Wet bescherming persoonsgegevens; Voorlopig verslag van de vaste commissie voor Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19992000-25892, nr. 92b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-02-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

25892 nr. 92b

24-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Reikwijdte van het wetsvoorstel3. Algemene normen en sectorale invulling, overzichtelijkheid
en complexiteit4. Grondwettelijke aspecten5. De verhouding tussen Wbp en Wpr6. Toezicht7. Handhaving en handhaafbaarheid8. Kosten9. Evaluaties10. VoorlichtingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25892Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 892Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens)nr. 92bVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR JUSTITIE1Vastgesteld 24 februari 2000Het voorbereidend onderzoek gaf de commissie aanleiding tot het maken
van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.1. AlgemeenDe leden van de CDA-fractie memoreerden dat
het onderhavige wets- voorstel de implementatie vormt van de richtlijn nr.
95/46/EG van het Europese Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23
november 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband
met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van
die gegevens (PbEG L 281). De implementatietermijn liep tot 23 oktober 1998.Op 1 oktober 1996 heeft de toenmalige minister van Justitie bij de behandeling
in de Eerste Kamer van het wetsvoorstel Wijziging van de in artikel 7 van
de Wet persoonsregistraties opgenomen termijn voor het indienen van een voorstel
van wet (24 516) op vragen van de woordvoerder van de CDA-fractie, Hirsch
Ballin geantwoord dat het thans aan de orde zijnde wetsvoorstel in de eerste
helft van 1997 kon worden ingediend bij de Tweede Kamer. Met grote stelligheid
heeft de toenmalige minister beweerd het wetsvoorstel vóór 1
juni 1997 te zullen indienen. «Ik hoop dat wij niet straks moeten constateren
dat wij in gebreke zijn met die datum van 23 oktober 1998. Ik doe er
mijn best voor» (Handelingen I 1996–1997, 2, 1 oktober 1996,
blz. 66–67). Het wetsvoorstel werd uiteindelijk op 14 februari
1998 aan de Tweede Kamer aangeboden. Al geruime tijd vóór 23 november
1995 moet het de toenmalige minister en haar ministerie duidelijk zijn geweest
dat de genoemde Europese regelgeving tot nieuwe Nederlandse wetgeving moest
leiden. Het voorstel voor de Europese richtlijn stamt uit 1990. Gelet op de
Wet persoonsregistraties hadden aanvankelijk medio 1996 en later medio 1997
wetsvoorstellen ingediend moeten zijn. Op 1 oktober 1996 gaf de minister van
Justitie aan dat uiterlijk 1 juni 1997 het thans aan de orde zijnde wetsvoorstel
er zou zijn, zodat de implementatietermijn niet overschreden zou worden. De
leden van de CDA-fractie vroegen een duidelijke verklaring voor de excessieve
vertraging die bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is opgetreden. Bij deze verklaring wilde deze fractie ook inzicht krijgen in het verloop
van het planningsproces ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel sedert
1994.Het wetsvoorstel is bij nota's van wijziging van 2 december 1998,
29 maart 1999 en 13 juli 1999 gewijzigd. Zeker de eerste, maar ook
de laatste is als ingrijpende wijziging te kwalificeren. In het wetgevingsoverleg
van 15 maart 1999 (Kamerstukken II, 25 892, nr. 8) is de vraag gesteld
waarom het kabinet niet het advies van de Raad van State heeft gevraagd heeft
over wijzigingen in het wetsvoorstel. Het door de minister van Justitie gegeven
antwoord heeft de leden van de CDA-fractie niet kunnen overtuigen. Zij waren
van mening dat bij een juiste prioriteitsstelling ten departemente er voldoende
gelegenheid was geweest een «spoedadvies» aan de Raad van State
te vragen.Intussen is de Europese Commissie kort na de aanvang van het jaar 2000
een ingebrekestellingsprocedure tegen Nederland begonnen omdat de eerder genoemde
Europese richtlijn niet tijdig is geïmplementeerd. De implementatiedatum
is immers ruimschoots gepasseerd. De leden van de CDA-fractie gaven te kennen
ingelicht te willen worden over de stand van zaken in die procedure. Ook wilden
zij weten welke andere lidstaten ter zake van de implementatie van de genoemde
richtlijn door de Europese Commissie in gebreke zijn gesteld. Hebben zij uit
de bijlage bij de brief van de minister van Justitie van 7 december 1999 aan
de Voorzitter van de Eerste Kamer (Kamerstukken 1999–2000, 25 892,
Nr. 92a) mogen afleiden, dat Denemarken, Duitsland, Spanje, Ierland, Frankrijk,
Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk ook in gebreke zijn gesteld? Op dit punt
zouden deze leden gaarne nadere specificaties ontvangen.Sedert het verstrijken van de implementatietermijn per 23 oktober
1998 kan een ieder zich in en buiten rechte beroepen op de rechtstreekse werking
van de Europese richtlijn. Waar het Nederlandse recht met de richtlijn strijdige
bepalingen bevat, prevaleert de Europese richtlijn. Dat geldt ook ten aanzien
van de Wet persoonsregistraties. De leden van de CDA-fractie stelden de vraag
of er gevallen bekend zijn, in rechterlijke uitspraken, in de praktijk van
de Registratiekamer of anderszins, waarin al dan niet met succes een beroep
is gedaan op de rechtstreekse werking van de richtlijn. Indien deze vraag
bevestigend beantwoord wordt, zo vroegen deze leden, valt daaruit dan lering
te trekken voor de uitvoering en toepassing van het onderhavige wetsvoorstel?De leden van de VVD-fractie zeiden kennis
te hebben genomen van het gewijzigde voorstel van wet bescherming persoonsgegevens
en de daaraan voorafgaande stukken. Zij toonden waardering voor het rechtsstatelijk
verantwoorde evenwicht dat is gezocht en bereikt tussen de wenselijkheid van
het functioneel gebruik van persoonsgegevens en het beschermen van persoonsgegevens.
