnen voor de
sector verkeer en vervoer meer maatregelen worden genomen? Ik denk onder meer
aan verlaging van de maximumsnelheid. Ook het emissie-effect van de luchtvaart
blijft verantwoordelijk voor de CO2-uitstoot. Welke maatregelen
neemt Nederland op dit punt, los van overeenstemming op internationaal niveau?
Ook missen wij concrete maatregelen ten aanzien van fijnmazig openbaar vervoer,
vervoer op water. Kortom, zijn de voorgestelde maatregelen niet te smal?Ik ga voorbij aan de kolencentrales, omdat anderen hierover hebben gesproken.
Ik sluit mij kortheidshalve aan bij de gestelde vragen.Ik kom te spreken over het reservepakket. Omdat er nogal wat onzekerheden
in het basispakket zitten is het belangrijk dat het reservepakket hard is
en direct kan worden ingezet als het basispakket tekortschiet. Het valt echter
te betwijfelen. Ik noem de volgende onzekerheden. Het effect van de regulerende
energiebelasting is pas op termijn merkbaar, met name als gevolg van een vertraagd
effect op investeringen. De inzet van hogere brandstofaccijnzen is afhankelijk
van een verhoging van accijnzen in buurlanden. Het ontwikkelen van een katalysator voor lachgas is nog toekomstmuziek en heel onzeker. De
mogelijkheid om CO2 ondergronds op te slaan is technisch nog niet
uitgekristalliseerd. Welke consequenties heeft dit?Wat het vernieuwingspakket betreft bepleit de VROM-raad terecht een omslag
naar een koolstofarme energievoorziening. Het betekent een radicale overschakeling
naar duurzame bronnen. De nota erkent de noodzaak hiervan, maar verbindt er
weinig consequenties aan. Zo ontbreekt het aan concrete doelstellingen en
ambities. Welke CO2-emissiereductie wil het kabinet bijvoorbeeld
nastreven op langere termijn? Ook blijft de inzet op het gebied van duurzame
energie wat onduidelijk. De regering streeft naar een aandeel van 10% duurzame
energie in de energievoorziening van 2020, maar onzeker is hoe dit bereikt
moet worden. Overigens merk ik op dat als de doelstelling van 10% wordt bereikt,
er niet echt sprake is van een omslag. Ik sluit mij aan bij het pleidooi voor
een deltaplan op dit gebied. De fractie ziet een belangrijke rol weggelegd
voor duurzame energie. Veel inspanning is op dit terrein nog nodig. De regering
dient onderzoek en de ontwikkeling van kansrijke sectoren zoals grootschalige
toepassing van zonne-energie te stimuleren. Op het gebied van de windenergie
dienen de belemmeringen weggenomen te worden.Ik sluit af. Ik onderstreep mijn waardering voor de analyses en de voortvarendheid
die de regering ten toon spreidt. Vraagtekens plaats ik bij enkele hiaten
die de nota kent en bij de effectiviteit van het instrumentarium. Vooral dring
ik aan op een sterke stimulans ten behoeve van een grootschalige omschakeling
naar duurzame energiebronnen.De heerVan Middelkoop(GPV)Mijnheer de voorzitter! Ik voer ook namens de fractie van de RPF het woord.Wij spreken alweer een paar jaar voornamelijk over de instrumenten die
wij moeten kiezen in het klimaatbeleid maar dat mag ons de mondiale verplichtingen
en doelstellingen niet uit het oog doen verliezen, nog minder de ernst van
het vraagstuk. Collega Crone heeft daarvan enkele aansprekende voorbeelden
gegeven. Ik herinner mij nog goed dat Al Gore, de vice-president van de VS,
in Kyoto opmerkte dat de warmste zomers van deze eeuw in de laatste tien jaar
vielen. Ook zei hij dat degene die nu nog ontkent dat er een relatie bestaat
tussen de uitstoot van klimaatgerelateerde gassen en het broeikaseffect, lijkt
op degene die in de jaren zeventig en tachtig beweerde dat er geen relatie
zou zijn tussen roken en kanker.Ook de Tweede Kamer is gecommitteerd Wij zijn de vrijblijvendheid allang
voorbij. De conclusies van de tijdelijke commissie zijn destijds onderschreven
onder het motto "vluchten helpt niet meer". Wij wisten toen al dat er een
moment zou komen waarop er concrete en wellicht ook pijnlijke keuzen zouden
moeten worden gemaakt. Wij worden nu beproefd op onze geloofwaardigheid en
op de wijze waarop wij bereid zijn, vorm te geven aan onze verantwoordelijkheid,
niet zozeer jegens onszelf als wel tegenover toekomstige generaties. Dat vergt
een aanpak die wel eens haaks staat op onze cultuur die bij de dag leeft en
sterk is gericht op produceren en consumeren. Wat nodig is, is ecologische
vastberadenheid en dat verwacht ik ook van dit kabinet en van deze minister
van Milieu in het bijzonder.Wij praten in Nederland en daarbuiten al een tiental jaren over klimaatbeleid,
maar wij schieten voortdurend tekort. Al vele jaren geleden is een klimaatverdrag
gesloten; ik schaam mij er nog altijd voor dat dat verdrag indertijd door
de Kamer als een hamerstuk werd behandeld. Dat zal ons niet meer overkomen.
Daarna volgde het Kyotoprotocol dat een operationalisering bevat van dat verdrag.
Dat brengt mij bij de eerste vraag aan de minister van VROM. Waarom hebben
wij nog altijd geen goedkeuringsvoorstel gekregen? Dezelfde vraag stelde ik
destijds aan mevrouw De Boer en zij gaf aan dat dit zou gebeuren na de conferentie
in Buenos Aires. Dat is alweer een tijdje geleden.Voorzitter! Het kan geen kwaad er nog eens aan te herinneren dat wij discussiëren
met een forse ecologische hypotheek op onze schouders. Vanaf 1989/1990, het
ijkpunt, zijn wij immers duurzaam tekort geschoten. Dat is nog altijd een
gevaar dat ons bedreigt. Dat neemt niet weg dat onze fracties waardering kunnen
uitspreken voor de nota zoals die er nu ligt. De vraag is natuurlijk of die
nota ook goed kan worden uitgevoerd. Ik maak daarover enkele opmerkingen,
waarbij ik niet de ambitie heb, de prijs voor originaliteit binnen te halen.Veel van de maatregelen zijn boterzacht. Ik denk hierbij vooral aan de
CO2-maatregelen. Dat verbaast mij niets omdat je daarmee het hart
van onze economische orde raakt. Ik sluit mij aan bij degenen die op dit punt
een reactie van het kabinet verlangen. Ook herinner ik aan het recente advies
van de SER die zijn groene gezicht heeft laten zien. Dat mag ook wel eens
worden opgemerkt. In dit advies wordt gesteld dat Nederland op dit terrein
best voorbeeldig mag zijn omdat wij nu eenmaal per hoofd van de bevolking
een zeer hoge uitstoot kennen, ongeveer 200 maal zoveel als die van een gemiddelde
inwoners van India.Ik vraag het commentaar van het kabinet op een passage op blz. 23 van
de nota. Daar wordt een opmerking gemaakt over het beleidstekort dat in 2010
dreigt. Gesteld wordt: "Het gaat om de extra benodigde emissiereductie in
2008 tot 2012 ten opzichte van de reductie die in het global competition scenario
al is verondersteld als gevolg van continuering van het bestaande beleid."
Voorzitter! Hoe staat het met die continuering van het bestaande beleid? Is
er nog altijd sprake van een tekortschieten? Als dat zo is, praten wij in
feite over méér dan datgene wat in de nota aan maatregelen wordt
voorgesteld.Voorzitter! In feite praten wij vandaag over de helft van het beleid,
namelijk de binnenlandse maatregelen. Ik constateer dat de verhouding 50:50
een gegeven is, niet alleen als gevolg van het regeerakkoord, maar ook als
gevolg van beslissingen van de EU. De minister van VROM vraag ik of de kans
niet reëel is dat de prijzen op de markt van de economisch onderontwikkelde
landen zo snel stijgen, dat al heel gauw blijkt dat er meer binnenlands moet
worden gedaan dan nu wordt verwacht. Alle rijke landen van de wereld zullen
daar met enige gretigheid gaan winkelen en ik vrees dat de prijs snel heel
hoog wordt. Er is alle belang bij, te stimuleren dat wij zo snel mogelijk
overgaan naar een koolstofarme energiehuishouding.MevrouwVos(GroenLinks)U zei dat 50:50 een gegeven is, maar volgens mij staat niets
Nederland in de weg om meer dan 50% in het binnenland te realiseren.De heerVan Middelkoop(GPV)Uit de strekking van mijn verhaal blijkt dat ik daar voorstander van ben,
maar ik heb ­ net zoals u ­ niet de macht in het land. Ik vind
dit resultaat in de Unie en in het regeerakkoord jammer. Het is echter mogelijk
dat in de praktijk gebeurt wat wij willen en dat in het binnenland meer wordt
gerealiseerd dan wat het kabinet nu voornemens is.In de nota wordt gesproken over een basispakket. Ik spreek liever over
een minimumpakket waarvan de uitvoerbaarheid op een aantal delen kwestieus
is. Dit leidt tot een paar vragen over de keuzes van het kabinet. Gaan wij
nog altijd uit van een zogenoemd no-regret-principe? Halen wij het daar nog
wel mee? Waarom is ten aanzien van de kosteneffectiviteit ­ een sleutelwoord
in het beleid ­ de grens gelegd bij f 150 per ton CO2-equivalent?
Kan dit beargumenteerd worden? Waarom is niet gekozen voor een stabiliseren
van de binnenlandse uitstoot op termijn? Dit betekent dat geen 25 miljoen
ton gerealiseerd moet worden, maar 37 miljoen ton. Het zou de geloofwaardigheid
van Nederland voor de rest van wereld, en vooral voor landen als China en
India, aanzienlijk verbeteren als wij kunnen aangeven dat wij na verloop van
tijd geen groei van CO2-uitstoot meer accepteren. Wij doen dat
nu binnenslands de facto wel.De heerCrone(PvdA)Ook ik zat op de lijn van stabilisering en het bereiken van de trendbreuk.
Nu bereik je die volgens mij net voor 2010, maar niet met 37 megaton. Dat
moet minder zijn. Waar haalt u die 37 vandaan?De heerVan Middelkoop(GPV)Uit een ver verleden herinner ik mij dat wij het moeizame lezen van curves
en krommen gemeenschappelijk hebben. Ik haalde het getal uit het SER-advies,
maar ik zal u straks de bladzijde vertellen.De volgende keuze betreft de omschakeling van kolencentrales op aardgas.
Dit kan letterlijk een voorbeeldige maatregel worden genoemd in een wereld
die stampvol met kolen zit. Het valt mij echter op dat in de nota dit vitale
beleidsonderdeel zo slecht en zo mager wordt beargumenteerd. Het idee komt
van Green Peace en het is indertijd door de Kamer via een motie overgenomen.
Minister Wijers reageerde daarop en wees die motie met een keur van argumenten
af. Iedereen was daarvan onder de indruk en de Kamer heeft er niets meer mee
gedaan. Nu komt dat voorstel weer op tafel en het valt mij op dat de argumenten
van destijds niet eens meer worden genoemd. Ze kunnen dus ook niet worden
afgewezen of weerlegd. Ik vind dat jammer, niet eens zozeer voor de Tweede
Kamer als wel voor de sector die behoorlijk fors moet veranderen of inleveren.Ik haal er een ding uit. In Zeeland is er een probleem. In vraag 73 wordt
gevraagd wat dit voor Zeeland betekent en wordt een reactie gevraagd op de
beduchtheid van de directie van EPZ dat de continuïteit van de onderneming
in gevaar wordt gebracht. Hier is zelfs geen antwoord op gegeven. Hoe reëel
is die beduchtheid en welke boodschap heeft het kabinet daaraan?De heerKlein Molekamp(VVD)Ik heb duidelijk gezegd dat in die tijd die argumenten golden; ik heb
daar dus rechtstreeks aan gerefereerd. U sprak over de uitstoot van het aantal
kolencentrales op de wereld. Wat betekent het voor u als alle kolencentrales
en alle nucleaire centrales in de wereld gesloten zouden worden en we allemaal
op gascentrales zouden overgaan? Wat zou dat betekenen voor de kwetsbaarheid
van deze wereld? Zou u dat een wenselijke situatie vinden?De heerVan Middelkoop(GPV)Het is geen gebrek aan kennis en intelligentie als ik deze vraag zo niet
bevredigend kan beantwoorden. Als ik dat wel zou doen, zou ik u hier vanavond
tot twaalf uur moeten vasthouden, maar dan kan ik niet garanderen dat ik dan
nog verstandige taal spreek. Ik vind dit dus geen reële vraag.Ik noemde niet voor niets de positie van China met gigantische kolenvoorraden.
Het is bekend dat in Kyoto de Europese Unie onder leiding van mevrouw De Boer
de grootste moeite heeft gedaan om China een begin van een commitment aan
het Kyotoprotocol te laten afgeven, maar dat is niet gelukt. Wij kunnen heel
wat geloofwaardiger tegenover China opereren, als wij nu maatregelen aanvaarden
die in de uitvoeringsnota staan.Voorzitter! De maatregelen gaan uit van vrijwilligheid, maar ik heb de
indruk dat vrijwilligheid wel eens wordt verward met vrijblijvendheid. Dat
is dus wezenlijk iets anders. Mijns inziens is de kern dat het kabinet besluit
om terzake geen wetgeving te maken en dat er andere instrumenten, zoals convenanten,
moeten worden aangewend, zoals in het milieubeleid zo vaak gebeurt. Het doel
moet wel zoveel mogelijk worden gehaald. Ik verneem graag van het kabinet
of dit een goede exegese is.Ik wil graag dat de volgende passage verduidelijkt wordt uit het antwoord
op vraag 76: als het kosten-batenbeeld significant afwijkt van wat in de nota
is aangenomen, dan ontstaat voor het kabinet en de eigenaren van de kolencentrales
een nieuw afwegingsmoment. Dit laatste kan toch nooit iets afdoen van het
volume van de doelstellingen die in de nota zijn vastgelegd? Krijgt de Kamer
bovendien regelmatig rapportages over de gesprekken met de sector en in ieder
geval op de ijkmomenten in 2002 en 2005? Kan de garantie worden gegeven dat,
als het echt niet lukt of kan, er onmiddellijk compenserende maatregelen klaar
liggen?Over Borssele kan ik kort zijn: die discussie is wat onze fractie betreft
pas dan heropend, als Paars II de beslissing van Paars I wil terugdraaien,
oftewel als de huidige minister van Economische Zaken een ander standpunt
inneemt dan haar voorganger, waarvan ik tot heden overigens nog niets heb
gemerkt. Ik begrijp dat ook best, als ik politiek om mij heen kijk, in het
bijzonder naar de heer Crone, en op grond van bestuurlijke betrouwbaarheid.
Belangrijker is dat een nieuw debat over een kerncentrale niet alleen klimaatgerelateerd
moet of mag zijn, maar dat er dan gesproken moet worden over de hele toekomst
van kernenergie in Nederland en alles wat daarmee samenhangt. Het is prima
als die discussie moet worden gevoerd, maar dat moet dus niet gebeuren in
alleen het kader van de onderhavige nota.Tot slot heb ik nog drie concrete kleine punten. Welke internationale
initiatieven neemt het kabinet om een halt toe te roepen aan de irritant doorgaande groei van de emissies van de luchtvaart? Wat hierover alleen
al ten aanzien van de KLM staat ­ dat is geen verwijt aan de KLM want
het geldt voor alle luchtvaartmaatschappijen ­ is echt irritant. Wij
zijn toch niet al tevreden als op steeds meer vluchten niet meer mag worden
gerookt? Natuurlijk gaat het dan ook om CO2-emissie maar toch niet
van de omvang van Boeings enz.Tijdens de hoorzitting die deze commissie heeft gehad, werd veel aandacht
gevraagd voor de toekomst van WKK. Er werd op gewezen dat sommige centrales
af en toe zelfs stil liggen. Ik kan dat allemaal wel beredeneren maar klimaatgerelateerd
gezien, is dat natuurlijk ridicuul. Ik hoor de pleidooien voor gelijke kansen
op de markt, het recht om direct te leveren aan eindgebruikers, vrijstelling
van belasting op input, de status van het vrij afnemen in de Elektriciteitswet,
enz., enz. Ik zou het op prijs stellen als de minister van Economische Zaken
in dit debat ook iets zou zeggen over de toekomst van WKK.Tot slot mijn allerlaatste opmerking, voorzitter, waarmee ik mij richt
tot minister Pronk. Is het kabinet het met mij eens dat wanneer het nieuwe
IPCC-rapport uitkomt ­ ik meen dat dit in 2001 het geval zal zijn ­
dit ook een moment kan zijn om de doelstellingen die wij met elkaar in Nederland
en in Europa hebben afgesproken, eventueel te heroverwegen? Dat kan natuurlijk
naar de ene kant en naar de andere kant uitvallen. Dit onderwerp zal ons nooit
meer met rust laten en dat lijkt mij een mooie slotzin voor de avondpauze.De voorzitter:Ik heb nog even gedacht dat u, in het kader van de luchtvaart, als slotzin
uw eerste opmerking zou kiezen, namelijk "vluchten kan niet meer". U heeft
echter gekozen voor een andere slotzin en die vrijheid heeft u natuurlijk.Wij zijn nu acht sprekers, vijfenhalf uur en zestig interrupties verder.
Het lijkt mij goed een pauze van anderhalf uur in te lassen. Na die pauze
kunnen wij van de beide bewindslieden vernemen wat de reactie in eerste termijn
van het kabinet is, waarna wij onze discussie vervolgen.De vergadering is van 17.45 uur tot 19.15 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringDe voorzitter:Het woord is allereerst aan de minister van VROM en daarna aan de minister
van EZ. Interrupties kunnen worden gepleegd na ieder min of meer natuurlijk
blok in de betogen van de ministers. Ik houd er, misschien tegen beter weten
in, aan vast dat wij de nota vanavond volledig en volwaardig kunnen afhandelen.
Ik vraag u allen om uw medewerking. Ik constateer dat hiermee breed wordt
ingestemd.Het woord is aan de minister van VROM.MinisterPronkMijnheer de voorzitter! Door bijna alle sprekers is terecht vastgesteld
dat het vandaag gaat om een probleem dat zeer ver strekkende consequenties
kan hebben. Eén van de geachte afgevaardigden citeerde professor Crutzen,
die heeft vastgesteld dat het eigenlijk gaat om hét grote internationale
probleem van de komende eeuw. Eén van de andere geachte afgevaardigden
heeft terecht de heer Gore aangehaald, die heeft aangegeven dat er eigenlijk
geen enkele reden meer is om te twijfelen aan de noodzaak om nu ingrijpende
maatregelen te nemen. Gecombineerd met op milieuterrein algemeen aanvaarde
voorzorgsbeginselen die moeten worden toegepast in situaties waarin er nog
geen 100% zekerheid is, is er dus voldoende reden om uit te gaan van ambitieuze,
wereldwijde doelstellingen.Dit heeft consequenties voor het Nederlandse beleid. De geschiedenis is
bekend. Er is door de vertegenwoordigers van de Nederlandse regering in de
afgelopen jaren onderhandeld over de Nederlandse inzet. Ik heb het stokje
op een gegeven moment overgenomen. Enkele woordvoerders hebben gezegd dat
de uitkomst van deze onderhandelingen als ambitieus, maar toch zeker als uitvoerbaar
dient te worden gekenschetst. Het is een feit dat de Nederlandse doelstelling ­
de reductie tot stand brengen ten opzichte van het jaar 1990 ­ op zichzelf
niet ambitieus is. Het houdt in: min 6% ten opzichte van 1990. Maar er is
in de afgelopen jaren, sedert 1990, een sterke economische groei geweest in
Nederland. Er is een aanzienlijke, met het energieverbruik samenhangende emissie
van CO2 geweest. Dat betekent dat er alleen sprake was van een
toename, in plaats van een bijdrage aan een afname. De meeste geachte afgevaardigden
hebben ook geconstateerd dat de doelstelling die wij gezamenlijk hebben afgesproken
voor het jaar 2000 niet wordt gehaald. Dit betekent dat het beleidstekort ­
ten opzichte van het laatst bekende jaar en het midden van de budgetperiode
2008-2012 ­ fiks is. Immers, wij hebben een achterstand laten ontstaan.
Dat neemt niet weg dat wij eraan gehouden zijn, evenals onze partners in de
wereld die het Koyotoprotocol hebben ondertekend, om die doelstelling te verwezenlijken.
En die doelstelling is: min 6%. Ik heb dat steeds gekwalificeerd als ambitieus
maar haalbaar. Het gaat om 50 megaton, waarvan wij conform het regeerakkoord
circa 50% dienen te verwezenlijken door middel van binnenlands beleid en circa
50% door middel van steunverlening aan inspanningen in andere landen tot stand
te brengen, hetzij via ontwikkelingslanden, het clean development mechanism,
hetzij via samenwerking tussen marktpartijen bij ons en in andere, bijvoorbeeld
Oost-Europese landen, de joint implementation, hetzij door middel van internationale
emissiehandel. Zo'n afspraak in het regeerakkoord is een afspraak tussen coalitiepartners,
die geen natuurlijke verplichting oplevert richting enige instantie.Over het tweede element zal straks een nota verschijnen. Het eind van
dit jaar is niet haalbaar, want de nota zal in belangrijke mate gebaseerd
moeten zijn op uitkomsten van onderhandelingen die dezer dagen zijn begonnen
in Bonn. Sinds Buenos Aires is er in feite niet zo gek veel voortgang geboekt.
Na deze vergadering zal ik direct naar Bonn afreizen. Bezien zal worden in
hoeverre enige voortgang kan worden geboekt. Het zal een heel klein beetje
zijn. Afspraken over de inzet van een van de drie mechanismen zullen niet
worden gemaakt. Ik hoop dat het mogelijk zal zijn om in ieder geval een onderhandelingstekst
met zeer veel haken te formuleren op grond waarvan onderhandelingen kunnen
plaatsvinden tussen nu en de "conference of parties" die in het jaar 2000
zal plaatsvinden. De besprekingen in Bonn zullen er zeer waarschijnlijk toe leiden dat gekozen
zal worden voor november 2000. Er was een mogelijkheid dat het over de jaarwisseling
2000-2001 zou worden getild, samenhangend met de Amerikaanse verkiezingen,
maar het wordt nu waarschijnlijk toch november 2000. Het is dus kort dag.
Wij hebben al voorstellen gedaan voor een aantal tussenvergaderingen, zeer
waarschijnlijk in Den Haag, op ambtelijk en politiek niveau. Op die manier
moet een situatie worden gecreëerd waarin het werkelijk mogelijk is om
spijkers met koppen te slaan in november volgend jaar, opdat het verdrag spoedig
operationeel kan worden.De binnenlandse component staat vandaag ter discussie, maar er is ook
een aantal vragen gesteld over de internationale component van 50%. Ik heb
al aangegeven dat het gaat om een regeerakkoordafspraak. Ik begrijp zeer wel
dat de fracties die geen deel uitmaken van de regeringscoalitie, zeggen dat
zij het misschien anders zouden hebben gedaan. Het moet gaan om circa 50%.
Ik heb steeds gesproken van iets tussen de 40% en 60%. Binnen de Europese
Unie is zeer lang vergaderd over de verhouding tussen binnenlandse en buitenlandse
maatregelen. Wij hebben geprobeerd te onderhandelen over een Europese afspraak
die het ons mogelijk maakt om die regeerakkoordafspraak waar te maken. Europa
heeft ons uiteindelijk toegestaan om tot een maximum van 50% van de totale
reductie mogelijk te maken via internationale maatregelen. Dat is fiks, want
het is geen enkel geheim dat wij ons bevonden op de flanken van Europa. De
meeste Europese landen wilden binnenslands meer doen, terwijl wij dus meer
in het buitenland wilden doen. Ik spreek daarover geen waardeoordeel uit;
het stond nu eenmaal in het regeerakkoord. In dat regeerakkoord is bovendien
opgenomen dat de buitenlandse maatregelen in belangrijke mate, namelijk voor
een van de drie mechanismen, zouden worden gefinancierd uit het ontwikkelingsplafond.
Het is inderdaad waar dat dit gedaan wordt uit bedragen die al voor ontwikkelingssamenwerking
bestemd waren. Het is niet allemaal een sigaar uit eigen doos, maar voor deze
component geldt dat wel. Het is gewoon zo dat CDM een sigaar uit eigen doos
is. Dat was al beschikbaar voor ontwikkelingslanden en het blijft daarvoor
beschikbaar, maar dan wel voor de aanpak van een wereldwijd probleem. Er zijn
meer wereldwijde problemen, maar dit probleem is volgens Crutzen het grootste
probleem voor de gehele wereld in de komende eeuw. En je mag van ontwikkelingslanden
natuurlijk wel vragen dat zij daar ook aandacht aan besteden. Je zou wat extra's
hebben kunnen doen voor de desbetreffende landen, maar Nederland heeft toen
gezegd dat het al veel deed en dat het al boven de 0,7 zat. Dit zijn allemaal
geen waardeoordelen; het zijn de feiten die tot dat regeerakkoord aanleiding
hebben gegeven. Ik kijk nu niet verder terug. Men weet hoe ik daar toen over
dacht. Ik zit nu op deze positie en ik vind dat wij er het beste van moeten
maken.Nederland moet ontwikkelingslanden in staat stellen om zich op basis van
het clean development mechanism zo goed mogelijk in te zetten en zich te prepareren
op participatie op termijn. Je praat dan echter over de volgende budgetperiode,
dus van 2008 tot 2012. Die landen moeten zich evenwel voorbereiden op deelname
aan dat wereldwijde consortium. Hetgeen wij tot 2008 doen, is gewoon een eerste
stap; niets meer, maar ook niets minder. Als wij praten over min 6% in die
periode, dan praten wij over een stapje op weg naar percentages CO2-emissiereductie
die daar het veelvoud van zullen moeten zijn voor alle landen, dus ook voor
Nederland. Er zijn percentages van 50 tot 80 genoemd. Die zijn niet uit de
lucht gegrepen; die vloeien voort uit analyses van datgene wat over tientallen
jaren echt nodig is. Dat geldt voor alle landen en uiteraard dus ook voor
de ontwikkelingslanden. Op die moment emitteren zij nog niet veel CO2, maar landen als China, India, Mexico, Argentinië en dergelijke
zullen vanwege de economische groei die daar plaatsvindt, straks juist zeer
veel CO2 emitteren.Ik wil het nu eerst hebben over de landen die tot nu toe het meest hebben
bijgedragen aan de uitstoot van CO2. Dat zijn de zogenaamde annex
1-landen, de OECD-landen. Daar gaat het op dit moment om. Je kunt namelijk
pas geloofwaardig tegen ontwikkelingslanden zeggen dat zij moeten meedoen,
wanneer je zelf je eigen doelstellingen werkelijk weet te verwezenlijken.
En die min 6% is voor ons in totaliteit dus keihard. Wij hebben gezegd dat
wij 50% zelf doen en dat 50% via de internationale mechanismen moet gebeuren.
Wij hebben hier overigens knap over onderhandeld in Europees verband. Wij
zaten namelijk op de flank, maar wij zijn op die 50% uitgekomen. Een van de
regeringspartijen wilde dat ook graag: 50% en niet meer. Wij hebben zo knap
onderhandeld dat nu van alle regeringspartijen gevraagd mag worden dat de
50% die nu van de min 6% overblijft voor binnenlands beleid, ook echt keihard
wordt uitgevoerd en dat zij dus op geen enkele manier gaan proberen om daar
ook nog onderuit te komen. Als wij dat zouden doen, zijn wij niet geloofwaardig
bezig met de eerste stappen op weg naar de reductie op langere termijn die
vele tientallen procenten moet behelzen.Dat is ook de inzet van vandaag. Het kabinet heeft gekozen voor het pakket
dat wij vandaag met de Kamer bespreken. Het is een onderhandelingsresultaat,
internationaal, maar ook binnenlands. Er zijn natuurlijk meer maatregelen
denkbaar. Ik zal straks nog het een en ander zeggen over de diverse individuele
maatregelen en enkele maatregelen die nog niet in dit pakket zijn opgenomen.
Dit is evenwel het pakket. Er kan misschien gezegd worden dat het op onderdelen
niet zo hard is. Sommigen hebben gezegd dat het zacht is; anderen hebben zelfs
gezegd dat het boterzacht is. Het pakket is hard. De min 6% is hard. De 50%
die door binnenlands beleid moet worden verwezenlijkt, is hard. Het totale
pakket is keihard. Dit is een commitment, waarvan ik in de Kamer heb gezegd
dat men mij daarop mag afrekenen. Het is het resultaat van knap onderhandelen
namens de Nederlandse regering door opeenvolgende ministers. Als dit aan het
eind van de komende budgetperiode niet zou worden verwezenlijkt, dan zou Nederland
in zijn hemd staan wanneer het gaat om internationale verplichtingen. Dit
is dus een keihard totaalpakket.De voorzitter:Daarmee is het eerste blokje afgerond.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! De minister heeft op verschillende momenten,
in de Kamer en in verschillende bladen, laten merken dat hij niet blij is
met het regeerakkoord op het punt van CO2 en zeker niet op het
punt van de verdeling 50% buitenland en 50% binnenland. In het blad van Natuur
en Milieu heeft de minister gezegd dat hij tamelijk ontzet over dat besluit
was, maar dat hij het regeerakkoord wel moest uitvoeren. Als het aan deze
minister had gelegen, had het regeerakkoord er dan anders uitgezien? Zo ja,
waarom heeft hij zijn handtekening er toch onder gezet? Is de minister nu
van plan en bereid om maximaal te proberen die ruimte op te rekken? Het regeerakkoord
is ook weer niet zo dichtgetimmerd op dit punt.MinisterPronkDe vertegenwoordigster van GroenLinks vraagt nu voor de 16de keer waarom
ik niet nog eens ben ingezet als minister voor Ontwikkelingssamenwerking.
Mijn antwoord is: Om deze reden. Het is algemeen bekend dat ik het, als gevolg
van de bezuinigingen op het terrein van ontwikkelingssamenwerking, door dit
eronder te brengen, niet verantwoord vond om door te gaan. Nu daarover is
beslist, is dat voldoende afgesproken. Ik heb altijd gezegd dat je de ontwikkelingslanden
geen sigaar uit eigen doos moet geven. Als de bedragen die je beschikbaar
hebt voor aids-bestrijding of voor de verlaging van de kindersterfte in ontwikkelingslanden
plotseling hiervoor worden ingezet, dan is dat een sigaar uit eigen doos.
Die beslissing is echter genomen. Zo langzamerhand is dat wel afgerekend.
Nu gaan wij verder met dit beleid. Het gaat er nu om dat een en ander op een
zodanige manier wordt ingevuld dat de ontwikkelingslanden er niet nog eens
de dupe van worden. Dat zullen wij op een heel nette manier doen. Het clean
development mechanism zal op een zodanige manier worden ingezet dat de ontwikkelingslanden
niet worden gekielhaald. Wij gaan niet proberen om het clean development mechanism
alleen maar te gebruiken voor het zo spoedig mogelijk verkrijgen van credits.
Wij gaan proberen hen te helpen om op termijn mee te doen aan de aanpak van
dit wereldwijde vraagstuk, ook in hun eigen belang. Dat betekent bijvoorbeeld ­
ik zal mij daar ook voor inzetten ­ dat er via deze component zoveel
mogelijk steun wordt gegeven aan capaciteitsvergroting in ontwikkelingslanden
en dat wij niet gaan concurreren met een aantal andere westerse landen om
het laaghangende fruit in de ontwikkelingslanden zo spoedig mogelijk weg te
halen om er credits mee te verdienen, zodat wij onze 50 megaton halen. Wij
willen op een nette manier met hen overleggen. Wij kiezen niet voor de Amerikaanse
opstelling dat de ontwikkelingslanden eerst moeten meedoen voordat wij wat
doen. Nu de beslissingen zijn genomen, zoals ze zijn genomen, is er nog heel
veel te doen aan het op een rechtvaardige wijze met de ontwikkelingslanden
uitvoeren van dit verdrag.De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Ik kom nog even terug op de 50/50-verdeling. De minister heeft
de coalitiepartijen, in het bijzonder één partij, waarvan ik
de naam niet zal noemen, want dat deed de minister ook niet, nog eens vastgepind
op die verdeling. Is hij het met mij eens dat de afspraak is dat alle coalitiepartijen,
ook de partij waarvan wij de naam niet noemen, rekening moeten houden ­
dat valt namelijk binnen de afspraken ­ met de situatie dat de reductie
in het binnenland wel eens groter kan zijn dan die 50% en dat dit niet strijdig
is met de gemaakte afspraken?MinisterPronkIn 2002 en in 2005 zijn er ijkmomenten. Wij zetten nu in op dit binnenlandse
pakket. Zo lang er in Europa geen overeenstemming was bereikt over de 50/50-verdeling
was het onmogelijk om ons eigen binnenlands pakket te formuleren. Dat was
de Nederlandse inzet. Ik heb flink wat moeten doen voordat onze Europese partners
erachter stonden. Dat is nu dus gebeurd. Men heeft dat binnen Europa geaccepteerd.
Er is geen enkele reden om te wachten met de aanvaarding van het binnenlands
pakket, zo heb ik tegen mijn collega's gezegd, of om te wachten met het begin
maken met de uitvoering van het binnenlands pakket. Iedere keer een nieuw
argument zoeken ­ de ontwikkelingslanden doen niet mee of de Amerikanen
doen niet mee of de andere Europese partners hebben de 50/50-benadering niet
geaccepteerd ­ om ons eigen binnenlands beleid uit te stellen, vind
ik niet geloofwaardig. Er moet nu hard worden gewerkt aan dat beleid. Dan
kom je direct terecht bij de vier voorwaarden, die ook in het regeerakkoord
staan. Die zijn van groot belang.De eerste voorwaarde is dat er voor ongeveer 50% gelegenheid moet worden
geboden voor de inzet van flexibele mechanismen. Dat is geregeld. Daar zijn
afspraken over gemaakt en dat is keihard uitonderhandeld. Dat is aanvaard
door alle partners. Iedereen moet goed weten dat op een heel loyale wijze
aan die voorwaarde ­ die wij zelf konden helpen verwezenlijken ­
inhoud is gegeven.De tweede voorwaarde is dat er een Europees beleid op gang moet komen.
Ik vind dat van groot belang. Daar is op twee manieren inhoud aan gegeven.
De eerste is dat er Europese afspraken zijn over de reductie van CO2-emissies voor de afzonderlijke lidstaten in Europa. Dat is dus Europees
beleid. Er is sprake van een evenwicht, omdat alle reductiepercentages onderling
samenhangen en rekening houden met de situatie in het verleden. Iedere lidstaat
zal dat dan ook moeten doen, maar kan dat doen op zijn eigen wijze doen. Je
kunt elkaar namelijk niet verplichten om het op de ene of op de andere manier
te doen. Er is echter een aantal maatregelen dat alleen maar tot stand kan
worden gebracht, gegeven de interne markt, door samen bepaalde normen af te
spreken. Dat is bijvoorbeeld gebeurd met betrekking tot het schoner maken
van de auto's die worden geproduceerd op of ten behoeve van de Europese markt.
Er hoeft niet over alles afspraken te worden gemaakt om nationaal iets uit
te kunnen voeren. Wij hoeven geen afspraken te maken met alle Europese landen
als het gaat om de inzet van windenergie. Dat kan per land worden gedaan.
Op een aantal terreinen moeten er echter wel afspraken komen. Er is dus een
voortgang. Iedere keer praten wij hierover. De Europese milieuministers zijn
vastbesloten om iedere keer verder te gaan. De tweede voorwaarde is wat mij
betreft dan ook vervuld.De derde voorwaarde is de Europese energieheffing. Dat is daar een onderdeel
van. Daar wordt keihard aan gewerkt. Collega Zalm is daar hard mee bezig.
Er zijn nu nog maar twee landen tegen. Ik meen dat dat Spanje en Portugal
zijn. Alle andere landen die er in belangrijke mate toe doen, zijn er voor.
Dat gaat dus steeds verder. Het is natuurlijk niet mogelijk
om te zeggen dat wanneer de allergrootste meerderheid die er is te vinden
binnen de Europese Unie ervoor is en een of twee landen nog dwars liggen,
er niet aan die voorwaarde is voldaan. Je kunt je daar niet van afhankelijk
stellen.De vierde voorwaarde is dat Japan en de Verenigde Staten ook het Klimaatverdrag
moeten tekenen. Ik wil niet vervelend zijn, maar dat hebben zij al gedaan.
Onderhandelaars over het regeerakkoord hebben wel meer opgeschreven, waarvan
zij niet wisten waar het om ging. Het Klimaatverdrag was al lang ondertekend
door iedereen en geratificeerd. Het ging waarschijnlijk om het Kyotoprotocol.
Dat is nog niet geratificeerd. Het is wel heel interessant dat er die kant
opgewerkt wordt. De Amerikanen hebben nu getekend, in Buenos Aires. Dat is
een belangrijke stap vooruit. In Bonn lijkt nu duidelijk te worden dat de
toch moeilijke positie die de Amerikanen op dit punt hebben, Japan in het
verkeerde keelgat schiet. De Japanners maken steeds meer duidelijk dat zij
niet meer alleen willen optrekken met de Amerikanen. Zij zijn namelijk zeer
geïnteresseerd om dat Kyotoprotocol ­ dat natuurlijk niet voor
niets is gesloten ­ ook werkelijk tot uitvoering te brengen. Het zou
zeer onverstandig zijn wanneer alle andere partners, Japan en Europa, zich
afhankelijk zouden stellen van de Amerikaanse opstelling, van de uitkomst
van de Amerikaanse verkiezingen, en allemaal zouden zeggen: aan alle voorwaarden
is voldaan, behalve die ene en dus doen wij het niet.Dat is niet de bedoeling. Het gaat erom dat je door het Europees beleid,
inclusief het Nederlands beleid, inclusief het binnenlands beleid en onze
diplomatieke initiatieven, al die voorwaarden helpt verwezenlijken, inclusief
de verwezenlijking van de Amerikaanse ratificatie van het verdrag. Daarvoor
moet je flexibel onderhandelen. Je moet niet de Amerikanen voortdurend confronteren
met je eigen gelijk en met hun ongelijk, in onze ogen, maar voortdurend doorwerken.Het continu hameren op vier voorwaarden die nog steeds niet zijn vervuld,
op een wettische manier, is naar mijn mening contraproductief. Het is ook
niet in overeenstemming met de grote prioriteit die in de Nederlandse politiek
aan dit vraagstuk is gegeven. De aanpak hiervan vereist gezamenlijk optreden
en tientallen jaren beleid. Het kan niet van het ene op het andere jaar gebeuren.Die gedachte is ook niet in overeenstemming met het Nederlands belang.
Sommige landen zijn meer kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering
dan andere landen. Ik heb de indruk dat Nederland onder meer door het rijzen
van de zeespiegel eerder gevolgen kan ondervinden dan een aantal andere landen
in Europa. Dat is voor ons een extra reden om er hard aan te trekken en als
eerste te beginnen met zo'n binnenlands pakket. Wij wachten niet op andere
landen, maar het is ook ons eigen belang dat zij ons volgen.Dat Nederlands belang was een belangrijke reden voor ons om te komen met
een pakket binnenlandse maatregelen dat wordt gespreid over het hele spectrum
van doelgroepen in de Nederlandse samenleving. Iedereen doet mee, want iedereen
heeft er baat bij. Om al dat soort redenen zeg ik: de voorwaarden zijn bijna
politiek vervuld. Voorzover zij nog niet helemaal vervuld zijn, worden zij
mede vervuld door de Nederlandse Europese inzet.Het zou zeer onverstandig zijn om een afwachtende houding in te nemen.
Net zo onverstandig is het om in je eentje te ratificeren en de andere Europese
landen niet tegelijkertijd te laten ratificeren. Het is een Nederlands voorstel
om in Europa met z'n allen te ratificeren. Als zij niet alle vijftien tegelijk
ratificeren, maakt het niet zoveel uit, want je kunt je niet afhankelijk stellen
van de achterblijvers in Europa. De overgrote meerderheid van de Europese
lidstaten die ertoe doen, wanneer het gaat om het CO2-emissiereductiebeleid,
zou samen op moeten trekken, ook bij de ratificaties.Ik geloof niet dat het mogelijk is om dat volgend jaar in Den Haag te
doen, want dat lijkt mij te snel. Het zou heel aardig zijn, wanneer de overgrote
meerderheid van de Europese lidstaten en Nederland kunnen ratificeren tijdens
de grote bijeenkomst Rio plus 10, tien jaar na de grote conferentie over milieu
en ontwikkeling in Rio de Janeiro van 1992, dus in 2002. Wij zullen het op
een zodanig moment aan de Kamer voorleggen dat wij het erheen kunnen leiden
dat wij samen met die Europese lidstaten tijdig ratificeren.De voorzitter:Ter verduidelijking, Rio plus 10 is Kyoto min 6.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Het is altijd boeiend om de minister van VROM zo gedreven
te horen antwoorden, maar dan moet je wel even denken: wat zegt hij nu? In
hoeverre laat je je meeslepen door wat hij zegt? In hoeverre moet je dat analytisch
toetsen? Ik denk dat hij op een aantal punten helder was, maar over een aantal
punten wil ik aanvullende vragen stellen.Bij de voorwaarden van het regeerakkoord is gesproken over de invoering
van de Europese energieheffing. Hij zegt: wij zijn al een heel eind, want
toen wij het regeerakkoord opstelden, waren er nog X landen tegen, maar nu
zijn alleen Spanje en Portugal tegen en wij werken eraan om hen erbij te betrekken.
Het ijkmoment is 2002 volgens het regeerakkoord. Er is dan een Europese energieheffing
of niet. De inspanningen die de regering levert om tot die Europese energieheffing
te komen, verdienen ieders steun. Pas in 2002 kan beoordeeld worden of die
heffing er al dan niet is. Een bijzondere mogelijkheid zou zijn dat zij in
15 van de 16 landen is ingevoerd.Mijn tweede punt betreft de communautaire maatregelen. De minister sprak
over de auto-industrie. Daarvoor zijn communautaire maatregelen getroffen
waarvan wij hebben gezegd: zo moet het en zo moeten wij verder. Tegelijkertijd
kwam in het debat naar voren dat het gevolg niet mag zijn dat in Nederland
maatregelen worden genomen en er vervolgens over de grens wordt geïmporteerd,
waardoor de Nederlandse werkgelegenheid dienovereenkomstig wegvloeit. Dat
geldt vooral als er geïmporteerd wordt uit landen met een vuilere industrie.
Zowel het milieu als de werkgelegenheid zijn dan de verliezer. Ik denk dat
de minister wil toezeggen dat hij bij de communautaire maatregelen veel verder
gaat dan alleen de auto-industrie, omdat het resultaat anders te mager is.
Ook dat element kan in 2002 getoetst worden, zodat je kunt zeggen: ja, dit
is het.MinisterPronkDe Europese energieheffing dient er te komen. In de Ecofin
wordt daar regelmatig over gesproken. In de laatste vergadering bleken nog
twee landen echt tegenstander daarvan te zijn. Dat komt wel weer verder. Stel
nu dat die Europese energieheffing er is, dan moet je de effecten ervan inboeken.
Het gaat dan om de hoogte van die energieheffing. Daarover is nog niet zo
gek veel te zeggen. Die moet nog worden vastgesteld. Mevrouw Vos heeft gevraagd,
waarom de effecten nog niet zijn ingeboekt. De reden is dat de heffing er
nog niet is. Voorts is de verwachting dat als zij er komt, het tarief niet
gek veel zal liggen boven de huidige tarieven, ook op langere termijn bekeken,
van de Nederlandse energieheffingen. Wanneer dat wel het geval is, gaan wij
daarin mee. In het begin zal de Europese heffing er niet erg veel boven liggen
en heb je de effecten eigenlijk al een beetje ingeboekt. Dat is een reden
temeer, heel voorzichtig te zijn, gegeven het feit dat je toch al bezig bent
met een dergelijk beleid en je daarvan in dit stadium volledig afhankelijk
te verklaren.Uiteraard is het wenselijk op al die terreinen waarvoor het nodig is in
de afzonderlijke lidstaten binnenlands beleid, gericht op CO2-emissiereductie
te voeren, ook gezamenlijk beleid te voeren. Dat moet gebeuren. Op sommige
terreinen is dat meer nodig dan op andere. Ik kan mij voorstellen dat het
nodig is op een aantal onder57delen van het verkeersbeleid en op alle onderdelen
die te maken hebben met de interne markt. Voor een aantal onderdelen is het
minder noodzakelijk. Je moet niet de eis stellen dat je op alle terreinen
waarop het mogelijk is om te komen tot reductie van de CO2-emissie,
een volledig gezamenlijk Europees beleid hebt. Dan heb je weer een drempel
opgeworpen, voordat je binnenlands beleid gaat voeren. Die veronderstelling
kan dus niet gemaakt worden. Het gaat erom dat je steeds verder komt in de
komende periode rond 2008-2012, maar ook daarna met de verwezenlijking van
gezamenlijk Europees beleid.Gezien de manier waarop Europa zich opstelt en gezamenlijk in internationale
onderhandelingen hard bezig is met het formuleren van een Europees standpunt
en dat Europese standpunt iedere keer terugvertaalt naar verdergaande samenwerking
binnen Europa, twijfel ik er geen seconde aan dat een dergelijk gezamenlijk
Europees beleid steeds meer van de grond komt. De wil is er dus en er is een
begin gemaakt. Aan die voorwaarde is naar mijn mening in politiek opzicht
op dit moment voldaan. Ik ben niet van mening dat de mogelijkheden tot uitvoering
van maatregelen zoals wij in dit binnenlandse pakket hebben opgenomen, worden
verkleind omdat op een aantal terreinen nog geen gezamenlijkheid tot stand
is gebracht. Vergeet niet dat ieder land zich verplicht heeft tot verlaging
van de CO2-emissie met een heel specifiek, gekwantificeerd percentage.
Dat betekent bijvoorbeeld dat als een bepaald land meer vuile energie gaat
exporteren naar andere landen, de opdracht van dat land om de eigen binnenlandse
doelstelling te verwezenlijken eigenlijk nog moeilijker wordt. Ook de drang
om daar iets aan te veranderen, neemt dus toe. Je houdt elkaar immers aan
het verwezenlijken van de desbetreffende doelstellingen. Daar hebben wij binnen
de EU procedurele afspraken over gemaakt die straks zullen worden vastgelegd
in het Kyotoprotocol en de uitvoeringsafspraken, waar wij nu in Bonn en straks
in Den Haag over spreken; we hebben het daarbij immers over de implementatie
van binnenlands beleid in alle landen en over de procedures om dat te ijken.De heerVan den Akker(CDA)Ik heb een specifieke vraag over de elektriciteitscentrales. Duitsland
heeft gemiddeld 35% meer CO2-uitstoot dan Nederlandse centrales,
terwijl dat land een doelstelling heeft van 21%. Op het punt van de elektriciteitscentrales
is de doelstelling voor Duitsland dus makkelijker te realiseren dan voor Nederlandse
centrales. Als je geen goede Europese afspraken of in ieder geval afspraken
met Duitsland hebt, kun je dus een behoorlijke schade aanrichten aan je eigen
elektriciteitscentrales. Hoe kijkt de minister daartegen aan? Ik zie het door
hem geschetste probleem, maar er is sprake van een tijdselement dat tegen
ons werkt.MinisterPronkIk vraag de geachte afgevaardigde de heer Van den Akker om het antwoord
op die vraag af te wachten. Dat antwoord zal worden gegeven door collega Jorritsma,
want ik heb met haar afgesproken dat zij alle vragen zal beantwoorden die
te maken hebben met de elektriciteitscentrales en met een aantal andere specifieke
componenten van het energiedossier. Die afspraak hebben wij gemaakt voordat
de geachte afgevaardigde de heer Crone ons bepaalde aanwijzingen gaf om de
verantwoordelijkheid op een bepaalde manier te verdelen. Het lijkt mij heel
redelijk om dat te doen. Als ik dit soort vragen beantwoord, komt er weer
een vervolgvraag. Ik zou daarmee veel te veel gras voor de voeten van mijn
collega wegmaaien. Mocht die vraag straks onvoldoende of niet zijn beantwoord,
dan komen we daar in tweede termijn nog wel op terug.De heerVan den Akker(CDA)De antwoorden zullen nooit verschillend zijn.MinisterPronkInderdaad. Wij trekken volledig één lijn. Op weg naar de
nota hebben we natuurlijk onderhandeld; daar is geen enkel misverstand over,
want we waren het niet vanaf de eerste dag met elkaar eens. Sinds de vaststelling
van de nota heeft zij echter exact dezelfde kracht als het regeerakkoord;
we staan er ook volledig voor, want dit is het pakket. Daaraan wil ik nog
iets toevoegen. Dit is dus het via onderhandelingen overeengekomen pakket;
er zitten dingen in die enkelen van u minderwaardig vinden en andere dingen
zitten er niet of nog niet in, maar dit is het pakket. Zolang de Kamer dit
pakket niet voorziet van een standpunt over bepaalde onderdelen, bijvoorbeeld
in de vorm van een aangenomen motie, is dit het pakket. Ik ben daarom zeer
benieuwd naar de uitkomst van dit debat. Ik heb natuurlijk heel veel opmerkingen
gehoord en genoteerd. Ik ben zeer benieuwd hoeveel steun de Kamer uiteindelijk
aan dit pakket zal geven, omdat ik dan weet in hoeverre we daarmee verder
kunnen gaan. Als dit pakket, eventueel enigszins geamendeerd, na dit debat
wordt aangenomen, dan is dat het uitgangspunt voor alle gesprekken met alle
sectoren die wij hebben uitgenodigd om met ons te praten. Dat was in bepaalde
opzichten een enigszins zacht onderdeel, maar het totaal is reuze interessant.
Wij hebben tegen die sectoren gezegd: wij nemen u allen bij de hand. Wij gaan ook eens per jaar met al die sectoren gezamenlijk spreken. Ze
worden in de gelegenheid gesteld om over elkaars schouder mee te kijken Ze
weten dan wat de andere sectoren samen met de regering doen. Ik kan mij heel
goed voorstellen dat de glastuinbouw het niet zo prettig vindt om hard te
werken aan een verwezenlijking van een bepaalde doelstelling als de elektriciteitscentrales
het niet doen. Je doet het met z'n allen gezamenlijk. Het gaat erom dat je
er gezamenlijk profijt van hebt. Het pakket bevat nog wel wat zachte onderdelen,
maar het totaal is hard. Daarbij komt dat dit het model is waarvoor wij hebben
gekozen in het kader voor de door de Kamer breed omhelsde aanpak met betrekking
tot een groen poldermodel. Je legt het niet op, het is niet wetgevend. Voor
een aantal van de sectoren is het woord vrijwillig gekozen. Maar dat houdt
expliciet niet in vrijblijvend. Wat mij betreft is vrijwillig exact iets wat
aangeeft: in overeenstemming met de wijze waarop wij tot nu toe in de afgelopen
10 jaar dat milieubeleid zijn gaan voeren. Wij weten van elkaar dat wij ons
moeten committeren, dat wij die doelstellingen moeten verwezenlijken. Wij
weten dat de keuze van instrumenten altijd in bepaalde opzichten vrijwillig
kan worden gemaakt. Het is onvermijdelijk dat iedere sector eraan bijdraagt
en de door het kabinet gekozen doelstellingen gaat halen. Uiteraard zijn wij
niet onredelijk. Er kan altijd doorgepraat worden. Wij hebben ook een reservepakket.
Dat is hard. Tot dat pakket horen financiële instrumenten, fiscale instrumenten
en een verhoging van de REB in de komende periode. Het interessante van dit
pakket is dat het instrumenten inhoudt die ook al zijn ze vrijwillig geformuleerd,
direct aansluiten bij het desbetreffende beleid en niet alleen maar op een
indirecte wijze via prijsbeleid.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)De minister zegt dat het pakket keihard is, maar een aantal onderdelen
misschien nog wat zacht. De som is zo hard als de optelling van de delen.
Stel dat een aantal onderdelen zo zacht blijft. Zijn er in het reservepakket
andere onderdelen die onmiddellijk kunnen worden ingezet waardoor het totale
pakket toch wordt gehaald? Hoe wil de minister dit realiseren?De heerKlein Molekamp(VVD)De minister zal het niet erg vinden als ik de uitleg van woorden baseer
op de tekst van Van Dale en niet op zijn interpretatie. De Nederlandse taal
wordt meer bepaald door Van Dale dan door de uitleg van ministers. Het woord
"vrijwillig" kreeg wel een heel merkwaardige uitleg.MevrouwVos(GroenLinks)De minister beargumenteert zijn inzet van hard is hard met terugverwijzing
naar het beleid van de afgelopen jaren. Daarmee ben ik niet zo tevreden. De
CO2-doelstellingen zijn voor geen meter gerealiseerd. Hoe gaat
hij ervoor zorgen dat het nu wel wordt gerealiseerd? Welke verplichtende maatregelen
heeft de minister in de achterzak, als de zachte maatregelen ­ de kolencentrales,
de benchmarking voor de grote bedrijven en de 5% duurzaamheid in 2010 ­
niet doorgevoerd kunnen worden?De heerVan der Staaij(SGP)Gesteld dat zich nog aanvullende mogelijkheden aandienen, óók
in gesprekken, dan mag dit pakket toch niet als strikt limitatief worden opgevat?
Het is toch niet juist, aan te nemen dat alles wat hier niet in staat, dus
ook nooit aan de orde kan komen? In het licht van de ambitieuze doelstelling
die de minister zojuist heeft verwoord, zullen extra mogelijkheden toch moeten
worden aangegrepen.De heerPoppe(SP)De minister zegt dat er sprake is van een spijkerhard pakket, maar ik
krijg de indruk dat het vooral de onderhandelingen met zijn collega van EZ
zijn die spijkerhard zijn. Ik stel daarom enkele vragen. De minister heeft
het over de energieheffing. Is de conclusie juist dat die heffing doorstroomt
in de richting van de grootverbruikers, ook binnen Europa? Krijgen wij die
ook in Nederland en, zo ja, op welke termijn? Verder constateer ik dat de
reductiedoelstelling voor de industrie boterzacht is. Is dat omdat de minister
van VROM dat zo wil of is dat omdat de minister van EZ een halfzachte energiebesparingdoelstelling
voor de industrie wil hebben, zodat men er al met een beetje goede housekeeping
aan kan voldoen?MinisterPronkEr is een totaal pakket en dat bestaat uit een X aantal maatregelen. Dat
totale pakket leidt tot de 25 en die 25 is een harde norm. Het kan best zijn
dat de onderdelen A en B wat zachter zijn dan de onderdelen C en D, maar die
25 is hard en wordt gehaald. Dat is alleen mogelijk wanneer een reservepakket
beschikbaar is dat ook echt wordt ingezet zodra een van de maatregelen onvoldoende
effect blijkt te sorteren in het kader van de vrijwillig aan te gane afspraken.
Dat reservepakket moet zodanig worden voorbereid dat het gereed is om in te
zetten zodra blijkt dat een van de maatregelen van het basispakket onvoldoende
effect sorteert. Dat is de harde politieke afspraak die wij binnen het kabinet
hebben gemaakt.Voorzitter! We leggen niets wettelijk op; dat is goed geconstateerd. Dat
past niet in het gekozen model. Wij werken op grond van afspraken, maar niemand
wordt met de haren naar de vergaderzaal gesleept om verplicht bij ons aan
tafel te zitten. Neen, we praten erover maar er is geen sprake van een dictaat.
Niettemin is duidelijk gezegd dat er geen moedertje lief aan helpt; we zullen
met z'n allen die 25 moeten halen. Het gaat niet alleen om bilaterale gesprekken,
we doen het samen en samen halen wij die 25. Wanneer blijkt dat wij als gevolg
van het niet bij voorbaat hard zijn van al die individuele maatregelen, die
25 niet dreigen te halen, hebben we reservemaatregelen beschikbaar die zó
kunnen worden ingezet. Nogmaals, die 25 is keihard. Anders zou de Nederlandse
regering niet geloofwaardig zijn in de desbetreffende internationale onderhandelingen.
Bovendien, wat is het al met al? Het is slechts 25. Het is slechts 50% van
een op zichzelf al niet overmatig ambitieuze doelstelling. Het gaat om een
begin van een proces dat ons uiteindelijk veel verder zal moeten leiden.Voorzitter! Hiermee heb ik mijn omschrijving gegeven van het begrip "vrijwillig".
Een en ander is niet vrijblijvend, ook al is er geen sprake van een wet. Nogmaals,
er helpt geen moedertje lief aan dat wij het met z'n allen moeten doen. De
bedoelde reservemaatregelen worden voorbereid, hetgeen past bij de hardheid
van het pakket. Het past ook bij de wijze waarop de regering in deze periode
samenwerkt met alle sectoren in de samenleving. Ik kan constateren dat er
tot nu toe ook steeds overeenstemming is geweest, zeker op het
terrein van het milieu, met datgene wat de Kamercommissie heeft uitgesproken.
Dat soort vrijwillige, convenantachtige afspraken waren er niet met betrekking
tot het CO2-beleid in de afgelopen jaren. Ze zijn er wel geweest
met betrekking tot andere onderdelen van het totale milieubeleid. Ik geef
toe dat er sprake was van wisselend succes. Niet alle convenanten zijn even
geslaagd. Ik ben een groot voorstander van de aanpak via convenanten zolang
die werkt. Bij het verpakkingen- en bestrijdingsmiddelenconvenant lijkt men
zich niet aan de afspraken die jaren geleden zijn gemaakt te houden. Toch
moet men heel voorzichtig zijn met het opzeggen of niet uitvoeren hiervan,
omdat het instrument van het convenant in onze gehele economische orde dan
ter discussie wordt gesteld. Hierdoor zullen met nieuwe convenanten voor nieuwe
sectoren problemen ontstaan. Allerlei sectoren in onze economische orde hebben
een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het welslagen van het instrument
convenant op het gebied van het milieubeleid. Die boodschap is goed overgebracht
en wordt voortdurend besproken met vertegenwoordigers van de maatschappij
via bijvoorbeeld de koepelorganisaties VNO/NCW en op een directe manier. In toenemende
mate wordt de brede maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het welslagen
van eenmaal vrijwillig aangegane convenanten goed begrepen.De heerVan den Akker(CDA)In de elektriciteitssector bestaat het benchmarkingconvenant en dat is
geen vrijblijvende afspraak. Men wil tot de top van de wereld behoren. Hoe
ziet de minister dit in het licht van reservemaatregelen die hij wil opleggen?
De afspraak is vrijwillig en als men aan de doelstelling voldoet en tot de
wereldtop behoort, is aan de verplichting voldaan, hoewel de CO2-reductiedoelstelling
niet gehaald wordt. Is dit een reden om in te grijpen? Hoe functioneert dit
straks?MinisterPronkWij hebben over het benchmarkingconvenant gesproken en het is door de
Kamer geaccepteerd. Ik vind het een reuze interessant model. Uiteraard bestaat
er verschil van opvatting over de vraag in hoeverre men zonder convenant al
van plan was om wegens markttechnische maatregelen de desbetreffende maatregelen
te nemen, maar het gaat mij om het doel op zichzelf. Wat is de afspraak? Er
is een afspraak gemaakt over de technologie van de productie. Uitdrukkelijk
uitgesloten is de brandstofinzet. Dit is een andere aangelegenheid. Toen men
het convenant met de regering sloot, wist men heel goed dat wij bezig waren
met de voorbereiding van de Klimaatnota. Met vertegenwoordigers van dezelfde
sectoren voerden wij ook gesprekken over de brandstofinzet. Men heeft zich
voorts met betrekking tot de procestechnologie verplicht tot de top van de
wereld te behoren als een moving target. Het is niet de bedoeling dat men,
nadat een bepaald niveau is bereikt, niet meer verdergaat. In het verleden
was er in de desbetreffende energie-intensieve sectoren voortdurend een drive,
al was dat louter vanuit markttechnische overwegingen, waardoor getracht werd
een verdergaande energie-efficiency te bereiken. Op deze wijze werd getracht,
een nog sterkere positie op de markt te verwerven. Men heeft Nederland beloofd
daar weer achteraan te lopen, zodat de energie-efficiency toeneemt. Dit samen
met de nieuwe afspraak over de brandstofinzet ­ duurzame energie en
de elektriciteitscentrales ­ biedt als wij ons aan de afspraken houden
voldoende vertrouwen dat wij op dit terrein behoorlijke CO2-emissiereductiewinst
kunnen boeken.MevrouwVos(GroenLinks)Maar de grote vraag blijft toch de volgende. Er is gerede twijfel over
de uitvoerbaarheid en de mogelijkheden van controle. Dus als dit niet voldoende
blijkt te zijn, zal het kabinet zich dan inzetten voor een grootverbruikersheffing
voor energie, in Nederland en in Europees verband? Uit de antwoorden op de
vragen over de klimaatnota begrijp ik dat Nederland zich daar niet voor inzet,
maar juist wel voor een vrijstelling voor die bedrijven.De heerPoppe(SP)In de kolencentrales wordt steenkool op de technologisch meest hoogwaardige
manier verwerkt tot energie. De minister sprak over een moving target, dus
daarin moeten verdere verbeteringen mogelijk zijn. Is het de bedoeling en
de verwachting dat de steenkoolcentrales zich zo verbeteren dat zij de CO2-norm van aardgas halen of dat die omschakelen naar een andere technologie?
In dit laatste geval gaat het niet meer om een moving target, maar om het
weggooien van een technologie en het overstappen naar een andere technologie.
Wat wil de minister dus precies?MinisterPronkDeze vragen slaan specifiek op het beleidsterrein van mijn collega. Ik
heb er geen enkel probleem mee, voorzitter, als u nu mevrouw Jorritsma het
woord geeft over deze hoofdaangelegenheid. Wij trekken op dit punt volledig
samen op en wij hebben elkaar volledig gevonden. Maar wanneer de desbetreffende
bedrijven zich niet aan de afspraken blijken te houden en wanneer het afgesproken
resultaat niet wordt geboekt, zal het kabinet zich niet inzetten voor de tegenmaatregelen,
zoals in het onderhandelingspakket is beloofd. Het reservepakket heeft hiermee
natuurlijk ook sterk te maken. Wat dat betreft zullen wij, wanneer bepaalde
elementen onvoldoende effect sorteren, niet aarzelen om dat reservepakket
in te zetten. Dit houdt ook een verhoging in van de regulerende energiebelasting.
Op het ogenblik zit daar ongeveer 3,4 mld. in. Wie weet, is er in het derde
kabinet-Kok sprake van een verdubbeling. Misschien iedere keer daarna ook.
Op zichzelf is dit een uitstekende budgetneutrale allocatie van dergelijke
belastingmaatregelen. Nu ga ik echter niet veel verder, want anders gaat het
over een te lange termijn en kom ik bij iets waarover nog geen afspraken zijn
gemaakt. Nogmaals, misschien kan mevrouw Jorritsma nu antwoorden op de vragen
die specifiek op haar beleidsterrein betrekking hebben.De voorzitter:Het lijkt mij beter dat u nu ingaat op de algemene vragen en dat de minister
van EZ straks in haar algemene reactie ingaat op de specifieke vragen over
de elektriciteitssector.MinisterPronkUitstekend.MevrouwVos(GroenLinks)De minister spreekt weliswaar over verhoging van de REB, maar valt daaronder
ook een verhoging van de grootverbruikersheffing? Het antwoord
op deze vraag is cruciaal voor mijn fractie.MinisterPronkDat is niet uitgesloten, zoals collega Zalm ook regelmatig heeft gezegd.
Verder is een en ander sterk afhankelijk van de wijze waarop de sector uitvoering
geeft aan de afspraken.Voorzitter! Ik maak nog enkele opmerkingen over het binnenlands pakket.
Ook naar aanleiding van vragen die door mevrouw Augusteijn en de heer Crone
zijn gesteld wil ik de aandacht erop vestigen, dat de keuze van de maatregelen
niet alleen is gedaan op basis van de overweging wat de hoogste kosteneffectiviteit
is. Er is inderdaad een verschil in de kosten per bespaarde ton CO2,
namelijk van 30 tot 150. Een van de geachte afgevaardigden gaf als commentaar
dat het toch een eenzijdige aanpak is van het kabinet om alleen maar te kijken
naar kosteneffectiviteit. Maar dat is dan ook niet gekozen. Wij hebben drie
overwegingen gehanteerd om te komen tot dit pakket. Om te beginnen de kosteneffectiviteit.
Daarvan hebben wij gezegd, dat het niet duurder moet zijn dan f 150
per gereduceerde ton, want als het duurder gaat worden, zet je in de komende
periode je middelen niet erg effectief in. Het tweede criterium was dat het
een beetje op alle sectoren betrekking moet kunnen hebben. De ene sector moet
niet alles dragen en de andere sectoren niets, want dat brengt, ook in sociaal-politiek
opzicht, weinig duurzaamheid met zich mee. Je moet iedereen bij de hand nemen,
ook voor de komende periode en je moet niet tegen bijvoorbeeld de tuinbouwondernemers
zeggen dat zij pas in 2012 aan bod komen omdat je eerst begint met de elektriciteitscentrales.
Je moet met z'n allen beginnen van het eerste moment af. Ik vind dat een heel
belangrijke overweging. De derde overweging was, dat het van het begin af
aan in grote mate betrekking moet hebben op CO2 zelf en niet alleen
maar op de gemakkelijke, goedkopere, overige broeikasgassen. Dat zou een keuze
geweest kunnen zijn en dat is ook uitvoerig besproken. Ik heb er in zeer sterke
mate voor gepleit, dat als wereldwijd 70% van het probleem een probleem is
ten gevolge van CO2 en 30% ten gevolge van de, ook in Kyoto meegenomen,
overige broeikasgassen, wij de oplossing van het begin af aan moeten zoeken
in ongeveer tweederde en eenderde: 70/30. Het kabinet heeft mij daarin gevolgd.
Wij hebben dat gedaan en dat heeft geleid tot verschillende kostencijfers.
Ik hecht zeer aan een pakket dat representatief is voor de samenleving en
voor de problematiek. Tezamen is het dit pakket geworden. Ik stel daarbij
vast dat wanneer de elektriciteitcentrales die afspraak niet zouden halen ­
dat zou zeer jammer zijn ­ je in je reservepakket al gauw terug zou
vallen op overige broeikasgasmaatregelen, wanneer je geen gebruik zou maken
van de verhoging van de REB. Zoals u heeft gezien, zitten er in dat reservepakket
maatregelen die vooral vallen onder de overige broeikasgassen. Ik heb er zeer
aan gehecht dat van het begin af aan de CO2 zelf en niet alleen
maar een CO2-equivalent meegenomen zou worden in het basispakket
om te laten zien hoe serieus wij het probleem in de wortel wensen aan te pakken.
Dat heeft er ook toe geleid dat de elektriciteitscentrales opgenomen zijn
in het basispakket.De heerPoppe(GroenLinks)De minister zegt dat het gaat om de combinatie van broeikasgassen: 70%
CO2 en 30% andere. Of ik vergis mij, maar voorzover ik het eruit
heb kunnen halen, is voor de industrie de reductiedoelstelling 10 megaton,
waarvan driekwart in de vorm van de PFK's en HFK's en de rest voor CO2. Dat is toch een heel andere verhouding dan die 70/30?MinisterPronkDie 25 megaton binnenlands beleid is 17 megaton CO2 en 8 megaton
overige broeikasgassen: dat is dus tweederde en eenderde.De heerPoppe(GroenLinks)De minister middelt nu alles uit en dan kom je vaak beter uit. Maar voor
de industrie is maar een kwart van de reductiedoelstelling voor CO2
en dat halen ze natuurlijk op hun sloffen. Dat is boterzacht.MinisterPronkVolstrekt niet. De elektriciteitscentrales horen natuurlijk bij de hele
sector bedrijfsleven, industrie en dergelijke. Dat is een totaal.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik keer nog even terug naar de afspraak. Er is mij iets niet
duidelijk. Het heeft wel met energie te maken, maar het gaat niet in eerste
instantie om energie. Stel dat de elektriciteitscentrales een benchmarkingconvenant
hebben afgesloten. Dus stel dat de kolencentrales gaan benchmarken met andere
kolencentrales in de wereld. Op een gegeven moment ­ laten wij hopen
dat het lukt ­ behoren zij tot de beste in de wereld. Dat is prima.
Zij voldoen volledig aan het convenant. De minister zegt nu dat in het basispakket
vrijwillige afspraken staan om over te gaan van kolen naar gas. Als je echter
een benchmarkingconvenant hebt afgesloten en je wilt aan de gemaakte afspraken
voldoen, moet je investeringen doen. Die kunnen haaks staan op investeringen
in een overgang van kolen naar gas. Er zit dus een tegenstrijdigheid in.MinisterPronkDeze vraag is opgeschreven door minister Jorritsma. Zij zal die beantwoorden,
zoals ik al heb aangegeven.Voorzitter! Ik zal vervolgens een vraag mede beantwoorden, dus niet in
mijn eentje! Ik wil geen enkel misverstand laten bestaan over het pakket in
zijn totaliteit. Het kabinet heeft de suggesties met betrekking tot Borssele
overwogen. Maar het kabinet heeft niet voor niets besloten om noch in het
basispakket noch in het reservepakket maatregelen op te nemen met betrekking
tot het in stand houden van Borssele. Dat is niet aan de orde in het kader
van het klimaatbeleid. Ik ga nu niet in op alle argumenten ten gunste of ten
ongunste van het voortbestaan van Borssele. Dat onderwerp valt niet onder
mijn portefeuille. Wat mij betreft gaat het alleen om Borssele in relatie
tot het klimaatbeleid. Het kabinet heeft besloten om dergelijke maatregelen
niet op te nemen in het basispakket of in het reservepakket. Het is dus niet
aan de orde. Ik heb daar verder niets aan toe te voegen. Het is een bewuste
keuze en dus geen oversight!Voorzitter! Dan kom ik te spreken over de overige broeikasgassen. De heer
Klein Molekamp heeft een vraag gesteld over de mestplannen en de additionele
reductie-effecten daarvan. Ook ik had, eerlijk gezegd, niet verwacht dat in
het global competition scenario ­ gemaakt voor ons, door de instituten,
en niet door ons ­ al was voorzien dat er een daling zou
plaatsvinden van de veestapel. Mirabile dictu! Maar het was dus al meegenomen
in het geheel. De nieuwe mestplannen hebben daarom in het jaar 2010, dus de
budgetperiode waarover wij het hebben, geen additioneel effect. Met de versnelling
die nu wordt afgesproken, halen wij datgene in wat niet had plaatsgevonden
als wij niet hadden voldaan aan het global competition scenario. Het doet
je nadenken over de wijze waarop dergelijke referentiescenario's worden opgesteld.
Wat is nu eigenlijk beleid en wat is ongewijzigd beleid? Maar goed, dat is
nu eenmaal de methodiek waarvan wij in deze en andere sectoren uitgaan.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik neem aan dat de minister nog ingaat op mijn opmerking over
de zekerheidsmarges rond de prognoses? Wat valt er wel onder en wat valt er
niet onder? Wij hebben gesproken over de onzekerheid van de maatregelen. Ik
heb echter ook gesproken over de onzekerheid van de prognoses. En de minister
maakt zojuist een opmerking over de kerncentrale Borssele. Ik weet niet of
de minister van EZ nog op dit onderwerp ingaat naar aanleiding van het convenant.De voorzitter:Wij hebben al twee keer vastgesteld dat de vragen rond de centrales zullen
worden doorgeschoven naar de minister van EZ.MinisterPronkCollega Jorritsma zal hier uitvoerig over spreken, maar haar conclusie
is natuurlijk dezelfde als die van mij. Zij heeft hierover veel meer gegevens
te melden. Het is van belang dat de leden deze conclusie, waarover door vele
van hen vragen zijn gesteld, uit ons beider mond horen. Er mag na vandaag
geen enkel misverstand over blijven bestaan.Er is gevraagd naar de onzekerheidsmarges. Op basis van de verschillende
scenario's zijn prognoses opgesteld, die natuurlijk altijd onzekerheden met
zich brengen. Er zijn gevoeligheidsanalyses uitgevoerd. In antwoord op schriftelijke
vragen hebben wij er al iets over gezegd. Er zijn onzekerheden in beide richtingen,
zowel met betrekking tot groei als met betrekking tot de prijsontwikkeling
op de energiemarkten en sectorale ontwikkelingen. Al met al mogen wij uitgaan
van de cijfers die wij hebben geformuleerd. Wij mogen verwachten dat wij 50
megaton terug zullen moeten, willen wij de 6% halen. Er zitten marges in,
maar dit is momenteel de robuuste schatting. Sommige maatregelen zullen meevallende
effecten hebben, andere zullen tegenvallende effecten hebben. Dat is niet
anders dan bij andere vormen van beleid voor langere termijn. Wij zullen het
uiteraard goed moeten monitoren in de periode tussen nu en de budgetperiode.
De feitelijke effecten van het beleid kunnen wij alleen maar meten in de jaren
2008 tot 2012. Alle beleidsmaatregelen moeten nu al worden ingezet en zullen
geleidelijk aan bepaalde reductie-effecten hebben. Natuurlijk kunnen tussen
nu en 2008 bijstellingen in het beleid plaatsvinden.De heerKlein Molekamp(VVD)Er is geen twijfel over mogelijk dat wij dit goed moeten monitoren. Wij
hebben gediscussieerd over de hardheid van de maatregelen, maar in de statistiek
is altijd sprake van een onzekerheidsmarge. Ik vraag het kabinet om mij de
onzekerheidsmarges in de berekeningen gewoon mee te delen. Het gaat gewoon
om statistiek; daar heb ik de heer De Kwaadsteniet niet voor nodig. Dat heb
ik namelijk zelf geleerd.MinisterPronkIk ook. Wij hebben er in de optiedocumenten al het nodige over meegedeeld.
Wij zullen nakijken wat dat precies is geweest en of wij er schriftelijk nog
iets aan moeten toevoegen. Het lijkt mij nuttig om ieder jaar een voortgangsrapportage
aan de Kamer te verstrekken over de uitvoering van deze en de andere nota.
Wij zullen daarbij ook aangeven wat het voortschrijdend inzicht is in de verdergaande
vernauwing of verbreding van de onzekerheden aan de hand van de ontwikkelingen
die zich in de komende jaren voordoen. De heer Klein Molekamp zal ieder jaar
op zijn wenken worden bediend. Het is in ons aller belang.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)In het Kyotoprotocol gaat het over de periode 2008 tot 2012. De Nederlandse
uitvoeringsnota spreekt echter aldoor over de periode 2008 tot 2010. Daar
moeten wij helderheid over krijgen.MinisterPronkVoorzitter! Dit verbaast mij een beetje. In haar inbreng had mevrouw Augusteijn
het ook al over 2008-2010. Het gaat om het gemiddelde over vijf jaar. Het
referentiegetal geldt voor het jaar 1990 met voor de drie fluorverbindingen
het jaar 1995, maar het wordt het getal van 1990 genoemd. Dit wordt weer vergeleken
met het gemiddelde over de periode 2008-2012. Het is ook verstandig om het
gemiddelde over een periode van vijf jaar te nemen. De afspraak is gemaakt
om naar de periode 2008-2012 te kijken. Ik heb het in dit verband steeds over
het jaar 2010, omdat dit het middelste jaar van die periode is. Het gaat evenwel
om de budgetperiode 2008-2012.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! Ik heb dit niet zelf bedacht. Ik heb dit gehaald uit de nota
en de samenvatting daarvan die het ministerie heeft verzorgd. Het behoeft
nu niet uitgediscussieerd te worden, want zo'n punt is het nou ook weer niet.
Het moet echter wel even helder worden.MinisterPronkDe budgetperiode is 2008-2012. Wat betreft het beleidstekort is steeds
gerekend aan de hand van het jaar 2010. Dat is het middelste jaar van die
budgetperiode.Voorzitter! Ik kom op de tuinbouwsector en het GLAMI-convenant. De heer
Klein Molekamp heeft in dit verband gevraagd naar de locatiekeuze. Wij hebben
daar uitvoerig over gesproken met de sector. De Hoeksche Waard zou een interessante
locatiekeuze zijn geweest in verband met restwarmtebenutting. Dat is nu evenwel
out of the question. Dat betekent echter niet dat er geen mogelijkheden zijn
om ook uit een oogpunt van energie-efficiency tot een goede locatiekeuze te
komen. De heer Klein Molekamp weet dat Moerdijkse Hoek mijn grote voorkeur
heeft. Ik ga volgende week met collega Brinkhorst naar Moerdijkse hoek. Wij
zullen daar met gedeputeerde Geel en de gemeente spreken over de mogelijkheid
om daar, naast andere locaties, een locatie te vinden. Bij de locatiekeuze
zal de energie-efficiency zeker gehanteerd worden als criterium. Ik heb ook
toegezegd dat wij definitieve beslissingen hierover binnen drie maanden nadat
wij hierover gesproken hebben, aan de Kamer zullen meedelen.Ik kom dan op de landbouwsector. Boscertificaten zijn in dit licht een
interessant model, al leveren zij niet zo gek veel op. De vastlegging van
CO2 hebben wij evenwel opgenomen in het Kyotoprotocol. De voorwaarden
moeten overigens nog worden uitgewerkt. Daar bestaat een groot verschil van
opvatting over. Hetzelfde geldt voor de vastlegging van CO2 in
veengebieden, met name moerassen. Dit hangt ook samen met het eventuele misbruik
dat van een dergelijke mogelijkheid gemaakt zou kunnen worden. Het is natuurlijk
geen fundamentele aanpak, want het leidt niet tot een reductie van CO2, maar tot opname daarvan. Overigens mikken wij erop dat wij het komende
jaar het systeem van boscertificaten in Nederland operationeel weten te krijgen.
Het gaat daarbij in totaliteit echter slechts om 0,1.Voorzitter! Mevrouw Augusteijn heeft een specifieke vraag gesteld over
de in het reservepakket opgenomen opslag van CO2 en de risico's
daarvan. Het opslaan van gassen in aquifers en gasvelden hebben wij al anderszins
toegepast. Die techniek is dus bekend. Het wordt trouwens op veel plaatsen
in Europa gedaan. Het risico van de opslag van CO2 ­ nogmaals,
dit valt onder het reservepakket, omdat het duur is en omdat het ook geen
wezenlijke aanpak is die op zichzelf tot reductie leidt ­ is niet groter
dan dat van de opslag van andere gassen in de daartoe bestemde ondergrondse
lagen. Men weet dat ik ooit heb gehoopt dat gekomen kon worden tot een oplossing
van gas eruit en CO2 erin. Dat blijkt echter niet haalbaar te zijn.
De techniek van het opslaan van CO2 wordt trouwens al in een aantal
landen uitgeprobeerd, zoals Amerika en Noorwegen. Daar leren wij van. Het
is denkbaar, maar het komt uit boven de f 150 per ton CO2-reductie.
Dat hangt overigens af van de specifieke rekenmethode die je toepast. Daarom
hebben wij dit niet opgenomen in het basispakket.De heerCrone(PvdA)Voorzitter! De minister brengt een licht negatieve ondertoon in, in die
zin dat het eigenlijk geen echt goede maatregel is. Mij lijkt dat echter wel
het geval. Neem de plekken waar waterstofgas wordt gewonnen. Dat is vaak in
de buurt van olieraffinaderijen. Dan kunnen wij het meteen veilig opbergen,
want je hebt waterstof als schone brandstof. Je kunt het bijmengen met gas,
maar je kunt het ook voor specifieke doeleinden gebruiken, bijvoorbeeld voor
auto's. De kosten vormen altijd een probleem, maar ik wil dit eigenlijk niet
in het reservepakket hebben. Ik zou het eerder als een serieuze onderzoekoptie,
als proefprojectoptie willen aanbevelen.MinisterPronkVoorzitter! Ik was net toe aan het antwoord op deze vraag. Wij zijn momenteel
aan het praten met zowel Noorwegen als de Verenigde Staten over de opgedane
ervaringen aldaar. In de VS hebben ze een oil recovery-programma, terwijl
op basis van het Noorse programma 1 miljoen ton CO2 per jaar wordt
geïnjecteerd. Wij draaien via de Rijksgeologische Dienst in het desbetreffende
project mee om kennis op te doen, zodat de verschillende mogelijkheden kunnen
worden geverifieerd. Wij hebben er zelf voor gekozen om dit niet op te nemen
in het basispakket, om twee redenen. De eerste is dat wij wilden kiezen voor
maatregelen ter reductie van de CO2-emissie. Dit is een afgeleide
maatregel, waarbij je de CO2-emissie die plaatsvindt, opslaat.
Wij hebben er lang over gesproken, maar wij vonden het net niet behoren tot
de fundamentele eerste categorie maatregelen. Dit is typisch een reservemaatregel.
Qua mogelijkheden wordt het wel voorbereid; vandaar deze gesprekken met de
anderen. De tweede reden is dat er een verschil van opvatting is tussen mijn
deskundigen en die van Financiën over de kostenkant van de zaak. Daarom
is het even uitgesteld. Het gaat om het berekenen van de kosten en de mogelijke
opbrengsten. Het is daarom onderdeel van het reservepakket, maar ik vind dat
ook zeer acceptabel. Wij mikken eerst op reductie en daarna op datgene wat
je doet als je die reductie niet tot stand weet te brengen.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! De minister zei dat het al in diverse landen gebeurt. Dat
klopt, voorzover het de VS betreft ­ men gebruikt daar een heel speciale
techniek ­ en Noorwegen. De minister stapt echter wel erg gemakkelijk
over de mogelijke risico's heen. Ik ben geen tegenstander van proefprojecten,
maar als je een en ander vergelijkt met bijvoorbeeld de gewone gasopslag,
zoals wij die op een aantal plaatsen in Nederland kennen, dan is dat niet
helemaal terecht. Er zijn studies uitgevoerd naar eventuele risico's. Het
lijkt mij verstandig, voordat wij zeggen dat er geen problemen vastzitten
aan de opslag van CO2, om die te raadplegen, want deskundigen hebben
mij laten weten dat er sprake is van veiligheidsrisico's. Ik wijs dan op de
mogelijkheid van lekken in het geval van een instabiele ondergrond. Het zou
goed zijn als wij van deze mogelijkheid, de proeven bij Verkeer en Waterstaat,
en de ervaringen die men in andere landen heeft opgedaan, uitgebreid op de
hoogte worden gesteld. Ik ben het met de minister eens dat je proeven kunt
nemen, maar ik heb nog wat reserves bij de veiligheid. Het zal je maar gebeuren
dat er een grote hoeveelheid CO2 vrijkomt. Dat is niet ongevaarlijk.MinisterPronkVoorzitter! Wij hebben dit niet opgenomen in het basispakket. CO2 is natuurlijk geen giftig gas, maar een plotselinge overmatige concentratie
zou inderdaad veiligheidsrisico's met zich kunnen brengen. Vandaar dat er
wordt gesproken met de landen die deze techniek momenteel toepassen. Er wordt
ook geparticipeerd in de desbetreffende projecten. Het is echter nog geen
afgeronde mogelijkheid. Daarom is het nog geen onderdeel van het basispakket,
maar ik stap nergens zo maar overheen.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! Ik heb de minister gevraagd om ons op de hoogte te stellen
van de experimenten en de onderzoeken van Verkeer en Waterstaat en van wat
er in de wetenschap bekend is op dit punt.MinisterPronkDat kan. U hoeft die vraag niet steeds te stellen, want de Kamer zal over
alle uitvoeringsmaatregelen met betrekking tot het basispakket en het reservepakket
worden geïnformeerd. Zij zal worden geïnformeerd over de mogelijkheden,
de onmogelijkheden, de risico's, de kosten, het halen van doeleinden en dergelijke.Dat geldt ook voor de mogelijkheid met betrekking tot de verhandelbaarheid
van emissies. Op Europees niveau is daar nog niet veel van terechtgekomen,
omdat de landen nog op elkaar wachten. In een aantal landen
zijn op dit punt initiatieven ontwikkeld. Er wordt gevraagd om experimenten
op dat terrein. Ik heb de indruk dat Engeland, Noorwegen en Denemarken voor
liggen. Wij hebben kort geleden met de Kamercommissie gesproken over het model
van de verhandelbaarheid van rechten. Collega Jorritsma en ik hebben ons daar
in theoretische zin zeer positief over uitgelaten. Wij hebben gezegd dat er
wellicht mogelijkheden zijn op dit terrein. Wij zijn ook met elkaar in gesprek
over mogelijkheden om bijvoorbeeld een dergelijk experiment in Nederland te
starten. Wij hebben afgesproken dat wij hierover in het kader van het NMP-4 ­
dat zal de Kamer eind 2000 of begin 2001 bereiken ­ nadere gegevens
zullen doen toekomen.Die gesprekken zijn met name gestart aan de hand van een discussie die
is ontstaan naar aanleiding van het SBL, het Structuurschema burgerluchtvaart.
De Kamer heeft de tekst van dat structuurschema nog niet gekregen. Dat wordt
binnen een afzienbare tijd, nog deze maand, door het kabinet besproken. Men
zal uit de pers wel hebben begrepen dat de gedachte is ontstaan om ook met
betrekking tot de binnenlandse luchtvaart de CO2-emissiebeheersing
aan de orde te stellen. Wij willen op de een of andere manier de luchtvaartsector,
ook al is die niet opgenomen in de Kyotomaatregelen, meenemen in een CO2-emissiereductie. Naar aanleiding daarvan zijn gesprekken gestart over
de mogelijkheden die er wellicht zouden kunnen zijn om te komen tot een zekere
beheersing van de CO2-emissiereducties van de luchtvaart, voorzover
wij dat in eigen hand hebben. Dat heeft dan betrekking op alle vliegvelden
die niet behoren tot Schiphol. Verder wordt gesproken over de mogelijkheden
om wellicht op de een of andere manier, gekoppeld aan het klimaatbeleid, te
komen tot verhandelbare emissierechten. Ik kan daar niet veel meer over zeggen
dan dit. Wij hebben afgesproken dat over dit punt zal worden gesproken in
het kader van NMP-4.De internationale luchtvaart en de internationale scheepvaart zijn niet
opgenomen in het Kyotoprotocol. Deze zijn in Buenos Aires weer op de agenda
geplaatst als een aangelegenheid die dient te worden onderzocht, ook omdat
zou zijn aangegeven dat de CO2-emissies van de kant van de luchtvaart
groter zijn dan in het verleden is verondersteld. Tegelijkertijd is bekend
dat het uit het Kyotoprotocol is gehaald, omdat er geen overeenstemming kon
worden bereikt over de wijze van toerekening. Daar zijn talloze modellen voor
denkbaar. Het is dus weer terug op de agenda en het zal worden bestudeerd.
Ik vermoed niet dat het zal leiden tot afspraken die gelijk met het Kyotoprotocol
zullen worden geratificeerd. Het zal in deze budgetperiode echter wel aan
de orde komen, zodat het in de volgende budgetperiode zou kunnen worden meegenomen
in gezamenlijk beleid.De voorzitter:Tegen de minister van EZ zeg ik: één pen is gevaarlijker
dan honderd bajonetten, een uitspraak van Napoleon.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Mijn vraag over de internationale luchtvaart was niet: wat
doen wij eraan om daar de CO2-reductie te bewerkstelligen. Ik weet
dat in Kyoto is afgesproken om deze niet mee te tellen. Als er een toename
is van de CO2-uitstoot vanwege de toename van verkeer, komt deze
toename ten laste van de andere sectoren in Nederland. Dat geldt ook voor
andere landen.MinisterPronkDaar neem ik kennis van. Na deze opmerkingen over de luchtvaart zal ik
iets zeggen over de totale sector verkeer. Het aandeel van de beleidsmaatregelen
in de sector verkeer in de reductie van CO2 is niet zeer groot.
Het is 7,4% van de verwachte emissie in 2010 en dat is lager dan in een aantal
andere sectoren. Er is een grens gesteld aan de mogelijkheden voor verdergaande
reducties in deze sector, die op zichzelf wenselijk zijn. Alle Europese uitspraken,
bijvoorbeeld in het laatste rapport van het Europese milieu-agentschap, duiden
op grote problemen die het gevolg zijn van de toenemende mobiliteit in Europa.
De grenzen die hieraan liggen, zijn vooral het gevolg van de afspraken die
zijn gemaakt bij het regeerakkoord. Het is niet anders. Er zijn maatregelen
met een groter reductiepotentieel, maar wij zijn niet verder gekomen dan het
onderhandelingspakket dat nu is voorgelegd.Door een fiks aantal afgevaardigden is gesproken over andere mogelijkheden,
zoals de oplossing van het fileprobleem. Dat kun je op talloze manieren doen.
Wanneer je files vermindert door rekeningrijden in te voeren, volgens een
ander model dan wij in het pakket hebben opgenomen, levert dat enkele tienden
van megatonnen op. Dat zou kunnen. Wanneer je files zou oplossen door meer
wegen aan te leggen, leidt het tot meer CO2-uitstoot.Wij hebben geen aandacht geschonken aan de technologie van de brandstofcel,
maar dat is een uitermate belangrijke mogelijkheid. Wij hebben ons daar goed
over geïnformeerd en wij hebben heel goed begrepen van de sector dat
substantiële introductie hiervan niet voor het einde van deze budgetperiode
te verwachten is. Als dat wel het geval zou zijn, zouden wij dat ongetwijfeld
hebben opgenomen in het basispakket. Wij hebben dat overwogen, maar dat is
niet verstandig, omdat wij ons dan binnen Europa voor de gek zouden houden.
Dan moet je toch weer tot andere maatregelen overgaan, omdat je je doel niet
haalt.De heren Crone en Klein Molekamp hebben opmerkingen gemaakt over zuinige
auto's. Wij hebben er bij de differentiatie van de BPM voor gekozen om de
relatieve zuinigheid van de auto's te bevorderen. Wij hadden dat ook anders
kunnen doen, maar wij hebben voor dit model gekozen. Een grote auto die zuinig
is, wordt beter bediend door stimulerende maatregelen dan een kleine auto.
Deze is wellicht in absolute zin zuiniger, omdat zij klein is, maar relatief
minder zuinig in het scala van kleinere auto's dat geschikt is voor het desbetreffende
marktsegment. Wij gingen ervan uit, gegeven het koopgedrag van mensen en het
feit dat er mensen zijn met totaal verschillende inkomens, dat iedereen kiest
in een bepaald marktsegment en niet op een ander marktsegment mikt. Iemand
met een heel hoog inkomen koopt geen hele kleine auto en iemand met een heel
laag inkomen koopt geen hele grote auto. Daarom hebben wij vooral geprobeerd
het zuinige aankoopgebruik te bevorderen van auto's die passen in de beurs
van de betreffende consument. Wij hadden voor een ander model kunnen kiezen
dat echt had gemikt op de volkomen bevordering van de absolute zuinigheid.
Dit systeem leek ons meer in overeenstemming met een goed stimuleringsgedrag
en met de etiketteringsafspraken die nationaal zijn gemaakt.De voorzitter:Terwijl de minister zijn voorlaatste punt opzoekt, want ik zou over vijf
minuten zijn termijn willen beëindigen, zijn er enkele leden die hem
hierover een vraag willen stellen.De heerKlein Molekamp(VVD)Als de minister vooral naar de relatie tussen inkomen en grootte van de
auto kijkt, zou ik hem willen aanraden nog eens beter om zich heen te kijken.
Ik denk niet dat er een rechtstreekse relatie bestaat in die zin dat iemand
met een laag inkomen altijd in een kleine auto zal rijden en iemand met een
hoog inkomen in een grote. Soms komt het omgekeerde voor. Dat was mijn vraag
ook niet. Mijn vraag was of in de uitwerking met de branche wordt bekeken
in hoeverre je tot die systematiek kunt komen om te vermijden dat je dezelfde
situatie krijgt als twee, drie jaar geleden. Toen is een hele systematiek
uitgewerkt die vervolgens een beperkt draagvlak had. Daarmee loop je altijd
een risico in de Kamer.De heerCrone(PvdA)Ik steunde en steun nog steeds die aanpak per klasse. Ik zie ook dat daardoor
grensgevallen ontstaan die moeilijk uit te leggen zijn. De ANWB en RAI/BOVAG
stellen nu dat door een mix van beide de lijn duidelijker wordt. Iedereen
ziet dan dat iemand met een zuinige auto minder belasting hoeft te betalen
dan met een minder zuinige. Ik stel vast dat wij kunnen vasthouden aan het
voorstel van het kabinet, tenzij uit onderzoek waaraan de partijen willen
meedoen, blijkt dat het net iets anders en net iets beter is en meer draagvlak
heeft. Dat is mijn opzet. Ik zou het oude niet willen weggooien en helemaal
opnieuw willen beginnen. Ik verzoek de regering die onderzoeksruimte op te
nemen in het traject voor volgend jaar. Dat kan ook. Wij kunnen het dan in
2001 invoeren.De heerPoppe(SP)De tendens bij personenauto's is dat de brandstofefficiency van motoren
de afgelopen jaren behoorlijk verbeterd is. Daartegenover staat dat veel meer
auto's op de weg komen met veel pk's, terwijl de reductiedoelstelling maar
2,5% is van de huidige emissie. Denkt de minister erover na, die reductiedoelstelling
te verhogen, zodat het aantal pk's beperkt wordt? Zij zijn toch niet nodig,
want je mag voorlopig niet harder rijden dan 120.MinisterPronkNiet alleen de heer Crone, maar eigenlijk ook de heer Klein Molekamp heeft
mij verzocht, nog even met de sector te praten over specifieke modaliteiten
van een en ander, zonder het autoklassensysteem te laten varen. Ik vind dat
verzoek sympathiek. Dat past in het totaal van het voorgestelde pakket. Wij
praten voortdurend met de ANWB, RAI en BOVAG over de grensgevallen. Niemand
stelt voor, het klassensysteem niet te hanteren. Wij hebben daarover gesproken
met de Kamercommissie ter voorbereiding van Europese milieuraden. Er mogen
geen anomalieën ontstaan in de betreffende indeling. Daartoe ben ik graag
bereid. Ik moet er wel over praten met de collega's Vermeend, Netelenbos en
waarschijnlijk ook wel met mevrouw Jorritsma. Mijn indruk is dat wij daar
wel uitkomen.De heerKlein Molekamp(VVD)De heer Crone vroeg ook om RIVM-onderzoek; ik sluit mij bij dat verzoek
aan ter onderbouwing van het overleg.MinisterPronkDat onderzoek zal worden gedaan door het RIVM of een ander instituut,
want het RIVM heeft het nogal druk.De heerPoppe(SP)Geldt dit antwoord ook voor mijn vraag? Ik heb een heel concrete vraag
gesteld: is er geen mogelijkheid om te kijken naar beperking van het vermogen
van de motoren?MinisterPronkDe overige antwoorden op vragen over het verkeer, inclusief de vraag van
de heer Poppe, wil ik de Kamer graag schriftelijk doen toekomen, want anders
komen we helemaal niet aan de kolen- en de elektriciteitscentrales toe.Dat geldt ook voor de EPN, met uitzondering van één hoofdvraag.
Wij hebben de afspraak gemaakt dat wij voor de bestaande bouw mikken op grotere
energie-efficiency, namelijk op 3 megaton. Dat is een behoorlijk ambitieuze
doelstelling. We hebben daarnaast maatregelen in voorbereiding die wij van
toepassing zullen verklaren op de nieuwbouw van woningen als het niet mogelijk
blijkt om die 3 megaton te verwezenlijken via de maatregelen voor de bestaande
bouw. Daarvoor zijn momenteel projecten op gang. Wij zullen in het jaar 2001
op basis van een evaluatie van het desbetreffende beleid bekijken of een verdere
aanscherping van de energieprestatienorm haalbaar is, uiteraard rekening houdend
met kostenaspecten. Die 3 megaton moet inderdaad worden gehaald.Vragen over andere aspecten, zoals energieprestatieadviezen, zijn zo gedetailleerd
dat de beantwoording daarvan mij te veel tijd zou kosten; ook die antwoorden
wil ik de Kamer daarom liever schriftelijk doen toekomen. Dat betekent eigenlijk
dat ik nu aan het einde ben gekomen van de beantwoording van de vragen die
betrekking hebben op het totale pakket en op een aantal van de belangrijkste
sectoren. Alle vragen over energie in engere zin laat ik graag over aan collega
Jorritsma.MevrouwVos(GroenLinks)Ik heb gevraagd naar de uitvoering van het onderdeel inzake de maximumsnelheid
in de Randstad. Daarop zou ik nog graag antwoord willen krijgen.MinisterPronkCollega Netelenbos zal deze week in het kader van het begrotingsoverleg
met de Kamer spreken over de beslissingen die het kabinet op basis van het
regeerakkoord terzake heeft genomen. Het is aan haar om daar met de Kamer
over te spreken; daarop wil ik niet vooruitlopen.MinisterJorritsma-LebbinkVoorzitter! Ik zal inderdaad wat uitgebreider spreken over de energiesectoren.
Ook zal ik een paar opmerkingen maken over de internationale kant van het
klimaatbeleid, met name over de flexibele instrumenten. De heer Pronk heeft
daar al uitgebreid over gesproken, maar ik wil daar toch een paar noties aan
toevoegen. Daarna zal ik graag ingaan op de basispakketmaatregelen, namelijk
de energiebesparing. Er zijn met name veel vragen gesteld over WKK, de duurzame
energie, de overige broeikasgassen, de kolencentrales en het BSB-verhaal.
Ik zal niet ingaan op het reserve- en het vernieuwingspakket. Daar is de heer
Pronk al op ingegaan; over het vernieuwingspakket zijn volgens
mij overigens überhaupt geen vragen gesteld.Vooraf merk ik op dat nogal wat vragen betrekking hebben op zaken die
natuurlijk absoluut niet verder zijn uitgewerkt in de Klimaatnota. Dat geldt
bijvoorbeeld voor het feitelijke beleid op het terrein van energie; dat beleid
krijgt de Kamer breed uitgemeten in het energierapport dat ongeveer eind komende
maand naar de Kamer zal gaan. Daarnaast hebben we op het punt van de energiebesparing
natuurlijk ook het actieprogramma; ook over duurzame energie zullen wij een
separaat overleg hebben, volgens mij op 18 november aanstaande. Over duurzaam
wordt in het energierapport voor de langere termijn het nodige opgenomen.Ik heb er behoefte aan nog iets over de doelstellingen te zeggen. Ik vind,
eerlijk gezegd, dat soms iets te gemakkelijk wordt gezegd dat het geen ambitieuze
doelstelling is. De heer Pronk heeft al gezegd dat het wel degelijk een ambitieuze
doelstelling is. Het heeft ook iets te maken met de wijze waarop wij de zaak
moeten financieren. Het ECN-rapport is daarover redelijk helder. In Nederland
kost het 60 dollar per capita, met een doelstelling van min 6% en in Duitsland
is een doelstelling van min 21% haalbaar zonder dat het een cent kost aan
de bevolking. Dat soort vergelijkingen mag wel degelijk worden gebruikt. Ik
zeg overigens niet dat dit betekent dat wij niet aan onze doelstelling moeten
werken. Dat zou een verkeerde uitleg zijn. Ik zeg het wel om te laten zien
dat wij wel degelijk zeer ambitieus zijn geweest. Wat de voorwaarden betreft
zou ik dezelfde terminologie willen gebruiken als door de heer Klein Molekamp
is gebruikt. Die voorwaarden vormen ook een doelstelling. De heer Pronk heeft
daarover terecht het nodige gezegd. Wij gaan nu niet stilzitten omdat er nog
niet aan alle voorwaarden is voldaan. Wij gaan hard aan de slag ook met die
voorwaarden om ervoor te zorgen dat die gerealiseerd kunnen worden. Ik hecht
er overigens ook zeer aan. Zeker als het gaat over de Europese energieheffing.
Het is waar dat steeds meer landen zich in het pro-kamp bevinden. Mijn informatie
is dat er vier landen zijn die niet helemaal op de goede lijn zitten. Het
enige echte probleem is dat alle landen er in principe in zouden moeten zitten.
Over fiscale heffingen moet met unanimiteit worden beslist. Het is ook mogelijk
dat iedereen het toch in gaat voeren behalve die paar landen die ertegen zijn.
Dan is er geen probleem, want dan is er ook een vorm van een level playing
field. Ik hoop dat wij in 2002 bij de evaluatie kunnen melden dat het wel
degelijk bereikt is.Als het gaat over de Europese energieheffing kan ik melden dat die in
de Ecofin en in de Energieraad uitgebreid aan de orde is. Het is altijd boeiend
om te zien hoe verschillende ministers op verschillende plekken uit verschillende
landen verschillende monden hebben. Uit ons land wordt met één
mond gesproken. In de Milieuraad, de Energieraad en de Ecofin hebben wij dezelfde
taal over dit onderwerp.Ik kom over de flexibele instrumenten te spreken. Ze zijn van groot belang.
Wij moeten daar hard mee aan de slag. Bij de joint implementation zijn wij
de proeffase aan het afronden. Wij hebben er heel veel van geleerd. De Kamer
heeft de voortgangsrapportage ontvangen. Het is waar, dat de credits op dit
moment niet meetellen. Ze zijn wel gerealiseerd. Wij zijn nu met een aantal
landen aan het onderhandelen over de nieuwe joint implementation aanbestedingsprocedure
voor de aankoop van emission reduction units. Die procedure kan volgend jaar
van start gaan. Ze voldoet aan de Europese richtlijnen. Interessant vind ik
dat hier echte win-winsituaties worden gecreëerd. Ik ga ervan uit, dat
ook voor het clean development mechanism wij win-winsituaties creëren.
Ik ben het er zeer mee eens dat het nooit de bedoeling kan zijn dat het uitsluitend
voor ons eigen gewin is. Het is altijd de bedoeling geweest ­ wat mij
betreft blijft dat zo ­ dat het een win-winsituatie voor beide partijen
op moet leveren. Als je kijkt naar de joint implementation projecten, zie
je dat daar gebeurt wat wij ervan hoopten, namelijk dat ze ook bijdragen aan
de structuurverbetering van landen in Oost-Europa. Ik heb inmiddels besloten
ook te participeren in het Wereldbank prototype carbon fund. Wij gaan voor
10 miljoen dollar kosteneffectieve CO2-reducties aankopen. Een
ander belangrijk punt is dat wordt bezien hoe andere lidstaten zich bezighouden
met het invullen van hun nationale doelstelling. In Bonn is het een zwaar
onderwerp; volgend jaar in Nederland. Wat dat betreft ben ik blij dat wij
net op de rand van COP-V in Bonn zitten. Er ligt nu ook wat Nederland betreft
een pakket met binnenlandse maatregelen. Op grond daarvan kunnen wij aan andere
landen vragen: en hoe zit het nu bij jullie?MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! De minister gaat door op het pad van onderzoek met betrekking
tot de joint implementation-projecten. Ik heb zojuist van minister Pronk vernomen
dat de nota die op dit punt is toegezegd, voorlopig nog niet naar de Kamer
komt omdat in Europees verband de afspraken nog niet rond zijn. Hoe verhouden
die zaken zich nu met elkaar? De afspraken zijn er nog niet, maar de minister
gaat wel door op deze weg.MinisterJorritsma-LebbinkAls wij in de budgetperiode nog doelstellingen willen bereiken, is het
heel dom om nu maar rustig af te wachten wat er allemaal gaat gebeuren. Neen,
dan moeten wij mee oplossingen aandragen voor de problemen die nog op te lossen
zijn. Dat betekent dat wij moeten doorgaan met de voorbereidingen voor de
introductie en implementatie van joint implementation. Dat geldt natuurlijk
ook voor CDM. Voor de uitkomsten is natuurlijk van groot belang wat er in
internationaal verband wordt afgesproken. Wij hebben erkend dat het waarschijnlijk
niet haalbaar is om tegen het einde van dit jaar al een compleet pakket beleidsmaatregelen
gereed te hebben, maar wij proberen wel zo ver mogelijk te komen en wij zullen
de Kamer zo snel mogelijk melden waar we precies staan en wat er nog allemaal
moet gebeuren.Voorzitter! Ik was wat verbaasd toen ik mevrouw Vos met droge ogen hoorde
zeggen dat er zo weinig aan prijsprikkels wordt gedaan. Ik wijs haar erop
dat tijdens de vorige kabinetsperiode de regulerende energiebelasting (REB)
werd geïntroduceerd en dat de REB in deze periode wordt verdubbeld. Dat
is een belangrijke prijsprikkel, gericht op energiebesparing. Wij doen in
deze periode voor 5,4 mld. aan de REB. Wanneer ik daar ook even, zij het wat
brutaal, de BSB bij mag rekenen, waarbij ook nog een bedrag van
1,5 mld. is betrokken, gaat het om een prijsprikkel van 6,9 mld., rechtstreeks
in ons systeem. Dan heb ik het nog niet gehad over al die andere middelen,
waaronder de VAMIL. Soms worden prijsprikkels gegeven in de vorm van een subsidie,
soms in de vorm van een straf, om te bewerkstelligen dat er aan energiebesparing
en bevordering van duurzame energie wordt gedaan. De vrijstelling in de REB
is overigens net zo goed een prijsprikkel; daarmee wordt weer duurzame energie
bevorderd. Overigens ben ik het graag met mevrouw Vos eens, dat wij die zoveel
mogelijk moeten uitnutten.MevrouwVos(GroenLinks)De grootverbruikers zijn uitgezonderd van deze prijsprikkel. Waar het
gaat om prijsprikkels via de accijnzen waarmee iets aan het wegverkeer zou
kunnen worden gedaan, wordt er in deze kabinetsperiode niets ondernomen. De
ontwikkeling van de energieprijzen vertoont een daling. Het effect dat van
de REB mag worden verwacht, zal mijns inziens tegenvallen. Tegen die achtergrond
vind ik dat het kabinet te weinig inzet op prijsprikkels. Die zouden juist
nu moeten worden geïntensiveerd.MinisterJorritsma-LebbinkWetend dat wij in Europa nog niet het moment hebben bereikt waarop breed
een energiebelasting kan worden ingevoerd die ook voor grootverbruikers geldt,
is er gekozen voor het benchmarkconvenant. Er wordt overigens van uitgegaan
dat, als er een algemene heffing komt, deze voor iedereen geldt, maar die
is er nog niet. Als u onder de huidige omstandigheden een specifieke prijsprikkel
zou willen voor de energie-intensieve industrie in Nederland, bereikt u daarmee
dat die industrie niet meer in Nederland is gevestigd, maar op een andere
plek. Daarom hoort hier absoluut het verhaal van het level playing field bij.
Dergelijke zaken moeten op een grotere schaal worden bekeken dan alleen de
Nederlandse.In verband met de energiebesparing hebben wij u het actieprogramma toegezonden
waarin de concrete acties tot 2002 staan opgenomen. Ik weet niet waar wij
op dat moment precies staan. Bij de behandeling van het actieprogramma hebben
wij hierover ook gediscussieerd. Het lastige is dat wij met een aantal nieuwe
instrumenten werken. De uitvoering van het benchmarken en het EPA, het energieprestatieadvies,
kosten tijd. Tot mevrouw Augusteijn merk ik op dat het geen f 350 kost.
Wij hebben hierover nog helemaal geen besluit genomen. Voorts meen ik dat
het niet helemaal gratis moet zijn. Ik ben er voor dat het gratis wordt op
het moment waarop men feitelijk gaat investeren. De invoering dient zo weinig
mogelijk bureaucratisch te zijn, maar ik ben er tegen dat beantwoording altijd
gratis is. Mensen moeten gestimuleerd worden om hierom te vragen, maar daarbij
hoort een stimulering om te investeren in energiebesparing. Onze methode werkt
op twee punten: het advies is gratis, mits onderdelen van het advies daadwerkelijk
worden uitgevoerd; wanneer men hiertoe overgaat, krijgt men een subsidie op
die maatregelen. Ik vind dit een mooie combinatie.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dit punt, evenals de bedragen, hebben wij kort besproken tijdens de behandeling
van de nota energiebesparing van enkele weken geleden. Het bedrag dat ik daarnet
noemde, heb ik toen van u gehoord. Ik weet wel dat iedereen dit bedrag terugkrijgt,
maar het moet worden voorgeschoten en dat vind ik onhandig.MinisterJorritsma-LebbinkIk wil graag afspreken dat wij eerst het complete voorstel rondom het
EPA aan de Kamer zenden en dat u daarna een oordeel kunt leveren.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Niet het instrument van het vragen om een energieprestatieadvies vind
ik onhandig. Het gaat erom dat je eerst een bedrag moet voorschieten, zo hebben
wij dat namelijk enige weken geleden met elkaar besproken, en dat je het terugkrijgt
als je een van de maatregelen uitvoert. Dit is administratieve rompslomp.
Mij lijkt het dat het paard achter de wagen wordt gespannen. Als je een stimulans
zoekt voor particulieren, dan moet je daar ruiterlijk voor uitkomen. Doe het
gewoon gratis of met een heel lage drempel.MinisterJorritsma-LebbinkIk doe het dus niet gratis, laat ik dit duidelijk stellen. Er is dan namelijk
absoluut geen incentive om een van de maatregelen in te voeren. Wel mogen
wij goed gedrag belonen. Wanneer mensen feitelijk investeren, mag het advies
gratis zijn. De wijze van uitvoering ­ en ik zeg het nogmaals ­
hoort u nog van ons. Wij hebben niet gezegd dat men bij voorbaat moet betalen
waarna men later geld terugkrijgt. Daar zijn andere methodes voor te bedenken.
U hoort van ons de uitvoeringswijze zodra wij daarover een besluit hebben
genomen. Wij zoeken een manier die zo weinig mogelijk bureaucratie met zich
brengt, maar men kan niet vrijblijvend allerlei adviezen vragen aan duur betaalde
mensen en die adviezen daarna niet uitvoeren.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik vraag me af of er een groot verschil is tussen de mening van de minister
en die van mevrouw Augusteijn. Zij vraagt, met mij, vooral naar de laagdrempeligheid
te kijken. Voorkomen moet worden dat er een drempel ontstaat waardoor mensen
geen advies vragen. Onnodige bureaucratie dient echter te worden vermeden.MinisterJorritsma-LebbinkAls ik daaraan toevoeg dat het ook een stimulerende werking moet hebben,
komen wij er altijd uit.Voorzitter! De belangrijke rol van WKK in het energiebesparingsbeleid
hebben wij zeer gestimuleerd en het resultaat is groot. De toepassing is sinds
het begin van de jaren negentig ongeveer verdubbeld. Er staat nu bijna 8000
megawatt en daarmee heeft Nederland een toppositie in de hele wereld. Dit
blijft in de toekomst ook een prima techniek en wij moeten zoeken naar mogelijkheden
om het nog beter te doen.Het global competition (GC) scenario had 15.000 megawatt als mogelijke
uitkomst. Dat was geen uitkomst van beleid, maar van de sommen op basis van
het GC-scenario, inclusief veronderstellingen over onder andere prijzen, economische
groei en energiegebruik. Een uitkomst was dat met name de decentrale WKK sterk
zou groeien. Een aantal van die veronderstellingen zijn echter veranderd:
er is meer import, er zijn lagere elektriciteitsprijzen en er is overcapaciteit
bij de centrales. Dat is met name relevant voor de nieuwbouw van vermogen.
Als er de komende jaren weinig vermogen bij gebouwd wordt, zal er ook weinig
 WKK-vermogen bij gebouwd worden, als men nu van de bestaande
capaciteit gebruik blijft maken. Helaas is dat een fact of life, nationaal
en internationaal.Op het ogenblik is de liberalisering ingezet en wij groeien naar een vrije
markt en of wij daar nu kort of lang over moeten doen, het speelt in elk geval
voor de budgetperiode waarover wij nu spreken. Immers, dan is er in ieder
geval een geliberaliseerde markt. Dit betekent dat wij moeten uitgaan van
wat lagere stroomprijzen. Overigens zijn ook de investeringskosten in WKK
toegenomen en daardoor is de WKK onder druk komen te staan, maar hieruit moeten
wij geen overhaaste conclusies trekken. De heer Crone zei dan ook geheel terecht
dat de energiemarkt in transitie is. Het is waar dat er dan af en toe dingen
gebeuren waarbij je vraagtekens zet of waarbij je je achter je oren krabbelt,
maar dit betekent niet dat je daarop in paniek moet reageren. Als je nu zegt
dat het 15.000 megawatt moet worden, linksom of rechtsom en in alle gevallen
in Nederland, ben je mijns inziens toch wel op een vreemde manier bezig. Dat
kun je alleen maar bereiken met zeer vergaande ingrepen in het liberaliseringsproces.Wij hebben ECN een studie laten verrichten en mede op grond daarvan zijn
wij van mening dat er nog steeds kansen voor WKK zijn. Ik denk aan grote WKK
in de industrie en warmtedistributie in de tuinbouw, wat heel belangrijk is.
Daar zijn nog steeds belangrijke mogelijkheden. Er vallen wel gaten, als de
prijzen werkelijk langdurig heel erg laag zijn. Dat is nog maar de vraag,
want het rare is, hoewel niemand erover praat, dat de olieprijs inmiddels
heel hoog is. Wij weten nu niet hoe lang de prijzen heel erg laag blijven,
want dat hangt van een aantal andere dingen af. Ik kan niet helemaal in de
toekomst kijken en daarom moeten wij de positie van WKK heel goed monitoren.Wat kunnen wij wel doen en wat is redelijk op dit moment? Wij moeten proberen
om een soort synthese te zoeken tussen het liberaliserings- en besparingsbeleid.
Wij weten dat in een geliberaliseerde markt andere instrumenten nodig zijn
dan in een niet-geliberaliseerde markt. Het merendeel van de vele suggesties
van VNO/NCW is mijns inziens zeer haalbaar. WKK zal verder worden uitgewerkt
in het energierapport. Dit houdt in dat er een betere VAMIL moet zijn en geen
REB voor het eigen gebruik van WKK-stroom. Wij kijken nog naar de mogelijkheden
van het eerder vrijmaken van afnemers, wat in dezen interessant zou zijn,
alsook het meebetalen van producenten aan het net. Er is nog een nieuwe subsidieregeling
voor WKK en de investeringsaftrek voor WKK moet zo mogelijk verbeterd worden.
Voorts zijn er de NOVEM-programma's. In de Wet milieubeheer staat overigens
dat WKK een normale zaak is, dus moeten wij dat doen. Het tuinbouwconvenant
is bovendien heel gunstig voor WKK. De heer Pronk heeft in dit verband zojuist
al iets gezegd over het zoeken naar een locatie daarvoor. Daarenboven is de
nieuwe REB heel positief. Het benchmarkconvenant en de nieuwe meerjarenafspraken
zijn tevens gunstig voor WKK.Kortom, dit is een hele serie maatregelen, maar daar voeg ik direct aan
toe dat wij het probleem niet oplossen. Ik kan op dit moment geen garantie
geven dat er straks ook 15.000 megawatt staat. Maar wij hebben de beleidspakketten
met de klimaatdoelstelling en WKK is een onderdeel van de instrumentenmix
in het kader van het Actieprogramma energiebesparing en de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid. Wij doen ook heel veel op het gebied van wind, zon, water,
biomassa, warmtepompen en stand-by. Als dat allemaal niet haalbaar zou blijken ­
het eerste toetsingsmoment is in 2002 ­ dan zullen wij moeten kijken
of wij snel andere zaken uit het reservepakket moeten inzetten.Voorzitter! Ik meen dat ik de WKK hiermee uitgebreid heb beantwoord.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik heb een vraag over de 15.000 megawatt. Is het wel realistisch
om te stellen dat je die zult bereiken? WKK is immers afhankelijk van warmte
die je nodig hebt en de vraag naar elektriciteit is, over de dag gezien, heel
anders dan die naar warmte. Je zou in je voorziening in de problemen kunnen
komen.MevrouwVos(GroenLinks)Is die 15.000 megawatt een doelstelling die de minister beslist wil halen?
In de uitvoeringsnota wordt daar nog steeds van uitgegaan. Volgens de minister
zijn de ontwikkelingen nu anders dan wij eerst wisten. Maar volgens mij was
een aantal ontwikkelingen, zoals die met betrekking tot de overcapaciteit,
al langer bekend. Lagere prijzen zijn volgens mij zelfs een doel geweest van
de invoering van de liberalisering. In ieder geval heb ik dat hier vaak gehoord.
Het lijkt mij dan toch dat de minister die punten nu zal moeten tackelen.
Ook met lagere prijzen zal zij haar doelstelling moeten realiseren en daartoe
zal zij met maatregelen moeten komen.De heerCrone(PvdA)Voorzitter! De WKK drukt andere capaciteit uit de markt, zelfs als dat
een goeie is. Dat punt hebben wij inderdaad al besproken in een volstrekte
nutssituatie: het moratorium '94/'95. Ik moet erkennen dat dit echt een serieus
probleem is. Het is ook te gemakkelijk om te zeggen dat de traditionele sector
die overcapaciteit moet betalen, want dan betalen, hoe dan ook, de kleinverbruikers
dat ook. Ik accepteer dat dus, maar ik ben wel blij dat de minister nu al
een reeks dingen noemt die in de vervolgnota komen, zoals het mee laten betalen
door producenten. Ik zie dat ook DTE besluiten neemt als investeringsaftrek
en milieuvergunningen. Maar de hamvraag of wij daarmee onze CO2-reductie
en de energiebesparing halen, wordt niet beantwoord. En alle sectoren blijven
natuurlijk klagen: wij doen het niet meer als het op deze manier moet. Komt
het pakket in de totaaltelling uit op het einddoel dat wij gezamenlijk willen?MinisterJorritsma-LebbinkVoorzitter! Tegen de heer Crone zeg ik nu maar direct, dat wij het dan
over veel meer hebben dan over WKK alleen. Wij hebben het dan over het totale
pakket aan energiebesparingsmaatregelen. Ik heb aan mevrouw De Boer bij de
bespreking van de Energiebesparingsnota toegezegd, dat wij in de komende jaren
nog nauwgezetter moeten monitoren om mogelijk eerder dan in 2002 te bekijken
of wij er in het kader van de energiebesparing nog een tandje bovenop moeten
doen om de doelstellingen feitelijk te halen. Wij moeten ons goed realiseren
dat de wereld op dit moment erg in verandering is. Een aantal dingen gaat
anders dan wij destijds hadden vermoed. Wij moeten dus elke keer goed kijken
of wij nog op het spoor zijn en of wij het halen. Halen wij het niet,
dan zullen wij het beleid moeten bijstellen en bezien wat wij nog meer kunnen
doen om verdere energiebesparing te bevorderen. Wat dat betreft, hoop ik dat
de positieve prikkels in de sfeer van de teruggavenregeling REB een grotere
incentive kunnen geven in het kader van de energiebesparing dan de REB zelf.
Maar die combinatie maakt het nu juist zo interessant om het goed te kunnen
doen. Kortom, wij moeten energiebesparing in de komende tijd zeer nadrukkelijk
monitoren en kijken welke instrumenten wij mogelijk moeten aanscherpen of
veranderen.Alleen maar bouwen omdat wij WKK willen bouwen, is raar. Wat dat betreft,
ben ik het geheel eens met de heer Crone. Maar als er nauwelijks nieuwe capaciteit
wordt bijgebouwd, dan zal er ook geen WKK-capaciteit worden bijgebouwd.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Wil de minister nog ingaan op de 15.000 megawatt?MinisterJorritsma-LebbinkDe 15.000 megawatt vloeit voort uit de berekeningen die zijn gemaakt in
het kader van het global competition scenario. Ik neem aan dat degenen die
deze berekeningen hebben gemaakt, ook bekeken hebben of er voldoende warmte
in het land te vinden is. Maar nogmaals, daarbij wordt puur uitgegaan van
groei.De heerVan den Akker(CDA)De warmte is er wel. Het gaat erom of een en ander gelijk loopt met de
vraag naar elektriciteit.De voorzitter:Het dimensioneren van de warmtekracht lijkt mij een dankbaar punt voor
de tweede termijn.MinisterJorritsma-LebbinkDat lijkt mij ook. Ik wijs er nogmaals op dat wij vandaag niet het hele
energiebeleid uitdiepen. Dat zal nog uitgebreid gebeuren aan de hand van met
name het energierapport. Daarin wordt ingegaan op WKK.De heer Poppe heeft gevraagd of de maatregelen voor de benchmarking scherp
genoeg zijn. Minister Pronk heeft hierover al het nodige gezegd. Het is geen
statisch geheel. De lat wordt elke keer hoger gelegd. En elke keer als er
een nieuwe centrale gebouwd wordt, zal blijken dat de nieuwste technologie
ook weer leidt tot een hogere energie-efficiency.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Ik ben niet tevreden met het antwoord van de minister. Wij
wisten allemaal dat de energieprijzen zouden gaan dalen. Dat is zelfs een
doel van de inzet van de minister geweest. Zij wist ook dat het zou leiden
tot problemen met de energiebesparing en dergelijke. De vraag is hoe zij dat
probleem denkt te tackelen. Ik vind het daarom niet acceptabel dat zij zegt:
dat komt in het energierapport aan de orde. Het gaat om een cruciaal onderdeel
van het klimaatbeleid. Het kabinet moet nu duidelijk maken hoe het dat probleem
gaat tackelen en met welke maatregelen het zal komen.MinisterJorritsma-LebbinkVoorzitter! In het beleid is rekening gehouden met dalende energieprijzen.
Daarom zijn er ook middelen ingezet om juist daaraan iets te doen. De REB
is niet voor niks verhoogd. Toen wij het regeerakkoord maakten, was de liberalisering
al een feit. Dat is niet in deze kabinetsperiode geregeld. Dat was daarvoor
al geregeld. Daar is bij de opstelling van het regeerakkoord dan ook van uitgegaan.
Ik ben het eens met de opmerking van de heer Crone dat dit duidelijk een markt
in transitie is. Er zijn verschillende ontwikkelingen waarop wij niet volledig
hebben gerekend. Ik noem de snelle daling van de prijzen. De vraag is hoe
structureel die ontwikkeling is. Als het een structurele ontwikkeling is op
de minimumniveaus die mevrouw Vos heeft genoemd, vrees ik dat zo ongeveer
alle bedrijven in dit land failliet zullen gaan. Maar ik denk niet dat dat
het geval is. Overigens is datgene wat op de APX voor die heel lage prijzen
wordt verhandeld, geen normale stroom op spitsuren overdag. Dat is midden
in de nacht geleverde stroom, in redelijk kleine hoeveelheden. Niemand zal
kunnen volhouden dat dat een goede prijs is. Hierbij speelt natuurlijk een
rol dat de prijs dankzij de BSB wat hoger is dan die van sommige concurrenten.
Ik kom hierop nog terug.De heerPoppe(SP)De minister van VROM is niet uitgebreid ingegaan op mijn vraag of het
de bedoeling is dat de kolentechnologie zich tot 2008 zodanig ontwikkelt dat
het rendement CO2 vergelijkbaar is met het gebruik van gas. Of
zal het gevolg zijn dat de kolentechnologie zich niet verder ontwikkelt, wordt
afgebouwd, stopt en wordt vervangen door import?MinisterJorritsma-LebbinkIk kom daarover nog te spreken. Ik was nog niet begonnen aan de beantwoording
op het punt van de kolencentrales.De heerPoppe(SP)U heeft zojuist een antwoord gegeven, maar toen kwam er een interruptie.MinisterJorritsma-LebbinkDat antwoord sloeg op een andere vraag van u, namelijk uw vraag over het
totaal benchmarking, wat u maar een slappe hap vond. Ik zeg daarvan: dat is
geen slappe hap. Dat is een heel scherpe maatregel. In alle sectoren in de
energie-intensieve industrie heeft men zich steeds weer te spiegelen aan de
nieuwste technologieën.Voorzitter! De heer Crone heeft gesproken over de grootverbruikers en
de energiebelasting. Zo lang er geen Europese energiebelasting is, is het
volgens ons slecht om het bedrijfsleven dat op de internationale markt opereert
eenzijdig te belasten. Juist omdat de mogelijkheden voor het zwaarder belasten
beperkt zijn, hebben wij dat convenant ook heel scherp proberen op te stellen.
Ik verwacht daar ook aantrekkelijke milieuvoordelen van. Overigens dienen
ook de nieuwe meerjarenafspraken dat doel. Ik ben van mening dat het wel wat
ingewikkelder wordt om goede meerjarenafspraken af te sluiten. Wij hebben
er nu een paar, maar er moeten er nog een heleboel volgen.Ik kom op het internaliseren, dat in het actieprogramma is opgenomen.
Natuurlijk blijven wij coördineren, maar het is voor de effectiviteit
en de werkelijke implementatie erg belangrijk dat het zoveel mogelijk geïntegreerd
wordt in het normale beleid. Primaire verantwoordelijkheden, ook voor de energiebesparing,
moeten op een bepaald terrein worden neergelegd bij het betrokken en verantwoordelijke
ministerie. Dat gebeurt op bijna alle terreinen. Op dit moment vindt overleg
met andere ministeries plaats. De houding van de andere ministeries is op
zichzelf positief. Er moet een helder aanspreekpunt blijven bestaan. De overheveling
van middelen is onderdeel van het overleg. Als men het beleid volledig zelf
gaat voeren en het geen generieke instrumenten betreft, moeten de middelen
 meegaan. Met VROM zijn wij een heel eind; in principe is er
een akkoord. Met V&W is het takenpakket beschreven en vindt op dit moment
intern overleg plaats. Met LNV is er eveneens een beschrijving van het takenpakket.
Wij zijn in constructief overleg. Met VWS en OCW zitten wij nog in de beginfase.
Wij moeten het over alles eens worden, want het is niet goed als het beleid
tussen twee ministeries in het water valt.Ik kom op de duurzame energie en begin met een opmerking die ik vorige
week al heb gemaakt, maar toen is zij niemand opgevallen. Het ministerie van
EZ heeft besloten om 100% groene stroom te gaan afnemen. Ik hoop dat dat een
goed voorbeeld voor andere ministeries is. De doelstelling duurzame energie
staat niet ter discussie. In het energierapport zal ik uitgebreid ingaan op
het beleid in dezen, zowel op de vraag- als op de aanbodkant. Bij de behandeling
van de begroting heb ik al aangegeven waar het allergrootste knelpunt zit,
namelijk in de aanbodkant. Daar moeten wij zoeken naar wegen, mogelijk meer
verplichtend van aard dan tot nu toe. Dat betekent dus ook dat de locatieproblematiek
voor wind echt aangepakt moet worden. Overigens zal de voortgangsrapportage
duurzame energie binnenkort met de Kamer worden besproken. Het certificatensysteem
kan helpen bij de vergroting van het aanbod. Medewerking van het bedrijfsleven
aan de vraagvergroting van duurzame energie is altijd goed. Dat staat een
certificatensysteem ook niet in de weg. Dat zal dan ook worden uitgewerkt.Door mevrouw Augusteijn werd gesuggereerd dat wij onvoldoende ambitieus
zijn op het gebied van offshorewindenergie. Wij zijn zeer gemotiveerd om dit
gerealiseerd te krijgen. Het MER is vrijwel klaar. De regering staat op het
punt om de ontwerp-PKB met het locatiebesluit over de 100 megawatt en het
demonstratiepark uit te brengen. Dat zal begin 2000 zijn beslag kunnen krijgen.
NOVEM heeft het plaatsingsplan klaar. De plannen worden op dit moment uitgewerkt.
Ook in het energierapport zal, zoals ik al zei, nader ingegaan worden op de
hele plaatsingsproblematiek.Mevrouw Augusteijn heeft verder nog gevraagd naar de biomassagestookte
centrale. De subsidie daarvoor is verkregen en het project is in uitvoering
genomen. Er is echter een probleem: de hoofdaannemer is failliet gegaan. Dat
levert dus enige vertraging op. Ik verwacht echter nog steeds dat de centrale
in Lelystad begin 2000 in bedrijf kan worden genomen. Daarnaast is er overigens
een hele serie kleinere projecten. Het gaat te ver om die nu allemaal te noemen.
Het is evenwel niet zo dat hier niets aan gedaan wordt.De heer Van den Akker heeft gevraagd hoe het bij windenergie zit met de
aansluitkosten. Wij kennen dit specifieke probleem dat hij noemt niet. Een
van de redenen waarom ik de tarieven nog niet heb kunnen vaststellen, is overigens
gelegen in het feit dat de Kamer daar bij de wetsbehandeling een amendement
over heeft ingediend waardoor ik het niet bij AMvB kan doen, maar het op basis
van de wet moet doen. Dat betekent dat ik de DTE pas met ingang van 1 januari
aanstaande de tarieven terzake kan laten vaststellen. Als het probleem feitelijk
speelt, zou ik zeggen dat men als de duvel naar de DTE toe moet om ervoor
te zorgen dat het goed gebeurt. Als het een 3 mln. kost en het ander 28 mln.,
dan is het verschil zo groot dat het niet in de marges kan zitten. Dat zou
bizar zijn. Er moeten per 1 januari aanstaande transparante en non-discriminatoire
tarieven komen. Als men voor het eigen gebruik van de eigen productiecapaciteit
slechts 3 mln. betaalt, terwijl men een ander daar 28 mln. voor zou willen
laten betalen, dan deugt er vast iets niet. Ik kan nu echter niet overzien
of dit waar is. Ik verzoek de heer Van den Akker dan ook om die informatie
aan ons door te geven. Verder zeg ik via hem tegen degenen die het aangaat,
dat zij dit zo snel mogelijk moeten aanmelden.Wat de zonne-PV betreft, is het nu het belangrijkste om zo snel mogelijk
een prijsverlaging te realiseren. Daar is veel geld voor nodig, met name in
de sfeer van research en development. Daar wordt ook door de overheid veel
geld in gestoken. De uitvoering van het convenant ligt heel goed op koers.
Zoals het er nu uitziet, halen wij de 7,7 megawatt in 2000. Er lopen overigens
ook onderhandelingen over een verlenging van het convenant. Het PV-groeiproject
en de zonnepanelen langs de A9 worden via de NOVEM door Economische Zaken
ondersteund. Vooralsnog ben ik geen groot voorstander van een verplichting
via de bouwvergunning. De bouwregelgeving gaat uit van doelvoorschriften.
Daar heb je nou net de EPN voor. De vraag is of je zonne-PV moet bevoordelen
boven andere op dit moment meer rendabele opties voor duurzame energie. Er
loopt een aantal grote EU-projecten, onder andere in Amersfoort. Ik ben daar
inderdaad net geweest om die zaak te openen. Op 18 november spreek ik hier
graag verder over met de Kamer.De minister van VROM heeft al iets gezegd over de overige broeikasgassen.
In het basispakket zit een deel en in het reservepakket zit een ander deel.
Met name de ontwikkeling van de N2O-katalysator heeft mijn aandacht.
De voorbereidingen daarvoor zijn op dit moment in volle gang. Wij kunnen echter
nog niet zeggen wanneer die klaar is. Dat is ook de reden waarom die katalysator
in het reservepakket zit. Overigens hechten wij ook aan verdere uitwerking
van de reductiemaatregelen.De minister van VROM heeft het al over Borssele gehad. Ik constateer dat
een aantal fracties hierover gesproken heeft. Wij hebben evenwel afgesproken
dat wij niet met een initiatief zullen komen. Eenieder is natuurlijk vrij
om hierover te spreken. Ik zal ook nooit zeggen dat iemand dit niet in een
gesprek mag inbrengen. De uitkomst van het debat daarover zullen wij echter
moeten afwachten.De heerKlein Molekamp(VVD)Als ik de minister goed begrijp, kan zij zich goed voorstellen dat de
sector het in een gesprek aan de orde stelt. Als de sector dan zelf duidelijk
aangeeft hoe zoveel mogelijk aan die 6 miljoen ton tegemoetgekomen kan worden,
zal het kabinet vervolgens bekijken wat wel en wat niet kan.MinisterJorritsma-LebbinkVoorzitter! De heer Pronk heeft terecht gezegd dat wij terzake geen initiatieven
nemen. De sector kan altijd alles bij ons inbrengen. Vervolgens moeten wij
op enig moment een besluit nemen. Uiteindelijk komt de Kamer eraan te pas
om te bepalen hoe het precies zal gaan bij de afspraken die met de energiesector,
met name de kolencentrales, gemaakt moeten worden. Er zijn ongelooflijk veel
vragen over dat onderwerp gesteld. Daaruit blijkt dat men daar
zeer in is geïnteresseerd. Dat geldt voor mij ook. Mijn aandacht voor
de elektriciteitsproducenten heeft te maken met meer overwegingen. Het is
waar dat de gevolgen van de liberalisering op dit moment veel groter zijn
dan wij allen hadden verwacht. Dat betekent dat de elektriciteitsproducenten
momenteel een probleem hebben. Zelfs met de allermodernste en de meest efficiënte
centrales kunnen zij op dit moment niet goed opboksen tegen de importen die
thans plaatsvinden. Dus is het zaak heel voorzichtig om te gaan met lastenverzwaring
voor deze sector. Ik zie met hen uit naar middelen die hun marktpositie zouden
kunnen verbeteren. Ik zou het heel cynisch vinden, dit in de richting van
de heer Van den Akker, als wij onze Kyotoverplichtingen nakomen door onze
centrales op de fles te laten gaan om vervolgens volop bruinkoolstroom te
importeren. Ik blijf daarbij opmerken dat ook Duitsland uiteindelijk aan zijn
Kyotoverplichtingen moet voldoen. Wat dat betreft kan Duitsland ook niet eindeloos
veel meer bruinkoolstroom produceren. Het verhaal is niet te verkopen als
het op die manier zou gaan.De heerKlein Molekamp(VVD)De minister merkte zojuist op dat Duitsland dit veel gemakkelijker kan
doen, want dat kost niets extra's, terwijl het Nederland 60 dollar per capita.MinisterJorritsma-LebbinkDat suggereert wel dat men daar doet wat er in de normale planning staat,
namelijk het zo langzamerhand afstoten van bruinkoolcentrales. Dat gebeurt
ook. Als je echter niet oppast, dan kan het voor Duitsland heel aantrekkelijk
worden om nog jarenlang, bijvoorbeeld tot 2008, door te gaan en dan de tent
in één klap dicht te doen. Dan hebben ze hun doelstelling ook
behaald. Dat is niet onze bedoeling. Daar moeten wij verder over spreken.De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! De Duitse centrales hebben nog altijd zo'n 35% meer CO2-uitstoot dan de Nederlandse. Het hoeven niet alleen bruinkoolgestookte
centrales te zijn. Het kunnen ook kolengestookte centrales zijn. In die zin
is de Duitse doelstelling van 21% gemakkelijker te realiseren dan de Nederlandse.MinisterJorritsma-LebbinkIk heb in het begin al gezegd dat de Nederlandse doelstelling alleen al
uit financieel oogpunt meer kost dan de Duitse. Daarom is het zo belangrijk,
als je niet vindt dat je eigen centrales moeten worden gesloten, dat je dan
zoekt naar een methode om dat te voorkomen. Dus moet je ervoor zorgen dat
ze een sterkere positie krijgen. Daarom wordt in de Klimaatnota voorgesteld
vrijwillig af te spreken om te komen tot emissiebeperking en verdere emissiebeperking
van de kolencentrales. Ik zeg tegen de heer Poppe dat het onmogelijk is om
kolencentrales te vergelijken met gascentrales. Dat kan niet. Er is overigens
alleen maar ruimte voor een werkelijk vrijwillige afspraak als wij voldoende
rekening houden met de positie van de sector zelf. Wij denken wel dat een
afspraak mogelijk is.De sector heeft de afgelopen jaren buitengewoon veel gedaan om de emissies
te beperken. Er is een groot aantal investeringen gedaan. Het milieubesef
is bij deze sector in Nederland zeer aanwezig. Op zichzelf is het echter begrijpelijk
dat de sector zich nu verzet, al was het maar omdat het leven een beetje onzeker
is geworden en omdat er sprake is van een verslechterende positie. Daar heb
ik ook begrip voor, dus het heeft weinig zin het onmogelijke te vragen van
de sector. Als er helemaal geen afspraak komt, dan hebben wij echt een probleem.
Dat moeten wij niet hebben, want dan vindt er ook geen emissiebeperking plaats.
Daar ben ik niet voor. Ik wil er dus heel goed overleg over voeren. Het element
van het omvormen van de BSB tot een outputheffing is in dat kader één
van de elementen waarmee wij naar de sector willen gaan. Als mocht blijken
dat er meer nodig is, dan staan wij daar open voor. Dat hebben wij de sector
ook laten weten. De sector stelt dat de afspraak over het omvormen van de
BSB een oneigenlijke is. Ik ben het daar niet mee eens. Het omvormen van de
BSB betekent in ieder geval een aanmerkelijke lastenverlichting voor de sector.
Die verlichting kan, als er snel een afspraak terzake wordt gemaakt, jaren
eerder optreden dan de lasten van de emissieafspraak. Daar zit dus winst in
voor de sector. De sector heeft wel gelijk als wordt opgemerkt dat de BSB
de concurrentiepositie op dit moment verslechtert. Dat is ook waar. Ik wil
daar nog een kanttekening bij plaatsen. Het is geen sinecure, dat omvormen.
Dat betekent namelijk dat de heffing die nu op de input drukt, uiteindelijk
op de output zal moeten drukken, op de elektriciteit zelf. Dat betekent ook
dat het niet zo eenvoudig zal zijn om de lasten vervolgens een beetje evenwichtig
over de belastingbetalers te verdelen. Ik hoop en verwacht echter dat wij
daar wel uit zullen komen.Het is niet mijn bedoeling dat moderne en goed presterende kolencentrales
gesloten worden. Op dat punt ben ik het volledig eens met datgene wat mijn
voorganger daarover heeft gezegd. Ik denk dat het ook voor de reductie van
de emissies niet nodig is om de moderne kolencentrales te sluiten. Integendeel!
Een effectief middel voor de reductie is het bijstoken van biomassa. Als de
kolencentrales worden gesloten, is bijstook niet meer mogelijk. Dan zou biomassa
moeten worden gestookt in nieuw te bouwen biomassacentrales en dat is veel
duurder. De subsidies en de fiscale maatregelen, zoals de EIA en de speciale
regeling voor duurzame energie in de REB, maken bijstook tot een veelbelovende
optie. Ik vind het ook heel interessant dat inmiddels, terwijl wij eerst dachten
dat er heel weinig kon, ook vanuit de sector signalen komen dat er mogelijk
in de sfeer van de biomassa het nodige meer te halen is. Daar moeten wij dan
ook snel met hen over praten. Laten wij daar vooral onze aandacht op richten.
Dat is goed voor duurzame energie en voor de CO2-emissies.Ten slotte is er nog de benchmarkafspraak, want ook die heeft zijn eigen
opbrengsten in de sfeer van de emissiereductie. Wij hopen dat wij die 6 miljoen
ton binnen kunnen halen, maar wij moeten ook realistisch blijven. Als de sector
dat niet geheel op kan brengen en het vervolgens ook voor de staatskas te
bezwaarlijk wordt om hen daarin in voldoende mate financieel tegemoet te kunnen
komen, zullen wij naar iets anders moeten uitkijken. Of er komt dan geen afspraak
tot stand. Daar zou ik tegen zijn, want ik zou echt met de sector tot het
uiterste willen gaan, uiteraard binnen de randvoor waarden die
ik heb geschetst. Dat betekent dat als niet kan wat moet, dan moet wat kan.
Daar gaan wij nu mee aan de slag.De heerVan den Akker(CDA)Als je een benchmarkconvenant hebt, bijvoorbeeld voor kolengestookte centrales,
probeer je binnen dat convenant tot de top van de wereld te behoren. Dat kan
betekenen dat er belangrijke investeringen moeten worden gedaan om tot die
wereldtop te komen. Ik begrijp dan ook niet goed dat dat proces wordt doorkruist,
bijvoorbeeld om tot vrijwillige afspraken te komen met de sector om van kolen
op gas over te gaan. Dat zijn namelijk twee afspraken die haaks op elkaar
staan. Het kan zijn dat de sector niets doet, aangezien men in het kader van
de benchmarkconvenant tot de beste kolencentrales van de wereld wil behoren
en daarom niet geneigd is om te investeren om van kolen naar gas over te gaan.MinisterJorritsma-LebbinkU kent de inhoud van het benchmarkconvenant. Daar is in opgenomen dat
dit niet het totaal omvat. Het benchmarkconvenant gaat nadrukkelijk over de
processen en over de energie-efficiency. Dat betekent niet dat de inzet rond
duurzame energie daarvan mag worden losgekoppeld. U heeft gezien dat het in
de Klimaatnota niet alleen gaat over het ombouwen naar gas, maar dat er een
trits van maatregelen in staan, die bedacht kunnen worden, met het woord "vrijwillig"
er nadrukkelijk bij. Bekeken moet worden hoever op dit punt kan worden gekomen.
Ik vind het dus niet met elkaar in tegenspraak.MevrouwVos(GroenLinks)Op welk moment gaat de minister vaststellen of zij het gaat halen of niet?
Wat is uiterlijk het ijkmoment, zodat zij nog vroeg genoeg is om de doelstellingen
te halen?MinisterJorritsma-LebbinkDat is zo snel mogelijk. Ik neem aan dat wij hier al eerder dan in 2002
zicht op hebben en dan zullen wij dat rapporteren. Wij moeten bekijken of
wij in 2002 uit het reservepakket gaan putten. Dat reservepakket is er niet
voor niets. Wij hebben enige onzekerheden over de invulling ervan. Ik vind
wel dat wij eerst het uiterste moeten doen en niet achterover moeten leunen
en ons afvragen wat wij kunnen bereiken.De heerCrone(PvdA)Het lijkt mij wel erg laat als wij pas in 2002 horen of dit pakket rond
kolen enz. perspectief biedt. Ik neem aan dat er volgende zomer al signalen
zijn of het zin heeft om door te onderhandelen of niet.MinisterJorritsma-LebbinkDat lijkt mij wel. De gesprekken moeten zo snel mogelijk plaatsvinden.
Wat mij betreft hadden wij er al mee kunnen beginnen, maar ik wijs erop dat
de sector niet zoveel behoefte had om met mij te overleggen, voordat er in
de Kamer over dit onderwerp was gesproken. Wij hebben op ambtelijk niveau
al enige gesprekken gehad. Ik heb al schriftelijk antwoord gegeven op een
groot aantal vragen die in de sector leven. Ik vind ook dat de werkelijke
onderhandelingen zo snel mogelijk na vandaag op gang moeten komen.De heerPoppe(SP)De minister heeft gezegd dat het niet mogelijk is om aan die 6 Mton te
komen, het niveau van aardgasstoken met kolencentrales in 2008. Zij heeft
gezegd dat de kolentechnologie niet zo ver ontwikkeld kan worden dat zij gelijkwaardig
wordt aan aardgas. Omdat die eis wel wordt gesteld, betekent dit dat de kolencentrales
tussen nu en 2008 om gaan vallen, ondanks die peperdure investeringen, met
rookgasreinigers enz. Wij kunnen een besluit nemen over wat wij wel of niet
willen, maar dit lijkt mij een sluipend moordproces.De voorzitter:Ik geef geen garantie dat uitleg helpt.MinisterJorritsma-LebbinkNee, ik houd nu op met het nog een keer uit te leggen. De heer Poppe moet
de Handelingen van vandaag nog maar eens lezen, dan weet hij wat ik heb gezegd
over het doel van het beleid.De BSB drukt uitsluitend op de Nederlandse productie, zoals de heer Crone
heeft gevraagd. Het is wel een probleem dat zij op de export drukt. Om die
reden moeten wij proberen zo snel mogelijk met de sector op één
lijn te komen bij dit onderwerp. Overigens wordt er op dit moment niet 35%
geïmporteerd. Dat is de maximale importcapaciteit. Op dit moment is het
rond 20%, dus de situatie is iets anders.Brandstofdiversificatie moet ook op Europese schaal worden gezien, omdat
de energiemarkt almaar ruimer wordt. Dat neemt niet weg dat het voor bedrijven
die centrales in beheer hebben, verstandig is om niet alles op één
kaart te zetten of alle eieren in één mandje te stoppen. Risicospreiding
hoort bij het normale ondernemerschap. Op dit moment zie je dat men door fusieprocessen
ook meerdere soorten in beheer heeft.Ik heb al iets gezegd over de mogelijkheden van meer bijstoken. VROM is
bezig om de regelgeving hierover te veranderen, zodat het niet alleen feitelijk,
maar ook volgens de wet mogelijk is.De heerCrone(PvdA)De minister zei dat zij druk bezig is met het geleidelijk verplichten
van certificaten voor duurzame energie. Zij is ervoor, maar zij liet in het
midden of zij streeft naar verplicht stellen, wat onze voorkeur heeft, of
vooralsnog vasthoudt aan vrijwilligheid.MinisterJorritsma-LebbinkIk wil in eerste instantie vormen van verplichting voor het aanbod. Het
is echt onmogelijk om een verplichting voor de vraag in te stellen wanneer
het aanbod niet geregeld is. Ik wil niet dat de minst efficiënte vorm
van duurzame energie het meest wordt gestimuleerd. Ik kom hier uitgebreider
op terug in het energierapport. Je moet heel goed kijken naar de feitelijke
situatie en wat je kunt doen. Je kunt wel beginnen met een certificatensysteem
als je nog geen verplichting van de vraag hebt opgelegd. Dat kan ook gevolgen
hebben voor het aanbod. Het kan ook heel interessant zijn om het te gebruiken
teneinde het aanbod opgevijzeld te krijgen. Voor een energiebedrijf in Limburg
zou het interessant kunnen zijn, van de Hoogovens groene certificaten te kopen
om te kunnen voldoen aan de vraag naar groene energie in de provincie Limburg.
Op dit moment kan men niet voldoen aan de vraag. Ik wil graag meegaan met
mevrouw Vos en zo snel mogelijk veel reclame maken voor duurzame energie jegens
klanten. Op dit moment hoeven wij dat niet te doen, want de bedrijven die
het aanbieden, kunnen het niet leveren. Dat is dus raar. Ik vind het raar
om over verdergaande stappen te praten als wij er niet eerst voor
zorgen dat er ook voldoende aanbod is van groene energie.De heerCrone(PvdA)Bij windenergie heeft de minister aanwijzingsbevoegdheid op het gebied
van de ruimtelijke ordening. Hoe kan zij het andere aanbod van biomassa en
zon-pv verplicht stimuleren?De heerKlein Molekamp(VVD)De motie bij de Elektriciteitswet is mede door de VVD ondersteund. Daarom
hecht ik er sterk aan dat de uitwerking in december in die geest is. Als de
minister het aanbod het cruciale punt noemt, dan neem ik aan dat ook in de
nota van december duidelijk wordt aangegeven dat het aanbod geregeld zal worden,
zodat de motie in die geest kan worden uitgevoerd. Ik vraag dit, omdat wij
moeten weten of de Kamer daar een uitspraak over moet doen en hoe wij daarmee
moeten omgaan om duidelijk te maken wat wij destijds wilden en nog steeds
willen.MevrouwVos(GroenLinks)Volgens mij schiet het aanbod ook tekort, omdat er onvoldoende markt is.
Bij de aanbieders leeft dat idee. De prikkel van verplichtstelling lijkt mij
daarom nodig. Als het waar is wat de minister zegt en heel veel mensen duurzame
energie willen, maar dat die niet geleverd kan worden, dan hebben wij een
groot probleem. Dat probleem ligt op het bord van het ministerie van Economische
Zaken. Hoe denkt de minister dat op te lossen op korte termijn?MinisterJorritsma-LebbinkIk kom daarop met een aantal voorstellen in het Energierapport terug,
omdat ik het een groot probleem vind. Het is toch belachelijk dat wij een
afspraak maken met de provincies om 1000 megawatt te realiseren met windenergie
in het jaar 2000 en dat dit slechts 400 megawatt is en er geen enkel zicht
is op uitvoering van de rest, terwijl er vraag is naar meer. Dat is raar en
dat moeten wij niet accepteren. Wij moeten daar oplossingen voor bedenken.
Ik heb al een poging gedaan om bij de gemeenten die nogal eens een bottleneck
vormen enige aandacht daarvoor te krijgen. Ik ben niet onder de indruk van
het antwoord dat ik daarop gekregen heb. Dat betekent dat wij echt nadere
maatregelen moeten afwegen, die meer verplichtend zijn. Ik weet dat daarover
in deze Kamer wordt meegedacht. Dat vind ik prima. De tijd van vrijwilligheid
lijkt mij een beetje voorbij.Er is een vraag gesteld over biomassa. Biomassa wordt interessant, zelfs
vrijwillig, als wij vrijwillige afspraken met de centrales maken. Dan hebben
wij een vrij grote, misschien wel 100% inzet van biomassa inmiddels geregeld.
Zon-pv moeten wij zeker stimuleren, maar de belangrijkste middelen hebben
wij voorlopig nodig om ervoor te zorgen dat de prijs-kwaliteitverhouding zo
snel mogelijk in de buurt komt. Het wordt dan heel interessant om te bekijken
hoe je een groter volume kunt bereiken op de wat kortere termijn, met name
in de landen waar überhaupt geen energievoorziening aanwezig is. Binnen
Nederland zullen wij verder moeten gaan met een aantal grotere voorbeeldprojecten
in enkele wijken die gebouwd moeten worden.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Het hele vraagstuk van de stimulans van duurzame energie is een weerbarstig
vraagstuk. Wij merken telkenmale dat wij de doelstellingen daarin nauwelijks
halen. De doelstelling van 10% in 2020 ligt gelukkig nog ver voor ons, nog
20 jaar, maar niettemin. Er was ook een doelstelling voor 2000 en 2010. Volgens
mij gaat het zonder stimulans absoluut niet. De opmerkingen van mevrouw Jorritsma
over windenergie en de maatregelen die zij wil nemen, onderschrijven wij.
Tegelijkertijd merk ik dat er heel veel andere plannen liggen die of onvoldoende
enthousiasme ontmoeten, of stuiten op andere problemen. Kortom, het is moeilijk,
moeilijk, moeilijk.Het moet anders gaan. Het is een beetje het verhaal van de kip en het
ei. Ik wil van de minister heel duidelijk weten welke extra maatregelen zij
nu kan inzetten om duurzame energie met een zodanige kracht te bevorderen
dat wij eindelijk eens uit de voortdurende tredmolen van het kip- of eiverhaal
komen.MinisterJorritsma-LebbinkIk heb een aantal zaken aangegeven die wij gaan doen. Het eerste is dat
het offshore/near-shorepark snel tot uitvoering kan komen, maar niet sneller
dan andere projecten van een andere aard. Ook hierbij geldt immers dat wij
normaal de MER-procedure en PKB-procedure door moeten. Ik zou wel sneller
willen, maar dat geldt ook voor andere projecten. Met betrekking tot de windenergie
zal ik in het energierapport voorstellen doen. Op het punt van zon-pv hebben
we een omvangrijk programma, met name in de sfeer van het zo snel mogelijk
proberen te verlagen van de productieprijzen. Daar zijn onderzoek en proefprojecten
voor nodig. Wij zijn nog niet in het stadium van een verplichting. Ik ben
net in Nieuwland geweest; dat is een prachtige wijk, maar de daken kosten f
58.000 per stuk. Als je dat gaat voorschrijven, zullen in die wijken geen
mensen meer wonen, want dat kan alleen als je dat zwaar begeleidt met grote
subsidies; dat halen we echter nog niet. Het allerbelangrijkste doel is dus
om ervoor te zorgen dat de kosten omlaag gaan. Het tweede wat we moeten doen,
is proberen om die massa echt op gang te krijgen. Dat kun je doen met voorbeeldprojecten,
maar je kunt het nog beter doen door ervoor te zorgen dat er wordt geïnvesteerd
op plaatsen waar de kosten enigszins vergelijkbaar zijn. Wij voeren een groot
project in Zuid-Afrika uit; dat is een prima project en daar ben ik zeer voor.
Ik vind dat wij moeten proberen om meer van dat soort projecten van de grond
te krijgen, want daar is dat natuurlijk buitengewoon kosteneffectief.Ik heb zojuist al opgemerkt dat een van mijn inzetten bij de discussie
met de kolencentrales erop is gericht om daar biomassa te optimaliseren. Er
is daar een prima infrastructuur en de kolencentrales hebben veel geïnvesteerd,
ook in het tegengaan van ongewenste emissies. Naast CO2 zijn er
immers nog een paar en op dat punt hebben de kolencentrales het juist een
beetje beter gedaan dan de afvalcentrales. Wij zouden moeten proberen om die
centrales optimaal uit te nutten; dat betekent dat alle biomassa zoveel mogelijk
gebruikt wordt. Daarmee zouden wij ook een belangrijke doelstelling hebben
binnengehaald.De voorzitter:Dan komen we nu op het moment waarop we ook de Kamer vragen om een flexibel
mechanisme toe te passen. Enkele fracties hebben geen spreektijd meer over;
andere fracties hebben daarentegen nog tientallen minuten spreektijd over.
Misschien is het een sociaal-democratische handicap dat ik dat
graag gelijk wil trekken. Ik denk dat het mogelijk moet zijn om in 3 à
4 minuten per fractie in concluderende zin de tweede termijn aan te horen.
De fracties die over veel spreektijd beschikten en zich zullen schikken in
dit voorstel, zullen dat natuurlijk moeten laten blijken door zich inderdaad
aan die 3 of 4 minuten te houden. De fracties die er 3 of 4 minuten bij krijgen,
hebben natuurlijk de morele plicht om die tijd zeker niet te overschrijden.Tweede termijn van de zijde van de commissiesDe heerCrone(PvdA)Voorzitter! Ik lever op basis van solidariteit buitengewoon veel spreektijd
in. Ik zal echt proberen om binnen 4 à 5 minuten klaar te zijn.De voorzitter:Wilt u afronden?De heerCrone(PvdA)De voorzitter wil absoluut niet laten blijken dat hij een thuisfluiter
is.Ik ga eerst in op de hoofdlijnen van het betoog van de heer Pronk en daarna
op de hoofdlijnen van het betoog van mevrouw Jorritsma. Ik dank beide ministers
voor de heldere en zeer doorwrochte beantwoording. Minister Pronk heeft uitvoerig,
ook politiek, belicht hoe het CDM tot stand is gekomen. Ik ben het niet met
hem eens dat het een sigaar uit eigen doos is, omdat dat een verkeerde indruk
wekt. Bijna geen enkel land laat zich immers afmeten op basis van die 0,7%
zuivere ontwikkelingshulp voor armoede en al die andere milieuzaken. Wij doen
daar 0,1 procentpunt bovenop en halen 0,8%. Dat blijft zuivere hulp in de
zin van de ODA-definities. Dat heeft de minister trouwens zelf helder toegelicht.
Ik deel wel zijn opvatting ­ in dat opzicht stonden we bij de onderhandelingen
over het regeerakkoord als leden van ons fractiebestuur schouder aan schouder ­
dat we liever meer dan 0,8% hadden gehad. Het gevecht, ook in de richting
van de VVD, blijft in dat opzicht dus op zijn plaats; ik zeg het simpel zoals
het is, want de VVD had wel een sigaar uit eigen doos willen uitdelen en had
zelfs joint implementation willen betalen uit die 0,7%. Gelukkig zijn de politieke
gevolgen allemaal achter ons, want wij gaan nu allemaal zo verder. Ik vraag
de minister, die nu naar Bonn gaat, echter wel concreet of misschien al wissels
kunnen worden genomen en of concrete projecten van de grond kunnen komen,
in ieder geval ten aanzien van de punten waarover wij het eens zijn, zoals
het CDM, energiebesparing en zonne-energie. Ik deel vervolgens zijn politieke
conclusie dat die 6% en het binnenlands deel keihard zijn. Niet alleen de
geloofwaardigheid van de coalitiepartijen is in het geding, maar ook die in
Europees verband. Je kunt niet in Europa vragen om een groot deel internationaal
te doen en vervolgens zeggen het nationale deel niet te willen. Het is allemaal
niet vrijwillig en zeker niet vrijblijvend.Voorzitter! De minister heeft gezegd dat er ieder jaar een voortgangsrapportage
op hoofdlijnen komt. Als het niet goed gaat, wordt het wat gedetailleerder.Hij heeft geen duidelijk antwoord gegeven op de vraag over de taakverdeling
tussen de verschillende departementen. Mevrouw Jorritsma heeft iets gezegd
over het energiebesparingsdeel. Het klonk helder en ik kan dat steunen. De
minister van VROM heeft nog andere CO2- en broeikasgasdepartementen
terzake waarvan hij moet coördineren. Ik hoop dat hij de lijn kan volgen
zoals ik die heb geformuleerd met de goede ervaringen met het uitgavenplafond
van minister Zalm.Voorzitter! Over de verhandelbaarheid, de luchtvaart, verkeersmaatregelen
heeft de minister duidelijke uitspraken gedaan. Ik ben blij, dat hij in het
kader van de etikettering, zuinige auto's en de belastingmaatregelen verbeteringen
wil aanbrengen in de emissies. Het voorstel kan dan zonder vertraging 1 januari
volgend jaar ingaan.Om des tijds wille heeft de minister de beantwoording over de bouw en
de nieuwbouw opgeschort. Er komt een schriftelijk antwoord. In de huursector
zijn grote besparingsmogelijkheden. Het potentieel aan besparingmogelijkheden
wordt vaak onvoldoende benut door niet altijd gelijklopende belangen van huurders,
verhuurders, gemeenten en energiebedrijven, vaak energiedistributiebedrijven.
Ik verzoek de minister in het antwoord mee te nemen of dat soort belemmeringen
kan worden weggenomen. Is hij bereid te experimenteren met de huurprijzensystematiek?
In Utrecht staat men klaar om zoiets te gaan doen. Ik hoop dat ik hierop een
positieve reactie krijg.Ik vond de antwoorden van minister Jorritsma helder als het gaat over
de doelstellingen en de internationale verdeling. Het WKK-pakket komt eraan.
Ze noemde zaken waarnaar ik uitzie. Ik erken dat het niet altijd gratis is
om maar WKK te stimuleren. Er kan dan elders overcapaciteit ontstaan. Wij
zullen zien hoe het pakket eruit ziet.Ik kom aan het kolenverhaal. Het blijft een dilemma. Een deel van de kolencentrales
zou volgens de oude planning dicht gaan, omdat de levensduur ten einde liep.
Nu zegt de sector: die dingen staan er toch, laat ze maar langer open. Dat
speelt nog een rol in het debat. Het langer open houden van kolencentrales
drukt weer WKK uit de markt. Ik herinner mij dat het VNO altijd ervoor heeft
gewaarschuwd. Wij moeten geen land met oude kolencentrales krijgen die het
nog een aantal jaren doen. Het industriële belang van warmtekrachtkoppeling ­
vestigingsfactor voor nieuwe ondernemingen ­ moet niet worden weggegooid.
Ook is de vraag aan de orde welke technologie wij toepassen. Wij hebben een
KEMA-rapport dat aantoont, dat de ombouw van kolen duur is. Er is ook een
KEMA-rapport over het Europese programma over schone en zuinige kolenstook,
de poedercokegestookte UFC, de ultrahoge temperatuur kolencentrale. Er wordt
met deze proefprojecten begonnen. Je haalt een rendement van boven de 50%.
Misschien is dit een van de opties: de beste, echt zuinige nieuwe kolengestookte
installaties in Nederland. Het is minder futuristisch dan het lijkt. Ook Europa
heeft besloten dat de bouw ervan plaatsvindt, vanaf 2002 of 2004. Als Nederland
dit zou doen, zou dat alleen al voor Nederland 20% CO2-besparing
opleveren. Zou heel Europa dit doen, dan zou dat voor heel Europa 40% besparking
opleveren. Het zijn allemaal cijfers van KEMA. Daarnaast blijft de inzet van
biomassa mogelijk. Ik denk dat wij al met al een vernieuwingsslag kunnen maken
die voor de kolensector en de diversificatie zeer gewenst is. Daarmee kunnen
we weer koploper worden in de kolentechnologie.De ontwikkelingen rond benchmarking wachten wij met de minister af. Ik
onderschrijf haar opvattingen op dit punt. Een belangrijk onderdeel van het reservepakket is dat wij ons voorbereiden op eventuele besluitvorming
in verband met een volgende ronde regulerende energiebelasting. Ik kreeg zeer
warme gevoelens toen de minister van EZ zo enthousiast over de voordelen van
de REB sprak. Dat is toch een goed ding geworden, om het zo maar eens te zeggen.
Het lijkt mij goed, dat wij ons voorbereiden op varianten in relatie met de
grootverbruikers, waarbij rekening kan worden gehouden met terugsluizen, revolving
fund-gedachten enz. Ik neem aan dat die zaken worden betrokken bij het onderzoek.Wat duurzame energie betreft geldt niet dat, als wij dat maximaal stimuleren,
wij binnen een paar jaar capaciteitsproblemen hebben. Immers, de omvang van
duurzame energie zal in de komende tien jaar nog betrekkelijk gering zijn.
Het is niet zoals met WKK, ten aanzien waarvan er capaciteitsproblemen rijzen.
De problemen liggen wat de duurzame energie betreft aan de aanbodzijde, zo
is gesteld. Ik meen dat er ook aan de vraagkant problemen liggen. Natuurlijk
is het goed dat via acties soms tienduizenden mensen zich bekennen tot duurzame
energie, maar voor de middellange termijn, van 2002 tot 2010, is de vraagontwikkeling
zeer onzeker. De minister heeft gelijk als zij zegt dat een ruime vraag nodig
is om aan de aanbodzijde schaalvoordelen uit te lokken. Ik heb er behoefte
aan, de minister te blijven vastpinnen op de verplichting die er in dit verband
moet komen. Ik heb in dit verband een motie voorbereid.De Kamer,gehoord de beraadslaging,stelt vast, dat als gevolg van meer marktwerking in de elektriciteitssector
de prijzen van conventionele stroom zullen dalen;constateert, dat als gevolg hiervan het investeren in energiebesparing
en duurzame energieopwekking relatief steeds duurder wordt (warmtekrachtkoppeling,
zonne- en windenergie, biomassa enz.);constateert, dat daardoor de basis voor vrijwillige inzet van en afspraken
over duurzame energie smaller wordt;spreekt als haar mening uit dat het economische voordeel van marktwerking
ruimte biedt om milieu-investeringen te doen;verzoekt de regering een in de tijd oplopend percentage duurzame energie
verplicht te stellen door een systeem van verhandelbare groenestroomcertificaten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Crone, Augusteijn-Esser, Van den
Akker, M.B. Vos, Poppe, Van Middelkoop en Van der Staaij.Zij krijgt nr. 5 (26603).De heerCrone(PvdA)Voorzitter! Ik meen dat het dictum van deze motie goed aansluit op wat
wij al eerder hebben vastgesteld: wanneer er sprake is van een markt waarop
goedkope stroom domineert, kan er niet veel worden verwacht van vrijwillig
gemaakte afspraken. Ook wordt hiermee aangesloten bij het advies dat de Algemene
energieraad op dit punt heeft gegeven. Dat advies werd uitgebracht in de zomer
nadat de discussie over de Elektriciteitswet met de minister was gevoerd.
Wat ons betreft vormt deze motie voor de minister een extra steun om ook in
de debatten die zij nu met allerlei sectoren voert, het sterke politieke gevoelen
van de Kamer naar voren te brengen.De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording.
Met veel van hun opmerkingen kon ik instemmen maar een aantal vragen is nog
niet beantwoord. Misschien kan dat in tweede termijn gebeuren of anders schriftelijk.
Hoe wordt de quotering van de biomassa buitenland geregeld? Als hiermee rekening
kan worden gehouden, waarom kan dan bijvoorbeeld de kabel in Noorwegen niet
worden meegerekend? Ik heb ook gesproken over het moratorium rondom het afval.
Volgens mij moet op dit punt meer gedaan worden. Ook noem ik het Deltaplan
duurzame energie dat de SER prominent naar voren heeft gebracht. Hoe geeft
het bedrijfsleven inhoud aan het SER-advies? Ik kan mij voorstellen dat dit
element inhoudelijk in de nota van december aan de orde komt.De VVD heeft de motie-Crone over duurzame energie niet medeondertekend.
Wij hechten zeer aan de uitvoering van de motie-Crone/Van Walsem/Voûte-Droste.
Toentertijd is afgesproken dat de minister tot december de tijd had om daaraan
inhoud te geven en daarom meen ik dat ik haar die tijd moet geven. Ik kan
mij voorstellen dat de heer Crone de motie aanhoudt tot meer duidelijkheid
over dat punt is verkregen, maar ik laat dat graag aan hem over.De regering heeft duidelijk naar voren gebracht dat Nederland zich ambitieuze
doelen gesteld heeft. Ik ben het daar volstrekt mee eens. Aan die ambitieuze
doelen zijn voorwaarden verbonden. Minister Pronk is hierop uitvoerig ingegaan.
Waarschijnlijk, zo zei hij, kunnen wij in 2002 aan die voorwaarden voldoen.
Dat is in het regeerakkoord het ijkmoment. Dan kunnen wij pas een definitieve
mening geven. Tot die tijd moeten wij ervan uitgaan dat aan de voorwaarden
wordt voldaan en dat dienovereenkomstig het beleid uitgevoerd wordt.Over de joint implementation is de minister zeer positief. Duidelijk is
op de dubbele doelstelling daarin gewezen. Een belangrijk punt daarbij zijn
de gesprekken met de elektriciteitscentrales. Daarnet ontstond een discussie
over het woord "vrijwillig". Een verschil met andere maatregelen is duidelijk.
Aan de besparingsdoelstelling moet voldaan worden, hoewel dit linksom of rechtsom
kan. Bij de kolencentrale of de elektriciteitsbedrijven is gesproken over
6 miljoen ton op vrijwillige basis en de Kamer heeft hierbij een groot aantal
kanttekeningen geplaatst. De regering zal de kerncentrale van Borssele niet
op de agenda plaatsen, maar dat laat onverlet dat de elektriciteitsproducenten
dat wel kunnen doen. Uit dat gesprek moet het verschil duidelijk worden tussen
een gesloten of een open kerncentrale te Borssele. Iedereen weet waar de VVD
tijdens die discussie staat. Wanneer over de stand van zaken met de sector
gerapporteerd wordt, zullen wij een duidelijke uitspraak van de Kamer vragen.Het antwoord op vragen over de BSB was niet helemaal duidelijk. Daarom
dien ik op dit punt een motie in. De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat als gevolg van recente ontwikkelingen op de internationale
elektriciteitsmarkt de elektriciteitsprijzen een onverwacht dieptepunt hebben
bereikt;overwegende, dat de BSB een nadelig effect heeft op de prijs van Nederlandse
stroom in vergelijking tot buitenlandse stroom;overwegende, dat als gevolg daarvan de import van met name bruinkool toeneemt
en dat bij de productie aanmerkelijk hogere CO2-emissie plaatsvindt
dan bij productie in kolencentrales in Nederland;overwegende, dat door deze ontwikkelingen de concurrentiepositie van de
sector ten opzichte van het buitenland onevenredig ernstig wordt aangetast;verzoekt de regering zo spoedig mogelijk over te gaan tot het omvormen
van de BSB voor elektriciteitsproducten tot een outputheffing,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Klein Molekamp. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6 (26603).De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! In verband met de duurzaamheidsdiscussie heb ik niet helemaal
antwoord gekregen op de vraag in hoeverre individuele maatregelen aan huizen
en collectieve maatregelen aan wijken strijdig met elkaar kunnen zijn. Wat
is het optimum daarin en hoe gaan wij daarmee om? Op zichzelf kan het een
en-en-beleid zijn, maar wij moeten ervoor waken dat het een niet haaks staat
op het andere.De volgende motie heeft ook te maken met het Europese instrumentarium
van de verhandelbare emissierechten en daarover is nog veel te zeggen. De
minister van VROM heeft daarover al het nodige gezegd. De door mij in te dienen
motie is een ondersteuning van het beleid van het kabinet in de richting van
andere regeringen. Als de motie wordt aangenomen, is daarmee uitgesproken
dat ook het parlement hier een uitermate groot belang aan hecht. Ook in onze
interparlementaire contacten kunnen wij dan heel duidelijk maken dat het parlement
hecht aan de verhandelbare emissierechten.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een Europees instrumentarium voor verhandelbare emissierechten
expliciet in het regeerakkoord vermeld is;overwegende, het advies van de VROM-raad om tot een beter instrumentarium
te komen, waarbij de verhandelbaarheid van emissierechten expliciet wordt
genoemd;overwegende, het pleidooi van de SER om een systeem van de verhandelbaarheid
van emissierechten binnen de Europese Unie tot stand te brengen;verzoekt de regering met de Europese lidstaten te overleggen over een
systeem van verhandelbare emissierechten op Europees vlak en hierover binnen
een jaar aan de Kamer te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Klein Molekamp, Crone en Augusteijn-Esser.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (26603).De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Onder andere bij de duurzaamheidsdiscussie is het feit aan
de orde geweest dat er met het bedrijfsleven allerlei convenanten zijn gesloten.
De meeste werken goed en hebben een duidelijk positieve werking. Wij hechten
er dan ook sterk aan dat ook met de gemeenten en de provincies dergelijke
convenanten worden gesloten. Dit geldt temeer, daar de minister van Economische
Zaken duidelijk maakte dat er op dat punt nog een aantal bottlenecks waren.
Het is dus goed om met gemeenten en provincies zoveel mogelijk concrete afspraken
te maken die getoetst kunnen worden. Vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat:- ook gemeenten en provincies en hun instellingen als doelgroep
een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de energiebesparing;- zoals ook met het bedrijfsleven als doelgroep energiebesparingsconvenanten
zijn afgesloten;verzoekt de regering met de doelgroep gemeenten en provincies energiebesparingsconvenanten
vast te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Klein Molekamp, Augusteijn-Esser
en Crone. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8 (26603).De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor de uitvoerige beantwoording
van de vragen. Het was buitengewoon goed om te horen dat met name de minister
van Economische Zaken er niet op uit is om de goed renderende kolencentrales
te sluiten en dat zij er alles aan zal doen om die centrales in de markt te
houden.Wel houd ik moeite met de 15.000 megawatt voor de warmtekrachtkoppeling,
omdat er naar mijn overtuiging geen enkele koppeling is gemaakt met de vraag
naar warmte, waardoor warmtekracht bepaald wordt, en de vraag naar elektriciteit,
die daarvan een afgeleide is. Dat is weer heel iets anders. Dat moet namelijk
op elkaar passen, want anders zit er iets fout in de elektriciteitsvoorziening.
Misschien kan de minister daar toch nog een antwoord op geven.Voorzitter! Ik zal de gegevens met betrekking tot de aansluitkosten voor
windenergie aan de minister doen toekomen. Dit buitengewoon belangrijke punt
is verscheidene keren onder mijn aandacht gekomen en het zou
wel eens een belangrijke reden kunnen zijn voor het feit dat windenergie moeilijk
van de grond komt. Misschien kan de minister daar ook eens naar kijken.Ik ben er zeker van dat in de komende tijd de sector over Borssele contact
met de minister en het kabinet zal opnemen om te bekijken of er mogelijkheden
zijn om de centrale eventueel langer open te houden omdat het een belangrijke
bijdrage kan leveren aan de CO2-besparing. Wij wachten dat af en
wij zien de verdere ontwikkelingen met belangstelling tegemoet.Voorzitter! Ik blijf moeite houden met het feit dat aan de ene kant het
benchmarking convenant in werking is getreden terwijl dat tegelijkertijd wordt
doorkruist door andere "vrijwillige" afspraken, bijvoorbeeld met betrekking
tot de overschakeling op gas. Vandaar dat ik de Kamer de volgende motie wil
voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat:- een generieke ombouw van kolengestookte elektriciteitscentrales
op gas nadelig is voor het energetisch rendement;- omgebouwde centrales daardoor niet langer kunnen concurreren in een
geliberaliseerde Europese elektriciteitsmarkt;- dit kan leiden tot import van elektriciteit uit bruinkool/steenkoolgestookte
centrales, dan wel uit kernenergie;verzoekt de regering af te zien van een generieke ombouw/overschakeling
van kolen op gas en te komen tot vrijwillige afspraken met de energiesector
om een substantiële bijdrage te leveren aan het terugdringen van de uitstoot
van broeikasgassen met inachtneming van de inspanningen die in het kader van
het benchmarkingconvenant al zullen worden gedaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van den Akker. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9 (26603).MinisterJorritsma-LebbinkEn door mij.De heerVan den Akker(CDA)Dat is perfect. Dan ziet u het maar als ondersteuning van het beleid.
Maar ik wil het nog eens helder gesteld hebben, zodat er geen misverstand
over mogelijk is.De voorzitter:Ik meen dat de heer Van Middelkoop een vraag over deze motie wil stellen.De heerVan Middelkoop(GPV)Als ik de motie in alle snelheid goed heb begrepen, heb ik de volgende
vraag aan de heer Van den Akker. Er staat dat er toch een substantiële
bijdrage moet worden geleverd door de sector aan de emissiereductie. In de
nota wordt gesproken over 6 megaton. Kan de heer Van den Akker een begin van
een indicatie geven van wat hij verwacht als dit heel vitale onderdeel uit
de nota niet wordt uitgevoerd zoals de regering het zich had voorgenomen?
Als hij dat niet kan, vind ik het een goedkope motie.De heerVan den Akker(CDA)Zo goedkoop is die niet, want ik heb uiteraard mijn oor te luisteren gelegd
bij de sector. Momenteel wordt er een energetisch rendement behaald in kolengestookte
centrales van 39%. Als je een kolengestookte centrale op gas gaat ombouwen,
dan zou dat meer dan een verdubbeling betekenen van de kostprijs van de energiegerelateerde
kosten. Als je kolengestookte centrales met gas zou voorschakelen, dan kom
je op een energetisch rendement van 55%. Dat zou een substantiële verlaging
van de kosten met zich brengen en dus ook van de CO2-uitstoot.
Eigenlijk vraag ik de regering om in contact te treden met de sector om te
kijken in hoeverre ook binnen de kolengestookte centrales nog belangrijke
maatregelen zijn te nemen in de toekomst.De heerVan Middelkoop(GPV)Maar het eindresultaat moet toch wel in de buurt komen van die 6 megaton
die de regering zich heeft voorgenomen?De heerVan den Akker(CDA)Maar daar heb ik ook van gezegd, dat in mijn optiek ook het langer openhouden
van Borssele daarin past, want dat is al 25% van die 6 megaton. Wij hebben
dat ook duidelijk gezegd. Je kunt er niet alleen een krent uit pikken.Voorzitter! Mijn tweede motie heeft betrekking op zonne-energie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat vooral als gevolg van de beperkte afzetmogelijkheden
de prijs van zonne-energiesystemen nog dermate hoog is dat grootschalige toepassing
hiervan bij nieuwbouw niet van de grond komt;voorts overwegende, dat de grote bouwstromen in het kader van de huidige
Vinex- en toekomstige Vinac-contracten ideale mogelijkheden bieden om tot
grootschalige toepassing en daarmee kostprijsverlaging van zonne-energie over
te gaan;verzoekt de regering:- bij de komende herijking van de huidige Vinex-contracten en bij
het afsluiten van de nieuwe Vinac-contracten met de contractpartners af te
spreken dat minimaal 50% van de te bouwen woningen wordt voorzien van zonne-energiesystemen;- en ter ondersteuning van deze afspraak (tijdelijk) extra subsidie voor
de toepassing van deze systemen ter beschikking te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Akker, M.B. Vos, Augusteijn-Esser
en Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10 ( 26603).De heerVan den Akker(CDA)Voorzitter! Ik wil tot slot nog een motie indienen over de brandstofdiversificatie.De Kamer,gehoord de beraadslaging, overwegende, dat:- door de liberalisering de elektriciteitssector vrij is in de
keuze van de brandstofinzet;- de overheid uit overwegingen van leveringszekerheid, duurzame energievoorziening
en milieu sturingsmogelijkheden dient te behouden;verzoekt de regering voorzieningen te treffen om op nationaal niveau een
gericht energiebeleid te kunnen voeren met betrekking tot brandstofdiversificatie
en duurzame energie zolang daarover geen afspraken zijn gemaakt in Europees
verband,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie wordt voorgesteld door het lid Van den Akker. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11 (26603).De heerKlein Molekamp(VVD)Voorzitter! Kan de heer Van den Akker een indicatie geven van de financiële
gevolgen van zijn motie over de zonnecollectoren?De heerVan den Akker(CDA)Ik laat dat graag aan de regering over. Ik laat het in het midden. Ik
heb aangegeven dat er meer dan 300 mln. in de MAP-pot zit. Daarvoor zijn gewoon
te weinig projecten. Ik zou zeggen: doe daar je voordeel mee.De heerKlein Molekamp(VVD)Het klinkt heel sympathiek, maar ik wil altijd weten waar ik voor stem.De heerCrone(PvdA)Ook ik wilde die vraag stellen, voorzitter. Ik durf het niet aan onze
financiële woordvoerder te verantwoorden als ik niet een begin van een
dekking voor zo'n motie kan geven! Het is een zeer sympathieke aanpak, zij
het een beetje hapsnap. Ik kies liever voor een integrale aanpak. Dan kan
dit soort projecten eruit komen. Als die markt er komt, zullen de financiers
projecten zoeken.De heerVan den Akker(CDA)Als die markt er komt, gaan de kosten omlaag. Ik heb het bewust aan de
minister overgelaten. Hij moet zelf bekijken hoeveel subsidie hij eraan wil
geven. Ik heb tegelijkertijd in eerste termijn aangegeven dat er een substantiële
pot is van de MAP.De voorzitter:Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Augusteijn.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Mijnheer de voorzitter! Dit is een groot debat over een groot onderwerp.
Wij hebben vaker in de Tweede Kamer, in de vorige kabinetsperiode en in deze
kabinetsperiode, gepraat over het klimaatbeleid. Vandaag is de dag dat de
voorstellen worden afgekaart, dat de maatregelen klaarstaan. Wij moeten ervoor
zorgen dat wij de doelstellingen die wij in Kyoto met elkaar hebben afgesproken,
halen.Ik ben de ministers dankbaar voor hun krachtige beantwoording, die mijn
geloof in het halen van de doelstellingen zeker versterkt. Ik voeg er wel
aan toe dat de fractie van D66 haast heeft. Afwachten met het nemen van maatregelen
is wat ons betreft ook niet meer aan de orde. Wij willen de zekerheid hebben
dat de trendbreuk in 2010 wordt bewerkstelligd. Wij willen zekerheid hebben
over de effectiviteit en over de tijdige uitvoerbaarheid van het pakket. Wij
willen zekerheid hebben over voldoende flexibiliteit om oplossingen van knelpunten
via reserve- en vernieuwingspakketten te halen. Die zekerheid heeft minister
Pronk verbonden aan zijn functie. Hij heeft gezegd: u mag mij daarop afrekenen.
In 2010 moet het gehaald worden. Hij heeft gesteld dat dit zonder meer het
geval zal zijn. En wanneer er in het gewone pakket onvoldoende maatregelen
zijn, kunnen uit het reservepakket direct maatregelen worden ingezet om in
ieder geval de reductie van 6% te halen. Met de beantwoording van beide ministers
kan Nederland in internationaal verband meespelen als zeer serieuze partner,
zeker nu er een eigen pakket van maatregelen ligt. Daarnaast benadruk ik namens
de fractie van D66 dat het nodig is dat zo snel mogelijk de andere 25 megaton,
het buitenlandse deel, wordt gerealiseerd.Ik constateer dat er over de kwestie van de conversie kolen/gas nog veel
vragen te beantwoorden zijn. Ik constateer ook dat een en ander zal moeten
worden opgelost binnen het kader van overleg met de sector zelf. Ik heb daar
veel vraagtekens bij geplaatst. Ik hoop dat het gehaald kan worden, maar ik
heb daarbij als voorwaarde gesteld dat de bedrijven niet zonder meer mogen
omvallen. Ik heb daar geen krachtige uitspraak van de ministers over gehoord.Ik constateer dat het langer openblijven van Borssele geen deel uitmaakt
van het pakket. Gelukkig is er ook uit de Kamer geen signaal gekomen dat men
daar verandering in wil aanbrengen. Ik heb er dan ook niets meer over te zeggen.De heerKlein Molekamp(VVD)Ik heb het idee dat mevrouw Augusteijn dan toch watjes in haar oren heeft
gehad.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Er ligt toch geen voorstel van uw kant om dit tot het pakket van maatregelen
te laten behoren?De heerKlein Molekamp(VVD)Over de vermindering van 6 miljoen ton door de elektriciteitscentrales
zal nog worden gesproken. Ik kan mij heel goed voorstellen dat er partijen
zijn die dit onderwerp alsdan zullen inbrengen.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Met welke opdracht stuurt u de regering nu in feite op pad? Met het pakket
dat er nu ligt.De heerKlein Molekamp(VVD)En over de min 6 miljoen ton zal nog met de sector worden gesproken. In
die context zal de invulling worden bezien.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Maar dan heb ik het niet over kernenergie en u, dacht ik, ook niet. Maar
goed, aan dit soort gebaren hebben wij in de politiek natuurlijk helemaal
niets.Op het punt van duurzame energie is een slag te maken. De vrijblijvendheid
zijn wij allang voorbij. Wij kunnen niet blijven praten over stimulering zus
en stimulering zo. De prijsdaling die nodig is om op grotere schaal tot duurzame
energie te komen, kan alleen maar worden bewerkstelligd door een grotere vraag.
En die vraag zal moeten worden gecreëerd en gestimuleerd. Ik heb daartoe
de CDA-motie over zonne-energie medeondertekend. Over windenergie heeft de
minister gezegd dat er ook op haar ministerie nu toch haast wordt gemaakt
met het "near shore park". Ik ben daar verheugd over. Er was een achterstand
opgelopen.MinisterJorritsma-LebbinkU suggereert dat dat iets nieuws is, maar wij waren daar
heel hard mee bezig. In dit land moeten helaas ook voor windenergie procedures
gevolgd worden.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat klopt, maar ik constateer wel dat het ontzettend lang heeft geduurd.MinisterJorritsma-LebbinkNet als dat bij luchthavens lang duurt.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Dat is toch even wat anders, lijkt mij zo. Daar ligt op dit moment geen
voorstel voor op tafel, en dat is maar goed ook.Op het punt van biomassa heeft de minister van EZ gesteld dat de bouw
gestagneerd is geraakt door een faillissement van de aannemer. Ik heb begrepen
dat de bouw inmiddels veiliggesteld is; er is een andere aannemer gevonden.
Het enige wat geregeld moet worden, is de aanlevering. Bij de nota over duurzame
energie zullen wij hierop terugkomen.Volgens ons is er nog veel te halen op het punt van energiebesparing.
In het basispakket zit een energieprestatieadvies, waarvoor 1 megaton wordt
ingeboekt. Ik heb daar een kort interruptiedebatje met de minister over gehad.
Ik had al eerder met haar overlegd over de kosten van het EPA. De kosten van f
350 die mij ter ore waren gekomen, heb ik uit de motie gehaald, maar ik blijf
van mening dat de kosten zodanig moeten zijn dat er geen drempel mee wordt
opgeworpen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het EPA (energieprestatieadvies) voor een particulier
kosten met zich mee zal brengen;overwegende, dat dit bedrag bij opvolging van ten minste één
van de gegeven adviezen wordt terugbetaald;overwegende enerzijds, dat in het regeerakkoord is afgesproken dat de
administratievelastendruk zo laag mogelijk dient te zijn en anderzijds, dat
deze methodiek kan leiden tot het afzien van een adviesaanvraag;verzoekt de regering de adviesaanvraag ofwel gratis te verstrekken ofwel
een zodanig bedrag te vragen dat dit voor de particulier geen te hoge drempel
opwerpt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Augusteijn-Esser, Crone, Klein
Molekamp, Van den Akker, M.B. Vos, Poppe, Van der Staaij en Van Middelkoop.Zij krijgt nr. 12 (26603).MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Mevrouw Augusteijn heeft in haar eerste termijn gezegd dat
zij niet tevreden is met hetgeen er ligt. Nu zegt zij ook dat zij zekerheden
van het kabinet wil dat de doelen gehaald worden. Mijn vraag aan haar is welke
zekerheden zij in dit debat heeft gekregen.MevrouwAugusteijn-Esser(D66)Voorzitter! Op papier heb ik niet meer zekerheden dan de stukken, zoals
zij er nu liggen. De inzet en de beantwoording van de ministers waren echter
zodanig dat ik reden heb om aan te nemen dat het inderdaad zo kan. Dat wil
niet zeggen dat al mijn twijfels zijn weggenomen, want ik wil het ook allemaal
nog zien. Zo "achterdochtig" ben ik wel. Wij hebben hier evenwel een debat.
Uit de antwoorden moet dan blijken of je geloof kunt hebben in het beleid.
De inzet en de antwoorden van de ministers waren zodanig dat dit debat voor
mij heeft geleid tot meer geloof in het beleid.MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Mijn fractie heeft dat geloof helaas minder. Ik heb dat ook
aan het begin van mijn inbreng duidelijk gemaakt. Wij vinden dat er veel te
veel wordt ingezet op het realiseren van winst in het buitenland. Wij menen
dat de maatregelen voor een deel gewoon boterzacht zijn en blijven. Het gaat
dan met name om het hele CO2-deel en alles wat met energiebesparing,
warmtekracht, duurzame energie en het wegverkeer te maken heeft. Het kabinet
kondigt nu niet aan om al die maatregelen te nemen die nodig zijn om de doelen
te realiseren. Ik heb het dan over een hogere REB, een inzet op een grootverbruikersheffing
en hogere accijnzen voor het wegverkeer. Wij vinden dat met name het ministerie
van Economische Zaken tekortschiet, waar het om al deze zaken gaat. Het is
wel eerlijk, maar ik vind het toch onthutsend om nu duidelijk van de minister
te moeten horen dat het helemaal niet gaat lukken met de duurzame energie.
Het aanbod gaat in ieder geval helemaal niet lukken. Dit is iets waar in de
Kamer al lang over wordt gesproken. De minister heeft steeds gezegd dat zij
die doelen wel zou halen en dat het allemaal wel goed zou komen. Blijkbaar
is er echter wel degelijk een groot probleem. En daar hadden in dit debat
veel duidelijker maatregelen voor op tafel moeten liggen.Ik ben wel blij dat de 6% reductie voor de minister van VROM spijkerhard
is en dat wij hem daarop mogen afrekenen. Op een aantal punten wil ik echter
toch nog een motie aan de Kamer voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de voorstellen van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid
ertoe zullen leiden dat de uitstoot van CO2 in Nederland blijft
stijgen;vraagt de regering met aanvullende voorstellen te komen waarmee in Nederland
een feitelijke reductie van CO2 in 2010 ten opzichte van 1990 zal
worden bereikt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (26603).MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Ik heb nog een motie die te maken heeft met de liberalisering
van de elektriciteitsmarkt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de liberalisering van de elektriciteitsmarkt tot een
toename van de import van stroom leidt; overwegende, dat deze stroom voor een deel bestaat uit kernstroom en stroom
uit kolen- en bruinkolencentrales met slechtere milieuprestaties dan Nederlandse
centrales;overwegende, dat de neerwaartse druk op de prijs van elektriciteit een
negatief effect heeft op milieu-investeringen in elektriciteitscentrales,
duurzame energie en energiebesparing;verzoekt de regering in Europees verband voorstellen te doen voor het
stellen van milieukwaliteitseisen aan stroom en de invoering van een verplicht
aandeel groene stroom in Europees verband,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (26603).MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Verder heb ik een motie met betrekking tot het elektriciteitsverbruik
van huishoudens.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat het elektriciteitsverbruik van huishoudens nog steeds
toeneemt;overwegende, dat er nog steeds elektrische apparaten op de markt komen
die een veelvoud van de elektriciteit verbruiken die nodig blijkt te zijn;overwegende, dat voor slechts een klein aantal apparaten op EU-niveau
minimumnormen aan het elektriciteitsverbruik zijn gesteld;van oordeel, dat de Wet energiebesparing toestellen een geschikt kader
biedt voor het stellen van dergelijke normen;verzoekt de regering binnen 3 maanden een beleidsnotitie op te stellen
waarin voor elektrische apparaten waarvoor op dit moment geen minimumnormen
gelden, voorstellen worden gedaan voor invoering van minimumnormen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15 (26603).MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Mijn laatste motie heeft betrekking op de energieprestatiekeuring.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de regering ervoor kiest de energieprestatiekeuring
(EPK) pas in 2005 in te voeren;voorts overwegende, dat uit het optiedocument blijkt dat dit betekent
dat slechts 45% (i.p.v. 75%) van de woningen wordt gekeurd in de periode tot
2010;constaterende, dat ECN en RIVM vaststellen dat het energieprestatieadvies
(EPA) met financiële stimulering slechts 1 Mton CO2-reductie
oplevert en dat voor een hogere CO2-reductie (2 Mton) het beleid
verder dient te worden geïntensiveerd, waarbij aan de verplichte EPK
of een aanscherping van de EPM moet worden gedacht;verzoekt de regering op zo kort mogelijke termijn tot invoering van de
EPK over te gaan en de Kamer hierover binnen 3 maanden te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid M.B. Vos. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (26603).MevrouwVos(GroenLinks)Voorzitter! Wij zullen op de kwestie van de maximumsnelheid terugkomen
bij de behandeling van de begroting van Verkeer en Waterstaat.De heerPoppe(SP)Voorzitter! Ik heb vijf moties. De beide ministers hebben de nota inspirerend
verdedigd, maar de nota is weinig inspirerend De nota is onevenwichtig en
gebaseerd op compromissen. Dat is ook gezegd. De grote megaverbruikers blijven
in de watten liggen. Er komt geen energieheffing voor de grootverbruikers.
Uit het gestelde op pagina vijf blijkt dat ze hun taakstelling in vier jaar
weer hebben terugverdiend. Kortom, 2,5 megaton voor de industrie is niets,
omdat juist daar de grote megaverbruikers zitten. Ook de werkelijke oorzaak
wordt niet aangepakt. Ik verwijs daarbij naar de tekst van Hare Majesteit
de Koningin die ik heb voorgelezen. Daar zit een stukje van de werkelijke
problematiek in. Daar wordt ook niets aan gedaan. Dat is echter een tekst
uit onvervalste hoek. Dat is toch wel een goeie. Om een en ander toch een
beetje te verbeteren, heb ik de volgende moties.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat:- de regering in het kader van de Wet milieubeheer bedrijven verplicht
om energiebesparingsmaatregelen te nemen, die een rendement van minstens 15%
hebben;- een dergelijk rendement zelfs voor de kernactiviteiten lang niet door
alle bedrijven wordt gehaald;van mening, dat van een dergelijke rendementseis geen enkele stimulans
uitgaat voor energiebesparing;verzoekt de regering om de bedoelde rendementseis te verlagen tot 10%,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (26603).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de Uitvoerings nota klimaatbeleid voor
de sector industrie een reductiedoelstelling van slechts 2,3 Mton CO2-eq stelt;overwegende, dat deze reductie al bereikt kan worden door de normale vervangingsinvesteringen
en maatregelen die vallen onder "good housekeeping";van mening, dat het energiebesparingspotentieel bij de industrie vele
malen hoger is dan deze doelstelling;verzoekt de regering de energiebesparingsdoelstelling voor de industrie
te verhogen tot 7,5 Mton CO2-eq,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (26603).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de regering het gebruik van zuinige auto's wil stimuleren
door afspraken in Europees verband met de autofabrikanten, aangevuld met een
fiscale beloning voor zuinige personenauto's;constaterende, dat de feitelijke omvang van deze doelstelling (0,6 tot
1 Mton CO2-eq) uiterst beperkt is;van mening, dat de ambities op dit terrein aangescherpt moeten worden;verzoekt de regering de reductiedoelstelling door maatregelen op het terrein
van zuiniger personenauto's in de Uitvoeringsnota klimaatbeleid te verhogen
naar 3 Mton CO2-eq,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (26603).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de energiezuinige huishoudelijke apparaten veel duurder
in aanschaf zijn dan onzuinige apparaten;overwegende, dat de subsidies van de overheid en energiebedrijven op energiezuinige
apparaten te laag zijn om huishoudens met benedenmodale inkomens over de streep
te trekken;van mening, dat hierdoor een belangrijke mogelijkheid voor energiebesparing
en reductie van CO2-emissies onvoldoende benut wordt;verzoekt de regering de subsidies op de meest energiezuinige huishoudelijke
apparaten uit te breiden en de meerkosten te dekken uit een heffing op de
meest onzuinige apparaten,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteundZij krijgt nr. 20 (26603).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat:- energiebesparende maatregelen bij een collectieve projectmatige
aanpak het meest effectief zullen zijn;- er nog onbekende mogelijkheden liggen om op energieverbruik te besparen
bij/in woonwijken, scholen, overheidsgebouwen en bedrijfsterreinen;verzoekt de regering in samenwerking met lagere overheden een plan van
aanpak op te stellen om te komen tot een projectmatige aanpak van energiebesparing,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (26603).De heerVan der Staaij(SGP)Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor hun uitvoerige
beantwoording. Het is weer eens onderstreept dat met de nota belangrijke ambitieuze
reductiedoelstellingen in het geding zijn en dat er een serieus pakket voorligt.
Toch zijn onze twijfels over "te zacht" en "te smal" niet weggenomen.Ik wil een enkele opmerking maken over de energiesector. Het is duidelijk
dat de gevolgen van de liberalisering groter zijn dan verwacht. Centrales
kunnen niet opboksen tegen importen die plaatsvinden. Ik zou graag wat meer
duidelijkheid krijgen over de effecten van die liberalisering, ook op de klimaatsdoelstellingen.
Het komt zo nu en dan terloops aan de orde, maar ik zou het op prijs stellen
als daar integraal meer aandacht voor zou zijn. Daarom dien ik de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de liberalisering van de energievoorziening bepaalde
veranderingen en onzekerheden met zich kan brengen ten aanzien van de realisatie
van klimaatbeleidsdoelstellingen;constaterende, dat de Uitvoeringsnota klimaatbeleid geen integraal inzicht
biedt in de verhouding tussen de liberalisering van de energievoorziening
enerzijds en de mogelijkheden tot verwezenlijking van klimaatbeleidsdoelstellingen
anderzijds;verzoekt de regering de consequenties van de liberalisering van de energiesector
voor de realisatie van de klimaatbeleidsdoelstellingen in kaart te brengen
en de Kamer tevens te berichten over in verband hiermee te treffen noodzakelijke
maatregelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Staaij. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 22 (26603).De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter! Er is gesproken over de positie van Borssele en een eventuele
verlenging van de bedrijfstijd van de kerncentrale. Het kabinet zal op dit
punt geen initiatieven nemen. Als wij spreken over het overleg met de energiesector,
dat plaats moet vinden om tot een reductie van 6 megaton te komen, is niet
uitgesloten dat dat aan de orde zal kunnen worden gesteld. Ik denk dat het,
juist gezien de onzekerheden over de haalbaarheid van die 6 megaton met het
pakket dat vandaag voorligt, vooral aan zal moeten komen op het overleg met
de sector.Tot slot wil ik nog een opmerking maken over het stimuleren van duurzame
energie. Ik wil graag onderstrepen daar naar de mening van de SGP-fractie
op dit terrein extra impulsen nodig zijn, maar dat het meer geëigend
is om daar op andere momenten over door te spreken.De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Ook ik dank beide bewindspersonen voor de gegeven antwoorden
en voor de vastbeslotenheid, voorzover waarneembaar, om de nota ook daadwerkelijk
te gaan uitvoeren. Het heeft de nodige verwachtingen gewekt en dat waardeer
ik.Ik had, evenals de heer Crone, gehoopt dat Nederland erin zou zijn geslaagd
om voor de zesde Conferentie van partijen, die in Nederland wordt gehouden,
het goedkeuringswetsvoorstel, dat nog moet worden ingediend, af te ronden.
Kortom, dat de ratificatie in Nederland zou hebben plaatsgevonden. Ik hoor
van de minister van VROM dat daar geen sprake van kan zijn en dat het de bedoeling
is dat 10 jaar na Rio te doen. Dat is 2002. Dat vind ik teleurstellend laat.
Ik begrijp echter dat er Europese afspraken zijn gemaakt. Ik zou het wel verstandig
en wenselijk vinden als tijdens die zesde Conferentie van partijen Nederland
zou kunnen zeggen dat een begin van goedkeuring is gemaakt en dat er een wetsvoorstel
bij de Kamer ligt. Ik heb daar al vaak om gevraagd. Om dat kracht bij te zetten,
dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het wenselijk is dat het Kyotoprotocol zo snel mogelijk
door alle partijen wordt geratificeerd;van mening, dat de geloofwaardigheid van de Nederlandse inspanningen gebaat
is bij een voorspoedige behandeling van het nog in te dienen goedkeuringsvoorstel
terzake van het Kyotoprotocol;verzoekt de regering te bevorderen dat de parlementaire behandeling van
genoemd wetsvoorstel kan beginnen voor de in november 2000 in Den Haag te
houden zesde conferentie van partijen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Middelkoop, Crone, Augusteijn-Esser,
Van den Akker, M.B. Vos, Poppe en Van der Staaij.Zij krijgt nr. 23 (26603).De heerKlein Molekamp(VVD)Ik ben de enige die niet mede heeft ondertekend. Ik had van de minister
begrepen dat in Europees verband wordt afgestemd wanneer men in alle landen
de behandelingsprocedure gaat volgen. Als de meeste landen daar nog niet mee
bezig zijn en nog even wachten op de afstemming, om elkaar onder druk te zetten,
bent u dan voor een eigenstandige behandeling van Nederland of zegt u: het
is goed als dat drukmiddel overeind blijft?De heerVan Middelkoop(GPV)Ik had iets anders begrepen. In de onderscheiden landen is de goedkeuringsprocedure
nogal verschillend. Sommige landen doen dat heel snel, maar wij zijn meestal
nogal traag. Een duidelijke voorbeeld daarvan is de behandeling van de goedkeuringsvoorstellen
terzake van de Verdragen van Amsterdam en Maastricht. Het moment waarop je
begint met de goedkeuring, doet er niet zoveel toe. Ik heb begrepen dat zij
gelijktijdig willen eindigen en de ratificatieprocedure willen afronden. Ik
zie de minister knikken. Het maakt dus niet zoveel uit op welk moment Nederland
begint met de parlementaire behandeling. Vandaar de motie om op het moment
dat wij in Nederland de zesde conferentie van partijen hebben, te kunnen zeggen
dat wij zijn begonnen met de goedkeuringsprocedure die noodzakelijk is om
met die andere landen tot ratificatie te kunnen overgaan.De heerKlein Molekamp(VVD)U wilt te allen tijde gelijktijdig eindigen met de andere landen in Europa.De heerVan Middelkoop(GPV)Wat ik wil, doet er niet zoveel toe. Er zijn kennelijk afspraken gemaakt
tussen de Europese landen. Ik kan de logica daarvan wel inzien, omdat de Europese
Unie ook partner is bij het Kyotoprotocol.Dan kom ik op het heel belangrijke punt van de omzetting van het gebruik
van kolen in kolencentrales naar aardgas. Beide ministers zijn hier wel duidelijk
over geweest, totdat minister Jorritsma het bekende adagium van Jan de Koning
reciteerde: als niet kan wat moet, dan moet wat kan. Dan kan je ook heel verschillend
uitkomen. Dat was niet de bedoeling van degenen die steun gaven aan dit onderdeel
van de nota. Daarom dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de regering met de eigenaren van kolencentrales op basis
van vrijwilligheid een afspraak wil maken over het vervangen van de inzet
van kolen door aardgas;voorts overwegende, dat de regering de mogelijkheid openhoudt dat bij
nieuwe inzichten een nieuw afwegingsmoment noodzakelijk zal zijn;verzoekt de regering:1. over de voortgang van de besprekingen de Kamer jaarlijks te
rapporteren;2. in geval van onverhoopt geheel of ten dele afzien van deze maatregel
nieuwe voorstellen te doen die garanderen dat de voorgenomen reductie van
de emissie van broeikasgassen met 6% binnen de gestelde termijn
kan worden verwezenlijkt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Middelkoop. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24 (26603).De heerVan Middelkoop(GPV)Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat men in Zeeland en in het bijzonder
in Borssele wat teleurgesteld is over dit debat. Ik verzoek de partijen daar
hun teleurstelling te richten tot die politieke groeperingen die voor dit
debat de nodige verwachtingen hebben gewekt en deze niet hebben waargemaakt
in dit debat. Ik maak een voorzichtige uitzondering voor de heer Van den Akker,
die bij een toelichting op een van zijn moties heeft aangegeven dat je er
ook Borssele in kunt lezen.De voorzitter:Ik constateer dat er in totaal twintig moties zijn ingediend. Ik acht
het schier onmogelijk dat het kabinet definitief reageert op deze moties.
Wellicht is het mogelijk om dat schriftelijk te doen. Die keuze laat ik graag
aan het kabinet. Er zijn ook enkele vragen gesteld. Ik denk dat een deel daarvan
schriftelijk beantwoord kan worden, maar dat een enkele vraag reeds nu mondeling
kan worden toegelicht. Ik laat de keuze graag aan het kabinet, maar ik reik
deze mogelijkheid aan.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Tweede termijn van de zijde van de regeringMinisterPronkVoorzitter! Het is ons beider voorstel om geen enkel oordeel uit te spreken
over de moties die zijn ingediend. Ik vind dat je de moties pas recht kunt
doen, wanneer je ze behoorlijk hebt bestudeerd en er even over hebt kunnen
praten. Een aantal moties heeft betrekking op hetzelfde onderwerp, dus daar
moeten wij even goed naar kijken. De Kamer kan binnen zeer afzienbare tijd
ons beider oordeel over al deze twintig moties schriftelijk tegemoetzien.
Dat lijkt mij meer recht te doen aan de ongetwijfeld zeer serieuze wijze waarop
deze moties zijn voorbereid.Vervolgens is mij een drietal vragen gesteld. De heer Crone heeft gevraagd
of ik de verantwoording draag over de verschillende componenten van het totale
beleid. Het is als volgt geregeld. Ik draag als eerstverantwoordelijke voor
het klimaatbeleid verantwoordelijkheid voor het totaal. Uiteraard is ieder
van mijn collega's specifiek verantwoordelijk voor specifieke onderdelen van
het totaal. Vandaar dat collega Jorritsma alles te zeggen heeft over al die
zeer uitgebreide onderdelen die haar regarderen. Wij werken goed samen, ook
met de andere collega's. Men kan mij op het totale effect van een en ander
aanspreken. Wij doen ook heel veel samen. Wij zullen heel vaak gezamenlijk
overleg voeren met de betreffende sectoren. De elektriciteitscentrales hebben
mij bijvoorbeeld gevraagd of ik alsjeblieft met collega Jorritsma het overleg
met hen wil voeren. Mijn antwoord was dat ik niet zonder haar kom. Dat is
totaal onmogelijk.De tweede vraag had betrekking op de EPN in verband met huurwoningen.
Ik wil die vraag schriftelijk beantwoorden in overleg met collega Remkes.De derde vraag betreft het moratorium op de afvalverbranding. Dat moratorium
is er nu speciaal voor de reguliere afvalverbranding om op die manier hoogrendementsverbrandingsinstallaties
te kunnen stimuleren. Dat blijft nog steeds bestaan. Wij zullen in het kader
van een volgende rapportage over het afvalverwijderingsbeleid daarop nader
ingaan.Er zijn opmerkingen gemaakt over de kernenergie. Ik wil daar geen enkel
misverstand over laten bestaan. Iedereen heeft altijd het recht, welk voorstel
dan ook te doen. Wat mij betreft, is daarvoor in het pakket zoals het kabinet
dat aan de Kamer heeft voorgelegd, noch in het basisonderdeel, noch in het
reserveonderdeel, ruimte ingebouwd.De heerKlein Molekamp(VVD)Nu de minister dat zo expliciet stelt, neem ik aan dat de resultaten van
het overleg met de elektriciteitscentrales te allen tijde aan de Kamer zullen
worden toegestuurd. Dit punt zal dan ongetwijfeld weer op de agenda staan.MinisterJorritsma-LebbinkVoorzitter! Ik meen dat bijna alle vragen die mij gesteld zijn door moties
onderbouwd zijn. Ik wil nog wel iets zeggen over de inzet van duurzame energie.
De heer Crone suggereerde dat op de lange termijn er geen extra vraag aan
de markt ontlokt zou kunnen worden. Ik wijs erop dat op dit moment voor onderdelen
van het duurzame energiebeleid, zeker als volgend jaar de REB weer verder
verhoogd is, de prijs zeer vergelijkbaar is tussen duurzame energie en normale.
Onze ervaring is dat de markt wel degelijk groeit en dat de vraag zeer groeit.
Als wij er gezamenlijk nog een schepje bovenop kunnen doen, zal de markt nog
meer groeien. Op dit moment is er een groot tekort in het aanbod. Ik zal daarop
in reactie op de motie die daarover is ingediend, verder ingaan. Het is niet
zo dat er op dit moment onvoldoende vraag is en genoeg aanbod. Het is andersom.De heerCrone(PvdA)Hoe groter de vraag wordt, hoe meer aanbod er moet komen, zodat het duurder
wordt. Windenergie is nog steeds de goedkoopste optie. De vraag zal weer inzinken,
omdat het te duur wordt. Dat is een vicieuze cirkel. Het debat wordt voortgezet.MinisterJorritsma-LebbinkIk zeg niet dat je de vraag moet verplichten als je het hebt over een
soort duurzame energie, waarvan het plaatsen meer energie in traditionele
zin kost dan de fabricage van de producten zelf.De voorzitter:Ik constateer dat wij aan het einde van het notaoverleg zijn gekomen.
Ik dank beide bewindslieden, de ondersteunende ambtenaren en de belangstellenden
in de zaal.Sluiting 23.07 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Reitsma (CDA), voorzitter, Van Middelkoop (GPV), Witteveen-Hevinga
(PvdA), Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Crone
(PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), ondervoorzitter,
Eisses-Timmerman (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Luchtenveld (VVD), Van Wijmen
(CDA), Kortram (PvdA), Van der Knaap (CDA), Ravestein (D66), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), Oplaat (VVD), Van der Staaij (SGP), Schoenmakers
(PvdA), Waalkens (PvdA) en Udo (VVD). Plv. leden: Leers (CDA), Stellingwerf (RPF), Dijksma (PvdA), Valk (PvdA),
Essers (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), De Boer (PvdA), Scheltema-de
Nie (D66), Van Beek (VVD), Geluk (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Schreijer-Pierik
(CDA), Blok (VVD), Biesheuvel (CDA), Bos (PvdA), Van den Akker (CDA), Giskes
(D66), M.B. Vos (GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Niederer (VVD), Van 't
Riet (D66), Spoelman (PvdA), Hindriks (PvdA) en Voorhoeve (VVD).XNoot2 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA),
Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF),
M.B. Vos (GroenLinks), Van Zuijlen (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Hofstra
(VVD), Van Walsem (D66), Wagenaar (PvdA), Stroeken (CDA), De Boer (PvdA),
Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Verburg (CDA), Bos (PvdA), Blok (VVD) en
Hindriks (PvdA). Plv. leden: Verbugt (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek (PvdA), Wijn (CDA), Klein
Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), Kamp (VVD), Van den Berg (SGP), Poppe
(SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Van der Steenhoven (GroenLinks),
Schoenmakers (PvdA), Bakker (D66), Van Baalen (VVD), Schimmel (D66), Herrebrugh
(PvdA), Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD),
Schreijer-Pierik (CDA), Koenders (PvdA), Udo (VVD) en Hamer (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26603-25.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl