Brede Scholen; Verslag algemeen overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26999, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

03-05-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26999 nr. 2

21-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26999Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 999Brede scholennr. 2VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 21 april 2000De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 en de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport2 hebben op 6 april 2000 overleg gevoerd met staatssecretaris
Adelmund van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en staatssecretaris Vliegenthart
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de brief van de staatssecretarissen van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport d.d. 2 februari
2000 ter aanbieding van de notitie Brede scholen (26 999, nr. 1);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 30 maart 2000 ter aanbieding van de onderzoeken
van Sardes respectievelijk Oberon «De brede school in Nederland»,
«Beginnen én bezinnen» en de brochure brede school «Samen
sterk met de jeugd» (OCW-00-401).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Cornielje (VVD) was van mening dat
scholen als de vensterschool in Groningen en de forumschool in Utrecht voorzien
in een lokale behoefte aan extra opvoedingsondersteuning en extra achterstandsbestrijding.
De brede school is een verzamelbegrip dat afhankelijk van plaats en omstandigheden
wordt ingevuld met goede doelen, zoals het bestrijden van onderwijsachterstanden
en het verbeteren van de sociale cohesie in een wijk of buurt. Het lokale
onderwijsbeleid is in de vorige kabinetsperiode van de grond gekomen door
onder meer de decentralisatie van de huisvesting van primair onderwijs en
voortgezet onderwijs, het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA)
en de verzelfstandiging van het openbaar onderwijs. Gecombineerd met het al
voor 1994 naar de gemeentes gedecentraliseerde jeugdwelzijnsbeleid, is hiermee
een beleidskader geschapen voor de ontwikkeling van een brede school op lokaal
niveau. De onderscheiden verantwoordelijkheden van scholen, gemeentes en het
rijk zijn in de wettelijke regels terzake opgenomen. De overheid heeft thans
vooral de taak om te registreren. Kan de staatssecretaris van VWS overigens
aangeven hoeveel extra geld er voor het jeugdbeleid beschikbaar is gekomen
ingevolge het regeerakkoord?Het is positief dat schoolgebouwen in het kader van de brede school multifunctioneel
gebruikt kunnen worden. De consequenties van extra activiteiten in een school
voor het schoonmaken en het onderhoud van het gebouw mogen echter niet op
het onderwijsbudget worden afgewenteld. De brede buurtschool zou er overigens
toe kunnen leiden dat ouders meer betrokken worden bij het onderwijs van hun
kinderen. Betrokkenheid van ouders is zelfs een voorwaarde voor extra opvoedingsondersteuning,
achterstandsbestrijding en een andere verdeling van zorg- en opvoedingstaken.
Het is echter niet de bedoeling dat een brede school de ouders opvoedingstaken
ontneemt. Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen
en de taak van de school ligt in het verlengde daarvan. Als trouwens blijkt
dat wettelijke regelingen decentrale initiatieven voor een brede school belemmeren,
dan moeten die ingevolge het regeerakkoord weggenomen worden. Verder was de
heer Cornielje van mening dat de brede school niet uitsluitend gekoppeld moet
worden aan achterstandssituaties. Het onderwijs moet uit zijn isolement verlost
worden door een netwerk van bondgenoten rond de brede buurtschool te vormen.In de notitie brede scholen staat dat leraren en schoolleiders zich extra
inzetten om brede scholen tot stand te laten komen. De staatssecretaris van
Onderwijs moet er echter op toezien dat de brede school niet tot een taakverzwaring
van leraren en schooleiders leidt. Verder moet voorkomen worden dat taken
die beter door andere professionele organisaties dan de scholen uitgevoerd
kunnen worden, door brede scholen worden overgenomen. Ook mogen geen verwachtingen
worden gewekt die niet waargemaakt kunnen worden. Toepassing van het concept
van de brede school moet ertoe leiden dat de onderwijsgemeenschap beter toekomt
aan haar eigenlijke taken. Er moet dus verbreed worden om te kunnen versmallen.
De heer Cornielje was overigens van mening dat in eerste instantie bekeken
moet worden of deze doelen gerealiseerd kunnen worden door het anders organiseren
van bestaande financieringsstromen en dat hier dus niet meteen extra geld
voor beschikbaar gesteld moet worden. De bondgenoten, zoals de jeugdhulpverlening,
het maatschappelijk werk en sportclubs kunnen hier ook bij betrokken worden.Het risico bestaat dat verantwoordelijkheden onvoldoende worden onderscheiden,
waardoor sommigen hun verantwoordelijkheid afschuiven of ontlopen. Aangezien
het ontwikkelen van iets nieuws altijd leuker is dan het uitvoeren van bestaande
taken, bestaat ook het risico dat de kerntaak, het geven van onderwijs, veronachtzaamd
wordt. Wat is in dit kader de taak van de inspectie? Er heerst een sfeer van
politieke correctheid rond dit onderwerp waardoor een kritische benadering
achterwege blijft. De brede school moet echter niet als dé oplossing
van alle problemen beschouwd worden. Aangezien de brede school uit bestaande
budgetten wordt gefinancierd, bestaat het risico dat onderwijsgeld weglekt
naar andere activiteiten. De achterstandsmiddelen mogen echter niet in bijvoorbeeld
de kantoorurenschool terechtkomen. In het rapport Scholen onder druk van het
Sociaal en cultureel planbureau staat dat de scholen de afgelopen vijftien
jaar geconfronteerd zijn met een opeenstapeling van eisen, wensen en verwachtingen,
zowel van de rijksoverheid als van maatschappelijke organisaties, ouders en
gemeentes. Hoe kan worden voorkomen dat de ontwikkeling van de brede school
weer een taakverzwaring voor leraren en schoolleiders tot gevolg heeft? Heeft
de overheid niet de taak om de onderscheiden verantwoordelijkheden van rijk
en gemeentes, scholen, ouders en buitenschoolse instellingen af te bakenen?In het rapport Toekomsten voor het funderend onderwijsbeleid van onder
meer de heer In 't Veld wordt een aantal veranderingen geschetst. Het is de
vraag of met de ontwikkeling van de brede school bepaalde trends gestimuleerd
of afgeremd worden en of dat wel nagestreefd moet worden. Is het wel de bedoeling
dat er steeds meer opvoedingstaken bij de school neergelegd worden? Is de
regering bereid om in de periodieke registraties vormen van betrokkenheid
van ouders op te nemen? Volgens de heer In 't Veld wordt in achterstandsgebieden
en de grotere gemeentes de invloed van gemeentes op het funderend onderwijs
groter. Mag een gemeente echter de voorwaarde stellen dat een school mee moet
doen aan het concept van de brede school, wil zij in aanmerking komen voor
achterstandsmiddelen? De VVD-fractie is hierop tegen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA) merkte op dat
het proces van samenwerking tussen allerlei partners op gemeentelijk niveau
in het kader van de brede school gestimuleerd moet worden. De brede school
is een containerbegrip voor het netwerk in en om scholen waarmee invulling
gegeven wordt een gedecentraliseerd beleid. De staatssecretarissen willen
eigenlijk alle initiatieven stimuleren en knelpunten voor de ontwikkeling
van de brede school wegnemen. Heeft de overheid bij het ontwikkelen van de
brede school evenwel meer verantwoordelijkheden dan waarnemen en registreren?
In het regeerakkoord is het begrip «brede school» gekoppeld aan
kinderen in achterstandswijken en aan sociale cohesie, maar die koppeling
lijkt in de notitie brede scholen verlaten te worden. Mevrouw Ross was van
mening dat niet iedere ontwikkeling onder de noemer van brede school geplaatst
kan worden. Het belangrijkste criterium waaraan een brede school moet voldoen,
is dat de ontwikkeling van het kind in de lijn van voor-, vroeg- en naschoolse
opvang binnen een netwerk wordt gestimuleerd. Het kind moet centraal staan
en ouders moeten bij die ontwikkeling betrokken worden. Het gaat er ook niet
om ouders verantwoordelijkheden te ontnemen en deze bij de school of andere
instanties in het netwerk neer te leggen. Neen, het netwerk moet opvoedingsondersteuning
bieden. Er zou dan ook geen geld voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
gegeven moeten worden aan brede scholen die niets anders zijn dan een optelsom
van voorzieningen. De GOA-middelen mogen ook niet aangewend worden om van
scholen wijkcentra te maken waarin de relatie met onderwijs ver te zoeken
is. Mevrouw Ross ging er overigens van uit dat scholen over de inzet van de
gewichtengelden beslissen.De brede school moet nader gedefinieerd worden als het netwerk rondom
een kind waardoor de lasten van de school verlicht worden. Het kabinet moet
er alles aan doen om de school in die positie te brengen en eventuele knelpunten
daarbij weg te nemen. In de notitie brede scholen staat dat er geen knelpunten
zijn die de ontwikkeling van de brede school in de weg staan, maar in het
onderzoeksrapport van Sardes staat dat de brede school het onderwijs in de
knel kan brengen vanwege de extra werkbelasting voor docenten en management.
Het Sociaal en cultureel planbureau wijst ook op dit gevaar. De rijksoverheid
moet dan ook de kerntaken van het onderwijs bewaken. Is er extra formatie
mogelijk voor taken die gepaard gaan met de bredeschoolontwikkeling of heeft
de school een foute ambitie als het onderwijs in de knel komt? Volgens Sardes
zijn er voorts onvoldoende structurele middelen en ondervindt de ontwikkeling
ernstige hinder van bezuinigingen, marktwerking, concurrentie en projectmatig
werken. Wanneer een project wordt gestopt, stopt immers ook de samenwerking
en valt het netwerk dus stil. Als voorwaarde voor succes noemt Sardes ten
eerste extra financiën en ten tweede financiële continuïteit.
Hoe staan de staatssecretarissen in dit licht tegenover sponsoring van het
netwerk? Bestaat niet het risico van tweedeling, wanneer ook daarvoor knelpunten
weggenomen moeten worden? De staatssecretarissen zullen hier toch ook in moeten
investeren. Hebben zij hiervoor al plannen gemaakt met de minister voor het
Grote Steden- en Integratiebeleid? Er zou overigens ook in andere gemeentes
dan de G25 van het concept van de brede school gebruik gemaakt moeten kunnen
worden. Tot slot stelde mevrouw Ross voor om de rol van het rijk inzake de
bredeschoolontwikkeling mee te nemen in het onderwijskansendebat.Mevrouw Barth (PvdA) was van mening dat de
brede buurtschool een belangrijke bijdrage kan leveren aan de sociale infrastructuur
in buurten en wijken. Het is echter niet de bedoeling om scholen op te schepen
met extra taken. De brede school moet leraren die dagelijks met sociale problemen
worden geconfronteerd, kunnen ontlasten en een bijdrage kunnen leveren aan
de oplossing van het probleem van de combinatie van arbeid en zorg. In de
notitie brede scholen wordt niet duidelijk of er al een inventarisatie van
knellende regelgeving heeft plaatsgevonden en of er al overleg met de VNG
heeft plaatsgevonden over de modelverordeningen. Nagegaan moet worden of regelgeving
en subsidievoorschriften niet de ontwikkeling van de brede school frustreren.
Mevrouw Barth pleitte nogmaals voor een wet jeugd in de stad die het mogelijk
maakt om experimenteel en onorthodox met verschillende middelen om te gaan.
Wanneer een school er niet in slaagt om in het kader van de tweede tranche
van de klassenverkleiningsoperatie een leerkracht aan te trekken, zou het
daarvoor bestemde geld tijdelijk besteed moeten kunnen worden aan onderwijsondersteuning.
Een schoolmaatschappelijk werker kan bijvoorbeeld een positieve bijdrage leveren
aan het onderwijsproces. De vraag is dan ook hoeveel ruimte de scholen krijgen
bij de besteding van die gelden. Thans worden scholen bij het aanpakken van
problemen belemmerd door regelgeving. In de praktijk is er ook geen onderscheid
tussen onderwijs en onderwijsondersteuning. Het is dan ook niet in overeenstemming
met de realiteit om te doen alsof onderwijs alleen maar bestaat uit een leraar
voor een klas met kinderen.Het concept van de brede school moet zoveel mogelijk op lokaal niveau
ingevuld worden. Op landelijk niveau moet dan ook niet een soort blauwdruk
gemaakt worden voor de brede school. Lokale initiatieven passen beter bij
de buurt en de school. De trekkracht van de school is daarbij steeds de belangrijkste
maat der dingen. Op die manier kan het concept van de brede school op tal
van terreinen een meerwaarde hebben. Desgevraagd zei mevrouw Barth dat de
rijksoverheid geen oordeel kan vellen over de beslissing van een wethouder
om bijvoorbeeld achterstandsgelden hiervoor aan te wenden. Voor buitenschoolse
opvang in een kantoorurenschool – dat kan voor ouders een goede oplossing
zijn bij de combinatie van arbeid en zorg – zouden echter wel de gebruikelijke
tarieven in rekening gebracht moeten worden. De rijksoverheid moet de mogelijkheden
die het concept van de brede school biedt, zoveel mogelijk stimuleren, niet
alleen om achterstanden te bestrijden, maar ook om de combinatie van arbeid
en zorg beter mogelijk te maken. Wanneer zaken in de praktijk goed werken,
mogen bepalingen uit het regeerakkoord daar geen belemmering voor vormen.In het najaar wordt het landelijk beleidskader GOA aangepast. Daarbij
zal rekening gehouden moeten worden met de ontwikkelingen op lokaal niveau.
De lokale initiatieven vertonen drie belangrijke overeenkomsten. Ten eerste
wordt het belang van samenwerking en netwerkvorming tussen onderwijs en andere
instellingen die zich met de betrokken leeftijdsgroep bezighouden, overal
ingezien. Ten tweede wordt overal gestreefd naar een integraal beleidstraject
van nul tot vijftien jaar of van nul tot achttien jaar. Ten derde wordt overal
de betrokkenheid van ouders bij de ontwikkeling en de schoolcarrière
van hun kinderen gestimuleerd. Deze criteria of doelen zouden in het landelijk
beleidskader ingepast moeten worden, opdat de Kamer de vinger aan de pols
kan houden bij de resultaten van brede buurtscholen. De brede school kan het
onderwijs in relatie brengen met de andere instellingen die zich met kinderen
bezighouden. Wanneer een consultatiebureau bepaalde signalen krijgt over een
baby, dan kan het die later in het integrale traject doorgeven aan de voorschoolse
opvang of de basisschool. En daar is de meerwaarde van de brede school in
gelegen.In het kader van de voorjaarsnota zou extra geld uitgetrokken moeten worden
voor brede scholen, vooral in het gebied dat buiten het grotestedenbeleid
valt. De schooldirecteuren die nu nog vaak de samenwerking en de coördinatie
moeten trekken, terwijl zij al zwaar belast zijn, zouden ontlast kunnen worden
door coördinatoren aan te trekken. Extra geld kan ook een stimulans zijn
om tot samenwerking te komen. Zijn de staatssecretarissen bereid om extra
te investeren in de brede school, ook om de continuïteit van initiatieven
terzake te waarborgen? Het geld dat ingevolge het regeerakkoord voor jeugdbeleid
is uitgetrokken, is immers hard nodig om wachtlijsten weg te werken en andere
voorzieningen te creëren. Overigens is er in slechts 10% van de huidige
initiatieven voor een brede school een relatie tussen basisschool en basiseducatie,
terwijl de betrokkenheid van de ouders daar juist door gestimuleerd zou kunnen
worden. Wil de staatssecretaris van OCW daar eens met de BVE-raad over gaan
praten vanwege de gevolgen hiervan voor de ROC's?Op dit moment is tussenschoolse opvang geen verantwoordelijkheid van scholen.
Zij zijn alleen verplicht om daar een lokaal voor beschikbaar te stellen.
De problemen die zich hierbij voordoen, staan in het rapport terzake van de
FNV-vrouwenbond. Gezien de grote behoefte aan tussenschoolse opvang en de
huidige kwaliteit van die opvang, zou een en ander beter geregeld moeten worden,
bijvoorbeeld met professionele overblijfkrachten. Wil de staatssecretaris
in dit kader met de schoolbesturen en de vakbonden de optie van continuroosters
onderzoeken en de Kamer hierover rapporteren? Scholen die al een continurooster
hebben, hebben hier positieve ervaringen mee. Een continurooster betekent
overigens niet dat er geen sprake is van een pauze. De commissie dagindeling
heeft geadviseerd om een taskforce in te richten om te komen tot ontkokering
van het beleid dat te maken heeft met de dagindeling. Door de ministeries
van SZW, van OCW en van VWS zou integraal gekeken moeten worden naar de openingstijden
van scholen, diensten en winkels. Is er een dergelijke taskforce te verwachten?Mevrouw Lambrechts (D66) was van mening dat
het concept van de brede buurtschool in de nabije toekomst tot goede resultaten
kan leiden. Er worden thans allerlei initiatieven uitgewerkt, niet alleen
om onderwijsachterstanden weg te werken, maar ook om bijvoorbeeld buitenschoolse
opvang te bieden of een breder cultureel aanbod te realiseren. Deze activiteiten
behoren overigens niet door de school georganiseerd te worden, maar zij moeten
wel in samenspraak met de school afgestemd worden op het onderwijsaanbod van
die school. Het is dan ook van belang om de ambities en verantwoordelijkheden
terzake van de scholen, maar ook de gemeentes en het rijk duidelijk te definiëren.
Er moet inderdaad voor gewaakt worden dat de brede school niet gefinancierd
wordt uit reguliere onderwijsmiddelen, zoals die voor klassenverkleining.
Bovendien moet niet alleen door het departement van OCW in de brede school
geïnvesteerd worden. Mevrouw Lambrechts had overigens twijfels bij de
in de notitie gesuggereerde financiering van de ontwikkeling van de brede
school. De GOA-middelen kunnen wel ingezet worden voor voorschoolse opvang
en educatie, maar niet voor de meeste andere activiteiten. Verder zijn de
gewichtengelden speciaal bedoeld om meer aan taal en rekenen te doen. Die
mogen dus niet aan het onderwijs onttrokken worden. Tot slot zijn de middelen
voor schoolbegeleidingsdiensten bedoeld voor alle scholen en alle leerlingen.
Wellicht kunnen er in het kader van de voorjaarsnota extra middelen gevoteerd
worden voor de brede school, niet alleen door de staatssecretaris van OCW,
maar ook door die van VWS.De heer Rabbae (GroenLinks) achtte de ontwikkeling
van de brede school van groot belang. Aangezien omgevingsfactoren mede van
invloed zijn op de ontwikkeling van een kind, moet daaraan op school ook aandacht
besteed worden. Zo kunnen niet alleen onderwijsachterstanden bestreden worden,
maar kan ook een impuls gegeven worden aan culturele en recreatieve activiteiten.
De leerkrachten mogen hierdoor echter niet extra belast worden.
De kernactiviteiten van een school moeten dan ook goed afgebakend worden van
de activiteiten in het kader van de brede school, zowel qua organisatie en
inhoud als qua financiering. Geld dat voor onderwijs bestemd is, moet daar
ook aan besteed worden. In het kader van een hoofdlijnendebat over minderheden
zou dan ook gezocht moeten worden naar een brede financiering van die extra
activiteiten. Verder moet voorkomen worden dat achterstandsmiddelen bijvoorbeeld
gebruikt worden voor de financiering van de kantoorurenschool. In hoeverre
zijn er in het kader van het grotestedenbeleid en het jeugdbeleid overigens
middelen te verwachten voor de brede school? Desgevraagd zei de heer Rabbae
dat de autonomie van gemeentes natuurlijk gerespecteerd moet worden. Hij ging
er echter wel vanuit dat in het convenant dat de minister voor het Grote Steden-
en Integratiebeleid met de gemeentes heeft afgesloten, afspraken zijn gemaakt
over de besteding van achterstandsmiddelen.In het kader van het streven naar verbreding om tot versmalling te kunnen
komen, moet ter ontlasting van de leerkrachten de aanstelling van een coördinator
overwogen worden. Deze kan dan contact onderhouden met bondgenoten als de
consultatiebureaus en dergelijke en zou bijvoorbeeld de tussenschoolse opvang
kunnen organiseren. Wanneer gemeentes niet in staat blijken om hier invulling
aan te geven, zou het rijk een impuls moeten geven voor die versmalling, ook
al is het beleid terzake gedecentraliseerd. Het geven van onderwijs moet natuurlijk
voorop blijven staan. Kinderen kunnen er evenwel ook baat bij hebben, wanneer
bijvoorbeeld het schoolmaatschappelijk werk in het kader van de brede school
bepaalde signalen oppakt. Ook moeten de ouders bij de ontwikkeling van hun
kind betrokken worden door onder meer opvoedingsondersteuning en les in de
Nederlandse taal. Het rijk mag hierbij geen afwachtende houding aannemen.De heer Stellingwerf (RPF/GPV) vond dat er
goede doelen ten grondslag liggen aan de notitie brede scholen, maar stond
wel kritisch tegenover de onderliggende analyse. Er is vooral sprake van constateringen
waaraan de conclusie wordt verbonden dat via de brede school tegemoetgekomen
moet worden aan de maatschappelijke vraag. De brede school kan in sommige
situaties dan ook hooguit een noodverband zijn. De ontwikkeling van de brede
school komt voort uit verschillende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals
de toegenomen arbeidsparticipatie van beide ouders. Het is de vraag of de
ontwikkeling van de brede school in dezen een oplossing kan bieden of dat
daarmee vooral symptomen worden bestreden. De discussie zal dan ook primair
moeten gaan over de oorzaken van de problemen en de verdeling van de verantwoordelijkheden
van ouders, school, buurt, familie, bedrijfsleven en overheid. Wanneer de
maatschappelijke omstandigheden als gegeven worden geaccepteerd bij het streven
naar het wegwerken van onderwijsachterstanden en de dieper liggende oorzaken
onvoldoende worden geanalyseerd, is de kans groot dat de gekozen remedie onevenwichtig
is.Uitgangspunt moet blijven dat de opvoeding primair een taak en verantwoordelijkheid
van ouders en opvoeders is. Uiteraard mag de overheid haar ogen niet sluiten
voor het feit dat met name in de grote steden in toenemende mate sprake is
van problemen. Zij moet zich echter blijven afvragen hoe de verschillende
verantwoordelijkheden behoren te zijn verdeeld en hoe ook in moeilijke situaties
weer vorm en inhoud kan worden gegeven aan die verantwoordelijkheden. Daarbij
mag het werken aan een terugkeer naar heilzame gezins- en gezagsverhoudingen
niet ontbreken. Een samenleving waarin mensen hun primaire verantwoordelijkheden
onvoldoende dragen, zal op den duur immers een steeds grotere scheefgroei
te zien geven. In de notitie wordt gelukkig erkend dat de betrokkenheid van
ouders cruciaal is. Is gebrek aan betrokkenheid evenwel niet de kern van het
probleem? Zou het ook niet zo kunnen zijn dat de betrokkenheid
van ouders kleiner wordt naarmate de brede school meer van de grond komt?
In dat licht zou enige terughoudendheid betracht moeten worden ten aanzien
van de ontwikkeling van de brede school. Gezien het grote aantal beleidskaders
dat als relevant wordt opgesomd, zou deze ontwikkeling tot een Babylonische
beleidsverwarring of enorme coördinatie- en afstemmingsproblemen kunnen
leiden. Is het realistisch om te stellen dat het rijk niet in additionele
financiële ondersteuning behoeft te voorzien? Het is bijvoorbeeld niet
uitgesloten dat in brede scholen bouwkundige aanpassingen moeten plaatsvinden.
Hoe wordt trouwens bewaakt en gewaarborgd dat scholen in het kader van de
brede school weer meer aan hun kerntaak toekomen? In dat licht is het van
belang dat onderwijsmiddelen ook voor onderwijs beschikbaar blijven. In eerste
instantie zou ernaar gestreefd moeten worden om het primaire onderwijsproces
weer meer inhoud te geven.Een belangrijke reden voor de initiatieven is het bundelen van expertise
om hardnekkige onderwijsachterstanden aan te pakken. Door verschillende organisaties
nauw bij elkaar te betrekken, kan elk van die organisaties een bijdrage leveren
aan de oplossing van het probleem. Kunnen schoolbesturen daarbij hun eigen
verantwoordelijkheden blijven dragen? Is voorts de richting van de school
afdoende gewaarborgd? Kan een school bijvoorbeeld afzien van de ontwikkeling
van een brede school? Verder is het de vraag of scholen met een meer regionale
functie niet in een moeilijke positie komen te verkeren, als zij wel tot een
brede school willen komen. Deze vragen kunnen overigens ook spelen voor de
andere organisaties die bij de brede school betrokken zijn, zij het in mindere
mate dan voor de scholen. Aangezien veel van de initiatieven op gemeentelijk
niveau zijn ontstaan, vertonen zij een grote diversiteit. Wil de staatssecretaris
deze initiatieven allemaal tot ontwikkeling laten komen of streeft zij naar
een meer centrale sturing? In welke mate zal de overheid hierbij een faciliërende
rol spelen? In hoeverre zal een en ander ertoe leiden dat leerkrachten weer
meer aan de uitvoering van hun kerntaak toekomen?De heer Van der Vlies (SGP) meende dat de
ontwikkeling van de brede school weliswaar een uitdaging vormt, maar ook risico's
kent vanwege de verscheidenheid aan lokale initiatieven. De kerntaak van een
school is het geven van onderwijs en dat moet zo blijven. Aangezien het onderwijs
toereikend bekostigd moet blijven worden, mag er geen sprake zijn van diffuse
geldstromen. De activiteiten in het kader van de brede school mogen niet uit
het onderwijsbudget gefinancierd worden. Er moet weliswaar gestreefd worden
naar een betere verwerking van de signalen die rond de ontwikkeling van kinderen
waargenomen kunnen worden door bijvoorbeeld de consultatiebureaus, maar daarbij
moeten ouders wel op hun verantwoordelijkheid worden aangesproken. Ouders
zijn en blijven verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen. De betrokkenheid
van ouders komt niet alleen tot uitdrukking door hun beschikbaarheid, maar
ook door het bieden van veiligheid en rust, het tonen van emotie en het geven
van liefde. Het toenemende aantal tweeverdieners en de filosofie van de kantoorurenschool
geven dan ook aanleiding tot zorg.Op zichzelf zijn de doelen van de brede school prima. Het is van belang
dat ouders betrokken worden bij het bestrijden van onderwijsachterstanden.
Voor bepaalde onderdelen van dit thema is er echter nog niet het begin van
een oplossing die uitzicht biedt op een kwantitatief en kwalitatief resultaat.
Daar moet dus nog veel aan gedaan worden. Er moet wel voor gewaakt worden
dat scholen niet overvraagd worden door te veel doelen te stellen in het kader
van de brede school. De heer Van der Vlies was er sowieso op tegen om buitenschoolse
opvang als een standaardvoorziening te regelen. Er mag hooguit sprake zijn
van een vangnet voor sleutelkinderen en kinderen die niet kunnen terugvallen
op een harmonische thuissituatie. Overigens moeten de kansen op een integrale
aanpak in het kader van de brede school met een netwerk van bondgenoten
aangegrepen worden en additioneel gefinancierd worden. Aangezien het risico
bestaat dat een en ander in de praktijk tot een taakverzwaring voor die school
leidt, moet er een transparante verantwoordelijkheidsverdeling tot stand worden
gebracht. Verder mag het niet zo zijn dat een school bij de verdeling van
bijvoorbeeld de achterstandsgelden afgerekend wordt op het al of niet meedoen
aan het concept van de brede school. Scholen moeten, bijvoorbeeld op grond
van levensbeschouwing, eigenstandig kunnen beslissen hoe zij in hun omgeving
willen functioneren.Het antwoord van de regeringDe staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport constateerde dat het debat over integraal jeugdbeleid veel
raakvlakken heeft met de discussie over de brede school. Het is inderdaad
waar dat de brede school niet alleen door het onderwijs ontwikkeld kan worden.
Zowel in het belang van het onderwijs als in het belang van het preventief
jeugdbeleid moet gestreefd worden naar betere afstemming en samenwerking tussen
scholen en instanties die een goede ontwikkeling van kinderen kunnen bevorderen.
Met het oog daarop moet het concept van de brede school gericht zijn op netwerkvorming
rond kinderen en hun gezinnen. Dat wil echter niet zeggen dat er geen andere
invalshoeken zijn van waaruit dit streven naar afstemming en samenwerking
gestalte kan krijgen. Zo'n invalshoek is bijvoorbeeld de combinatie van arbeid
en zorg. Op dit punt wordt overigens geen afstand genomen van de doelstelling
in het regeerakkoord dat gemeentes verantwoordelijk zijn voor lokaal onderwijs,
kinderopvang, buitenschoolse opvang en lokaal jeugdbeleid. In het kader van
de stimuleringsmaatregel gericht op uitbreiding van kinderopvang, krijgen
gemeentes de mogelijkheid om tot een verdubbeling van het aantal kindplaatsen
te komen. Zij hebben de vrijheid om de middelen daarvoor te koppelen aan de
totstandkoming van een brede school. Hetzelfde geldt voor de middelen voor
buitenschoolse opvang en de middelen voor breedtesport.Onderwijsachterstandsmiddelen zijn uitsluitend bedoeld om onderwijsachterstanden
te bestrijden. Op lokaal niveau moet gezocht worden naar een integrale benadering
van die doelstelling en afstemming van de ontwikkelingen terzake in het jeugdwelzijnsbeleid,
de jeugdzorg, de vroeg- en voorschoolse opvang, de kindervang en bijvoorbeeld
de breedtesport en de middelen die hiervoor beschikbaar worden gesteld door
het rijk. In de wet staat overigens duidelijk waarvoor de GOA-middelen bedoeld
zijn. In het kader van het bestuursakkoord nieuwe stijl is met het IPO en
de VNG afgesproken om te streven naar afstemming van de visie van de verschillende
overheden op jeugdbeleid. Alle partijen zijn er namelijk van overtuigd dat
door de verkokering van het systeem en het gebrek aan samenhang en afstemming
het rendement van de afzonderlijke inspanningen niet groot genoeg is. Samenwerking
en afstemming zijn nodig om ervoor te zorgen dat de primaire taak van het
onderwijs voluit tot zijn recht kan komen, maar kunnen vanwege de preventieve
werking die hiervan uitgaat, ook winst opleveren voor bijvoorbeeld de jeugdzorg.
Desgevraagd zei de staatssecretaris dat ook schoolgebonden middelen, zoals
de gewichtengelden, effectiever ingezet kunnen worden wanneer er sprake is
van samenhang en samenwerking, ook al mogen die middelen alleen voor hun specifieke
doel benut worden. Het gaat erom dat de lokale initiatieven die in het kader
van het gedecentraliseerde beleid terzake worden ontplooid, uiteindelijk tot
een hoger rendement leiden voor met name de desbetreffende kinderen. Uit inventarisatie
is overigens gebleken dat de landelijke wet- en regelgeving geen belemmeringen
opwerpt voor die initiatieven.In gemeentelijke verordeningen wordt bepaald wat wel of niet mogelijk
is in het kader van bijvoorbeeld de gedecentraliseerde wet- en regelgeving van VWS terzake. Gemeentes kunnen ingevolge hun autonome bevoegdheden
voorwaarden verbinden aan de verstrekking van subsidie voor bijvoorbeeld peuterspeelzalen.
Aan de besteding van centraal aangestuurde middelen kunnen trouwens wel voorwaarden
gesteld worden door het rijk. Zo zal er bijvoorbeeld nog gediscussieerd worden
over criteria om de GOA-middelen zo in te zetten dat de doelstellingen van
de brede school gerealiseerd kunnen worden. GOA-middelen kunnen in het kader
van het concept van de brede school ingezet worden voor bepaalde programma's
in de school en voor voorschoolse activiteiten gericht op taal en het voorkomen
van achterstanden, maar niet voor bijvoorbeeld kinderopvang. Dat staat ook
in de wet. Door die verantwoordelijkheidsverdeling behoeft ook niet gevreesd
te worden dat GOA-middelen besteed worden aan activiteiten die niet gekoppeld
zijn aan achterstandsbestrijding. Overigens zal aan het Sociaal en cultureel
planbureau worden gevraagd om na te gaan wat voor belemmeringen er ook bij
de ontwikkeling van de brede school worden ervaren en in hoeverre deze worden
opgeworpen door wet- en regelgeving. Als het laatste het geval is, moeten
die belemmeringen worden weggenomen.In het regeerakkoord is vastgesteld dat in deze kabinetsperiode 50 mln.
zou worden uitgetrokken voor de jeugdzorg. Door de fiscalisering van de omroepbijdragen
is daar nog eens 60 mln. bijgekomen. Dat geld is bedoeld om de kwaliteit en
de effectiviteit van het jeugdbeleid te bevorderen. Wanneer kinderen problemen
hebben, bekijken de bureaus jeugdzorg of er intensieve hulpverlening nodig
is. Verder proberen zij er middels kortdurende hulpverlening voor te zorgen
dat kleine problemen in gezinnen niet escaleren. In het verlengde daarvan
wordt via de in een aantal regio's ontwikkelde jeugdzorgadviesteams geprobeerd
om onderwijs en jeugdzorg beter op elkaar af te stemmen. Ook hierbij gaat
het erom het rendement van de investeringen te vergroten. Daarom moeten niet
alleen de inspanningen van de rijksoverheid, maar ook die van de lagere overheden
op elkaar afgestemd worden. De directeur van een school neemt vaak de coördinatie
van een en ander op lokaal niveau op zich. Soms wordt dat gedaan door de directeur
van een andere bij de brede school betrokken instantie. Dat betekent echter
een extra belasting waardoor de kerntaken in het geding kunnen komen. Het
is dan ook van belang dat er een aparte coördinator komt. In de politieke
discussie op lokaal niveau wordt echter besloten of een gemeente hier geld
uit bijvoorbeeld het gemeentefonds aan wil besteden. In het kader van het
BANS is nu eenmaal afgesproken dat de ontwikkeling van een sluitende aanpak
terzake een verantwoordelijkheid van de gemeentes is. De taak van de rijksoverheid
is vooral gelegen in het faciliëren en ondersteunen van het lokale onderwijsachterstandenbeleid.
Het kan dus niet zo zijn dat de rijksoverheid iedere keer wordt aangesproken
voor de financiering van autonome gemeentelijke taken. De Kamer zal uiteraard
op de hoogte gehouden worden van de uitwerking van een en ander. Door monitoring
moet duidelijk worden of kleine gemeentes andere problemen ondervinden bij
het ontwikkelen van een brede school dan de G25. De staatssecretaris dacht
hiermee alle vragen te hebben beantwoord, maar zegde toe, wanneer dit niet
zo was, resterende vragen schriftelijk te zullen beantwoorden.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen benadrukte dat de ontwikkeling van de brede school kansen biedt,
maar ook risico's kent. Aangezien het onderwijs een sterke structuur heeft,
bestaat het risico dat onderwijsgevenden grensoverschrijdende activiteiten
op zich nemen, bijvoorbeeld de buitenschoolse opvang. Het is wel goed dat
de problemen die zich rond de school voordoen, onder woorden worden gebracht,
maar die behoeven niet allemaal door het onderwijs opgelost te worden. De
decentralisatie van het onderwijsbeleid heeft tot een veelheid aan lokale
initiatieven geleid. De gelden die hiervoor zijn ingezet via
de departementen van OCW, VWS en Justitie en middels het grotestedenbeleid,
moeten in samenhang zodanig worden ingezet dat onderwijs weer aan zijn kerntaak
toekomt. Om te voorkomen dat leerkrachten, zeker in achterstandswijken, last
krijgen van burn-outverschijnselen, moet er een duidelijk onderscheid gemaakt
worden tussen het primaire onderwijsproces en de taken die daar bijgekomen
zijn. Het is natuurlijk goed wanneer leerkrachten oog hebben voor zaken die
geregeld moeten worden. Kinderen moeten bijvoorbeeld brood mee krijgen naar
school, maar de leerkrachten mogen de verantwoordelijkheid daarvoor niet bij
de ouders weghalen. Verder moeten zij, als dat nodig is, ondersteuning kunnen
krijgen van andere instanties, bijvoorbeeld de jeugdhulpverlening. Samenwerking
tussen scholen en de andere instanties is echter niet op voorhand een gegeven,
ook al is een school de vindplek van alle sociale vraagstukken.In het kader van de brede school wordt gestreefd naar de vorming van een
netwerk rond de school, waardoor de school weer toe kan komen aan het geven
van onderwijs. Aangezien scholen meestal het initiatief nemen om een brede
school te ontwikkelen, bestaat zeker in de beginfase het risico dat zij overbelast
worden. Zij doen dat overigens in de hoop dat bepaalde taken later worden
overgenomen door andere instanties of dat zij in ieder geval enige ondersteuning
krijgen. Het kost tijd om zo'n proces op gang te brengen, ook al hebben de
scholen vaak simpele en concrete vragen, bijvoorbeeld of de GGD regelmatig
luizen wil komen kammen. Gelden die voor specifieke onderwijsdoelen zijn bestemd,
bijvoorbeeld de onderwijsachterstandsgelden, mogen daar trouwens niet aan
besteed worden. Zo moet het overigens niet onbelangrijke vraagstuk dat verband
houdt met de combinatie van arbeid en zorg, met andere geldstromen worden
opgelost. Om te voorkomen dat gemeentes achterstandsgelden voor oneigenlijke
doelen inzetten, is in artikel 167 van de WPO (Wet primair onderwijs) de bepaling
opgenomen dat gemeentes GOA-middelen alleen mogen gebruiken voor voorschoolse
opvang om driejarigen eerder met de Nederlandse taal in aanraking te laten
komen. Desgevraagd zei de staatssecretaris dat gemeentes gebonden zijn aan
«op overeenstemming gericht overleg». Zij kunnen dan ook niet
eenzijdig besluiten over de verdeling van onderwijsmiddelen op gemeentelijk
niveau.Het concept van de brede school biedt een mogelijkheid om de werkdruk
van onderwijsgevenden te verlichten door anderen in te zetten om de problemen
waarmee zij geconfronteerd worden, op te lossen. Door bundeling van de diverse
geldstromen voor dit beleid en samenwerking kan op dat vlak een meerwaarde
bereikt worden. Het is overigens nog maar de vraag of de brede school het
middel tegen alle kwalen is. Het concept van de brede school wordt lokaal
namelijk op heel verschillende manieren ingevuld. Met de VNG zal overigens
nog nader bekeken worden of landelijke wet- en regelgeving belemmeringen opwerpt
voor het ontwikkelen van initiatieven voor de brede school. De meeste belemmeringen
zullen op lokaal niveau weggenomen kunnen worden. Verder is het niet zo dat
alleen in grote gemeentes brede scholen worden ontwikkeld. Uit het onderzoek
van Sardes blijkt dat dit ook in middelgrote en kleine gemeentes gebeurt.
In het licht van de brede school is het overigens ook mogelijk om een school
multifunctioneel te gebruiken. Er zal nog nader worden gesproken over de huisvesting
van scholen. Het PMPO (Procesmanagement primair onderwijs) zal gevraagd worden
hoe verder invulling gegeven kan worden aan het multifunctioneel gebruik van
schoolgebouwen. Het convenant dat inzake de sponsoring van scholen is gesloten,
zal op een ander moment nader besproken worden.Op lokaal niveau worden constructies bedacht om de samenhang tussen basisonderwijs
en basiseducatie te bevorderen. Voorzieningen voor ouders en kinderen zouden
via transferpunten en de makelaar VVE verder verspreid moeten worden. De staatssecretaris
was overigens van mening dat de betrokkenheid en de eigen verantwoordelijkheid
van ouders en schoolbesturen in het kader van de brede school
bevestigd zullen worden. Het is aan een schoolbestuur om de school te besturen
en dat moet zo blijven, wanneer er een netwerk rond de school wordt gevormd.
Samenwerking kan pas gestalte krijgen, als alle organisaties hun eigen kracht
behouden. Er moet dan ook gewaakt worden voor een taakverzwaring van leerkrachten
en schooldirecteuren. Onderzocht moet worden of in de aanloopfase naar de
brede school extra ondersteuning mogelijk is en zo ja, op welke wijze. In
het licht van de CAO-onderhandelingen voor onderwijs wordt hier ook aandacht
aan besteed. Verder moet er een duidelijke afbakening komen van de taken van
scholen en die van de andere organisaties die in een brede school aanwezig
kunnen zijn. Problemen die rond de school spelen, moeten niet alleen door
de school opgelost worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de tussenschoolse opvang.
Bijkomend probleem is dat pestgedrag tussen de middag vaker voorkomt dan in
de ochtend of de middag, terwijl het pesten juist uitgebannen moet worden.
In dat verband moet ernaar gestreefd worden om meer lijn te brengen in voor-,
tussen- en naschoolse opvang. Er zijn plannen om de samenhang tussen die voorzieningen
binnen tien jaar gestalte te geven. Wanneer er meer eenheid in de verschillende
soorten opvang gebracht kan worden, zullen kinderen de opvang ook als prettiger
gaan ervaren. De ervaringen die thans met een continurooster worden opgedaan,
zullen ook in de overwegingen terzake worden meegenomen. De staatssecretaris
verwachtte echter meer heil van wetgeving voor de kinderopvang om de soorten
opvang te combineren en een nadrukkelijk onderscheid te maken tussen onderwijs
en opvang. Desgevraagd zei de staatssecretaris dat gemeentes gebonden zijn
aan «op overeenstemming gericht overleg». Zij kunnen dan ook niet
eenzijdig besluiten over de verdeling van onderwijsmiddelen op gemeentelijk
niveau.In het licht van het advies van de commissie dagindeling vindt overleg
plaats over een integrale benadering van SZW, VWS en OCW van de onderliggende
problematiek. Daarbij wordt ernaar gestreefd om geen dubbel werk te verrichten.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,Van der HoevenDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,EssersDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,MattijssenXNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Schutte (RPF/GPV), Van de Camp
(CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, De Vries (VVD), Van Zuijlen (PvdA),
Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66), Dittrich (D66), Cornielje (VVD), Dijksma
(PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD),
Wijn (CDA), Ross-van Dorp (CDA), Örgü (VVD), Nicolaï (VVD),
Kortram (PvdA), Halsema (GroenLinks), Eurlings (CDA), Belinfante (PvdA), Van
Bommel (SP), Barth (PvdA) en Hamer (PvdA).Plv. leden: Schimmel (D66), Stellingwerf (RPF/GPV), Mosterd (CDA), Atsma
(CDA), Van Baalen (VVD), De Cloe (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66),
Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Valk (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA),
Blok (VVD), Verhagen (CDA), Schreijer-Pierik (CDA), Rijpstra (VVD), Brood
(VVD), Middel (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Visser-van Doorn (CDA), Gortzak
(PvdA), Poppe (SP), Arib (PvdA) en Spoelman (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Rouvoet (RPF/GPV),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Oudkerk (PvdA), Rijpstra (VVD), Lambrechts
(D66), Essers (VVD), voorzitter, Dankers (CDA), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Spoelman (PvdA), Hermann (GroenLinks),
Kant (SP), Gortzak (PvdA) Buijs (CDA), E. Meijer (VVD), Van der Hoek (PvdA),
Blok (VVD), Arib (PvdA) en Atsma (CDA).Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou
(PvdA), Schutte (RPF/GPV), Van Gent (GroenLinks), Noorman-den Uyl (PvdA),
Weekers (VVD), Ravestein (D66), Örgü (VVD), Van de Camp (CDA), Schimmel
(D66), Terpstra (VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Smits (PvdA), Harrewijn
(GroenLinks), Marijnissen (SP), Belinfante (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), O. P. G.
Vos (VVD), Hamer (PvdA), Cherribi (VVD), Duijkers (PvdA) en Th. A. M.
Meijer (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26999-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl