Slotwet en jaarverslag ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 2008; Jaarverslag van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (Xiv)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31924-XIV, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31924-XIV nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31924-XIVToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 910 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 924 XIVSlotwet en jaarverslag Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
2008nr. 3JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
(XIV)Aangeboden 20 mei 2009Uitgaven verdeeld over de (beleids)artikelen (bedragen
x € 1 mln.).Ontvangsten verdeeld over de (beleids)artikelen (bedragen
x € 1 mln.).INHOUDSOPGAVE blz. A.Algemeen61.Aanbieding van het jaarverslag en
verzoek tot dechargeverlening62.Leeswijzer9   B.Beleidsverslag111.Beleidsagenda112.Beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen47 ILG-overzicht 200847 21 Duurzaam ondernemen49 22 Agrarische ruimte57 23 Natuur60 24 Landschap en Recreatie65 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid69 26 Kennis en Innovatie73 27 Reconstructie79 28 Nominaal en onvoorzien82 29 Algemeen833.Bedrijfsvoeringsparagraaf86   C.Jaarrekening911.Departementale verantwoordingsstaat912.Departementale saldibalans923.Overzicht Topinkomens1024.Samenvattende verantwoordingsstaat
inzake baten-lastendiensten1035.Toelichting bij de samenvattende
verantwoordingsstaat inzake baten-lastendiensten104 Algemene Inspectiedienst (AID)104 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)108 Dienst Landelijk Gebied (DLG)112 Dienst Regelingen (DR)117 Plantenziektenkundige dienst (PD)123 Voedsel en Warenautoriteit (VWA)128   D.Bijlagen1331.Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s1332.Aanbevelingen Algemene Rekenkamer1383.EU-bijlage1394.Overzicht niet-financiële informatie
over inkoop van adviseurs en tijdelijke personeel 20081465.Lijst met afkortingen147A. ALGEMEEN1. AANBIEDING VAN HET JAARVERSLAG EN VERZOEK
TOT DECHARGEVERLENINGAan de Voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.Hierbij bied ik het departementale jaarverslag van het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) over het jaar 2008 aan.Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit decharge te verlenen over het in het jaar 2008
gevoerde financiële beheer.Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld.
Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer
met betrekking tot:a. het gevoerde financieel en materieel beheer;b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;c. het financiële informatie in de jaarverslag en jaarrekening;d. de departementale saldibalans;e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering;Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven stukken te worden betrokken:a. Het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008;b. Het voorstel van de slotwet over het jaar 2008 die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;c. Het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2008 met betrekking
tot de onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;d. De verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2008 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2008, alsmede met betrekking
tot de Saldibalans van het Rijk over 2008 (de verklaring van goedkeuring,
bedoeld in artikel 83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001);Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van
de Algemene Rekenkamer is ontvangen.De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,G. VerburgDechargeverlening door de Tweede KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van de Tweede Kamer,Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de
voorzitter van de Eerste Kamer.Dechargeverlening door de Eerste KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van de Eerste Kamer,Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën.2. LEESWIJZERMedio mei 2007 heeft het kabinet Balkenende IV haar beleidsprogramma voor
de periode 2007–2011 «Samen werken, Samen leven» (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 31 070, nr. 1) gepresenteerd. Hierin
zijn ook op de beleidsterreinen van LNV een aantal grote en belangrijke opgaven
verwoord. Deze beleidsdoelstellingen vormen als ware de kapstok van het beleidsverslag
en zullen ook tijdens deze kabinetsperiode worden gemonitored. Aan de hand
van deze beleidsdoelstellingen is het beleidsverslag opgesteld. Aan het eind
van het beleidsverslag is een overzichtstabel opgenomen waarin de relatie
wordt gelegd per doelstelling uit het beleidsprogramma met het betreffend
begrotingsartikel en operationele doelstelling.Experiment verantwoording nieuwe stijlDit jaarverslag is evenals het jaarverslag over 2007 opgemaakt onder de
condities en doelstellingen vanuit het experiment verantwoording nieuwe stijl.Tijdens het verantwoordingsdebat over het Rijksjaarverslag 2006 hebben
de Kamer en het kabinet de wens geuit om te komen tot meer politieke focus
van de verantwoording. Hiertoe zijn door de minister van Financiën voorstellen
ontwikkeld in overleg met de Algemene Rekenkamer en de Commissie voor de Rijksuitgaven.
Deze voorstellen zijn opgenomen in de brief van de minister van Financiën
van 20 december 2007 inzake het begrotings- en verantwoordingsproces, tolerantiegrenzen
en uitvoering van subsidies (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 031,
nr. 19). LNV is één van de experimentdepartementen naast de
ministeries van VWS, Jeugd en Gezin, Buitenlandse Zaken, VROM en WWI.Met de Kamer is op 6 februari 2008 reeds gesproken over de impact en betekenis
van het experiment verantwoording nieuwe stijl. De Kamer heeft ingestemd met
het experimenteel karakter. Overigens is afgesproken dat het jaarverslag inzake
het Diergezondheidsfonds (Begroting F) buiten de scope van het experiment
valt.De belangrijkste veranderingen op een rij zijn:• Meer politieke focus wordt verkregen door het beleidsverslag in
te delen volgens de beleidsdoelstellingen van het kabinet en door alleen opmerkelijke
resultaten te rapporteren. Als niet wordt ingegaan op de voortgang van een
bepaalde doelstelling, komt de voortgang dus overeen met hetgeen in de begroting
2008 is aangekondigd.• In de nieuwe opzet staat het beleidsprogramma «Samen werken,
Samen leven» van het kabinet centraal. In het verslag wordt de stand
van zaken verantwoord met betrekking tot de doelstellingen en projecten die
betrekking hebben op LNV beleidsterreinen.• In het beleidsverslag is een tabel opgenomen waarin staat welke
operationele doelstellingen corresponderen met de nu opgenomen doelstellingen
uit het beleidsprogramma. Per beleidsartikel wordt ingegaan op de financiële
verantwoording. De opmerkelijke verschillen tussen begroting en realisatie
worden toegelicht evenals de belangrijkste slotwetmutaties. Aan het eind van
elk artikel wordt ingegaan op de uitgevoerde evaluatie-onderzoeken.Conform de RBV 2009 is in dit jaarverslag ook een overzicht niet-financiële
informatie over inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel opgenomen binnen
LNV.Gelijktijdig met het indienen van dit jaarverslag doe ik de Kamer ook
de beleidsdoorlichting op begrotingsartikel 25, Voedselkwaliteit en Diergezondheid,
toekomen. Gelijktijdig zal mijn ambtsgenoot Klink van het ministerie van VWS
de beleidsevaluatie op het onderdeel Voedselveiligheid doen toekomen.Voor wat betreft het toelichten van significante verschillen in de uitgaven,
ontvangsten en verplichtingen in de realisatie versus de vastgestelde begroting
2008 hanteer ik een ondergrens van € 3,0 mln. In sommige gevallen,
waar politiek relevant, licht ik ook posten toe onder deze ondergrens.B. BELEIDSVERSLAG1. BELEIDSAGENDADe krediet- en economische crisis hebben, ondanks dat in 2008 de volle
omvang nog niet bekend was, hun schaduw vooruit geworpen. Ze grijpen in op
de samenleving en op de beleidsterreinen van LNV. De crisis kan de verduurzamingsopgave
waar ook de primaire sectoren voor staan bemoeilijken, maar kan ook een aanjaagfunctie
hebben. Daarom moet de inzet van overheid én bedrijfsleven, er juist
op gericht zijn kennis en innovatie, met name op het gebied van duurzame ontwikkeling,
te stimuleren.Dat is ook van belang omdat we naast de kredietcrisis en de daaropvolgende
economische recessie, ook met andere crises te maken hebben. Op mondiaal niveau
worden voedsel en energie schaarser. Bestaande grondstoffen en hulpbronnen
moeten efficiënter worden benut. Landbouw blijft ook in de 21ste eeuw
een fundamenteel instrument voor economische groei en armoedebestrijding.
We hebben ons daar ook internationaal toe verplicht met de Millennium Ontwikkelingsdoelen.
De notitie «Landbouw, rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid»
van 8 mei 2008 benadrukt dat substantiële extra investeringen in de landbouw
en rurale bedrijvigheid in ontwikkelingslanden noodzakelijk zijn en bevat
een aanpak in vijf sporen. Er moet structureel worden geïnvesteerd in
een hogere en duurzamere landbouwproductie. Innovatie en versterking van kennis
en onderzoek zijn cruciaal om dit in ontwikkelingslanden mogelijk te maken.
Tevens moet worden geïnvesteerd in een enabling environment, duurzame
ketenontwikkeling, markttoegang en sociaal-economische vangnetten op gebied
van voedselzekerheid.In het coalitieakkoord is een ambitie geformuleerd om de Europese inkomenstoeslagen
in de landbouw in de toekomst meer te koppelen aan het realiseren van maatschappelijke
waarden, zoals het instandhouden van het landschap en de zorg voor milieu
en dierenwelzijn. In het licht van die ambitie zijn in 2008 in Europa belangrijke
stappen gezet over de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).Er is een doorbraak geboekt met een politiek akkoord over de health check.
Naast algemene afspraken over bijvoorbeeld ontkoppeling van de inkomenssteun
en versterking van het plattelandsbeleid via modulatie, zijn voor Nederland
met name belangrijk de afspraken over verhoging van het melkquotum en over
het uitblijven van extra verplichtingen ten aanzien van bufferstroken langs
waterlopen.Het voornemen van het kabinet om de duurzame leefomgeving te bevorderen
door onder andere het karakteristieke Nederlandse landschap te beschermen
is in 2008 geconcretiseerd in de Agenda Landschap «landschappelijk verantwoord
ondernemen voor iedereen». Daarin worden op rijksniveau de uitgangspunten
geformuleerd om het landschap te behouden en beschermen, maar het is aan provincies
en gemeenten om te beslissen welke ontwikkelingen in een regio worden toegestaan.
Dat gebeurt in overleg met degene die direct bij het gebied betrokken zijn,
zodat mensen zich weer betrokken voelen bij en verantwoording nemen voor het
gebied waar zijn wonen, werken en recreëren.Sinds maart 2008 wordt in vier «voorbeeldgebieden» op basis
van concrete projecten geëxperimenteerd met innovatieve financieringsvormen
voor landschappelijke ontwikkeling.In 2008 was veel maatschappelijke en politieke aandacht voor dierenwelzijn.
De Nota Dierenwelzijn is in januari 2008 uitgewerkt in een werkprogramma met
94 concrete acties ter verbetering van het dierenwelzijn. De uitvoering van
de acties is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid, bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties. Met deze uitvoering is een goede start gemaakt.
Niet alleen in eigen land, ook in Europees verband zet Nederland zich actief
in om dierenwelzijn te agenderen en te verbeteren.In het najaar van 2008 heeft de minister van LNV, samen met vertegenwoordigers
van de mosselvisserijsector en van natuurorganisaties, een convenant gesloten
voor de toekomst van de mosselvisserij in de Waddenzee. Daarin zijn afspraken
gemaakt over een proces dat moet leiden tot een bestendig langetermijnperspectief
voor ondernemers in de mosselsector binnen de context van duurzaam natuurherstel
in het Waddengebied. Het ambitieniveau van het natuurherstel is het terugwinnen
van een rijke zee, aansluiting bij het ontwikkelingsperspectief van de PKB
Waddenzee en realisatie van de Natura 2000-doelen. Partijen hebben zich gecommitteerd
aan een gezamenlijk proces waarbij verschillen van inzicht niet via gerechtelijke
procedures maar in constructieve samenwerking worden opgelost.Het convenant is door de betrokken partijen uitgewerkt tot een programma
van uitvoering, dat op 4 maart 2009 is vastgesteld.De Tweede Kamer is in 2008 geïnformeerd over het LNV-programma inzake
de kabinetsdoelstelling over de vermindering van de administratieve lasten.
LNV kiest er voor niet te focussen op administratieve lasten, maar op vermindering
van de regeldruk in algemene zin. Naast het wegnemen van bovenmatige informatieverplichtingen,
wordt daarom ook ingezet op het wegnemen van irritaties, het verbeteren van
de dienstverlening, het benutten van ICT-kansen, het verlagen van toezicht-
en nalevingslasten en lasten rondom het aanvragen van vergunningen.De Tweede Kamer heeft in 2008 meerdere malen gesproken over de handhaving
en het toezicht van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) op diertransporten
en slachterijen. De heren Hoekstra en Vanthemse hebben op verzoek van de minister
van LNV onderzoek gedaan naar de aard en omvang van de problematiek. In de
kabinetsreactie op de rapporten en de aanbevelingen daarin is een aantal maatregelen
aangekondigd, waaronder het aantrekken van dierenartsen, het risicogebaseerd
toezicht en het verbeteren van de interne informatiestromen. De maatregelen
zijn in 2008 in gang gezet.Het kabinet heeft voor de realisatie van de ambities met betrekking tot
het klimaat- en energievraagstuk primair ingezet op een aanpak met convenanten.
LNV heeft dit vertaald in een convenant waarin afspraken zijn vastgelegd met
alle agrosectoren. In het convenant zijn de drie sporen van het kabinetsprogramma
Schoon en Zuinig uitgewerkt, in een energiebesparingstempo van 2% per
jaar, 30% reductie broeikasgassen in 2020 ten opzichte van 1990 en
een forse bijdrage (circa 30%) aan de nationale doelstelling van 20%
duurzame energie in 2020. Het in juni 2008 gesloten convenant met de agrosectoren
is in de tweede helft van 2008 geconcretiseerd in 9 jaarwerkprogramma’s
waarin voor alle agrarische subsectoren (zoals melkveehouderij, voedingsindustrie,
akkerbouw, bos/houtsector) projecten zijn gedefinieerd om de ambities stap
voor stap te realiseren. Tegelijk zijn samen met de sectoren diverse innovatieprogramma’s ontwikkeld om bij te dragen aan de realisatie
van die stappen.Doelstelling nr. 1Eén Europa met een stevig draagvlak onder de
burgers, dat zich richt op de terreinen waar het meerwaarde levert en zich
niet begeeft op terreinen waar lidstaten het beter zelf kunnen regelen.Resultaten van het beleidHet jaar 2008 stond in het teken van de discussie over de health check
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). In aanvulling op haar mededeling
over de health check van eind 2007, heeft de Europese Commissie in mei 2008
een serie wetgevingsvoorstellen gepresenteerd. Daarin stonden drie onderwerpen
centraal: directe inkomensondersteuning, de omgang van marktondersteunende
beleidsinstrumenten en nieuwe uitdagingen op het gebied van klimaat, waterbeheer,
hernieuwbare energie en biodiversiteit. In de landbouw- en Visserij Raad van
november 2008 hebben de landbouwministers van de Europese Unie een politiek
akkoord bereikt over de health check. Het kabinet is van mening dat dit goed
aansluit bij mondiale ontwikkelingen en de Nederlandse uitgangspunten.De belangrijkste onderdelen uit dat akkoord zijn:• verhoging van het Nederlandse melkquotum,• volledige ontkoppeling van inkomenssteun,• vaststelling van voorwaarden aan modulatie,• introductie van een zogenaamd artikel 68 waarmee een deel van de
nationale enveloppe voor inkomenssteun kan worden herbestemd voor het stimuleren
van bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw en risicoverzekeringen,• uitblijven van extra verplichtingen ten aanzien van bufferstroken
langs waterlopen voor landen (zoals Nederland) met een goedgekeurd actieprogramma
in het kader van de Nitraatrichtlijn,• verdere afbouw van het markt- en prijsbeleid met als doel de landbouw
marktgerichter te maken,• versterking van het Europees plattelandsbeleid via modulatie, gericht
op nieuwe uitdagingen als klimaat, energie, water en biodiversiteit.De health check is de opmaat naar de EU-begrotingsevaluatie in 2009. Meer
principiële vragen zoals over de optimale verdeling van verantwoordelijkheden
tussen de lidstaten en de Unie en de omvang van de landbouwbegroting ná
2013, maken onderdeel uit van de discussie over de EU-begrotingsherziening
en de financiële perspectieven voor de periode 2014–2020.In de tweede helft van 2008 is in Europa ook een begin gemaakt met de
discussie over de toekomst van het GLB op lange termijn. Ter voorbereiding
op die discussie, heeft het ministerie van LNV de zogenaamde Houtskoolschets
opgesteld. De Houtskoolschets beschrijft de contouren van het GLB met een
tijdshorizon tot 2020, waarin de zichtbare beloning van maatschappelijke waarden
een centrale plaats inneemt.De instrumenten die het kabinet na besluitvorming over de health check
ter beschikking zullen staan, maken het mogelijk om vanaf 2010 een begin te
maken met de ondersteuning van individuele maatschappelijke prestaties en
de stimulering van concurrentiekracht en duurzaamheid.In het beleidsprogramma 2007–2011 heeft het kabinet uitgesproken
te streven naar een innovatieve en concurrerende economie in een duurzame
leefomgeving. Met dit streven geeft Nederland ook uitvoering aan de Europese
Lissabonstrategie. Het beleid van LNV en de inspanningen van de agrosector
en andere plattelandsondernemers (privaat en publiek) dragen herkenbaar aan
deze doelstellingen bij. Belangrijk hiervoor is het verbeteren van het ondernemingsklimaat,
waarvoor vermindering van de regeldruk en administratieve lasten één
van de speerpunten is. Daarnaast faciliteert en stimuleert LNV de ontwikkeling
en toepassing van kennis en innovaties in de agroketen en op het platteland.
Verder zijn energie en klimaatveranderingen prioritaire Lissabonthema’s.
Zowel ten aanzien van mitigatie als op het gebied van adaptatie leveren landbouw
en natuur een belangrijke bijdrage aan de EU- en nationale beleidsdoelen op
deze terreinen.Beleidsconclusies en consequentiesDe health check is een belangrijke stap in de hervorming van het GLB.
Nederland zal daarbij in Europa blijven inzetten op beloning van maatschappelijke
prestaties. Het in 2008 bereikte akkoord over de health check biedt voldoende
aanknopingspunten om stappen te zetten op die weg. In 2009 volgt een nationaal
traject waarin specifieke nationale keuzes worden gemaakt over de wijze van
implementatie van de health check besluiten. Dit betreft onder andere de inzet
van de extra middelen voor het plattelandsbeleid en artikel 68.Naar aanleiding van in Europees verband gevoerde discussie over de invulling
van het (ver)nieuw(d)e GLB, vindt een maatschappelijke consultatie plaats
die onder andere bestaat uit keukentafelgesprekken, discussiebijeenkomsten,
internetconsultaties en opinieonderzoek.Doelstelling nr. 6Duurzame economische ontwikkeling bevorderen en armoedebestrijding
met kracht voortzetten en uitwerken in het project De Millennium Ontwikkelingsdoelen
DichterbijResultaten van het beleidBijdragen aan armoedebestrijding en duurzame economische
ontwikkelingOnze internationale opgave om het aantal mensen dat in armoede leeft in
2015 te halveren, is op dit moment crucialer dan ooit. Die opgave wordt des
te urgenter vanwege de hoge voedselprijzen. Stijgende prijzen voor voedsel
en brandstof raken iedereen, maar ze raken de armen en kwetsbaren in ontwikkelingslanden
het meest. Ook «competing claims» op landgebruik, en aanwenden
en uitputten van natuurlijke hulpbronnen voor verschillende doeleinden (voedsel,
diervoeding, randstof en biodiversiteit) spelen een belangrijke rol in armoedebestrijding.Landbouw blijft ook in de 21ste eeuw een fundamenteel instrument voor
voedselvoorziening, economische groei en armoedebestrijding. Innovatie en
versterking van kennis en onderzoek zijn daarbij cruciaal voor productieverhoging.
Hierdoor is het niet alleen mogelijk om productie op bestaande gronden te
verbeteren, maar ook om duurzamer te produceren.De minister van LNV heeft samen met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
een krachtig signaal afgegeven met de Kamerbrief «Landbouw, rurale bedrijvigheid
en voedselzekerheid» van 8 mei 2008 (te noemen «brief
Verburg/Koenders» Kamerstuknummer 31 250, nr. 14). Hiermee zijn
ambities neergezet om een bijdrage te leveren aan de internationale opgaven
om armoede te bestrijden via vijf sporen, te weten productiviteitsverbetering, «enabling
environment», duurzame ketenontwikkeling, verbeterde markttoegang en
voedselzekerheid en overdrachtsmechanismen. Voor de uitvoering van de in de
brief geformuleerde voornemens is gezamenlijk € 50 miljoen per jaar
extra uitgetrokken boven op de al beschikbare € 350 miljoen.Verder heeft de minister van LNV in Europees verband, naar aanleiding
van het voorstel van de Europese Commissie van 18 juli 2008 voor het oprichten
van een snelle response voedselfaciliteit voor ontwikkelingslanden, een voorstel
gedaan voor de financiering van dit fonds om de budgetdiscipline te waarborgen
en afgesproken plafonds voor de Financiële Perspectieven ongemoeid te
laten. Lidstaten worden daarin onder meer opgeroepen additionele bijdragen
te storten. In Brussel is inmiddels besloten dat financiering van de voedselfaciliteit
geheel uit categorie IV «Extern Beleid» van de EU begroting plaats
zal vinden, een voor Nederland acceptabele formule.Het proces om internationale agrarische grondstoffenketens te verduurzamen
is in 2008 wereldwijd geïntensiveerd. Vanuit de rol van Nederland in
het internationale handelsverkeer, geeft de regering prioriteit aan de producten
palmolie en soja. De instrumenten daartoe, de round table on responsible soy
(rtrs) en roundtabble on sustainable palm oil (RSPO), hebben in 2008 tot concrete
resultaten geleid. In oktober 2008 is het eerste schip met RSPO gecertificeerde
palmolie de haven van Rotterdam aangemeerd. Ten aanzien van soja wordt verwacht
dat eind mei 2009 de rtrs-criteria voor duurzame soja worden vastgesteld.De Afghaanse minister van onderwijs heeft minister Verburg verzocht een
samenwerking op het gebied van landbouwonderwijs op te zetten. LNV heeft in
2008 verdere voorbereidingen getroffen voor deze samenwerking, onder andere
met de WUR. LNV kiest daarbij voor een brede insteek in het OVO-drieluik:
een programma gericht op onderzoek, voorlichting en onderwijs met als basis
een ketenbenadering. Voor Afghanistan is verbetering van de voedselzekerheid,
opleiding en training van een nieuwe generatie studenten, en training en voorlichting
aan boeren van groot belang voor de ontwikkeling van het land. Afspraken over
deze landbouwsamenwerking zullen in 2009 verder vorm krijgen op basis van
een te tekenen MoU tussen Nederland en Afghanistan.Commissie voor duurzame ontwikkelingIn 2008 vond de 16e vergadering van de commissie voor Duurzame Ontwikkeling
van de VN (CSD) plaats in New York. Mede als gevolg van de voedselcrisis staat
het onderwerp duurzame landbouwontwikkeling weer hoog op de internationale
ontwikkeling. Nadat CSD 16 met name heeft gekeken naar de recente ontwikkelingen
op het gebied van duurzame landbouw, rurale ontwikkeling, land, verwoestijning
en water, is het aan CSD 17, onder voorzitterschap van minister Verburg, om
te komen tot concrete maatregelen. Inzet van de voorzitter is om tot concrete
maatregelen te komen die in lijn zijn met de vijf sporen zoals deze in de
hiervoor genoemde Kamerbrief zijn aangegeven. Naast maatregelen op het gebied
van het stimuleren van duurzame landbouwproductie, waarbij innovatie, capaciteitsopbouw,
onderzoek, voorlichting en technologieoverdracht centraal staan, zal met name
aandacht worden besteed aan het vraagstuk van competing claims tussen productie
voor voedsel of biofuels en tussen gebruik van water voor sanitatie
of landbouw. Voorts zal specifiek aandacht worden geschonken aan de problematiek
in Afrika en de noodzaak van een groene revolutie aldaar.Beleidsconclusies en consequentiesDe voedselcrisis vraagt om sterke investeringen in duurzame landbouw en
rurale ontwikkeling, met name in ontwikkelingslanden. De landbouwsector in
ontwikkelingslanden heeft een grote potentie tot het stimuleren van een economische
en rurale ontwikkeling, verduurzaming en armoedebestrijding. Met de kamerbrief «Landbouw,
rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid» heeft het kabinet haar extra
inzet op dit gebied aangegeven. Inmiddels krijgt de implementatie van deze
nota vorm en zijn verschillende activiteiten en programma’s in dit kader
gestart.Ook zal de minister van LNV in haar rol als voorzitter van CSD 17 een
belangrijke impuls geven om internationaal tot afspraken te komen voor concrete
maatregelen op het gebied van investeringen in landbouwproductie, enabling
environment voor de private sector, duurzame ketenontwikkeling, verbeterde
markttoegang en sociale vangnetten voor voedselzekerheid.Doelstelling nr. 11Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder uitvalResultaten van het beleidVoor een succesvol en concurrerend agrocluster is samenhang in het brede
scala aan initiatieven en bewegingen op het vlak van kennis en innovatie van
groot belang. Kwalitatief hoogwaardig, vakdepartementaal ondersteund onderwijs
maakt hier onlosmakelijk deel van uit. LNV volgt het algemeen onderwijsbeleid
van OCW en stuurt op de inzet en functies van het groen onderwijs voor de
sector en op effectieve samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijfsleven.Kwaliteit van groen onderwijsHet groen onderwijs op vmbo-niveau wordt door de onderwijsinspectie redelijk
positief beoordeeld. Het vmbo-groen onderscheidt zich door betere kwaliteitszorg.
Punten van zorg zijn de relatief lage eindexamencijfers en de naleving van
de voorgeschreven onderwijstijd. In 2008 zijn de pilots met een nieuw competentiegericht
examenprogramma uitgebreid. Deze beogen een verdere kwaliteitsverbetering
en een betere aansluiting op het competentiegericht mbo. Het groen mbo loopt
voorop in de invoering van de nieuwe competentiegerichte kwalificaties. In
2007/2008 was al 62% van de opleidingen competentiegericht, tegen 39%
in het ROC.Doorlopende leerlijnen en aansluiting mbo-hbo zijn belangrijke issues
binnen het algemeen onderwijsbeleid waarop het groen onderwijs zich onderscheidt.
De Groene Kennis Coöperatie (GKC) biedt hiervoor het platform. Binnen
de diverse GKC-programma’s (onder andere tuinbouw, agrologistiek, melkveehouderij,
dierenwelzijn, internationalisering,) werken de verschillende onderwijsniveaus
samen met onderzoek en de praktijk aan kenniscirculatie en vernieuwing van
het kennissysteem.Vermindering uitvalIn het vmbo is een relatief geringe uitval van ongediplomeerde leerlingen.
Ook in het mbo is de relatief lage ongediplomeerde uitval opvallend. Daarbij springt in het oog dat vooral meisjes het goed doen. Uit het
in 2008 gepubliceerde rapport Benchmark mbo 2007 (zowel de OCW als de LNV-opleidingen)
blijkt dat het opleidingssucces (de verhouding tussen het aantal schoolverlaters
met en zonder een diploma) evenals in 2006 het hoogst is in de sector landbouw
en natuurlijke omgeving.Uitval Percentage voortijdig schoolverlaters
(VSV) per mbo-sector Sector    SchooljaarEconomieTechniekZorg en welzijnGroenAlle sectoren2005/200635,6%38,4%27,5%26,3%33,6%2006/200733,9%37,9%25,8%26,8%32,3%2007/200831,8%36,1%24,2%24,9%30,3%Over drie jaren33,8%37,5%25,8%26,0%32,0%Het voortijdig schoolverlaten binnen het groen onderwijs is relatief laag.De volgende in 2008 genomen maatregelen beogen het groen onderwijs in
de volle breedte verder te verbeteren:• Alle instellingen hebben impulsmiddelen ingezet voor versterking
van hun rol als regionaal kenniscentrum. In vijf provincies/regio’s
is een pilot gestart om het concept School als Kenniscentrum te verdiepen,
dit met betrokkenheid van ondernemers en burgers.• De strategische agenda Hoger Onderwijs is geïmplementeerd.
De Beleidslijn internationaal Groen Onderwijs die zich richt op versterking
van de LNV-kennisinstellingen ten opzichte van buitenlandse kennisaanbieders
is in de afrondingsfase.• Vanaf 1 augustus 2008 werd via een LNV-regeling € 6 miljoen
beschikbaar gesteld aan de AOC voor continuering van inhoud en omvang van
de opleidingen voor de primaire agrarische beroepen. Deze regeling beoogde
de uitstroom te vergroten met het oog op de afnemende leerlingaantallen en
de toekomstige vraag op de arbeidsmarkt. Middelen uit deze regeling kunnen
o.a. worden ingezet voor dure praktijkleervoorzieningen. Vanaf 2009 worden
deze middelen ook aan de Hogere Agrarische Scholen beschikbaar gesteld. LNV
heeft hiervoor in 2008 een regeling tot stand gebracht.• Binnen de Groene Kenniscoöperatie zijn vijftien vraaggestuurde
kennisprogramma’s in uitvoering met doel de onderlinge samenwerking
te versterken tussen groene onderwijsinstellingen en tussen onderwijsinstellingen,
praktijk en onderzoek met het oog op kennisverspreiding.KwalificatiesOnderstaande grafiek geeft de ontwikkeling aan van het percentage deelnemers
binnen het groen onderwijs dat de opleiding heeft verlaten zonder diploma
ten opzichte van het totaal aantal deelnemers dat de opleiding heeft verlaten.Bron: Onderwijsinstellingen/CFIBovenstaande grafiek laat zien dat de uitval in het HBO-groen is toegenomen
in de periode 2006–2008. De verklaring daarvoor wordt nog onderzocht.
Dit is een aandachtspunt voor het komende jaar. Beoogde effecten en resultatenIndicator-OutputReferentiewaardePeildatumRealisatie
2006Realisatie 2007Realisatie 2008Begr. 2008Begr. 2009StreefwaardePlanningBronPositie Wageningen Universiteit t.o.v. 13 Nederlandse
Universiteiten8e plaats2003–068e plaats8e plaats8e plaatsniet geformuleerd7e plaats of beterbeternvtNOWT/CWTSPercentage vestigingen vmbo van voldoende kwaliteit73%200773%73%71%87%87%89%2012Onderwijs
InspectiePercentage vestigingen mbo van voldoende kwaliteit71%200771%71%87%79%79%hogernvtOnderwijs InspectieEen indicatie voor de kwaliteit is dat Wageningen Universiteit in de Keuzegids
Hoger Onderwijs 2009 is gekozen als beste Nederlandse Universiteit en HAS
Den Bosch als de op drie na beste hogeschool. Op de vakgebieden Landbouwwetenschappen
en omgeving en ecologie behoort WU wereldwijd bij de top 5. Volgens het Onderwijsjaarverslag
2007 scoort het groen vmbo beter dan het overig voortgezet onderwijs wat betreft
systematisch ingerichte kwaliteitszorg. Het groen vmbo scoort minder wat betreft
voldoen aan minimale onderwijstijd en gemiddelde eindexamenresultaten. Wat
betreft het onderwijsleerproces wijkt het groen vmbo niet af van het overige
voortgezet onderwijs. In kader van het onderwijsjaarverslag over 2008 zal
worden nagegaan welke maatregelen nodig zijn om de kwaliteit
van het vmbo-groen te verbeteren. De mbo-groen opleidingen laten over het
geheel een vergelijkbare kwaliteit en hoger slagingspercentage zien dan de
ROC.Beleidsconclusies en consequentiesKwalitatief goed groen onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor een
succesvol en internationaal concurrerend agrocluster. Binnen het groen onderwijs
is de kwaliteit hoog en de ongediplomeerde uitval relatief klein. Desalniettemin
is er voortdurende aandacht voor verbeteringen om deze kwaliteit te verhogen
en de uitval te verlagen. In het onderwijsjaarverslag wordt dit nader toegelicht.
In uitwerking op de Strategische Agenda Hoger Onderwijs worden sectorspecifieke
afspraken gemaakt onder andere over doelen en indicatoren en verbinding onderwijs-arbeidsmarkt.
Ook de internationale profilering van de instellingen voor hoger onderwijs,
doorlopende leerlijnen vmbo-hbo en de samenwerking in de onderwijskolom en
met onderzoek en beroepspraktijk via de Groene Kennis Coöperatie worden
gestimuleerd. De rol van het hoger onderwijs bij kennisdoorstroming naar de
beroepspraktijk (instellingen hbo-groen als kenniscentrum in de regio) wordt
versterkt. Er is extra aandacht en financiering voor het praktijkleren en
voor het in stand houden van land- en tuinbouwopleidingen bij de AOC’s
en de Hoge Agrarische Scholen. Er wordt volop gewerkt aan nieuwe examenprogramma’s
die een meer competentiegericht vmbo mogelijk maken.De voortijdige schooluitval moet dalen tot maximaal 15% in 2012.
Het groene onderwijs scoort beter dan het reguliere onderwijs.Doelstelling nr. 14Het versterken van het innovatief vermogen van de Nederlandse
economieResultaten van beleidHet Nederlandse agrocluster is economisch sterk en robuust en toonaangevend
in de wereld op het gebied van innovatie en kennisontwikkeling. Die positie
moet worden behouden en versterkt. Verdere verduurzaming en vermaatschappelijking
zijn voortdurende uitdagingen.LNV heeft daaraan in 2008 bijgedragen door ondernemers te faciliteren
bij innovatieve ontwikkeling. Bijvoorbeeld door het tot stand brengen van
een goed werkend kennissysteem en door instrumenten om innovatieve projecten
te ondersteunen. Het «Koplopersloket» stimuleert ondernemers door
specifiek te kijken naar beperkingen als gevolg van regelgeving. Het Small
Business Innovation and Research (SBIR) stimuleert creatieve ontwikkelingen
bij MKB bedrijven op de gebieden van biodiversiteit en groene economie.In innovatieagenda’s geven agrosectoren aan welke specifieke innovatieve
onderzoeken en projecten kunnen bijdragen aan de duurzame ontwikkeling van
de betreffende sector. Zo besteedt de innovatieagenda pluimveehouderij aandacht
aan vergroting van afzetmogelijkheden voor eieren met meerwaarde, is in het
kader van de innovatieagenda melkveehouderij onderzoek gericht op stimulering
van de weidegang, heeft de innovatieagenda voor de varkensvleesketen in 2008
prioriteit gelegd bij mestverwerking en verdoofde castratie van beerbiggen
en heeft de tuinbouwinnovatieagenda onderzoek geïnitieerd naar het optimaliseren
en uniformeren van digitale gegevensstromen. De uitvoering van de innovatieagenda’s
wordt door LNV gefaciliteerd.Innovatieve ontwikkelingen zijn ook gestimuleerd door inzet van het Innovatienetwerk,
Transforum en Syntens. Het innovatienetwerk richt zich op grensverleggende
innovaties binnen de thema’s duurzaam ondernemen, gezonde samenleving,
ruimte creëren en innovatiestimulerende omgeving. Transforum heeft inzet
gepleegd in een reeks projecten gericht op onder andere het leggen van nieuwe
verbindingen tussen landelijk gebied en steden, op duurzaamheid in de keten
en voedselproductie in sterk verstedelijkte gebieden. Syntens richtte zich
op vernieuwing in de tuinbouwsector en de ontwikkeling van de multifunctionele
landbouw. Innovatieprojecten waren onder meer lokaal gebruik van afvalwater,
gemaaid natuurgras als energiebron en de ontwikkeling van zoutwatertuinbouw.
Hierdoor zijn in 2008 400 bedrijven geadviseerd.Interdepartementaal is een belangrijke impuls gegeven door het traject «Nederland
Ondernemend Innovatieland». Er is een interdepartementale projectgroep
gestart die werkt aan een maatschappelijke innovatieagenda voor duurzame agro-
en visserijketens. Hierin gaat het om fundamentele en grensverleggende doorbraken
die nodig zijn in het bedrijfsleven en het agrokenniscluster. LNV heeft bijgedragen
aan het tot stand komen van de maatschappelijke innovatieagenda’s gezondheid,
water en energie. In de lange termijn strategie die in de zomer 2008 naar
de kamer is gestuurd heeft LNV de ambitie voor 2030 voor een duurzame landbouw
en visserij verwoord. Eind 2008 hebben de ministeries van OCW, EZ en LNV de
valorisatieagenda met partijen uit het veld ondertekend.LNV neemt actief deel in het initiatief Partners voor Ondernemerschap,
gericht op het stimuleren van de kennisontwikkeling en -toepassing rondom
ondernemerschap richting primaire ondernemers, ketenpartners en onderwijs.In 2008 is LNV gestart met de implementatie van het actieplan opschaling
agrologistiek (2008–2011). Hiervoor is het aantal projecten onder het
Platform Agrologistiek uitgebreid tot 14, heeft het Platform samenwerking
gezocht met aanverwante initiatieven zoals het programma duurzame logistiek
en zijn samenwerkingsverbanden aangegaan met groene onderwijsinstellingen.De genoemde 14 projecten hebben geleid tot een transportreductie van 2
miljoen wegkilometers per jaar.Binnen het sleutelgebied Flowers & Food zijn in het innovatieprogramma «Food &
Nutrition Delta» projecten opgenomen van MKB-bedrijven. Het Technologisch
Topinstituut Groene Genetica heeft projecten tot stand gebracht tussen veredelingsbedrijven
en kennisinstellingen.Beoogde effecten en resultatenSinds 2004 is sprake van een stijgende lijn van bedrijven die product-
of procesinnovaties doorvoeren (zowel bedrijven die dat als eerste doen als
groep van innovatieve volgers). In 2004 ging het om 6,7%, in 2006 om
11,6% en voor 2007 om 11,5%.IndicatorPeilwaardePeildatumReal 2006Real 2007Real 2008Raming 2008Raming 2009StreefwaardePlanningBronOutcome          1. % inno-verende agrarische bedrijven 6,7%200411,6%11,5%*9,8%13,0%15,0%2012LEI2. % agro- bedrijven in top 100 van innovatieve
bedrijven28%200822%26%28%26%>28%stijgend2011Bizz-Syntens3. Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties70%200571%69%78%70%> 80%stijgend2011Prosu BVToelichting* Deze indicator komt jaarlijks 10 maanden na afloop van het jaar beschikbaar.
Het realisatiecijfer over 2008 wordt opgenomen in het jaarverslag 2009.1. Het percentage innoverende agrarische bedrijven geeft het percentage
van de bedrijven weer dat product -of procesinnovaties heeft doorgevoerd in
het betreffende jaar. Het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf
iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers die bij de (eerste)
groep behoren die vernieuwingen hebben doorgevoerd die al eerder door andere
zijn ingevoerd. De indicator is conjunctuurgevoelig en daarmee gebonden aan
behaalde bedrijfsresultaten.2. Het percentage agrobedrijven in top 100 van innovatieve bedrijven betreft
een vergelijking met alle andere sectoren in Nederland. Ten opzichte van al
deze hoog innovatieve sectoren is de doelstelling dat de agrosector minimaal
even innovatief zal zijn.Beleidsconclusies en consequentiesDe inzet van het kabinet is erop gericht de Nederlandse land- en tuinbouw
te ondersteunen in het behouden en waar mogelijk verstevigen van de internationale
concurrentiepositie.De innovatieagenda’s leiden tot een effectieve combinatie van innovatie,
verduurzaming en vermaatschappelijking. Ook voor meer fundamentele innovaties
zijn belangrijke stappen in die richting gezet. Dat heeft geleid tot een stijging
van het aantal innoverende agrarische bedrijven met 11,5% in 2007.
De innovatieagenda’s zullen in 2009 nadere uitwerking krijgen en door
LNV worden ondersteund.In 2008 is door de projecten onder het Platform Agrologistiek een transportbesparing
van 2 miljoen kilometer per jaar bereikt. Ook is een belangrijke impuls gegeven
aan de implementatie van het actieplan opschaling Agrologistiek. De inzet
wordt in 2009 doorgezet.Doelstelling nr. 16Minder regels, minder instrumenten, minder lokettenResultaten van beleidIn het coalitieakkoord is een nieuwe reductie van de administratieve lasten
afgesproken van 25% in de periode 2007–2011. Op basis van de
nieuwe rijksbrede nulmeting is in 2008 voor LNV € 205 miljoen aan
lasten vastgesteld en een reductiedoelstelling van 18,5%. In december
heeft de minister van LNV haar plan voor het realiseren van deze doelstelling
in het jaar 2011 naar de Kamer gezonden.Voor merkbare lastenvermindering is meer nodig is dan het wegnemen van
bovenmatige informatieverplichtingen. Daarom wordt ook gewerkt aan het wegnemen
van irritaties, het verbeteren van de dienstverlening, het benutten van ICT-kansen,
het verlagen van toezichtlasten, nalevingslasten en lasten rondom het aanvragen
van vergunningen. Ook het vernieuwen van de regelgeving en het verlagen vande
implementatielasten daarvan en van de verkrijgingskosten van subsidies, zijn
elementen van de ingezette reductieaanpak.Concreet heeft dit onder meer opgeleverd:1. Vernieuwde regelgeving/vergunningen• de wetgeving voor binnenvisserij is herzien en vergunningen zijn
vereenvoudigd• de Natuurbeschermingswet 1998 is aangepast om de toepassing van
het principe bestaand gebruik te vereenvoudigen voor de periode tot de beheerplannen
Natura 2000• de Regeling agressieve dieren is ingetrokken• douaneregelgeving is opgeschoond en geïntegreerd2. Administratieve lasten  In kwantitatieve zin zijn de administratieve lasten in 2008 gedaald
met 0,9% (€ 1,8 mln). Deze reductie werd met name behaald
door verdergaande automatisering van de gecombineerde data-inwinning (Regeling
landbouwtelling en gecombineerde opgave) en een wijziging van uitvoeringsregeling
Meststoffenwet».3. Nalevingslasten en toezichtslasten• In de land- en tuinbouwsectoren en in de vleesketen (diervoederbedrijven)
houdt het rijk nog maar twee regulier inspecties per jaar. Met de pluimveesector
is een «Toezicht op Controle-arrangement» overeengekomen.• In de recreatiesector (attractieparken) zijn diverse controles
gebundeld in één inspectieverzoek.• Verdere inrichting van de Gegevensautoriteit Natuur leidt tot verbetering
van de gegevensvoorziening aan bedrijven en organisaties.4. Dienstverlening en verkrijgingskosten subsidies  Het programma Elektronische Dienstverlening verbetert de dienstverlening
aan doelgroepen. Dat gebeurt onder meer door het aanbieden van formulieren
via internet, waarop al bekende gegevens zijn ingevuld.  200720082011formulieren voor ondernemers via het Internet beschikbaar70%80%100%Gebruik van niet complexe formulieren via internet80%80%100%Gebruik van complexe formulieren via internet25%40%70%5. EU  De Europese Commissie is, naar Nederlands voorbeeld, gestart met
de vermindering van de administratieve lasten met 25% in 2012. Op het
terrein van LNV is in 2008 de braakregeling en daarmee gepaard gaande voorwaarden
afgeschaft en is een groot aantal import- en exportcertificaten vervallen.Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeildatumRealisatie
2008StreefwaardePlanningBronOutcome      1. Administratieve lastenreductie0%2007– 0.9%– 18,5%2011Beleidsprogramma2. Dienstverlening30%200740%70%2011EDV3. Toezicht100%2007n.v.t.125%2011Programma Vernieuwing toezichtGrafisch kunnen de belangrijkste resultaten als volgt worden weergegeven.Beleidsconclusies en consequentiesDe Tweede Kamer heeft in 2008 het LNV-programma voor het realiseren van
de doelstelling voor de reductie van administratieve lasten ontvangen. Hoofdlijn
van de aanpak is, naast het verminderen van de administratieve lasten, wordt
gestreefd naar een vermindering van de regeldruk in brede zin.Een dreiging voor de reductie blijft dat er wensen in een sector kunnen
leven die, indien er gehoor aan wordt gegeven, leiden tot een toename van
de administratieve lasten. Zo leidt de roep om differentiatie in de gebruiksnormen
voor stikstof in het mestdossier al snel tot een toename van de informatiestromen
en daarmee tot een toename van de administratieve lasten.Doelstelling nr. 22Het stimuleren van duurzame consumptie en productieResultaten van beleidLNV stimuleert de verduurzaming van consumptie en productie. Het beleid
zowel gericht op de aanbodkant als op de vraagkant. Dat betekent dat verduurzaming
van productie wordt gestimuleerd, maar ook dat bewustzijn van burgers over
duurzame consumptie wordt vergroot.Schoon en ZuinigOp basis van het kabinetsprogramma Schoon en Zuinig moeten de agrosectoren
meedoen aan de 2% energiebesparing per jaar, broeikasgasreductie van
30% en 20% duurzame energie in 2020. LNV heeft op 10 juni 2008
met de belangrijkste agrosectoren het «Convenant Schone en Zuinige Agrosectoren»
gesloten. Het convenant heeft een looptijd tot 2020 en legt vast hoe de doelstellingen
voor de verschillende agrosectoren worden bereikt.De ambitie uit het convenant wordt vertaald in jaarwerkprogramma’s
per sector. In de tweede helft van 2008 zijn de jaarwerkprogramma’s
voor 2009 opgesteld voor de volgende sectoren: melkveehouderij, dierhouderij,
akkerbouw en open teelt, voedings- en genotmiddelenindustrie (VGI), bloembollen
en paddenstoelen en natuur, bos, landschap en houtketen.In het najaar van 2008 zijn ook de energie innovatieprogramma’s
ontwikkeld die bijdragen aan de realisatie van de convenantdoelstellingen.
Hierover vindt in de eerste maanden van 2009 besluitvorming plaats. Concreet
gaat het om innovatieprogramma’s op het gebied van groene grondstoffen,
glastuinbouw, precisielandbouw, mestvergisting, energie uit binnenlandse houtachtige
biomassa en reductie overige broeikasgassen.Energietransitie en glastuinbouwDe omstandigheden voor de tuinbouwsector zijn op dit moment niet gunstig;
hoge gasprijzen, lage productprijzen en ook gevolgen van de kredietcrisis.
Tegen deze achtergrond heeft LNV in november 2008 een akkoord gesloten met
LTO-Nederland en de Rabobank. Extra maatregelen moeten ervoor zorgen dat de
sector blijft investeren in energiezuinige kassen én kwalitatief goede
producten blijft produceren.Nieuwe maatregelen uit het akkoord die de investeringen in de duurzame
en energiezuinige sector moeten bevorderen zijn:• Aardwarmtegarantievoorziening waarschijnlijk vanaf april 2009;
hiermee wordt het risico van «misboringen» naar warmwaterbronnen
in diepe aardlagen financieel gecompenseerd. De ministeries EZ en LNV en storten
samen totaal € 10 mln. Ook de Rabobank levert een bijdrage van € 5
mln.• Verhoging van de garantstelling voor duurzame investeringen van € 1,2
mln. naar € 2,5 mln. Deze extra garantstelling moet nog aan de Europese
Commissie worden voorgelegd voor goedkeuring.• De eisen voor investeringen in Groenlabelkassen worden iets versoepeld
waardoor er geïnvesteerd blijft worden in dit soort kassen.• De fiscale aftrekposten voor milieu-investeringen worden verruimd.• De ministers van LNV en VROM willen het «ruimte-voor-ruimte»
instrumentarium verder optimaliseren en de provincies aanspreken op een effectieve
inzet hiervan.• De minister van LNV laat onderzoek doen naar de prijsopbouw van
tuinbouwproducten.Het programma «Kas als Energiebron» formuleert als ambitie
een klimaatneutrale en rendabele teelt in nieuwe kassen vanaf 2020. In 2008
is samen met het Productschap Tuinbouw een »versnellingsprogramma implementatie
semi-gesloten kas» opgezet en gestart.Om het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken en een efficiënt
energiegebruik binnen de glastuinbouw te stimuleren zijn in 2008 de regelingen
Marktintroductie Energie Innovatie (MEI) en Investeringsregeling Energie (IRE)
opengesteld. Op basis van deze regelingen zijn in 2008 zeven subsidieverplichtingen
aangegaan voor een bedrag van ca. € 22 mln.Ontwikkeling index energie-efficiëntie in de productieglastuinbouwBron: LEI/Wageningen UR Tussenrapportage energiemotor glastuinbouw 2008,
mei 2008Biobased Economy (groene grondstoffen)In 2008 is het innovatieprogramma groene grondstoffen uitgewerkt. In de
eerste maanden van 2009 vindt hierover besluitvorming plaats.Om de biobased economy vooruitlopend hierop al een impuls te geven, is
eind 2008 een tweede tender SBIR biobased economy uitgeschreven. Daarmee wil
de minister de omschakeling versnellen van een economie die afhankelijk is
van fossiele grondstoffen naar een economie op basis van groene grondstoffen.
Via de subsidie hebben 20 bedrijven de opdracht gekregen om een product te
gaan ontwikkelen dat bijdraagt aan versterking van agro- en chemiecluster
en daarbij de afhankelijkheid van aardolie en gas vermindert.Windenergie op landIn 2008 heeft LNV een stevige bijdrage geleverd aan het interdepartementale
project om de kabinetsdoelstelling uitbreiding capaciteit windenergie op land
te realiseren. Binnen dat project borgt LNV de natuur- en landschapsbelangen
maar ook de doelstelling uit het convenant om binnen de agrosectoren een verdubbeling
van de windenergiecapaciteit te realiseren in 2020. Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeildatumReal. 2006Real. 2007Begr. 2008Begr. 2009StreefwaardePlanningBronOutcome         Glastuinbouw         1. Energie-eff.verbetering glastuinbouw tov 19804%200360%60%60%64%65%2010LEI/Senter2. Aandeel duurzame energie in glastuinbouw t.o.v.
totaal energieverbruik>5%20030,6%0,8%1,5%1,2%4%2010LEI3. CO2-emissie voor de teelt in mton  5,25,2 5,06,62012LEI  CO2-emissiereductie voor de teelt t.o.v. 1990  24%24% 26%3%2012LEI4. Energie-efficiency-verbetering (t.o.v. 2005) bloembollen*0%200521,1%a)4,4%4%11%2011Senter5. Energie-efficiency-verbetering (t.o.v. 2005) paddestoelen*)0%20055,2%9,1%5,8%4%14,5%2011Senter6. Energie-efficiency-verbetering Voedings- en genotmiddelen-industrie
t.o.v. 2001**4,94%20064,9410,18,3%8,3%15%2012SenterToelichtingDe indicatoren komen jaarlijks 10 maanden na afloop van het jaar beschikbaar.
De realisatiecijfers over 2008 worden opgenomen in het jaarverslag 2009.a). Door een andere samenstelling van de meetmethode komt dit cijfer later
dit jaar beschikbaar.* De energie-efficiëncy-verbetering bloembollen resp. paddenstoelen
is de verbetering in het primair brandstofverbruik per eenheid product bepaald
voor de sector bloembollen respectievelijk de sector paddestoelenteelt, gerefereerd
aan het referentiegebruik in 2005.** Deze indicator is een gewogen gemiddelde van verschillende sectoren
in de voedings- en genotmiddelenindustrie.Biologische landbouwDe beleidsnota Biologische landbouwketen 2008 – 2011 (Tweede Kamer
2007–2008, 29 842, nr. 15) richt zich op het ontwikkelen van zelfstandige,
robuuste biologische sector, die in goede verbinding staat met de koplopers
van de gangbare landbouw en met de samenleving. Op 31 januari 2008 is alweer
het derde convenant Marktontwikkeling Biologische Landbouw door alle belangrijke
marktpartijen getekend en op 22 april 2008 het tweede deelconvenant met maatschappelijke
organisaties.De vraag naar biologische landbouw groeit momenteel sneller dan het aanbod.
In 2008 zijn de bestedingen ten opzichte van 2007 met 12,4% gegroeid
terwijl het biologische areaal in 2008 ten opzichte van 2007 is gestegen met
7,3%. Daarom wordt ontwikkeling van de aanbodkant gestimuleerd, onder
andere door in samenwerking met ketenpartners een totaalpakket op te zetten
om de groep potentiële omschakelaars te vergroten. Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeildatumReal 2006Real 2007Real 2008Raming 2009StreefwaardePlanningBronOutcome         Biologische Landbouw         1. Jaarlijks 10% groei consumentenbestedingen
(x € 1 mln.)€ 5202007457,9518,9583,4€ 629€ 7602011Biologica2. Jaarlijks 5% groei in biologisch areaal47 000 ha.200748 42547 01950 43551 800
ha.57 100 ha.2011SKALDuurzame veehouderijLNV heeft in januari 2008 een toekomstvisie op de veehouderij naar de
Tweede Kamer gezonden. (Tweede Kamer 2007–2008, 28 973, nr. 18).
Kern van deze visie is dat de veehouderij zich in 15 jaar moet hebben ontwikkeld
tot een in alle opzichten duurzame veehouderij met een breed draagvlak in
de samenleving. Dat betekent een veehouderij die produceert met respect voor
mens, dier en milieu, waar ook ter wereld. Daarnaast is de inzet op de vermindering
van uitstoot van schadelijke stoffen en van fijn stof van belang.In 2008 is verder geïnvesteerd in systeeminnovaties gericht op integraal
duurzame houderijsystemen, en ketengerichte innovaties waarbij ook maatschappelijke
organisaties betrokken zijn. Via de investeringsregeling integraal duurzame
en diervriendelijke stallen is ongeveer € 2,5 miljoen aan investeringen
in integraal duurzame stallen ondersteund.In het kader van het ontwerpen van integraal duurzame stallen is het project
Kracht van Koeien in de melkveehouderij voortgezet. Verder is in 2008 het
herontwerptraject begonnen voor de varkenshouderij. de resultaten van dit
herontwerptraject worden eind 2009 opgeleverd.De Maatlat Duurzame Veehouderij (MDV), waarbij bovenwettelijke investeringen
in dierenwelzijn en milieu voor fiscale tegemoetkoming in aanmerking komen
(MIA/Vamil) is in 2008 uitgebreid met de melkveehouderij (naast de varkens-
en pluimveehouderij). Er is in 2008 gewerkt aan een uitbreiding van de MDV
met deelmaatlatten voor energie en diergezondheid. Daarnaast is gewerkt aan
een maatlat voor de vleeskalverhouderij en de koppeling van nieuwe
financiële instrumenten aan de MDV (Borgstellingsfonds Plus en de Regeling
groenprojecten voor de melkveehouderij). Deze uitbreiding en de koppeling
met nieuwe instrumenten zullen naar verwachting begin 2009 in werking treden.Ten aanzien van het convenant over tussensegmenten (dierlijke producten
die wat betreft welzijnsniveau tussen gangbaar geproduceerde en biologische
producten zitten) is in 2008 overleg gestart over de inhoudelijke criteria
en de aanpak met verschillende partijen die tussensegmenten willen ontwikkelen.
Het ministerie van LNV heeft hierbij een stimulerende en faciliterende rol
en heeft financiële middelen gereserveerd voor onderzoek en haalbaarheidsstudies.De investeringsregeling gecombineerde luchtwassers (ammoniak èn
stof) is in 2008 voor de tweede keer opengesteld en kende een grote belangstelling,
namelijk 222 aanvragers. De regeling wordt ook in 2009 opengesteld.Varkenshouders kunnen gebruik maken van de investeringsregeling voor gecombineerde
luchtwassers. Er zijn vier verschillende systemen beschikbaar die de uitstoot
van fijn stof met 80% verminderen. De pluimveehouderij is de grootste
veroorzaker van fijn stof in de landbouw. Voor deze sector zijn de gecombineerde
luchtwassers nog in ontwikkeling. Daarnaast zijn er andere maatregelen in
ontwikkeling die de uitstoot van fijn stof kunnen verminderen in de pluimveehouderij.
Hierdoor zijn er straks meerdere maatregelen beschikbaar om de doelstellingen
fijn stof te realiseren.MestbeleidHet mestbeleid beoogt de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater te verbeteren
op een verantwoorde en uitvoerbare wijze. In 2007 bleek uit de evaluatie van
de Meststoffenwet dat de sector de mineralenbelasting van grond- en oppervlaktewater
fors heeft teruggebracht, maar dat de doelstellingen nog niet gehaald waren.
Maatregelen uit de Derde Actieprogramma Nitraatrichtlijn die per 1 januari
2008 van kracht zijn geworden, zoals aanscherping van gebruiksnormen, moeten
de realisatie van de doelen dichterbij brengen.In 2008 is volop gewerkt aan de voorbereidingen van het Vierde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn (2010–2013) en een nieuw derogatieverzoek in het kader
van de Nitraatrichtlijn. Alle inspanningen zijn er op gericht dat beide in
2009 door de Europese Commissie worden goedgekeurd.In 2008 is toestemming gekregen van de Europese Commissie dat maximaal
10 bedrijven van dierlijke mest een vloeibaar mineralenconcentraat mogen maken
als kunstmestvervanger. Op die manier kan een overschot aan dierlijke mest
worden verminderd en kunnen meststoffen worden hergebruikt. De pilotprojecten
worden in 2009 en 2010 uitgevoerd.Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeil datumReal 2006Real 2007Real 2008Begr. 2008Begr. 2009StreefwaardeplanningBronOutcome          Nieuw mestbeleid          Nationaal fosfaatoverschot (in mln kg) (1)7820029476 (2)(3)69 (4)78 (4)Evenwichtsbemesting2015CBSNationaal stikstofoverschot (In mln kg) (1)4202002444427(2)(3) 4003602013CBS(1) De indicatoren nationaal fosfaatoverschot en nationaal stikstofverschot
geven het totaal verlies aan mineralen op landbouwgrond (door toepassen van
meststoffen in de Nederlandse landbouw en als gevolg van neerslag) na opname
door de gewassen (definitie CBS). Het nationaal stikstofoverschot omvat ook
netto stikstofverliezen door vervluchtiging.(2) Dit zijn voorlopige cijfers.(3) Definitieve gegevens komen later in 2009 beschikbaar.(4) De raming voor 2008 en 2009 zijn weergegeven in kg fosfaat (P2O5).
Omgerekend naar mln kg fosfor (P) komt dat overeen met 30 mln. resp. 34 mln
kg P voor 2008 en 2009.Deze laatste 2 cijfers waren opgenomen in de begroting
voor 2008 resp. 2009.GewasbeschermingDe milieudoelstellingen van de Nota Duurzame Gewasbescherming staan centraal
in het in 2008 gevoerde beleid. Daartoe is de Wet Gewasbeschermingsmiddelen
en biociden eind 2007 aangepast. De partijen in het convenant duurzame gewasbescherming
hebben afspraken gemaakt die erop gericht zijn de doelstellingen van de nota
te realiseren.Naast de nationale inspanningen is in EU-verband hard gewerkt aan een
nieuwe verordening voor het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen
(ter vervanging van richtlijn 91/414) en een richtlijn voor duurzaam gebruik
van pesticiden. Beide wetten zullen begin 2009 hun beslag krijgen. Daarmee
is weer een stap gezet naar de verdere Europese harmonisatie van het gewasbeschermingsbeleid.
Voorts is de laatste hand gelegd aan het beoordelen van de werkzame stoffen
van Annex I van de huidige richtlijn 91/414. Begin 2009 zal ook dat proces
worden afgerond. Daarmee komt een beoordelingstraject van 15 jaar ten einde.Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeildatumReal 2006Raming 2008Raming
2009StreefwaardePlanningBronOutcome        Gewasbescherming        1. % afname aantal milieubelastingspunten
t.o.v. 1998 (in NMI) 1)86%200686%geen90%95%2010NMP2. % afname overschrijdingen residunormen
voedselproducten t.o.v. 2003 2)30%200630%geen35%50%2010NMPa) De doelstelling in de Nota Duurzame gewasbescherming is een afname
met 95% van de milieubelasting oppervlaktewater t.o.v. 1998. De voortgang
van de «nota duurzame gewasbescherming» en ook van de bovenstaande
indicatoren is in 2006 door het NMP geëvalueerd. Begin 2007 is over deze
tussenevaluatie gerapporteerd, de eindevaluatie vindt in 2010/2011 plaats.
De evaluatie liet zien dat de tussendoelstelling van 75% in 2006 is
gerealiseerd. Tussentijds (2007, 2008 en 2009) vinden geen metingen plaats.
In de begroting 2008 is geen raming opgenomen, de raming in de begroting 2009
is een rekenkundige raming1) De indicator geeft het percentage afname van de belasting van het milieu
(water en bodem) met gewasbeschermingsmiddelen aan ten opzichte van het referentiejaar
1998. Dit is berekend met behulp van de Nationale Milieu-indicator die wordt
uitgedrukt in milieubelastingspunten. De raming 2009 kan niet worden geverifieerd
omdat afgesproken is dat er monitoringsonderzoek plaatsvindt in 2010 (95%
afname).2) De indicator geeft het percentage vermindering in de overschrijding
van residunormen voor voedselproducten aan ten opzichte van het referentiejaar
2003.Transitie visserijVoor een goed perspectief voor ondernemers in de visserijsector is het
van essentieel belang dat de sector de transitie naar duurzame visserij maakt.
Daarvoor moeten technische en technologische vernieuwing worden gecombineerd
met een gunstig innovatieklimaat, versterkt ondernemerschap en intensivering
van de samenwerking met maatschappelijke organisaties. Een goed voorbeeld
daarvan is het «Maatschappelijk convenant duurzame Noordzeevisserij»
dat in juni 2008 door de sector, maatschappelijke organisaties en het ministerie
van LNV is ondertekend.Om goed ondernemerschap in de sector te stimuleren is Wageningen Universiteit
gevraagd samen met de sector te werken aan bedrijfsplannen waarin een duidelijke
toekomstvisie wordt neergelegd. Ruim 150 ondernemers hebben zich gemeld om
deel te nemen in dit traject. Begin 2008 zijn kenniskringen in de visserij
geïntroduceerd om onderlinge samenwerking in de sector ten behoeve van
de omslag naar verduurzaming te versterken. Inmiddels zijn 13 kenniskringen
actief.In de zomer van 2008 zijn, met behulp van het Europees Visserijfonds,
vier projecten financieel ondersteund om duurzame alternatieven voor boomkorvisserij
te ontwikkelen en nog eens vier projecten gericht op andere vormen van verduurzaming.
In aanvulling daarop zijn in het najaar van 2008 nog eens 18 innovatieve projecten
ondersteund.In december 2008 is het nationale aalbeheerplan, onder voorbehoud van
een eventuele bijstelling van het plan, voor goedkeuring ingediend bij de
Europese Commissie. Uiterlijk 1 juli 2009 moeten de goedgekeurde beheerplannen
in uitvoering worden genomen en is de visserij op aal alleen nog toegestaan
in het kader van het goedgekeurde aalbeheerplan.In Europa zijn ook afspraken gemaakt om illegale visserij tegen te gaan.
Alle vis die in de EU wordt geïmporteerd moet voorzien zijn van een certificaat
met daarop de herkomst van de vis en er komt betere controle in de havens
op de vis die aangeland wordt door visserijschepen uit landen buiten de EU.Beoogde effecten en resultaten PrestatiegegevensIndicator (x 1000 ton)ReferentiewaardePeildatumReal 2006Real 2007Real 2008Begr. 2008*StreefwaardePlanningBronOutcome         1 Voorzorgsniveau           – scholbestand2052005225216254Geen2302010ICES1)  – Tongbestand41 261933,3Geen352010ICES2. Discards 2)80% 73%58%**Geen40%2013CVO 3)3 Duurzame visserijmethode (aantal kotters) 120071 15***51102013VIRIS4)* In de begroting 2008 is hierover geen info opgenomen omdat de info pas
na de presentatie van de begroting beschikbaar komt. (ultimo 2007)** Info komt medio 2009 beschikbaar*** Betreft aantal subsidietoezeggingen voor 5 kotters met een nieuwe
vismethode; deze nieuwe vismethode zal in 2009 daadwerkelijk in gebruik worden
genomen.1) International Council for the Exploration of the Sea2) Discards betreft het percentage niet-commerciele bijvangst. De streefwaarde
van 40% in 2013 betreft een Nederlands streefcijfer. De Europese Commissie
formuleert momenteel beleid inzake discards. De realisatiecijfers voor 2006
en 2007 betreffen schattingen dat wel zeggen een omrekening van de bemonstering
door IMARES naar de gehele Nederlandse vloot.3) Centrum voor Visserij Onderzoek (WUR)4) Visserij Registratie en InformatiesysteemBewustwording consumentenConsumenten zijn een belangrijke schakel in de voedselketen. De vraag
naar voedsel, van bijvoorbeeld hoge kwaliteit, is medebepalend voor de wijze
waarop voedsel wordt geproduceerd. De bewustwording van consumenten bij voedsel –
waar komt ons eten vandaan – is in 2008 bevorderd.• Via een breed spectrum aan activiteiten wordt de jeugd aangezet
tot bewuster consumeren, via smaaklessen, promotie tijdens de «Week
van de smaak» of de Nationale Jeugdraad.• In het vierde kwartaal van 2008 heeft de dialoog «biodiversiteit
voedsel en vlees» plaatsgevonden. Deze zal leiden tot een robuuste agenda
voor 2009.• Er is een verkenning gestart om te komen tot verduurzaming van
het voedselaanbod. Deze moet in 2009 leiden tot een breed gedragen samenwerkingverband
met verschillende stakeholders zodat stappen naar verduurzaming ook daadwerkelijk
gemaakt zullen worden.• De eerste versie van de «Staat van voedselkwaliteit/voedselbalans»
is uitgebracht. Het geeft de perceptie en gedrag van consumenten weer op verschillende
waarden van voedsel.Beoogde effecten en resultaten Beoogde effecten en prestatiesIndicatorReferentiewaardePeildatumReal 2007Real 2008Raming 2008Raming 2009StreefwaardePlanningBronOutput (1)/ Outcome (2)         1. Aantal basisscholen met smaaklessenBeperkt aantal20055001 0001 0001 5003 0002012LNV2. Het vertrouwen van consumenten in voedsel*3,120043,33,43,13,1Behoud vertrouwenContinuVWA- monitor* De VWA meet jaarlijks het vertrouwen van consumenten in de veiligheid
van voedsel. Dit wordt uitgedrukt in een waarde op een schaal 1–5.Beleidsconclusies en consequenties• De jaarwerkprogramma’s die LNV in het kader van het convenant
Schoon en Zuinig met de sectoren heeft gesloten, leiden in 2009 en volgende
jaren tot de realisatie van concrete resultaten op het gebied van CO2-reductie
door energiebesparing en door productie van duurzame energie. Verder worden
in 2009 met de sectoren diverse verkenningsprocessen in gang gezet om nog
meer resultaatgerichte activiteiten nader te kunnen benoemen. De beoogde resultaten
in 2008 voor energietransitie in de glastuinbouw zijn gerealiseerd. Een akkoord
over hoge gasprijzen is gesloten. Dit is van groot belang voor investeringen
in energie zuinige kassen. Voor 2009 bestaat evenwel het gevaar van het inzakken
van investeringen door hoge gasprijzen en kredietcrisis.• In 2008 is het innovatieprogramma groene grondstoffen uitgewerkt.
Vooruitlopend hierop is eind 2008 succesvol een tweede SBIR-tender biobased
economy uitgeschreven.• Bij de biologische landbouw groeit de vraag momenteel sneller dan
het aanbod. Daarom is de aandacht in 2008 vooral gericht op het in balans
brengen van vraag en aanbod. In samenwerking met ketenpartijen is een totaalaanpak
opgezet om de groep potentiële omschakelaars te vergroten. Dit zou op
termijn moeten resulteren in een robuuste zelfstandige sector die in een groeiende
vraag kan voorzien.• Systeem- en keteninnovaties staan centraal in de toekomstvisie
op een duurzame veehouderij die in januari 2008 aan de Tweede Kamer is verzonden.
Met de sector wordt stevig ingezet op de implementatie van deze visie.• In 2008 is volop gewerkt aan de voorbereidingen van het Vierde
Actieprogramma Nitraatrichtlijn (2010–2013) en een nieuw derogatieverzoek
in het kader van de Nitraatrichtlijn. Alle inspanning is er op gericht dat
dit in 2009 leidt tot een door de Europese Commissie geaccordeerd Vierde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn en een nieuwe derogatie. Het Streven is dat hiermee de evenwichtbemesting
(fosfaat) in 2015 wordt gerealiseerd en dat de doelstelling om in 2013 te
komen tot een stikstofoverschot van 360 miljoen kilogram zal worden gehaald.• In 2008 zijn belangrijke stappen gezet op basis van het in 2007
gesloten convenant duurzame gewasbescherming. In 2008 zijn ook afspraken gemaakt
om te komen tot een verdere harmonisatie van het Europese gewasbeschermingsbeleid
(nieuwe verordening en richtlijn). Dit resulteert onder andere in een vermindering
van de milieudruk.• Voor de verdere verduurzaming van de visserij wordt zowel ingezet
op innovatie en versterking van de sector als op het bevorderen
van een betere samenwerking tussen sector en maatschappelijke organisaties.
Dit heeft in 2008 onder andere concrete invulling gekregen door het«Maatschappelijk
convenant duurzame Noordzeevisserij».  In 2008 is de bewustwording van consumenten verder bevorderd. Daarnaast
hebben in 2008 dialogen plaatsgevonden met maatschappelijke organisaties en
het bedrijfsleven om te komen tot een beleid waarbij de keten vraaggestuurd
wordt beïnvloed. Het doel is de productie van voedsel te bevorderen waarbij
geproduceerd wordt met respect voor mens, dier en milieu. De uitgangspunten
van dit beleid komen aan de orde in de visienota Voedsel en Consument die
de minister in de loop van 2009 aan de Tweede Kamer zal sturen.Doelstelling nr. 24In 2011 moeten Nederlanders meer tevreden zijn over
het landschap, zijn groene gebieden gerealiseerd, is het platteland vitaler
en dynamischer en wordt geïnvesteerd in natuurgebieden.Resultaten van het beleidEen groene leefomgeving is een essentiële levensbehoefte van stedelingen
en plattelanders. Behoud en op termijn verbetering van de biodiversiteit is
een belangrijke voorwaarde voor de natuur en daarmee voor een leefbare samenleving.Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)Het ILG bevat een bundeling van de verschillende rijksbudgetten bedoeld
voor de inrichting en het beheer van het landelijk gebied. In het kader van
het ILG hebben rijk en provincies afspraken gemaakt over de meerjarige inzet
van middelen ten behoeve van vooraf vastgestelde beleidsdoelen. Door decentralisatie
van bevoegdheden en budgetten moet een gerichter en slagvaardiger aansturing
van instrumenten voor de verbetering van de kwaliteit van het landelijk gebied
worden gerealiseerd. De provincies leggen in 2014, na afloop van de ILG-periode,
verantwoording af aan het rijk over de geleverde prestaties over de periode
2007–2013 en over de besteding van de rijksmiddelen. In 2010 vindt er
een tussentijdse evaluatie, de midterm review, plaats.In 2008 heeft het rijk de voortgangsrapportages over het eerste uitvoeringsjaar
van het ILG van de provincies ontvangen. De rapportages zijn, voorzien van
een kabinetsreactie, aan de Tweede Kamer gezonden.Om de kwaliteit van de rapportages te verbeteren en uniformeren is een
Handboek Voortgangsrapportages opgesteld. Daarnaast zijn de ILG-bestuursovereenkomsten
uitgebreid met prestatieafspraken over een aantal rijksdoelen, waaronder veenweidegebieden,
greenports, synergieprojecten water en leefbaarheid.Agenda Landschap en Nationale LandschappenHet landschap is wat iemand ziet van een gebied, hoe hij het gebied ervaart.
Het landschap draagt bij aan de vorming van plaatselijke culturen. Het vormt
een wezenlijk onderdeel van het natuurlijke en culturele erfgoed, maar verandert
ook met de tijd en de eisen die wij aan onze omgeving stellen.Eén van de doelen van het kabinet is dat burgers het landschap
waarin zij leven nog meer gaan waarderen. Het streven daarbij is naar een
mooi en gevarieerd landschap, waarin mensen hun activiteiten kunnen ontplooien én
waarvan ze kunnen genieten.Het kabinet heeft in 2008 de Agenda Landschap «landschappelijke
verantwoord ondernemen voor iedereen» uitgebracht. Daarin worden drie
opgaven voor de toekomst geformuleerd: zorgvuldig omgaan met de ruimte, landschap
van en voor iedereen en duurzaam financieren van het landschap. De grootste
uitdaging in dit beleidsdomein is om met betrokken partijen nieuwe en innovatieve
financieringsconstructies te ontwikkelen. In 2008 zijn vier voorbeeldgebieden
geselecteerd om ideeën daarvoor in de praktijk te toetsen.De 20 Nationale Landschappen in Nederland hebben speciaal tot doel het «landschappelijk
erfgoed» te bewaren, dat met name door verstedelijking en versnippering
onder druk staat. In 2008 is een aanvang gemaakt met de Algemene maatregel
van bestuur-ruimte waarmee, in het kader van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening
de ruimtelijke bescherming van de Nationale Landschappen moet verbeteren.Recreatie om de Stad (RodS)Voor de realisatie van de taakstelling voor RodS in 2013 is extra inzet
nodig. Rijk en provincies hebben een impulsprogramma opgezet om de knelpunten
in RodS-projecten op te lossen zodat de realisatie van RodS kan worden versneld.
Hierbij worden onder andere de mogelijkheden bezien om de taakstelling voor
RodS ook te koppelen aan andere uitvoeringsconcepten, zoals particulier beheer
of waterdoelen.De beschikbaarheid van voldoende rijksbudget blijft een punt van zorg
en zal aan de orde komen bij de midterm review van het ILG in 2010. Beoogde effecten en prestatiesIndicatorTaakstelling
ha*)Realisatie taakstelling per 1-1-2007 haRealisatie taakstelling per 1-1-2008 ha**Taakstelling ILG 2007–2013 haNormkosten in euro per haBronOutput      Verwerven Recreatie om de Stad (RodS)14 5639 67210 1294 09681 550MJP2Inrichten Recreatie om de Stad (RodS)14 5634 9335 2625 66243 500MJP2* Deze taakstelling wijkt af van de taakstelling in het coalitie-accoord
waarin 16 000 ha is opgenomen. De belangrijkste reden is dat recreatiegebieden
die voor 1994 zijn gerealiseerd (circa 1300 ha) wel in de taakstelling van
het coalitie-accoord zijn opgenomen maar niet in bovengenoemde taakstelling
van 14. 563 ha.** gebaseerd op de ILG-voortgangsrapportage van de provincies over 2007.
Per 1 januari 2007 is 9 672 ha verworven en 4 933 ha ingericht.
In het gezamenlijke project van Rijk en provincies «Nulmeting op Kaart»
worden taakstelling en realisatie van RodS definitief vastgesteld en vastgelegd
in de ILG-bestuursovereenkomsten. De uitkomsten van dit project kunnen leiden
tot wijziging van de in de tabel opgenomen realisatiecijfers.IndicatorNulmeting 2007StreefwaardePlanningMeetmethodeBronOutcome     Gebruik recreatieve voorzieningen in de RandstadInwoners Randstad gemiddeld 25%
minderZelfde niveau als rest van
Nederland2013Enquete Continu Vrije Tijds Onderzoek (CVTO) 2006/2007Monitor AVP en begrotingTevredenheid recreatieve voorzieningen in de RandstadIn Randstad 65,8% van de maximale
score, buiten Randstad 74,5%Zelfde niveau als rest van Nederland2013Enquete Woon-onderzoek 2006Monitor AVP en begrotingDe indicator voor recreatie is gericht op het gebruik en de tevredenheid
over recreatieve gebieden in de Randstad. In 2013 is het gebruik van en de
tevredenheid over de recreatieve gebieden in de Randstad op hetzelfde niveau
als in de rest van Nederland. De focus op de Randstad vloeit voort uit het
feit dat het overgrote deel van de rijksmiddelen in dit gebied wordt ingezet.
Daarbij wordt gestreefd naar een optimale toegankelijkheid van recreatief
groen vanuit de stad. Dit kan zowel groen in de stad betekenen zoals parken,
groen in de wijk of kwalitatief hoogwaardige groenstroken, als (grootschalig)
groen om de stad betreffen.Vitaal Platteland en multifunctionele landbouwMet de monitor Agenda Vitaal Platteland (APV) wordt nagegaan hoe het wonen,
werken en de voorzieningen op het platteland zich ontwikkelen en de doelstellingen
van het AVP gehaald worden. Bovendien zijn in 2008 zijn in het kader van het
onderzoekprogramma de Sociale Staat van het Platteland in opdracht van LNV
twee onderzoeken door het SCP gepubliceerd. Namelijk «Het platteland
van alle Nederlanders» en «Overgebleven dorpsleven». Daarmee
is inzicht ontstaan in veranderingen in de sociale situatie op het platteland.De ministeries van LNV en EZ hebben, via het ILG, € 10 miljoen
aan de provincies beschikbaar gesteld voor projecten in het kader van versterking
van de leefbaarheid.Voor de ontwikkeling van de multifunctionele landbouw naar een volwaardige
sector is verdere professionalisering en opschaling vereist. Nieuwe markten
en nieuw en breder ondernemerschap moeten worden ontwikkeld. Hiervoor is de
Taskforce multifunctionele landbouw begin 2008 aan de slag gegaan. Om de beoogde
doelstelling van een verdubbeling van de omzet in 2011 te realiseren, zet
de Taskforce Multifunctionele Landbouw in op vier speerpunten: marktontwikkeling,
versterking van ondernemerschap, ruimte voor bedrijfsontwikkeling en versterking
van ruimtelijke kwaliteit en het ontwikkelen, delen en toegankelijk maken
van kennis.Ecologische HoofdstructuurDe Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is een samenhangend netwerk van hoogwaardige
bestaande en nieuw natuurgebieden. De EHS omvat 728 500 ha. Realisatie
van de EHS is voorzien voor 2018. Het LNV-budget voor realisatie van de EHS
komt ten goede aan verwerving, inrichting en beheer van natuurgebieden. Het
grootste deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget Landelijk
Gebied (ILG). In 2007 heeft de Tweede Kamer de EHS aangewezen
als groot project. Op basis daarvan is in 2008 de eerste voortgangsrapportage
(over het jaar 2007) naar de Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 30 825,
nr.14). Beleidsinformatie over de voortgang van de EHS in 2008 wordt opgenomen
in de tweede voortgangsrapportage, die in september 2009 naar de Tweede Kamer
wordt gestuurd.Realisatie EHS: aantal ha’s in beheer per 31–12–2007  Beherende organisatieAantal ha1Staatsbosbeheer185 2472Particuliere organisaties+ particulieren227 7733Agrarisch natuurbeheer39 6104Particulier Natuurbeheer (functiewijziging)7 2095Beheer door
derden (gemeenten, waterschappen etc.)141 108 Totaal in beheer
per 31–12–2007600 947Natura 2000Eind 2008 waren voor 147 van in totaal 162 Natura 2000-gebieden ontwerpaanwijzingsbesluiten
beschikbaar. Daarnaast zijn de eerste drie gebieden, waaronder de Voordelta,
definitief aangewezen. Om natuurdoelen te bereiken en een evenwicht met economische
activiteiten te bewerkstelligen wordt voor ieder gebied een beheerplan opgesteld.
In 2008 is in bijna alle gebieden het beheerplanproces van start gegaan. Het
beheerplan voor het gebied Voordelta is inmiddels vastgesteld.In december 2008 zijn vier Habitatrichtlijngebieden aangemeld bij de Europese
Commissie. Deze gebieden zullen op termijn als Natura 2000-gebied worden aangewezen.Ten aanzien van de twee belangrijke dossiers, te weten ammoniak en de
mosselvisserij in de Waddenzee, is belangrijke voortgang geboekt. De commissie
Trojan ziet mogelijkheden om het ammoniakprobleem via een integrale gebiedsgerichte
benadering op te lossen en de mosselvisserij, de natuurorganisaties en LNV
hebben een convenant afgesloten waarin de transitie van de mosselsector en
het natuurherstel van de Waddenzee centraal staan.LeefgebiedenbenaderingDe kern van de leefgebiedenbenadering is dat de bescherming niet langer
gericht is op individuele soorten van planten en dieren maar op leefgebieden
met groepen van soorten. Het is een gebiedgerichte aanpak én de integratie
van soortenbeleid in ander beleid, instrumenten en maatregelen. De leefgebiedenbenadering
is daarmee een belangrijke impuls voor het behoud van biodiversiteit in Nederland.Vanaf 2010 nemen de provincies de regierol over van het rijk. Vooruitlopend
daarop zijn in 2008 al ruim 40 leefgebiedenprojecten (circa € 5
miljoen) van start gegaan.Beleidsconclusies en consequentiesDe onder deze doelstelling vallende beleidsterreinen landschap, vitaal
platteland, groen en de stad en meer aanleg van natuur zijn grotendeels opgenomen
in het ILG.De ILG-systematiek houdt in dat de minister verantwoordelijk is voor de
afgesproken doelstellingen en dat de financiering formeel via de rijksbegroting
loopt maar dat de uitvoering naar provincies en gemeenten is gedelegeerd.
Daarvoor zijn einddoelen overeengekomen die in 2013 bereikt moeten zijn. De
jaarlijkse voortgangsrapportages en vooral de midterm review in 2010 zullen
inzicht geven in de voortgang van de uitvoering van het beleid. Doordat het
ILG over meerdere jaren financiële zekerheid biedt, heeft een aantal
provincies meerjarige afspraken gemaakt met waterschappen, gemeenten en/of
andere partijen.In 2008 hebben de provincies de rapportage over het eerste uitvoeringsjaar
(2007) voor het ILG opgeleverd en heeft LNV de eerste rapportage in het kader
van het groot project EHS aan de kamer aangeboden. Uit de voortgangsrapportage
over het groot project EHS blijkt dat de verwerving van gronden voor de EHS
goed op schema ligt, maar dat het tempo van de inrichting achterblijft bij
het gewenste schema. Daarnaast is de kwaliteit van de EHS een blijvend aandachtspunt.
LNV heeft afspraken gemaakt met de provincies om de kwaliteit en eenduidigheid
van de rapportages te verbeteren.In de nota Agenda Landschap presenteert het kabinet de voorstellen om
het karakteristieke Nederlandse landschap te behouden en te beschermen. Mede
op basis van de aanbevelingen van de commissie Rinnooy Kan, zijn vier voorbeeldgebieden
aangewezen om te innovatieve financieringsinstrumenten te ontwikkelen.Doelstelling nr. 25In 2011 worden productiedieren en gezelschapsdieren
beter behandeld en moet 5% van de stallen integraal duurzaam en diervriendelijk
zijn, waarbij voldaan wordt aan dierenwelzijneisen die verder gaan dan de
huidige wettelijke eisenResultaten van beleidIn januari 2008 is een werkprogramma verschenen waarin de Nota Dierenwelzijn
verder is uitgewerkt. De uitvoering van de acties uit het werkprogramma is
een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de overheid en maatschappelijke
partijen.De onder meer volgende resultaten zijn geboekt ter bevordering van het
dierenwelzijn:• De eisen aan ingrepen bij landbouwhuisdieren zijn aangescherpt.
Zo zijn het onverdoofd castreren van biggen en het knippen van hoektanden
bij varkens verboden en wordt onderzoek gedaan naar alternatieven voor het
doden van eendagskuikens.• De paardensector is bezig met professionalisering en heeft een
plan van aanpak opgesteld om te komen tot de noodzakelijke welzijnsverbeteringen.• Er is gestart met een vierjarig programma ter voorkoming van verwaarlozing
van landbouwhuisdieren.• De ontwikkeling van integraal duurzame stallen wordt bevorderd
door het inzetten van financieringsinstrumenten van onderzoek en ontwerp,
voor het toepassen van prototypes op praktijkbedrijven en voor ondersteuning
van investeringen door zogenaamde «early adopters».• Er zijn fiscale instrumenten voor investeringen in welzijns- én
milieuvriendelijke stallen die voldoen aan eisen die verder gaan dan de wettelijke
normen. Daarvoor is de maatlat duurzame veehouderij ontwikkeld. Stalsystemen
die hieraan voldoen komen in aanmerking voor MIA (milieu-investeringsaftrek)
en VAMIL (willekeurige afschrijving milieu-investering).• De Regeling Agressieve Dieren is afgeschaft.• De AID heeft een structurele aanpak voor malafide hondenhandel.• Het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren geeft voorlichtingscampagnes
en heeft een groeiend aantal bezoekers op de website. Beoogde effecten en resultatenIndicatorReferentiewaardePeildatumRaming 2009StreefwaardePlanningBronOutcome      Dierenwelzijn      1. % naleving van bestaande welzijnsnormen*70%200572%80%2011AID2. % integraal duurzame stallen*«0» meting20091,2%5%2011WUR* Voor beide indicatoren kunnen geen realisatiecijfers over 2007 en 2008
worden gegeven.Bij de nalevingspercentages blijkt de methodiek van aselecte steekproeven
voor de verschillende sectoren te arbeidsintensief te zijn en dit gaat ten
koste gaan van de capaciteit voor gerichte handhaving. In 2009 wordt daarom
gezocht naar minder arbeidsintensieve methoden om een kwantitatieve duiding
te kunnen geven.Voor het percentage integrale duurzame stallen wordt een monitoringsinstrument
opgesteld waarmee de realisatie van integraal duurzame stallen kan worden
gevolgd. Deze monitor is gereed in het voorjaar van 2009. Voorjaar 2009 is
ook de nulmeting gereed.1. Naleving bestaande welzijnsnormenHet genoemde percentage van 72% bij de streefwaarde 2009 betreft
een gemiddelde van alle regelgeving op het gebied van dierenwelzijn. Jaarlijks
wordt bekeken of een andere interventiestrategie nodig is. De uitkomst van
het project programmatisch handhaven zal vanaf 2009 van invloed zijn op de
wijze van handhaven.Het opzetten van programmatisch handhaven bij dierenwelzijn heeft vertraging
opgelopen als gevolg van een gebrek aan capaciteit. Het bepalen van gerealiseerde
nalevingpercentages is niet eenvoudig te doen. Er zal een methodiek gekozen
worden die de komende jaren een kwantitatieve duiding van de situatie kan
geven. Deze aanpak wordt in 2009 afgerond.2. Integraal duurzame stallenVoor het percentage integrale duurzame stallen wordt een monitorngsinstrument
opgesteld waarmee de realisatie deze stallen kan worden gevolgd. Deze monitor
is in 2009 gereed.In de nota Dierenwelzijn is als doelstelling opgenomen dat in 2011 5%
van de stallen integraal duurzaam en diervriendelijk moet zijn waarbij voldaan
moet worden aan dierenwelzijnseisen die verder gaan dan de huidige wettelijke
normen. Er wordt een monitoringsinstrument opgesteld. Wanneer de monitor/nulmeting
gereed is, zal jaarlijks worden gevolgd (en gerapporteerd in het LNV-jaarverslag)
hoe de realisatie zich ontwikkelt.Op dit moment zijn er totaal circa 105 000 stallen in Nederland.
Een streefwaarde van 5% betekent dus dat het gaat om circa 5250 integraal
duurzame stallen. De verwachting is dat dit percentage een vliegwielfunctie
heeft voor verdergaande groei.Beleidsconclusies en consequentiesHet afgelopen jaar is een goede start gemaakt met de uitvoering van het
Werkprogramma van de Nota Dierenwelzijn en zijn concrete maatregelen genomen
om het welzijn van zowel landbouwhuisdieren als gezelschapsdieren te verbeteren.
Daarmee zijn stappen gezet om in 2011 de doelen 5% integraal duurzame
stallen en 80% naleving bestaande welzijnsnormen te realiseren. De
realisatie van een monitoringsinstrument wordt in 2009 afgerond.De Tweede Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang. In
februari 2009 is een eerste voortgangsrapportage naar de Tweede Kamer gestuurd.Doelstelling nr. 29Het realiseren van een beperkt aantal complexe, samenhangende
ruimtelijke opgaven van nationale betekenis.Resultaten van beleidDe ruimtelijke opgaven op het terrein van verstedelijking, natuur, landschap
en klimaat zijn complex van aard en hebben een sterke samenhang op gebiedsniveau.
Door integrale gebiedsontwikkeling wordt een samenhangende en kwaliteitsverbeterende
aanpak bevorderd. Een aantal gebieden is daarbij van nationaal belang. De
regionale ontwikkeling in deze gebieden draagt direct bij aan de nationale
economie.Op 3 september 2008 heeft de Deltacommissie advies uitgebracht aan het
kabinet over hoe Nederland waterveilig is en blijft. Het advies is een langetermijnvisie
op de wijze waarop Nederland kan omgaan met de gevolgen van klimaatveranderingen
tot 2100 en verder. De aanbevelingen uit het advies wordt in 2009 uitgewerkt
in samenhangende plannen van aanpak. Het ministerie van LNV zal hier intensief
bij betrokken zijn.Randstad UrgentDe minister van LNV is coördinerend bewindspersoon voor vier projecten
in het Uitvoeringprogramma Randstad.Voor de «Groene Ruggengraat» (natte as) zijn besluiten genomen
over de snelle realisatie van de Groene Ruggengraat in drie focusgebieden,
over het tracé in Noord-Holland en over het natuurgebiedsplan Krimpenerwaard.
Ook is een financieringsplan bepaald voor de natuurverbinding Naardermeer-Ankeveenseplassen.De versnellingsprojecten uit de Nota Ruimte, in het kader van «Transitie
Greenports» zijn in uitvoering of bijna in uitvoering.Op 25 september 2008 hebben bij «Mooi en Vitaal Delfland»
betrokken partijen een ambitieverklaring getekend voor een strategie voor
duurzame instandhouding en het opstellen van een gezamenlijke structuurvisie.
LNV ondersteunt dit traject met € 300 000.Voor het GOB-project «Westflank Haarlemmermeer» is in april
2008 een bestuursovereenkomst vastgesteld. In april 2009 moet een ruimtelijk
programma van eisen afgerond zijn.Groene HartDe uitvoering van het rijksprogramma Groene Hart heeft geleid tot het
opstellen van een gezamenlijk kader voor de drie afzonderlijke provinciale
structuurvisies voor het Groene Hart. Van de elf icoonprojecten zijn er drie
in uitvoering (Krimpenerwaard, De Venen, Groene Uitweg) en begin 2009 gaan
nog eens vijf projecten in uitvoering.Eind 2007 heeft het kabinet € 35 miljoen beschikbaar gesteld
voor drie versnellingsprojecten Westelijke Veenweiden in het Groene Hart en
in Laag Holland (1e tranche). De betreffende versnellingsprojecten Krimpenerwaard,
Wormer- en Jisperveld en Zegveld-Portengen zijn inmiddels in uitvoering. De
2e tranche voor de westelijke veenweiden is nu in de verkenningsfase van de
procedure voor Nota Ruimte middelen. Nieuwe veenweideprojecten zijn geïdentificeerd
en nader uitgewerkt.Nieuwe Hollandse WaterlinieOp 11 februari 2008 is voor de Nieuw Hollandse Waterlinie het pact van
Rijnauwen gesloten tussen de vijf betrokken departementen (LNV-coördinerend,
VROM, VenW, OCW, en Defensie) en vijf provincies (Utrecht, Noord-Holland,
Zuid-Holland, Gelderland en Noord-Brabant). Hierin zijn projecten opgenomen
die in de periode 2008–2011 tot uitvoering zullen komen. Er is een inspanningsverplichting
aangegaan om 150 projecten te realiseren voor een bedrag van € 175
miljoen.Klavertje 4 – VenloHet GOB zet zich in voor de duurzame planontwikkeling van dit agro-industrieel
en logistiek complex nabij Venlo in combinatie met de ontwikkeling van een
robuuste groenstructuur en ruimtelijke kwaliteit. Het GOB zorgt voor een gebundelde
inzet van rijksmiddelen en voor de versterking van bestuurlijke samenwerking
en kennisinfrastructuren. Het GOB verwacht de business case in de eerste helft
van 2009 af te kunnen ronden. Het rijk heeft inmiddels een bijdrage van € 22,3
miljoen vanuit het Nota Ruimtebudget toegekend en draagt bij aan de strategische
grondverwerving in het gebied.Deze duurzame planontwikkeling leiden tot onder andere vermindering van
het aantal transportkilometers en energiebesparing.5. WaddenAls uitvloeisel van de pkb Derde Nota Waterhuishouding heeft het Regionaal
College Waddengebied (RCW) een Beheer- en ontwikkelingsplan opgesteld voor
het Waddengebied. Bestuurlijk bekrachtiging van het plan is voorzien voor
mei 2009.In mei 2008 heeft de minister van LNVmet Duitsland en Denemarken een intentieverklaring
getekend om in 2009 een vernieuwde Joint Declaration voor de Trilaterale Waddenzeesamenwerking
vast te stellen.De implementatie van het convenant vaarrecreatie van eind 2007 verloopt
naar wens. LNV heeft in overleg met diverse convenantspartijen een monitoringplan
opgesteld, dat vanaf 2009 in werking treedt.6. Zuidwestelijke DeltaDe interbestuurlijke samenwerking voor de Zuidwestelijke Delta heeft in
2008 verder vorm gekregen. De Deltaraad heeft een steviger positie gekregen
als sturend en coördinerend orgaan voor de ontwikkeling van de Zuidwestelijke
Delta. Half 2009 zal een uitvoeringsprogramma gereed zijn.LNV heeft zich actief opgesteld in de discussie over verzilting. In overleg
met de regio is advies uitgebracht aan het ministerie van Verkeer en Waterstaat
over de verzilting van het Krammer-Volkerak-Zoommeer. In samenwerking met
V&W is een reactie op het advies van de Raad voor het Landelijk Gebied
geformuleerd.Beleidsconclusies en consequentiesIn 2008 is behoorlijke vooruitgang geboekt in die gebieden waarvoor LNV
verantwoordelijk is. De opname van de LNV-projecten in Randstad Urgent was
logisch gezien de doelstellingen die door het kabinet zijn geformuleerd. Het
bood een goede kans om de LNV-doelen te koppelen aan doelen van andere departementen.Voor alle projecten waarvan de planning mede bepaald wordt door de Nota
ruimte procedure, ligt er een MKBA ter beoordeling bij het CPB. Het kabinet
zal naar verwachting volgend jaar of uiterlijk in 2010 de bijdragen definitief
toekennen in die gevallen waar dat nog niet is gebeurd.Het project Klavertje 4 bij Venlo is een goed voorbeeld van een integrale
benadering en duurzame plantontwikkeling die beoogd wordt in het concept van
Greenports.Doelstelling nr. 41Een maatschappelijke stage voor alle leerlingen in
het voortgezet onderwijsResultaten van beleidDe minister van LNV tekende eind 2007 met betrokken organisaties en de
staatssecretaris van OCW een intentieverklaring om 7500 stageplaatsen in de
groene sector te realiseren.De coalitie Betrokken bij Buiten heeft in 2008 een start gemaakt met pilots
op vijf locaties, te weten op het eiland Tiengemeten (Natuurmonumenten), op
landgoed Bonenburg bij Heerde (Geldersch Landschap en Geldersche
Kasteelen), in Almere (Staatsbosbeheer), in de nabijheid van kamp Westerbork
in Hooghalen (IVN) en op de Middelplaten in het Veerse Meer (Landschapsbeheer
Nederland). Het aantal locaties wordt uitgebreid in 2009. Eind 2009 / begin
2010 worden de in de pilots ontwikkelde concepten verspreid voor bredere toepassing.In de land- en tuinbouw hebben de eerste leerlingen in 2008 een maatschappelijke
stage gelopen bij de publiekscampagne Kom in de kas. Op melkveehouderijen,
akkerbouwbedrijven, fruitbedrijven en bij educatieve en zorgboederijen zijn
in 2008 op verschillende plekken in het land circa 350 leerlingen aan de slag
geweest. Stichting Biologica heeft stageplaatsen aangeboden op ruim 30 biologische
bedrijven. De ZLTO heeft 23 jongeren in het kader van hun maatschappelijke
stage betrokken bij de ontwikkeling van concepten.Leerlingen zijn over het algemeen erg enthousiast over de groene maatschappelijke
stages. Invulling van een groene stage is mogelijk voor alle niveaus van het
voortgezet onderwijs.Een pilot in Amsterdam, waarbij de bemiddelingsorganisatie 248 leerlingen
aan een groene maatschappelijke stage heeft geholpen, leert dat de groene
stage beter onder de aandacht van jongeren in grote steden moet worden gebracht.
In 2009 hebben 24 jongeren LNV geholpen bij het opstellen van wervende vacatureteksten.Beoogde effecten en resultatenDe realisatie van groene maatschappelijke stageplaatsen en de invoering
van de maatschappelijke stage in het vmbo-groen verliep in 2008 volgens planning. IndicatorReferentiewaardePeildatumReal 2008Raming
2008Raming 2009StreefwaardePlanningBronOutput        Aantal organisaties dat groene stages aanbiedt*10200891013202011LNVAantal groene stageplaatsen50020088685001 50010 0002011LNVAantal leerlingen vmbo-groen dat maatschappelijke stage volgt**2 00020082 0002 0003 5008 0002011LNVToelichtingBovenstaande kabinetsdoelen zijn in 2007 vastgesteld. Voor 2006 en 2007
zijn daarom geen realisatiegegevens beschikbaar.* De stagebiedende organisatie Platform Landbouw en Zorg is opgeven. De
taken zijn overgenomen door de andere stagebiedende organisaties.** Vanaf schooljaar 2011–2012 is de maatschappelijke stage wettelijk
verplicht in het voortgezet onderwijs. Alle leerlingen in het vmbo groen volgen
vanaf dat moment een maatschappelijke stage in hun schoolloopbaan. Dat betekent
dat jaarlijks ruim 8000 leerlingen van in totaal ongeveer 33 000 leerlingen
(huidige leerlingaantal) een maatschappelijke stage lopen. Voor de schooljaren
daaraan voorafgaand worden de volgende aantallen maatschappelijke stagairs
in het vmbo groen nagestreefd: Schooljaar 2007–20082000Schooljaar 2008–20093 000Schooljaar 2009–20104 000Schooljaar 2010–20116 500Schooljaar 2011–20128 000Beleidsconclusies en consequentiesIn 2008 is voortvarend vorm gegeven aan het aanbieden van mogelijkheden
voor maatschappelijke stages in de groene sector. De sector werkt enthousiast
mee, Uiteindelijk is het de bedoeling dat er in 2011 ruim 10 000 stageplaatsen
gerealiseerd zullen zijn. Om aan die doelstelling invulling te geven wordt
onder andere een begin 2009 te sluiten intentieverklaring, vooral ook gericht
op de voedingssector en (groene) gemeenten, voorbereid.Overzicht van kabinetsdoelstellingen beleidsprogramma «Samen
werken samen leven» in relatie tot begrotingsartikelen van LNV KabinetsdoelstellingOmschrijving kabinetsdoelstellingBeleidsartikelen/Operationele
doelstellingOmschrijving
beleidsartikel/operationele doelstelling op LNV-begrotingUitgaven 2007 per kabinetsdoel (x € 1000)Uitgaven 2008 per kabinetsdoel(x € 1 000)1Draagvlak voor
Europa29Algemeen– 6Duurzame ontwikkeling, armoedebestrijding29Algemeen574 11Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder
uitval26Kennis
en Innovatie687 080712 798  26.11Waarborgen kennisstelsel608 624   26.12Benutten samenhang tussen instellingen39 875   26.13Vernieuwen kennissstelsel38 581   26.15Kennis en innovatie 3348  26.16Waarborgen/vernieuwen onderzoek en onderwijs 709 45014Versterken innovatief vermogen van de Nederlandse
economie2126Duurzaam ondernemenKennis en innovatie8 230151 30920 363193 302  21.11Verbeteren ondernemerschap- en ondernemersklimaat3863 004  21.12Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde productie-voorwaarden en dierenwelzijn1 2901 186  21.13Bevorderen duurzame productiemethoden6 06815 437  21.15Bevorderen duurzame ketens486736  26.11Waarborgen kennisstelsel42 938   26.12Benutten samenhang tussen instellingen3 227   26.13Vernieuwen kennisstelsel6 465   26.14Ondersteunen LNV-beleid met kennis98 679   26.15Kennisontwikkeling en innovatie 129 080  26.16Vernieuwen onderzoek en onderwijs 64 22216Minder regels, minder instrumenten, minder
loketten  – 22Stimuleren van duurzame consumptie en productie212225Duurzaam
ondernemenAgrarische ruimteVoedselkwaliteit en diergezondheid29 2474 4672 17147 1728 6673 774  21.12Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde productie-voorwaarden en dierenwelzijn9 7682 678  21.13Bevorderen duurzame productiemethoden12 07415 312  21.14Bevorderen duurzame vangst5 82427 456  21.15Bevorderen duurzame ketens1 5811 726  22.11/22.12Ruimte voor grondgebonden landbouw4 4678 667  25.11Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedsel-aanbod en consumptiepatroon2 1713 77424In 2011 meer tevredenheid over landschap,
zijn groene gebieden gerealiseerd,is het platteland vitaler en wordt geïnvesteerd
in natuur2324NatuurLandschap en recreatie447 160146 768462 214152 985  23.11Verwerven EHS85 20976 459  23.12Inrichten EHS123 040144 148  23.13Beheren EHS171 093168 415  23.14Beheer natuur buiten EHS en beschermen internationale biodiversiteit67 81873 192  24.11Nationale Landschappen15 92214 320  24.12Landschap algemeen5 7287 432  24.13Recreatie in en om de stad84 99492 188  24.14Recreatie algemeen40 12439 04525In 2011 verbetering dierenwelzijn en moet
5% van de stallen duurzaam en diervriendelijk zijn2126Duurzaam ondernemenKennis
en Innovatie1 5745 0504 7009 240  21.12Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde productie-voorwaarden en dierenwelzijn1 5744 700  26.11Waarborgen kennisstelstel250   26.14Ondersteunen LNV-beleid met kennis4 800   26.15Kennisontwikkeling/innovatie 8 570  26.16Vernieuwen onderzoek en onderwijs 67029Realiseren van enkele complexe, samenhangende
ruimtelijke opgaven van nationale betekenis27Bodem, water en reconstructie zandgebieden63 22759 936  22.12Ruimte voor niet grondgebonden landbouw 11 888  27.11Reconstructie zandgebieden63 22748 04841Maatschappelijke stages26Kennis en Innovatie3831 092  26.12Benutten samenhang tussen instellingen215   26.13Vernieuwen kennissstelsel168   26.16Vernieuwen onderzoek en onderwijs 1 092 Totaal gerelateerd
aan kabinetsdoelen  1 547 2401 676 243ToelichtingIn bovenstaand overzicht zijn de programma-uitgaven van de LNV-verantwoording
2008 opgenomen die kunnen worden toegerekend aan de kabinetsdoelstellingen
uit het beleidsprogramma «Samen werken, samen leven». Bij de toerekening
aan de kabinetsdoelstellingen is als uitgangspunt genomen de verantwoording
van de uitgaven op de operationele doelstellingen van de beleidsartikelen,
uitgezonderd de operationele doelstellingen die betrekking hebben op de apparaatsuitgaven
en de bijdrage aan baten-lastendiensten voor uitvoeringskosten van het beleid.De totale uitgaven 2008 op de LNV begroting bedragen € 2 656
mln. Op grond van bovenstaande overzicht kan € 1 677 mln. worden
toegerekend aan de kabinetsdoelen uit «Samen werken samen leven».De niet toegerekende uitgaven ad € 979 mln. betreffen:• Programma-uitgaven (operationele doelstellingen) op beleidsartikelen
voor een bedrag van € 291 mln. Dit betreft programma-uitgaven die
betrekking hebben op artikel 21 duurzaam ondernemen (€ 126 mln.),
artikel 22 agrarische ruimte (€ 25 mln.), artikel 25 voedselveiligheid
en diergezondheid (€ 42 mln.), artikel 26 Kennis en innovatie (€ 54
mln.), artikel 27 Reconstructie (€ 3 mln.) en artikel 29 algemeen
(€ 41 mln.).• Uitvoeringskosten van beleid/ bijdragen aan baten-lastendiensten
ad € 445 mln.• Apparaatsuitgaven ad € 243 mln.2. BELEIDSARTIKELEN EN NIET-BELEIDSARTIKELENILG-overzicht 2008In dit hoofdstuk zijn alle begrotingsmutaties 2008 met betrekking tot
het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) samengevoegd. De begrotingsmutaties
op het terrein van ILG hebben betrekking op meerdere operationele doelstellingen
(zie ook onderstaand overzicht). Reden om deze te bundelen in een totaal overzicht
is enerzijds het vergroten van de leesbaarheid cq presenteerbaarheid van begrotingsmutaties
op het ILG. Anderzijds hebben de mutaties voornamelijk betrekking op technische
mutaties in het kader van het herschikken van ILG budgetten op basis van de
afgesloten bestuursovereenkomsten. Deze mutaties zijn ook opgenomen in de
1e en/of 2e suppletore begroting 2008. Aangezien het hier om een financiële
verantwoording gaat is gekozen om te komen tot een algemeen deel behorend
bij de artikelgewijze toelichting in het financieel jaarverslag. Overzicht uitgaven- en ontvangstenmutaties123456Operationele doelstellingenBegrotingsstand2008 ILG-deelHerschikking tussen OD’s van/naar niet ILG-onderdelenOverige mutatiesTotaal ILG-deelOD tegenhanger buiten
ILG22.1117 539  17 539 22.128 66711 900– 1220 55522.1223.1148 234– 4503 59751 38123.1123.12125 656 3 843129 49923.1223.1395 5143 2654 488103 26723.1323.1412 85122619613 27323.1424.1112 731 18212 91324.1124.122 618  2 618 24.1370 4065 06011 35186 81724.1324.1411 717228211 947 27.1141 7336 00031548 04827.1127.12319  319 Totaal447 98526 22923 962498 176 3) Herschikkingen tussen de Operationele Doelstellingen
van/naar niet ILG-onderdelen22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouwIn het kader van de nota Ruimte zijn bij Voorjaarsnota 2008 FES-middelen
aan de LNV-begroting toegevoegd ten behoeve van de Greenports. Dit zijn integrale
ruimtelijke glastuinbouwprojecten met name in de zuidvleugel van de Randstad,
waarmee een impuls wordt gegeven aan een duurzame, vitale en gevarieerde inrichting.23.13 Beheren Ecologische HoofdstructuurDe budgetverschuiving houdt voornamelijk verband met een bijdrage aan
de provincie Drenthe voor Drentse bosboeren en een bijdrage aan de provincie
Limburg voor de stimulering van zgn. Less Favoured Areas (LFA-gebieden) in
Limburg.24.13 Groen en de stadDe LNV-begroting 2008 is bij Nota van Wijziging met € 5 mln.
verhoogd voor het in stand houden van het voorzieningenniveau in kleine kernen
ten behoeve van de leefbaarheid.27.11 Reconstructie zandgebiedenIn het kader van het Programma Groene Hart zijn in de Veenweidegebieden
projecten gestart om de bodemdaling tegen te gaan, waardoor de specifieke
culturele waarden en natuurwaarden die aan de veenweiden verbonden zijn, behouden
blijven. In dit kader is bij Voorjaarsnota 2008 € 6 mln. aan de
begroting toegevoegd.4) Overige mutaties23.11 Verwerven EHS24.13 Groen en de stadBij Najaarsnota 2008 is het ILG-budget op 23.11 en 24.13 verhoogd in verband
met de gestegen grondprijzen.23.12 Inrichten EHSEr is € 3,8 mln. toegevoegd door het ministerie van VROM voor
de verbetering van de milieukwaliteit van de EHS.24.13 Groen en de stadHet ministerie van Economische Zaken heeft € 5 mln. toegevoegd
bij Najaarsnota 2008 bijgedragen voor het in stand houden van het voorzieningenniveau
in kleine kernen ten behoeve van de leefbaarheid.21 Duurzaam ondernemenOmschrijvingLNV streeft naar een vitaal en duurzaam agrocomplex met inbegrip van de
visserij, waarbij:• de nationale en internationale marktpositie van het agrocomplex
wordt versterkt;• van natuurlijke hulpbronnen en natuurlijke grondstoffen een duurzaam
gebruik wordt gemaakt;• betrouwbare en hoogwaardige producten voortgebracht worden.Deze beleidsdoelstelling richt zich op de verduurzaming van het agrocomplex
in Nederland, waarbij zoveel mogelijk de Europese kaders worden gevolgd. De
verduurzaming geldt niet alleen voor de milieuaspecten, maar ook de sociale
en economische aspecten (bedrijfsontwikkeling en ondernemerschap).1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00021 Duurzaam ondernemenRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen303 138382 207326 815455 256336 708118 548Uitgaven278 591390 184264 536404 192321 96782 225Programma-uitgaven98 769196 48059 934197 897149 24448 65321.11 Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat2 21718 1643 28051 9676 45545 512– Jonge agrariërs57912 3191 0122 6663 050– 384– Ondernemerschap1 6385 8452 2681 4393 405– 1 966– Interne begrotingsreserve   47 862 47 86221.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden
en dierenwelzijn19 09715 46118 11510 74719 326– 8 580– Verbetering dierenwelzijn1 4712 5234 1234 9817 016– 2 035– Nieuw mestbeleid13 3907 8289 6171 3816 319– 4 940– Fytosanitair beleid7591 7592 5142 7852 795– 10– Gewasbeschermingsbeleid3 4773 2011 8611 6003 195– 1 595– Coëxistentie 150    21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen
w.o. biologische landbouw36 72630 76323 83672 54789 019– 16 472– Glastuinbouw14 4039 9328 58718 09768 122– 50 025– Biologische landbouw7 8659 9586 0503 1394 020– 881– Intensieve veehouderij 1 2851 1721 8254 868– 3 043– Melkveehouderij2 8853 0251 7113 6484 478– 830– Akkerbouw1 3691 6841 6342 2271 538689– Overige sectoren3293421715 796 5 796– Innovatie en Samenwerking duurzame landbouw9 8754 5374 5115 5263 9931 533– Multifunctioneel landbouw   2862 000– 1 714– Interne begrotingsreserve   32 003 32 00321.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren34 099124 5655 82457 14927 26129 888– Sanering 19 059 19 32620 000– 674– Onderzoek9 5313 135    – Innovatie3 6011 400 517 517– Innovatie, Kennisontw. en Verspreiding3 601 1 4757581 729– 971– Binnenvisserij20 967100 971481464197267– Verduurzaming Noordzeevisserij9 531 3 8686 3915 3351 056– Interne begrotingsreserve   29 693 29 69321.15 Bevorderen van duurzame ketens6 6307 5278 8795 4877 183– 1 696– Bilaterale economische samenwerking2 9872 7972 6981 9052 922– 1 017– Agrologistiek512764486736400336– ICT Beleidsprogramma’s9401 9803 6278541 600– 746– Energie en Overig2 1911 9862 0681 5722 261– 719– Biobased Economy   4200420Apparaatsuitgaven179 822193 704204 602206 295172 72335 07221.21 Apparaat19 06419 44021 33522 15816 8555 30321.22 Baten-lastendiensten160 758174 264183 267184 137155 86828 269       Ontvangsten33 23051 61923 07793 4799 86983 610Toelichting op de verplichtingen:De hogere verplichtingenrealisatie hangt voor het grootste deel samen
met de hogere uitgavenrealisatie; zie hiervoor de toelichting op programma-uitgaven
en apparaatsuitgaven.Daarnaast zijn er meer verplichtingen aangegaan (dan geraamd) voor:• pilotprojecten Herstructurering Melkveehouderij (+ € 1,8
mln.)• verschillende projecten op het gebied van Fytosanitair beleid (+ € 2,0
mln.)• maatregelen op het terrein van de van de verduurzaming van de Noordzeevisserij
(+ € 3,4 mln.)• het programma Bilaterale Economische Samenwerking: ter versterking
van een duurzame internationale concurrentiepositie van het Nederlandse agro-bedrijfsleven
wordt bijgedragen aan agro-economische samenwerkingsactiviteiten zoals handelsmissies,
netwerkbijeenkomsten, marktanalyses, onderhandelingen over vermindering handelsbelemmeringen
en vakbeurzen. (+ € 1 mln.)• een Small Business Innovation Research-regeling voor (onderzoek
naar) de ontwikkeling van groene grondstoffen. (+ € 3,9 mln.)Tenslotte zijn er verplichtingen aangegaan, waarmee in de ontwerpbegroting
nog geen rekening was gehouden:• de Investeringsregeling Duurzame Stallen: via deze regeling kunnen
voorloperbedrijven in de melkveehouderij, pluimveehouderij en varkenshouderij
subsidie krijgen voor de nieuwbouw van of aanpassing tot integraal duurzame
stallen (+ € 1,4 mln.)• de Investeringsregeling Luchtwassers: deze regeling voor gecombineerde
luchtwassystemen is gericht op een versnelde inzet van nieuwe milieutechnologie
in de praktijk (+ € 9,2 mln.)• innovatieve proefprojecten in het kader van de verduurzaming van
de visserijsector: projecten om de selectiviteit van vistuig te verbeteren,
bijvangsten te verminderen en de gevolgen voor natuur en milieu te beperken.
(+ € 6,0 mln.)Toelichting op de programma-uitgaven:Interne begrotingsreservesIn 2008 zijn op de LNV-begroting drie nieuwe interne begrotingsreserves
ingesteld. De liquide middelen van de drie ZBO’s Borgstellingsfonds
voor de Landbouw, het Ontwikkeling- en Saneringsfonds voor de Landbouw en
het Ontwikkeling- en Saneringsfonds voor de Visserij zijn overgeheveld naar
de interne begrotingsreserves. In de 1e suppletore begroting 2008 zijn de
ontvangsten en uitgaven op de operationele doelstellingen 21.11 (Borgstellingsfonds),
21.13 (O&S landbouw) en 21.14 (O&S Visserij) opgehoogd.De realisatie van de interne begrotingsreserve op artikel 21.11 (€ 47,9
mln.) bedraagt het saldo van de initiële storting van de liquide middelen
van de Stichting Borgstellingsfonds in de begrotingsreserve, de toevoeging
hieraan van € 2 mln. middelen uit het Coalitieakkoord ter versterking
van de borgstellingsfaciliteit en de uitgaven van verliesdeclaraties.Op artikel 21.13 bedraagt de realisatie van de interne begrotingsreserve € 32
mln. Dit saldo bestaat met name uit de initiële storting van de liquide
middelen uit het O&S fonds Landbouw in de interne begrotingsreserve en
de storting van de in 2008 niet volledig benutte middelen voor energietransitie
in de glastuinbouw. Door deze storting blijven de middelen beschikbaar voor
de glastuinbouwsector in 2009 en latere jaren.De stand van de interne begrotingsreserve op artikel 21.14 (€ 29,7
mln.) betreft het saldo van de initiële storting van de liquide middelen
uit het O&S-fonds Visserij en het toevoegen van de in 2008 niet volledig
bestede middelen voor de nationale cofinanciering van het Europees Visserij Fonds (EVF) aan de interne begrotingsreserve. Het doel van de ingestelde
interne begrotingsreserve is om meer budgetflexibiliteit te creëren bij
meerjarige programma’s zoals het EVF (2007–2013). Door deze toevoeging
blijven de middelen beschikbaar voor de nationale cofinanciering in 2009 en
verder.21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden
en dierenwelzijnVerbetering dierenwelzijnVanuit het Coalitieakkoord is voor 2008 € 4 mln. beschikbaar
gesteld voor ontwikkeling en stimulering dierenwelzijn. Het afgelopen jaar
is een start gemaakt met de uitvoering van het Werkprogramma van de Nota Dierenwelzijn.
De meeste acties uit dit werkprogramma voor 2008–2009 zijn opgepakt
en lopen. Het beschikbare budget 2008 is echter niet volledig uitgeput omdat
er een aantal acties pas in 2009 en latere jaren gaan starten.Nieuw mestbeleidVoor onderzoeks- en monitoringsactiviteiten op het gebied van de derogatie
is in 2008 € 3,9 mln. verantwoord op artikel 26 Kennis en Innovatie.
De lagere uitgaven worden verder verklaard door de tegenvallende belangstelling
voor de regeling Beroepsopleiding/voorlichting kennis mestbeleid en latere
opstart van projecten op het gebied van monitoring derogatie.21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen
w.o. biologische landbouwGlastuinbouw/energieOm de kabinetsdoelen (in 2020) klimaatneutraal telen, reductie gebruik
primaire brandstof en glastuinbouwsector leverancier van duurzame warmte en
elektriciteit te kunnen realiseren zijn op de LNV-begroting middelen gereserveerd
voor investeringen via de energieregelingen Marktintroductie Energie Innovatie
(MEI), Investerings Regeling Energie (IRE) en Energienetwerken.Voornamelijk de fluctuerende brandstofprijzen en de kredietcrisis zijn
aanleiding voor uitstel van investeringen. Hierdoor zijn er in 2008 minder
verplichtingen aangegaan en minder uitgaven gedaan.Intensieve veehouderijDe lagere uitgaven worden met name veroorzaakt door een tegenvallende
belangstelling voor de Innovatieregeling intensieve veehouderij (€ 1,7
mln.) en de regeling Beroepsopleiding/voorlichting veehouderij (€ 0,8
mln.).Overige sectorenDe hogere uitgavenrealisatie wordt veroorzaakt door de vorstschaderegeling
die in 2008 is opengesteld voor fruittelers die schade hebben opgelopen tijdens
de extreme vorst van maart 2005. Deze uitgaven zijn gefinancierd uit de interne
begrotingsreserve.Toelichting op de apparaatsuitgaven:De bijdrage aan de baten-lastendiensten is ca. € 28 mln. hoger
uitgevallen. De belangrijkste oorzaken zijn:• de bijdrage aan de Plantenziektenkundige Dienst (PD) is verhoogd
met € 1,7 mln voor de uitvoering van verschillende
projecten/werkzaamheden w.o. Ruslandkeuringen, ruimingskosten Aziatische boktor
en de bijdrage aan Sagita-Client.• de bijdrage aan Dienst Regelingen is circa € 21,6 mln
hoger dan oorspronkelijk begroot. Conform de regeling baten-lasten diensten
heeft LNV in 2008 het negatief eigen vermogen van Dienst Regelingen aangezuiverd
(€ 11,9 mln). Daarnaast is een hogere bijdrage verstrekt van € 9,7
mln, die grotendeels verband houdt met aanvullende werkzaamheden voor de regeling
LNV-subsidies (RLS) en de loon- en prijscompensatie voor 2008.• vertraging bij de implementatie van het programma Client Export
in 2007 heeft geleid tot hogere uitgaven in 2008. Verder zijn de uitvoeringskosten
voor het programma Client bij de baten-lastendiensten hoger uitgevallen dan
begroot (+ € 2,4 mln.).• de toedeling van de loonbijstellingstranche 2008 (+ € 3,5
mln.)De apparaatsuitgaven laten ten opzichte van de begroting een stijging
zien van ca. € 5 mln. Deze stijging wordt voornamelijk verklaard
door:• de hogere uitgaven bij materieel hangen met name samen met compensatie
van hogere brandstofprijzen en onderhoudskosten van de Rijksrederij (+ 1,9
mln.)• de hogere uitgaven bij personeel komt voornamelijk door de inhuur
van uitzendkrachten bij de directie Visserij voor de overgang naar de Rijksrederij
(+ 1,3 mln.) en door hogere uitgaven ten behoeve van de Taskforce Economic
(+ 0,9 mln.)Toelichting op de ontvangsten:  Realisatie 2008Begroting 2008EU bijdrage overige sectoren699241Ontvangsten visserij (o.a. FIOV)5 3515 198FES-ontvangsten2 4812 895Overige ontvangsten84 9481 535Totaal ontvangsten93 4799 869Overige ontvangstenZie de toelichting onder programma-uitgaven, interne begrotingsreserves.2. Slotwetmutaties Uitgaven x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 2008401 764373 54986 721Mutaties Slotwet 200853 49230 6436 758Stand Slotwet 2008 (realisatie)455 256404 19293 479Toelichting:De hogere uitgaven-, verplichtingen- en ontvangstenrealisatie houden voornamelijk
verband met de toevoegingen aan de interne begrotingsreserves.Door vertraging in de vraag naar diverse glastuinbouwregelingen is er
minder uitgegeven in 2008. De niet tot besteding gekomen middelen op de diverse
glastuinbouwregelingen zijn toegevoegd aan de interne begrotingsreserve.Omdat de Europese Commissie het Operationeel Programma later heeft vastgesteld
is er vertraging opgetreden in de uitfinanciering. De niet tot besteding gekomen
middelen van het Europees Visserij Fonds zijn toegevoegd aan de interne begrotingsreserve.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoeken  Onderzoek
onderwerpNummer AD of ODStartAfgerondVindplaatsEffectenonderzoek ex postDuurzaamheid intensieve veehouderijRapport
Algemene Rekenkamer 21.1220082008TK, 2007–2008, 31 478, nrs. 1–2): 12 juni 2008       Duurzame
VisserijRapport Algemene Rekenkamer21.1420082008TK, 2008–2009,
31 748, nrs. 1–2); 30 oktober 2008.      Overig evaluatieonderzoekEx-ante evaluatie Landbouw en Kader Richtlijn Water 121.1120072008Rapport Alterra 1687, 16 mei 2008,www.alterra.wur       Beleidsevaluatie
Functioneel gebruik biodiversiteit in de landbouwTerugblikken en vooruitzien,
een ex-durante evaluatie21.1220072008Eindrapport Bureau Crem en Novioconsult.www.minlnv.nl       Evaluatieverslag
Regeling structuurverbetering glastuinbouw, periode 1997–200721.1320082008Dienst Regelingen West DR/2007/8117, bibliotheek LNV       Ex-post
evaluatie van het LNV streekproductenbeleid21.1320072008Rapport Bureau Bartels,
mei 2008, bibliotheek LNV       Evaluatie
Netwerken in de veehouderij 21.1320082008Eindrapport Bureau Bartels, januari
2009 www.minlnv.nl       Evaluatie
Regeling Praktijknetwerken Veehouderij21.1320082008Eindrapport bureau
Bartels, januari 2009www.minlnv.nl       Ex-post
evaluatie van het LNV streekproductenbeleid21.1320072008Rapport Bureau Bartels,
mei 2008, bibliotheek LNV       Procesevaluatie
Innovatieregeling Intensieve veehouderij21.1320082008Eindrapport bureau
Bartels, november 2008 www.minlnv.nl       Evaluatie
experiment Mosselzaadinvanginstallaties 21.1420072008TK (29 684
nr. 65) 20 februari 2008       Agrologistiek21.1520072007        Bilaterale
agro-economische samenwerking21.1520082009 Toelichting:In 2008 is er geen beleidsdoorlichting gestart of afgerond.• Kader Richtlijn Water: In 2009 vindt een vervolg ex-ante evaluatie
plaats.• Evaluatie experiment mosselzaadinvanginstallaties: Resultaten van
deze evaluatie vormt input voor de opschaling van het experiment.• Agrologistiek: De in begroting 2008 genoemde evaluatie is in 2007
uitgevoerd, zie jaarverslag 2007.• Bilaterale agro-economische samenwerking: Medio 2008 is gestart
met de evaluatie van het BES-programma. Dit programma is gericht op bevordering
van de internationale presentatie en participatie van met name het agrarisch
Midden- en Klein Bedrijf (MKB). De resultaten van deze evaluatie zullen naar
verwachting in de 1e helft van 2009 beschikbaar komen.22 Agrarische ruimteOmschrijvingLNV streeft naar een toekomstgerichte, concurrerende landbouw als economische
drager in het landelijk gebied. Een vitale land- en tuinbouw is als producent
van kwalitatief goede en veilige producten en als beheerder van het landelijk
gebied van belangrijke economische betekenis voor Nederland. De bedrijven
hebben een economisch duurzaam perspectief nodig om deze rol ook in de toekomst
te kunnen blijven vervullen. Het Rijk wil daarom de positie van de primaire
landbouw versterken door optimale condities te scheppen en ontwikkelingsmogelijkheden
te bieden.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00022 Agrarische ruimteRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen67 544128 838189 11783 03218 52564 507Uitgaven51 18581 46542 53056 95042 87814 072Programma-uitgaven42 26772 97031 77145 62831 76613 86222.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw41 14571 50725 08624 71019 4795 231waarvan ILG:      – Grondgebonden landbouw  16 12817 53917 5390  waarvan niet ILG:      – Landinrichtingsprojecten Landbouw39 70169 7318 9587 17107 171– Grondgebonden Landbouw   01 940– 1 940– Kavelruil1 4441 776    22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw1 1221 4636 68520 91812 2878 631  waarvan ILG:      – Stidug-projecten  4 4678 6678 6670– Greenports   11 888 11 888  waarvan niet ILG:      – Infrastructuurregeling Glastuinbouw1 1221 4632 2183633 620– 3 257Apparaatsuitgaven8 9188 49510 75911 32211 11221022.21 apparaat1931881821391261322.22 baten-lastendiensten8 7258 30710 57711 18310 986197Ontvangsten67 55370 25451 14265 84142 82023 021Toelichting op de verplichtingen:Vanuit het Fonds Economische Structuurversterking zijn in het kader van
de Nota Ruimte middelen aan de LNV-begroting toegevoegd voor de Greenports,
inclusief de Greenportprojecten Klavertje 4 en Primaviera. Deze middelen maken
deel uit van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). De hogere verplichtingen
realisatie is het gevolg van het feit dat voor de Greenports de verplichtingen
in zijn geheel (€ 56 mln.) in 2008 zijn aangegaan.Toelichting op de Programma-uitgavenLandinrichtingsprojecten landbouwDe hogere uitgavenrealisatie hangt samen met het versneld afronden van
lopende landinrichtingsprojecten. Dit leidt in 2008 tot hogere uitgaven ad. € 7,2
mln. en hogere ontvangsten ad. € 13,7 mln.GreenportsDe hogere uitgaven realisatie ad € 11,9 mln. houdt verband met
de bijdrage 2008 aan het ILG voor de Greenports. Dit zijn integrale ruimtelijke
glastuinbouwprojecten met name in de zuidvleugel van de Randstad, waarmee
een impuls wordt gegeven aan een duurzame, vitale en gevarieerde inrichting.Infrastructuurregeling GlastuinbouwDe lagere realisatie heeft voornamelijk te maken met de uitstel van investeringen
als gevolg van de fluctuerende brandstofprijzen en de kredietcrisis.
Hierdoor zijn er in 2008 minder verplichtingen aangegaan en minder uitgaven
gedaan.Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Landinrichtingsrente39 62042 161Bijdrage van derden14 333659FES ontvangsten11 8880Totaal ontvangsten65 84142 820FES ontvangstenDe hogere ontvangsten hebben voor € 11,9 mln. betrekking op
de FES-bijdragen ten behoeve van de Greenports en greenportprojecten Klavertje
4 en Primaviera. Deze middelen zijn bij Najaarsnota toegevoegd aan de begroting
in het kader van de Nota Ruimte en maken deel uit van het ILG.Bijdrage van derdenDe hogere ontvangsten van derden houden verband met de versnelde afronding
van klassieke landinrichtingsprojecten (Taskforce Landinrichting).2. Slotwetmutaties Uitgaven x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 200878 87159 12463 130Mutaties Slotwet 20084 161– 2 1742 711Stand Slotwet 2008 (realisatie)83 03256 95065 841Toelichting:VerplichtingenDe hogere verplichtingenrealisatie houdt verband met de versnelde afronding
van lopende landinrichtingsprojecten.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoekenIn 2008 zijn geen beleidsdoorlichtingen of effectenonderzoeken ex post
gestart of afgerond.23 NatuurOmschrijvingBehoud en verbetering van de biodiversiteit in Nederland, zodat de natuur
kan bijdragen aan een leefbare samenleving. De natuur brengt in deze samenleving
mensen en functies bij elkaar als het gaat om economisch vestigingsklimaat,
luchtkwaliteit, gezondheid en recreatie. Door de realisatie van de Ecologische
Hoofdstructuur worden de voorwaarden gecreëerd om de biodiversiteit te
versterken.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00023 NatuurRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen474 938769 1202 325 621327 833296 47331 360waarvan garanties 75 18683 13433 66358 813– 25 150Uitgaven365 890418 103520 330558 554524 92933 625Programma-uitgaven309 480348 272447 160462 214452 6849 53023.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur81 04575 08085 20976 45981 843– 5 384waarvan ILG      – Verwerven EHS  26 13634 14830 5513 597– Verwerven en inrichten Westerschelde  11 88217 23317 683– 450waarvan niet ILG:      – Verwerven droge EHS53 67542 25716 5172 3533 883– 1 530– Rente en aflossing18 35821 44128 93922 72529 726– 7 001– Grondwaardebepaling3 0003 001    – Natte natuur6 0128 381    – NURG en Maaswerken  1 735   23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur25 99847 373123 040144 148141 2722 876waarvan ILG:      – Inrichten EHS  66 76369 75369 753 – Inrichten robuuste verbindingen   16 40616 407– 1– Milieukwaliteit EHS en VHR  39 79043 34039 4963 844waarvan niet ILG      – Inrichten EHS19 43732 777 7 5425 4122 130– Mainport Rotterdam   6 3076 22483– Natte natuur6 56114 596 8003 980– 3 180– NURG en Maaswerken  8 030   – IJsselmeer en Rijkswateren  8 457   23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur139 491164 817171 093168 415163 3385 077waarvan ILG:      – Programma Beheer  99 113100 95693 2037 753– Natuur overig   2 3112 3110waarvan niet ILG:      – Beheer door SBB52 83150 49353 80652 51048 2404 270– Beheer door particuliere natuurbeschermingsorganisaties
(SN)25 14557 310    – Particulier natuurbeheer (SN-functiewijziging)4 8186 725    – Agrarisch natuurbeheer (SAN)54 14447 779    – Behoud en herstel historische buitenplaatsen2 5532 5102 5312 4763 040– 564– Overig beheer  15 64310 16216 544– 6 38223.14 Beheer van de natuur buiten de EHS en beschermen van de
internationale biodiversiteit62 94661 00267 81873 19266 2316 961waarvan ILG:      – Bijdrage nationale parken  4 2724 2223 800422– Soorten bescherming  1 2401 1561 1560– Beheer van natuur buiten EHS  9 8597 8957 8950waarvan niet ILG:      – Gegevens autoriteit natuur  4 7717 2146 0001 214– Beheer door SBB9 89412 50412 34011 94410 7661 178– Beheer door particuliere natuurbeschermingsorganisaties
(SN)6 132     – Bijdrage nationale parken5 4655 4031 5481 6571 885– 228– Faunafonds10 25710 6949 53616 2358 6107 625– Overige nationale bijdragen29 27730 37515 43211 18815 157– 3 969– Internationale subsidies en contributies1 9212 0261 0811 3282009– 681– Natuurbeschermingswet  3 8317 2605 9301 330– Soortenbescherming  3 9083 0933 02370Apparaatsuitgaven56 41069 83173 17096 34072 24524 09523.21 apparaat7 5687 1967 2147 4426 4421 00023.22 baten- lastendiensten48 84262 63565 95688 89865 80323 095Ontvangsten33 69647 41815 21591 83485 7956 039Toelichting op de verplichtingen:De hogere verplichtingenrealisatie hangt voor € 33 mln. samen
met de hogere uitgavenrealisatie.De lagere realisatie garantieverplichtingen ad 25 mln. is het gevolg van
het feit dat de particuliere natuurbeschermingsorganisaties een minder beroep
hebben gedaan op garantieverplichtingen dan voorzien.Toelichting op de programma uitgaven:De verschillen bij de ILG-onderdelen zijn in het ILG-overzicht 2008 toegelicht.23.11 VerwervingNiet ILG/Rente en aflossingVoor de aankopen ten behoeve van de particuliere natuurbeschermingsorganisaties
(de Vereniging Natuurmonumenten en de 12 provinciale Landschappen) wordt het
rijksaandeel in de grondverwerving gefinancierd door middel van jaarlijkse
leningen aan de Vereniging Natuurmonumenten, waarbij het Rijk de kosten van
rente en aflossing voor haar rekening neemt. De uitgaven op het onderdeel «rente
en aflossing» zijn lager dan geraamd omdat de Particuliere Natuurbeschermingsorganisaties
de leningen voor de aankoop van natuurgebieden later in het jaar zijn aangegaan
dan was voorzien. Hierdoor is het bedrag voor rente en aflossing over 2008
lager.23.12 InrichtingNiet ILG/Inrichten EHSDe hogere uitgavenrealisatie heeft betrekking op meer inrichtingsuitgaven
in het kader van de Nota Uitwerking Rivierengebied (NURG) aangezien er in
2008 meerdere projecten tegelijk zijn afgerond.Niet ILG/Natte natuurDe lagere uitgavenrealisatie houdt verband met het feit dat een deel van
de uitgaven voor Natuur en Milieu Educatie (NME) elders op de begroting is
verantwoord en een deel van de uitgaven is verantwoord door het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat (Rijkswaterstaat) voor de uitvoering van natte natuurprojecten.23.13 BeheerNiet ILG/Beheer door SBBDe gerealiseerde bijdrage aan Staatsbosbeheer ligt hoger dan in de begroting
2008 is opgenomen. Dit hangt samen met de loon- en prijscompensatie en de
opdrachtverlening 2008. Het betreft hier de uitvoering van reguliere taken
van Staatsbosbeheer.Niet ILG/Overig beheerDe lagere uitgavenrealisatie wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er
over 2008 minder fourageerovereenkomsten door agrariërs met betrekking
tot ganzen zijn afgesloten.23.14 Beheer van de natuur buiten EHS en beschermen van
de internationale biodiversiteitNiet ILG/FaunafondsOp het onderdeel faunafonds is € 7,5 mln. meer uitgegeven als
gevolg van een groter aantal schade-uitkeringen. Dit wordt vooral mede veroorzaakt
omdat er minder fourageerovereenkomsten met betrekking tot ganzen zijn afgesloten
(zie OD23.13).Niet ILG/Overige nationale bijdragenDe lagere realisatie op dit onderdeel houdt voornamelijk verband met een
trager uitgavenverloop van projecten in het kader van Effectgerichte Maatregelen
(EGM) waaronder het Overlevingsplan Bos- en Natuur (OBN). Het betreft hier
meerjarige projecten ter verbetering van de milieukwaliteit van natuurgebieden
waarvan de afronding soms meer tijd vergt dan is voorzien.Toelichting op de apparaatsuitgaven:U23.22 Baten-lastendienstenDienst RegelingenDe bijdrage aan Dienst Regelingen is circa € 19 mln hoger dan
oorspronkelijk begroot. De hogere bijdrage houdt grotendeels verband met hogere
uitvoerings- en controlekosten voor Programmabeheer, werkzaamheden met betrekking
tot het aanwijzen van Natura 2000 gebieden en de loon/prijscompensatie voor
2008.Dienst Landelijk GebiedDe hogere bijdrage aan de Dienst Landelijk Gebied ad € 3 mln.
hoger dan begroot. Dit houdt voor € 1,7 mln. verband met extra werkzaamheden
bij het opstellen van beheersplannen in het kader van Natura 2000, voor € 0,7
mln. met werkzaamheden ten behoeve van het behoud van de natuurlijke en cultuurhistorische
waarde van het zendstation Kootwijk en € 0,8 mln. met de loon/prijscompensatie
2008.Algemene InspectiedienstDe gerealiseerde bijdrage aan de Algemene Inspectiedienst is ca € 1
mln. hoger dan geraamd. Dit houdt voornamelijk verband met meer aselecte steekproeven
door de AID in het kader van de handhavingscapaciteit op CITES (Convention
on International Trade in Endangered Species).Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008EU-bijdragen2 7522 096Opbrengst jachtakten1 2281 031Bijdragen van derden86 82982 106Overige1 025562Totaal91 83485 795Het hogere gerealiseerde ontvangstenbedrag op «Bijdragen van derden»
houdt verband met de bijdrage 2008 van het Ministerie van VROM aan het ILG-budget
ter verbetering van van de milieukwaliteit van de EHS. (Zie tevens het ILG-overzicht).2. Slotwetmutaties Uitgaven x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 2008368 467569 33589 639Mutaties Slotwet 2008– 40 634– 10 7812 195Stand Slotwet 2008 (realisatie)327 833558 55491 834Toelichting:De lagere verplichtingenrealisatie houdt voornamelijk verband met het
feit dat minder garantieverplichtingen zijn aangegaan voor leningen ten behoeve
van de Particuliere Natuurbeschermingsorganisaties.De lagere uitgavenrealisatie wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door minder
uitgaven voor rente en aflossing van leningen en een lagere bijdrage aan de
provincies in het kader van het ILG in verband met het feit dat de ILG/BTW-compensatie
2008 uit de Najaarsnota niet tot betaling heeft geleid.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoeken  Onderzoek onderwerpNummer AD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichting– IBO Natuur2320082009       Effectenonderzoek ex post– Evaluatie natuurwetgeving23.13/1420072008TK (31 536 nr. 1) 11 juli 2008Overig evaluatieonderzoek– Natuurbalans 20082320072008TK (31 709,
nr. 1) 18 september 2008 – Natuurbalans
20092320082009 Toelichting:De Natuurbalans is een jaarlijkse rapportage van het Planbureau voor de
leefomgeving. De ontwikkeling van de kwaliteit van natuur en landschap wordt
in het licht bezien van het gevoerde beleid.24 Landschap en RecreatieOmschrijvingHet landschap heeft belangrijke waarden voor de samenleving. Nederlanders
maken zich dan ook zorgen over de achteruitgang van het landschap. De verschillende
landschappen hebben een eigen identiteit en kwaliteit en vertegenwoordigen
belangrijke cultuurhistorische, architectonische, ecologische, recreatieve
en esthetische waarden. Een aantrekkelijk landschap biedt volop kansen voor
welzijn en economie. Het Rijk wil het Nederlands landschap in al zijn diversiteit
voor de toekomst behouden en ontwikkelen, met daarbij speciale aandacht voor
de Nationale landschappen.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00024 landschap en RecreatieRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen160 115244 588685 22596 16085 18910 971Uitgaven140 562164 626180 276193 151182 69310 458Programma-uitgaven110 381130 841146 768152 986145 7257 26124.11 Nationale Landschappen19 02026 28115 92214 32118 851– 4 530waarvan ILG:      – Nationale landschappen  12 95412 91312 731182waarvan niet ILG:      – Toegankelijkheid nationale landschappen01 339    – Versterking, beheer en behoud landschapskwaliteiten6 6039 718 5364 123– 3 588– Cultuurhistorie/Belvedere   0440– 440– Monitoring, onderzoek en communicatie9525122 9688721 557– 685– Landinrichting11 46514 712    24.12 Landschap Algemeen6 05512 2765 7287 4324 5542 878waarvan ILG:      – Landschap generiek  2 8742 6182 6180waarvan niet ILG:      – Veenweidegebieden      – Projectfinanciering3 1553 7722 8544 8141 9362 878– Inrichting, verbeteren ruimtelijke natuur2 9008 504    24.13 Groen en de Stad45 52449 72984 99492 18884 1258 063waarvan ILG:      – Leefbaarheid   10 000010 000– Groen en de Stad (grootschalig groen)  82 24476 81770 4066 411waarvan niet ILG:      – Verwerving Groen en de stad36 49838 004    – Inrichten Groen en de stad      – Beheer Groen en de stad   2 0002 0000– Inrichting recreatie in en om de stad6 1268 811    – Kaderwet LNV projectbijdrage2 9002 9142 7503 1112 719392– Groene partners   02 000– 2 000– Netwerk veelzijdig platteland   2607 000– 6 74024.14 Recreatie algemeen39 78242 55540 12439 04538 195850waarvan ILG:      – Groene hart impuls  10 582   – Inrichting voor toegankelijkheid buiten nationale landschappen      – Toegankelijkheid   6 4816 4810– Routenetwerken  5 4375 4665 236230waarvan niet ILG:      – Routenetwerken4 8565 3013360225– 225– Groene hart impuls1 7932 964    – Kennis en deskundigheid voor recreatie2 3661 8181 6531 8011 653148– Staatsbosbeheer voor recreatieve voorzieningen22 00320 91921 04424 01923 516503– Midden-Delfland & Grevelingen4 2548 5341 0721 2781 084194– Verwerving voor toegankelijk-heid buiten nationale landschappen00    – Inrichting voor toegankelijkheid buiten nationale landschappen4 5103 019    Apparaatsuitgaven30 18133 78533 50840 16536 9683 19724.21 apparaat5 1355 4565 5215 6884 2791 40924.22 baten- lastendiensten25 04628 32927 38434 47732 6891 788       Ontvangsten3 7278 05723 49032 41428 5293 885Toelichting op de programma-uitgaven en verplichtingen:24.11 Nationale landschappenVersterking beheer en behoud landschapskwaliteitenDe lagere realisatie wordt voor het grootste deel (€ 2,8 mln.)
veroorzaakt door uitstel van het programma verwerving bos en landschap. De
reden hiervoor is het besluit om eerst een nulmeting uit te voeren. Naar verwachting
wordt deze nulmeting in mei 2009 afgerond. Deze nulmeting wordt gebruikt om
inzichtelijk te krijgen hoeveel hectares verworven kunnen worden alvorens
er over kan worden gegaan op inrichten van bos en landschap.24.12 Landschap algemeenProjectfinancieringDe hogere uitgaven voor projectfinanciering van € 2,9 mln. worden
voor € 1,7 mln. veroorzaakt door extra uitgaven aan landschapsverbeteringsprojecten
waaronder het expertisecentrum landbouw en zorg in Dronten, het netwerk vrouwelijk
ondernemerschap en de medefinanciering van de pilot gebiedsuitwerking Westflank,
het project internationale Triënnale en het project Greenwish.Daarnaast is € 1,2 mln. aan de provincies beschikbaar gesteld
voor BTW compensatie voor projecten waar derden voor ingehuurd zijn. Eerder
werd aangenomen dat de provincies door de Europese Unie hiervoor gecompenseerd
zouden worden. Dit bleek niet juist te zijn.Toelichting op de apparaatsuitgaven:De hogere apparaatsuitgaven worden voor € 1,3 mln. veroorzaakt
door uitgaven die samenhangen met de uitvoering van projecten « Bureau
Belvedère» door de Dienst Landelijk Gebied (DLG). Daarnaast worden
de hogere uitgaven voor € 0,9 mln. veroorzaakt door de loonbijstelling
2008. Verder zijn er hogere uitgaven voor de Raad van het Landelijk Gebied
i.v.m. hogere huisvestingskosten en hogere kosten inhuur derden ad. € 0,8
mln.Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Bijdrage van derden4 8854 879Verkopen aan BBL26 80022 900Overige729750Totaal ontvangsten32 41428 529Verkopen BBLDe ontvangsten uit verkopen van Bureau Beheer Landbouwgronden zijn € 3,9
mln. hoger dan geraamd. De oorzaak hiervan is dat de taakstelling voor 2007
niet volledig was gerealiseerd en dat deze verkopen alsnog in 2008 hebben
plaatsgevonden.2. Slotwetmutaties Uitgaven x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 2008107 524202 67634 441Mutaties Slotwet 2008– 11 364– 9 525– 2 027Stand Slotwet 2008 (realisatie)96 160193 15132 414Toelichting op de uitgaven en verplichtingen:De lagere verplichtingen- en uitgavenrealisatie wordt vooral veroorzaakt
door vertraging van projecten. Zo is het budget voor verwerving Bos &
Landschap (€ 2,8 mln.) in 2008 onbenut i.v.m. met een nulmeting
die eerst uitgevoerd dient te worden. Daarnaast zijn de CA-middelen ten behoeve
van Groene Partners ad. € 2 mln. in 2008 niet besteed als gevolg
van vertraging in de planvorming. Tenslotte heeft de verhoging bij Najaarsnota
in verband met de ILG BTW-compensatie ad € 3,1 mln. niet tot betaling
geleid.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoeken  Onderzoek onderwerpNummer AD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichting– IBO Natuur2420082009–      Overig evaluatieonderzoek– Evaluatie Belvedère Op na(ar) 200924.1120082008Eindrapport Royal Haskoning Nederland BV, 7 juli 2008 www.minlnv.nl/landschap/cultureelerfgoedToelichting:• De evaluatie Belvedère is in het voorjaar van 2008 uitgevoerd
in opdracht van VROM, OCW, LNV en VenW en is gefinancierd door VROM en OCW.• De evaluatie concludeert dat cultuurhistorie sinds de start van
het Belvedèreproject in 1999 steeds meer integraal en ontwikkelingsgericht
onderdeel is geworden van ruimtelijke ontwikkelingen.• In 2008 zijn geen effectenonderzoeken ex post gestart of afgerond.25 Voedselkwaliteit en DiergezondheidOmschrijvingDe overheid streeft naar een kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon en een hoog gezondheidsniveau van de Nederlandse veestapel.Dierhouders en producenten van voedsel zijn primair verantwoordelijk voor
het waarborgen van de diergezondheid en voedselveiligheid. Consumenten hebben
een eigen verantwoordelijkheid om op een zorgvuldige en veilige manier met
voedsel om te gaan. LNV heeft als taak om – veelal in internationaal
en Europees verband – eisen en voorwaarden te stellen waarbinnen partijen
hun verantwoordelijkheid kunnen invullen en LNV controleert op transparante
en consequente wijze. Zo worden de gezondheidseffecten van voedselrisico’s
beheerst, en blijft het vertrouwen in voedsel behouden.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00025 Voedselkwaliteit en DiergezondheidRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen109 977150 058115 479138 23389 47248 761Uitgaven110 856148 196110 588136 80790 67246 135Programma-uitgaven55 73565 21530 36545 79738 8666 93125.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon27 93242 06917 66921 13421 456– 322– Risicomanagement1 9041 0345751 3101 28822– Voedselveiligheid7 9221 9783 9422 9332 89835– Consument, transparantie en ketenomkering853 1524 1493 7744 300– 526– Destructie17 93435 4148 81112 53012 200330– Biotechnologie 12123170340– 170– Overig87370169417430– 1325.12 Handhaven diergezondheidsniveau27 80323 14612 69624 66317 4107 253– Preventieve diergezondheid44851115026125011– I&R4 7154 1831 6043071 460– 1 153– Monitoring, early warning en bewaking9 5463 1354 7974 7716 200– 1 429– Handhaving veterinaire veiligheid1 2243132 5952 7002 000700– Crisisorganisatie en -management3 6911 8722 81715 3587 5007 858– Overig (BSE, BTW-varkenspest, Vogelpest (AI), schikking
fokverbod KVP, overig)8 17913 1327331 266 1 266Apparaatsuitgaven55 12182 98180 22391 01051 80639 204U25.21 Apparaat7 4296 2836 7196 2946 455– 161U25.22 baten-lastendiensten47 69276 69873 50484 71645 35139 365       Ontvangsten15 29518 39711 05620 90513 4477 458Toelichting op de programma-uitgaven:25.12 Handhaven diergezondheidsniveauCrisisorganisatie en -managementDe hogere uitgaven worden verklaard doordat extra middelen beschikbaar
zijn gesteld voor de bluetongue vaccinatie campagne. De campagne is gefinancierd
door EU, de sector en LNV. LNV heeft haar aandeel inclusief de voorfinanciering
van de EU bijdrage van in totaal ca. € 11 miljoen in het Diergezondheidsfonds
(DGF) gestort. Verantwoording hiervan vindt via het DGF.Daartegenover zijn de uitgaven voor MKZ vaccins € 1,5 mln. lager
uitgevallen omdat bij definitief contract gespreide betaling over 4 jaar is
overeengekomen. Verder hebben zich minder capacity buildingsprojecten aangediend
dan vooraf ingeschat. Dit heeft tot ca. € 0,9 miljoen minder uitgaven
geleid.Toelichting op de apparaatsuitgaven:25.22 Baten-lastendienstenVoedsel en warenautoriteitDe gerealiseerde bijdrage aan de Voedsel en Waren Autoriteit is € 33,7
mln. hoger dan geraamd.Deze hogere bijdrage houdt verband met het volgende:Ter dekking van maatregelen die voortvloeien uit de Kabinetsreactie op
de aanbevelingen van het rapport Hoekstra (kamerstuk 26 991, nr. 177),
zoals de inzet van «vliegende brigades», het vergroten van de
capaciteit en kwaliteit dierenartsen en herziening van de regeling preventies,
is de bijdrage met € 12,5 mln. verhoogd.Het Ministerie van VWS heeft € 14,8 mln. bijgedragen ter compensatie
van toekomstige kosten die samenhangen met het voorgenomen huisvestingsbesluit
nieuwe VWA. Er is € 3,5 mln. voor de afhandeling van een schadeclaim
en een additionele bijdrage voor de lopende begroting bijgedragen.Ten slotte is vanuit LNV een bijdrage toegekend voor het verandertraject
en de loon- en prijsbijstelling 2008 uitgekeerd (in totaal € 2,9
mln.).Algemene InspectiedienstDe bijdrage aan de AID is naar aanleiding van het rapport Hoekstra verhoogd
met € 1,5 mln. voor de inzet van combiteams met VWA voor preventie
en welzijn.Dienst RegelingenDe bijdrage aan Dienst Regelingen is € 4,2 mln. hoger uitgevallen.
Hiervan heeft € 3,2 mln. betrekking op ontwikkelingskosten voor
het nieuwbouwsysteem voor I&R Schapen en Geiten en € 1 mln.
op de exploitatiekosten van de uitvoering van Identificatie en Registratiesystemen
(I&R).Toelichting op de ontvangsten Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008EU-bijdrage AI5 680–DGF/destructie12 20012 200Uitvoeren I&R varkens699 Uitvoering I&R runderen600600Toezicht op BSE-laboratoria372430AI-onderzoek Indonesië1 151 Overig203217Totaal20 90513 447De extra ontvangsten van ca. € 7,5 mln hebben voornamelijk betrekking
op een nagekomen bijdrage van de EU ad € 5,7 mln. in de kosten van
de AI crisis 2003. Verder zijn de ontvangsten voor de Identificatie en Registratie
van varkens over 2006 ad € 0,7 mln. in 2008 ontvangen.De ontvangsten voor het AI onderzoek in Indonesië betreft o.a een
bijdrage van € 0,8 mln van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
ter dekking van door LNV gedane uitgaven.2. Slotwetmutaties Bedragen x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 2008140 039141 05720 737Mutaties Slotwet 2008– 1 806– 4 250168Stand Slotwet 2008 (realisatie)138 233136 80720 905Toelichting:De lagere uitgaven hangen voornamelijk samen met het gespreid betalen
voor MKZ-vaccins (€ 2 mln.). Voorts zijn projecten in het kader
van capacity-building in het buitenland later opgestart dan voorzien(€ 1,3
mln.).3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoeken  Onderzoek
onderwerpNummer AD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichting– Voedselkwaliteit en Diergezondheid2520072008*      Effectenonderzoek ex post– Voedselveiligheid25.112006–– – Diergezondheid25.122006––Overig evaluatieonderzoek– Rapport Hoekstra/Vanthemsche25.1120082008TK
(26 991 nr. 177 en 205 20 maart en 20 juni 2008)* de beleidsdoorlichting wordt samen met het LNV-jaarverslag 2008 aangeboden
aan de Kamer.Toelichting:Het effectenonderzoek ex post, uitgevoerd door een externe opdrachtnemer,
heeft eind 2007 de onderzoeksvragen onvoldoende beantwoord. Hierdoor zijn
de in de begroting 2007 geplande resultaten vertraagd. Aangezien dit ex post
evaluatie-onderzoek als een belangrijke basis zou dienen voor de eveneens
in de begroting van 2007 geplande beleidsdoorlichting, kon ook deze beleidsdoorlichting
geen doorgang vinden in 2007. De beleidsdoorlichting heeft in 2008 plaatsgevonden
en zal gelijktijdig worden opgeleverd met het jaarverslag over 2008. Het eerder
geplande effectenonderzoek ex-post is geïntegreerd meegenomen in de beleidsdoorlichting.26 Kennis en InnovatieOmschrijvingDe algemene beleidsdoelstelling is hoogwaardige kennis voor het agrofoodcomplex
en de groene ruimte en optimale benutting van deze kennis.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00026 Kennis en InnovatieRealisatieVastgestelde begroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen882 992922 439980 7641 030 041904 534125 507Uitgaven864 588889 507914 919984 949911 90873 041Programma-uitgaven859 640875 442900 736970 681890 54280 13926.15 Kennisontwikkeling en innovatie190 851170 638160 982194 178152 52941 649– DLO onderzoeksprogramma’s106 41292 60880 952110 71564 82945 886– DLO wettelijke onderzoekstaken63 32160 34356 91454 25049 8704 380– Overige onderzoeksprogrammering2 2751 8063 0963 5598 565– 5 006– Groene Kenniscoöperatie4 0532 7333 9223 3484 153– 805– School als kenniscentrum   5 0002 5002 500– Regeling Kennisverspreiding en Innovatie Groen Onderwijs6 1113 7555 6384 6728 354– 3 682– Bijdrage InnovatieNetwerk3 2203 1083 2272 8403 798– 958– Innovatie-subsidie stakeholders   7891 720– 931– Kenniskringen/lerende netwerken  1 8912 1552 420– 265– Kennisverspreidingsprojecten5 4596 2855 3425 6746 320– 646– NME   1 175 1 17526.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs668 789704 804739 754776 504746 01330 491– Bekostiging DLO Kennisbasis32 58139 80643 18948 28648 479– 193– Bekostiging WU140 717140 684147 733154 283147 3996 884– Bekostiging HBO-groen55 25753 93557 22659 96057 5812 379– Bekostiging MBO-groen113 243117 521125 224140 813111 25829 555– Bekostiging VOA4 9747 9268 3079 0108 700310– Bekostiging VMBO-groen258 030268 659269 439293 247291 7321 515– Bekostiging Aequor4 2455 1927 6577 8296 1111 718– Basisfinanciering overige kennisinstellingen189 3663712 022– 1 651  – Subsidies ondersteuningsstructuur5 0933 8277 2369 0346 3532 681– Praktijkleren30 27927 38034 27021 50133 718– 12 217– Vernieuwing onderzoeksinfrastructuur2 2042 5326 46511 82010 0001 820– Ontwikkeling kennisbeleid5 9668 1738 1395 4165 768– 352– OCW-conforme onderwijssubsidies16 01128 80324 86914 93516 892– 1 957Apparaatsuitgaven4 94814 06514 18314 26713 36690126.21 apparaat4 18413 20513 14613 03012 71731326.22 baten- lastendiensten7648601 0371 237649588       Ontvangsten13 04829 26927 54745 39124 41820 973Toelichting op de verplichtingen:De hogere verplichtingenrealisatie hangt met name samen met:• de hogere uitgavenrealisatie ad € 73 mln. (voor toelichting
zie onderstaand).• het in 2008 juridisch vastleggen van financiële verplichtingen
samenhangende met de FES-projecten Aviaire Influenza (€ 4,3 mln.),
en Natuur- en Milieu-educatie (€ 15 mln.)• het verhogen van de toezeggingen 2009 voor de bekostiging van onderwijs-
en onderzoeksinstellingen in verband met loon- en prijsbijstelling 2008. (€ 30,3
mln.).Toelichting op de programma-uitgaven:26.15 Kennisontwikkeling en innovatieDLO onderzoeksprogramma’s/Wettelijke onderzoekstakenDe hogere uitgavenrealisatie houdt voor € 16,1 mln. verband
met uitvoering van diverse projecten door DLO op het gebied van dierenwelzijn,
gewasbescherming en bemesting waarvoor bij 1e en 2e suppletore wet budgetten
vanuit de betrokken begrotingsartikelen zijn overgeheveld naar DLO-onderzoeksprogramma’s.
Daarnaast heeft er een financieel-administratieve verrekening met DLO plaatsgevonden
uit hoofde van een inhaalslag die DLO heeft gerealiseerd m.b.t. nog uit te
voeren onderzoek. (€ 18,3 mln.). Deze technische afwikkeling leidt
tot een hogere uitgaven- en ontvangstenrealisatie. Uitgavenrealisatie 2008DLO onderzoeksprogramma’sBedragen x € 1 000Vitaal landelijk gebied9 566Ecologische hoofdstructuur9 859Economisch perspectiefvolle agroketens10 652Biologische landbouw12 174Mineralen en milieukwaliteit15 912Plantgezondheid16 805Verduurzaming productie en transitie20 407Voedselkwaliteit, -veiligheid en diergezondheid5 732Kennis995Internationaal8 613 110 715DLO wettelijke onderzoekstakenBedragen x € 1 000Besmettelijke dierziekten13 980Voedselveiligheid16 061Genetische bronnen2 141Natuur en milieu8 525Visserij4 863Economische informatie7 962 54 250Overige onderzoeksprogrammeringDe lagere uitgavenrealisatie wordt voor € 1,5 mln. veroorzaakt
door projecten die worden bekostigd via de onderzoeksprogrammaring DLO. Het
resterende verschil (€ 3,4 mln.) is een gevolg van vertraging bij
het formuleren van programma’s van eisen voor in 2008 aangemelde projecten
waardoor de aanbesteding van de projecten over de jaargrens heen loopt.Regeling kennisverspreiding en innovatie groen onderwijsDe lagere uitgavenrealisatie is een gevolg van een na beoordeling lagere
toekenning voor projectvoorstellen. Tevens hebben zich ook vertragingen voorgedaan bij de openstelling van regelingen, met name bij innovatie
groen onderwijs.26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijsBekostiging WUVanwege met name een sterke stijging van het aantal promoties (€ 2,1
mln.) en loon- en prijsbijstelling (€ 4,8 mln.) (opgenomen in 2e
suppletore wet) zijn de uitgaven in 2008 hoger uitgevallen.Bekostiging groen onderwijs MBODe hogere uitgaven voor MBO zijn het gevolg van een relatief sterke stijging
van het aantal leerlingen (€10,0 mln.), bijstellingen in het kader van
het coalitieakkoord( € 1,0 mln. o.a. verbetering carriereperspectief),
toevoegen van het wachtgeldbudget uit het VO naar het MBO-onderdeel (€11,8
mln.)(opgenomen in 1e suppletore wet), loon- en prijsbijstelling (€ 3,7
mln.) en het uitvoeren van praktijkleren via de bekostiging (€3,1 mln.)(opgenomen
in 2e suppletore wet).Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs in 2008 Bedragen * € 1 000InstrumentType studenten/ getuigschriften/ promotiesAantallenPrijs per eenheidBedragKas 2008Bekostiging WUEerstejaars1 1963,9064 672  Ongedeelde getuigschriften24540,88110 016  Bachelor getuigschriften37122,9158 501  Master getuigschriften80117,96614 391  Promoties22474,13516 606  Vaste componenten  100 097154 283Bekostiging HBO-groenstudenten7 7697,71859 96059 960Bekostiging MBO-groenstudenten beroeps-opleidende
leerweg16 9995,907100 41  studenten beroepsbegeleidende leerweg8 7593,44330 161  vaste componenten  10 237140 813Bekostiging VOAVOA leerlingen nivo
12 1221,9924 228  VOA leerlingen nivio 26 0010,7974 7829 010Bekostiging VMBO-groenleerlingen VMBO/
VBO20 0536,219124 710  leerlingen VMBO / LWOO15 3509,596147 299  Vaste componenten  21 238293 247PraktijklerenStudenten MBO25 7580,41110 589  Studenten HBO7 7960,104812  Vaste componenten (IPC’s  10 10021 501PraktijklerenDe lagere uitgavenrealisatie is in de eerste plaats een gevolg van het
verstrekken van € 3,1 mln. voor praktijkleren via de MBO-bekostiging.
In de tweede plaats is er € 4,1 mln. minder BTW betaald omdat over
tijdelijke bijdragen in het kader van verzelfstandiging IPC’s en uitgaven
door de onderwijsinstellingen voor praktijkleren in eigen huis geen BTW betaald
hoeft te worden. In de derde plaats zijn uitgaven voor afbouw werkzaamheden
IPC’s contractueel voor een relatief groot deel in 2007 betaald.Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Rente en aflossing over de verstrekte lening aan de Stichting
DLO inzake aankoop grond en gebouwen8 9898 802FES-ontvangsten14 28915 524Overige ontvangsten22 11392Totaal ontvangsten45 39124 418Overige ontvangsten:Overige ontvangsten hebben betrekking op projectbijdragen van organisaties
buiten de rijksoverheid (waaronder EU) en terugvorderingen als gevolg van
subsidie-afrekeningen aan onderwijs- en onderzoeksinstellingen. Daarnaast
heeft er een financieel-administratieve verrekening met DLO plaatsgevonden
uit hoofde van een inhaalslag die DLO heeft gerealiseerd m.b.t. nog uit te
voeren onderzoek. (€ 18,3 mln.). Deze technische afwikkeling leidt
tot een hogere uitgaven- en ontvangstenrealisatie.2. Slotwetmutaties Bedragen x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 20081 045 965991 64630 862Mutaties Slotwet 2008– 15 924– 6 69714 529Stand Slotwet 2008 (realisatie)1 030 041984 94945 391Toelichting:De lagere verplichtingen- en uitgavenrealisatie zijn een gevolg van:• lagere uitgavenrealisaties van de FES-projecten Aviaire Infuenza
(AI) (€ 3,0 mln.), Transitie Duurzame Landbouw (TDL) (€ 4,0
mln.) en een hogere uitgavenrealisatie op Technologisch Top Instituut Groene
Genetica). (€ 0,2 mln.)• lagere uitgaven op praktijkleren (€ 3,0 mln.) en een
lagere realisatie op onderzoeksprojecten vanwege een late opstart in 2008.( € 15.0
mln.).• Tegenover deze lagere uitgaven staat een hogere uitgavenrealisatie
uit hoofde van een financieel-administratieve verrekening met DLO uit hoofde
van een inhaalslag die DLO heeft gerealiseerd m.b.t. nog uit te voeren onderzoek.
(€ 18,3 mln.). Dit laatste verklaart ook de hogere ontvangstenrealisatie.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoeken  Onderzoek onderwerpNummer AD of ODStartAfgerondVindplaatsOverig evaluatieonderzoek      – WOT Diergezondheid26.1520072008Rijnconsult 17–03–2008 – WOT Voedselveiligheid26.1520082008Rijnconsult 23–06–2008 – WOT Genetische bronnen26.1520082009  – Subsidieregeling DLO26.1520072008LNV/DK 17–11–2008 – Midterm review Groene – Kenniscoöperatie26.1520082009  – Overige
onderzoeksprogrammering26.15–– Toelichting:• In 2008 zijn geen beleidsdoorlichtingen of effectonderzoeken ex
post gestart of afgerond.• Conform de afspraken in de overeenkomst worden voor einde van de
looptijd de Wettelijke onderzoekstaken geëvalueerd. In 2008 en 2009 lopen
5 WOT-overeenkomsten af. De evaluaties van WOT Voedselveiligheid en WOT Genetische
bronnen zijn in 2008 gestart. WOT Voedselveiligheid is in 2008 afgerond (Evaluatie
WOT-VV, Ministerie LNV/DK, juni 2008). WOT Genetische bronnen wordt in 2009
afgerond. De evaluaties van WOT Natuur en milieu, WOT Visserij en WOT Economische
informatievoorziening starten in 2009. WOT Diergezondheid loopt tot 2012.
Hiervoor is in 2008 een midterm evaluatie afgerond (Evaluatie WOT-DG, Ministerie
LNV/DK, maart 2008). Op grond van de evaluaties zal worden bekeken of en welke
wijzigingen aangebracht dienen te worden in de overeenkomsten.• De evaluatie subsidieregeling DLO is in 2008 afgerond (Evaluatie
Subsidieregeling DLO, Ministerie LNV/DK, november 2008).• De eerder geprogrammeerde evaluatie overige onderzoeksprogrammering
wordt niet uitgevoerd. Jaarlijks vindt een onderzoek plaats in het kader van
de indicator kennisbenutting. Onderzoeken binnen overige onderzoeksprogrammering
lopen mee met de periodieke evaluaties van beleidsthema’s. Hiervoor
wordt verwezen naar de andere beleidsartikelen.27 Bodem, water en reconstructie zandgebiedenOmschrijvingHet Rijk geeft prioriteit aan de reconstructie van de zandgebieden in
Zuid en Oost-Nederland (Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en
Limburg). Deze reconstructie beoogd het realiseren van een goede ruimtelijke
structuur, in het bijzonder voor duurzame landbouw, de natuur, het milieu
en een duurzame waterhuishouding, alsmede het creëren van een aantrekkelijk
woon-, werk- en leefklimaat in de zandgebieden.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00027 Bodem, water en reconstructie
zandgebiedenRealisatieVastgestelde begroting
2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen68 974144 824448 919132 78022 583110 197Uitgaven46 63761 15483 96471 30464 6356 669Programma-uitgaven33 35748 34863 22750 84644 5406 30627.11 Reconstructie zandgebieden33 35748 34863 22750 52744 2216 303waarvan ILG      – ILG Veenweiden   6 00106 001– Reconstructie zandgebieden  45 45842 04741 733314waarvan niet ILG      – Flankerende maatregelen EHS31575    – Duurzaam waterbeheer277 320    – Duurzame landbouw271 838    – Overige maatregelen101 257    – Agenda Vitaal Platteland4 8004002 5051 8531 058795– Rijksacties MJP-24 028 1 2622261 106– 880– Landschap 86    – Voorfinanciering UC 2005/2006  14 002   – Reconstructie algemeen 2 640 40032476– SGB UC 2001–2004 29 650    – Milieu (SGB) UC 2005–200624 4344 582    27.12 Bodem en Water   3193190waarvan ILG      – Duurzaam bodemgebruik   3193190– Bodemsanering      – Waterbodemsanering      Apparaatsuitgaven13 28012 80620 73720 45820 09536327.21 apparaat1932442371971831427.22 baten- lastendiensten13 08712 56220 50020 26119 912349       Ontvangsten4917 1141471 300331969Toelichting op de programma-uitgaven en verplichtingen:De hogere verplichtingenrealisatie houdt voor € 76,7 mln. verband
met het in 2008 zijn aangegaan van verplichtingen voor projecten water over
de periode 2007–2013 conform de ILG-systematiek en ILG-bestuursovereenkomst.
Daarnaast is het meerjarige budget van in totaal € 35 mln. voor
projecten in de Veenweidegebieden om bodemdaling tegen te gaan in 2008 juridisch
vastgelegd. Dit leidt tot € 35 mln. hogere verplichtingen en € 6
mln. hogere uitgaven realisatie.Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Bijdrage derden1 300331Totaal ontvangsten1 3003312. Slotwetmutaties Uitgaven x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 200860 41073 4621 300Mutaties Slotwet 200872 3702 1580Stand Slotwet 2008 (realisatie)132 78071 3041 300Toelichting op de verplichtingen:De hogere verplichtingenrealisatie houdt met name verband met het in 2008
aangegaan zijn van verplichtingen voor projecten water over de periode 2007–2013
conform de ILG-systematiek en ILG-bestuursovereenkomst. De hiermee samenhangende
meerjarige kasbudgetten worden jaarlijks vanuit het Ministerie van V&W
naar de LNV-begroting overgeheveld.3. Uitgevoerde Evaluatie onderzoekenIn 2008 zijn geen beleidsdoorlichtingen of effectenonderzoeken ex post
gestart of afgerond.28 Nominaal en onvoorzienDit artikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling en onvoorzien.1. Budgettaire gevolgen van niet-beleidsartikelen Bedragen x € 1 00028 Nominaal en OnvoorzienRealisatieBegroting 2008 2005200620072008 Verplichtingen0000– 500Uitgaven0000– 500U2811 Prijsbijstelling00000U2812 Loonbijstelling00000U2813 Onvoorzien0000– 500Ontvangsten00000Toelichting op de uitgaven en verplichtingen:De in 2008 bij Voorjaarsnota aan de LNV-begroting toegekende loon- en
prijsbijstelling 2008 is toegedeeld naar de relevante artikelen en daardoor
niet zichtbaar in de bovenstaande tabel.Op dit artikel zijn de aanvullende maatregelen bij Augustusbrief 2007
verwerkt op de begroting 2008. Invulling hiervan heeft plaatsgevonden bij
de Voorjaarsnota 2008.29 AlgemeenOmschrijvingOp dit artikel worden de uitgaven, zowel apparaat als programma, toegelicht
die niet vallen onder de beleidsartikelen. Dit betreft de apparaatsuitgaven
van een aantal algemene onderdelen van het kerndepartement, internationale
contributies en de uitvoering van EU maatregelen door onder meer de productschappen.1. Budgettaire gevolgen van beleid Bedragen x € 1 00029 AlgemeenRealisatieBegroting 2008Verschil 2005200620072008  Verplichtingen238 409240 044267 442249 656211 29638 360Uitgaven238 408240 018267 278249 746209 09240 654Programma-uitgaven49 61247 46250 52641 17440 32485029.11 Internationale contributies8 2568 29710 3998 4827 4211 06129.12 Uitvoering van EU-maatregelen41 35639 16540 12732 69232 903– 211Apparaatsuitgaven188 796192 556216 752208 572168 76839 80429.21 Apparaat188 796184 433206 323188 133160 13128 00229.22 Baten-lastendiensten08 12310 42920 4398 63711 802       Ontvangsten420 646353 376345 227359 988425 716– 65 728De hogere verplichtingen en uitgavenrealisatie is met name het gevolg
van hogere apparaatsuitgaven.Toelichting op de apparaatsuitgaven:Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Personeel algemene leiding en stafdirecties40 03434 173Personeel overige directies40 34137 075Materieel26 25617 030Materieel Ministerie algemeen en huisvesting39 21034 287Overig personeel en post-actieven42 29237 566Bijdrage aan AID9 1708 637Bijdrage aan DICTU11 2690Totaal apparaatsuitgaven208 572168 768De totale apparaatsuitgaven laten ten opzichte van de begroting een stijging
zien. Deze stijging wordt verklaard door:U29.21 Apparaat• De hogere uitgaven bij personeel algemene leiding en stafdirecties
hangen samen met de toegekende loonbijstelling (€ 3,9 mln.) en uitgaven
verricht in het kader van kwaliteitsverbetering van de centrale personeelsadministratie
in de aanloop naar de totstandkoming van P-direct (€ 2,1 mln.);• De hogere uitgaven bij materieel hangen met name samen met het
uitvoeren van maatregelen in het kader van sociaal flankerend beleid (€ 2,1
mln.) en met het op orde brengen van de apparaatsbudgetten van directies conform
normkader materieel (uitgangspunten Vernieuwing Rijksdienst) in de aanloop
naar de krimptaakstelling Coalitieakkoord. (€ 6,4 mln.);• De hogere uitgaven bij materieel ministerie algemeen hebben betrekking
op huisvestings – en facilitaire kosten samenhangende met de renovatie
van het hoofdgebouw.• In verband met bemiddeling en mobiliteitsbevordering zijn de uitgaven
op overig personeel en post-actieven hoger dan geraamd.U29.22 Baten-lastendienstenDe bijdrage aan de dienst ICT Uitvoering (DICTU), waarin bij begroting
2008 nog niet was voorzien, houdt verband met:• het afwikkelen van een oude opstaande vordering van DICTU op LNV;• het niet volledig kunnen doorbelasten van indirecte kosten aan
opdrachtgevers;• een bijdrage in verband met passivering van verlofuren;• een bijdrage aan het veranderproces van DICTU in de vorm van begeleiding,
opleidingen, omscholing en outplacement.Toelichting op de ontvangsten: Bedragen x € 1 000 Realisatie 2008Begroting 2008Landbouwheffingen343 923413 441EU-ontvangsten3 5515 684Overige ontvangsten12 5146 591Totaal ontvangsten359 988425 716De lagere ontvangstenrealisatie landbouwheffingen is het gevolg van een
afname van importvolumes. Het betreft hier heffingen op import van landbouwproducten
vanuit «derde» landen naar de EU. Deze heffingen worden geïnd
door de douane en produktschappen.De hogere realisatie overige ontvangsten hangt met name samen met de opbrengst
uit hoofde van de overdracht van activa vanuit het kerndepartement aan de
baten-lastendienst DICTU.2. Slotwetmutaties Bedragen x € 1 000 VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand 2e suppletore begroting 2008256 400254 196431 590Mutaties Slotwet 2008– 6 744– 4 450– 71 602Stand Slotwet 2008 (realisatie)249 656249 746359 988Toelichting:De lagere verplichtingen- en uitgavenrealisatie is met name toe te schrijven
aan minder uitgaven medebewind ad € 4,3 mln. De lagere ontvangstenrealisatie
houdt voornamelijk verband met landbouwheffingen als gevolg van tegenvallende
importvolumes ad € 69,5 mln.3. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAFInleidingIn de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt verslag gedaan van relevante aandachtspunten
in de bedrijfsvoering van LNV (XIV) en het Diergezondheidsfonds. De bedrijfsvoeringsparagraaf
heeft conform de Comptabiliteitswet het karakter van een uitzonderingsrapportage.
Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften wordt in deze paragraaf verantwoording
afgelegd over achtereenvolgens de financiële rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering,
de totstandkoming van beleidsinformatie, het financieel en materieel beheer
en overige specifieke aspecten in de bedrijfsvoering. De informatie opgenomen
in deze bedrijfsvoeringsparagraaf is tot stand gekomen vanuit het departementale
management control systeem.Financiële rechtmatigheid en getrouwheidVanuit de mij bekende informatie zijn er geen fouten en onzekerheden geconstateerd
in de rechtmatigheid van financiële transacties in 2008 en/of de betrouwbare
verantwoording daarover in deze jaarrekening die de tolerantiegrens op artikelniveau
en/of op saldibalansniveau overschrijden. Dit geldt evenzeer voor de getrouwheid
van de cijfers van de jaarrekening op artikelniveau en saldibalansniveau.Totstandkoming van beleidsinformatieVanuit de mij bekende informatie zijn er geen tekortkomingen geconstateerd
in de totstandkoming van beleidsinformatie op artikelniveau.Financieel en materieel beheerSpecifieke opmerkingen en bevindingen:Project versterking financiële functieIn 2008 is langs twee grote lijnen gewerkt aan de verdere versterking
van de financiële functie. Ten eerste is departementsbreed de controlfunctie
versterkt, onder andere door het instellen van een CFO-functie bij de grote
uitvoerende diensten en door te investeren in opleiding en ontwikkeling van
de decentrale controllers binnen LNV. Ten tweede zijn maatregelen genomen
om het beheer van programmagelden door beleidsdirecties te verbeteren; verdere
professionalisering van het Financieel Dienstencentrum, opleiding van beleidsmedewerkers,
betere ondersteuning van het administratieve proces (zie ook onder ICT), standaardisatie
van instrumenten en verscherping van het toezicht door een explicieter toezichtsprogramma.
De verbeteringen blijken uit de versnelde afwikkeling van oude verplichtingen
en voorschotten en de verbeteringen in de kwaliteit van nieuw aangegane verplichtingen.
Verbetering van de financiële monitoringsinformatie aan beleidsdirecties/budgethouders
en dossiervorming blijven in 2009 nog aandachtspunten. Hiernaast heeft LNV
in 2008 actief bijgedragen aan de vorming van een rijksbreed geharmoniseerd
subsidiekader.Nationale VerklaringDe ministerraad heeft op 6 juli 2006 ingestemd met een «nationale
lidstaatverklaring» bij de Europese geldstromen. Dit is een verklaring
op politiek niveau aan de Tweede Kamer en aan de Europese Commissie waarmee
de Minister van Financiën verklaart dat het financieel beheer van Europese geldstromen binnen Nederland op orde is. Deze nationale verklaring
is gebaseerd op deelverklaringen van betrokken beleidsdepartementen.Van de minister van LNV wordt een deelverklaring gevraagd inzake:1. De opzet en werking van het beheer van middelen uit het Europees Landbouwgarantiefonds
en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (GLB).2. De opzet en werking van het beheer van middelen uit het Europees Visserijfonds
(EVF).Op 19 februari 2003 heb ik de genoemde deelverklaringen verklaring afgegeven
aan de minister van Financiën.Deelverklaring GLBHet met de deelverklaring GLB over 2007 gemaakte voorbehoud inzake de
implementatie en uitvoering van de handhavingscontrole van specifieke Europese
regelgeving (cross compliance) is in aangepaste vorm gehandhaafd. De met de
deelverklaring aangegeven verwachting dat over 2008 op het punt van de inzet
van de medehandhavers een voorbehoud niet meer aan de orde zou zijn is –
ondanks forse bestuurlijke inspanningen – niet tijdig uitgekomen. Sinds
1 januari 2009 is er een samenwerkingsovereenkomst afgesloten met de provinciale
medehandhavers. In de loop van 2009 worden soortgelijke afspraken gemaakt
met handhavers van gemeenten en waterschappen. Ik ga er daarom vanuit dat
in de deelverklaring over 2009 het voorbehoud niet meer noodzakelijk zal zijn.Deelverklaring EVFIn lijn met de afspraken met de minister van Financiën betreft de
deelverklaring EVF over 2008 de opzet en niet de werking van het financieel
beheer. Reden hiervan is dat het EVF in 2008 operationeel is geworden en over
2008 door LNV geen betalingen zijn gedeclareerd bij het EVF. De deelverklaring
EVF kent geen voorbehoud.De deelverklaringen laten onverlet inherente interpretatie van Europese
regelgeving.Opvolging aanbevelingen Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer heeft in het rapport bij het jaarverslag over 2007
geconcludeerd dat het financieel beheer is verbeterd. Wel is een tweetal bestaande «onvolkomenheden»
geformuleerd die nog aandacht behoeven: de begrotingsadministratie van het
concern en het beheer van programma-uitgaven door beleidsdirecties. Over de
stand van zaken inzake de opvolging van aanbevelingen wordt in een bijlage
bij dit jaarverslag gerapporteerd.Overige specifieke aspecten van bedrijfsvoeringLNV zichtbaar laten en zichtbaar doenDoel van de veranderopgave van LNV is slanker, slimmer en effectiever
te werken.LNV is in 2008 afgeslankt naar 6948 fte. Daarmee zijn 103 fte van de taakstelling
gerealiseerd. Ten opzichte van 2007 valt een lichte toename van de personele
omvang te constateren. Deze toename doet zich voor bij de uitvoerende diensten
en heeft betrekking op reeds voor de krimp vastgelegde meerjarenafspraken
en intensiveringen vanuit het Kabinet welke LNV in de looptijd van de veranderopgave
zelf zal oplossen. In het kader van slimmer werken is besloten
om de beleidsdirecties samen te voegen tot een beleidskern. Zo neemt de verkokering
binnen LNV verder af en kan LNV beter aansluiten bij de samenleving, sectoren
en doelgroepen. De beleidskern is in het voorjaar van 2009 een feit. In november
is met goedkeuring van het voorgenomen Kaderbesluit VWA door de Ministerraad
de fusie ingezet van de inspecties van LNV (VWA, AID, PD). Het cultuurtraject
Anders Werken heeft een aantal conferenties voor leidinggevenden opgeleverd.
Doel hiervan was de samenwerking binnen LNV en de verbinding met de samenleving
verder te ontwikkelen.Om effectiever te kunnen werken is een aantal speerpuntthema’s als
programma opgezet waarin medewerkers flexibel worden ingezet (Natura 2000
en Gemeenschappelijk Landbouw Beleid).Om de mobiliteit te bevorderen is in het voorjaar 2008 de LNV-mobiliteitsorganisatie
Transforce opgericht. Begin 2009 zullen circa 780 LNV-medewerkers aangewezen
worden als voorrangsgroep in de zin van het sociaal flankerend beleid. De
realisatie van de diversiteitsdoelstellingen ligt op schema: in 2008 is het
aandeel allochtonen gegroeid van 4 naar 5% (streefcijfer voor 2011
is 6%). De verwachting is echter dat de kredietcrisis de kansen op
uitstroom, en daarmee ook op instroom, zal verkleinen.LNV heeft ook in 2008 middels deelname aan Expertise Centra en inhuur
van Rijksadvies bijgedragen aan de verbetering van kwaliteit en doelmatigheid
van de HR-functie van het Rijk.P-directIn het kader van het streven naar doelmatigheid en hogere kwaliteit van
de administratieve HRM-processen werkt LNV nauw samen met de andere PerCC-departementen.
In de voorbereiding op P-direkt is LNV in januari 2008 aangesloten op het
nieuwe salarissysteem SAP-Payroll. Alle werkzaamheden op het gebied van personeelsbeheer
en salarisadministratie zijn gebundeld in het PSC (Personeels Service Centrum).
Als voorbereiding op P-direct is LNV in 2008 een eigen kwaliteits- en efficiëncytraject
gestart. Dit zal doorlopen in 2009.Ook in 2008 is LNV aangesloten bij de ontwikkeling en implementatie van
Rijksbrede P-systemen. Dit betekent dat LNV in 2009 Emplaza, het huidige zelfbedienings-
en informatiesysteem, zal uitfaseren. LNV zal vervolgens aansluiten bij het
nieuwe zelfbedienings- en HR-systeem van het Ministerie van BZK.Toezicht op de aansturing van externe uitvoering (RWT’s
en ZBO’s)LNV heeft vorderingen gemaakt ten aanzien van de organisatie van de aansturing.
In 2008 is voor alle ZBO’s en RWT’s een (concept) aansturingsarrangement
ontwikkeld en geïmplementeerd. Daarnaast beschikken deze organisaties
in principe over een jaarrekening inclusief rechtmatigheidverklaring over
de besteding van middelen. De verwachting is dat over 2008 van alle ZBO’s
en RWT’s een rechtmatigheidsverklaring wordt ontvangen. Hiermee is voldaan
aan toezeggingen van de minister aan de Tweede Kamer.De accountantscontrole van de ZBO’s: O&S Visserij, O&S Landbouw
en het Borgstellingsfonds voor de landbouw over 2007 is, mede door late oplevering
van onderbouwing van posten, nog niet afgerond.In 2008 is een start gemaakt met de liquidatie omvorming van de ZBO’s:
Ontwikkeling- en Saneringsfonds voor de Landbouw, Ontwikkeling- en Saneringsfonds
voor de Visserij en het Borgstellingsfonds voor de Landbouw tot drie nieuwe
interne begrotingsreserves. De liquide middelen van de drie fondsen zijn eind
2008 overgeheveld naar drie interne begrotingsreserves. De mutaties
in de interne begrotingsreserves worden toegelicht onder de departementale
saldibalans en in het beleidsartikel 21 (duurzaam ondernemen). De juridische
afronding vindt naar verwachting plaats in het eerste kwartaal van 2009.De Europese Commissie heeft in 2008 nog geen goedkeuring voor de staatsteunmaatregelen
die zijn gefinancierd vanuit het fonds MKZ-AI gegeven.Erkenning betaalorganen GLBDe departementale auditdienst heeft, als certificeringsinstantie, een
goedkeurend oordeel verstrekt bij de door de betaalorganen over de periode
16 oktober 2007 tot en met 15 oktober 2008 opgestelde rekeningen. Ten opzichte
van voorgaand jaar is er sprake van een verbetering van het financieel beheer.
Dit blijkt uit de opvolging die is gegeven aan de aanbevelingen.Pilot BLSBij LNV heeft in nauwe samenwerking met Financiën de pilot Baten-Lasten
plaatsgevonden om inzicht te verwerven in de meerwaarde van het baten-lastenstelsel
voor de rijksoverheid. LNV heeft in 2008 naast de reguliere verantwoording
tevens een verantwoording 2007 op basis van een baten-lastenstelsel opgesteld.
Het ministerie van Financiën heeft deze verantwoording samen met een
evaluatie brief (TK 2008–2009, 28 737, nr. 17) aan de Tweede Kamer
gestuurd.Focus en eenvoud indicatorenDe VBTB informatie vermeld in begroting en jaarverslag wordt door AR beschouwd
van een goed niveau te zijn. Niettemin wordt aan een voortdurende verbetering
gewerkt. Voor de aanpak in het kader van het experiment VBTB+ is voor de presentatie
van de beleidsagenda in begroting 2009 al waardering uitgesproken van de zijde
van de Tweede Kamer/BOR. In 2008 is het Programma Beleidsinformatie (PBI)
in gang gezet, waarin wordt gewerkt aan een vermindering van het aantal indicatoren
in de begroting gecombineerd met een kwaliteitsslag. Het betreft een set SMART
indicatoren, die zo goed mogelijk zijn gericht op de gewenste maatschappelijke
resultaten en aansluiten bij de rol en verantwoordelijkheden van de minister
van LNV. Deze set bevat ook indicatoren die betrekking hebben op het functioneren
van de handhavings- en uitvoeringsdiensten van LNV. Voor de set wordt in adviserende
zin overlegd met de Algemene Rekenkamer. Het resultaat van dit programma zal
zijn neerslag krijgen in begroting 2010.InformatiebeveiligingGezien het toenemende belang van ICT voor de bedrijfsvoering neemt ook
het belang van informatiebeveiliging toe en moet dit aan hogere EU eisen voldoen.
In 2008 is extra aandacht gegeven aan het implementeren van het vastgestelde
Informatiebeveiligingsbeleid (AKI) en het standaardbeveiligingsniveau (SBNI).
Voor 2009 zijn maatregelen in voorbereiding de Informatiebeveiliging onder
centrale regie te stellen om zodoende de kwaliteit ervan verder te verbeteren.Digitalisering van KerndepartementIn 2008 is vooruitgang geboekt in de realisatie van het programma Digitalisering
Kerndepartement. Van de drie afgesproken producten zijn er twee opgeleverd
te weten:• De oprichting van de beheersorganisatie (DIV-Share)• De nieuwe werkwijze voor digitaal documentmanagement binnen het
kerndepartement is uitgewerkt en vastgesteld. (hierna te noemen: Digitaal
Werken)De inrichting en het testen van de applicatie eDOCS heeft in 2008 meer
tijd gekost dan vooraf kon worden voorzien. De implementatie is zodoende opgeschoven
naar 2009. Dit jaar zal het Digitaal Werken worden geïmplementeerd bij
alle directies binnen het kerndepartement. Daarnaast zal het programmaplan
voor plateau 2 worden uitgewerkt. Voor plateau 2 staat procesoptimalisatie
binnen de Bestuurskern, interdepartementale samenwerking en de verdere uitrol
binnen LNV centraal.Elektronisch InkopenBegin 2007 is een start gemaakt met het programma E-procurement. In de
loop van 2007 is aan het programma de financiële functie [F]
toegevoegd. Het programma E&F heeft het volledig geïntegreerde ketenproces
van bestelling tot betaling vorm gegeven. Zowel het inkoop- & sourcingsproces
en het financieel & begrotingsproces zijn volledig nieuw ontworpen en
voorzien van een modern ICT instrumentarium, gebaseerd op ERP technologie.
Op deze wijze wordt het hart van de bedrijfsvoering van LNV vernieuwd en wordt
mede inhoud gegeven aan het Rijksbrede programma «Andere Overheid».
Hierop worden verdere bedrijfsvoerings- en primaire processen aangesloten.
Alle processen en ICT zijn aan de eindgebruikers van de staf- en beleidsdirecties
vrijgegeven. In 2009 wordt een start gemaakt met het doorvoeren van E&F
bij de diensten van LNV. Daarnaast zullen de bestelcatalogi in de LNV-webwinkel
uitgebreid worden. In release 2 van E&F zullen aanvullende processen zoals
activa en projectaccounting worden toegevoegd.Duurzame bedrijfsvoeringDuurzame bedrijfsvoering wordt een belangrijk aandachtspunt. Het blijft
daarbij zoeken naar een geschikte aanpak. Op dit moment is sprake van een
palet aan acties. Hierbij kan worden gedacht aan biologische catering, duurzaam
inkopen, de inzet van de milieubarometer van Senter Novem, de ISO 14 001
certificering, renovatie hoofdzetel LNV, etc. Het blijkt dat de overgang van
ideeën naar handelen een zeer complexe is. Met BZK/DGOBR wordt samengewerkt
hier het juiste antwoord op te vinden.C. JAARREKENING1. Departementale verantwoordingsstaatDepartementale
verantwoordingsstaat 2008 van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(XIV) Bedragen x € 1 000  (1)(2)(3)ArtOmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begroting RealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijke
Vastgestelde begroting  VerplichtingenUitgavenOntvangstenVerplichtingenUitgavenOntvangstenVerplichtingenUitgavenOntvangsten TOTAAL 2 348 274630 925 2 655 653711 152 307 37980 227            Beleidsartikelen         21Duurzaam ondernemen336 708321 9679 869455 256404 19293 479118 54882 22583 61022Agrarische ruimte18 52542 87842 82083 03256 95065 84164 50714 07223 02123Natuur296 473524 92985 795327 833558 55491 83431 36033 6256 03924Landschap en recreatie85 189182 69328 52996 160193 15132 41410 97110 4583 88525Voedselkwaliteit en
diergezondheid89 47290 67213 447138 233136 80720 90548 76146 1357 45826Kennis en innovatie904 534911 90824 4181 030 041984 94945 391125 50773 04120 97327Bodem, water en reconstructie
zandgebieden22 58364 635331132 78071 3041 300110 1976 669969            Niet-beleidsartikelen         28Nominaal en onvoorzien– 500– 500    500500 29Algemeen211 296209 092425 716249 656249 746359 98838 36040 654– 65 7282. Departementale saldibalansSaldibalans van het ministerie van landbouw, natuur en
voedselkwaliteit per 31 december 20082.1 Saldibalans per 31 december 2008 1)Uitgaven ten laste van de begroting 20082 655 648 655,12 2)Ontvangsten ten gunste van de begroting
2008711 151 707,523)Liquide middelen65 205 752,03 6a)Rekening-courant RIC2 542 618 910,776)Begrotingsreserves
LNV104 533 844,99 6b)Tegenrekening begrotingsreserve104 533 844,998) Uitgaven buiten begrotings-verband
(=intracomptabele vorderingen)606 116 059,08 9)Ontvangsten buiten begrotingsverband (=intra-comptabele schulden)73 199 847,9410)Openstaande rechten0,00 10a)Tegenrekening openstaande rechten0,0011)Extra-comptabele vorderingen 2 234 942 536,86  11a)Tegenrekening
extra-comptabele vorderingen2 234 942 536,8612a)Tegenrekening extra-comptabele
schulden9 353,88 12)Extra-comptabele schulden 9 353,88 13)Extra-comptabele Voorschotten1 817 083 254,15 13a)Tegenrekening voorschotten1 817 083 254,1514a)Tegenrekening garantiever-
verplichtingen421 681 217,13 14)Garantieverplichtingen 421 681 217,13 15a)Tegenrekening openstaande
Verplichtingen3 908 679 791,48 15)Openstaande
verplichtingen 3 908 679 791,48 16)Deelnemingen0,00 16a)Tegenrekening deelnemingen0,00 Totaal11 813 900 464,72  Totaal11 813 900 464,722.2 Toelichting op de saldibalansAlgemeenDe balansposten zijn bepaald en gewaardeerd overeenkomstig de geldende
voorschriften van de Comptabiliteitswet. Indien van de geldende voorschriften
wordt afgeweken, wordt dit nader toegelicht.Toelichting per balanspost Balanspost 1 Uitgaven ten laste
van de begroting 20082 655 648 655,12De uitgaven over
2008 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (XIV), onderdeel verplichtingen en uitgaven.Balanspost 2 Ontvangsten
ten gunste van de begroting 2008711 151 707,52De ontvangsten
over 2008 zijn gespecificeerd in het jaarverslag van het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (XIV), onderdeel ontvangsten.Balanspost 3 Liquide
Middelen65 205 752,03De post liquide
middelen is onder andere samengesteld uit de saldi van de aan de kasbeheerders
en kasvoorschothouders verstrekte gelden. Hierin is opgenomen o.a. het saldo
van de bankrekening van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) bij het Groenfonds per 31 december 2008 ad. € 59 821 260,80.Balansposten 6. Begrotingsreserves104 533 844,99Deze post is
per 31 december 2008 als volgt opgebouwdBegrotingsreserve Ontwikkelings-
en Saneringsfonds fonds voor de Landbouw27 610 918,48Begrotingsreserve Ontwikkelings- en Saneringsfonds
voor de Visserij30 817 120,19Begrotingsreserve Borgstellingsfonds46 105 806,32In 2008 heeft het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
zgn schatkistrekeningen bij het Ministerie van Financiën geopend waarop
de liquide middelen van de zelfstandige bestuursorganen Stichting Borgstellingsfonds
voor de Landbouw, Stichting Ontwikkeling- en Saneringsfonds voor de Landbouw
en Stichting Ontwikkeling- en Saneringsfonds voor de Visserij zijn gestort.
Hiermee maakt MLNV gebruik van de mogelijkheid om een interne begrotingsreserve
aan te houden waar toevoegingen of onttrekkingen respectievelijk ten laste
of ten gunste van de MLNV begroting plaatsvinden. In het jaarverslag zijn
de mutaties op deze reserves toegelicht bij artikel 21. Balansposten 6a. Rekening-Courant RIC-Financiën2 542 618 910,77Deze post geeft de vordering- en schuldverhouding
weer tussen het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het
Ministerie van Financiën per 31 december 2008ToelichtingHet saldo rekening courant met het Ministerie van Financiën is als
volgt samengesteld:  BedragMinisterie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 656 806 144,37Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit/EOGFL/EM (LEF)885 812 766,40Totaal2 542 618 910,77Op de rekening-courant MLNV/EOGFL/EM (LEF) vindt verantwoording plaats
van de Europese regelingen van het Europees LandbouwGarantiefonds (ELGF) en
het Europees Landbouwfonds voor de PlattelandsOntwikkeling (ELFPO). Bij een
deel van deze regelingen vindt nationale financiering plaats waardoor de rekening-courant
niet gelijk is aan de vordering op de Europese Commissie. Balansposten 6b. Tegenrekening begrotingsreserves104 533 844,99Deze post geeft de vordering-
en schuldverhouding weer tussen het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en het Ministerie van Financiën per 31 december 2008.Balanspost 8 Uitgaven buiten begrotingsverband606 116 059,08Onder de uitgaven buiten begrotingsverband
zijn bedragen opgenomen die niet ten laste van de begroting behoeven te worden
gebracht. Dit omdat deze uitgaven met derden zullen worden verrekend.ToelichtingDe uitgaven buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:  BedragAlgemeen623 009,20Te verrekenen met Diergezondheidsfonds (DGF)11 619 688,20Te verrekenen projecten23 462 390,79EU uitgaven ELGF555 905 551,67EU uitgaven ELFPO3 547 796,35Doorberekening derden6 242 819,80Doorberekening Plattelands Ontwikkelings Programma (POP)4 196 479,79Vorderingen personeel518 323,28Totaal606 116 059,08Te verrekenen met DGFDienst Regelingen is belast met de uitvoering van de dierziektebestrijding.
De financiële middelen voor de dierziektebestrijding zijn in het DierGezondheidsFonds
beschikbaar. Het bedrag van 11,6 mln zal door DGF aan Dienst Regelingen worden
betaald.Te verrekenen projectenHet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voert projecten
en regelingen uit waarvoor onder andere europese bijdragen zullen binnenkomen.EU uitgaven ELGF en ELFPODe gelden die het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
voor de Europese fondsen ELGF en ELFPO voorfinanciert betreffen de declaraties
van de maanden november (16/10 – 30/11) en december. De gedeclareerde
bedragen zijn in 2009 ontvangen respectievelijk in de maanden januari en februari.
De navolgende tabellen geven inzicht in de totaalbedragen van uitgaven en
ontvangsten met betrekking tot het ELGF en ELFPO van de jaren waarvan de declaraties
nog niet door de Europese Commissie zijn vastgesteld.ELGF overzicht  OmschrijvingBedragRestant ELGF vordering voorgaande
dienstjaren *4 192 813,91 Boekjaar 2008, in 2007 gerealiseerde
uitgaven**270 790 631,85 Vordering 31 december 2007274 983 445,76 Boekjaar 2008, in 2008 gerealiseerde
uitgaven584 010 182,35 Afrekening restpost18 716,04 Tlv begroting MLNV– 91 807,12 Ontvangst ELGF boekjaar 2008– 856 242 767,86   Nog te vorderen*** 2 677 769,17 EU boekjaar 2009 in 2008 gerealiseerde
uitgaven553 227 782,50Vordering 31 december 2008 555 905 551,67* Beroepsprocedure ad € 5 670 000,00 en de afrekening
EU declaratie 2007 die door Brussel nog verrekend moet worden ad € 1 458 470,05
alsmede een restpost van € 18 716,04. De declaratie 2007 zal
in maart 2009 met de EU worden verrekend.** Het boekjaar voor het ELGF loopt van 16 oktober tot en met 15 oktober
van het volgende jaar.*** € 2 677 769,17 bestaat derhalve uit de beroepsprocedure € 5 670 000,00
minus de beide onafgewikkelde EU-jaren 2007 en 2008 voor resp. € 1 458 470,01
en € 1 533 760,82.ELFPO overzicht  OmschrijvingBedragRestant ELFPO – 124 278,50 Boekjaar 2008, gerealiseerde uitgaven
in 2007*2 644 989,00Vordering 31 december 2007 2 520 710,50 Boekjaar 2008, in 2008 gerealiseerde
uitgaven20 608 372,60 Ontvangst ELFPO boekjaar 2007– 23 265 344,73 Correctie schuld 2007124 278,50Nog te vorderen – 11 983,13 Boekjaar 2008, in 2008 gerealiseerde
uitgaven3 559 779,48Vordering 31 december 2008 3 547 796,35* Het boekjaar voor het ELFPO loop van 16 oktober tot en met 15 oktober
van het volgend jaar.Doorberekening derdenBetreft hier specifieke regelingen die door Dienst Regelingen worden uitgevoerd
ten behoeve van derden bijvoorbeeld regelingen op basis van de wet tegemoetkoming
schade bij rampen en zware ongevallen.Doorberekening POPBetreft hier vorderingen op derden van Dienst Landelijk Gebied naar aanleiding
van de uitvoering van het Plattelands Ontwikkelings Programma.Vorderingen PersoneelMedewerkers van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
kunnen onder bepaalde voorwaarden een langere periode met verlof. Gedurende
deze periode financiert LNV oa pensioenpremies voor. Na de verlofperiode
verrekent LNV deze premies met de betrokken medewerkers. Balanspost 9 Ontvangsten buiten begrotingsverband73 199 847,94Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband
zijn de bedragen opgenomen die niet ten gunste van de begroting behoeven te
worden gebracht. Dit omdat deze ontvangsten zullen worden verrekend.ToelichtingDe ontvangsten buiten begrotingsverband zijn als volgt te specificeren:  BedragAlgemeen1 736 516,74Contante waarborgen productschappen5 510 957,98Reservering bezwaar SFSH1 574 215,44Werkkapitaal ELFPO Plattelandontwikkeling34 056 481,69Bommenregeling11 479 622,54Schulden aan personeel538 201,49Stortingen provincie tbv ILG3 710 830,07Verschuldigd aan Bureau Beheer Landbouwgronden12 072 793,11Projecten vertegenwoordiging buitenland2 520 228,88  Totaal73 199 847,94Contante waarborgen productschappenDe productschappen ontvangen per bank gelden van het bedrijfsleven als
zekerheidsstelling voor in- en uitvoercertificaten en uitvoerrestituties.
Als aan de voorwaarden voor de certificaten en restituties is voldaan dan
betalen de productschappen op verzoek van de belanghebbende de bedragen terug.Reservering bezwaar SFSHIn het kader van de superheffing voor melkproducenten wordt het aan het
ELGF verschuldigde bedrag bepaald op basis van de landelijke overschrijding.
De som van de door de individuele heffingplichtige verschuldigde bedragen
is in de regel hoger dan de landelijke overschrijding. Regelgeving schrijft
voor dat de som van de individuele heffingsopleggingen niet kleiner mag zijn
dan het aan de EC verschuldigde bedrag. De op deze wijze ontstane extra heffing
wordt het «schommelfonds» genoemd. Het «schommelfonds»
kan gebruikt worden in die gevallen waarbij als gevolg van een beslissing
op bezwaar aan een heffingplichtige eerder opgelegde heffing moet worden gecorrigeerd.Werkkapitaal ELFPO PlattelandsontwikkelingIn verordening 1290/2005 (art 25 lid 1) is bepaald dat na vaststelling
door de commissie van het programma voor plattelandsontwikkeling (2007–2013)
een voorfinanciering van 7% zal plaatsvinden van de bijdrage uit het
ELFPO voor het betreffende programma. In 2007 heeft de commissie het programma
voor plattelandsontwikkeling van Nederland goedgekeurd en de voorfinanciering
aan LNV betaald. De commissie zal bij de afsluiting van het programma deze
voorfinanciering bij het goedkeuren van de rekeningen betrekken.BommenregelingDienst Regelingen voert in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken de bommenregeling uit. Voor de uitgaven van deze regeling stelt het
Ministerie van Binnenlandse Zaken vooraf gelden beschikbaar aan Dienst Regelingen.Schulden aan PersoneelVolgens de regeling Individueel Keuze Arbeidsvoorwaarden Pakket (IKAP)
kan het personeel van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
bedragen reserveren voor doelen die in deze regeling zijn benoemd.Stortingen provincie ten behoeve van ILGDienst Landelijk Gebied draagt zorg voor de uitvoering van de ILG. De
provincies stellen vooraf gelden beschikbaar voor deze uitvoering.Verschuldigd aan Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL)BBL verwerft landbouwgronden t.b.v. de provincies. De gelden worden door
de provincies aan DLG voldaan die vervolgens doorstort naar BBL. Het genoemde
bedrag is in dit kader nog verschuldigd aan BBL.Projecten vertegenwoordiging buitenlandHet Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voert projecten
in het buitenland uit voor specifieke opdrachtgevers. Deze opdrachtgevers
stellen vooraf bij wijze van voorschot de financiële middelen beschikbaar.
Na afronding van de projecten vindt financiële afwikkeling plaats. Balanspost 11 Extra Comptabele Vorderingen2 234 942 536,86De extra comptabele vorderingen hebben
betrekking op nog te ontvangen middelen, welke voortvloeien uit uitgaven die
ten laste van de begroting zijn gebracht en nog met derden zullen worden verrekend,
alsmede opgelegde mestheffingen.ToelichtingDe extra comptabele vorderingen zijn als volgt te specificeren:  BedragMineralenboekhouding Bureau Heffingen4 390 587,31Landbouwgronden1 207 034 734,53Leningen115 691 388,31Gestelde zekerheden807 529 553,32Vordering Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)10 551 000,00Vorderingen inzake direktie Visserij4 655 319,00Vorderingen in het kader van nationale en europese regelgeving
bij uitvoeringsorganisatie74 679 887,11Vordering inzake directie kennis3 400 000,00Diverse vorderingen MLNV7 010 067,28Totaal2 234 942 536,86LandbouwgrondenHet saldo van de landbouwgronden bestaat voornamelijk uit een langlopend
renteloos voorschot van het Ministerie aan het Bureau Beheer Landbouwgronden
van € 652 mln waarvoor door het Bureau Beheer Landbouwgronden
gronden zijn verworven die na doorlevering aan eindbeheerders leiden tot doelrealisatie.
Daarnaast is er een bedrag van € 388 mln nog te vorderen uit hoofde
van landinrichtingsrente door grondeigenaren te betalen in afgesloten landinrichtingsprojecten,
welke in het algemeen in 26 jaar worden geïnd. Voorts heeft Dienst Landelijk
Gebied nog € 167 mln te vorderen uit hoofde van nog niet afgesloten
landinrichtingsprojecten.Leningen  BedragSt. Groninger landschap5 902,39WUR (Stichting DLO)90 609 776,68WUR Praktijkonderzoek20 808 659,03WUR IAC/ILRI4 267 050,21Totaal115 691 388,31Gestelde zekerheden  BedragProductschappen Vee, Vlees en Eieren76 845 778,96Productschap Tuinbouw14 129 841,04Dienst Regelingen716 553 933,32Totaal807 529 553,32Dit betreffen zekerheden die bij de uitvoering van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid worden gevraagd. De uitvoering hiervan vindt plaats bij de
Betaalorganen.Diverse vorderingen MLNVBetreft vorderingen voornamelijk voortkomend uit eindafrekeningen van
subsidies en doorberekeningen aan baten lasten diensten. Balanspost 12 Extra comptabele schulden9 353,88Balanspost 13 Voorschotten1 817 083 254,15Onder voorschotten wordt verstaan de
vooruit verstrekte gelden, welke op 31 december 2008 nog niet waren verrekend.(x €1000)Beleidsartikelen20082007200620052004 en eerderTotaal21 Duurzaam ondernemen34 65615 68826 3992 7006 72586 16822 Agrarische ruimten38 09420 59500058 68923 Natuur437 328293 08748 8987 49514 213801 02124 Landschap en recreatie145 818117 93010 8473 7972 795281 18725 Voedselkwaliteit & Diergezondheid22 1253 43306494 02330 23026 Kennis en innovatie269 30575 85249 94914 27718 484427 86727 Reconstructie48 57345 5134000094 48629 Algemeen9 8201 134700300011 954Medebewindskosten24 65282900025 481Totaal1 030 371574 061137 19329 21846 2401 817 083Verloop van de voorschotten gedurende
het dienstjaar 2008Bedrag (x € 1 000)Beginstand 1 januari 20081 357 722 210,09Verstrekte voorschotten1 114 083 690,73Eindafgerekende voorschotten647 677 294,67Eindstand 31 december 20081 817 083 254,15De stand van de openstaande voorschotten is t.o.v. eind 2007 toegenomen
met € 460 mln. Deze toename is een gevolg van de uitvoering van
de Wet Inrichting Landelijk Gebied omdat de hiervoor verstrekte voorschotten
pas in 2013 of later tot eindafrekening komen.Medebewindskosten   BedragStand 1–1-2008 26 793 000,00Bij: nieuwe voorschotten 200824 652 195,00 Af: afgerekende voorschotten in 2008– 25 964 000,00 Stand 31–12–200825 481 195,00 Voorschot medebewindskosten per Productschap  Hoofd Productschap Akkerbouw 9 229 000,00Productschap Zuivel 6 000 000,00Productschappen Vee, Vlees en Eieren 5 183 000,00Productschap Tuinbouw 3 402 195,00Productschap Vis 2007   829 000,002008   838 000,00 1 667 000,00Totaal 25 481 195,00Op deze post zijn de nog niet afgerekende voorschotten inzake de medebewindkosten
opgenomen. Bij de vaststelling van de definitieve bijdrage zullen de voorschotten
worden afgeboekt.Balanspost 14 Garantieverplichtingen421 681 217,13Voor de samenstelling wordt
verwezen naar paragraaf 2.3, de staat van garantieverplichtingen.Balanspost 15 Openstaande verplichtingen3 908 679 791,48De openstaande verplichtingen per 31
december 2008 kunnen vanaf 2009 tot betaling leiden.(x € 1 000)HoofdbeleidsterreinenStand per 01–01–2008In 2008 aangegaan
+Negatieve bijstelling -/-Uitgaven -/-Stand per 31–12–200821 Duurzaam ondernemen132 030455 25529 865404 191153 22922 Agrarische ruimte180 97183 03214 24256 950192 81123 Natuur1 952 489294 1716 682558 5541 681 42424 Landschap en recreatie544 54196 159428193 150447 12225 Voedselkwaliteit & Diergezondheid19 479138 2333 643136 80617 26326 Kennis en innovatie890 8851 030 0412 433984 949933 54427 Reconstructie354 022132 7791471 304415 48329 Algemeen165249 6550249 74575Subtotaal4 074 5822 479 32557 3072 655 6493 840 951Buiten begrotingsverband34 27063 79011 15519 17667 729Totaal generaal4 108 8522 543 11568 4622 674 8253 906 680De stand openstaande verplichtingen op de artikelen 23 en 24 is relatief
hoog ten opzichte van de kasstroom. De oorzaak hiervoor zijn de verplichtingen
die zijn vastgelegd voor de ILG. De subsidieverlening voor de ILG betreft
namelijk de gehele uitvoeringsperiode (2007–2013).2.3 DE STAAT VAN GARANTIE-VERPLICHTINGEN Garantie verplichtingen per
31 december 2008Artikela) ten behoeve vanb) aanIngangs datumlooptijd in jarenMaximaal
verleendLopende verplichting21a) Stichting
Borgstellingsfonds voor de Land- en Tuinbouw  50 000 000,0050 000 000,00 Subtotaal
artikel  50 000 000,0050 000 000,0023a)Rente
en aflossingen van leningen inzake aankoop van natuurgebieden en landschappen     b) Alg.
Spaarbank voor Nederland01-04-1992303 630 241,732 557 358,70  05-06-1992304 537 802,163 197 908,04 b) Algemeen
burgerlijk pensioenfonds21-12-1989202 722 681,301 609 880,57  16-07-1990302 722 681,301 764 112,37  11-07-1997196 096 874,523 421 812,46 b) Bank
Nederlandse Gemeenten02-06-1997185 912 147,703 011 860,29  22-10-1998304 991 582,384 050 139,44  15-03-1999304 084 021,943 385 635,19  15-04-1999104 168 150,38492 068,94  30-06-1999202 362 505,841 550 060,10  01-07-1999302 722 681,302 244 911,51  30–01–2001202 834 516,702 149 605,72  28–02–2001309 075 604,328 008 248,04  01–10–2001205 230 000,003 956 670,84  19–11–2001309 075 000,007 900 263,25  24–12–2002109 100 000,009 100 000,00  18–09–20032018 513 818,9713 605 865,89 b) ASF Graf.Bedr./Telegraaf/Fortis15-12-1997202 359 657,121 394 005,37 b) Ned.
Waterschaps Bank01–09–20021012 942 443,0010 237 442,99 b) Ministerie
van Financiën15–12–2003109 076 000,008 256 000,00  01–06–20041021 452 780,7216 392 780,72  15–11–2004109 076 000,008 366 000,00  15–12–20041024 100 000,0022 190 000,00  05–01–20051022 100 000,0020 810 000,00  15–09–20051016 064 658,8414 925 000,00  30–12–2005109 076 000,008 516 000,00  19–01–20061045 000 000,0043 170 000,00  26–01–20061021 110 000,0020 250 000,00  14–03–2006109 076 000,008 736 000,00  31–01–20071065 090 000,0063 930 000,00  31–01–2007109 076 000,008 916 000,00  02–07–2007108 967 515,498 820 000,00  31–01–2008109 076 000,009 076 000,00  02–06–2008102 586 310,862 586 310,86  23–06–20081022 000 000,0022 000 000,00 Subtotaal
artikel  416 009 676,57370 577 941,2926b) Gebouwen
en terreinen voor gesubsidieerde scholen Agrarisch onderwijs  14 103 489,121 089 072,52 b) Gebouwen
Stichting Studenten huisvesting in Deventer  748 737,3614 203,32 Subtotaal
artikel  14 852 226,481 103 275,84 Totaal generaal  480 861 903,05421 681 217,133. OVERZICHT TOPINKOMENSOp grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) is een overzicht opgenomen van medewerkers
die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare
loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor 2008 vastgesteld
op € 181 000,-. Voor dit departement heeft de publicatieplicht
betrekking op de navolgende functionarissen.Bedragen in euro’s. FunctieBelastbaar jaarloon 2007Pensioenafdrachten en overige voorzieningen betaalbaar op termijn
2007Totaal 2007Belastbaar jaarloon 2008Pensioenafdrachten en overige
voorzieningen betaalbaar op termijn 2008Ontslag-vergoedingTotaal 2008MotiveringOpmerkingenMedewerker algemene projecten€ 80 223,85€ 20 192,34€ 100 416,20€ 186 140,97€23 960,62 € 210 101,59Schadeloosstelling i.v.m. herziening
salarisschaal over een periode van 9 jaar rekeninghoudend met pensioenverlies. De schadeloosstelling is conform
regelgeving toegekend en betreft een toekenning van opgebouwde salarisrechten,
welke ten onrechte nog niet waren uitgekeerd, behorend bij de functie.4. SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT INZAKE
BATEN-LASTENDIENSTENBedragen x € 1 000 (1)(2)(3)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijke vastgestelde begrotingAlgemene Inspectiedienst   Totale baten66 78569 5842 799Totale lasten66 78369 7122 929Saldo van baten en lasten2– 128– 130    Totale kapitaalontvangsten8 1634 382– 3 781Totale kapitaaluitgaven11 8976 855– 5 042    Dienst ICT Uitvoering   Totale baten97 611118 99121 380Totale lasten97 574118 08420 510Saldo van baten en lasten37907870    Totale kapitaalontvangsten35 19612 768– 22 428Totale kapitaaluitgaven61 69816 712– 44 986    Dienst landelijk Gebied   Totale baten119 917134 31414 397Totale lasten119 917134 42714 510Saldo van baten en lasten0– 113– 113    Totale kapitaalontvangsten10 6817 595– 3 086Totale kapitaaluitgaven18 8318 662– 10 169    Dienst Regelingen   Totale baten129 062172 22843 166Totale lasten129 062171 69442 632Saldo van baten en lasten0534534    Totale kapitaalontvangsten15 00027 69312 693Totale kapitaaluitgaven30 95435 9995 045    Plantenziektenkundige Dienst   Totale baten17 15124 1787 027Totale lasten17 15124 1316 980Saldo van baten en lasten04747    Totale kapitaalontvangsten1 0002 0941 094Totale kapitaaluitgaven2 0002 119119    Voedsel en Warenautoriteit   Totale baten159 547176 93817 391Totale lasten159 547171 40911 862Saldo van baten en lasten05 5295 529    Totale kapitaalontvangsten9 7307 925– 1 805Totale kapitaaluitgaven16 93713 911– 3 0265. TOELICHTING BIJ DE SAMENVATTENDE VERANTWOORDINGSSTAAT
INZAKE BATEN-LASTENDIENSTENAlgemene Inspectiedienst (AID)ProfielDe Algemene Inspectiedienst (AID) is een handhavingorganisatie van het
Ministerie van LNV die, door middel van de instrumenten controle, verificatie
en opsporing, de naleving van de LNV-regelgeving op programmatische wijze
bevordert. Waar effectief uit oogpunt van naleving wordt de inzet van hiervoor
bedoelde instrumenten begeleid door handhavingcommunicatie. Op basis van waarnemingen
en ervaringen in de handhavingpraktijk adviseert de AID de Minister en beleidsdirecties
van LNV over voorgenomen of reeds vigerend beleid en regelgeving. Ten behoeve
van de uitvoering van deze taak beschikken de ambtenaren AID over toezichthoudende
en opsporingsbevoegdheden. Deze bevoegdheden worden in onderlinge samenhang
ingezet. Opsporing vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het Openbaar
Ministerie.Financieel resultaatDe AID heeft over 2008 een klein negatief exploitatieresultaat behaald
van € 0,128 mln.De liquiditeitspositie is, afgemeten aan het netto werkkapitaal, met ruim € 0,7
mln. toegenomen ten opzichte van de beginbalans. De geleverde productie is
hoger dan in de initiële begroting voor 2008 is voorzien. Dit is het
gevolg van uitbreidingen in het reguliere opdrachtenpakket die hebben plaatsgevonden
na de vaststelling van de agentschapparagraaf in de LNV begroting 2008.PrestatiesDe prestaties van de AID bestaan uit het aantal directe uren per product
waartoe de AID een opdracht heeft gekregen en de daarmee bereikte resultaten.
Onderstaande tabel geeft per productgroep het aandeel in de omzet van de AID
in 2008 weer. Prestaties per productgroep Realisatie 2008ProductgroepPrestaties in urenAandeel
in % omzetProduct  Controle616 19776,4%Verificatie TAB65 1978,1%Opsporing107 02213,3%Beleidsadvisering13 7341,7%Handhavingscommunicatie4 6390,5%Totaal806 789100%Het initiële opdrachtenpakket is medio 2007, als onderdeel van de
begrotingsvoorbereiding 2008 bepaald. De omvang en samenstelling daarvan is
onderhevig aan politiek-maatschappelijke ontwikkelingen, herprioritering van
LNV-beleid. Deze aspecten hebben ertoe geleid dat gedurende het begrotingsjaar
2008 wijzigingen in het opdrachtenpakket hebben plaatsgevonden.Doelmatigheidsgegevens Resultaten doelmatigheidPrestatie-indicatorNorm
2008Meetwaarde 2008Percentage gegronde klachten op aantal gecontroleerden2 per 10 0000,46 per 10 000Goedkeurende accountantsverklaringJaJaGemiddelde kostprijs per uur€ 84,40€ 84,60Percentage gerealiseerde verkoopbare uren100%98,0%Ziekteverzuimpercentage4,3%4,6%Treffers bij (selecte) controles15,0%22,7%Tijdigheid verificaties TAB90,0%74,0%Ontwikkeling doelmatigheid
in de periode 2005–2008Prestatie-indicatorMeetwaarde 2005200620072008Percentage gegronde klachten op aantal gecontroleerden2 per 100 0007 per 100 0004 per 100 0004,6 per 100 000Goedkeurende accountantsverklaringJaJaJaJaGemiddelde kostprijs per uur€ 69,91€ 71,73€ 78,03€ 84,55Percentage gerealiseerde verkoopbare uren99,1%99%98%98%Ziekteverzuimpercentage3,8%4,01%4,97%4,56%Treffers bij (selecte) controles22,4%21,9%22,8%22,7%Tijdigheid verificaties TAB64%80%80%74%Toelichting:De doelmatigheidsindicatoren van de AID zijn verweven in de interne sturingscyclus.
Door het management wordt veel aandacht aan de voortgang in deze indicatoren
besteed. Daarmee wordt bereikt dat door het management zowel de sturing op
opbrengsten en kosten als op kwaliteit voortdurend veel aandacht krijgt.Enkele normen zijn in de loop der jaren op eigen initiatief van de AID
aangescherpt, waaronder die voor het ziekteverzuim en de tijdigheid van verificatiecontroles.
Het ziekteverzuim is traditioneel relatief laag, al is er de laatste jaren
sprake van een zekere toename. Die wordt vooral veroorzaakt door een toename
van het aantal niet-werkgerelateerde langdurig zieke medewerkers.Het aantal treffers bij controles ligt de afgelopen jaren een stuk hoger
dan de realisatie maar is wel vrij constant. Dit komt onder meer doordat er
binnen een aantal vakgebieden veel wordt gewerkt op basis van meldingen en
risicoanalyse. Doordat de AID een omslag maakt naar meer effectgericht handhaven,
is deze indicator niet meer voor alle soorten controles geschikt. In de aanloop
naar de fusie met de VWA en de PD zullen doelmatigheidsindicatoren voor de
nieuwe organisatie worden ontwikkeld. Daarbij wordt rekening gehouden met
nieuwe manieren van handhaven en de gevolgen daarvan voor het definiëren
van relevante prestatie-indicatoren.Een «kale» meerjarenvergelijking van de ontwikkeling van de
kostprijs geeft een totaal verkeerd beeld van de feitelijk gerealiseerde ontwikkeling
in de doelmatigheid omdat voor een correcte interpretatie rekening moet worden gehouden met een aantal specifieke omstandigheden die invloed
op de kostprijs hebben gehad. De AID heeft in de periode 2005–2008 reeds
diverse ingrijpende efficiencymaatregelen genomen, die tot uitdrukking zijn
gebracht in de tarieven die bij de opdrachtgevers in rekening worden gebracht.
De maatregelen variëren van inkooptaakstellingen en taakstellingen op
materiële kosten tot verhoging van de productiviteitsnormering. De totaal
ingevulde efficiency in de periode 2006–2008 bedraagt ca. € 3,0
mln. Bij een gemiddelde omzet van ca.€ 60 mln. betekent dit dat
de AID in 3 jaar tijd 5% efficiency in haar tarieven heeft doorgevoerd.Deze komen in bovenstaande meerjarenvergelijking niet tot uitdrukking
doordat:• de kostprijs de afgelopen jaren is gestegen door de stijging van
personeelskosten als gevolg van wijzigingen in arbeidsvoorwaarden voor Rijksambtenaren,
conform de van toepassing zijnde CAO;• de kostprijs onderhevig is geweest aan de reguliere prijsinflatie;• met ingang van het jaar 2008 diverse huisvestingskosten worden
doorbelast, die voorheen centraal door LNV werden gedragen en daarom voorheen
niet bij de baten-lastendiensten in rekening werden gebracht;• de AID in de afgelopen jaren te maken heeft gehad met diverse nieuwe
wetgevingscomplexen waarvoor nieuwe investeringen in informatiesystemen en
organisatorische aanpassingen noodzakelijk zijn geweest. Balans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–200831–12–2007Activa  Immateriële vaste activa2 6542 216Materiële vaste activa  – grond en gebouwen00* installaties en inventarissen1 3941 549* overige materiële vaste activa8 4179 424Voorraden00Debiteuren667375Nog te ontvangen1 1541 531Liquide middelen7 7148 378Totaal Activa22 00023 473   Passiva  Eigen vermogen  * exploitatiereserve98565* verplichte reserves2 4571 971* onverdeeld resultaat– 1281 406Leningen bij het ministerie van Financiën8 3328 145Voorzieningen7282Crediteuren1 7903 483Nog te betalen kosten8 5928 321Totaal Passiva22 00023 473Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement66 23568 0851 850Opbrengst overige departementen000Opbrengst derden4501 152702Rentebaten100347247Vrijval voorzieningen000Bijzondere baten000Totaal baten66 78569 5842 799    Lasten   Apparaatskosten   * personele kosten42 39346 1423 749* materiële kosten19 42720 307880Rentelasten434366– 68Afschrijvingskosten   * materieel3 4292 188– 1 241* immaterieel1 100637– 463Overige lasten   * dotaties voorzieningen07272* buitengewone lasten000Totaal lasten66 78369 7122 929    Saldo van baten en lasten2– 128– 130Kasstroomoverzicht 2008(Bedragen
x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting1. Rekening courant RHB per 1 januari 20087 3438 3771 034    2. Totaal operationele kasstroom4 5071 809– 2 698      a. Totaal investeringen (-/-)– 8 163– 3 3424 821  b. Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)4501 2417913. Totaal investeringskasstroom– 7 713– 2 1015 612      a. Eenmalig uitkering aan Moederdepartement (-/-)000  b. Eenmalige storting door Moederdepartement (+)000  c. Aflossingen op leningen (-/-)– 3 734– 3 513221  d. Beroep op leenfaciliteit (+)7 7133 141– 4 5724. Totaal financieringskasstroom3 979– 372– 4 351    5. Rekening courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)8 1167 713– 403Dienst ICT Uitvoering (DICTU)ProfielDe Dienst ICT Uitvoering (DICTU) is binnen het Ministerie van LNV verantwoordelijk
voor het leveren van ICT services en -ondersteuning aan alle onderdelen van
het ministerie en ondersteuning van enkele aan het ministerie aanverwante
PBO’s en ZBO’s.De missie van DICTU luidt: «De Dienst ICT
Uitvoering draagt bij aan het succes van LNV door te zorgen voor betrouwbare,
gestandaardiseerde en kostenefficiënte ICT services die de bedrijfsprocessen
van LNV optimaal ondersteunen».DICTU levert aan haar opdrachtgevers
de volgende ICT services:• Applicatiebeheer en ontwikkeling;• Inrichting en beheer van werkplekken;• Beheer van de technische infrastructuur;Bij de levering van deze diensten wordt onderscheid gemaakt in standaard
dienstverlening en bijzondere dienstverlening met een maatwerk karakter.Financieel resultaatDICTU heeft over 2008 een positief resultaat behaald van € 0,9
mln.In 2008 heeft DICTU voor het eerst als baten-lastendienst gefunctioneerd.
De eerste maanden van het jaar liet het resultaat een negatieve tendens zien.
Halverwege het jaar is daarom een financieel verbeterprogramma gestart. Door
het treffen van maatregelen is het jaarresultaat uiteindelijk uitgekomen op
een overschot van € 0,9 miljoen.In de begroting 2008 waren de immateriële ICT activa van de overige
baten-lastendiensten en het concern van LNV nog opgenomen in de balansen van
deze diensten en het LNV concern. De immateriële activa van de overige
baten-lastendiensten en het concern van LNV zijn per 1 januari 2009 overgedragen
aan DICTU. In de begroting en verantwoording van DICTU over 2008 zijn de afschrijvingskosten
van de immateriële ICT activa van de baten-lastendiensten en het concern
derhalve niet meegenomen. In de 1e suppletore begrotingswet 2009 van LNV worden
deze afschrijvingskosten en het beroep op de leenfaciliteit vastgesteld.De hogere baten en lasten zoals opgenomen in de staat van baten en lasten
zijn te verklaren door het aandeel van directe doorbelastingen dat niet in
de begroting is opgenomen. Het aandeel van de directe doorbelastingen loopt
in principe resultaat neutraal door de staat van baten en lasten, echter deze
is in de realisatie apart gepresenteerd.Het verschil tussen begrote operationele- en investeringskasstroom versus
realisatie is het gevolg van het uitstellen van de overname van immateriële
activa naar 1 januari 2009.De belangrijkste mutaties in de balans zijn als volgt te verklaren;• Mutatie in de balanspost immateriële vaste activa is het gevolg
van overname van generieke software ontwikkelprojecten.• Mutatie in de post debiteuren is het gevolg van de stelselwijziging
naar het baten- en lastenstelsel.• Mutatie in de balanspost liquide middelen kan worden verklaard
door het feit dat DICTU bij aanvang van het baten en lastenstelsel een rekening
courantfaciliteit heeft verkregen bij het Ministerie van Financiën.• Mutatie in de balanspost leningen is het gevolg van het afroepen
van leningen ter financiering van investeringen in (im)materiële vaste
activa.• Mutatie in de post crediteuren is het gevolg van de stelselwijziging
naar het baten- en lastenstelsel.• Mutatie in de balanspost nog te betalen kosten houdt verband met
verplichtingen uit hoofde van inhuur voor het boekjaar 2008. Prestaties(Bedragen x € 1 000) VariabelenRealisatie 2007Begroting 2008Realisatie 2008WerkplekkenAantal9 4109 0009 500InfraAbonnement/vast
bedrag in € 1 00022 43421 53823 663ApplicatiebeheerUren69 924125 830100 777ApplicatieontwikkelingUren145 514204 821205 016OutsourcingVast bedrag
in € 1 00011 00019 2507 214Bijzondere dienstverleningVast bedrag in € 1 00018 00035 00021 678Het lager aantal gerealiseerde uren applicatiebeheer kan worden verklaard
doordat ervoor gekozen is om releases op applicatiebeheer tegen ontwikkeltarieven
door te factureren. Ten gevolge hiervan zijn deze uren als ontwikkeluren verantwoord.
Na eliminatie van de verschuiving van de releases op applicatiebeheer blijft
het aantal ontwikkeluren sterk achter op de begroting. Dit kan worden verklaard
doordat het aantal begrote ontwikkeluren gebaseerd is op het MIP, waaruit
voor DICTU jaarlijks het aantal begrote ontwikkeluren wordt afgeleid. In 2008
is de realisatie van de ontwikkelportefeuille sterk achtergebleven op het
MIP.Doelmatigheid  RealisatieBegroting 2006200720082008kostprijs in € per eenheid product    gewogen kostprijs beheer4 1404 8304 6824 713gewogen kostprijs ontwikkeling152154117102productie    beheer werkplekken9 5009 1009 5009 000ontwikkeling uren470 000500 000379 000509 000kwaliteit    betrouwbaarheid––––beschikbaarheid––98%98%reactiesnelheid––< 2 u; 1 u< 2 u; 1 uKostprijzen:Gewogen kostprijs voor de beheerstaken (zoals werkplek-, infrastructuur-
en applicatiebeheer)Gewogen uurtarief voor de ontwikkeltakenKwaliteit:Betrouwbaarheid van de systemenBeschikbaarheid van systemenReactiesnelheid bij foutmeldingen (Voor werkplek sneller dan 2 uur en
voor applicaties sneller dan 1 uur).Bovenstaande informatie komt uit de «Service catalogus DICTU».
De DICTU onderscheidt een drietal servicelevels te weten: Basis, Basis24 en
Basisplus 24. Elk servicelevel kent een eigen prijsniveau. In de tabel zijn
de cijfers en streefwaarden van servicelevel Basis opgenomen. Reactiesnelheid
is voor werkplek sneller dan 2 uur en voor applicaties sneller dan 1 uur. Balans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–200801–01–2008*Activa  Immateriële activa11 3262 679Materiële activa  – grond en gebouwen  – installaties en inventarissen9 1349 070– overige materiële vaste activa  Debiteuren8 8521 202Nog te ontvangen bedragen6 5849 613Liquide middelen9 724 Totaal activa45 62022 564   Passiva  Eigen Vermogen  – exploitatiereserve– 9 283 – verplichte reserves9 283 – onverdeeld resultaat907    Leningen Ministerie van Financiën15 2087 801   Voorzieningen  Crediteuren13 0623 957Nog te betalen kosten16 44310 806Totaal passiva45 62022 564* Door overgang van kasstelsel naar baten- en lastenstelsel zijn de cijfers
van de openingsbalans per 1 januari 2008 als vergelijkende cijfers opgenomen.Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde jaarbegroting 2008Realisatie 31 december 2008Verschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement95 501117 16421 663Opbrengst overige departementen  0Opbrengst derden1 9501 827– 123Rentebaten160–– 160Buitengewone baten   Totaal baten97 611118 99121 380    Lasten   Apparaatskosten   * Personele kosten40 37462 90322 529* materiële kosten23 52049 70426 184Rentelasten2 618957– 1 661Afschrijvingskosten   * materieel7 0083 744– 3 264* immaterieel24 054776– 23 278Overige lasten  0Totaal lasten97 574118 08420 510    Saldo van baten en lasten37907870Kasstroomoverzicht 2008(Bedragen
x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting1 Rekening-courant RHB 1 januari 2008000      Saldo van Baten en lasten37907870  Afschrijvingen31 0624 520– 26 542  Mutaties in vlottende debetposten op de balans0– 4 621– 4 621  Mutaties in de kortlopende creditposten op de balans– 4 56012 86217 4222 Totaal operationele kasstroom26 53913 668– 12 871      Totaal investeringen (-/-)– 35 196– 13 23721 959  Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)0663 Totaal investeringskasstroom– 35 196– 13 23121 965      Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)000  Eenmalige storting door het moederdepartement (+)000  Aflossingen op leningen (-/-)– 26 502– 3 47523 027  Beroep op leenfaciliteit (+)35 19612 762– 22 4344 Totaal financieringskasstroom8 6949 287593    5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)379 7249 687Dienst Landelijk Gebied (DLG)ProfielDe Dienst Landelijk Gebied (DLG) realiseert groene plannen voor 16 miljoen
Nederlanders. DLG zoekt altijd naar samenwerking en oplossingen die passen
bij de (bestuurlijke) wensen en de eigenschappen van het gebied. Bij het inrichten
van groene gebieden voor recreatie, natuur, water of landbouw, vertaalt DLG
abstract beleid naar uitvoering in concrete projecten. Hiervoor verwerft en
ontwikkelt de dienst gronden, richt die grond opnieuw in en draagt het gebied
vervolgens over aan gebiedsbeherende instanties en individuele agrariërs.Ook brengt DLG geldstromen bij elkaar en heeft de dienst inzicht in subsidiemogelijkheden.
DLG werkt binnen één opdracht voor meerdere overheden. Met de
hulp van het uitgebreide netwerk van overheden en organisaties worden projecten
gerealiseerd.DLG is een agentschap van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV). De dienst werkt voor bestuurlijke opdrachtgevers en voert wettelijke
taken uit.Financieel resultaatDLG heeft over 2008 een negatief resultaat behaald van € 0,113
miljoen. In het jaarplan 2008 is uitgegaan van een saldo van nul. De verschillen
tussen jaarplan en realisatie zijn terug te voeren tot enkele onderdelen.Het negatieve resultaat voor 2008 is voornamelijk het gevolg van de afwaardering
van de investeringen in softwareontwikkeling. Het verlies is beperkt gebleven
doordat DLG hogere opbrengsten van LNV, overige departementen en derden heeft
gerealiseerd dan vooraf is begroot.DLG wil in de komende jaren het E-Business Suite (EBS) implementeren.
In 2008 heeft DLG een besluit genomen welke processen en systemen in EBS worden
geïmplementeerd en welke niet. Dat betekent dat investeringskosten die
zijn gedaan ten behoeve van processen en systemen die niet onder EBS worden
verder ontwikkeld noodzakelijkerwijs als verlies in de kosten moet worden
genomen. Het gevolg is dat DLG voor € 1,8 mln. heeft afgewaardeerd.PrestatiesDe producten van DLG ten behoeve van het moederdepartement zijn gericht
op het in opdracht uitvoeren van voorgenomen beleid, zoals dat is vastgelegd
in de beleidsartikelen van de LNV-begroting:21 Duurzaam ondernemen22 Agrarische ruimte23 NatuurDe prestaties die op deze drie beleidartikelen betrekking hebben zijn
hieronder weergegeven.Inzet in uren en% van
totaal uren per productgroepProductenRealisatie 2008Begroting 2008Verwerving grond/ Vervreemding grond213 17517%22 219168 39814%16 801Exploitatie grond16 3931%1 70924 1652%2 411Planvorming238 21019%24 828128 91111%12 861Planuitvoering431 51534%44 977575 62648%57 427Adviezen aanvragen89 6797%9 34774 2116%7 404Uitvoering subsidieregelingen83 4947%8 703117 75210%11 747Advisering algemeen en beleid203 24016%21 18488 4257%8 822Informatieverstrekking8 4321%87918 6892%1 864Totaal1 284 139100%133 8451 196 177100%119 336De uren per productgroep geven een beeld van de inzet per product over
het afgelopen jaar. In 2008 zijn er 87 962 meer uren gerealiseerd, dan
vooraf begroot. Dit is het gevolg van de uitbreiding van de met name de betaalde
opdrachten en opdrachten voor tweeden en derden. Aantallen prestaties per productgroepProductenPrestatieRealisatie 2008Begroting 2008Verwerving grondHa verworven7 2717 000Vervreemding grondHa
vervreemd8 3438 600Exploitatie grondHa gemiddeld
in bezit37 20045 000PlanvormingHa onderhanden230 000410 000PlanuitvoeringHa onderhanden669 849750 000Adviezen aanvragenGeleverde
adviezen aanvragen25 4337 500Advisering algemeen en beleidSchriftelijke Adviesopdrachten 1e, 2e en 3e308110Het gemiddelde aantal hectares in bezit is hoger ingeschat dan de uiteindelijke
realisatie van het bezit ultimo 2008. Doelmatigheidsgegevens Realisatie 2008Begroting 2008Gemiddeld aantal direct productieve uren per fte werkzaam in de
projecten1 2841 180Verhouding tussen directe en indirecte uren69,4%/30,6%67,2%/32,8%Verhouding tussen directe en indirecte uren waarbij financiële
toeslag is toegerekend aan de directe uren71,6%/28,4%70,3%/29,7%Gemiddelde prijs per uur (LNV tarief)€ 100,76€ 102,25DLG heeft in 2008 een hoger percentage directe uren gerealiseerd, dan
vooraf is aangenomen. Dit komt overeen met de hogere omzet die DLG dit jaar
heeft geboekt bij met name betaalde opdrachten. De gemiddelde prijs per uur
(LNV-tarief) is door de hogere urenrealisatie lager.Balans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–200831–12–2007Activa  Immateriële vaste activa13 17916 200Materiele vaste activa 0* Grond en gebouwen00* Installaties en inventarissen1 9771 852* Overige materiële vaste activa3 9525 445Voorraden6 0212 953Debiteuren8 4266 059Nog te ontvangen van het moederdepartement2791 116Overige nog te ontvangen1091 333Liquide middelen8 1925 514Totaal activa42 13540 472   Passiva  Eigen vermogen  * Exploitatiereserve– 6 904– 11 854* Verplichte reserves13 08515 759* Onverdeeld resultaat– 1132 276Leningen bij het MvF12 77921 283Voorzieningen1 004534Crediteuren2 6311 096Nog te betalen aan moederdepartement475661Overige nog te betalen19 17810 717Totaal passiva42 13540 472Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement105 551111 7506 199Opbrengst overige departementen2 4368 2925 856Opbrengst derden11 34913 8042 455Rentebaten581468– 113Vrijval voorzieningen000Bijzondere baten000Totaal baten119 917134 31414 397    Lasten   Apparaatskosten   * personele kosten80 96787 4506 483* materiële kosten29 75940 03010 271Rentelasten942745– 197Afschrijvingskosten   * materieel4 0751 382– 2 693* immaterieel4 0753 981– 94Overige lasten   * dotaties voorzieningen100839739* buitengewone lasten   Totaal lasten119 917134 42714 510    Saldo van baten en lasten0– 113– 113DLG heeft in 2008 hogere baten bereikt dan begroot. Het verschil in de
opbrengsten van het moederdepartement is te verklaren door een uitbreiding
van de LNV-opdracht met € 6,2 mln. ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting. Daarnaast heeft DLG in 2008, in vergelijking met de op basis van
voorzichtige uitgangspunten opgestelde begroting, binnen het geformuleerde
beleid meer opdrachten van derden kunnen uitvoeren. In totaal heeft DLG respectievelijk € 5,8
mln. en € 2,4 mln. meer opbrengsten in opdrachten tweeden en derden
weten te realiseren. Een deel van de opbrengsten zijn additionele opbrengsten
van LNV, overige departementen of derden. Hier staan ook kosten tegenover,
die zijn verantwoord onder de specificatie van de materiële kosten.Toename van het aantal opdrachten en van de aanvullende opdrachten van
tweeden en derden heeft ook geleid tot een toename van de personeelskosten.Kasstroomoverzicht voor het jaar 2008Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen
in het kasstroomoverzicht bestaan uit de rekening-courant met het Ministerie
van Financiën (Rijkshoofdboekhouding). Ontvangsten en uitgaven uit hoofde
van interest, zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten. Kasstroomoverzicht(Bedragen
x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting1. Rekening-courant RHB 1 januari 200813 2155 514– 7 701    2. Totaal operationele kasstroom8 1503 745– 4 405      Totaal investeringen (-/-)– 10 681– 9749 707  Totaal boekwaarde desinvesteringen (+) 2432433. Totaal investeringskasstroom– 10 681– 7319 950      Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-) 00  Eenmalige storting door moederdepartement (+) 1 6641 664  Aflossingen op leningen (-/-)– 8 150– 7 688462  Beroep op leenfaciliteit (+)10 6815 688– 4 9934. Totaal financieringskasstroom2 531– 336– 2 867    5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)13 2158 192– 5 023Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen
in het kasstroomoverzicht bestaan uit de Rekening-courant met het Ministerie
van Financiën (Rijkshoofdboekhouding). Ontvangsten en uitgaven uit hoofde
van interest, zijn opgenomen onder de kasstroom uit operationele activiteiten.De stand van de rekening courant met de Rijkshoofdboekhouding per 31 december
2008 is lager dan begroot. Dit is voornamelijk veroorzaakt door een
aanzienlijk lagere investeringen in 2008. DLG heeft afgelopen jaar een zeer
zorgvuldige afweging gemaakt voor welke processen er de komende jaren geïnvesteerd
wordt in E-Business Suite (EBS). Als gevolg van dit besluit heeft DLG een
groot deel van de gedane investeringen ad € 1,8 mln.in EBS in de
kosten moeten nemen. Deze investeringen zijn gedaan ten behoeve van processen
die niet binnen de EBS-applicatie zijn in te passen en derhalve voor DLG niet
zullen leiden tot een bruikbare applicatie.DLG heeft ook een verlies moeten nemen op een groot deel van de investeringen
ten behoeve van EDV ter hoogte van € 0,5 mln., waarvan de investeringskosten
2007/2008 niet resulteren in een bruikbare applicatie. In totaal heeft er
in 2008 een afwaardering van € 2,4 mln. plaatsgevonden.Daarnaast is het saldo lager als gevolg van een hoger uitstaand saldo
uitstaande vorderingen ad € 3,0 mln.Dienst Regelingen (DR)ProfielDienst Regelingen is per 1 januari 2006 een baten-lastendienst van het
Ministerie van LNV. Samen met enkele andere uitvoerende organisaties van het
Ministerie is DR de «huisuitvoerder» van LNV regelingen. Het moederdepartement
is de belangrijkste opdrachtgever van DR. Daarnaast streeft DR er actief naar
om met haar expertise op het gebied van met name de uitvoering van «Europese
regelingen» en als facilitair bedrijf bij crisis, ook -op niet-commerciële
basis- andere (overheids)opdrachtgevers te verwerven. DR wil daarbij partner
in beleid zijn voor opdrachtgevers vanuit een transparante en zakelijke verhouding.De opdrachten van DR betreffen met name:• De uitvoering van EU-regelingen, verordeningen en verplichtingen;• Identificatie en Registratie van dieren, percelen en bedrijven;• Vergunningen en ontheffingen;• Subsidieregelingen en financieringsregelingen;• Het plattelandsontwikkelingsbeleid;• Het mestbeleid;• De crisisbestrijding.Enerzijds gaat het om het uitvoeren van subsidieregelingen (bijvoorbeeld:
ooipremieregeling), waarbij de subsidieverkrijger «voordeel» heeft
bij de uitvoering. Anderzijds betreft het de uitvoering «regulerende
regelingen» (bijvoorbeeld in het mestbeleid, dat gericht is op het bereiken
van milieudoelstellingen). Doelgroepen zijn met name agrarische ondernemers,
maar ook bijvoorbeeld organisaties als natuurbeschermingsorganisaties.Financieel resultaatHet vaststellen van de financiële verantwoording en resultaatbestemming
is de verantwoordelijkheid van de Secretaris-Generaal van LNV, in zijn hoedanigheid
van eigenaar van DR. De financiële verantwoording, de accountantsverklaring
en het voorstel voor resultaatbestemming worden aan hem voorgelegd. Het saldo
van baten en lasten is over het boekjaar 2008 van € 0,534 mln. positief,
gerubriceerd onder het eigen vermogen.De exploitatiereserve is gebonden aan een maximumomvang van 5%
van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. De maximaal
toegestane omvang van de exploitatiereserve bedraagt € 8,3 mln.
Ter aanzuivering van het negatieve eigen vermogen ultimo 2007 heeft een eenmalige
bijdrage vanuit het moederdepartement plaatsgevonden van € 11,9
mln.PrestatiesIn deze paragraaf zijn tabellen met kengetallen en indicatoren opgenomen.
Voor de tabel prestaties is de tabel zoals deze in de begroting 2008 is opgenomen,
gebruikt.DirectieAantal regelingenAantal prestatiesIntegrale kosten(x € mln.) 2008 begroting2008 realisatie2008 begroting2008 realisatie2008 begroting2008 realisatieDirectie Landbouw/Directie Internationale Zaken8196426 199483 94895,6106,9       Directie Visserij8173679350,11,6       Directie Natuur434866 31561 92019,834,6       Directie Platteland395690,20,1       Directie Voedselkwaliteit en diergezondheid29401 0301 765*1,63,5       Directie Kennis341 1331 3270,71,0       Algemeen–2–0–2,9       Totaal LNV167216495 049549 964118150,6* in de begroting 2008 was voor een aantal regelingen nog geen prestaties
opgenomen, m.n. bij I&R dierregistraties en Vaccinatie Blauwtong. Voor
de vergelijkbaarheid zijn de prestaties voor deze regelingen in bovenstaande
tabel niet meegenomen.Kwaliteitsindicatoren/doelmatigheid sgegevensIn de begroting 2008 zijn een aantal kwaliteitsindicatoren/doelmatigheidsgegevens
opgenomen. Deze zijn hieronder aangegeven. Tevens is de score van 2007 aangeven.Percentage gegronde bezwarenDoor DR wordt veel aandacht besteed aan het verbeteren van het bezwaar-
en beroeptraject. Tegelijkertijd wordt hiermee energie gestoken in het terugdringen
van het aantal gegrondverklaringen. Deze indicator beoogt de kwaliteit van
het proces van uitvoering en/of de kwaliteit van regelgeving te meten. Daarbij
dient wel de nuance te worden gemaakt tussen gegrondverklaring op basis van
wet- en regelgeving of op basis van het uitvoeringsproces. DR verwachtte in
de begroting in 2008 35% van de bezwaren gegrond te zullen verklaren,
waarvan slechts 3% als gevolg van onjuist handelen van DR. Het aantal
ontvangen bezwaren over 2008 was ongeveer 9 550 stuks. Het percentage
gegronde bezwaren varieert sterk per regeling, maar is minder dan de prognose.
Het deel gegronde bezwaren dat het gevolg is van onjuist handelen van DR kon
vanwege de beperkte mogelijkheden van het huidige voortgangssysteem niet worden
bijgehouden. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Percentage gegrond31%35%23%UurtariefHet richting de opdrachtgevers in rekening gebrachte uurtarief 2008 is € 64,19.
In de begroting was P.M. opgenomen omdat op dat moment het tarief 2008 nog
niet definitief was vastgesteld.Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Uurtarief58,35P.M.64,19Score vanuit de omgevingDR hecht veel waarde aan de tevredenheid van de doelgroep. Deze indicator
is het resultaat van een klanttevredenheidsonderzoek. Eens in de twee jaar
wordt een klanttevredenheidsonderzoek gedaan. Dit is voorjaar 2008 gedaan
en had als uitkomst een 6,4. Op basis van het klanttevredenheidsonderzoek
is een plan van aanpak opgesteld. In 2009 wordt dit plan uitgevoerd, om zo
te komen tot een verdere verhoging van het cijfer voor de dienstverlening
van DR. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Score6,27,06,4Gerealiseerde productiviteitDe productiviteit van de ambtelijke medewerkers zegt iets over de doelmatigheid
van de bedrijfsvoering: hoe efficiënt is de dienst geweest, gegeven de
inzet van ambtelijk personeel, in het realiseren van haar doelstellingen en
de uitvoering van haar productenpakket? Directe uren buiten jaarplan en indirect
(productieve) uren worden meegenomen. Uren voor ziekte en verlof worden buiten
beschouwing gelaten. Hoe hoger het percentage, hoe efficiënter het omzettingsproces
beschikbare uren naar productieve uren. Dit heeft een kostenverlagend effect.
Ten opzichte van 2007 is de productiviteit licht toegenomen tot 77,7%. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Percentage76,3%76,5%77,7%Telefonische bereikbaarheidEen van de indicatoren die een groot effect heeft op de tevredenheid van
de doelgroepen is de telefonische bereikbaarheid. De in de begroting 2008
opgenomen doelstelling voor 2008 is om 70% van de gesprekken binnen
30 seconden te beantwoorden.Over het jaar 2008 heeft het callcenter 367 000 telefoontjes afgehandeld
met een service-level van 75% (het percentage van de inkomende telefoongesprekken
dat binnen 30 seconden is behandeld) en een bereikbaarheid van 94%
(percentage binnengekomen calls dat daadwerkelijk wordt opgenomen). De belangrijkste
reden voor de stijging is dat het aantal telefoontjes en de piekmomenten zijn
afgenomen doordat de processen binnen DR beter op orde zijn.Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Telefonische bereikbaarheid: Service-level59%
binnen 30 seconden70% binnen 30 seconden75% binnen 30 secondenBereikbaarheid89%90%94%Aantal klachtenIn 2006 heeft DR een nieuwe wijze van klachten en signaalafhandeling in
gebruik genomen, waardoor klachten beter in beeld komen en de aandacht voor
de kwaliteit van de afhandeling verhoogd wordt. Daarnaast worden brieven uit
klantvriendelijke overwegingen eerder als formele klachtenbrief aangemerkt
en met de daarbij behorende procedure afgehandeld. De ontvangen klachten zijn
divers en variëren van te lange doorlooptijden en onjuiste registraties
tot klachten over de uitwerking van regelgeving en beleid van LNV. DR had
zichzelf als doel gesteld in 2008 om minder dan 50 formele klachtenbrieven
te ontvangen. Dat is niet gelukt, maar in het aantal klachten is een neerwaartse
tendens te zien. Een belangrijk deel van de klachten is heeft betrekking op
de BTR. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Aantal ontvangen formele klachtenbrieven77< 5061Aantal incidenten met betrekking tot DRDoor middel van kwartaalrapportages en overige communicatie richting bijvoorbeeld
de Tweede Kamer wil DR het aantal incidenten met betrekking tot de uitvoeringsaspecten
van diverse regelingen zo veel mogelijk beperken. In 2008 zijn er geen bijzondere
incidenten geweest waarvan DR de veroorzaker was. Er is een brief naar de
Tweede Kamer gestuurd ter verduidelijking van het BTR-beleid. Daarnaast is
de Vaste Kamercommissie LNV op uitnodiging van de minister op bezoek geweest
bij DR. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Aantal incidenten waarover gesproken wordt dat te maken heeft
met DRbeperktbeperktbeperktDoelgroepSinds 2004 maakt DR gebruik van praktijkpanels. In deze panels worden
vragen voorgelegd aan vertegenwoordigers van de agrarische sector. Het gaat
daarbij bijvoorbeeld om beoordeling van een conceptformulier, een verzoek
om mogelijke knelpunten in de uitvoering aan te geven of een keuze te maken
uit verschillende uitvoeringsvarianten, echter niet om beleidsvragen. DR vindt
het van belang dat het bij de deelnemers aan de praktijkpanels duidelijk is
wat er met de uitkomsten hiervan wordt gedaan. In het voorjaar 2008 is gestart
met een andere vorm van doelgroepparticipatie. Hiervoor wordt gebruik gemaakt
van een internetpanel en kunnen deelnemers ook nog voor een
fysieke bijeenkomst worden gevraagd. Het grote voordeel van de nieuwe panels
is, dat ze meer flexibel zijn in te zetten. Omschrijving/jaarRealisatie
2007Begroting 2008Realisatie 2008Tevredenheid praktijkpanels over opvolging adviezenvoldoendevoldoendeniet gemetenBalans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–200831–12–2007Activa  Immateriële vaste activa49 37547 460Materiële vaste activa  * grond en gebouwen1 0161 335* installaties en inventarissen1 7161 858* overige materiële vaste activa3 2736 353Voorraden00Debiteuren5 4354 391Nog te ontvangen10 6269 898Liquide middelen4 534752Totaal activa75 97572 047   Passiva  Eigen Vermogen  * exploitatiereserve– 49 428– 43 867* verplichte reserves49 34547 062* onverdeeld resultaat534– 15 178Leningen bij het ministerie van Financiën24 77132 846Voorzieningen00Crediteuren6 7485 967Nog te betalen44 00545 217Totaal passiva75 97572 047Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement118 024150 60532 581Opbrengst overige departementen7386 4415 703Opbrengst derden10 10014 7714 671Rentebaten200411211Totaal baten129 062172 22843 166    Lasten   Apparaatskosten   * personele kosten64 45383 93019 477* materiële kosten44 78969 33824 549Rentelasten1 6201 756136Afschrijvingskosten   * materieel2 4002 724324* immaterieel15 80013 946– 1 854Overige lasten000* Dotaties voorzieningen000* Buitengewone lasten000Totaal lasten129 062171 69442 632    Saldo van baten en lasten0534534Kasstroomoverzicht voor het
jaar 2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting1. Rekening-courant RHB 1 januari 200810 502754– 9 748    2. Totaal operationele kasstroom18 29812 088– 6 210      Totaal investeringen (-/-)– 15 000– 17 838– 2 838  Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)02 7932 7933. Totaal investeringskasstroom– 15 000– 15 045– 45      Eenmalige uitkering aan000  moederdepartement (-/-)     Eenmalige storting door011 90011 900  het moederdepartement (+)     Aflossingen op leningen (-/-)– 15 954– 18 161– 2 207  Beroep op leenfaciliteit (+)15 00013 000– 2 0004. Totaal financieringskasstroom– 9546 7397 693    5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)12 8464 536– 8 310Plantenziektenkundige dienst (PD)ProfielDe opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is het weren, vrijwaren,
bestrijden en beheersen van ziekten en plagen in de plantaardige sector. Dit
om een duurzame, concurrerende en veilige land- en tuinbouw te bevorderen,
de handel zoveel mogelijk ongestoord te laten plaatsvinden en het Nederlands
landschap in stand te houden. Een duurzame, veilige en concurrerende land-
en tuinbouw betekent onder andere minder gebruik en minder afhankelijkheid
van chemische bestrijdingsmiddelen. Het voorkomen, dan wel beperken van ziekten
en plagen levert daaraan een belangrijke bijdrage. De Plantenziektenkundige
Dienst voert deze taak uit in het kader van de Plantenziektenwet, Europese
regelgeving en internationale verdragen.Voor de uitvoering van wettelijke taken waarop het profijtbeginsel niet
van toepassing is, en voor beleidsondersteuning ten behoeve van het ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ontvangt de Plantenziektenkundige
Dienst een bijdrage van het ministerie van LNV. Voor de uitvoering van wettelijke
taken waarop het profijtbeginsel van toepassing is, brengt de Plantenziektenkundige
Dienst een in beginsel kostendekkend tarief (retributie) in rekening. Indien
de dienst, afgeleid van zijn kerntaken, opdrachten voor derden uitvoert, betreft
dat opdrachten die niet conflicteren met de wettelijke taken en bijdragen
aan kennis en/of gelijkmatige arbeidsfilm.Financieel resultaatDe Plantenziektenkundige Dienst (PD) heeft over 2008 een positief resultaat
behaald van € 0,047 mln.De kosten en opbrengsten zijn € 7,0 mln. hoger dan begroot.
De hogere opbrengsten moederdepartement € 5,0 mln. zijn een gevolg
van aanvullendeen transitieopdracht en € 1,0 mln. opbrengst derden
o.a. retributies inspecties Rusland en bijdrage keuringsdiensten aan de ICT-kosten.
De hogere kosten komen voort uit personeel € 3,0 mln. , automatisering € 1,0
mln. , uitbesteed werk en reiskosten € 1,0 mln. , versnelde afschrijvingen € 0,5
mln. en overige kosten.Prestaties en Doelmatigheidgegevens BeheersindicatorenIndicatorenRealisatie 2007Realisatie
2008Begroting 20081. BezettingPM98%100%2. Productiviteit PD45%48%52%3. Verhouding inhuur – vast95%93%Pm4. Verzuimpercentage4,20%4,65%<4,70%5. Meldingspercentage1,50%1,62%<1,50%6. Verzuimduur10,34%PM<15,04%7. Aantal P4 gesprekken24,3%43,3%100%Definities1. Bezetting = Aanwezig # fte totaal PD, vast en inhuur.2. Productiviteit = Totale uren organisatie minus niet productieve uren
organisatie/totale uren organisatie.3. Verhouding vast – inhuur = Percentage ambtelijk personeel op
de totale bezetting.4. Verzuimpercentage = Het «ziekteverzuimpercentage» is het
aantal verzuimde kalenderdagen (inclusief weekenden) in de observatieperiode
enerzijds, gedeeld door de personeelsomvang vermenigvuldigd met het aantal
kalenderdagen in de periode anderzijds.5. Meldingsfrequentie = De «meldingsfrequentie» geeft het
totaal aantal in de observatieperiode aangevangen verzuimgevallen weer ten
opzichte van het gemiddeld aantal personeelsleden.6. Verzuimduur = De «gemiddelde ziekteverzuimduur» geeft het
totaal aantal dagen weer dat medewerkers in een bepaalde periode per ziekmelding
gemiddeld hebben verzuimd. De gemiddelde verzuimduur in een periode is gelijk
aan de som van verzuimduren van de verzuimgevallen die in de periode geëindigd
zijn, gedeeld door het aantal van deze gevallen.7. Aantal P4 gesprekken = aantal geregistreerde P4 gesprekken met medewerkers
in vaste of tijdelijke dienst per afdeling en PD totaal.Toelichting:De exacte ziekteverzuimgegevens waren bij de totstandkoming van dit jaarverslag
nog niet bekend.Kwalitatieve indicatoren Fytosanitair systeemIndicatorenRealisatie 2007Realisatie
2008Begroting 20081. WerenPM1,42%0,88%2. MonitorenPM1,75%1%3. VrijwarenPM0,04%1%4. Notificatie (inkomend)PM0,83%1%5. Aantal Quick scans3235766. Aantal PRA’S335De indicatoren van het fytosanitaire systeem geven in combinatie inzicht
in hoeverre er sprake is van een fytosanitair veilig Nederland. Het meten
van de aanwezigheid van quarantaine organismen vindt plaats zowel aan de grens
tbv import en export als binnen Nederland. We hebben het dan respectievelijk
over weren, vrijwaren en monitoren.Definities1. Weren = Aantal Q-vondsten bij weren/ aantal zendingsinspecties weren
x 100%2. Monitoren = Aantal Q-vondsten bij monitoren / aantal bedrijfs- en perceelinspecties
monitoring x 100%3. Vrijwaren = Aantal Q-vondsten bij vrijwaren / aantal zendingsinspecties
vrijwaren x 100%4. Notificaties = Aantal zendingen afgekeurd door landen/aantal zendingen
naar landen x 100%5. Aantal Quickscans = Aantal uitgevoerde Quickscans6. Aantal PRA’s = aantal uitgevoerde PRA’sToelichting:De indicator voor weren ligt hoger dan de referentiewaarde door het hoge
aantal vondsten van Helicoverpa armigera en Spodoptera littoralis.Monitoringsinspecties zijn inspecties binnen nederland gericht op een
specifiek gewas of een specifiek organisme. De indicator monitoren geeft aan
in hoeveel procent van de inspecties in monitoren een Q organisme wordt aangetroffen.
De indicator voor monitoren ligt hoger dan de referentiewaarde door het hoge
aantal vondsten van Anoplophora chinensis (Aziatische Boktor) en de bacterieziekte
Clavibacter michiganensis subsp. Michiganensis (hier is geen Nederlandse naam
voor). KennisIndicatorenRealisatie 2007Realisatie
2008Begroting 20081. Expertbijdragen5817001502. Publicaties4786253. Diagnostische protocellen823923DefinitiesExpert bijdragen = cumulatief aantal bijdragen aan vastgestelde expertgroepenPublicaties = cumulatief aantal publicaties en voordrachten in/aan vastgestelde
lijst vakbladen/congressen-foraDiagnostische protocollen = cumulatief aantal diagnostische protocollen
t/m periode XToelichtingDe referentiewaarden van de kennisindicatoren zijn verouderd. Het aantal
expertbijdragen ligt in lijn met 2007. In 2009 moeten de referentiewaarden
opnieuw bepaald worden en passen bij de nieuwe organisatie. KlanttevredenheidIndicatorenRealisatie 2007Realisatie
2008Begroting 20081. Bezwaar148162. Klachten3583. Klanttevredenheid product advies55>3,54. Afgehandelde diagnoses16 9867 438PM5. Doorlooptijd notificaties (in dagen)1013,5PMDefinitiesBezwaar = Het cumulatief aantal schriftelijk ingediende bezwaren tegen
een beschikking (o.a. een factuur).Klachten = Het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten.Klanttevredenheid/klachten product advies = aantal ontvangen klachten
per product (inspecties, audits, diagnoses), aantal juridische procedures
(beschikkingen).Afgehandelde diagnoses = aantal afgehandelde diagnoses tot en met de rapportageperiode.Doorlooptijd notificaties (werkdagen) = Het gemiddelde aantal werkdagen
tussen diagnose van een Q-vondst en het uitsturen van een notificatie naar
het exporterende land.ToelichtingDe doorlooptijd notificaties is weergegeven als een gemiddelde over de
maanden september t/m december. In de loop van 2009 zal de commissie met een
voorstel komen ten aanzien van een realistische referentiewaarde van de doorlooptijd. Balans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–200831–12–2007Activa  Immateriële vaste activa1 3661 602Materiële vaste activa  * grond en gebouwen  * installaties en inventarissen2 0841 804* overige materiële vaste activa57214Voorraden465263Debiteuren788736Nog te ontvangen368809Liquide middelen5 4604 046Totaal Activa10 5889 474   Passiva  Eigen vermogen  * exploitatiereserve– 1 173– 1 602* verplichte reserve1 3661 602* onverdeeld resultaat47193Leningen bij het ministerie van Financiën2 5291 584Voorzieningen503181Crediteuren676702Nog te betalen kosten6 6406 814Totaal Passiva10 5889 474Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement14 95520 0075 052Opbrengst derden2 1463 9811 835Rentebaten50190140Vrijval voorzieningen000Bijzondere baten000Totaal baten17 15124 1787 027    Lasten   Apparaatskosten   * personele kosten8 71911 7973 078* materiële kosten7 61210 5682 956Rentelasten120101– 19Afschrijvingskosten   * materieel40043131* immaterieel300802502Overige lasten   * dotaties voorzieningen0432432* buitengewone lasten000Totaal lasten17 15124 1316 980    Saldo van baten en lasten04747Kasstroomoverzicht 2008(Bedragen
x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begroting RealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting1. Rekening courant RHB per 1 januari 20084 4694 046– 423    2. Totaal operationele kasstroom2801 4391 159      Totaal investeringen (-/-)– 1 000– 1 214– 214  Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)094943. Totaal investeringskasstroom– 1 000– 1 120– 120      Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)     Eenmalige storting door Moederdepartement (+)     Aflossingen op leningen (-/-)– 1 000– 90595  Beroep op leenfaciliteit (+)1 0002 0001 0004. Totaal financieringskasstroom01 0951 095    5. Rekening courant RHB 31 december 20083 7495 4601 711Voedsel en Warenautoriteit (VWA)ProfielDe Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) werkt aan veilig en gezond voedsel,
veilige producten en gezonde dieren. Daartoe brengt de VWA risico’s
in beeld, beoordeelt ze, communiceert erover met en maakt ze beheersbaar in
de samenleving.De VWA draagt bij aan het beheersen en verminderen van gezondheid- en
veiligheidsrisico’s. Hiertoe bewaakt de VWA de veiligheid van voedsel,
consumentenartikelen en diergezondheid in de hele productie- en handelsketen.De VWA wil haar missie realiseren door het uitoefenen van drie kerntaken,
die samen de strategische driehoek vormen:• Toezicht op naleving van wet- en regelgeving op het gebied van
voedsel, waren, diergezondheid en dierenwelzijn;• Risicobeoordeling en onderzoek: Het signaleren en analyseren van
(mogelijke) bedreigingen en het uitvoeren van wetenschappelijke risicobeoordeling;• Risicocommunicatie: het communiceren over risico’s en het
beheersen en verminderen daarvan op basis van betrouwbare informatie.Financieel resultaatDe VWA heeft over 2008 een positief jaarresultaat heeft behaald van € 5,428
mln.Opbrengst moederdepartement.De ontvangen bijdrage moederdepartement is € 14,105 mln. hoger
dan begroot. Dit wordt met name veroorzaakt door:• Bijdrage financieringstekort VWA ad € 10,0 mln.• Aanvullende bijdrage intensivering Dierenwelzijn (Hoekstra) ad € 2,5
mln.• Bijdrage project Cliënt ad € 1,1 mln.• Overige aanvullende projecten ad € 0,5 mln.Opbrengst Ministerie van VWSDe ontvangen bijdrage van VWS is € 3,0 mln. hoger dan begroot.
Dit wordt veroorzaakt door de extra bijdrage voor intensivering inspecties
rookverbod in de Horeca vanaf juli 2008 ad € 1,6 mln. en aanvullende
bijdragen ad € 1,4 mln.PrestatiesInspecties en keuringsuren Inspectie-urenBegroting
2008 aantal urenRealisatieVoedselveiligheid250 000159 742Productveiligheid45 00045 647Bron: FinrapInspectie-urenBegroting
2008aantal urenRealisatieDrank, horeca, tabak62 00059 581Overige inspecties172 000119 916(netto) Keuringsuren253 000356 459Bron:FinrapBestuurlijke boetes Aantal boetebeschikkingen per wetBegroting 2008RealisatieWarenwet4 2003 386Tabakswet200367Drank- en horecawet400329Aantal bezwaren en beroepenBegroting 2008RealisatieBezwaren500364Beroepen10046Hoger beroep4012Bron: Afdeling ABBExtern gerichte indicatorenKlachten over handelen VWADeze indicator heeft betrekking op de uitvoering van het beleid door VWA
medewerkers (inclusief facturering). Het beleid zelf is vastgesteld door de
beide opdrachtgevers, de ministeries van LNV en VWS. In de onderstaande tabel
staat behalve het absolute aantal klachten ook het relatieve belang ervan
weergegeven in de kolom%. Dit percentage is berekend door het aantal
klachten te delen door het aantal inspecties respectievelijk monsteranalyses
en – voor de keuringen – door het aantal uren. WerkzaamhedenAantallenBegroting 2008RealisatieInspecties150,07%0,01%Monsteranalyses10,06%0,00%Keuringen1190,02%0,02%Bron: MCS rapportagesAfhandelsnelheid informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingenHet streven is dat de informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen
die bij de meldkamer van de VWA binnenkomen binnen 6 weken worden afgehandeld.
Voor een deel van deze verzoeken kan de behandeltermijn van 6 weken vaak niet
worden gehaald, omdat het handhavingtraject langer is.De realisatie klachten over voedsel, producten en dieren is aanzienlijk
hoger dan geraamd vanwege de klachten met betrekking tot de Tabakswet Rookverbod
Horeca (4069 klachten).  Begroting 2008RealisatieTotale hoeveelheid verzoeken en klachten/meldingen40 00041 549Waarvan klachten over voedsel, producten en dieren6 5009 309Percentage behandeling verzoeken, klachten/meldingen < 6 weken90%94%Bron: MCS DU Centraal/IMD, opgave meldkamerBekendheidMet betrekking tot de naamsbekendheid van de VWA wordt een onderscheid
gemaakt tussen spontane en geholpen naamsbekendheid.  Begroting 2008RealisatieSpontaan15%15,3%Geholpen50%70,2%Bron: Afdeling Communicatie&VoorlichtingGevoel van product- en voedselveiligheidAlgemene doelstelling is dat het gevoel van veiligheid niet achteruit
gaat.De indicator voedselveiligheid heeft betrekking op het vertrouwen van
de consument in de veiligheid van voedingsmiddelen (consumentenmonitor). De
indicator heeft een schaal van 1 (helemaal niet mee eens) tot 5 (helemaal
mee eens). De VWA meet de onderstaande drie stellingen. VoedselveiligheidBegroting
2008RealisatieVoedingsmiddelen worden steeds veiliger3,43,36Ik maak me zorgen over de veiligheid van voedingsmiddelen2,72,7Ik voel me onbehaaglijk over de veiligheid van voedingsmiddelen2,52,55Bron: VWA Consumentenmonitor, 2008, Den HaagDoelmatigheidsgegevens Indexcijfer (2007=100)20072008 Gemiddelde uurtarief*100104,6Gemiddelde productieve uren per medewerker100100* binnen de VWA wordt gewerkt naar integrale kosten. Dit zorgt voor de
komende jaren voor een stijging. Balans per 31 december 2008(Bedragen
x € 1 000) 31–12–0831–12–07Activa  Vaste activa  Immateriële vaste activa2 5952 358Materiële vaste activa  * grond en gebouwen3 6594 448* installaties en inventarissen4 9766 978* overige materiële vaste activa4 8864 628Vlottende activa  Voorraden1 5501 532Debiteuren13 10510 609Liquide middelen40 66713 551Nog te ontvangen3 8616 148Totaal activa75 29950 252   Passiva  Eigen vermogen  * exploitatiereserve– 784– 3 942* verplichte reserves2 3511 948* onverdeeld resultaat5 5293 561Voorzieningen15 6044 079Leningen bij het Min. van Fin. > 1 jaar11 87917 345Crediteuren7 9545 236Nog te betalen32 76622 025Totaal passiva75 29950 252Gespecificeerde verantwoordingsstaat
2008(Bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement28 42142 52614 105Opbrengst overige departementen74 00177 0463 045Opbrengsten DGF5001 097597Opbrengst derden56 62555 265– 1 360Rentebaten01 0041 004Vrijval voorzieningen000Bijzondere baten000Totaal baten159 547176 93817 391    Lasten   Apparaatskosten   * personele kosten97 881107 7639 882* materiële kosten52 21656 6144 398Rentelasten1 1501 19444Afschrijvingskosten   * immaterieel01 5581 558* materieel8 3003 921– 4 379Overige lasten   * dotaties voorzieningen0359359* buitengewone lasten000Totaal lasten159 547171 40911 862    Saldo van baten en lasten05 5295 529Kasstroomoverzicht 2008(Bedragen
x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1)OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting1. Rekening-courant RHB 1 januari 20082 72913 55110 822    2. Totaal operationele kasstroom8 30033 10224 802      Totaal investeringen (-/-)– 9 730– 4 3255 405  Totaal boekwaarde desinvesteringen (+) 1 1431 1433. Totaal investeringskasstroom– 9 730– 3 1826 548      Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)000  Eenmalige storting door moederdepartement (+)000  Aflossingen op leningen (-/-)– 7 207– 9 586– 2 379  Beroep op leenfaciliteit (+)9 7306 782– 2 9484. Totaal financieringskasstroom2 523– 2 804– 5 327    5. Rekening-courant RHB 31 december 2008 (=1+2+3+4)3 82240 66736 845D. BIJLAGEN1. Toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s Naam organisatieRWT/ ZBOOmschr. functie(Beleids-) artikel(en)Realisatie van de ramingen in de
begrotingBijdrage LNV 2009 (x € 1 000)URLAgrarische Opleidingscentra (13)RWT/ZBO1De AOC’s zijn de kennisinstellingen
/ opleidingsinstituten voor voeding, natuur en milieu op MBO/VMBO-niveau.26/DK443 070442 141 Bureau Beheer LandbouwgrondenRWT/ ZBOBBl is belast
met de verwerving van onroerend goed voor het realiseren van overheidsdoelen
in het landelijk gebied met betrekking tot de thema’s natuur, landbouw,
recreatie, landschap, water en milieu23, 24/DP**) www.dlg.nlBureau DiergeneesmiddelenRWTBeoordeling en registratie
van diergeneesmiddelen en diergeneesmiddelenbewaking (Wet op de geneesmiddelenvoorziening
en Diergeneesmiddelenwet).VD*) www.cbg-meb.nlCollege Toelating Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden
(vh. CTB)RWT/ ZBOHet Ctgb oordeelt over de toelating van gewasbeschermingsmiddelen
en biociden op basis van Europees geharmoniseerde wet- en regelgeving.21/DL 1 055www.ctgb.nlBureau Erkenningen (AOC Raad)RWTBureau Erkenningen
(BE) van de AOC Raad, in de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden
(Rgb), aangewezen als instantie voor het verstrekken van vakbekwaamheidsbewijzen
gewasbescherming.DL   Commissie Beheer LandbouwgrondenZBOIngevolge Artikel
30 Wet Agrarisch Grondverkeer is de CBL belast met :a) het geven van algemene
leiding aan en houden van toezicht op de werkzaamheden van Bureau Beheer Landbouwgronden
(BBL);b) Beslissen op aanvragen in de zin van artikel 59 WAG, tot de uitgifte
in erfpacht van landbouwgrond;c) het verrichten van andere door de Minister
van LNV opgedragen werkzaamheden.De CBL is feitelijk «slapend»DP   FaunafondsRWT/ZBOTaken FF:het bevorderen van
maatregelen ter voorkoming en bestrijding van schade door dieren behorende
tot bij algemene maatregel van bestuur aangewezen soorten;het in daarvoor
in aanmerking komende gevallen verlenen van tegemoetkomingen in geleden schade,
aangericht door dieren behorende tot de beschermde inheemse diersoorten;gedeputeerde
staten van de provincies van advies dienen over de uitvoering van taken die
hen zijn opgedragen krachtens de Flora- en faunawet;de minister van advies
dienen bij het ontwerp van algemene maatregelen van bestuur en ministeriële
regelingen.23/DN16 2358 183www.faunafonds.nlHerinrichtingscommissie Oost-Groningen & Drents-Groningse
VeenkoloniënRWT/ZBO–24/DP   Hogere Agrarische Onderwijsinstellingen (6)RWT/ZBODe HAS’en zijn de kennisinstellingen/opleidingsinstituten voor voeding,
natuur en milieu op HBO-niveau.26/DK59 96061 006 Kamer voor de BinnenvisserijZBO–    Raad voor de PlantenrassenZBODe Raad voor plantenrassen
geeft uitvoering aan de Zaaizaad- en Plantgoedwet op het gebied van toelating
van plantenrassen en verlening van intellectuele eigendomsbescherming m.b.t.
plantenrassen (kwekersrecht).29/JZ1 307900 Reconstructiecommissie Midden DelflandZBO–24/DP1 2781 053 Regionale Grondkamers (5)ZBOBevorderen van goede
pachtverhoudingen in Nederland, toetsen van de inhoud van pachtovereenkomsten
aan de dwingend rechtelijke bepalingen van de Pachtwet, uitvoeren van een
prijstoetsing en toetsen van overeenkomsten van korte duur, bepalen van verpachte
waarde.www.grondkamers.nlJZ   Rendac BVRWTOphalen, verwerken en (laten)
vernietigen van dierlijke restmaterialen en kadavers (categorie 1- en 2-materiaal,
niet bestemd voor consumptie).www.rendac.com25/VD12 53016 000 StaatsbosbeheerRWT/ ZBOStaatsbosbeheer richt zich
op de volgende hoofddoelstellingen:het instandhouden, herstellen en ontwikkelen
van natuur-, landschaps- en cultuurhistorische waarden in de gebieden van
Staatsbosbeheer;het bevorderen van recreatie in zo veel mogelijk gebieden
van staatsbosbeheer;het leveren van een bijdrage aan de productie van milieuvriendelijke
en vernieuwbare grondstoffen zoals hout.23, 24/DN88 47384 589 Stichting BloembollenkeuringsdienstRWT/ ZBOStichting BKD geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet, Landbouwkwaliteitsbesluit
bloembollen, de Plantenziektenwet en aan Europese wetgeving m.b.t. bloembollen.DL   Stichting Borgstellingsfonds LandbouwRWT/ ZBOHet doel van het Borgstellingsfonds is de ontwikkeling van de landbouw te
bevorderen.BF voert twee regelingen uit: Besluit Borgstellingsfonds (Bbf)
en Besluit Bijzondere Borgstellingen (BF+)Bbf verleent subsidie in de vorm
van garanties t.b.v. ontwikkeling van landbouwbedrijven. BF+ verleent garanties
t.b.v. vernieuwing en herstructurering (bijv. duurzaamheid).DL   Stichting Centraal Orgaan Kwaliteitsaangelegenheden
ZuivelRWT/ZBOControle en inspectie, erkenningen, keuringen van zuivelproducten
en het uitreiken van merken, tekenen van bewijsstukken op basis van de Landbouwkwaliteitswet.www.cokz.nl25/VDenI&H*  Stichting Controlebureau Pluimvee, Eieren en EiproductenRWT/ ZBOControle op grond van het Landbouwkwaliteitsbesluit (LKB) Eieren
en het LKB Eiproducten van de naleving van de wettelijke regels voor eieren
vastgelegd in onder andere het Legkippenbesluit en de EU-verordening voor
de handelsnormen voor eieren.www.cpe.nlDL   Stichting Dienst Landbouwkundig OnderzoekRWTIn het algemeen belang bijdragen aan strategisch en toepassingsgericht onderzoek
op het gebied van productie, verwerking, afzet en handel van agrarische producten,
van de visserij, van het natuur- en milieubeheer, van de openluchtrecreatie
en van het beheer en de inrichting van het landelijk gebied.http://www.wur.nl/NL/26/DK213 251173 718 Stichting Fonds MKZ-AIRWT/ ZBOfinanciële
ondersteuning t.b.v. bedrijfsvoortzetting/continuïteit bieden aan agrarische-
en MKB-ondernemers die onevenredig getroffen zijn door MKZ/AI-maatregelenDL   Stichting Kwaliteitscontrole Alternatieve LandbouwproductiemethodenRWT/ ZBOStichting Skal geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet
m.b.t. biologische productiemethoden. DL   Stichting Kwaliteitscontrolebureau Groente en FruitRWT/ ZBOStichting KCB geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet,
de Plantenziektenwet en de Landbouwkwaliteitsregeling Controle Groenten en
Fruit voor import en export.21   Stichting Nationaal GroenfondsRWTNationaal Groenfonds
is de financier van natuur- en landschapsprojecten. Wij leveren financieringen
op maat, zowel aan overheden als aan particulieren die met hun plannen aansluiten
bij het overheidsbeleid. Daartoe biedt Nationaal Groenfonds kennis, capaciteit
en kapitaal. Bovendien creëren en koppelen wij netwerken. Wij streven
naar snel betalingsverkeer en transparante verslaglegging. Als wij de uitvoering
van natuurbeleid daarmee kunnen versnellen, stellen wij voorfinanciering beschikbaar.23, 24, 27/DP  www.nationaalgroenfonds.nlStichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst TuinbouwRWT/ ZBOStichting Naktuinbouw geeft uitvoering aan de Landbouwkwaliteitswet,
de Zaaizaad- en Plantgoedwet en de Plantenziektenwet m.b.t. tuinbouwteeltmateriaal
in de sectoren bloemisterij-, fruit- en groentegewassen.DL   Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad
en Pootgoed Landbouwgewassen)RWT/
ZBOStichting NAK geeft uitvoering
aan de Landbouwkwaliteitswet, de Zaaizaad- en Plantgoedwet en de Plantenziektenwet
m.b.t. zaaizaad en pootgoed in de sector landbouwgewassen.DL   Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds LandbouwRWT/ ZBOHet doel is de bevordering van de ontwikkeling en sanering van
de landbouw. (art. 2 statuten)Door te bevorderen dat maatregelen worden genomen
en voorzieningen worden getroffen, die kunnen leiden tot een verbetering van
de structuur van de landbouw.DL   Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds VisserijRWT/ ZBOHet doel is de ontwikkeling en sanering van de zee- en kustvisserij
te bevorderen. (art. 2 statuten)Door te bevorderen dat maatregelen worden
genomen en voorzieningen worden getroffen, die kunnen leiden tot een verbetering
van de structuur van de bedrijfsmatige uitgeoefende Nederlandse zee- en kustvisserij,
waaronder begrepen de vangst en aanvoer, van de handel in door zee- en kustvisserij
verkregen producten en van die producten en be- en verwerkende industrie. Viss   Wageningen UniversiteitRWT/ ZBOWageningen Universiteit
is de belangrijkste Europese Universiteit op het gebied van de Life Sciences.
Onderzoekers en studenten van Wageningen Universiteit richten zich op onderwerpen
op het terrein van de voeding, gezondheid, natuur en leefomgeving.26/DK154 283153 402http://www.wur.nl/ NL/1 De onderwijsinstellingen zijn partieel ZBO, namelijk
voor het deel waarin zij examens afnemen en beoordelen.2. Aanbevelingen Algemene RekenkamerIn deze bijlage wordt ingegaan op de actuele stand van zaken inzake aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer op gesignaleerde onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
bij het departementale jaarverslag LNV en het Diergezondheidsfonds (DGF) 2007
en de maatregelen die zijn getroffen om onvolkomenheden op te heffen. De Algemene
Rekenkamer heeft in het rapport bij het jaarverslag over 2007 geconcludeerd
dat het financieel beheer is verbeterd. Wel zijn een tweetal bestaande «onvolkomenheden»
geformuleerd die in 2008 nog aandacht behoeven:Departementale begrotingsadministratieDe Algemene Rekenkamer heeft de departementale begrotingsadministratie
als een «onvolkomenheid» aangemerkt. Bij de totstandkoming van
het departementale jaarverslag zijn er op een laat moment nog handmatige correcties
doorgevoerd in de administratie, wat tot vertraging van het proces heeft geleid
en waardoor de controle onder druk is komen te staan.Stand van zaken:Dit betrof een incidentele gebeurtenis. Bij de betrokken onderdelen zijn
maatregelen getroffen om herhaling in de toekomst te voorkomen.Beheer programma-uitgavenDe Algemene Rekenkamer heeft het beheer van programma-uitgaven door beleidsdirecties
als een onvolkomenheid aangemerkt, ondermeer omdat beleidsdirecties verplichtingen
te laat vastleggen en voorschotten te laat afrekenen.Stand van zaken:Het ministerie heeft in 2008 maatregelen genomen om het beheer van programmagelden
door beleidsdirecties verder te verbeteren. De maatregelen omvatten een verdere
professionalisering van het Financieel Dienstencentrum, opleiding van beleidsmedewerkers,
betere ICT-ondersteuning van het administratieve proces, standaardisatie van
instrumenten, zoals subsdiebeschikkingen en verscherping van het toezicht
op de kwaliteit van aangegane verplichtingen en betalingen daarop, onder andere
door introductie van checklists en tussentijds onderzoek. Dit heeft geresulteerd
in verbetering van de kwaliteit van nieuw aangegane verplichtingen. Verbetering
van financiële monitoringsinformatie aan beleidsdirecties/budgethouders
en dossiervorming blijft in 2009 nog een aandachtspunt.Voor de toekomst heeft LNV actief bijgedragen aan de vorming van een rijksbreed
geharmoniseerd subsidiekader, teneinde het beheer te vereenvoudigen en daarmee
uitvoeringslasten te beperken.3. EU-bijlage1. InleidingDeze EU-bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen die relevant
zijn voor de beleidsterreinen van het ministerie van LNV. Zij bevat een samenhangend
overzicht van deze geldstromen en de cofinanciering met LNV-middelen en middelen
van andere overheden en private partijen. De betreffende EU-middelen zijn
gestoeld op het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid (GVB) en het EU-Structuurbeleid. Binnen het GLB zijn twee pijlers
te onderscheiden. De eerste pijler bestaat voor een klein deel nog uit het
klassieke markt- en prijsbeleid en voor het grootste deel uit de zgn. (al
dan niet ontkoppelde) inkomenssteun. De tweede pijler is het plattelandsbeleid.
Het markt- en prijsbeleid richt zich op het stabiliseren van de landbouwprijzen
en -inkomens. Hiervoor worden instrumenten ingezet als exportrestituties en
interventiemaatregelen. Dit klassieke markt- en prijsbeleid is de laatste
jaren stap voor stap afgebouwd en inmiddels grotendeels vervangen door een
generiek systeem, de van de productie ontkoppelde directe inkomenssteun, die
is verbonden aan maatschappelijke prestaties op het gebied van milieu, natuur,
voedselveiligheid en dierenwelzijn. Het plattelandsbeleid richt zich op versterking
van de concurrentiekracht van de landbouw, op diversificatie van de plattelandseconomie
en op het zorgdragen voor natuur- en landschapsbeheer.Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde
visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand
wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld onder andere
ten aanzien van minimummaaswijdten, minimum maten, gesloten tijden en gebieden
en beperkingen voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt
ter bevordering van stabiliteit van de vismarkt. Het EU-structuurbeleid is
tot slot gericht op versterking van de sociale en economische cohesie tussen
de regio’s in de EU. Naast het plattelandsbeleid uit de 2e pijler van
het GLB, zijn ook vanuit dit beleid maatregelen gericht op de ontwikkeling
van het platteland aan de orde.2. GeldstromenAan de genoemde elementen van het Europese beleid op het terrein van LNV
zijn geldstromen naar de lidstaten verbonden. Vanaf oktober 2006 bestaan er
twee fondsen voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, te weten het Europese
Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europese Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELPO). De geldstromen uit de eerste pijler worden volledig Europees gefinancierd.
Bij de plattelandsmaatregelen uit de 2e pijler dient er sprake te zijn van
nationale cofinanciering door de overheid.Het GVB bestaat voornamelijk uit gezamenlijke afspraken en regelgeving
op communautair niveau. De gezamenlijke afspraken en regelgeving uit het GVB
worden vanuit Brussel ondersteund door subsidies verbonden aan het Europees
Visserij Fonds (EVF). Voor de uitvoering van het Europees structuurbeleid
zijn meerjarige afspraken over doelstellingen gemaakt (Doelstelling 2, D2)
De afspraken verbonden aan Doelstelling 2 worden deels medegefinancierd vanuit
het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO).In tabel 1 is een overzicht van de ontvangen programmagelden vanuit de
EU opgenomen. De uitgaven uit hoofde van het markt- en prijsbeleid en de inkomenssteun
geschieden buiten begrotingsverband en komen via officieel erkende betaalorganen
in Nederland (DR en DLG) rechtstreeks vanuit de EU bij de belanghebbende terecht.
Deze uitgaven worden door de betaalorganen (buiten de LNV-begroting) verantwoord
richting de Europese Commissie. Uitgaven en ontvangsten voor plattelandsbeleid
die behoren tot het Plattelandsontwikkelingsplan (POP) worden voor wat betreft
de uitgaven door LNV wel op de LNV-begroting verantwoord. Via de Jaarbrief
Structuurfondsen zal de Tweede Kamer in het najaar van 2009 afzonderlijk worden
geïnformeerd over de realisatiecijfers in 2008. Tabel 1 Programma-uitgaven
voor het jaar 2008 (x € 1 mln.) Begroting 2008Realisatie 2008Financieringsbron BeleidEU**LNVOverig*EU**LNVOverig*GLB      Inkomens- en productiesteun/markt – en prijsbeleid1 100n.v.t.n.v.t.1 020n.v.t.n.v.t.Plattelandsontwikkelingsprogramma POP-2 2007–2013      Verbetering van het concurrentievermogen van de land- en bosbouwsector
(as 1)21,79,911,83,65,11,6Verbetering van het Milieu en het platteland (as 2)21,70,321,418,60,036,6De leefkwaliteit op het platteland en diversificatie van de plattelandseconomie
(as 3)21,7 21,71,00,04,6Ontw. Plaatselijke capaciteit (Leader +) (as 4)7,2 7,20,0–,–0,2Totaal72,310,262,123,25,143,0Overig      OD-nr 21.131,22,0–,–0,61,1–,–– Biologisch beleef je0,60,6–,–0,10,1–,–– Set aside0,41,2–,–0,30,8–,–– Verbetering honingproductie0,20,2–,–0,20,2–,–GVB      Europees Visserijfonds (EVF)6,77,013,78,619,80,0FIOV1,31,75,40,30,40,0EU- structuurbeleid 2000–2006pmpmpm0,00.00.0* Overig betreft provincies, gemeenten, waterschappen en private partijen** De EU-bijdragen worden buiten begrotingsverband geraamd en verantwoord.
De EU-ontvangsten betreffen de bij de EC gedeclareerde uitgaven over de periode
16 oktober 2007 t/m 15 oktober 2008..ToelichtingInkomenssteun- en productiesteunDe bij de EU gedeclareerde uitgaven over de periode 16 oktober 2007 t/m
15 oktober 2008 bedraagt € 1 020 mln. Hiervan heeft € 792
mln. betrekking op uitbetalingen voor rechtstreekse steun aan agrariërs
en heeft een bedrag van € 228 mln. betrekking op exportrestituties
en steunmaatregelen van landbouwproducten. Het verschil tussen de raming ad € 1 100
mln. en de gedeclareerde uitgaven ad € 1 020 mln. wordt vnl.
veroorzaakt door lagere exportrestituties als gevolg van de hogere prijzen
op de wereldmarkt in 2008 voor landbouwproducten.POPTer uitvoering van de maatregelen uit de Verordening, worden rijksregelingen
en provinciale programma’s ingezet. POP2 is op 20 juli 2007 door de
Europese Commissie goedgekeurd. De daardoor achterblijvende uitgaven
kunnen middels de N+2-regeling (de daadwerkelijke uitgaven vallen mogelijk
in andere jaren) worden ingelopen.De gerealiseerde bijdrage van de EU voor de POP 2007–213 blijven
in 2008 circa € 50 mln. achter bij de raming. De oorzaak ligt hierbij
vooral bij as 1 Verbetering concurrentiekracht (achterblijvende uitgaven voor
verduurzaming en verbetering infrastructuur circa € 18 mln.) en
bij as 3 Leefkwaliteit platteland (€ 20 mln.). Tenslotte is voor
het ontwikkelen van plaatselijke capaciteit (Leader +) een bijdrage van € 7
mln. van de EU geraamd terwijl hiervoor vrijwel geen uitgaven zijn gedeclareerd.Tegenover de Europese subsidie-uitgaven staan ook afdrachten aan de EU.
De voor LNV relevante afdrachten zijn de zogenaamde douanerechten op landbouwproducten
en productieheffingen, die onderdeel uitmaken van de Eigen Middelen van de
Europese Unie. Deze ontvangsten worden verantwoord op artikel 29 van de LNV-begroting.
Tabel 2 bevat de gerealiseerde ontvangsten in 2008. Deze ontvangsten worden
onder aftrek van een perceptiekostenvergoeding (25%) afgedragen aan
de EU. Tabel 2 Ontvangsten in 2008
uit hoofde van heffingen en douanerechten op landbouwproducten (in € mln.) BegrotingRealisatieDouanerechten op landbouwproducten en productieheffingen4133443. De eerste pijler van het GLB (markt- en prijsbeleid,
inkomenssteun)Het markt- en prijsbeleid richt zich op de stabilisatie van landbouwprijzen
en -inkomens. Sinds 1992 is regelmatig sprake van hervormingen van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. In hoofdlijnen kan worden gesteld dat de klassieke instrumenten
als exportrestituties, productiesteun en interventie getransformeerd worden
naar vormen van inkomenssteun. In 2006 heeft de ontkoppeling van de productie
plaatsgevonden. Een groot aantal steunregelingen (zoals akkerbouw, dierlijke
regelingen met uitzondering van de slachtpremies) zijn daarbij opgenomen in
de bedrijfstoeslagregeling.In 2008 zijn de marktordeningen voor groente en fruit en voor wijn hervormd.
Binnen de marktordening wijn zijn de communautaire steunregelingen hervormd
tot budgetten voor nationale enveloppes, waarbinnen de sector gestimuleerd
wordt zich concurrentiekrachtiger te ontplooien. Binnen de marktordening groenten
en fruit zijn de handelsnormen verminderd van 36 naar 10 normen. Daarnaast
is er een algemene norm opgesteld met betrekking tot de uiterlijke kwaliteitskenmerken
van groenten en fruit. De Milieurichtsnoeren, behorende bij de Nationale Strategie
2009–2013, zijn door de Europese Commissie goedgekeurd. Telersverenigingen
moeten op basis van die strategie hun operationele programma’s opstellen.
Tenslotte is een politiek akkoord bereikt in de Raad over een Europees Schoolfruitprogramma.Verder stond het jaar 2008 in het teken van de evaluatie van het Gemeenschappelijke
Lanbouwbeleid, de zgn. health check. In mei 2008 heeft de Europese Commissie
hiertoe een serie wetgevingsvoorstellen gepresenteerd. De onderhandelingen
werden beëindigd in januari 2009 met de formele goedkeuring van het politieke
akkoord over de health check.Belangrijke onderdelen uit de health check zijn:• Melkquotering  Na de reeds eerder geaccordeerde quotumverhoging van 2,5%
in het per 1 april 2008 zal ook per 1 april 2009 het Nederlandse melkquotum
wederom met 2,5% worden verhoogd. Hiervan vloeit 1% quotumstijging
voort uit een afgesproken jaarlijkse quotumstijging van 1% gedurende
5 achtereenvolgende jaren die voor alle lidstaten geldt. Nederland krijgt
in 2009 nog 1,5% extra uit een aanpassing van de positieve vetcorrectie.
Afgesproken is ook dat voor het einde van 2010 en 2012 de Commissie met een
nieuw marktrapport zal komen met daarbij voorstellen voor verdere maatregelen
in het kader van de zachte landing van het melkquotum. Het eerdere besluit
om de melkquotering per 2015 te beëindigen is herbevestigd.• Modulatie  De overheveling van middelen uit de eerste pijler (inkomenssteun)
naar de tweede pijler (plattelandsbeleid), aangeduid met de term modulatie,
is beperkt tot 5%. Dit is een sterke verlaging ten opzichte van het
oorspronkelijke voorstel om 8% te moduleren. Tevens is afgesproken
dat deze extra modulatiegelden volledig in de lidstaat blijven waar ze worden
opgebracht. Momenteel wordt 20% van de modulatiegelden herverdeeld
naar andere lidstaten. Tegelijkertijd is het co-financieringspercentage van
de extra modulatie verlaagd van 50 naar 25%. Deze wijzigingen leiden
tot een besparing van de Nederlandse cofinanciering van bijna 100 miljoen
euro over de periode 2010–2013 ten opzichte van de oorspronkelijke Commissievoorstellen.• Artikel 68  Nieuw geïntroduceerd wordt een zogenaamd artikel 68 waarmee
een deel van de nationale enveloppe voor inkomenssteun kan worden herbestemd
voor het stimuleren van bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw
en risicoverzekeringen. Van belang is daarbij dat gebruik van artikel 68 betekent
dat de betreffende middelen behouden blijven in de eerste pijler. Afgesproken
is dat het vanaf 2010 mogelijk wordt om artikel 68 toe te passen. Verschillende
doelen, waaronder dierenwelzijnsmaatregelen, kunnen met het nu gecreëerde
artikel 68 worden gediend.Van belang is in dit verband eveneens dat deze artikel 68-maatregelen
worden gefinancierd met ongebruikte middelen uit de nationale enveloppe voor
inkomenssteun. Bij de huidige stand van zaken betekent dat voor Nederland
jaarlijks ongeveer 21,5 miljoen euro aan onbenutte bedrijfstoeslagen via artikel
68 alsnog kunnen worden ingezet.• Bufferstroken  De eisen voor een goede landbouw- en milieuconditie (GLMC) vormen
een onderdeel van de randvoorwaarden bij de inkomenssteun (cross compliance).
Aan deze eisen was in het voorstel van de Commissie toegevoegd dat lidstaten
verplicht zijn om bufferstroken aan te leggen langs al hun waterlopen ter
bevordering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Nederland krijgt geen
nieuwe verplichtingen opgelegd, omdat landen met een goedgekeurd actieprogramma
in het kader van de Nitraatrichtlijn (zoals Nederland) geen extra bufferstroken
hoeven te nemen t.o.v. de afspraken in het kader van het actieprogramma.• Marktordening  Het markt- en prijsbeleid wordt verder afgebouwd met als doel de
landbouw marktgerichter te maken. Zo worden interventieregelingen verder beperkt
en wordt een aantal interne afzetmaatregelen afgeschaft. Wel blijft het afgeslankte
interventieprijssysteem bestaan als vangnet voor ernstige marktverstoringen.De
ontkoppeling wordt verder doorgezet, zodat ook via deze weg de landbouw zich
meer zal laten leiden door marktimpulsen. Zoals nu is afgesproken zullen alle
sectoren, met uitzondering van de gekoppelde zoogkoepremie (in Nederland al
ontkoppeld), uiterlijk in 2012 moeten zijn ontkoppeld. De uitvoeringslasten
zullen door deze ontkoppeling kunnen worden beperkt.• Vereenvoudiging  Voor de vereenvoudiging van het GLB zijn verdere stappen gezet,
zowel met betrekking tot de randvoorwaarden bij de inkomenssteun (cross compliance)
als met betrekking tot de organisatie van de betalingen.Ten aanzien van het markt- en prijsbeleid is LNV verantwoordelijk voor
een recht- en doelmatige uitvoering.De programma-uitgaven (zie ook tabel 1 met de programma-uitgaven voor
het jaar 2008) worden ten laste van het Europese Landbouwgarantiefonds (ELGF)
gebracht en worden buiten begrotingsverband verantwoord. De nationale uitvoering
van het markt- en prijsbeleid is aan stringente Europese voorwaarden gebonden
die met name de rechtmatigheid van de uitvoering moeten waarborgen. Het aantal
en de omvang van financiële correcties (apurement) geven een indicatie
van de mate van rechtmatigheid van de uitvoering. Daarnaast wordt ingezet
op een doelmatige uitvoering van het markt- en prijsbeleid.4. De tweede pijler van het GLB (plattelandsbeleid)Het Plattelandontwikkelingsprogramma (afgekort POP) is een Europees subsidieprogramma
dat gericht is op de ontwikkeling van het platteland in brede zin. Het POP
2007–2013 (ook wel POP2) volgt op de eerste periode 2000–2006.Programmadocument POP2Nederland heeft voor de programmeringperiode 2007–2013 een landsdekkend
POP opgesteld, zonder opdeling in regionale of provinciale programma’s.
Dit programma is in juni 2007 goedgekeurd door de Europese Unie. De uitvoering
van dit programma loopt in grote lijnen via twee sporen: een sectoraal spoor
(via het ondernemersprogramma) en een gebiedsgericht programma (deels via
het Investeringsbudget Landelijk Gebied(ILG.))In het EU-plattelandsbeleid is sprake van vier doelstellingen. Voor iedere
doelstelling zijn zogenaamde «assen» geformuleerd waarbinnen Europa
een aantal maatregelen voorstelt. Elke lidstaat maakt een programma waarin
de vier assen terugkomen. Lidstaten zijn verplicht om aan elke prioritaire
as een bepaald minimum aandeel van het Europese budget te besteden. Aan as
1 en 3 minimaal 10%, aan as 2 minimaal 25% en aan de LEADER-as
minimaal 5%.As 1. Verbetering van het concurrentievermogen van de land- en bosbouwsector.As 2. Verbetering van het milieu en het platteland.As 3. De leefkwaliteit op het platteland en diversificatie van de plattelandseconomie.As 4: Invoeren van de Leader-aanpakNB: Doelstelling Leader kan bijdragen aan doelstellingen van assen 1–3.
Als acties onder het Leader-programma corresponderen met maatregelen uit assen
1–3 dan zijn de betreffende voorwaarden van toepassing.Financiële verordening (EG) nr. 1290/2005Bij de (inhoudelijke) verordening hoort de verordening m.b.t. financiering
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid die op 21 juni 2005 door de Europese
Commissie is vastgesteld. In de financiële verordening is onder meer
bepaald dat voor POP het N+2 regime gaat gelden. De financiële verordening
bevat daarnaast (gedetailleerde) bepalingen met betrekking tot toezicht, evaluatie,
beheer en controle. Nederland ontvangt voor het POP in de periode 2007–2013
ruim € 486 miljoen EU financiering. Daarbij heeft Nederland gekozen
voor een verdeling over de assen 1 t/m 4 van 30%, 30%, 30%
en 10%. Aangezien de EU financiering maximaal 50% mag bedragen
dient Nederland de Europese gelden altijd op te hogen met een minstens even
grote bijdrage. In het programmadocument is hierin voorzien.Met het health-check accoord zijn extra modulatiegelden toegevoegd aan
het POP-2 plafond. Verder is afgesproken dat de lidstaat zorgdraagt voor 25%
co-financiering en het EU-aandeel 75% bedraagt. Het plafond wordt tot
en met 2013 opgehoogd met ruim € 100 mln. EU-financiering.5. De structuurfondsen: Doelstelling 2 en EVFVanuit de structuurfondsen zijn voor LNV Doelstelling 2 (D2) en het Europees
Visserij Fonds (EVF) van belang. Doelstelling 2 levert een bijdrage aan de
ondersteuning van de economische en sociale omschakeling van in structurele
moeilijkheden verkerende zones. Het EVF is gericht op het ondersteunen van
de herstructurering van de visserijsector.Voor de bovengenoemde verschillende instrumenten uit de structuurfondsen
worden binnen de lidstaten meerjarige uitvoeringsprogramma’s opgesteld.
Deze programma’s, op basis waarvan de subsidies uit de structuurfondsen
worden toegekend, worden veelal opgesteld en uitgevoerd door andere overheden
in samenwerking met private partijen op regionaal of lokaal niveau. De coördinerende
verantwoordelijkheid voor de besteding van de middelen, zowel richting de
Europese Commissie als richting de Tweede Kamer, ligt echter bij de rijksoverheid.De structuurprogramma’s binnen D2 ontvangen vanuit de EU bijdragen
uit het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO). Rijk, provinciale
en lokale overheden en private partijen nemen de co-financiering vanuit Nederland
voor hun rekening.Doelstelling 2Het kabinet beoogt onder meer via Doelstelling 2 een impuls te geven aan
de noodzakelijke reconstructie van delen van Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. Dit gebeurt door ruimtelijke,
economische en sociale ontwikkelingen te stimuleren. De Enkelvoudige Programmerings
Documenten (EPD’s) voor Oost- en Zuid Nederland die onder doelstelling
2 vallen betreffen zowel een industriële als plattelandscomponent. Inhoudelijk
zijn respectievelijk EZ en LNV hiervoor gezamenlijk verantwoordelijk. LNV
heeft echter alleen coördinerende verantwoordelijkheid ten aanzien van
het EPD Oost-Nederland. EZ heeft dit ten aanzien van het EPD Zuid-Nederland.
De nationale uitgaven die in het kader van Doelstelling 2 als co-financiering
onder het EDP Oost- of Zuid-Nederland vallen komen ten laste van artikel 27
Reconstructie.Bij D2 is LNV verantwoordelijk voor EPD Oost Nederland. Het algemene beeld
over de uitvoering van de programma’s is wat betreft de committeringen,
de toekenning van de subsidies, positief. De programma’s 2000- 2006
hebben een uitlooptijd tot einde 2008. Dat wil zeggen dat het toekennen en
uitbetalen van de middelen mogen doorlopen tot aan het einde van 2008.Voor het nieuwe EU-structuurbeleid 2007–2013 ligt de verantwoordelijkheid
bij EZ. De provincies voeren het structuurbeleid uit.Europees Visserij Fonds (EVF)De Europese Commissie heeft, in het kader van Europees Visserij Fonds
(EVF), een communautaire bijdrage van € 48,6 miljoen toegekend aan
Nederland voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland een
nationale bijdrage van € 72,1 miljoen. Onderstaand tabel bevat een
overzicht van de uitgaven in 2008. Tabel 3 Europees Visserij
Fonds (EVF) (x € 1 mln.) Begroting 2008Realisatie 2008Financieringsbron BeleidEULNVOverigEULNVOverigEuropees Visserijfonds (EVF)6,77,0–8,619,8–U 21.14      As 1 Maatregelen visverbetering   8,419,3–As 3 gemeenschappelijk belang   0,20,5 FIOV (N+2-regeling)–––0,30,4 U 21.14      Innovatie Platform Aquacultuur   0,20,3 Bestandsinzichten & vistechnieken–––0,10,1 4. Overzicht niet-financiële informatie
over inkoop van adviseurs en tijdelijke personeel 2008Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel
(inhuur externen) conform definitie Informatiestatuut 2007 – bijlage
4.Uitgaven (in € x
1 000)apparaat en programmakostentotaal LNV1. Interim-management6702. Organisatie- en Formatieadvies3 6023. Beleidsadvies1 4854. Communicatieadvisering479Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)6 2365. Juridisch Advies5986. Advisering opdrachtgevers automatisering2 9067. Accountancy, financiën en ao3 816(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)7 3208. Uitzendkrachten (formatie & piek)43 400ondersteuning bedrijfsvoering (som 8)43 400Totaal uitgaven inhuur externen (som 1 t/m 8)56 956De inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel heeft voor € 10,6
mln. betrekking op staf- en beleidsdirecties en voor circa € 46,3
mln. op de agentschappen. Hiermee blijft de uitgavenrealisatie 2008 binnen
het uitgavenkader 2007.Het betreft hier de inhuur externen conform de definitie uit het informatiestatuut
2007.5. Lijst met afkortingen AIAviaire influenzaAIDAlgemene InspectiedienstBBLBureau Beheer LandbouwgrondenBESBilaterale Economische
SamenwerkingBLSBaten-lastendienstenBPMBedrijfsProcesModelBSEBovine Spongiform
EncephalopathyBZKMinisterie van Binnenlandse
ZakenCITESConvention on International
Trade in Endangered SpeciesDGFDiergezondheidsfondsDICTUDienst ICT UitvoeringDirectie VDDirectie Voedselkwaliteit
en DiergezondheidDKDirectie KennisDLGDienst Landelijk GebiedDLOStichting Dienst Landbouwkundig
OnderzoekDRDienst RegelingenE&FE-procurement
en FinancialsEBSE-Business SuiteECEuropese CommissieEDVEconomische VoorlichtingsdienstEFROEuropees Fonds voor
de Regionale OntwikkelingEHSEcologische Hoofd
StructuurELFPOEuropees Landbouwfonds
voor de Plattelands OntwikkelingELGFEuropees LandbouwgarantiefondsEPDEnkelvoudig Programmerings
DocumentERPEnterprice Resource
PlanningEUEuropese UnieEVFEuropese VisserijfondsEZMinisterie van Economische
ZakenFESFonds Economische
StructuurversterkingFIOVFinancieringsinstrument
voor de oriëntatie van de VisserijFVOFood and Veterinary
OfficeGLBGemeenschappelijk
Landbouw BeleidGLMCGoede Landbouw- en
Milieu ConditiesGVBGemeenschappelijk
Vissrij BeleidHBOHoger Beroeps OnderwijsI&RIdentificatie
en RegistratieIACInternationaal Agrarisch
CentrumIBOInterdepartementaal
BeleidsOnderzoekICTInformatie Communicatie
TechnologieIKAPIndividueel Keuze
Arbeidsvoorwaarden PakketILGInvesteringsbudget
Landelijk GebiedILRIInternational Institute
for Land Reclamation and ImprovementINGRAInnovatienetwerk
Groene Ruimte en AgroclusterIPCInnovatie praktijkcentraIRGInfrastructuurregeling
GlastuinbouwISOInternationale Organisatie
voor StandaardisatieKVPKlassieke varkenspestLFA-gebiedenLess Favoured
AreasLNVLandbouw, Natuur en
VoedselkwaliteitLWOOLeerweg Ondersteunend
OnderwijsMBOMiddelbaar beroepsonderwijsMCSManagementcontrolsysteemMIPMeerjaren ICT-uitgaven
programmaMJPMeerjarenprogramma
Vitaal PlattelandMKBMidden- en KleinbedrijfMKZMond- en klauwzeerNBCNational Broadcasting
CommissionNMENatuur en Milieu EducatieNURGNadere Uitwerking
RivierengebiedO&S-fondsOntwikkelings-
en SaneringsfondsOBNOverlevingsplan Bos-
en NatuurOCWOnderwijs, Cultuur
en WetenschappenODOperationele DoelstellingPBOPubliekrechtelijke
BedrijfsorganisatiePDPlantenziektenkundige
DienstPOPPlattelands Ontwikkelings
ProgrammaPRAPet Risk AssesmentPSCPersoneels Service
CentrumRWTRechtspersoon met
een Wettelijke TaakSANSubsidieregeling Agrarisch
NatuurbeheerSBBStaatsbosbeheerSGBSubsidie gebiedsgericht
beleidSNSubsidieregeling NatuurbeheerSZWMinisterie van Sociale
Zaken en WetenschapTDLTransitie Duurzame
LandbouwV&WMinisterie van
Verkeer en WaterstaatVBOVoorbereidend BeroepsonderwijsVHRVogel- en HabitatrijchtlijnVMBOVoortgezet Middelbaar
BeroepsonderwijsVOVoorgezet OnderwijsVOAVoorbereidende en
Ondersteunende ActiviteitenVROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieuVWAVoedsel en Waren AutoriteitVWSMinisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en SportWILGWet Investeringsbudget
Landelijk GebiedWOTWettelijke onderzoekstakenWUWageningen UniversiteitZBOZelfstandig bestuursorgaan 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31924-XIV-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl