Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2010; Brief regering; Nadere informatie inzake de aanwijzingsprocedure Natura 2000 en over het Programmatische Aanpak Stikstof
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140973
 2009-2010
 
 32 123 XIV
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 153
 MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 februari 2010
 
 Tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie voor LNV op 10 februari
jl. over Natura 2000 heb ik toegezegd uw Kamer schriftelijk te informeren
over de verhouding tussen aanwijzingsbesluiten en beheerplannen, de uitgangspunten
daarbij, en het belang om onverkort door te gaan met de aanwijzing van de
gebieden om zo zekerheid te verschaffen aan burgers en ondernemers en ontwikkelingen
mogelijk te maken. Tevens zou ik nader ingaan op de acties in het kader van
de Programmatische Aanpak Stikstof. Dat laatste doe ik in de bijlage.
 Aanwijzingsbesluiten
 Nederland wijst in totaal – los van de mariene gebieden –
162 Natura 2000-gebieden aan. Uiterlijk in december 2010 moeten de 142 Habitatrichtlijngebieden
die zijn geplaatst op de communautaire lijst de definitieve Natura 2000-status
krijgen. Dat betekent dat voor elk gebied een aanwijzingsbesluit moet zijn
vastgesteld, waarin de precieze begrenzing en instandhoudingsdoelen zijn vastgelegd.
Over de Vogelrichtlijngebieden, eveneens onderdeel van het Natura 2000-netwerk
en voor een deel samenvallend met de Habitatrichtlijngebieden, bestaat al
langer duidelijkheid: deze zijn in de periode 1986 tot 2005 aangewezen. In
enkele gevallen is er nu ook aanleiding wijzigingen door te voeren in de aanwijzingsbesluiten
van de Vogelrichtlijngebieden, namelijk als het vanuit de gebiedsdoelen logisch
is de grenzen van Vogel- en Habitatrichtlijngebieden samen te laten vallen,
als sprake is van kennelijke begrenzingsfouten of als doelen op grond van
nieuwe wetenschappelijke ecologische inzichten moeten worden bijgesteld.
 Beheerplannen
 De richtlijnen verplichten ertoe voor de aangewezen gebieden actief maatregelen
te nemen om de instandhoudingsdoelen te realiseren. De gebiedsdoelen moeten
op landelijk niveau een gunstige staat van instandhouding voor de betrokken
habitats en soorten verzekeren. Er geldt geen termijn waarbinnen
de gebiedsdoelen en de landelijke doelstelling moeten zijn gerealiseerd. De
Habitatrichtlijn bepaalt dat bij de maatregelen rekening moet worden gehouden
met de vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied, en met de regionale
en lokale bijzonderheden. In Nederland is het beheerplan bij uitstek het instrument
om invulling te geven aan deze aspecten. Daarin worden de instandhoudingsdoelen
in tijd, ruimte en omvang uitgewerkt. Het is ook het instrument om duidelijkheid
te verschaffen of bestaand gebruik en voorzienbare ontwikkelingen als infrastructurele
voorzieningen of vestiging van bedrijven, al dan niet onder voorwaarden en
beperkingen, in overeenstemming zijn met de gebiedsdoelen. Het beheerplan
moet uiterlijk 3 jaar na aanwijzing van het Natura 2000-gebied zijn vastgesteld.
De beheerplannen gelden voor zes jaar, wat periodieke herziening aan de hand
van de ervaringen in de praktijk mogelijk maakt. 
 Omkering
 Op nadrukkelijk verzoek van de Tweede Kamer heb ik in het voorjaar van
2008 de provincies de gelegenheid geboden om, voor gebieden waar gedeputeerde
staten het bevoegd gezag zijn voor het beheerplan, eerst een conceptbeheerplan
uit te werken vóór het definitieve aanwijzingsbesluiten voor
het betrokken gebied wordt vastgesteld. Eventuele knelpunten zouden volgens
deze redenering, mits voldoende onderbouwd, kunnen leiden tot aanpassing van
de ontwerpaanwijzingsbesluiten. Voor de uitkomst van dit proces verwijs ik
naar mijn brief aan de Tweede Kamer van 26 januari jl. Als voorwaarde
heb ik nadrukkelijk gesteld dat geen afbreuk mag worden gedaan aan de landelijke
doelen èn dat het tempo van implementatie niet verder onder druk mag
komen te staan. Ik zie nu dat dit proces tot nieuwe discussies leidt, waarbij
aanwijzingsbesluit en beheerplan elkaar in een wurggreep dreigen te gaan houden.
 Belang van focus en duidelijkheid mede in relatie tot
het economisch perspectief
 Verschillende kamerleden hebben bij het overleg op 10 februari jl.
en bij eerdere gelegenheden het belang van een deugdelijke sociaaleconomische
paragraaf in het beheerplan benadrukt. De sociaaleconomische gevolgen van
Natura 2000 hebben zeer nadrukkelijk mijn aandacht. Dat heeft gegolden voor
het strategisch lokaliseren van doelen bij de aan te wijzen gebieden. En dat
geldt nu vooral òòk voor de uitwerking van de doelen en maatregelen
in het beheerplan, want daar ligt de sleutel voor een goede balans op dit
punt. Daarom hecht ik ook aan een stevige sociaaleconomische paragraaf in
de uiteindelijke beheerplannen, zodat verzekerd is dat zowel de ecologische
als de sociaaleconomische effecten bij de gemaakte keuzen in het beheerplan
zorgvuldig zijn meegewogen.
 
 In dit stadium is vanuit een sociaaleconomisch oogpunt één
aspect cruciaal: duidelijkheid. Ik constateer dat een voortdurende discussie
over de uitgangspunten van Natura 2000 leidt tot onduidelijkheden en onzekerheden
bij burgers, ondernemers en overheden. Dit mede door de al geldende rechtstreekse
werking van de Habitatrichtlijn. Ik constateer ook dat de nationale invulling
van de Europese vereisten hierdoor stokt, terwijl die juist essentieel is
om ruimte te creëren voor ontwikkeling en om te voorkomen dat sectoren
op slot gaan. Het is van groot belang om een impasse die kan ontstaan te voorkomen
en voortgang te maken met het proces van aanwijzen van gebieden en opstellen
van beheerplannen – in die volgorde. Ik wijs daarbij op de volgende
aspecten.
 
 Ten eerste moet duidelijk zijn dat niet alleen de in het verleden aangewezen
Vogelrichtlijngebieden en de meer recent aangewezen Habitatrichtlijngebieden
worden beschermd. Ook de nu nog aan te wijzen Habitatrichtlijngebieden zijn
al beschermd, namelijk door de rechtstreekse werking van het beschermingsregime
van de richtlijn vanaf het moment dat die gebieden op de communautaire lijst
zijn geplaatst. Bescherming is dus voor alle Natura 2000-gebieden een feit.
Ingevolge de rechtstreekse werking moeten passende maatregelen worden genomen
om verslechtering van de habitats en significante verstoring van de relevante
soorten te voorkomen. En plannen en projecten met mogelijk significante gevolgen
voor een gebied mogen pas worden toegestaan als uit een passende beoordeling
zekerheid is verkregen dat de natuurlijke kenmerken van het gebied niet worden
aangetast. Bij de beoordeling van een en ander staan de gebiedsdoelen centraal.
Op communautair niveau is echter niet bepaald of in een bepaald gebied een
behoud- of hersteldoelstelling geldt. Dat gebeurt in het nationale aanwijzingsbesluit.
Zolang dat besluit er niet is, zal bij rechterlijke toetsing vanwege de rechtstreekse
werking uit voorzorg de veilige kant worden gekozen, wat belemmerend kan zijn
voor ontwikkelingen. Zodra het aanwijzingsbesluit is vastgesteld wordt de
rechter een handvat geboden voor meer focus in zijn toetsing: dan zal immers
duidelijk worden dat in bepaalde gebieden niet behoeft te worden uitgegaan
van een strengere bescherming gekoppeld aan een hersteldoelstelling, maar
van een minder ver gaande behouddoelstelling. Dat geeft ruimte.
 
 Ten tweede kan, zolang er discussie is over de aanwijzingsbesluiten, niet
serieus voortgang worden geboekt met de meeste beheerplannen. Deze voortgang
is echter wel essentieel:
 – in de beheerplannen worden immers de natuurdoelen van het gebied
verder in omvang, ruimte en tijd uitgewerkt: daarmee worden pas echt heldere
handvatten geboden voor de toetsing van projecten en plannen aan de gestelde
natuurdoelen. Door bijvoorbeeld in het beheerplan op te nemen dat meerdere
beheerplanperiodes worden genomen om doelen te realiseren, of nader te definiëren
waar exact in een gebied doelen worden gerealiseerd en om welke oppervlakte
het gaat, ontstaat duidelijkheid èn ontstaat ruimte voor de ontwikkeling
van andere functies in een gebied;
 – het beheerplan geeft op onderbouwde wijze aan via welk samenstel
van maatregelen de doelen worden gerealiseerd en geeft duidelijkheid over
welk gebruik en welke ontwikkelingen daarmee in overeenstemming zijn. Dat
maakt de vergunningverlening eenvoudiger. Dat geldt ook voor de bewijslast:
als gebruik of ontwikkelingen in het kader van het beheerplan adequaat zijn
getoetst, hoeft de gebruiker of initiatiefnemer niet meer aan te tonen dat
deze in overeenstemming zijn met de gebiedsdoelen.
 Ik herinner eraan dat juist het ontbreken van uitgewerkte doelen en een
samenhangende, onderbouwde aanpak die zeker stelt dat de doelen worden gerealiseerd
nu vaak het probleem vormt bij vergunningverlening aan veehouderijbedrijven
in en rond Natura 2000-gebieden. Ik herinner ook aan het feit dat het voor
een individuele veehouder vaak moeilijk is aan te tonen dat de stikstofdepositie
veroorzaakt door zijn specifieke bedrijf past binnen de doelen van het gebied.
Het beheerplan biedt hier de vereiste helderheid, maar de huidige conceptbeheerplannen
kunnen pas verder worden gebracht als de uitgangspunten over wat in welke
gebieden moet gebeuren duidelijk zijn. Die helderheid biedt het aanwijzingsbesluit.
 
 Ten derde heeft Nederland de Europeesrechtelijke verplichting om de Habitatrichtlijngebieden
uiterlijk 7 december 2010 aan te wijzen. Doet Nederland dat niet, dan
kan de Europese Commissie een inbreukprocedure starten.
 Conclusie
 Tijdens het overleg van 10 februari jl. heb ik aangegeven dat de
aanwijzingbesluiten ook na definitieve vaststelling niet in beton zijn gegoten.
Nieuwe inzichten, bijvoorbeeld op basis van de definitieve beheerplannen en
de Programmatische Aanpak Stikstof, kunnen aanleiding zijn om de besluiten –
met inachtneming van de Europese kaders – te wijzigen. De richtlijnen
bieden daarvoor ruimte. Ook beheerplannen kunnen na vaststelling overigens
tussentijds worden gewijzigd, als nieuwe inzichten daartoe aanleiding geven.
 
 Gezien het grote belang van duidelijkheid en zekerheid voor burgers, ondernemers
en overheden, zal ik de definitieve aanwijzing van Natura 2000-gebieden voortvarend
en volgens de eerder aan uw Kamer aangegeven planning afronden.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 
 
 BIJLAGE
 Programmatische Aanpak Stikstof
 In de voorliggende brief is ingegaan op het belang van een spoedige voortgang
bij de aanwijzingsbesluiten en de beheerplannen. Deze spoed geldt evenzeer
voor de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Ook in de inbreng in de 1e
termijn van verschillende leden van de vaste commissie voor LNV op 10 februari
jl. is aangedrongen op tempo. Hieronder zal ik aangeven op welke manier ik
tempo maak bij de implementatie van de PAS en hoe dit leidt tot het vergroten
van de gewenste en noodzakelijke duidelijkheid voor agrariërs, maar ook
andere ondernemers en initiatiefnemers. De PAS gaat namelijk niet alleen over
de landbouw, maar over alle sectoren. Zonder sluitende afspraken met alle
partijen is de PAS niet optimaal uit te werken.
 
 Als de Eerste Kamer instemt met de Crisis- en herstelwet (CHW) zal in
Natuurbeschermingswet 1998 (artikel 19kd) een «stikstofvoorziening»
worden opgenomen. Deze heft onder meer voor uitbreidingssituaties de vergunningplicht
op het punt van stikstof op, onder de voorwaarde dat per saldo de depositie
op de voor stikstof gevoelige habitats in een Natura 2000-gebied gelijk blijft
dan wel afneemt. Zo krijgen ondernemers ontwikkelingskansen, wanneer zij de
uitbreiding van hun bedrijf koppelen aan innovatie en verduurzaming, waardoor
de depositie van stikstof afneemt. In het voorbeeld van het lid Koopmans (CDA),
waarbij een ondernemer uit wil breiden onder gelijktijdige afname van de depositie
door innovatie, geldt derhalve een vrijstelling van de vergunningplicht. Ik
zie dit als een betekenisvolle eerste stap om de impasse in de vergunningverlening
voor de korte termijn te doorbreken. Dat laat onverlet dat de ondernemer in
een later stadium – overigens net als andere betrokkenen – wellicht
extra maatregelen zal moeten nemen, om bij te dragen aan de realisatie van
de natuurdoelen in het gebied. Voor het treffen van passende maatregelen om
deze doelen te bereiken voorziet de CHW in een aanschrijvingsbevoegdheid voor
gedeputeerde staten, die in individuele gevallen of voor categorieën
van gevallen kan worden ingezet (artikel 19ke Natuurbeschermingswet 1998).
 
 Belangrijk onderdeel van de stikstofaanpak van de CHW is de borging van
de dalende lijn van de stikstofdepositie. In het voorstel voor de CHW is hiervoor
met het amendement van de leden Koopmans en Samsom in een voorlopig en definitief
programma stikstof voorzien. In dit programma worden de afspraken over reducerende
maatregelen en ontwikkelruimte vastgelegd.
 
 In mijn brief van 8 februari jl., waarmee ik aan uw Kamer de Hoofdlijnennotitie
heb aangeboden, geef ik aan dat mijn inzet erop is gericht om nog vóór
de zomer een voorlopig programma met partijen overeen te komen. Dit voorlopig
programma gaat niet alleen over de reductiemaatregelen voor de landbouw, maar
ook over verkeer & vervoer en industrie. Het voorlopig programma gaat
ook niet alleen over rijksmaatregelen, maar omvat ook provinciale maatregelen.
Het is mijn ambitie om nog vóór het einde van het jaar overeenstemming
te bereiken met de partijen en het programma definitief vast te stellen. In
het programma kan maatwerk per provincie worden geboden. De maatregelen zullen
evenwichtig over de sectoren worden verdeeld. De CHW geeft hiervoor een termijn
van twee jaar, maar die tijd neem ik dus niet. Ik maak maximaal snelheid,
maar betracht ook de noodzakelijke zorgvuldigheid.
 
 Op dinsdag 2 februari jl. is het plan van aanpak (een concretisering
dus van de Hoofdlijnennotitie) besproken met de betrokken partijen. In essentie
komt de aanpak op twee pijlers neer. De 1e pijler is gestoeld op een analyse
van de feiten: hoe ontwikkelt de depositie van de verschillende
sectoren zich in de tijd (2009–2030), hoe is de depositie per provincie
opgebouwd en hoe slaat die neer op de Natura 2000-gebieden? Deze trends worden
gelegd naast de ecologische eisen, waarbij de nieuwste inzichten over herstelstrategieën
meegenomen worden. Resultante van deze exercitie is de reductieopgave voor
stikstof, waarbij de uitgangspunten van Trojan over fasering in de tijd en
meer nadrukkelijk meewegen van andere factoren (hydrologische en effectgerichte
maatregelen), een plek hebben gekregen. Hierin wordt dus niet slechts de mate
van overschrijding van de kritische depositiewaarde meegenomen. Ik heb gevraagd
aan het onderzoeksconsortium (onderdeel ecologische onderbouwing) en het Planbureau
voor de Leefomgeving (onderdeel depositieanalyse) om een fasering aan te brengen
in de oplevering van hun resultaten.
 
 Doel is om nog in maart 2010 per provincie per Natura 2000-gebied een
taakstelling te hebben voor de reductie van stikstof. Deze reductieopgave
is dan het kader waarmee beheerplanprocessen verder kunnen bij het invullen
van de stikstofparagraaf. Deze taakstelling is dan óók het kader
waarover Rijk en provincies afspraken gaan maken gericht op de verlaging van
stikstofdepositie. Vooruitlopend op deze taakstelling kunnen provincies nu
al aan de slag om hun provinciale plannen voor te bereiden Ik wil hierbij
benadrukken dat het niet alleen om provincies gaat met een stikstofprobleem
op Natura 2000-gebieden, maar om alle provincies. Het behoeft geen betoog
dat maatregelen van de ene provincie niet ongedaan gemaakt dienen te worden
door onverantwoord gedrag van de andere provincie.
 
 Het kabinet kijkt ook in het kader van de discussie over de NEC-richtlijn
welke extra maatregelen mogelijk zijn. Ik ben wat betreft de sector landbouw
in gesprek met mijn ambtgenoot van VROM over maatregelen voor verdere generieke
aanscherping. Hier ligt niet alleen een koppeling met de NEC-richtlijn 2010–2020,
maar ook met het Actieplan Ammoniak & veehouderij.
 
 De resultaten uit de 1e pijler (taakstelling per provincie) en de provinciale
voorstellen en de generieke aanscherping (2e pijler) bieden dan een goede
basis om met alle betrokken partijen tot afspraken te komen. Dat betekent
wel dat ook provincies nu aan zet zijn en nu al hun verantwoordelijkheid moeten
nemen om plannen te maken voor stikstof waarbij een evenredige verdeling over
sectoren uitgangspunt is. Een dergelijk proces heeft in De Peelgebieden al
plaatsgevonden. De daar gemaakte afspraken hebben geleid tot een provinciale
aanpak in Noord-Brabant die op korte termijn duidelijkheid zal verschaffen
aan onder meer veehouders over hun ontwikkelingsperspectieven en de eisen
die vanuit Natura 2000 aan hun bedrijven zullen worden gesteld.