Zij hadden met instemming kennis genomen van de nadruk op zelfregulering in
de verschillende branches van het bedrijfsleven.De leden van de VVD-fractie onderkenden dat het voorstel van wet strekt
tot implementatie van de Europese privacyrichtlijn 95/46/EG. Zij waren zich
ook bewust van de ingewikkeldheid van de materie en van de snelle veranderingen
waaraan deze onderhevig is. Dit neemt niet weg dat de leden van de VVD-fractie
zich op al deze punten zorgen zeiden te maken.Zoals in de memorie van toelichting (Kamerstukken II, 25 892, nr
3, blz. 5–6) wordt opgemerkt, biedt de Europese richtlijn 95/46/EG ruimte
tussen een minimum en een maximum en zijn daarbij verschillende benaderingen
mogelijk. Kan de minister, zeker ook na de vele wijzigingen die het oorspronkelijke
voorstel van wet heeft ondergaan, nog eens precies duidelijk maken waar het
wetsvoorstel boven de minimum-vereisten van de richtlijn uitkomt?
En waarom?De Wet bescherming persoonsgegevens moet vele functies in zich verenigen.
Niet alleen gaat het om uitvoering van de EU-richtlijn van 24 oktober
1995 (deze richtlijn had al in ons nationale recht geïmplementeerd moeten
zijn), ook vervangt de wet de Wet persoonsregistratie, levert de wet een uitwerking
van de Grondwet, artikel 10, leden twee en drie, en moet dit het centrale
document worden waarop sectorale privacywetgeving en zelfregulering worden
afgestemd. De leden behorende tot de PvdA-fractie
constateerden dat dit ambitieuze en meervoudige streven veel tijd gekost heeft
en, ondanks de goede bedoelingen, in de juridische uitwerking tegenvalt.De leden van de fractie van GroenLinks hadden
na kennis te hebben genomen van het wetsvoorstel nog een aantal vragen.Waarom is er betrekkelijk veel tijd verstreken tussen het moment van publicatie
van de Europese Richtlijn en het moment van indiening van dit wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer? Hoe is de stand van zaken met betrekking tot de inbreukprocedure
tegen Nederland?De leden van de fractie van D66 hadden met
enige verbazing kennis genomen van het even omvangrijke als ingewikkelde wetsvoorstel
«Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens». Want hoezeer
deze leden er ook van overtuigd waren dat een effectieve bescherming van persoonsgegevens –
ook in het kader van de EU – van eminent belang is voor het functioneren
in – en vertrouwen op de democratische rechtsstaat van individuele burgers,
de gekozen wetssystematiek en de mede daaruit voortvloeiende omvang van wet
en toelichting deed hen verzuchten dat zij hoopten dat «eminent belang»
en «omvang en ondoorzichtigheid» niet perse hand in hand hoefden
te gaan. In dit stadium van de wetsgeschiedenis, waarbij tempo van invoering
van het wetsvoorstel op grond van de Europese richtlijn een bepalende rol
speelt, beperkten zij zich tot een aantal vragen en opmerkingen van bestuurlijke
en procedurele aard.Gaarne zagen deze leden een overzicht van voor deze bewindslieden relevante
EU-richtlijnen op basis waarvan wetgeving in de maak is, alsmede de voortgang
die bij de voorbereiding daarvan wordt gemaakt en het moment waarop zonder
het risico van een Europese infractieprocedure de desbetreffende wetsvoorstellen
bij de Staten Generaal aanhangig gemaakt dienden te worden.2. Reikwijdte van het wetsvoorstelIn het wetsvoorstel gaat het eerst en vooral om de bescherming van het
belang of de fundamentele rechten en vrijheden van degene op wie een persoonsgegeven
betrekking heeft, in het bijzonder het recht op bescherming van de persoonlijk
levenssfeer. Daarbij lijkt het uitgangspunt vooral te zijn: «Persoonsgegevens
zijn geheim, tenzij...». De leden van de CDA-fractie
stelden de vraag of in de huidige informatie-, communicatie- en netwerksamenleving
met snel voortschrijdende ontwikkelingen op het terrein van de informatie-
en communicatietechnologie dat uitgangspunt nog wel toereikend is. Of zoals
Schreuders schreef in Ars Aequi 1999, blz. 35: «...onze maatschappij
een weg is ingeslagen naar een kenbaarheidsmaatschappij. Hieronder moet worden
verstaan een samenleving waarin identificeerbaarheid en kenbaarheid eerder
regel dan uitzondering zijn. Kenbaarheid is het uitgangspunt (geworden). Oftewel:
persoonsgegevens zijn openbaar, tenzij... In een dergelijke samenleving moet
anonimiteit actief worden bewerkstelligd». Het actief bewerkstelligen
van anonimiteit, betreft niet alleen de relatie tussen de overheid
en haar instellingen enerzijds en burgers anderzijds, maar ook de relatie
tussen burgers onderling en de relatie van burgers met allerlei particuliere
organisaties en ondernemingen.Zowel de Europese richtlijn als het wetsvoorstel zijn in overwegende mate
opgezet vanuit een bestuursrechtelijke invalshoek. De brief van 4 februari
2000 van de Commissie Privacy van de Raad van de Centrale Ondernemersorganisaties
(RCO) aan de Commissie wijst daar ook nog eens op1.
Daarbij lijkt voorbij gegaan te zijn aan mogelijkheden om het privacyrecht
in te bedden in het civiele recht (waar het civielrechtelijke verhoudingen
betreft) en duidelijk te integreren in het staatsen bestuursrecht (waar het
de relatie met de overheid betreft). Het gevolg van een en ander is, dat consumenten,
werknemers, patiënten etc. geen partij meer zijn in discussies over de
bescherming van hun persoonlijke levenssfeer en dat bij belangenafwegingen
privacybelangen een status aparte hebben en formeel
prevaleren boven andere belangen. Indien het gaat om de bescherming van het
belang of de fundamentele rechten en vrijheden van betrokkenen in de zin van
het wetsvoorstel, zou het dan niet aangewezen zijn geweest dat weten regelgeving
uitdrukkelijk zouden voorzien in directe gesprekken tussen onder meer bedrijven,
werknemers en klanten en in direct overleg tussen overheidsinstellingen en
burgers om tot de vaststelling van gedragscodes en best
practices te komen (in plaats van indirecte gesprekken en indirect
overleg via het College bescherming persoonsgegevens). Meer aandacht voor
een directe materiële uitwerking van fair play
normen dan voor meer procedureel getinte preciseringen van de in het wetsvoorstel
neergelegde proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginselen dus. Zo stelden
de leden van de CDA-fractie de vraag of de implementatie van de Europese richtlijn
op onderdelen ook bereikt had kunnen worden door een regeling bij algemene
(leverings)voorwaarden van een bedrijf, een organisatie of een branche of
een regeling in een collectieve arbeidsovereenkomst.Het was de leden van de CDA-fractie overigens opgevallen dat de Europese
richtlijn niet alleen betreft de bescherming van natuurlijke personen in verband
met de verwerking van persoonsgegevens maar ook het vrije verkeer van die
gegevens. Wat ongenuanceerd gesteld lijkt de Europese richtlijn georiënteerd
op «het in goede banen leiden» van het een en het ander, terwijl
de Nederlandse wetgeving er meer op uit lijkt te zijn «barrières
op te werpen». Meer in het algemeen: naar het oordeel van de fractie
mogen de kansrijke aspecten van ICT-ontwikkelingen niet gefrustreerd worden
door de angst voor bedreigingen welke aan die ontwikkelingen ook inherent
zijn.Verwerking van een persoonsgegeven in de zin van het wetsvoorstel heeft
volgens het voorstel in beginsel altijd een relatie met belangen van de betrokkene
of diens persoonlijke levenssfeer. Kunnen de bewindslieden zich voorstellen
dat er contexten en samenhangen zijn, waarin verwerking van een persoonsgegeven
daaraan niet of slechts uiterst marginaal raakt? Indien dit laatste het geval
is, hoe is hiermede dan rekening gehouden in het wetsvoorstel?Bij bestudering van het wetsvoorstel en de er bij behorende stukken konden
de leden van de CDA-fractie zich niet aan de indruk onttrekken dat de technologie
en de voorziene (procedure)regels soms in een gespannen relatie tot elkaar
komen te staan. Het wetsvoorstel is niet duidelijk als het gaat over de juridische
status van berichten. Op dit punt werd verwezen naar de memorie van toelichting
op de bladzijden 59 en 60. Zou het niet de voorkeur verdienen om transmissie
geheel uit te sluiten van het verwerkingsbegrip (ook indien sprake is van
tijdelijke opslag tijdens de transmissie)? Toepassing van een aantal regels
ten aanzien van Internet leidt tot verrassingen. Zie bijvoorbeeld de bepalingen
in hoofdstuk 11 van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting, bladzijde
193 (onderaan). In het al eerder genoemde wetsvoorstel 26 410
is voorgesteld de strafbaarstellingen in het wetsvoorstel bescherming persoonsgegeven
uit te breiden naar verwerkingen via telecommunicatie (Zie 24 610, hoofdstuk
2 inzake art. 441c WvStr). Deze min of meer geruisloze aanpassing van het
wetsvoorstel zal grote gevolgen hebben voor gewone activiteiten als het gebruik
van telefoons met callerID en caching of mirroring via Internet. Met
betrekking tot dit laatste punt rees bij deze leden de vraag of in de wetgevingsvoorbereiding
voldoende zicht bestaat op technische en technologische mogelijkheden in relatie
tot hetgeen als strafbaar moet worden gekwalificeerd. Zou nader onderzoek
ter zake niet moeten worden bevorderd en afgewacht? Meer in het algemeen:
is de thans voorgestelde wetgeving voldoende toekomstbestendig, ook wanneer
men bijvoorbeeld denkt aan de mogelijkheden van identificatie via biometrie?De leden van de CDA-fractie zeiden positief te staan tegenover de ruimte
in het wetsvoorstel voor de eigen verantwoordelijkheid, die via de voorbereiding
van sectorwetgeving, via gedragscodes, via functionarissen voor de gegevensbescherming
en naar zij aanneemt ook via de Raad van Advies bij het Cbp gestalte zal kunnen
krijgen. In dit kader rezen bij deze leden nog enkele vragen. Gelet op de
tekst van amendement op stuk nr. 20 bij het onderhavige wetsvoorstel en die
van amendement op stuk nr. 5 bij wetsvoorstel 26 410 (Wijziging van bepalingen
met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens) vroegen de leden hier
aan het woord naar een duidelijke uiteenzetting van de rechtspositie van de
functionaris voor de gegevensbescherming als bedoeld in artikel 62 van het
wetsvoorstel. Daarbij ging het niet uitsluitend, maar toch wel vooral ook
om de arbeidsrechtelijke aspecten, met name van die situaties waarin er een
spanningsveld groeit tussen de verantwoordelijke in de zin van het wetsvoorstel
(of een organisatie van verantwoordelijken) en de genoemde functionaris, bijvoorbeeld
ter zake van de uitleg en toepassing van privacywetgeving. Hoe moet men de
eigen verantwoordelijkheid van de verantwoordelijke zien? Een tweede, maar
kortere vraag is die naar een bij voorkeur limitatieve opsomming van de rechtsgevolgen
van de totstandkoming van een gedragscode.De leden hier aan het woord verwezen naar een brief van de Commissie Privacy
van de RCO aan de Kamercommissie1. Bij deze brief
is een afschrift gevoegd van een brief van 30 maart 1999 aan het ministerie
van Justitie over het concept Vrijstellingsbesluit. Deze leden zouden graag
op de hoogte worden gesteld van de beantwoording van de in die brief gestelde
vragen, naar de actuele stand van zaken.In het kader van de informatie- en communicatietechnologie wordt het nodige
verwacht van Privacy Enhancing Technology. De aanvaarding van de motie-Nicolai
(Kamerstukken II, 25 892, nr 31) roept bij de leden van de VVD-fractie de vraag op welke ontwikkelingen de bewindslieden bij
de inzet van Privacy Enhancing Technology voorziet en of hij daarbij anticipeert
op toekomstige vereenvoudigingen van de privacy-regelgeving.De systematiek van het wetsvoorstel laat te wensen over. Dat komt naar
het oordeel van de leden van de PvdA-fractie de
begrijpelijkheid van het wetsvoorstel niet ten goede en leidt op een aantal
punten zelfs tot inconsequenties en overbodige bepalingen.Zo draagt artikel 15 de verantwoordelijke op tot zorg voor de naleving
van de verplichtingen genoemd in paragraaf 1 van hoofdstuk 2. Een aantal
bepalingen worden dan echter van die verplichting uitgezonderd, wellicht omdat
in die bepalingen zelf al een nalevingsverplichting voor de verantwoordelijke
is geformuleerd. Erg duidelijk is die aanpak voor de lezer niet. Onduidelijk
is bijvoorbeeld waarom artikel 9, tweede lid niet in het rijtje
van uitzonderingen voorkomt, hoewel dat lid naar de tekst genomen een verplichting
oplegt aan de verantwoordelijke. Is naleving van die verplichting ineens niet
van belang? Belangrijker nog is dat het gehele regime voor gevoelige gegevens
van paragraaf 2 van hoofdstuk 1 lijkt te zijn vrijgesteld van de zorg
van de verantwoordelijke. De artikelen 16 en verder worden immers niet genoemd.De leden van de PvdA-fractie meenden dat het uit systematisch oogpunt
aanbeveling zou verdienen om de verhouding tussen de verschillende soorten
voorwaarden voor gerechtvaardigde gegevensverwerking – zoals de algemene
voorwaarden (paragraaf 1, hoofdstuk 2), de voorwaarden voor verenigbare
«verdere verwerking» (artikel 9) en de voorwaarden voor gevoelige
gegevens (artikel 23) – duidelijk te maken en de verschillen te verklaren.
Waarom staat bijvoorbeeld «de vaststelling, de uitoefening of de verdediging
van een recht in rechte» wel genoemd als rechtvaardigingsgrond voor
de verwerking van gevoelige gegevens, maar niet als recht- vaardigingsgrond
voor de verwerking van «gewone» gegevens?Uit een studie van het Rathenau Instituut is gebleken dat risicoselectie
een van de belangrijkste problemen is die zich in de nabije toekomst met betrekking
tot de verwerking van persoonsgegevens zullen voordoen. Data-mining technieken
leiden nu al tot de opstelling van profielen van risicogroepen. Zo kan dan op grond van de postcode een aanvrager een verzekering
of hypotheek geweigerd worden, vanwege het negatieve groepsprofiel dat in
verband met die postcode is opgesteld. De leden van de PvdA-fractie moesten
tot hun spijt constateren dat het huidige wetsvoorstel geen bescherming biedt
aan deze groepsgerichte vormen van risicoselectie, aangezien groepsprofielen,
blijkens de reactie van de minister op vragen uit de Tweede Kamer, niet kunnen
worden beschouwd als persoonsgegevens in de zin van de wet (Kamerstukken II,
1998–1999, 25 892, nr. 13, blz. 8). Zij verzochten de minister
om zich uit te spreken over de interpretatie van het begrip persoonsgegeven
uit artikel 1, onderdeel a. Zelf zeiden zij onder «elk gegeven betreffende
de (...) persoon» ook «elk gegeven dat wordt toegepast op de (...)
persoon» te verstaan. Kunnen de bewindslieden deze zienswijze onderschrijven?In artikel 1 onderdeel b is een niet-uitputtende opsomming gegeven van
handelingen die vallen onder de «verwerking» van persoonsgegevens.
In deze opsomming misten de leden van de PvdA-fractie de cruciale hande- ling
van het anonimiseren van gegevens. Betekent deze omissie dat door gegevens
op een of andere manier geheel of gedeeltelijk te anonimiseren de gehele wet
kan worden omzeild?Gecombineerde lezing van de artikelen 4, eerste lid en 76 roept de vraag
op wat nu eigenlijk het regime is voor gegevensverwerking door een Nederlands
bedrijf dat een deel van zijn gegevens op buitenlands grondgebied laat verwerken.
Het was de leden van de PvdA-fractie niet duidelijk welk regime dan geldt,
dat van de wet zelf of alleen de toets waarbij wordt nagegaan of het land
dat de gegevens verwerkt een passend beschermingsniveau waarborgt.Artikel 41 regelt het verzet tegen gegevensverwerking ten behoeve van
direct marketing. Daar wordt echter gesproken over «de totstandbrenging
van een directe relatie», hetgeen de vraag oproept of gegevens die niet
voor zo'n directe relatie gebruikt worden buiten het recht van verzet vallen.
Mag, met andere woorden, de verantwoordelijke de gegevens van betrokkenen
na verzet nog steeds blijven gebruiken voor bijvoorbeeld statistische doeleinden
in het kader van direct marketing?Is, zo vroegen de leden van de fractie van GroenLinks, de verkrijging van gegevens door middel van een detectivebureau
volgens het kabinet te allen tijde in strijd met artikel 6 van het wetsvoorstel,
zo neen onder welke omstandigheden zou een dergelijke vorm van
gegevensverkrijging als behoorlijk en zorgvuldig kunnen worden aangemerkt?Kunnen de bewindslieden nader ingaan op artikel 13, dat tot dusverre in
de parlementaire behandeling nog vrij weinig aandacht heeft gekregen. Wat
zijn bij de huidige stand der techniek passende beveiligingsmaatregelen voor
bijvoorbeeld een streekziekenhuis, een bank, een middelgrote sociale dienst
of een politieke partij? Wat zijn de sanctiemogelijkheden als een verantwoordelijke
kennelijk in strijd handelt met de verplichting van artikel 13?De leden van de fractie van D66 vroegen hoe
de berichten in de media (over de bereidheid van het Openbaar Ministerie om
«informatie over fraudezaken ter beschikking te stellen aan verzekeraars,
maar wil daarover nog een oordeel van de Registratiekamer afwachten ... Mocht
de registratiekamer niet akkoord gaan, dan zou privacywetgeving moeten worden
aangepast, zo menen partijen.») zich verhouden tot het voorliggende
wetsvoorstel.3. Algemene normen en sectorale invulling, overzichtelijkheid
en complexiteitDe leden van de CDA-fractie constateerden,
dat er op het terrein van informatie- en communicatietechnieken en de hieraan
ten grondslag liggende technologische ontwikkelingen veel wet- en regelgeving
tot stand is gekomen, respectievelijk in voorbereiding is ter bescherming
van fundamentele rechten en vrijheden, waaronder het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van natuurlijke personen. Behalve dat deze
constatering vragen oproept met betrekking tot rechtspersonen, rijzen in dat
kader ook vragen rond de samenhang in en het overzicht van de wet- en regelgeving.
Uit de op handen zijnde wet- en regelgeving zijn onder meer te vermelden:– De Wet bijzondere politieregisters van 27 mei 1999, Stb.
1999, 244;– 26 228 Wetsvoorstel tot wijziging van de Wet gemeentelijke
basisadministratie persoonsgegevens;– 26 410 Wetsvoorstel tot wijziging van bepalingen met betrekking
tot de verwerking van persoonsgegevens;– 26 671 Wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht,
het Wetboek van Strafvordering en de Telecommunicatiewet in verband met nieuwe
ontwikkelingen in de informatietechnologie (computercriminaliteit II);– 26 943 Wetsvoorstel tot wijziging van enige wetten teneinde
de aanspraak jegens bestuursorganen op verstrekkingen, voorzieningen en uitkeringen
afhankelijk te maken van het in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens
opgenomen gegeven omtrent het adres van een ingezetene;– Het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en
de Raad betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met
de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen en organen van de
Gemeenschap en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (COM (99) 337
def.), dat op 7 december 1999 op de agenda stond van de Interne Marktraad;– Naar aanleiding van 26 887 Omgaan met vertrouwelijke gegevens
bij de Belastingdienst (onderzoeksrapport van de Algemene Rekenkamer van 11 november
1999) volgt er wellicht een nieuwe wettelijke regeling voor het verstrekken
van persoonsgegevens door de fiscus (zie in dit verband ook de opvattingen
van de Registratiekamer, zoals vermeld in de Staatscourant van 12 januari
2000, blz. 1: «Fiscus behoeft nieuwe wet voor omgang privacy»).Hoe krijgt een burger nog voldoende houvast met betrekking tot de bescherming
van zijn of haar belangen, zijn of haar rechten en vrijheden,
speciaal waar het om de bescherming van de persoonlijke levenssfeer gaat,
hoe verkrijgt hij of zij voldoende zekerheid rond zijn of haar verplichtingen
die in verband met identificatie en het verstrekken van persoonsgegevens op
hem of haar rusten? Kan hij of zij, ook in rechtsverhoudingen met bijvoorbeeld
werkgevers en leveranciers, op adequate wijze zijn of haar (rechts)positie
bepalen, zowel naar inhoud als naar tijd gemeten? De leden van de CDA-fractie
vroegen, gezien het geheel van wet- en regelgeving zoals zojuist aangeduid,
de bewindslieden nog eens een bondig overzicht te verstrekken van de positie
van de natuurlijke persoon om wiens/wier bescherming het uiteindelijk gaat.Behalve door – thans – de Wet persoonsregistraties en –
straks wellicht in plaats daarvan – de Wet bescherming persoonsgegevens
wordt de positie van overheids- en andere instellingen, bedrijven en ondernemingen
terzake van de verwerking en verstrekking van gegevens van natuurlijke personen
ook bepaald door bijzondere wetgeving, zoals bijvoorbeeld de fiscale en sociale
zekerheidswetgeving. Zo kan onder meer gedacht worden aan de Organisatiewet
sociale verzekeringen 1997 en het fiscale Voorschrift Informatieverstrekking
1993, maar er zijn vele andere te noemen. Voor de leden hier aan het woord
kwam aldus de vraag naar voren hoe al die regels zich tot elkaar verhouden:
gaan jongere voor oudere regels, bijzondere voor algemene; wat is in dit kader
bijzonder en algemeen? Hoe is de verhouding tussen de geheimhoudingsvoorschriften
van de Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 (artikel 98) en die van het
onderhavige wetsvoorstel (artikel 12, tweede lid, en artikel 21, tweede lid),
zowel in hun externe als in hun interne dimensie? Juist als voor burgers,
is het ook voor organisaties van belang dat hun positie duidelijk is bepaald.Het hier aan de orde zijnde vraagstuk van samenhang en overzicht zal nog
indringender aan de orde komen, wanneer het totaalbeeld is uitgebreid met
sectorale wetgeving en de vruchten van zelfregulering zoals gedragscodes.
Hoe kan bij mensen en organisaties een op goede gronden berustend vertrouwen
gewekt worden, dat het ook in het onderhavige totaalverband om adequate, goed
toepasbare en goed handhaafbare wet- en regelgeving gaat? In dit verband vroegen
de leden van de CDA-fractie de aandacht voor en het oordeel van de bewindslieden
over de waarschuwing van prof. mr. H. Franken in Rechtsgeleerd Magazijn Themis
van november 1999.Hoewel de leden van de fractie van D66 begrip
konden opbrengen voor het feit dat ten deze met een kaderwet gewerkt moest
worden, waardoor een aantal open normen via sectorwetgeving tot nadere invulling
moet leiden, zagen zij problemen met de uiteindelijke kenbaarheid van de te
ontwikkelen normen voor alle betrokkenen. Ook tegen de achtergrond van het
feit dat op relevante onderdelen gekozen is voor de mogelijkheid van vormen
van zelfregulering door middel van de figuur van de functionaris, zal die
kenbaarheid door versnipperde rechtsvinding versterkt kunnen worden. Zou het
in dat kader niet tenminste redelijk zijn indien de bewindslieden ook zelf
de verantwoordelijkheid op zich zouden nemen om ervoor te zorgen dat –
gegeven de trits Kaderwet/Sectorale wetgeving/versnipperde jurisprudentie –
de burger het recht, zoals zich dit zou ontwikkelen, zou kunnen kennen. Anders
gezegd: welke inspanning gaan de bewindslieden zich getroosten om ook nadat
de voorlichtingscampagnes rond de invoering van de wet zijn beëindigd,
jurisprudentie in de verschillende sectoren bij te houden, opdat zij alle
betrokkenen steeds accuraat kunnen voorlichten omtrent de actuele ontwikkelingen
met betrekking tot de invulling van de normen, nu deze noodgedwongen niet
in overzichtelijke vorm in de wet te vinden is. 4. Grondwettelijke aspectenDe leden van de CDA-fractie wilden uitdrukkelijk
stilstaan bij artikel 3 van het wetsvoorstel, waarbij met een beroep op de
drukpersvrijheid (in haar ruime zin verstaan) onder meer journalisten en schrijvers
ten opzichte van de Wet bescherming persoonsgegevens in een uitzonderingssituatie
blijven zoals ook onder de Wet persoonsregistraties het geval is. Moet daaruit
worden afgeleid, dat de bescherming van de persoonlijke levenssfeer ondergeschikt
is aan de vrijheid van drukpers? Is dat dan redelijk gelet op het feit dat
criminaliteitsbestrijding en volksgezondheid veelal prevaleren boven bescherming
van de persoonlijke levenssfeer? Inbreuken op de privacy bijvoorbeeld via
de roddel- en schandaalpers zijn toch bijna steeds het ernstigst vergeleken
met alle andere inbreuken op de persoonlijke levenssfeer?5. De verhouding tussen Wbp en WprIn het licht van de commentaren die op het wetsvoorstel geleverd zijn,
stelden de leden van de CDA-fractie de vraag waarom,
gegeven de Europese richtlijn, in het wetsvoorstel zo nauw mogelijk is aangesloten
bij de regels van de Wet persoonsregistraties. In het wetsvoorstel is waar
dat vereist was de Europese richtlijn overgenomen en is de «vrije ruimte»
conform de Wet persoonsregistraties ingevuld. Op welke punten had een eenvoudiger
invulling, dus een afwijking van de Wet persoonsregistraties niet meer voor
de hand gelegen, zonder overigens in strijd te komen met de Europese richtlijn,
bijvoorbeeld met het oog op de beperking van administratieve lasten. In dit
verband is verwezen naar de rapportage van de projectgroep Wet bescherming
persoonsgegevens, onder leiding van prof. mr. C. A. J. M. Kortmann, Lasten van de Wbp, aan de Commissie Administratieve Lasten
(Commissie Slechte), van april 1999. De leden hier aan het woord achtten het
opmerkelijk dat in de discussie over die rapportage weinig aandacht is besteed
aan de punten waarin is aangegeven op welke plaatsen het wetsvoorstel verder
gaat dan hetgeen de Europese richtlijn vordert. Die discussie heeft zich vrijwel
beperkt tot de vraag of kosten voor intern toezicht zoals de functionaris
voor de gegevensbescherming, wel als kosten mochten worden opgevoerd gezien
de omstandigheid dat deze toezichthouder een facultatieve figuur is. Uitdrukkelijke
aandacht voor elk punt is echter geboden. Deze leden verbonden hieraan de
vraag welke overwegingen, in het licht van de praktische ervaring met de Wet
persoonsregistraties, gegeven de Europese richtlijn en de uitdrukkelijke wens
administratieve lasten zo veel als mogelijk te beperken, de opstellers van
het wetsvoorstel hebben bewogen zo dicht mogelijk aan te blijven sluiten bij
de Wet persoonsregistraties. Kan per punt aangegeven worden of die overwegingen ontleend
waren aan art. 100A, eerste jo derde lid, van het EG-Verdrag en de pre-ambule
bij de richtlijn. Immers, ter zake van consumentenbescherming gaat het in
communautair verband om een hoog beschermingsniveau, waarbij geen afbreuk
wordt gedaan aan het reeds binnen de lidstaten bereikte niveau.6. ToezichtMet de intrekking van de Wet persoonsregistratie zal de Registratiekamer
verdwijnen; met de invoering van de Wet bescherming persoonsgegevens zal het
College bescherming persoonsgegevens zijn intrede doen. De leden van de CDA-fractie stelden de vraag hoe deze vernieuwing gestalte
krijgt zowel in de procedure die moet leiden tot de benoeming van de voorzitter
en de leden van het College als in de werkwijze van het College gelet op zijn
onderscheidene taken. Naar aanleiding van artikel 53, eerste en vierde lid,
van het wetsvoorstel vroegen deze leden hoe de spreiding over
de onderscheidene sectoren van de maatschappij gestalte zal krijgen bij de
benoeming van buitengewone leden van het College bescherming persoonsgegevens
en van de leden van de Raad van Advies bij dit College. Die spreiding zal
toch stellig de kring van personen met een achtergrond als EDP-auditor te
buiten moeten gaan? De leden hier aan het woord dachten in dit verband zeer
uitdrukkelijk ook aan organisaties van relevante marktpartijen, van werknemers,
van consumenten, van klanten, van patiënten.De leden van de VVD-fractie constateerden
dat het College bescherming persoonsgegevens zijn taken in onafhankelijkheid
vervult (artikel 52, tweede lid). De minister refereert met betrekking tot
de ministeriele verantwoordelijkheid voor het functioneren van het College
aan de gebruikelijke verhoudingen tussen minister en zelfstandig bestuursorgaan.
Is aan te nemen dat de in het verschiet liggende kaderwetgeving voor de zelfstandige
bestuursorganen daarin wat betreft het College geen verandering zal opleveren?
Is al meer zicht te geven op de samenstelling van de in te stellen raad van
advies van het College? Aan welke representatieve maatschappelijke organisaties
wordt daarbij gedacht?Volgens artikel 28 van de Europese richtlijn 95/46/EG krijgt het College
bescherming persoonsgegevens zowel een toezichthoudende als een adviserende
taak. Bovendien krijgt het College met de invoering van de bestuurlijke boete
vergaande sanctionerende bevoegdheden. Het College moet adviseren over wetgeving,
waarop het later toezicht moet houden. Deze dubbelrol riep vragen op bij de
leden van de VVD-fractie, zeker nu het College de waarborgen tegen vermenging
van zijn bevoegdheden zelf in zijn bestuursreglement moet formuleren en vastleggen.Het College, aldus de leden van de fractie van GroenLinks, is belast met de handhaving van de bij dit wetsvoorstel gestelde
verplichtingen en is bevoegd tot toepassing van bestuursdwang. In hoeverre
zal het College zelf een actief beleid voeren ter voorkoming van wetsovertreding
en gebruik maken van zijn bevoegdheid ambtshalve onderzoek in te stellen naar
de naleving van de wet? In hoeverre zal het College worden toegerust om meer
te doen dan alleen te reageren op klachten over de niet-naleving van de wet?7. Handhaving en handhaafbaarheidDe leden van de CDA-fractie merkten op dat
het wetsvoorstel met het oog op de handhaving voorziet in bestuursdwang, bestuurlijke
boeten en strafrechtelijke sancties. In het licht van de omstandigheid dat
het wetsvoorstel onmiskenbaar de zogeheten horizontale werking van grondrechten
raakt van de artikelen 7, 10 en 13 van de Grondwet, vroegen deze leden nog
naar een bondig overzicht van civielrechtelijke sancties, die straks bij de
uitvoering en toepassing van het onderhavige wetsvoorstel van belang zijn
voor de verschillende betrokken partijen (overheid, bedrijfsleven, werknemers,
consumenten, patiënten etc.). De leden hier aan het woord veronderstelden
dat het kabinet nauwkeurig en met regelmaat volgt of eenmaal ingevoerde wetgeving
aan eisen van effectiviteit en efficiency, van rechtmatigheid en rechtvaardigheid
voldoet. Juist nu de hier aan de orde zijnde wetgeving vooral bepaald wordt
door de voortdurende en snelle ontwikkelingen op ICT-gebied, is de zojuist
bedoelde monitoring van het grootste belang. De leden van deze fractie zagen
gaarne aangegeven hoe de bewindslieden aan die monitoring uitwerking denken
te geven. Daarbij dient huns inziens betrokken te worden beleidsinformatie
over de opsporing van feiten en omstandigheden waaraan bestuursdwang, bestuurlijke
boeten en strafrechtelijke sancties verbonden zullen kunnen worden. Ook de leden van de fractie van D66 vroegen
op welke wijze en op welke termijn de bewindslieden de werking van de wet
zullen evalueren en monitoren.8. KostenDe leden van de CDA-fractie verwezen wat betreft
de kosten naar de opmerkingen die zij daarover hadden gemaakt in hoofdstuk
5.De leden van de VVD-fractie hadden kennis
genomen van de voorlopige berekeningen van de administratieve lasten die gemoeid
zijn met de doorvoering van het wetsvoorstel. Zij waren benieuwd naar het
door de minister in het overleg met de Tweede Kamer toegezegde «objectief
overzicht van de te verwachten kosten». Hoe zien de bewindslieden het
kostenbeslag in het perspectief van het inmiddels verschenen rapport van de
Commissie Administratieve Lasten? Kan de minister bovendien ook hierbij preciseren
welke kosten boven-minimaal ten opzichte van de richtlijn zijn? Is, al is
het maar bij benadering, ook iets te zeggen over mogelijke baten die met de
implementatie van het gewijzigde wetsvoorstel gemoeid zijn?9. EvaluatiesDe geldende wetgeving is onderwerp geweest van twee omvangrijke evaluatieonderzoeken
(juridisch en sociaal-wetenschappelijk), zo merkten de leden van de PvdA-fractie op. De juridische evaluatie constateert dat
de WPR niet goed is ingebed in het overige Nederlandse recht en slechts weinig
jurisprudentie voort heeft gebracht. De wetgever kiest in de nieuwe wet voor
open normen die door middel van afweging van belangen moeten worden ingevuld
en hoopt hiermede ook de vorming van jurisprudentie te stimuleren (memorie
van toelichting blz. 37–38). Deze leden achtten dit een juiste keuze,
maar plaatsten daarnaast de bevinding van het sociaal-wetenschappelijke evaluatieonderzoek
dat van de betrokkenen bij privacybelangen door gebrek aan informatie over
hun situatie weinig kan worden verwacht om naleving van de regels af te dwingen.
Hoe valt, in het licht van deze constatering, te oordelen over de kans dat
het mechanisme van normstelling door middel van open normen en belangenafweging
jurisprudentie zal genereren als het initiatief hiertoe waarschijnlijk in
onvoldoende mate zal uitgaan van de betrokkenen?Het sociaal-wetenschappelijke evaluatieonderzoek bepleit ook een wetgevingsstrategie
met open normstelling en vooral een korte, bondige, voor betrokkenen toegankelijke
wet. Het wetsvoorstel omvat 83 wetsartikelen, heeft een zeer ingewikkelde
systematiek en lijkt zonder gespecialiseerde juridische kennis voor betrokkenen
onbegrijpelijk. De leden van de PvdA-fractie wilden graag uitleg over de opmerking
op blz. 40 van de memorie van toelichting dat «het wetsvoorstel op het
punt van de materiële regelgeving bondig is.» Hoe had een niet-bondige
wet eruit gezien?10. VoorlichtingHet is hoe dan ook volstrekt duidelijk, dat de invoering van het wetsvoorstel
om een intensieve voorlichtingscampagne vraagt. De leden van de CDA-fractie drongen er op aan toelichtingen en voorlichtingsacties
uitermate praktijkgericht in te richten. Overheids- en andere instellingen,
bedrijven en ondernemingen, werknemers, consumenten, klanten en patiënten
dienen over goed hanteerbare informatie te beschikken over de wet, de uitvoeringsvoorschriften
én de uitvoeringspraktijk. In dit kader waren zij zeer geïnteresseerd
in de voor dat doel beschikbare capaciteit bij de overheid en het bedrijfsleven,
zowel in termen van (deskundige) menskracht als in termen van
financiële middelen. Hieraan koppelden deze leden nog de opmerking dat
een invoeringstermijn van één jaar – een langere termijn
is naar het oordeel van de bewindslieden niet nodig – om extra-capaciteit
vraagt, met betrekking waartoe zij gaarne een duidelijke toezegging van de
bewindslieden zouden verwachten.De leden van de VVD-fractie merkten op dat
de lengte van de memorie van toelichting kennelijk correleert met de ingewikkeldheid
van de materie. Zij maakten uit de wetsgeschiedenis op dat het de bedoeling
is tot vereenvoudiging te komen ten opzichte van de Wet persoonsregistratie.
Nu blijkt echter dat de wet noopt tot een handleiding voor de burgers en actieve
voorlichting. Wordt ervoor gezorgd dat in de communicatie naar de burgers
echt duidelijk zal zijn hoe overheden, non-profit organisaties en bedrijven
met persoonsgegevens behoren om te gaan? Krijgt de burger nog eens duidelijk
te horen wat hij kan ondernemen tegen hinderlijke tele-marketing van persoonsgegevens?
Hoe kan de betrokken burger ervan op de hoogte zijn dat gegevens over hem
verzameld worden, indien hij ze niet zelf aan de verantwoordelijke heeft verschaft
en de verantwoordelijke vanwege een onevenredige inspanning geen mededeling
aan de betrokken burger hoeft te doen (artikel 34, vierde lid)? Wat is een
onevenredige inspanning en wie bepaalt dat? Wordt in de handleiding en actieve
voorlichting ook nog eens duidelijk gemaakt hoe positief de, uiteraard rechtmatige,
verzameling en verwerking van persoonsgegevens voor samenleving en economie
zijn?De leden van de fractie van D66 vroegen in
dit verband in hoeverre de voorbereidingen voor de te voeren voorlichtingscampagne
zijn voltooid. Kunnen de meest bepalende producten daarvan reeds worden overgelegd?De voorzitter van de commissie,Hirsch BallinDe griffier van de commissie,HordijkXNoot1Samenstelling: Holdijk (SGP), Rensema (VVD), Jurgens (PvdA), Le Poole
(PvdA), Hirsch Ballin (CDA), (voorzitter), Ruers (SP), Lodders-Elfferich (CDA),
Rosenthal (VVD), (plv. voorzitter), Kohnstamm (D66), Kneppers-Heijnert (VVD),
Timmerman-Buck (CDA) en De Wolff (GL).XNoot1Deze brief is ter kennis gebracht van de minister en ter inzage gelegd
op het Centraal Informatiepunt onder nr. 125161.XNoot1Deze brief is ter kennis gebracht van de minister en ter inzage gelegd
op het Centraal Informatiepunt onder nummer: 125161. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19992000-25892-92b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl