Grotestedenbeleid; Brief minister inzake ondertekening convenanten en overwegeingen en voornemens GSB-beleid op langere termijn
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21062, nr. 87

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

27-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

21062 nr. 87

17-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding1.2. opbouw van deze brief2.1. de convenanten2.2. afspraken met de steden die partieel deelnemen in
het Grotestedenbeleid2.3. provinciale betrokkenheid3. doorkijk door de stedelijke plannen3.1. fysieke pijlerInleidingGrote verschillen in de woningmarktsituatieDe versterking van de positie van de stedelijke woonmilieus
op de regionale woningmarktHerstructurering van de voorraad en functiemengingDe verbetering van de fysieke leefomgeving en leefbaarheid
en het duurzaam herstel van kwetsbare wijkenDuurzaam herstel van kwetsbare wijkenVervoer en bereikbaarheid3.2. de pijler werk en economieInleidingVersterking economische vitaliteit van de stad; kansrijke
sectorenBedrijventerreinenWijkeconomie en kleinschalige bedrijvigheidArbeidsmarktproblematiek3.3. de sociale pijlerInleidingDe versterking van de sociale infrastructuurWijkgerichte aanpak volop in ontwikkelingParticipatie: betrokkenheid van bewoners van groot belangInvesteren in de jeugdExtra aandacht voor kwetsbare groepenVergroten van de veiligheidSamenwerken en regie bij het verbeteren van de veiligheidEen integrale benadering van veiligheid3.4. de ex ante evaluatie van het Centraal planbureau4. Instrumenten5. Europa6. Agenda middellange en lange termijnSlotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21062Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 062Grotestedenbeleidnr. 87BRIEF VAN DE MINISTER VOOR GROTE STEDEN- EN INTEGRATIEBELEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 maart 20001. InleidingHet afsluiten van de convenanten met de 25 GSB-steden op 20 december jl.
markeert het begin van een nieuwe werkwijze van Rijk en steden, die gebaseerd
is op het door Rijk en steden gehuldigde uitgangspunt dat de verantwoordelijkheid
voor het wel en wee van de steden zo dicht mogelijk bij de stad en zijn burgers
moet liggen. In de nieuwe werkwijze is gekozen voor een decentrale benadering
en gaat het er om dat het lokale niveau gefaciliteerd wordt om invulling te
kunnen geven aan zijn verantwoordelijkheden. De eigen visie op de ontwikkeling
van de stad staat centraal, inclusief het daarop gebaseerde meerjarige ontwikkelingsplan.
Met betrekking tot de realisering daarvan zijn een aantal meetbare doelstellingen
geformuleerd waarover met het Rijk resultaatsafspraken zijn gemaakt. Waar
het tot nu toe in de verhouding tussen rijk en steden gebruikelijk was om
afspraken te maken over de te leveren input, gaan de convenanten over concrete
meetbare resultaten. Dit type afspraken betekent dan ook een omslag in de
werkwijze van rijk en steden, waarmee het Grotestedenbeleid een volgende fase
is ingegaan, de fase van uitvoering en verdere ontwikkeling.Bij brief van 29 december hebben wij u kort geïnformeerd over de
ondertekening van de convenanten, met de onderhavige brief doet het kabinet
u uitgebreider verslag. Naast het afleggen van verantwoording over het gevoerde
beleid, hechten wij er ook aan u deelgenoot te maken van onze voornemens en
overwegingen bij de ontwikkeling van het Grotestedenbeleid op de langere termijn.
In overleg met de steden en de vakdepartementen wordt daartoe een agenda opgesteld.
Aan het slot van deze brief wordt daarop ingegaan. Een factor van betekenis
in de agendavorming is de onlangs door het Centraal Planbureau gepubliceerde
rapportage «Op weg naar een effectiever Grotestedenbeleid». Het
CPB concludeert dat het Grotestedenbeleid een eind op weg is, maar dat er
nog veel valt te verbeteren. Het CPB doet in dat verband een aantal heel bruikbare suggesties. Op diverse plaatsen in deze rapportage komen
wij daarop terug.1.2. opbouw van deze briefHoofdstuk twee gaat kort in op de convenanten én op de afspraken
die gemaakt zijn met de steden die partieel deelnemen in het Grotestedenbeleid.
Hoofdstuk drie biedt een doorkijk door de 25 stedelijke plannen. Per pijler
wordt een beeld geschetst dat uit de plannen naar voren komt. Aan het slot
van dit hoofdstuk wordt uitdrukkelijk ingegaan op de eerste analyse van het
Centraal planbureau. Hoofdstuk vier gaat in op de verdere ontwikkeling van
het GSB instrumentarium waarna in hoofdstuk vijf de Europese dimensie van
het Grotestedenbeleid aan bod komt. Hoofdstuk zes tenslotte vormt de aanzet
voor de agenda voor het Grotestedenbeleid op de middellange en lange termijn.
De brief bevat verder de volgende paragrafen.2.1 de convenanten2.2 afspraken met de steden die partieel deelnemen in het Grotestedenbeleid2.3 provinciale betrokkenheid3.3 doorkijk door de stedelijke plannen3.1 fysieke pijler3.2 pijler werk en economie3.3 sociale pijler3.4 ex ante evaluatie van het Centraal Planbureau4. instrumenten5. Europa6. agenda middellange en lange termijn7. slot2.1. de convenantenMet het afsluiten van de convenanten hebben Rijk en steden concrete en
meetbare afspraken gemaakt over elkaars bijdragen aan de realisering van de
«complete stad». De achterliggende beleidsinspanningen zijn als
zodanig geen onderwerp van gemaakte afspraken, de afspraken richten zich op
de beoogde (maatschappelijke) resultaten. De meer integrale werkwijze die
hiermee in gang is gezet en die zich nog verder moet ontwikkelen, zal bijdragen
aan verdere deregulering en ontkokering binnen en tussen beleidsterreinen,
zowel op centraal als op lokaal niveau. De gekozen aanpak biedt de steden
meer dan tot nu toe de gelegenheid om een efficiënte en effectieve regierol
te gaan voeren en samen met instellingen en bedrijven en met participatie
van de burgers het Grotestedenbeleid invulling te geven.De convenanten omvatten ook de toekenning van budgetten door het Rijk
voor de gehele convenantsperiode. Voor het realiseren van de door de steden
geformuleerde ambities worden de toegekende Rijksmiddelen ingezet, alsmede
middelen van de steden zelf en van derden. Met name deze laatstgenoemde inkomstenbron
is gedeeltelijk nog intentioneel van karakter. De komende jaren zal blijken
in hoeverre de steden in staat zijn om veel financiële inzet en (beleidsmatige)
betrokkenheid van derden te realiseren.In de meeste convenanten zijn een of meerdere voorwaarden en/of aantekeningen
opgenomen omdat bij de toetsing van de plannen bleek dat niet in alle opzichten
aan de toetsingscriteria was voldaan. In de brief van 29 december jl. aan
uw Kamer is daarvan reeds melding gemaakt. Dit verplicht de steden in de betreffende
gevallen tot nadere uitwerking. In een aantal convenanten is afgesproken dat
er op bestuurlijk niveau overleg zal plaatsvinden over de uitwerking
van de voorwaarden. Dit overleg is inmiddels in gang gezet. Wellicht ten overvloede
zij vermeld dat het Rijk in deze gesprekken geen nieuwe eisen zal stellen
aan de stad, noch wordt de stad gehouden aan een bepaalde werkwijze: de verantwoordelijkheid
voor het aanleveren van de uitwerking ligt bij de steden zelf.Naast de genoemde voorwaarden is in de meeste stadsconvenanten ook een
aantal aantekeningen opgenomen. Dit betreft in hoofdzaak aandachtspunten en
beleidsaccenten, die de stad in de uitvoering van het ontwikkelingsprogramma,
conform van het stadsconvenant in acht zal nemen. Met de steden is overeengekomen
dat resultaten van de inspanningen ten aanzien van de aantekeningen zichtbaar
worden gemaakt in de zelfanalyse.Voorts is in de convenanten een procedure-afspraak gemaakt met betrekking
tot de frequentie en de wijze waarop de zelfanalyse, visitatie en GSB-monitoring
zal worden ingericht. Het Rijk en de steden maken hierover vóór
1 juli 2000 uitvoeringsafspraken.Rijk en steden zullen in het voorjaar van 2002 een tussenstand opmaken,
waarbij tevens inzicht wordt verkregen in de omvang van de bestedingen met
betrekking tot de uitvoering van het ontwikkelingsprogramma. Een eindstand
wordt opgemaakt op een door het Rijk en de stad nader te bepalen tijdstip.2.2. afspraken met de steden die partieel deelnemen in
het GrotestedenbeleidBegin 1999 heeft het kabinet vijf steden (Alkmaar, Amersfoort, Emmen,
Lelystad en Zaanstad) aangewezen die partieel aan het Grotestedenbeleid kunnen
deelnemen. De selectie van deze vijf steden is tot stand gekomen op basis
van analyse van een aantal factoren die een indicatie vormen voor het bestaan
van – met de G25 vergelijkbare – problematiek op deelterreinen,
dan wel in specifieke aandachtswijken.In het algemeen overleg van 24 juni 1999 van de Vaste Kamercommissie voor
BZK is uitvoerig gesproken over de positie van deze zogenaamde partiële
GSB-steden. Uitkomst van die discussie was tweeledig. Er werd met instemming
van de Kamer vastgesteld dat uitsluitend de geselecteerde vijf steden in deze
kabinetsperiode de gelegenheid hebben om partieel deel te nemen aan het Grotestedenbeleid.
Daarnaast werd afgesproken dat de vijf steden eveneens rechtstreekse ISV-gemeente
zouden worden.Deze beide afspraken zijn in de afgelopen maanden uitgewerkt. Dit heeft
ertoe geleid dat met betrekking tot de ISV-programma's van deze vijf steden
op 21 december 1999 convenanten konden worden gesloten tussen hen en de betrokken
bewindslieden van VROM, EZ en LNV. Voor wat betreft de afspraken in het kader
van hun partiële deelname aan het Grotestedenbeleid zullen op 20 maart
a.s. convenanten met deze steden de bevordering van de leefbaarheid worden
gesloten. Deze steden hebben gekozen voor een gebiedsgerichte benadering in
de vorm van een wijkgerichte aanpak. Het belangrijkste argument hiervoor is
dat de ervaring van de afgelopen jaren heeft geleerd dat de ernst van de problematiek
van grote steden met name wordt bepaald door een cumulatie van verschillende
problemen in specifieke wijken. De impuls vanuit het Grotestedenbeleid heeft
naast de fysieke verbeteringen in de gehele stad uitdrukkelijk tot doel de
leefbaarheid en sociale infrastrucuur in een aantal wijken in de vijf steden
te versterken. Alle steden hebben daartoe twee wijken in hun stad geselecteerd.
De betreffende steden hebben er vervolgens voor gekozen hun wijkplannen niet
te beperken tot een inzet gerelateerd aan het leefbaarheidsbudget
van BZK, maar hebben een breed programma voor de gekozen wijken geformuleerd.
Deze programma's zijn tot stand gekomen in samenspraak met bewoners en diverse
andere relevante partners, zoals bij voorbeeld de politie, scholen of woningcorporaties.In het algemeen overleg van 24 juni 1999 is van de zijde van de Vaste
Kamercommissie voor BZK gevraagd om te bezien of er een mogelijkheid is om
het budget dat voor de partiële GSB-steden beschikbaar is, te laten meegroeien
met de groei van het leefbaarheidsbudget van de G25. Het totale leefbaarheidsbudget
is beperkt. Bij gelijkblijvende totale groei zou een verhoging van het aandeel
van de partiële GSB-steden er toe leiden dat het aandeel van de G25 in
het leefbaarheidsbudget in de jaren vanaf 2001 moet worden verlaagd.
Het kabinet acht dat een ongewenste ontwikkeling.2.3. provinciale betrokkenheidDe provinciale besturen zijn betrokken geweest bij de voorbereiding van
de ontwikkelingsprogramma's, met name door de adviserende rol in het kader
van de ontwerp wet ISV. In een aantal provincies stimuleert het provinciaal
bestuur het grotestedenbeleid door met de grote steden aanvullende afspraken
te maken over de samenwerking tussen provincie en gemeenten, zowel in financiële
en in beleidsmatige zin, zoals in Noord-Brabant en Overijssel. In andere provincies
zoals Limburg, Gelderland en Zuid-Holland is dit in ontwikkeling. Inmiddels
heeft een bestuurlijke ontwikkelingsgroep Grotestedenbeleid van het IPO, onder
leiding van de heer J. Kamminga, Commissaris der Koningin van Gelderland,
een advies uitgebracht over de kansen voor provinciaal grotestedenbeleid.
Het rapport bevat diverse mogelijkheden voor een provinciaal grotestedenbeleid,
waarmee het rijks- en gemeentelijk beleid complementair kan worden versterkt
en de provincie een actieve partner van de steden kan zijn. Zij kunnen faciliterend
optreden op het gebied van regionale afstemming van de meerjarige ontwikkelingsprogramma's
van de steden.3. doorkijk door de stedelijke plannenDe stedelijke ontwikkelingsplannen vormen een unieke en waardevolle informatiebron
voor de analyse van verschillende dimensies van de grootstedelijke problematiek
en van de ambities die de steden hebben geformuleerd. Het is relevant om indit
verband ook stil te staan bij de constructieve analyse die inmiddels door
het Centraal planbureau is uitgevoerd. Aan het slot van dit hoofdstuk wordt
daarop uitgebreid ingegaan.In alle plannen komt, soms vergaand, de samenhang tussen de drie pijlers
van het Grotestedenbeleid tot uitdrukking. In deze rapportage wordt langs
de lijnen van de drie pijlers gerapporteerd.3.1. fysieke pijlerInleidingDe fysieke pijler bestaat voor een groot deel uit het Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing (ISV) waaraan de ministeries VROM, EZ en LNV deelnemen.
Het ISV is ontstaan door samenvoeging van een aantal bestaande subsidiestromen
en een bedrag aan nieuw geld. De inhoudelijke leidraad voor de gemeenten wordt
gevormd door het beleidskader Stedelijke Vernieuwing waarin 12 prestatievelden
zijn opgenomen. De steden hebben op die (ruim geformuleerde) prestatievelden
meetbare doelstellingen geformuleerd. Grote verschillen in de woningmarktsituatieDe stedelijke plannen bevestigen het beeld dat de woningmarktsituatie
in de steden sterk verschilt: een aantal steden, o.a. Amsterdam en Den Haag,
kent – gezien de vraag – een tekort aan koopwoningen. In weer
andere steden, bijvoorbeeld Groningen en Leeuwarden, is sprake van leegstand
van sociale woningen. De woningvoorraad in de steden sluit al met al steeds
minder aan bij de vraag van woonconsumenten naar kwalitatief hoogwaardige
woningen en woonomgevingen. De steden richten zich bij de herstructurering
van hun woningvoorraad vooral op twee speerpunten: het bieden van hoogwaardige
«grootstedelijke», veelal gestapelde woningen in en bij de centra
en een nadruk op grondgebonden woningen en ruimer opgezette wijken aan de
stadsranden. De steden willen met dit woningaanbod de al decennia aanhoudende
trend keren dat mensen met midden- en hoge inkomens en gezinnen met kinderen
de stad verlaten.De versterking van de positie van de stedelijke woonmilieus
op de regionale woningmarktDe beschikbaarheid van gedifferentieerde woonmilieus is een belangrijk
kenmerk van de vitale stad; verschillende bevolkingscategorieën komen
voortdurend op wisselende wijze via sociale netwerken met elkaar in contact.
Daar gaat een stimulerende werking van uit, zowel in economische, sociale
als culturele zin. Door de positie van de stedelijke woonmilieus te versterken,
kan het economisch draagvlak van de stad worden vergroot. De trend dat midden-
en hogere inkomensgroepen en gezinnen de stad verlaten moet worden gekeerd.
De steden en met name de grootste onder de G25 hebben veel moeite om de midden-
en hogere inkomens vast te houden, omdat er voor die inkomensgroepen te weinig
woningen beschikbaar komen die voldoen aan de gewenste kwaliteiten. Dat leidt
vaak tot weglekeffecten naar omliggende gemeenten waar deze kwaliteiten wel
aangeboden worden. Naast uitholling van het sociaal-economisch draagvlak van
de steden zijn ondermeer pendel en toenemende congestie daar weer het gevolg
van. In dit licht is het toe te juichen dat de steden allen in 2004 een groter
aandeel huishoudens met midden- en hogere inkomens als doel hebben gesteld.
Om de midden- en hogere inkomens voor de stad te behouden is goede afstemming
met omliggende gemeenten in de regio dan ook essentieel. Samenwerking met
de provincie is nodig om de bestuurlijke slagkracht van de centrumgemeente
te vergroten en weglekeffecten te voorkomen. Tegelijk blijkt dat ook lastig;
in diverse MOP's komt die afstemming en samenwerking nog niet echt goed uit
de verf. Daarbij moet worden bedacht dat de grotere gemeenten wel een ontwikkelingsprogramma
hebben opgesteld maar de omliggende kleinere gemeenten (nog) niet. Om die
redenen wordt het overleg met buurgemeenten en provincies voortgezet. Toch
zijn er enkele regio's waar, al dan niet samen met de provincie, wel degelijk
voortgang in samenwerking in de regio geboekt wordt. Het gaat bijvoorbeeld
om Groningen, Leeuwarden, en Heerlen (Parkstad Zuid- Limburg), niet toevallig
alle drie steden met een ontspannen regionale woningmarkt. Het door de betrokken
partijen gedeelde besef dat de sterke punten van de stad en de omliggende
gemeenten tezamen een unieke combinatie opleveren, is daar van cruciaal belang
gebleken.Herstructurering van de voorraad en functiemengingNaast nieuwbouw zal met name de herstructurering van de bestaande voorraad
moeten gaan bijdragen aan de gewenste differentiatie van woonmilieus. Vrijwel
overal wordt (naast sloop en renovatie) verkoop van sociale huurwoningen in
grote aantallen aangekondigd. De verkoop met herinvestering van de opbrengsten
lijkt een aantrekkelijke strategie onder de huidige gunstige marktomstandigheden.
De steden streven aldus naar meer binding van bewoners met de wijk en de buurt,
waarmee de leefbaarheid verbetert. Bovendien komt er «maatschappelijk
kapitaal» vrij uit de verkoop, dat opnieuw ingezet kan worden voor de
huidige kwalitatieve vraag (bijvoorbeeld voor ouderenhuisvesting).Bij de plannen voor herstructurering speelt ook het niet echt gunstige
perspectief voor wijken met een te eenzijdige huurvoorraad. Naarmate de woningmarkt
een zekere mate van ontspanning nadert, worden de negatieve effecten van de
eenzijdige woningvoorraad manifest in de vorm van leegstand en daarmee samenhangende
neergang van de leefbaarheid in de wijk. In die wijken waar leegstand verwacht
wordt of zich reeds voordoet, willen de steden dat tij keren. Herstructurering
van de wijk door sloop, verkoop en opwaardering van huurwoningen is dan een
probaat middel. Naast curatieve is er dus ook in diverse steden sprake van
preventieve herstructurering gericht op het voorkomen van grootschaliger opgaven
bij een meer ontspannen woningmarkt. Terecht, want landelijk gezien blijkt
er al jaren sprake van een langzame maar gestage afname van het woningtekort.
In sommige regionale woningmarkten is nu al sprake van ontspanning.Naast herstructurering is ook functiemenging een pad dat vaak wordt gevolgd.
Met name in de wijken wordt met het stimuleren van kleinschaliger bedrijvigheid
meer menging tussen wonen en werken beoogd. In diverse steden zijn er daarnaast
projecten «Wonen boven winkels» die de leefbaarheid van de binnensteden
(met name in de avond) bevorderen en voorzien in een behoefte bij een deel
van de bevolking om in de binnenstad te wonen.De verbetering van de fysieke leefomgeving en leefbaarheid
en het duurzaam herstel van kwetsbare wijkenDe verbetering van de leefomgeving en leefbaarheid wordt in vrijwel elk
MOP voor een groot deel opgepakt via de hierboven genoemde herstructurering
van de woningvoorraad van aangewezen wijken, waarover meestal met de corporaties
afspraken gemaakt zijn. Tegelijk valt op dat de inzet van de private partners
(winkeliers, ondernemers, projectontwikkelaars en beleggingsmaatschappijen)
in de leefbaarheid van de wijk veel minder concreet is aan te geven. Met de
particuliere sector blijkt het veel lastiger om op programmaniveau concrete
afspraken te maken voor de komende vijf jaar. Dat wil niet zeggen dat er geen
resultaten worden geboekt. Maar het betreft hier afspraken die meestal betrekking
op concrete projecten en die voor een kortere termijn worden gemaakt.De aspecten duurzaamheid, omgevingskwaliteit en zorgvuldig ruimtegebruik
zijn op uiteenlopende wijze in de plannen verwerkt, tegelijkertijd moet echter
geconstateerd worden dat de met het ISV beoogde meerwaarde daarmee nog niet
zijn beslag heeft gekregen. Hieraan zal in de komende periode door Rijk en
steden nog de nodige aandacht worden besteed via een gezamenlijk ontwikkeltraject.
Bodemsanering is recent onderdeel geworden van het ISV. Hier is besloten tot
een aparte ingroeiconstructie, waarbij de steden na het benoemen van te saneren
locaties van respectievelijk provincie (G21) of het Rijk (G4) een budget toegedeeld
krijgen.De steden maken in hun plannen goed gebruik van de mogelijkheden die duurzaam
bouwen en energiebesparing bieden om ook in bestaand stedelijk gebied de milieubelasting
te verminderen.De invullingen van prestatieveld «omgevingskwaliteit» (o.a.
groen) stemmen redelijk tevreden. Meer groen in en om de stad en op wijk-
en buurtniveau komt onder meer tot uitdrukking in vele voornemens
tot aanleg van parken, het bevorderen van intensiever gebruik van bestaande
parken en het vergroten van natuurrecreatie om de stad. Diverse gemeenten
zijn echter nog bezig hun beleid ten aanzien van de groenvoorzieningen vast
te leggen in groenstructuurplannen en groenvisies. Rond de openbare ruimte
gaat het meestal om het intensiveren van de basiszorg voor openbare ruimte
(schoon, heel & veilig). De meest genoemde maatregelen daarbij zijn (uitbreiding
van) het wijk- en buurtbeheer, het organiseren van preventief onderhoud, het
wegwerken van achterstallig onderhoud en directe klachtafhandeling.De meetbaarheid van de effecten van de maatregelen moet uiteindelijk ook
tot uitdrukking komen in een verbetering van de tevredenheid van de bewoners
over hun fysieke woonomgeving. De door de gemeenten geformuleerde ambities
voor de komende periode lopen daarin uiteen. Zo zijn er steden die mikken
op een forse verbetering, terwijl een enkele stad beredeneerd aangeeft waarom
stabilisatie van het huidige – al zeer gunstige – niveau als doelstelling
gekozen wordt.Duurzaam herstel van kwetsbare wijkenDe met het GSB en ISV beoogde integraliteit komt in de MOP's het beste
tot zijn recht in de wijkaanpak. Vrijwel elke stad kiest voor een integrale
gebiedsgerichte aanpak van achterstandswijken om het zelfherstellend vermogen
te verbeteren.Of het nu gaat om het opstellen van centrumplannen, wijkontwikkelingsplannen
(met langere looptijd), wijk(beheer)-plannen (met kortere looptijd), buurtontwikkelingsplannen
of stadsdeelvisies; vrijwel overal wordt een geïntegreerde aanpak van
ruimtelijk-fysieke, economische en sociale maatregelen als cruciaal beschouwd.
Meestal is die integraliteit in de beschrijvingen op projectniveau goed terug
te zien.Bij de economische maatregelen gaat het onder meer om verbetering van
voorzieningen zoals winkels en om het inpassen van kleinschalige economische
functies in de wijk, met soms bijzondere aandacht voor allochtoon ondernemerschap.
Bij sociale maatregelen wordt bijvoorbeeld gedacht aan het verbeteren van
de (sociale) veiligheid, de (her)ontwikkeling van wijkcentra, de wijkgerichte
jeugdhulpverlening en gebiedsgebonden politiezorg. Ook het bevorderen van
wijkdienstencentra waar onder andere woningcorporaties, sociaal culturele
organisaties, wijkbeheer en politie hun diensten vanuit een loket aanbieden,
wordt in enkele plannen genoemd.Een belangrijk middel bij de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving
en het duurzaam herstel van kwetsbare wijken is ook het vergroten van de betrokkenheid
van de bewoners bij hun leefomgeving. Het stimuleren van participatie kan
lopen via het instrument van wijk- en buurtbudgetten, waarover de burgers
zeggenschap in de besteding hebben. Met name ook het stimuleren van een wijkplatform
(met soms extra aandacht voor deelname van allochtonen) of de ondersteuning
van bewonersorganisaties worden vaak genoemd. Dat is ook een factor gebleken
in het vergroten van het veiligheidsgevoel van burgers in de wijk.Vervoer en bereikbaarheidIn de Doorstartconvenanten is afgesproken dat het Meerjarenprogramma Infrastructuur
en Transport (MIT) uitgangspunt is voor de stadsconvenanten. Geïnspireerd
door de eigen probleemanalyses heeft een aantal steden toch ook voorstellen
in hun plannen opgenomen om tot uitbreiding van de infrastructuur
te komen. Dit vooral met het oog op het versterken van de economische positie
van de steden en het verbeteren van de bereikbaarheid van economische gebieden
binnen de steden. Daarover zijn in de stadsconvenanten geen aanvullende afspraken
gemaakt. De bereikbaarheid kan ook worden verbeterd door een betere benutting
van bestaande infrastructuur: intensief ruimtegebruik, plannen van werklocaties
bij knopen van infrastructuur, actief parkeerbeleid enzovoort. Veelal zijn
hierover door de steden aparte afspraken gemaakt met V&W op grond van
het MIT.3.2. de pijler werk en economieInleidingBinnen de pijler Economie en Werkgelegenheid onderscheiden zich twee dominante
thema's: het versterken van de economische vitaliteit van de stad en de aandachtswijken,
en het aanpakken van de langdurige werkloosheid.In de uitwerking van de plannen geven de steden hoge prioriteit aan een
actief voorwaardenscheppend beleid gericht op algemene versterking en diversificatie
van de economische structuur. De economieparagrafen zijn veelal uitgebreid
en redelijk robuust, met speciale aandacht voor de spin-off voor achterstands
groepen en wijken. Positief is ook de afstemming tussen fysieke en niet-fysieke
maatregelen. Er is duidelijk sprake van meer geïntegreerde gebiedsgerichte
aanpak.Versterking economische vitaliteit van de stad; kansrijke
sectorenConform het beleidskader Stadseconomie zetten de steden voor een belangrijke
deel in op kansrijke sectoren en clusters als bijvoorbeeld ICT (informatie-
en communicatietechnologie), biotechnologie en toerisme. Versterking van de
kennisintensieve bedrijvigheid is met name in de universiteitssteden herkenbaar.
Daarbij wordt vaak aangesloten op specialisaties van de desbetreffende universiteiten.
Voorbeelden hiervan zijn: de clustering van medische technologiebedrijven
met de universiteit (Maastricht), en een milieutechnologiecluster aanhakend
op bestaande grote bedrijven (Arnhem). Ook het «Fruitport-cluster»
in Rotterdam is wat dat betreft een goed voorbeeld: een kansrijke locatie
(Delfshaven) en de aanwezigheid van – veelal allochtoon – geschikt
arbeidsaanbod.Zoals het CPB ook heeft geconstateerd valt ten aanzien van het stimuleren
van lokaal kansrijke sectoren en clusters in eerste instantie een zekere uniformiteit
in de plannen op. Zo voeren veel steden toerisme en ICT op in dit verband.
Enerzijds is dit verklaarbaar in reactie op de beleidskaders, anderzijds is
deze keuze ook niet onlogisch omdat het hier sectoren betreft met in het algemeen
een grote groeipotentie. Naast uniformiteit is er bij de verdere keuze van
speerpunten in een aantal gevallen ook aandacht voor lokale comparatieve voordelen.
Bij nadere beschouwing blijkt er wel degelijk differentiatie en dus maatwerk
in de MOP's zitten. Zo zijn er steden die zich vooral op regionaal verzorgend
kooptoerisme en dagrecreatie richten, versus een aantal die vooral inzetten
op het (inter-) nationale verblijfs- en cultuurtoerisme.Een relatief groot aantal steden combineert de aandacht voor het versterken
van de binnenstad met die voor versterking van de stationsomgeving, het kernwinkelapparaat
en de toeristische voorzieningen. Eén van de achtergronden daarbij
is dat ook de werkgelegenheid in de detailhandel en de horeca van belang is
voor de inschakeling van lager opgeleide arbeidskrachten. Naast de verbreding
van het aanbod van culturele voorzieningen en evenementen van
bovenlokaal niveau, wordt veel aandacht besteed aan het regionale klantenpotentieel.
Daarbij wordt ingespeeld op de toename van vrije tijd (funshoppen, uitgaan,
cultureel toerisme). BedrijventerreinenEen terugkerend knelpunt in de stedelijke programma's betreft het gebrek
aan voldoende bedrijventerreinen en de noodzakelijke herstructurering van
oude bedrijventerreinen. Alle steden formuleren op dit punt concrete maatregelen.
In totaal gaat het daarbij om 13 steden die samen 1243 hectare herstructureren.
De andere steden noemen samen circa 40 concrete projecten, zonder het aantal
hectaren aan te geven. Ook de ontwikkeling van nieuwe binnenstedelijke bedrijvenlocaties
krijgt aandacht, in totaal 1729 hectare door 18 steden. De overige steden
noemen wel locaties, maar niet het aantal hectare wat daarmee gemoeid is.
Daarnaast laten drie steden nog haalbaarheidsstudies uitvoeren.Voldoende en geschikte ruimte voor bedrijvigheid wordt ook nagestreefd
via versterking van functiemenging. Daartoe worden maatregelen opgenomen gericht
op behoud en zonodig terugbrengen van bedrijvigheid in de wijken, (ver)bouw
van gemengde woonwerkeenheden en in een aantal steden expliciet ook meer mogelijkheden
bieden voor bedrijfsmatig starten vanuit de woning.Voor de aanpak van knelpunten bij bedrijventerreinen concentreren de steden
zich niet alleen op mogelijkheden om te profiteren van economische groei.
Ook veiligheid, overlast en milieu-overwegingen zijn punten van aandacht.Regionale afstemming is juist bij onderwerpen als de planning van bedrijventerreinen-
en kantoorlocaties van groot belang. Bij de uitvoering van de MOP's is dat
in de komende periode een aandachtspunt. Ook hier geldt dat steden een verbeterslag
maken. Zo vindt de economische beleidsontwikkeling waaronder de kantorenmarkt,
bedrijventerreinen, het detailhandelsbeleid en het toeristisch beleid binnen
het Knooppunt Arnhem-Nijmegen in regionaal verband plaats. Ook de gemeente
Zwolle vermeldt expliciet het afstemmen van stedelijke en regionale acquisitie-activiteiten.
De Twentse steden en de steden in Noord-Brabant zijn op het economische vlak
eveneens gevorderd in de regionale afstemming.Wijkeconomie en kleinschalige bedrijvigheidBijzondere aandacht krijgt de waarde van de wijkeconomie en het mid- den-
en kleinbedrijf in de MOP's. De detailhandel wordt daarbij gezien als motor
van de economische en sociale vitaliteit van de wijken en buurten. Ook wijkwerkterreinen
bieden daar nu reeds aan velen – voor een belangrijk deel juist ook
lager opgeleiden – werk en bieden daarmee de wijk een perspectief. Zoals
ook bij de behandeling van de overige GSB-pijlers blijkt, is de wijk bij uitstek
het schaalniveau waarop de steden tot integratie van beleid komen.Naast maatregelen die hiervoor zijn behandeld bevatten de programma's
ook maatregelen voor het verbeteren van het lokale ondernemersklimaat, zoals
begeleiding van starters (met vaak specifieke aandacht voor allochtone starters),
het inrichten van bedrijfsverzamelgebouwen en het instellen van bedrijvenloketten,
al dan niet virtueel. Alle steden leggen in hun plannen een directe koppeling
met de door het ministerie van EZ recent ontwikkelde Benchmark gemeentelijk
ondernemingsklimaat. Hierdoor komt een breed scala van onderwerpen systematisch
in beeld, die voor de concurrentiepositie van de stad als economische vestigingsplaats van belang zijn. In de convenanten van 20 december zijn nadere afspraken
gemaakt over de hantering van de benchmark. Daarmee wordt ook tegemoet gekomen
aan de uitvoering van de toezegging tijdens het Algemeen Overleg d.d. 8 april
1999 om de lokale regelgeving met betrekking tot het ondernemersklimaat mee
te nemen in de toetsing van de MOP's.De Tweede Kamer heeft de regering gevraagd naar een onderzoek van de mogelijkheden
om de stadseconomie te bevorderen door middel van bepaalde fiscale instrumenten.
Op de daartoe aangenomen motie (Kamerstuk 26 200 XIII, nr. 15) heb ik
geantwoord voor verdere stappen eerst de stedelijke ontwikkelingsprogramma's
af te wachten (Aanhangsel Handelingen nr. 456, vergaderjaar 1999/2000). Daarbij
heb ik gesteld de effectiviteit van een gemeentelijk fiscaal instrument als
minimaal in te schatten. Om echter geen kansen onbenut te laten heb ik samen
met mijn collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Raad
van State advies gevraagd over fiscaal juridische vraagstukken bij uitbreiding
van de gemeentelijke fiscale differentiatiemogelijkheden. Recentelijk is dit
advies ontvangen. Volgens de Raad biedt de OZB in beginsel voldoende ruimte
om op gemeentelijk niveau het instrument van fiscale subsidies te hanteren.
Daarbij wijst de Raad er echter op dat ook binnen het fiscale «subsidieregime»
rekening moet worden gehouden met het gelijkheidsbeginsel. Er dient een objectieve
en redelijke rechtvaardiging te bestaan voor het verschil in behandeling van
gelijke gevallen. Voorts wijst de Raad erop dat rekening moet worden gehouden
met Europese regels inzake staatssteun.In dit verband kan worden opgemerkt dat pogingen om te komen tot fiscale
stimuleringsmaatregelen voor gebieden binnen een gemeente tot dusverre geen
bevredigend resultaat hebben opgeleverd. Het kabinet ziet thans alles overziende
geen mogelijkheid om te komen met een fiscale stimuleringsmaatregel op wijkniveau.Bij het stimuleren van bedrijvigheid in de aandachtswijken kiezen de steden
veelal voor het faciliteren van (door)startend ondernemerschap en etnisch
ondernemerschap. Ondernemers worden geholpen bij het vinden van adequate huisvesting
in de wijken. De inrichting van bedrijfsverzamelgebouwen is een goed werkend
instrument om de continuïteit van (door)- startende bedrijven te bevorderen.
Deze bieden ook mogelijkheden om de voor startende bedrijven zwaarwegende
huisvestingskosten te laten meegroeien met de draagkracht van de onderneming
met doorgroei naar een marktconforme prijs. Bijzondere aandacht is er voor
de betrokkenheid van het reguliere bedrijfsleven bij de economische ontwikkelingen
in de wijk. Met stimulering van de organisatiegraad van ondernemers wordt
enerzijds bereikt dat de stem van de ondernemers beter doorklinkt in de gemeentelijke
organisatie, anderzijds geeft dat de ondernemers de kans om door samenwerking
sterker te staan in de markt. Veel zal nog geïnvesteerd moeten worden
in de samenwerking tussen gemeente en lokale ondernemers om de problemen in
de aandachtswijken op te lossen, maar de eerste aanzetten zijn gemaakt, onder
meer ook in het kader van «De ondernemende stad». Deze bieden
perspectief voor de toekomst.Met de constatering dat de stimulering van de economische bedrijvigheid
in aandachtswijken goed is ingebed in de stedelijke ontwikkelingsplannen,
waarbij in de uitvoering nog geen concrete knelpunten zijn gebleken, ziet
het kabinet vooralsnog geen aanleiding tot het in procedure brengen van wetsvoorstellen.
In het kader van de MDW-taskforce Stad en Regels wordt nader bezien welke
initiatieven nodig zijn om de gemeente beter te kunnen beïnstrumenteren
op het gebied van economische stimulering. Verdere besluitvorming kan plaatsvinden
aan de hand van de adviezen in dit kader. ArbeidsmarktproblematiekOver het algemeen geven de stedelijke meerjarenprogramma's – in
kwalitatieve zin – een goed beeld van de grootstedelijke arbeidsmarktproblematiek
en mismatch op de arbeidsmarkt in de steden. Bij een situatie van toenemende
krapte op arbeidsmarkt is er in de meeste steden toch sprake van een te hoge
werkloosheid, die bovendien gepaard gaat met laag opleidingsniveau (met name
jongeren zonder een startkwalificatie) en laag inkomen. Generatie op generatie
werkloosheid dreigt hier. In veel steden is bovendien sprake van een hoge
werkloosheid onder etnische minderheden. Een aantal steden zet in op het halveren
van de afstand tussen de gemiddelde werkloosheid onder etnische minderheden
en die van autochtonen, anderen geven doelstellingen die overeenkomen met
een daling van de werkloosheid onder etnische minderheden met 10 tot 25%.Ter bestrijding van de werkloosheid wordt in de programma's in de eerste
plaats het bestaande Rijksinstrumentarium ingezet, zoals scholings- en activeringstrajecten
en de sluitende aanpak nieuwe instroom werklozen. In veel programma's worden
daarbij lijnen doorgetrokken naar de sociale pijler: naar jeugdprogramma's,
taalbeheersing en/of sociale activering. Diverse steden maken ook afspraken
over de inzet van langdurige werklozen bij aan te besteden (bouw)projecten
(«social return»). Ook op het niveau van de wijken wordt gezocht
naar PPS-constructies om werkloosheid aan te pakken.Ook met betrekking tot de arbeidsmarktproblematiek is de regionale afstemming
een nadrukkelijk aandachtspunt. Het CPB heeft terecht aangegeven dat het schaalniveau
van de arbeidsmarkt eerder regionaal dan stedelijk is. Voor een aantal steden
geldt dat de regionale afstemming steviger moet worden verankerd. Voor verbetering
vatbaar zijn verder de analyses van de arbeidsmarktproblematiek. Vaak is in
de MOP's alleen een kwalitatieve analyse zichtbaar. Ook een bestandsanalyse
van de groep werklozen (onderscheiden naar fasen en naar nieuwe instroom/zittend
bestand) is nog geen gemeengoed. Kwantitatieve gegevens zijn van essentieel
belang om het in te zetten beleid c.q. instrumenten goed aan te laten sluiten
op de lokale problematiek en om de effectiviteit van het beleid te kunnen
meten. Op maatregelniveau ontbreekt nu vaak de uitgangssituatie (nulmeting)
en/of meetbare output. Hierdoor zijn steden vaak niet in staat inzichtelijk
te maken wat de mix aan initiatieven in het totaal aan arbeidsplaatsen en
reïntegratietrajecten de komende jaren zou opleveren om een bijdrage
te leveren aan de terugdringing van de werkloosheid.Nauw verbonden aan de aanbodzijde van de arbeidsmarkt zijn de maatregelen
gericht op het tegengaan van voortijdig schoolverlaten, het vergroten van
het aandeel jongeren dat met een adequate startkwalificatie de arbeidsmarkt
betreedt en het aanbieden van werk/leertrajecten. Vaak geven de steden aan
zich in te spannen om voor het voortijdig schoolverlaten met betrokkenen sluitende
registratiesystemen te ontwikkelen en te implementeren. Omdat het volg- en
meetinstrumentarium nog onvoldoende is ontwikkeld, geven de steden verschillende
kwantitatieve doelstellingen. Zo zijn er steden die een afname met 10% of
meer als doelstelling hanteren voor het aandeel jongeren zonder startkwalificatie.
Andere steden hanteren als doelstelling een afname van het aantal voortijdig
schoolverlaters gedurende de convenantsperiode, waarbij de percentages uiteenlopen
van 10 tot 50. Ook hierbij worden lijnen over de pijlers heen gelegd, bijvoorbeeld
via opvoedingsondersteuning en taalprogramma's.Voor een betere aansluiting tussen (beroeps)onderwijs, arbeidsmarkt en
bedrijvigheid noemt een groot aantal steden de oprichting of deelname aan een technocentrum als maatregel. De technocentra moeten ondermeer
voorzien in de behoefte van het bedrijfsleven aan technisch opgeleiden.In veel programma's wordt een relatie gelegd tussen het gebruik van informatietechnologie,
scholing en de arbeidsmarkt. Dergelijke initiatieven worden door de steden
veelal autonoom – los van de beleidskaders – opgepakt. Leiden
biedt cursussen en internetfaciliteiten aan om jongeren vertrouwd te maken
met ICT, Den Bosch faciliteert jongeren met vrije toegang tot het digitaal
knooppunt. Naast het afstemmen van onderwijs op informatie en telematica,
zijn er initiatieven voor een virtueel startersloket waar dienstverlening
voor startende ondernemingen digitaal wordt ontsloten.3.3. de sociale pijlerInleidingEen nieuw element in de tweede generatie GSB-(stads)convenanten is de
specifieke aandacht voor de sociale pijler, als een relatief zelfstandig domein
naast de economische en de fysieke pijler. De steden zagen zich daarmee voor
het eerst voor de opgave geplaatst om voor de hele sociale pijler een integraal
programma op te stellen. Binnen de sociale pijler zijn twee centrale GSB-doelstellingen
geformuleerd; het versterken van de sociale infrastructuur en het vergroten
van de veiligheid. In de meerjarige ontwikkelingsprogramma's hebben de steden
deze twee doelstellingen uitgewerkt.Vastgesteld kan worden dat iedere stad tal van maatregelen heeft benoemd
rond beide doelstellingen. In die zin is de sociale pijler dan ook rijk belegd
met maatregelen en projecten. Een aanzet tot een meer integrale benadering
vormt hierbij de Bijdrageregeling Sociale integratie en veiligheid, die betrekking
heeft op leefbaarheid en veiligheid in de woonomgeving, tegengaan van jeugdcriminaliteit,
Nederlandse taal voor oudkomers, tegengaan voortijdig schoolverlaters en binnenkort
de 24-uursstructuur (het totale bedrag over de convenantsperiode zal dan f 872,1
miljoen groot zijn) . Niettemin moet worden geconstateerd dat het in de Meerjaren
ontwikkelingsprogramma's in vrij veel gevallen gaat om maatregelen en projecten
die voor een belangrijk deel zijn te herleiden tot de meer gefragmenteerde
wet- en regelgeving.In de steden doen zich desondanks ook ontwikkelingen voor die wijzen op
het versterken van de samenwerking tussen de verschillende lokale actoren
en het vergroten van de samenhang op beleids- en uitvoeringsniveau. Uit de
meerjaren ontwikkelingsprogramma's komt naar voren dat de steden er in toenemende
mate toe over gaan de ketenbenadering toe te passen. De invoering van de brede
school, die in alle plannen naar voren komt, is daarvan een treffend voorbeeld.
Dat geldt ook voor de integrale, gebiedsgerichte werkwijze (de wijkgerichte
aanpak), waarbij zinvolle combinaties van maatregelen en projecten ontstaan
en die in vele steden stevig is verankerd. Meer dan in het verleden zien de
steden hier mogelijkheden tot het voeren van regie, ook zonder dat daarvoor
een strikt formele basis bestaat.Dit neemt overigens niet weg dat de klacht dat de stedelijke regie binnen
de sociale pijler wordt bemoeilijkt door de eerder genoemde veelheid aan regelingen,
nog veelvuldig wordt geuit. In de praktijk blijkt het niettemin lastig om
deze klacht te concretiseren. Met het oog daarop en ook ter uitvoering van
de uitvoering van de motie Van Heemst (kamerstukken 21 062, nr. 78) worden
met de steden gesprekken gevoerd over de knelpunten en belemmeringen in wet-
en regelgeving. In veel programma's is – impliciet of expliciet –
wel aangegeven dat de beproefde werk- en organisatiewijzen in en tussen de
partners moeten worden heroverwogen. Deze ontwikkeling maakt het, evenals
de hiervoor genoemde ketenbenadering, aannemelijk dat langs de inhoudelijke
weg de regie-belemmerende factoren zichtbaar worden.De versterking van de sociale infrastructuurDe beschikbaarheid van een goede sociale infrastructuur vormt een belangrijke
voorwaarde voor een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van de stad.In veel gevallen gaat het hierbij om het gebruiken van geboden voorzieningen,
maar in toenemende mate wordt er ook een beroep op mensen gedaan om een actieve
rol op zich te nemen. Dit is onder meer geëxpliciteerd in het meerjarig
ontwikkelingsprogramma van de gemeente Nijmegen. Nijmegen wil de potenties
en het zelforganiserend vermogen van kwetsbare groepen die de boot hebben
gemist of dreigen te missen, aan boren en versterken ter voorkoming van isolement
en non-participatie.Wijkgerichte aanpak volop in ontwikkelingIn de doelstellingen van het Grotestedenbeleid voor de sociale pijler
wordt nadrukkelijk gesteld dat het Grotestedenbeleid meer dan evenredig moet
neerslaan in die wijken waar de problematiek het zwaarst is. Alle steden hebben
aandachtswijken benoemd. In alle steden is ook sprake van een integrale gebiedsgerichte
aanpak in die wijken.Veel steden geven aan dat zij de komende jaren ter invulling van de stedelijke
programma's wijkontwikkelingsplannen (of wijkperspectieven, zoals sommige
steden ze noemen) gaan opstellen. In de steden is een duidelijke kentering
waarneembaar van wijkbeheer naar wijkontwikkeling. Een voorbeeld hiervan is
de Dordtse wijkaanpak. Deze valt op door de doordachte samenhang tussen wijkbeheer
en wijkontwikkeling en de brede aanpak in de fysieke, economische en sociale
sfeer. Daarbij wordt gebruik gemaakt van sterkte/zwakte analyses en monitoring.In toenemende mate worden bij de steden ook andere elementen van de sociale
infrastructuur op wijkniveau ingebracht. Het gaat onder andere om activiteiten
richting jongeren, de rol van de school, ondersteuning van ouderen, wijkveiligheid
en meldpunten voor overlast.De wijkaanpak bevat ook beleidsinnovaties. Zo bepalen de bewoners van
Eindhoven straks bijvoorbeeld meer dan nu welke activiteiten en diensten ze
nodig hebben. Deze diensten vinden plaats in een gemeenschappelijke ruimte.
Dit in de vorm van een wijkonderneming waarin alle belanghebbenden, ook bewoners
en bedrijven, een aandeel hebben en de gemeente meebetaalt. De diensten, activiteiten
en hulpverlening worden in de wijken geconcentreerd en daarmee worden de sociale
netwerken verstevigd.Participatie: betrokkenheid van bewoners van groot belangDe wijkgerichte aanpak vraagt niet alleen een integrale benadering en
nauwe samenwerking van gemeenten, instellingen, instanties en bedrijven, maar
bovenal ook inzet van wijk- en buurtbewoners. De steden geven hier een eigen
invulling aan. Het stimuleren van participatie kan lopen via het instrument
van wijk- en buurtbudgetten waarover de burgers zeggenschap in de besteding
hebben. Met name ook het stimuleren van een wijkplatform (met soms extra aandacht
voor deelname van allochtonen) of de ondersteuning van bewonersorganisaties
worden vaak genoemd. Zo geven Den Haag en Enschede in hun MOP aan een specifiek vrijwilligersbeleid te hebben ontwikkeld. Duidelijk wordt hierbij
dat het bevorderen van de maatschappelijke participatie niet alleen betrekking
heeft op de betrokkenheid van wijk- en buurtbewoners maar een veel bredere
context kent.Diverse steden richten zich op het stimuleren van integrale welzijns-
, sport-, onderwijs- en culturele activiteiten als voorwaarden voor de sociale
cohesie in de buurt. Vrijwel alle steden – op vier na – hebben
een programma ingediend voor het stimuleren van breedtesport. De aard van
die ingediende programma's is zeer gevarieerd: van doelgroepgerichte programma's,
via ondersteuning van vrijwilligers in de sport tot sportstimulering.Een andere lijn in de meerjarige ontwikkelingsprogramma is de aandacht
voor de participatie van allochtonen. Naast inburgeringsactiviteiten voor
nieuw- en oudkomers die in vrijwel alle MOP's aandacht krijgt, worden ook
andere maatregelen genoemd die de economische en maatschappelijke participatie
van allochtonen in de samenleving moeten bevorderen. In verschillende steden
wordt hierbij expliciet gerefereerd aan het bevorderen van de multiculturele
samenleving.Hierbij gaat het meestal om een mix van maatregelen gericht op het versterken
van de positie van kwetsbare groepen in zijn algemeenheid en allochtonen in
het bijzonder en maatregelen gericht op het versterken van de onderlinge samenwerking,
beleidsmatige samenhang en maatschappelijke integratie.Achter de maatregelen gericht op specifieke categorieën kwetsbare
groepen, i.c. allochtonen, gaat een breed palet aan maatregelen schuil, gericht
op het versterken van de competenties en mogelijkheden voor allochtone bevolkingsgroepen.
De steden besteden ook veel aandacht aan andere specifiek op allochtonen gerichte
maatregelen, zoals het aanstellen van een allochtone zorgbemiddelaar (Maastricht),
een Turks Ouderen Project (Deventer), invullen van de woonwensen van Turkse
ouderen (Almelo), vergroten van de deelname door allochtone kinderen in de
peuterspeelzalen (onder meer in Den Haag), inzetten van cultuurtolken en het
creëren van ontmoetingsplaatsen voor allochtone ouderen (Rotterdam),
het ondersteunen en begeleiden van allochtone sporters (Hengelo) etc., etc.Met betrekking tot de maatregelen die gericht zijn op het versterken van
de positie van kwetsbare groepen en allochtonen valt op dat in de MOP's maatregelen
worden voorgesteld op uiteenlopende beleidsterreinen. Zo besteden veel programma's
ruime aandacht aan het ondersteunen van de minima, waarbij diverse steden,
waaronder Breda en Haarlem bovendien extra aandacht geven aan allochtone bevolkingsgroepen.
Daarnaast wordt er veel aandacht besteed aan het voorzieningengebruik, zoals
in Eindhoven, waar het verbeteren van de deelname van allochtonen aan gezondheidszorgprogramma's
als item wordt genoemd. Het uitwerken van sportstimuleringsprojecten met onder
andere aandacht voor de positie van allochtone jongeren wordt in Helmond genoemd.
En in Arnhem wordt voorgesteld om gerichte aandacht te besteden aan allochtonen
in generaal beleid voor kwetsbare groepen.Onder het thema versterking van de onderlinge samenwerking, beleidsmatige
samenhang en maatschappelijke integratie zijn maatregelen vervat die gericht
zijn op het realiseren van sluitende aanpakken op diverse terreinen, ketenbenaderingen,
realiseren van brede schoolconcepten en de verdere ontwikkeling van de wijkgerichte
aanpak, zoals in alle steden wordt voorgesteld. Enkele voorbeelden hierbij
zijn: • Samenwerking met instellingen in een platform om te komen tot een
lokale visie en het versterken van de wijkgerichte zorg in Deventer.• Het wegwerken van witte vlekken in voorzieningenaanbod en een betere
afstemming van instellingen onder de regie van de gemeente in Zwolle.• Het in samenwerking met allochtonen opstellen van een regiovisie
op de zorg (ten behoeve van de verbetering van de aansluiting van netwerken
in de zorgketen) in Den Bosch.Naast gebruik van voorzieningen wordt er ook aandacht besteed aan de participatie
van allochtone bevolkingsgroepen. Zo hebben onder andere Tilburg, Leiden,
Groningen en Enschede het vergroten van de deelname van allochtonen in het
vrijwilligerswerk opgenomen in hun programma. En geven bijvoorbeeld Tilburg
en Venlo aan dat de multiculturele stad vraagt om debat en maatregelen en
stelt Maastricht voor om maatregelen te nemen om een interculturele samenleving
op buurtniveau te bewerkstelligen.Tijdens de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op 14 oktober 1999 heeft het Kamerlid Rietkerk bij motie verzocht om in de
volgende rapportage over het Grotestedenbeleid uitgebreid aandacht te besteden
aan het «concept van verenigingen van wijkeigenaren». Aan het
verzoek lag de overweging ten grondslag dat «dit concept aanknopingspunten
biedt voor zelfregulerende activiteiten van burgers». In de discussie
die daarop volgde, waarin o.a. mevrouw Van der Hoeven participeerde, is de
strekking van de motie nader toegespitst tot het rapporteren over «de
kennis die er is ten aanzien van zelfregulerende activiteiten van burgers».
De minister voor GSI heeft hierop toegezegd dat, als de motie op die manier
wordt uitgelegd, hij er geen bezwaar tegen heeft om hierover te rapporteren.Met het oog daarop het volgende: binnen het Grotestedenbeleid speelt het
draagvlak voor de stedelijke plannen onder enerzijds de eigen bevolking en
overige betrokkenen een belangrijke rol. Uit de plannen blijkt dan ook dat
er op verschillende manieren sprake is van actieve betrokkenheid van bewoners
bij hun woon- en leefomgeving en bij de voorzieningen in hun wijk. Op uiteenlopende
manieren organiseren burgers zich hierbij om zo gezamenlijk op te trekken
in het behartigen van (bepaalde) belangen van hun wijk. Deze zelforganisatie(s)
van buurt- en wijkbewoners en andere belanghebbenden, zoals bijvoorbeeld winkeliers
en gebruikers van bepaalde voorzieningen, kan vele vormen aan nemen. In de
meeste gevallen gaat onze aandacht in eerste instantie uit naar wijkteams,
wijkcommissies of wijkplatforms, waar wijkbewoners die zich actief inzetten
voor het wel en wee in en van hun wijk, zich hebben verenigd. Deze organisaties
van bewoners worden veelal professioneel ondersteund vanuit het welzijnswerk
en worden door de lokale overheid vaak gezien als hun formele gesprekspartner.Naast deze professioneel ondersteunde bewonersorganisaties bestaan er
nog tal van andere vormen van min of meer permanente zelforganisaties van
burgers, die weliswaar minder in het nieuws treden maar niettemin een belangrijke
rol kunnen spelen in en voor hun wijk. Zo zijn er verkeerscommissies, ouderenorganisaties,
winkeliersverenigingen, etc. Daarnaast bestaan er ook nog tal van tijdelijke
verbanden van bewoners en belanghebbenden. Hierbij gaat het veelal om burgers
die zich te weer stellen tegen beslissingen van de overheid of de overheid
juist willen bewegen om een door hen gewenste beslissing te nemen (buurtcomités,
actiegroepen, etc.) Maar ook vormen van spontane acties van burgers die (nog)
geen gestructureerde zelforganisatie zijn, zoals bijvoorbeeld het geval is
geweest bij het verzet van bewoners van een wijk in Heerlen tegen de komst
van een afwerkplek voor prostituées. Het is de indruk van het kabinet dat de steden in voldoende mate in staat
zijn de eigen burgers bij de stedelijke activiteiten en de stedelijke ontwikkeling
te betrekken.Investeren in de jeugdDe meeste aandacht binnen de sociale infrastructuur gaat zonder meer uit
naar de jeugd. Hiermee verband houdende thema's zijn taalontwikkeling, preventie
van voortijdig schoolverlaten, combinaties van leren en werken, vrije tijdsbesteding,
jeugdhulpverlening en ook het bestrijden van (jeugd-) criminaliteit. Veel
steden experimenteren met een ketenbenadering, waarin preventie voorop staat.
in Arnhem wordt inhoud gegeven aan deze integrale benadering van jongeren.
Veel betrokken partijen (waaronder ouders, scholen, hulpverlening, GGD, welzijn,
politie e.d.) bundelen hun krachten om te komen tot een adequaat beleid op
het gebied van onderwijskundige vernieuwing (Brede School, tutorsystemen,
verbeterde aansluiting op voortgezet onderwijs) en de aanpak van voortijdig
schoolverlaten en jeugdcriminaliteit (onder andere monitoring van schooluitval
en lik-op-stuk beleid).In de ontwikkelingsprogramma's wordt het onderwijs door de gemeenten ingezet
als integraal instrument om de lokale sociale infrastructuur te versterken.
Dit is een belangrijk winstpunt. Vanuit een preventieve invalshoek investeren
bijna alle gemeenten fors in voor- en vroegschoolse educatie (gericht op 0–4
jarigen en hun ouders/opvoeders). Verdere ontwikkeling van brede scholen (zowel
in de vorm van multifunctionele gebouwen als in de vorm van netwerken rond
de school) vindt met name plaats in het basisonderwijs. Dit concept heeft
in alle steden voet aan de grond gekregen (ook al kent het veel verschillende
benamingen, zoals de vensterschool, de buurtschool, de open wijkschool, etc).
Binnen een brede school worden diverse maatregelen gecombineerd, zoals voor-
en naschoolse opvang, jeugdzorg, schoolbegeleidingsdienst, etc. Voor de leeftijdscategorie
12–18 jarigen besteden de gemeenten veel aandacht aan het terugdringen
van schoolverzuim en het aantal voortijdig schoolverlaters. Gemeenten hebben
op alle bovenstaande thema's ambities en vaak ook meetbare opbrengstverwachtingen
geformuleerd. Het meetinstrumentarium, waaronder de registraties met betrekking
tot voortijdige schoolverlaters en schoolverzuim, zal gezamenlijk door de
steden en Rijk versterkt worden.Tevens blijkt dat de gemeenten in toenemende mate een centrale regierol
gaan vervullen. Scholen en schoolbesturen worden door alle gemeenten als belangrijke
partner aangemerkt en vanuit die positie betrokken bij de organisatie van
sluitende netwerken.Alhoewel de aandacht voor de jeugd in de MOP's positief te noemen is,
passen hier toch ook enkele kanttekeningen. Een punt van aandacht en overleg
bij de uitvoering is het verbeteren van de schoolleerprestaties. Vooral in
de probleemwijken in grote steden is de kwaliteit van het onderwijs niet altijd
optimaal. Dit onderstreept nog eens het belang om de brede school, de uitbreiding
van de voorschoolse opvang en de wijkaanpak zodanig vorm te geven dat zij
elkaar zullen versterken.In aansluiting op de geconstateerde knelpunten van de gemeentelijke regie
op het jeugdbeleid is de motie De Cloe aanvaard, waarin de regering gevraagd
wordt voor de zomer een «Experimenteerwet Jeugd in de Stad» bij
de Kamer in te dienen (26 800VII, nr. 7). Bij brief van 8 februari jl.
heb ik u geïnformeerd over de wijze waarop het Kabinet om zal gaan met
de uitvoering van deze motie. Het Kabinet is het eens met de Kamer dat zorg
gedragen moet worden voor goede bestuurlijke condities voor jeugdbeleid
in de stad. Echter de conclusie om nu over te gaan op nieuwe (experimenteer-)
wetgeving, valt (nog) niet te funderen. Daarom heeft het Sociaal Cultureel
Planbureau (SCP) opdracht gekregen om onderzoek te gaan verrichten naar deze
problematiek.Het SCP heeft inmiddels een onderzoeksvoorstel opgesteld dat medio maart
definitief zal worden vastgesteld. De eerste stap van het onderzoek bestaat
in dit voorstel uit een inhoudsanalyse van de meerjarige ontwikkelingsplannen
die de steden hebben aangeleverd. Daarbij zal worden nagegaan welke initiatieven
gemeenten nemen rond een aantal geformuleerde probleemclusters (voorlopig:
opvoering en gezin, gezondheid en welbevinden, onderwijs, werk, vrije tijd
en veiligheid en criminaliteit).De tweede stap bestaat uit een inventarisatie van het voorgenomen lokale
en regionale beleid op de onderscheiden domeinen en de derde stap omvat het
beantwoorden van de vraag welke landelijke wet- en regelgeving en beleidsinitiatieven
relevant zijn voor de uitvoering van beleid op de onderscheiden domeinen en
zijn betrokken in het lokale beleid. Deze inventarisatie over de volle breedte
van het jeugdbeleid biedt het kader voor de volgende stap: het inventariseren
van de bestuurlijke knelpunten. Deze worden empirisch getoetst. De daaropvolgende
analyse moet leiden tot inzicht en mogelijke aanbevelingen voor oplossing
van de knelpunten. Het rapport zal in september worden opgeleverd. Over de
uitkomsten van het SCP-onderzoek zult u worden geïnformeerd.Extra aandacht voor kwetsbare groepenIn alle GSB-steden richt het beleid zich nadrukkelijk op de meest kwetsbare
groepen. Het beleid voor deze groepen is echter vaak een voortzetting dan
wel een intensivering van het bestaand beleid, waarbij opvalt dat de steden
in veel gevallen voor vergelijkbare oplossingen kiezen. Met wisselende accenten
wordt door alle steden aandacht besteed aan de groep van burgers die kampen
met geestelijke nood, dakloosheid en verslaving. Er wordt daarbij gezocht
naar (nieuwe) netwerken om de voormalige preventieve rol van intramurale instellingen
over te nemen. In Utrecht is de integrale dak- en thuislozenzorg vastgelegd
in een convenant, met daarin afspraken over een actievere houding van de hulpverlening
door GGZ en AMW en vergaande samenwerking tussen alle betrokkenen bij de opvang
(case management). Daklozen worden betrokken bij de uitwerking van voor hen
direct relevante onderdelen in het dak- en thuislozenbeleid.In de ontwikkelingsplannen gaat ook veel aandacht uit naar ouderen. Het
vraagstuk van de toenemende vergrijzing en daarmee gepaard gaande verminderende
zelfredzaamheid is in veel steden een belangrijk punt. Er wordt gewerkt aan
zorgvernieuwing. Soms in een bescheiden opzet van welzijnsvoorzieningen, mantelzorg
en WVG, soms in veel completere concepten als ouderenadviseurs, wonenplus
en woonzorgcentra (zoals bijvoorbeeld in Zwolle). De steden zetten hun eigen
rol in ten aanzien van welzijn, WVG en indicatiecommissies en zoeken samenspel
met zorgverzekeraars, zorgkantoor en AWBZ-voorzieningen.Vergroten van de veiligheidIn veel stedelijke ontwikkelings-programma's is voor het thema veiligheid
een prominente plaats ingeruimd. Gelet op de beleving van veel burgers, die
de onveiligheid in eigen stad en buurt als een van de grootste maatschappelijke
problemen ervaren, is dat overigens niet meer dan logisch. Diverse steden
hebben, mogelijk mede door het ontbreken van een goede probleemanalyse, moeite
gehad met het formuleren van concrete, operationele doelstellingen.
Niet in alle programma's wordt altijd duidelijk welke concrete criminaliteits-
en veiligheidsproblemen een specifieke stad heeft. Diverse steden hebben hier
voor dan ook een voorwaarde of aantekening gekregen in hun stadsconvenant.
Daarnaast blijkt het voorgenomen beleid soms nogal algemeen en is het vaak
gelijkvormig.Met in achtneming van bovengenoemde kanttekeningen vormen de MOP's een
goede aanzet voor de aanpak van de veiligheidsproblemen in de grote steden.
Een nauwe samenwerking met de verschillende veiligheids-partners moet er de
komende jaren toe bijdragen dat de veiligheidsituatie in de betrokken steden
een aanmerkelijke verbetering te zien zal geven.Samenwerken en regie bij het verbeteren van de veiligheidEr is rond veiligheidsaspecten veel aandacht voor de regiefunctie van
de stad ten opzichte van andere partners. De feitelijke invulling van de regiefunctie,
gericht op de «ketenaanpak», is op basis van de meeste programma's
nog moeilijk in te schatten, maar duidelijk is dat hier voor politie, het
openbaar ministerie en de steden een forse uitdaging ligt. Veel steden hebben
ook aandacht besteed aan de integrale aanpak van het veiligheidsbeleid in
de drie pijlers. Zo is bijvoorbeeld in de fysieke pijler veelal ingegaan op
(het keurmerk) veilig wonen en komt in de pijler werk en economie het creëren
van (extra) toezichtsfuncties nadrukkelijk aan de orde.De steden richten zich in veel gevallen op de jeugdcriminaliteit en op
het verbeteren van de veiligheid in huis en in en rond scholen. Een opvallend
element uit het meerjarige ontwikkelingsprogramma van Haarlem is het project
Geweld in het gezin. Daarbij richt men zich onder meer op het geweld in de
huiselijke sfeer en wil men een meldpunt voor slachtoffers van huiselijk geweld
inrichten. Het is zeer goed denkbaar dat vormen van geweld en het gebruik
van geweldinstrumenten binnen familieverbanden ook aanleiding kunnen zijn
voor een toenemend geweld in de openbare ruimte, dus ook op scholen. In die
zin zou deze aanpak wel eens bredere preventieve uitstraling kunnen hebben.
In het Rotterdamse programma «Een stad voor elkaar» wordt aangegeven
hoe het recht op veiligheid op de kwetsbare plekken zoals op school wordt
hersteld. Het project «Doe effe normaal», waarbij de politie scholen
adopteert, en de campagne «Op onze school zijn alle wapens verboden»
worden sterk geïntensiveerd.Bij het thema «veiligheid» is er ook veel aandacht voor de
wijken. Diverse steden geven aan te werken met wijk- of buurtveiligheidsplannen
of in wijkgerichte plannen aandacht te besteden aan het thema «veiligheid».
Daarnaast wordt in verschillende meerjarige ontwikkelingsprogramma's gesteld
dat er politieposten in de wijk gerealiseerd zijn of worden. Ook is er aandacht
voor de veiligheid in winkelcentra. Verder is er veel sprake van een benadering
waarbij bewoners nadrukkelijk worden ingeschakeld.Een integrale benadering van veiligheidEen aantal steden heeft naast oog voor de achtergronden voor sociaal ongewenst
en crimineel gedrag, ook aandacht voor veiligheidsbevorderende maatregelen
bij de inrichting van de openbare ruimte. Groningen wil in dit verband projectkunstenaars
per stadsdeel aanwijzen, die moeten bijdragen aan het creëren van een
openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeting, verpozing, recreatie en spelen,
terwijl Maastricht aangeeft de groenstructuur op wijkniveau te willen analyseren.
De meeste steden hebben het bevorderen van de verkeersveiligheid als belangrijk item benoemd; meestal gaat het hier om het terugdringen van de verkeerssnelheid
in woonwijken.De handhaving van de openbare orde in de publieke ruimte krijgt in veel
programma's aandacht. Vooral het centrum van de stad met zijn concentratie
van uitgaansgelegenheden en winkels wordt veelvuldig genoemd. Hierbij wordt
naast surveillance door de politie ook aandacht besteed aan het inschakelen
van stadswachten en camerabewaking. Met ingang van 1 januari 2000 start Dordrecht
met het Politie Service Centrum. Het uitgangspunt bij de opzet van het Politie
Service Centrum in de politieregio Zuid-Holland Zuid is het centraal stellen
van de hulpverlening en dienstverlening aan burgers. Het Politie Service Centrum
is een één-loketfunctie voor alle specifieke vragen aan de politie
en andere hulpverleningsorganisaties. Op de lange termijn is het streven erop
gericht één openbare orde- en hulpverleningscentrale te realiseren,
waar behalve de noodhulpdiensten ook plaats is voor onder andere het Openbaar
Ministerie en het bureau jeugdzorg.3.4. de ex ante evaluatie van het Centraal planbureauHet is de eerste keer dat de steden is gevraagd een integraal programma
op te stellen. Terecht refereert het Centraal Planbureau aan het feit dat
in dit verband sprake is van een leerproces. Het accent in de evaluatie ligt
dan ook op de verbeterstappen die belangrijk lijken op weg naar een effectiever
Grotestedenbeleid. «Uit de programma's blijkt een grote ambitie om problemen
aan te pakken en kansen te benutten. De voorgestelde beleidsplannen worden
per stad op een overzichtelijke manier voor diverse beleidsterreinen in beeld
gebracht, waardoor beleidsmakers worden uitgenodigd om over de eigen schotten
heen te kijken», aldus het CPB.Het CPB heeft voor zijn analyse een globale beoordeling opgesteld van
de werking van veel voorkomende typen van beleid. Zoals het CPB zelf aangeeft
kan daarmee geen recht worden gedaan aan specifieke lokale situaties of aan
bijzondere invullingen op stedelijk niveau. Dit neemt niet weg dat het rapport
enerzijds een uitdaging vormt voor de steden in de fase waarin de programma's
worden belegd met projecten en anderzijds op tal van plaatsen bijdragen levert
voor de sectorale ontwikkeling van het Rijksbeleid.Het CPB ziet een aantal positieve kanten van de ontwikkelingen in het
Grotestedenbeleid. Positief voor zowel het Rijk als de steden is alleen al
het feit dat er programma's zijn waardoor een integraal beeld van het stedelijk
beleid wordt verkregen. Door de gehanteerde aanpak worden nieuwe verbindingen
gelegd tussen diverse beleidsvelden. Daarnaast waardeert het CPB de grote
aandacht voor verbetering van het woonklimaat en de veiligheid in de steden.
Positief is ook de zekere ontschotting die is bereikt door de instelling van
het ISV.Vanuit het beeld dat het Grotestedenbeleid een eind op weg is maar dat
er nog veel valt te verbeteren, geeft het CPB een aantal centrale aandachtspunten.
In de eerste plaats constateert het CPB een grote mate van gelijkvormigheid
in het voorgestelde beleid. In de tweede plaats legt het CPB de vinger op
het instrumentarium: de meetbare doelstellingen die moeilijk zouden zijn te
hanteren, het gebrekkige financiële inzicht dat de programma's leveren
en de behoefte aan systematische beleidsevaluaties. Daarnaast vraagt het CPB
aandacht voor de soms beperkte gemeentelijke invloed op de grotestedenproblematiek
en voor de beleidsobstakels en prikkels voor betrokken partijen. Op de laatste
twee aandachtspunten is in deze brief ingegaan bij de behandeling
per pijler. De instrumentele kant wordt specifiek in de volgende paragraaf
behandeld.Voor wat betreft de opmerkelijke gelijkvormigheid in voorgestelde beleid
wijst het CPB op de sterke sturing die uitgaat van de door de departementen
gehanteerde beleidskaders en het omvangrijke aantal departementale regelingen.
Het CPB ziet mogelijkheden tot verbetering langs twee hoofdlijnen: in de eerste
plaats zouden door middel van verdere fondsvorming en het creëren van
prikkels tot innovatie steden gestimuleerd kunnen worden programma's te ontwikkelen
die meer zijn afgestemd op de lokale situatie. Anderzijds kunnen meer systematische
beleidsevaluaties en lessen uit andere steden en uit buitenlandse ervaringen
leiden tot versterking van het leerproces en een effectiever en efficiënter
Grotestedenbeleid.Fondsvorming is een gedachte die door het kabinet wordt ondersteund. Opzet
is dat langs die weg een op elkaar afgestemde inzet van middelen vanuit verschillende
beleidsclusters wordt bereikt, zoals ook aangegeven in het SER advies «Samen
voor de stad» van januari 1998. Zowel in de fysieke pijler als in de
economische is daarvoor een stevige basis gelegd. De vraag of er verdergaande
mogelijkheden zijn vergt nadere studie. Daarbij zal tevens aandacht worden
besteed aan de ook door de steden geuite wens om financiële stimulansen
in te bouwen. In lijn daarmee ligt er voor het komende jaar de opgave om de
financiële verantwoording bij de verschillende GSB-regelingen te harmoniseren.
In de convenanten van 20 december jl. is afgesproken dat Rijk en steden gezamenlijk
vóór 1 juli 2000 daartoe onderzoek verrichten en vóór
het einde van dit jaar voorstellen doen. Deze opgave is in het licht van het
CPB-rapport eens te meer van belang. Gedetailleerde bestedings- en verantwoordingsvereisten
zijn immers niet zelden de vader van gelijkvormigheid.De tweede door het CPB voorgestelde lijn is die van de systematische beleidsevaluatie.
De in het kader van het Grotestedenbeleid gehanteerde meetbare doelstellingen
staan volgens het CPB te ver af van het gemeentelijk beleidsproces, veel exogene
factoren zijn bepalend voor de realisering van de gehanteerde doelstellingen.
Tegelijkertijd ontbreekt het op projectniveau teveel aan systematische beleidsevaluaties.De steden en het Rijk hebben gezamenlijk vooraf meetbare doelstellingen
geformuleerd die bakens vormen voor de juiste koers naar een vitale complete
stad. Het kabinet erkent dat die meetbare doelstelling en bijbehorende indicatoren
niet uitsluitend en eenduidig kunnen worden gerelateerd aan het gemeentelijke
beleid. Wel representeren zij, tesamen met de door de steden aangegeven ambitie,
een overwegende betrokkenheid bij de maatschappelijk te bereiken resultaten.
Dat steden nog moeite kunnen hebben met het aangeven van hun ambitie, dat
vragen kunnen rijzen over de bijdrage van het gemeentelijk beleid aan de doelbereiking,
doet niet af aan de overtuiging dat de programmatische aanpak past bij volwassen
bestuurlijke verhoudingen. Vertrouwen, ieder zijn eigen verantwoordelijkheid
laten waarmaken, op alle niveaus kunnen leren, in dialoog tot bijstellingen
komen, zijn daartoe belangrijke ingrediënten.4. InstrumentenMet het CPB is het kabinet van mening dat er voor het Grotestedenbeleid
een duidelijke beleidsopgave ligt om enerzijds niet terug te vallen in de
oude situatie van project voor project afrekenen en anderzijds de verantwoordelijkheid
en betrokkenheid van het Rijk niet te ondergraven. Het kabinet benadrukt verder
de gezamenlijke aanpak met gescheiden verantwoordelijkheden, waarbij de primaire
verantwoordelijkheid voor debeleidsuitvoering bij de steden ligt.
De steden hebben hun eigen interne verantwoordingsproces, hun eigen meetinstrumentarium
en beleidsevaluaties. Monitoring en verantwoording dragen bij tot het leerproces
om effectiviteit en efficiency te verbeteren. Uitgangspunt voor de beleidsopgave
is dat de systemen elkaar moeten aanvullen en versterken, terwijl de gescheiden
verantwoordelijkheden helder blijven. Het kabinet wil de beleidsopgave voor
het GSB-instrumentarium graag nader aanduiden en van een tijdsperspectief
voorzien.Aan het Instituut voor Sociaal Economisch Onderzoek (ISEO) is opdracht
verleend onderzoek te verrichten naar een nieuwe opzet voor de GSB-monitor.
Gelijktijdig met het GSB-Jaarboek 1999 wordt het rapport van dit onderzoek
binnenkort gepubliceerd. In de convenanten van 20 december jl. is vastgelegd
dat Rijk en steden vóór 1 juli 2000 gezamenlijk afspraken maken
over de inhoud van de monitor, en het cijfermateriaal voor de GSB-indicatoren
en de relevante beleidskaders en regelingen. De beleidskaders hanteren in
het algemeen indicatoren die dichter tegen het stedelijk beleidsproces aanliggen.Een onderdeel dat de afstand tussen het stedelijk beleid en de ontwikkeling
van de centrale doelstellingen moet overbruggen is de zelfanalyse van de steden.
De zelfanalyse worden immers mede gebaseerd op de eigen evaluaties van maatregelen
en projecten. De zelfanalyse is primair een eigen stedelijk instrument dat
de steden gebruiken voor hun eigen verantwoording, om te vergelijken en te
leren. In deze convenantsperiode zullen zowel de G4 als de G21 de zelfanalyse
hanteren, met aansluitend een visitatie. Om ook het leereffect voor het Rijk
te maximeren, zal ook het landelijk GSB-beleid onderworpen worden aan een
visitatie.De convenanten bevatten de opdracht onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden
voor harmonisatie van de GSB-monitor en departementale monitorsystemen. Door
afstemming naar inhoud en tijd kan een betere en meer efficiënte informatievoorziening
worden bereikt. Belangrijk is ook dat door de steden aan te leveren informatie
wordt gestructureerd, zodat deze zoveel mogelijk aansluit op de eigen planning-
en controlcyclus. Verder moet worden bezien in hoeverre de informatiebehoefte
van het Rijk kan worden geïntegreerd en worden gekoppeld aan de stedelijke
zelfanalyse.Voor het inzicht in de bijdragen aan de doelbereiking is het uiteraard
noodzakelijk dat de financiële inzet doorzichtig wordt gemaakt. In dat
verband heeft het Extra comptabele overzicht zijn diensten bewezen. Dit inzicht
in de financiële Rijksbijdragen zal worden gecontinueerd. Als complement
dient de financiële inzet van de steden meer doorzichtig te worden gemaakt.
Het kabinet onderschrijft in dat verband de kanttekening van het CPB. De convenanten
bepalen dat Rijk en steden in het voorjaar van 2002 in gezamenlijk overleg
een tussenstand opmaken, waarbij tevens inzicht wordt verkregen in de omvang
van de bestedingen met betrekking tot de uitvoering van het Ontwikkelingsprogramma.Naast de grote opgaven die er het komende jaar liggen voor de verdere
instrumentering van het Grotestedenbeleid, worden er continue vorderingen
geboekt. Als voorbeeld van goede directe koppeling tussen beleid en beleidseffect
noemt het CPB enquêtes over leefbaarheid in wijken om investeringen
te evalueren. Juist op dit terrein is in samenwerking tussen steden en Rijk
wat bereikt.De steden zetten elke twee jaar onder hun burgers op wijkniveau een brede
enquête over leefbaarheid en veiligheid uit. De meetbare GSB-doelstellingen
zijn vertaald in indicatoren, waarvan er 9 van de 16 zijn gebaseerd op het
onderzoek leefbaarheid en veiligheid. Ook de partiële steden
zullen dit onderzoek afnemen en worden daartoe ondersteund. In samenwerking
met het Rijk hebben de steden het onderzoek recent uitgebreid met het onderwerp
sociale participatie. Daarmee komt een indicator beschikbaar die van belang
is voor het verdere beleid ten aanzien van de sociale infrastructuur.Een tweede instrument dat beantwoordt aan de specificaties van het CPB
maar vooral ook aan de informatiebehoefte van de steden zelf, is de EZ-benchmark
Gemeentelijk Ondernemersklimaat. Dit is de centrale GSB-indicator voor de
doelstelling versterking economische concurrentiepositie van de stad. Recentelijk
is een 0-meting beschikbaar gekomen waarmee de steden hun ambitie kunnen kwantificeren.
Via de benchmarkrapportages kunnen de steden in elkaars keuken kijken en prestaties
vergelijken. Daarnaast is het nadrukkelijk de bedoeling kennisuitwisseling
verder te stimuleren door gezamenlijke bespreking van best-practices.Meer in het algemeen sluit deze lijn aan op de aanbeveling van zowel de
SER als het CPB om een expertisecentrum op te richten voor uitwisseling van
resultaten van projecten. Om over de volle breedte van het Grotestedenbeleid
tot mobilisatie van kennis en expertise te komen wordt er door steden en Rijk
gewerkt aan een GSB-kenniscentrum. Daarvoor is op voordracht van de steden
dr. A.D. Wolff-Albers als kwartiermaker benoemd die in april 2000 een plan
van aanpak zal uitbrengen. Hierover zal de Tweede Kamer te zijner tijd nader
worden geïnformeerd.5. EuropaVoor de periode 2000 t/m 2006 is 192 miljoen EURO (f 423,1 miljoen)
beschikbaar. De bijdrage van de commissie in het kader van Doelstelling 2
ten behoeve van het Nederlandse Grotestedenbeleid betekent een aanzienlijke
vergroting van de mogelijkheden voor de steden om integrale en wijkgerichte
programma's te ontwikkelen. De Doelstelling 2 gelden zullen worden ingezet
in negen steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Nijmegen, Eindhoven,
Maastricht, Enschede en Arnhem. Daarnaast zal Nederland aanvullend en gericht
28 miljoen EURO (f 61,7 miljoen) kunnen inzetten in minimaal twee en
wellicht drie à vier stedelijke gebieden (Communautair initiatief URBAN-2).
Voorts kan in overleg met de Minister van SZW, de minister van GSI en de 25
steden in 2000 een bedrag van f 100 miljoen, waarvan f 5 miljoen
geraamd voor technische bijstand, specifiek ten laste van het ESF/Doelstelling-3
worden ingezet. Deze aanpak beoogt een verbetering van de effectiviteit van
de inzet van middelen voor specifieke GSB-doelgroepen in de wijken. Voor het
jaar 2001 e.v. zullen op basis van ervaringsgegevens nadere afspraken worden
gemaakt.Voorts is op 4 oktober te Tampere tussen de lidstaten en de Europese Commissie
in een informele bijeenkomst van ministers verantwoordelijk voor stedelijk
beleid overeenstemming bereikt over de totstandkoming van een lange termijnvisie
en strategie op stedelijk beleid in Europees verband. Concreet is afgesproken
dat gedurende het Franse voorzitterschap een voorstel daartoe ter bespreking
voorligt tussen de lidstaten en de Commissie.6. Agenda middellange en lange termijnVoor zover daar nog misverstand over mocht bestaan, valt uit het voorgaande
af te leiden dat het Grotestedenbeleid weliswaar aan vorm en inhoud heeft
gewonnen maar ook verdere ontwikkeling behoeft om op koers te blijven en het
gewenste einddoel te bereiken. In overleg tussen de steden en de betrokken
ministeries wordt daartoe momenteel een agenda opgesteld. Deze
laat zich aftekenen op basis van de stedelijke plannen en ook aan de hand
van de analyse van het Centraal Planbureau. Hoewel het overleg daarover nog
niet is afgerond, zijn de contouren al zichtbaar. Samen met de collega bewindslieden
en de steden zullen de thema's nader uitgewerkt worden. Een eerst inventarisatie
levert het volgende beeld:1) De ontwikkeling van informatie- en communicatietechnologie is volop
gaande. Over de betekenis daarvan op de samenleving in zijn totaliteit wordt
weliswaar verschillend gedacht, maar vast staat dat er grote effecten zijn
op stad en stedelijke ontwikkeling. Om zicht te krijgen op de richting waarin
deze effecten gezocht moeten worden, zal in 2000 een commissie onder leiding
van de heer Cerfontaine verslag doen van een daarop gerichte verkenning. De
thematiek die door de commissie wordt gehanteerd, dient tevens tot input van
een internationale conferentie over ICT en de Stad in Den Haag komend najaar.
De bevindingen van de commissie zullen bijdragen aan het bepalen van de te
nemen vervolgstappen met betrekking tot dit onderwerp.2) Verkeer, vervoer en bereikbaarheid is een van de meest bepalende thema's
van het komende decennium. De relatie tussen dit thema en het Grotestedenbeleid
is manifest en vergt verder uitwerking.3) De noodzaak van verdere uitwerking doet zich ook voor met betrekking
tot het thema de stad en haar omgeving. Het is evident dat steden zich op
den duur niet verder kunnen ontwikkelen zonder zich rekenschap te geven van
en rekening te houden met de betekenis van haar geografische omgeving en positie
in de regio. De bestuurlijke opgave voor de middellange termijn is dit proces
mogelijk te maken, waarbij de inhoudelijke relaties en niet zozeer de bestuurlijke
relaties vooropstaan.4) Het belang van een goede relatie tussen overheid en bedrijfsleven is
met het oog op een gezonde stadseconomie onbetwist, maar tegelijkertijd wordt
deze van beide zijden nog onvoldoende benut. Door middel van verdere uitwerking
van bestaande initiatieven zoals OPS, PPS en het SER-advies over maatschappelijk
ondernemen kan hieraan de noodzakelijke impuls gegeven worden. De stedelijke
plannen vormen daarvan het complement.5) Het onderwerp veiligheid is uit recent onderzoek naar voren gekomen
als het thema dat de gemoederen in Nederland het meest bezig houdt. Veiligheid
is een basisvoorwaarde voor het welbevinden van de burger. Het bieden van
veiligheid in de dagelijkse woon- en werkomgeving is daarmee een van de belangrijkste
opgaven voor Rijk en steden. Maar daarbij geldt wel dat de rol die burgers
zelf in kunnen vervullen, onder meer door middel van actieve betrokkenheid
bij hun eigen leefomgeving, minstens zo belangrijk is. In de huidige meerjarige
ontwikkelingsprogramma's van de steden is weliswaar al uitvoering ingegaan
op beide thema's, maar dat neemt niet weg dat het in de nabije toekomst onverminderd
van belang blijft om hier met kracht op in te zetten.6) Het Grotestedenbeleid heeft een bescheiden maar solide plaats op de
Europese agenda. De betekenis van de Europese dimensie neemt nog steeds toe,
zowel in omvang van de langs die weg voor de steden beschikbaar komende financiële
middelen als ook in termen van positionering, regiovorming en concurrentieverhoudingen.
Weliswaar beweegt een aantal Nederlandse GSB steden zich reeds op het Europese
speelveld, maar een systematische analyse van de Nederlandse GSB-steden in
hun Europese context ontbreekt. Mede daardoor sluiten de nationale
en de Europese schaal van het Grotestedenbeleid onvoldoende op elkaar aan.
Door middel van internationale vergelijkingen tussen steden kan de betekenis
van de Europese dimensie voor de steden en de stedelijke ontwikkeling zichtbaar
worden gemaakt en mogelijk effectiever worden benut en kan de verbinding met
het nationale Grotestedenbeleid worden versterkt. Een eerst aanzet daartoe
is onderdeel van de voorbereiding van het eerder genoemde congres over ICT
en de stad. De bevindingen uit de internationale vergelijking(en) vormen vervolgens
input voor de verdere ontwikkeling van het Grotestedenbeleid.7) De verdere ontwikkeling van het Grotestedenbeleid vergt dat de pijlergewijze
opbouw van het Grotestedenbeleid zich op evenwichtige wijze voltrekt. De integraliteit
van het Grotestedenbeleid maakt dat noodzakelijk. De huidige stand van zaken
laat echter zien dat het tempo waarin ontwikkelingen binnen de sociale pijler
zich voltrekken afwijkt van dat van de andere pijlers, met name daar waar
het de regiefunctie ter versterking van de sociale infrastructuur betreft.
Naar aanleiding van de motie De Cloe zal er een onderzoek door het SCP gestart
worden naar de problemen die gemeenten ondervinden bij de vormgeving en uitvoering
van het beleid voor de jeugd. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek
zal worden bezien welke maatregelen er moeten worden genomen om de regie van
de steden ten aanzien van het beleid door de jeugd te versterken. Daarnaast
is de inzet dat gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk en GSB-steden voor
de ontwikkeling van de sociale infrastructuur nadrukkelijker vorm krijgt.
Nieuwe interactieve vormen van overleg en beleidsvorming tussen Rijk en GSB-steden
kunnen daarbij worden beproefd; de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor
de ontwikkeling van de sociale infrastructuur is uitgangspunt.8) De eerste en tevens essentiële stap die gezet moet worden in de
nadere uitwerking van de GSB systematiek is de stroomlijning van de financiële
verantwoording. Het Rijk heeft zich daartoe uitdrukkelijk verplicht. In eerste
instantie zal moeten worden onderzocht hoe harmonisering of bundeling van
de afzonderlijke verantwoordingen vorm gegeven kan worden, waarna nog in 2000
Rijk en steden hierover afspraken kunnen maken. In de tussenrapportage «Naar een effectiever Grotestedenbeleid»
heeft het Centraal Planbureau een aantal waardevolle suggesties gedaan die
in het bestaande instrumentarium verwerkt kunnen worden. De meest in het oog
lopende zijn: de introductie van beleidsconcurrentie en het inbouwen van stimuli
die de steden aanzetten tot innovatieve en eventueel experimentele aanpakken
en stadsspecifieke oplossingen. Met het oog hierop zal worden bezien in hoeverre
in de nabije toekomst verder kan worden ontschot en de steden meer ruimte
kan worden gegeven zich te baseren op de specifieke problemen van de desbetreffende
stad. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan beleidsobstakels en prikkels
voor de betrokken partijen. De suggestie van het CPB om een fonds voor het
GSB in te stellen, waarbij de Rijksoverheid grotere projecten kan honoreren
in aanvulling op de middelen die worden verdeeld met behulp van verdeelsleutels,
verdient nadere uitwerking. Naar aanleiding van de bevindingen van het CPB
zullen voorts de geformuleerde meetbare doelstellingen nog eens tegen het
licht gehouden moeten worden omdat in een aantal gevallen de steden het resultaat
maar in zeer beperkte mate kunnen beïnvloeden. De suggestie om meer nadruk
te leggen op intermediaire doelen moet in dat verband worden uitgewerkt. Los van deze instrumentele ontwikkeling, zal er vanuit de ontwikkeling die zich – mede onder invloed van het Grotestedenbeleid –
in steden zal voordoen, van tijd tot tijd aanleiding zijn om te komen tot
bijstelling van de GSB-systematiek.9) In relatie tot de verdere ontwikkeling van het GSBinstrumentarium is
al zijdelings ingegaan op de noodzaak tot periodieke herijking van het Grotestedenbeleid.
Omdat het hier uiteindelijk gaat om de relevante vragen rond het Grotestedenbeleid
is het goed om deze als zelfstandig onderwerp op de agenda zichtbaar te maken.
Aspecten die daarbij aan de orde zouden moeten komen zijn onder andere: geven
de ontwikkelingen in het Grotestedenbeleid aanleiding tot aanpassing van de
bestuurlijke verhoudingen? Wat is de betekenis van de sturingsfilosofie van
het Grotestedenbeleid voor de rol van de gemeenteraad, de Algemene Rekenkamer
en voor de verantwoordingsrelaties van de betrokken ministers met de Tweede
Kamer?SlotZoals blijkt uit deze rapportage, is Grotestedenbeleid een proces van
permanente doorontwikkeling. Er blijft dus onverminderd veel te doen. Een
krachtige regie van dat proces is ook in de toekomst onontbeerlijk. De bereidheid
om in de ontwikkeling van het Grotestedenbeleid van elkaar te leren is essentieel
gebleken in het proces tot nu toe en zal ook in de toekomst een kritische
succesfactor zijn. De steden zijn inmiddels overgegaan tot de uitvoering van
hun ontwikkelingsplannen. Tegelijkertijd zullen Rijk en steden zich gezamenlijk
richten op het realiseren van verbeteringen en een meer adequate facilitering
van het GSB-proces. Het kabinet is zich er terdege van bewust dat er in dit
proces ook voor het Rijk nog een grote opgave ligt.De Minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid,R. H. L. M. van Boxtel 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21062-87.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl