Bijlagenboek bij de Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-06-27 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2012-2013
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 400
 
 
 
 
 
 
 Nr. 2
 NOTA OVER DE TOESTAND VAN 'S RIJKS FINANCIËN
 Aangeboden 18 september 2012
 
 
 
 Bijlagen bij de Miljoenennota 2013
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 Toelichting op de bijlagen
 
 De Miljoenennota 2013 omvat in totaal dertien bijlagen. Hiervan worden vier bijlagen, evenals voorgaande jaren, integraal gepubliceerd op www.rijksbegroting.nl. Het betreft de bijlagen «Horizontale toelichting», «Verticale Toelichting», «Toelichting op de belastingontvangsten» en «Toelichting op de belastinguitgaven». Door de publicatie van deze omvangrijke bijlagen op het internet, wordt papierbesparing mogelijk gemaakt.
 De volgende negen bijlagen vindt u in de Miljoenennota 2013:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 1 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2 De belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 
 11
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 3 EMU-saldo
 
 
 
 
 19
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 4 EMU-schuld
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 5 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 6 Beleidsonderzoek
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 7 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 
 
 
 45
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 8: Garantieoverzicht van het Rijk 2013
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 9: Normeringssystematiek Gemeente- en Provinciefonds
 
 
 
 
 55
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 1
 Uitgaven en niet-belastingontvangsten
 
 Tabel 1.1 laat zien hoe op basis van de totale netto uitgaven op de Rijksbegroting gekomen wordt tot de netto uitgaven van de centrale overheid op EMU-basis (conform tabel 2.1 in hoofdstuk 2). De uitgaven op de Rijksbegroting zijn gebaseerd op de totale uitgaven per departement zoals weergegeven in tabel 1.21Vanaf ontwerpbegroting 2013 worden de hoofdstukken 9A en 9B in één wetsvoorstel voorgelegd aan de Tweede Kamer.. Daarvan worden de niet-belastingontvangsten in mindering gebracht zoals die zijn opgenomen in tabel 1.3. Het resultaat zijn de netto Rijksuitgaven op kasbasis. Naast begrotingsgefinancierde uitgaven zijn er premiegefinancierde uitgaven. Deze uitgaven van de sociale fondsen worden toegevoegd om tot de netto uitgaven van de centrale overheid te komen, terwijl de rijksbijdragen en rentebaten van de sociale fondsen in mindering worden gebracht, aangezien dit onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen zijn. De laatste stap is om van uitgaven op kasbasis te komen tot uitgaven op EMU-basis door te corrigeren voor kas-transverschillen en financiële transacties. De Rijksbegroting wordt namelijk op kasbasis opgesteld, terwijl het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis2In een begroting op kasbasis worden transacties geboekt in de periode waarin de betaling plaatsvindt, in een begroting op transactiebasis worden transacties geboekt in de periode waarin de rechten en verplichtingen zijn ontstaan.. Daarnaast tellen financiële transacties, zoals leningen en aan- en verkoop van staatsbezit, niet mee in het EMU-saldo.
 
 Tabel 1.1 Van netto uitgaven Rijksbegroting (kas) naar netto uitgaven centrale overheid (EMU-basis) (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Totale uitgaven Rijksbegroting
 
 
 189 562
 
 
 186 055
 
 
 182 911
 
 
 187 330
 
 
 191 667
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten Rijksbegroting
 
 
 35 786
 
 
 29 231
 
 
 28 475
 
 
 28 597
 
 
 28 399
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 
 Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 
 
 153 776
 
 
 
 
 156 824
 
 
 
 
 154 436
 
 
 
 
 158 734
 
 
 
 
 163 268
 
 
 
 
 
 
 Bij: Uitgaven sociale fondsen
 
 
 110 951
 
 
 114 306
 
 
 119 076
 
 
 123 928
 
 
 128 486
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Rijksbijdragen en rentebaten sociale fondsen
 
 
 17 312
 
 
 18 867
 
 
 15 854
 
 
 17 029
 
 
 18 028
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Af: Ktv's en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 4 861
 
 
 8 817
 
 
 8 763
 
 
 7 727
 
 
 10 815
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven centrale overheid EMU-basis
 
 
 
 
 242 555
 
 
 
 
 243 446
 
 
 
 
 248 895
 
 
 
 
 257 905
 
 
 
 
 262 911
 
 
 
 zie H2 tabel 2.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.2 Uitgaven begrotingen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 144
 
 
 147
 
 
 136
 
 
 134
 
 
 136
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 122
 
 
 118
 
 
 112
 
 
 111
 
 
 106
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 59
 
 
 62
 
 
 62
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 437
 
 
 438
 
 
 278
 
 
 257
 
 
 257
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 11 015
 
 
 11 231
 
 
 11 778
 
 
 12 367
 
 
 12 825
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 11 439
 
 
 11 430
 
 
 11 197
 
 
 10 959
 
 
 10 802
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken 
 
 
 5 276
 
 
 5 049
 
 
 4 790
 
 
 4 542
 
 
 4 485
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 33 964
 
 
 34 209
 
 
 34 075
 
 
 34 325
 
 
 34 278
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 18 655
 
 
 16 979
 
 
 19 119
 
 
 20 054
 
 
 23 681
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën 
 
 
 9 657
 
 
 11 304
 
 
 10 927
 
 
 9 516
 
 
 8 473
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 8 156
 
 
 8 244
 
 
 7 777
 
 
 7 791
 
 
 7 711
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 11 209
 
 
 10 850
 
 
 9 911
 
 
 10 599
 
 
 9 592
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 5 944
 
 
 5 435
 
 
 5 229
 
 
 4 815
 
 
 4 564
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 30 767
 
 
 31 999
 
 
 30 225
 
 
 31 452
 
 
 32 170
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 19 145
 
 
 18 098
 
 
 15 711
 
 
 15 806
 
 
 16 108
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 18 576
 
 
 18 427
 
 
 17 963
 
 
 17 840
 
 
 17 433
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1 268
 
 
 1 231
 
 
 1 138
 
 
 1 132
 
 
 963
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 8 373
 
 
 7 910
 
 
 6 235
 
 
 6 873
 
 
 5 941
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 16
 
 
 18
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 59
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 2 788
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 63
 
 
 Waddenfonds
 
 
 15
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 25
 
 
 36
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 973
 
 
 1 204
 
 
 1 258
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 – 23
 
 
 1 957
 
 
 5 082
 
 
 7 440
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de niet-belastingontvangsten van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
 
 
 – 7 528
 
 
 – 7 175
 
 
 – 6 762
 
 
 – 7 670
 
 
 – 6 700
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (5 348)
 
 
 (5 097)
 
 
 (4 979)
 
 
 (5 320)
 
 
 (5 539)
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 189 562
 
 
 
 
 186 055
 
 
 
 
 182 911
 
 
 
 
 187 330
 
 
 
 
 191 667
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.3 Niet-belastingontvangsten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 6
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 48
 
 
 79
 
 
 33
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 888
 
 
 778
 
 
 845
 
 
 855
 
 
 861
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 1 522
 
 
 1 225
 
 
 1 362
 
 
 1 365
 
 
 1 343
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken
 
 
 1 006
 
 
 804
 
 
 713
 
 
 986
 
 
 1 389
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 1 191
 
 
 1 170
 
 
 1 191
 
 
 1 251
 
 
 1 296
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 2 487
 
 
 2 337
 
 
 2 042
 
 
 3 334
 
 
 2 771
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën 
 
 
 12 278
 
 
 6 752
 
 
 6 628
 
 
 5 449
 
 
 5 097
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 460
 
 
 414
 
 
 374
 
 
 347
 
 
 308
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 70
 
 
 76
 
 
 176
 
 
 258
 
 
 241
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 11 947
 
 
 12 750
 
 
 12 820
 
 
 12 596
 
 
 12 799
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2 456
 
 
 2 092
 
 
 1 759
 
 
 1 640
 
 
 1 625
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 811
 
 
 97
 
 
 64
 
 
 52
 
 
 115
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 8 121
 
 
 7 807
 
 
 6 235
 
 
 6 873
 
 
 5 941
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 63
 
 
 Waddenfonds
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 65
 
 
 Deltafonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 973
 
 
 1 204
 
 
 1 258
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 90
 
 
 Consolidatie1Dit betreft de toerekening van de uitgaven van het Infrastructuurfonds aan de begroting van Infrastructuur & Milieu.
 
 
 – 7 528
 
 
 – 7 175
 
 
 – 6 762
 
 
 – 7 670
 
 
 – 6 700
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 Internationale Samenwerking2In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (251)
 
 
 (138)
 
 
 (150)
 
 
 (144)
 
 
 (137)
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 35 786
 
 
 
 
 29 231
 
 
 
 
 28 475
 
 
 
 
 28 597
 
 
 
 
 28 399
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.4 Kas-transverschillen en financiële transacties (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv belastingen
 
 
 
 
 441
 
 
 
 
 1 230
 
 
 
 
 439
 
 
 
 
 406
 
 
 
 
 587
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv aardgas
 
 
 – 505
 
 
 750
 
 
 – 250
 
 
 50
 
 
 100
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 2 265
 
 
 – 1 588
 
 
 – 1 394
 
 
 – 2 616
 
 
 – 1 106
 
 
 
 
 Verkoop staatsbezit
 
 
 – 5 275
 
 
 – 1 125
 
 
 – 1 125
 
 
 – 1 125
 
 
 – 1 125
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 361
 
 
 – 385
 
 
 – 414
 
 
 – 445
 
 
 – 470
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 – 8 406
 
 
 
 
 – 2 349
 
 
 
 
 – 3 184
 
 
 
 
 – 4 136
 
 
 
 
 – 2 601
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige ktv's
 
 
 – 398
 
 
 120
 
 
 862
 
 
 279
 
 
 288
 
 
 
 
 Kasbeheer
 
 
 – 9 115
 
 
 – 6 928
 
 
 – 8 780
 
 
 – 9 606
 
 
 – 12 370
 
 
 
 
 Aankoop staatsbezit
 
 
 – 300
 
 
 – 300
 
 
 – 448
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM)
 
 
 0
 
 
 – 1 829
 
 
 – 1 829
 
 
 – 915
 
 
 0
 
 
 
 
 Lening Griekenland
 
 
 – 1 946
 
 
 – 18
 
 
 – 13
 
 
 – 13
 
 
 – 20
 
 
 
 
 Lening VUT-fonds
 
 
 160
 
 
 – 190
 
 
 – 210
 
 
 300
 
 
 720
 
 
 
 
 Studieleningen
 
 
 – 1 809
 
 
 – 1 869
 
 
 – 1 904
 
 
 – 1 876
 
 
 – 1 921
 
 
 
 
 Overig
 
 
 142
 
 
 – 152
 
 
 376
 
 
 – 34
 
 
 – 112
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties uitgaven
 
 
 
 
 – 13 267
 
 
 
 
 – 11 166
 
 
 
 
 – 11 946
 
 
 
 
 – 11 864
 
 
 
 
 – 13 416
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ktv's en financiële transacties netto uitgaven
 
 
 
 
 4 861
 
 
 
 
 8 817
 
 
 
 
 8 763
 
 
 
 
 7 727
 
 
 
 
 10 815
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ktv's en financiële transacties
 
 
 
 
 5 302
 
 
 
 
 10 047
 
 
 
 
 9 201
 
 
 
 
 8 133
 
 
 
 
 11 402
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.5 geeft een overzicht van de netto uitgaven van de centrale overheid (conform de budgettaire kerngegevens in hoofdstuk 2). Per deelkader wordt vervolgens in de tabellen 1.6 tot en met 1.8 een overzicht gegeven van de betreffende uitgaven onder het kader, opgebouwd op basis van de departementale begrotingen. De overige netto uitgaven worden toegelicht in tabel 1.9.
 
 Tabel 1.5 Netto uitgaven centrale overheid (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 114 905
 
 
 113 694
 
 
 113 585
 
 
 117 786
 
 
 117 866
 
 
 zie tabel 1.6
 
 
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
 
 
 69 085
 
 
 70 458
 
 
 73 068
 
 
 75 061
 
 
 76 691
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 61 815
 
 
 64 238
 
 
 65 801
 
 
 69 276
 
 
 72 548
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven onder de kaders
 
 
 
 
 245 805
 
 
 
 
 248 390
 
 
 
 
 252 454
 
 
 
 
 262 123
 
 
 
 
 267 104
 
 
 
 
 
 
 Overige netto uitgaven
 
 
 – 3 250
 
 
 – 4 943
 
 
 – 3 559
 
 
 – 4 218
 
 
 – 4 193
 
 
 zie tabel 1.9
 
 
 
 
 
 Totale netto uitgaven centrale overheid
 
 
 
 
 242 555
 
 
 
 
 243 446
 
 
 
 
 248 895
 
 
 
 
 257 905
 
 
 
 
 262 911
 
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.6 Netto uitgaven Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 De Koning
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A
 
 
 Staten-Generaal
 
 
 139
 
 
 144
 
 
 133
 
 
 131
 
 
 133
 
 
 
 
 2B
 
 
 Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 115
 
 
 112
 
 
 107
 
 
 106
 
 
 101
 
 
 
 
 3
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 
 
 4
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 182
 
 
 110
 
 
 89
 
 
 86
 
 
 84
 
 
 
 
 5
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 5 910
 
 
 6 323
 
 
 6 704
 
 
 7 097
 
 
 7 387
 
 
 
 
 6
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 10 283
 
 
 10 172
 
 
 9 796
 
 
 9 554
 
 
 9 417
 
 
 
 
 7
 
 
 Binnenlandse Zaken 
 
 
 4 028
 
 
 4 053
 
 
 3 851
 
 
 3 824
 
 
 3 785
 
 
 
 
 8
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 31 252
 
 
 31 486
 
 
 31 395
 
 
 31 704
 
 
 31 657
 
 
 
 
 9A
 
 
 Nationale Schuld (Transactiebasis)
 
 
 9 303
 
 
 9 367
 
 
 9 800
 
 
 9 973
 
 
 10 073
 
 
 
 
 9B
 
 
 Financiën
 
 
 1 519
 
 
 1 367
 
 
 1 614
 
 
 1 854
 
 
 1 703
 
 
 
 
 10
 
 
 Defensie
 
 
 7 411
 
 
 7 485
 
 
 7 087
 
 
 7 131
 
 
 7 098
 
 
 
 
 12
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 10 952
 
 
 10 706
 
 
 9 845
 
 
 10 562
 
 
 9 552
 
 
 
 
 13
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 5 401
 
 
 4 809
 
 
 4 703
 
 
 4 408
 
 
 4 174
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 248
 
 
 339
 
 
 360
 
 
 374
 
 
 305
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 4 308
 
 
 3 883
 
 
 3 866
 
 
 3 759
 
 
 3 581
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds
 
 
 17 120
 
 
 16 916
 
 
 16 486
 
 
 16 362
 
 
 15 956
 
 
 
 
 51
 
 
 Provinciefonds
 
 
 1 268
 
 
 1 231
 
 
 1 138
 
 
 1 132
 
 
 963
 
 
 
 
 55
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 252
 
 
 103
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 58
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 60
 
 
 Accres Gemeentefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 691
 
 
 819
 
 
 
 
 61
 
 
 Accres Provinciefonds
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 57
 
 
 67
 
 
 
 
 64
 
 
 BES-fonds
 
 
 25
 
 
 36
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 80
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 875
 
 
 1 653
 
 
 2 249
 
 
 
 
 81
 
 
 Arbeidsvoorwaarden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 405
 
 
 1 520
 
 
 2 624
 
 
 
 
 84
 
 
 Indexering WSF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13
 
 
 26
 
 
 39
 
 
 
 
 86
 
 
 Aanvullende post Algemeen
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 362
 
 
 482
 
 
 571
 
 
 
 
 
 HGIS1In deze tabel zijn de netto uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.
 
 
 (5 097)
 
 
 (4 959)
 
 
 (4 830)
 
 
 (5 175)
 
 
 (5 402)
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader RBG-eng
 
 
 
 
 114 905
 
 
 
 
 113 694
 
 
 
 
 113 585
 
 
 
 
 117 786
 
 
 
 
 117 866
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.7 Netto uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 19 653
 
 
 19 414
 
 
 19 638
 
 
 20 138
 
 
 20 347
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 – 23
 
 
 216
 
 
 489
 
 
 821
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 19 653
 
 
 
 
 19 391
 
 
 
 
 19 854
 
 
 
 
 20 627
 
 
 
 
 21 168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40
 
 
 Sociale Verzekeringen
 
 
 49 431
 
 
 51 067
 
 
 53 214
 
 
 54 434
 
 
 55 522
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 49 431
 
 
 
 
 51 067
 
 
 
 
 53 214
 
 
 
 
 54 434
 
 
 
 
 55 522
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader SZA
 
 
 
 
 69 085
 
 
 
 
 70 458
 
 
 
 
 73 068
 
 
 
 
 75 061
 
 
 
 
 76 691
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.8 Netto uitgaven Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 1 770
 
 
 1 869
 
 
 630
 
 
 630
 
 
 650
 
 
 
 
 50
 
 
 Gemeentefonds (WMO)
 
 
 1 456
 
 
 1 511
 
 
 1 477
 
 
 1 477
 
 
 1 477
 
 
 
 
 AP
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 19
 
 
 33
 
 
 51
 
 
 
 
 
 
 Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 3 226
 
 
 
 
 3 380
 
 
 
 
 2 126
 
 
 
 
 2 140
 
 
 
 
 2 178
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 58 590
 
 
 60 857
 
 
 63 675
 
 
 67 136
 
 
 70 370
 
 
 
 
 
 
 Netto premiegefinancierde uitgaven
 
 
 
 
 58 590
 
 
 
 
 60 857
 
 
 
 
 63 675
 
 
 
 
 67 136
 
 
 
 
 70 370
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netto uitgaven kader Zorg
 
 
 
 
 61 815
 
 
 
 
 64 238
 
 
 
 
 65 801
 
 
 
 
 69 276
 
 
 
 
 72 548
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.9 Overige netto uitgaven (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Gasbaten
 
 
 – 11 166
 
 
 – 11 950
 
 
 – 12 000
 
 
 – 11 750
 
 
 – 11 850
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 4 069
 
 
 4 575
 
 
 4 855
 
 
 4 735
 
 
 4 742
 
 
 
 
 BTW-compensatiefonds
 
 
 2 788
 
 
 2 613
 
 
 2 895
 
 
 3 079
 
 
 3 080
 
 
 
 
 Landbouw- en overige bestemmingsheffingen
 
 
 – 380
 
 
 – 387
 
 
 – 388
 
 
 – 390
 
 
 – 367
 
 
 
 
 Klimaatverandering en luchtkwaliteit (ETS)
 
 
 155
 
 
 – 16
 
 
 – 120
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 100
 
 
 – 200
 
 
 – 300
 
 
 
 
 Werkgeversbijdrage kinderopvang
 
 
 – 709
 
 
 – 1 046
 
 
 – 1 088
 
 
 – 1 101
 
 
 – 1 115
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 1 817
 
 
 2 353
 
 
 2 136
 
 
 2 180
 
 
 2 230
 
 
 
 
 Netto opbrengsten interventies financiële sector1Exclusief rente lening Fortis/ABN.
 
 
 – 690
 
 
 – 418
 
 
 – 690
 
 
 – 699
 
 
 – 512
 
 
 
 
 Ktv’s Rijk
 
 
 382
 
 
 – 630
 
 
 1 112
 
 
 229
 
 
 188
 
 
 
 
 Overige posten
 
 
 483
 
 
 – 38
 
 
 – 171
 
 
 – 102
 
 
 – 89
 
 
 
 
 
 Totaal overige netto uitgaven
 
 
 
 
 – 3 250
 
 
 
 
 – 4 943
 
 
 
 
 – 3 559
 
 
 
 
 – 4 218
 
 
 
 
 – 4 193
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 1.10 tot en met 1.13 worden de uitgaven onder de kaders getoetst aan de hoogte van de uitgavenkaders, zoals vastgesteld bij Startnota. De tabellen tonen per uitgavenkader eerst de bepaling van de reële uitgavenkaders. De reële uitgavenkaders worden bepaald door de ramingen ten tijde van het Regeerakkoord te defleren met de raming voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator).
 Het uitgavenkader in lopende prijzen is te bepalen door het reële uitgavenkader te corrigeren voor de actuele raming van de deflator. Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair Kader Zorg anderzijds. Ook worden de kaders aangepast voor statistische correcties. De actuele ramingen van de uitgaven zijn afkomstig uit de tabellen 1.6 tot en met 1.8. Vervolgens wordt weergegeven hoe de actuele raming van de uitgaven zich verhoudt tot het uitgavenkader in lopende prijzen. Indien de actuele uitgaven hoger zijn dan het uitgavenkader, wordt gesproken van een overschrijding; vice versa van een onderschrijding van het uitgavenkader. Compensatie tussen de afzonderlijke budgetdisciplinesectoren kan alleen in uitzonderlijke omstandigheden indien de Ministerraad daartoe besluit.
 
 Tabel 1.10 Kadertoets Rijksbegroting in enge zin (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij Regeerakkoord 2010
 
 
 117 924
 
 
 118 297
 
 
 119 913
 
 
 123 007
 
 
 123 467
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader 
 
 
 115 746
 
 
 113 610
 
 
 112 658
 
 
 113 188
 
 
 111 322
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0400
 
 
 1,0604
 
 
 1,0808
 
 
 1,1028
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 101
 
 
 66
 
 
 131
 
 
 89
 
 
 18
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 – 1 129
 
 
 – 2 686
 
 
 – 2 707
 
 
 – 3 086
 
 
 – 3 150
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen
 
 
 
 
 116 626
 
 
 
 
 115 535
 
 
 
 
 116 886
 
 
 
 
 119 334
 
 
 
 
 119 639
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 114 905
 
 
 
 
 113 694
 
 
 
 
 113 585
 
 
 
 
 117 786
 
 
 
 
 117 866
 
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)
 
 
 
 – 1 720
 
 
 – 1 841
 
 
 – 3 301
 
 
 – 1 548
 
 
 – 1 773
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.11 Kadertoets Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij Regeerakkoord 2010
 
 
 69 326
 
 
 70 064
 
 
 72 276
 
 
 74 820
 
 
 77 100
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader
 
 
 68 045
 
 
 67 287
 
 
 67 904
 
 
 68 848
 
 
 69 517
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0400
 
 
 1,0604
 
 
 1,0808
 
 
 1,1028
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 – 50
 
 
 – 153
 
 
 – 144
 
 
 – 101
 
 
 – 67
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 0
 
 
 – 64
 
 
 70
 
 
 31
 
 
 72
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader SZA in lopende prijzen
 
 
 
 
 69 236
 
 
 
 
 69 762
 
 
 
 
 71 930
 
 
 
 
 74 339
 
 
 
 
 76 671
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 69 085
 
 
 
 
 70 458
 
 
 
 
 73 068
 
 
 
 
 75 061
 
 
 
 
 76 691
 
 
 
 
 
 wv. begrotingsgefinancierd
 
 
 19 653
 
 
 19 391
 
 
 19 854
 
 
 20 627
 
 
 21 168
 
 
 
 
 wv. premiegefinancierd
 
 
 49 431
 
 
 51 067
 
 
 53 214
 
 
 54 434
 
 
 55 522
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)
 
 
 
 
 – 151
 
 
 
 
 696
 
 
 
 
 1 138
 
 
 
 
 721
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.12 Kadertoets Budgettair Kader Zorg (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming uitgaven bij regeerakkoord 2010
 
 
 59 666
 
 
 63 067
 
 
 66 993
 
 
 71 018
 
 
 74 190
 
 
 
 
 2. pNB ten tijde van MLT 2011–2015
 
 
 1,0188
 
 
 1,0413
 
 
 1,0644
 
 
 1,0867
 
 
 1,1091
 
 
 
 
 3. Reëel kader 
 
 
 58 564
 
 
 60 568
 
 
 62 940
 
 
 65 349
 
 
 66 893
 
 
 
 
 4. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0400
 
 
 1,0604
 
 
 1,0808
 
 
 1,1028
 
 
 
 
 5. Overboekingen
 
 
 150
 
 
 87
 
 
 13
 
 
 12
 
 
 49
 
 
 
 
 6. Statistische correcties
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 7. Uitgavenkader BKZ in lopende prijzen
 
 
 
 
 59 781
 
 
 
 
 63 079
 
 
 
 
 66 754
 
 
 
 
 70 641
 
 
 
 
 73 822
 
 
 
 
 
 
 8. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 61 815
 
 
 
 
 64 238
 
 
 
 
 65 801
 
 
 
 
 69 276
 
 
 
 
 72 548
 
 
 
 
 
 wv. begrotingsgefinancierd
 
 
 3 226
 
 
 3 380
 
 
 2 126
 
 
 2 140
 
 
 2 178
 
 
 
 
 wv. premiegefinancierd
 
 
 58 590
 
 
 60 857
 
 
 63 674
 
 
 67 136
 
 
 70 369
 
 
 
 
 
 9. Over/onderschrijding kader BKZ (9=8–7)
 
 
 
 
 2 034
 
 
 
 
 1 159
 
 
 
 
 – 953
 
 
 
 
 – 1 365
 
 
 
 
 – 1 274
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1.13 Kadertoets totale uitgavenkader (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Reëel kader 
 
 
 242 356
 
 
 241 465
 
 
 243 502
 
 
 247 385
 
 
 247 732
 
 
 
 
 2. NB-deflator
 
 
 1,0182
 
 
 1,0400
 
 
 1,0604
 
 
 1,0808
 
 
 1,1028
 
 
 
 
 3. Overboekingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 4. Statistische correcties
 
 
 – 1 129
 
 
 – 2 750
 
 
 – 2 637
 
 
 – 3 056
 
 
 – 3 078
 
 
 
 
 
 5. Uitgavenkader in lopende prijzen
 
 
 
 
 245 643
 
 
 
 
 248 376
 
 
 
 
 255 570
 
 
 
 
 264 314
 
 
 
 
 270 131
 
 
 
 
 
 
 6. Actuele ramingen uitgaven
 
 
 
 
 245 805
 
 
 
 
 248 390
 
 
 
 
 252 454
 
 
 
 
 262 123
 
 
 
 
 267 104
 
 
 
 
 
 
 7. Over/onderschrijding totaalkader (7=6–5)
 
 
 
 162
 
 
 14
 
 
 – 3 116
 
 
 – 2 191
 
 
 – 3 027
 
 
 
 
 
 In het Regeerakkoord zijn de nieuwe begrotingsregels vastgesteld. Hierin is de rentemeevallerformule opgenomen: «De rentelasten vallen onder het uitgavenkader. Om te voorkomen dat meevallende rentelasten leiden tot extra bestedingen in plaats van aflossing van de staatsschuld, wordt het uitgavenkader gedurende de kabinetsperiode gecorrigeerd (verlaagd) voor zover de rentelasten lager zijn dan de oorspronkelijk (aan het begin van de kabinetsperiode) geraamde rente-uitgaven.»
 Bij Startnota is de hoogte van de rentebox vastgesteld; dit dient als toetssteen voor de rentemeevallerformule. In tabel 1.14 wordt deze hoogte weergegeven op de derde regel, rentekader na doorrekening Regeerakkoord. Eventuele mutaties in de toerekenbare rentelasten van de financiële interventies worden gecorrigeerd op de hoogte van de rentebox. Hetzelfde geldt voor statistische correcties. Analoog aan de kadertoetsing bij de uitgaven, worden ook bij de rente-uitgaven de actuele uitgaven getoetst aan de rentebox.
 
 Tabel 1.14 Rentebox (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1. Raming rentelasten na doorrekenen Regeerakkoord
 
 
 10 895
 
 
 11 721
 
 
 12 744
 
 
 13 504
 
 
 13 659
 
 
 
 
 2. Toerekenbare rentelasten als gevolg van financiële interventies
 
 
 – 1 499
 
 
 – 1 029
 
 
 – 1 150
 
 
 – 1 189
 
 
 – 1 399
 
 
 
 
 3. Rentekader na doorrekenen Regeerakkoord
 
 
 9 396
 
 
 10 692
 
 
 11 594
 
 
 12 315
 
 
 12 260
 
 
 
 
 4. Mutatie toerekenbare rentelasten financiële interventies
 
 
 219
 
 
 – 132
 
 
 – 23
 
 
 85
 
 
 385
 
 
 
 
 5. Statistische correcties
 
 
 – 52
 
 
 – 46
 
 
 – 38
 
 
 – 33
 
 
 – 28
 
 
 
 
 
 6. Rentekader na correcties
 
 
 
 
 9 563
 
 
 
 
 10 514
 
 
 
 
 11 533
 
 
 
 
 12 367
 
 
 
 
 12 617
 
 
 
 
 
 
 7. Actuele raming relevante rentelasten
 
 
 
 
 8 023
 
 
 
 
 8 206
 
 
 
 
 8 627
 
 
 
 
 8 868
 
 
 
 
 9 059
 
 
 
 
 
 
 8 Over/onderschrijding (8=7–6)
 
 
 
 – 1 540
 
 
 – 2 308
 
 
 – 2 906
 
 
 – 3 499
 
 
 – 3 558
 
 
 
 
 
 Tabel 1.15 geeft de aardgasbaten weer. De aardgasbaten worden met name beïnvloed door de productie van aardgas, de hoogte van de olieprijs, de prijs van gas die op de markt tot stand komt op onder andere gasbeurzen (beursprijs TTF-gas) en de euro/dollarkoers. De olieprijs is van belang, omdat de prijs van aardgas mede is gerelateerd aan de prijs van olie in dollars. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aardgasbaten. De tabel laat zien dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo – volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl de rijksbegroting op kasbasis wordt opgesteld.
 
 Tabel 1.15 Aardgasbaten (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Olieprijs (in dollars)
 
 
 111,34
 
 
 104,28
 
 
 95,13
 
 
 122,29
 
 
 124,73
 
 
 
 
 Beursprijs TTF-gas (in eurocent per kubieke meter)
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 26
 
 
 26
 
 
 25
 
 
 
 
 Euro/dollarkoers (in dollars)
 
 
 1,39
 
 
 1,27
 
 
 1,25
 
 
 1,32
 
 
 1,32
 
 
 
 
 Productie (x miljard kubieke meter)
 
 
 73
 
 
 77
 
 
 72
 
 
 68
 
 
 65
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 11 150
 
 
 11 950
 
 
 12 000
 
 
 11 750
 
 
 11 850
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1 650
 
 
 1 700
 
 
 1 800
 
 
 1 650
 
 
 1 500
 
 
 
 
 
 Totaal kas
 
 
 
 
 12 800
 
 
 
 
 13 650
 
 
 
 
 13 800
 
 
 
 
 13 400
 
 
 
 
 13 350
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 500
 
 
 – 750
 
 
 250
 
 
 – 50
 
 
 – 100
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal Kas-transverschil (KTV)
 
 
 
 
 400
 
 
 
 
 – 850
 
 
 
 
 350
 
 
 
 
 – 50
 
 
 
 
 – 100
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 10 650
 
 
 12 700
 
 
 11 750
 
 
 11 800
 
 
 11 950
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 1 750
 
 
 1 800
 
 
 1 700
 
 
 1 650
 
 
 1 500
 
 
 
 
 
 Totaal Trans
 
 
 
 
 12 400
 
 
 
 
 14 500
 
 
 
 
 13 450
 
 
 
 
 13 450
 
 
 
 
 13 450
 
 
 
 
 
 
 
 
 De belasting- en premieontvangsten
 
 2
 De belasting- en premieontvangsten
 
 
 
 2.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat een toelichting op de raming van de belasting- en premieontvangsten van het Rijk en de Sociale fondsen. Om inzicht te geven in de ontwikkeling van het totale ontvangstenbeeld worden de belasting- en premieontvangsten gezamenlijk gepresenteerd.
 De belastingontvangsten worden in overeenstemming met de Comptabiliteitswet op kasbasis verantwoord. De premies volksverzekeringen worden tezamen met de loon- en inkomstenbelasting op kasbasis gepresenteerd. Voor het EMU-saldo zijn de belastingen en premies volksverzekeringen op EMU-basis3De belasting en premie volksverzekeringen op EMU-basis zijn voor de meeste ontvangstensoorten gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het lopende jaar. Alleen de successierechten, de vennootschapsbelasting, de dividendbelasting en de inkomensheffing zijn hiervan uitgezonderd. Voor deze belastingsoorten geldt dat EMU-basis gelijk is aan kasbasis, omdat voor deze belastingsoorten geldt dat de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis geen betere aansluiting vormt met de onderliggende economische transacties. relevant. Deze worden via een aparte aansluiting op EMU-basis vermeld. De werknemerspremies worden direct op EMU-basis gepresenteerd.
 De ramingen voor de premieontvangsten komen overeen met de ramingen in de begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Begroting XV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Begroting XVI). In de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is een nadere toelichting opgenomen van de ramingen voor de AWBZ en de ZVW. De overige fondsen worden toegelicht in de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
 In paragraaf 2.2 wordt de raming van de belasting- en premieontvangsten van 2012 (de Vermoedelijke Uitkomsten) vergeleken met de stand van het vorige ramingsmoment (Voorjaarsnota 2012), waarbij de belangrijkste ramingsbijstellingen worden toegelicht. Paragraaf 2.3 bevat vervolgens een toelichting op de raming van 2013 (de Ontwerpbegroting), onderverdeeld naar endogene ontwikkeling en beleidsmaatregelen. Voor een meer uitgebreide toelichting op de belastingramingen wordt tevens verwezen naar de internetbijlage van deze Miljoenennota (www.rijksbegroting.nl). Paragraaf 2.4 presenteert de technische meerjarige ontvangstenraming tot en met 2017. Tot slot geeft paragraaf 2.5 een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten voor 2012 en 2013.
 
 
 
 
 2.2
 De belasting- en premieontvangsten in 2012
 
 In tabel 2.2.1 wordt de nieuwe raming voor 2012 vergeleken met de raming ten tijde van de Voorjaarsnota en wordt een toelichting gegeven op de belangrijkste bijstellingen. Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2012 is de raming voor de totale belasting- en premieontvangsten op EMU-basis met 1,2 miljard euro neerwaarts bijgesteld. 
 
 Tabel 2.2.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2012 op EMU-basis (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorjaarsnota 2012
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2012
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen (kasbasis)
 
 
 
 
 68 740
 
 
 
 
 68 162
 
 
 
 
 – 577
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 41 504
 
 
 41 309
 
 
 – 195
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1 931
 
 
 1 831
 
 
 – 100
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 307
 
 
 11 279
 
 
 – 27
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 2 595
 
 
 2 413
 
 
 – 182
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 535
 
 
 3 586
 
 
 51
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 387
 
 
 4 267
 
 
 – 121
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 294
 
 
 293
 
 
 – 2
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 0
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2 587
 
 
 2 585
 
 
 – 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 102 552
 
 
 
 
 101 394
 
 
 
 
 – 1 159
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 91 462
 
 
 90 968
 
 
 – 494
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 7 107
 
 
 – 7 026
 
 
 81
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 563
 
 
 2 562
 
 
 – 1
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 13 495
 
 
 12 944
 
 
 – 551
 
 
 
 
 Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)
 
 
 2 140
 
 
 1 946
 
 
 – 194
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 171 292
 
 
 
 
 169 556
 
 
 
 
 – 1 736
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op EMU-basis
 
 
 
 1 064
 
 
 1 403
 
 
 338
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 172 357
 
 
 170 959
 
 
 – 1 398
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 51 921
 
 
 
 
 52 095
 
 
 
 
 174
 
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 35 851
 
 
 35 822
 
 
 – 29
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
  
 
 
 
 
  
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU- basis)
 
 
 
 
 224 278
 
 
 
 
 223 054
 
 
 
 
 – 1 224
 
 
 
 
 
 
 Hoewel de verwachting over de volumeontwikkeling bbp over 2012 ten opzichte van de Voorjaarsnota 2012 (die gebaseerd was op het CEP-beeld van het CPB) met 0,3 procent opwaarts is bijgesteld, is de voor de belastingontvangsten meer relevante waardeontwikkeling van het bbp ongewijzigd gebleven. Onderliggend zijn de verwachtingen van diverse voor de belasting- en premieontvangsten relevante economische indicatoren aangepast. De winstontwikkeling, het aantal huizenverkopen en de huizenprijzen, de particuliere consumptie, de werkgelegenheid, investeringen in woningen en investeringen door de overheid zijn neerwaarts bijgesteld. Andere relevante indicatoren zoals de ontwikkeling van de lonen zijn nauwelijks gewijzigd. Het per saldo negatievere beeld van de relevante economische indicatoren leidt samen met de realisaties van de belastingontvangsten tot en met juli 2012 tot negatieve mutaties voor de jaaropbrengst bij vrijwel alle belastingsoorten.
 De indirecte belastingen zijn in totaal ten opzichte van de Voorjaarsnota 2012 met 0,6 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Belangrijke bijstellingen zijn de overdrachtsbelasting, de omzetbelasting (btw), de belasting op personenauto’s en motorrijwielen (bpm) en de energiebelasting. De bijstelling van de raming van de belastingen van rechtsverkeer (waaronder de overdrachtsbelasting) van – 0,2 miljard euro komt voort uit een ten opzichte van het CEP-beeld negatievere verwachting over de ontwikkelingen op de woningmarkt en wordt bevestigd door de realisaties tot en met juli 2012. De kasraming van de omzetbelasting (btw) is met 0,2 miljard euro naar beneden bijgesteld, maar op EMU-basis is de raming ongewijzigd.4Dat wordt zichtbaar als onderdeel van de positieve mutatie van de «aansluiting op EMU-basis» in tabel 2.2.1. De realisaties tot en met juli en het economisch beeld geven geen aanleiding tot het neerwaarts bijstellen van de btw-ontvangsten op EMU-basis.5De omzetbelasting op EMU-basis is gelijk aan de 1-maands verschoven ontvangsten op kasbasis. Dit betekent dat de ontvangsten op EMU-basis voor een bepaald jaar worden bepaald door de kasontvangsten van februari van dat jaar tot en met januari van het daaropvolgende jaar. Op deze wijze wordt zo goed mogelijk de opbrengst benaderd die samenhangt met de economische transacties uit het lopende jaar. In januari wordt het grootste deel van de btw-aangiftes over het vierde kwartaal afgedragen. Ten slotte zijn op basis van de realisaties tot en met de maand juli zowel de raming van de bpm als de energiebelasting (onderdeel van de belastingen op milieugrondslag) met 0,1 miljard euro neerwaarts bijgesteld.
 De ontvangsten uit de directe belastingen zijn met 1,2 miljard euro naar beneden bijgesteld. De neerwaartse bijstelling van 0,5 miljard van de loonheffing is met name gebaseerd op de realisaties over 2012 en de licht naar beneden bijgestelde ontwikkeling van de werkgelegenheid respectievelijk de lonen. De ietwat naar beneden bijgestelde verwachtingen omtrent de winstontwikkeling van bedrijven alsmede een lagere dan eerder verwachte winst in de gassector vanwege een lagere olieprijs leiden tot een tegenvaller bij de vennootschapsbelasting van in totaal 0,6 miljard euro. Ten slotte is op basis van de realisaties tot en met de maand juli de schenk- en erfbelasting met 0,2 miljard euro neerwaarts bijgesteld. Deze bijstelling hangt samen met de in het algemeen verslechterde vermogenspositie.6De schenk- en erfbelasting maakt onderdeel uit van de «overige directe belastingen» in tabel 2.2.1.
 
 
 
 2.3
 De belasting- en premieontvangsten in 2013
 
 In tabel 2.3.1 wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van de geraamde belasting- en premieopbrengsten in 2013. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen het effect van beleidsmaatregelen op de ontvangsten en het effect van de economische groei.
 
 
 Tabel 2.3.1 Raming belasting- en premieontvangsten 2012 op EMU-basis (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2012
 
 
 Maatregelen
 
 
 Endogeen
 
 
 Endogeen in %
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen (kasbasis)
 
 
 
 
 69 286
 
 
 
 
 3 767
 
 
 
 
 885
 
 
 
 
 1,3%
 
 
 
 
 73 938
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting1De omzetbelasting wordt in tabel 2.3.1 op EMU-basis gepresenteerd om een goed beeld van de ontwikkeling van 2012 op 2013 te geven. Eén van de maatregelen uit het Begrotingsakkoord is de verhoging van het algemene btw-tarief per 1 oktober 2012. Omdat de btw-ontvangsten grotendeels aan het eind van het kwartaal worden ontvangen geeft een ontwikkeling op kasbasis voor 2012 een vertekend beeld, aangezien het effect van de btw-verhoging per 1 oktober zich met name voordoet in de kasontvangsten van januari 2013. Deze ontvangsten zijn nog relevant voor het EMU-saldo van 2012.
 
 
 42 432
 
 
 3 076
 
 
 675
 
 
 1,6%
 
 
 46 182
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1 831
 
 
 – 2
 
 
 – 19
 
 
 – 1,0%
 
 
 1 810
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 279
 
 
 646
 
 
 54
 
 
 0,5%
 
 
 11 979
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 2 413
 
 
 – 58
 
 
 – 6
 
 
 – 0,3%
 
 
 2 349
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 586
 
 
 – 29
 
 
 67
 
 
 1,9%
 
 
 3 624
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 267
 
 
 432
 
 
 25
 
 
 0,6%
 
 
 4 724
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 293
 
 
 – 302
 
 
 10
 
 
 3,3%
 
 
 0
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 600
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 600
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 0,0%
 
 
 5
 
 
 
 
 Overig
 
 
 2 585
 
 
 0
 
 
 80
 
 
 3,1%
 
 
 2 665
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 101 394
 
 
 
 
 4 363
 
 
 
 
 1 344
 
 
 
 
 1,3%
 
 
 
 
 107 101
 
 
 
 
 
 Loonheffing
 
 
 90 968
 
 
 2 962
 
 
 602
 
 
 0,7%
 
 
 94 531
 
 
 
 
 Inkomensheffing
 
 
 – 7 026
 
 
 – 94
 
 
 226
 
 
 – 3,2%
 
 
 – 6 894
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 562
 
 
 0
 
 
 64
 
 
 2,5%
 
 
 2 626
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12 944
 
 
 1 501
 
 
 413
 
 
 3,2%
 
 
 14 858
 
 
 
 
 Overig (inclusief niet nader toe te rekenen belastingontvangsten)
 
 
 1 946
 
 
 – 5
 
 
 39
 
 
 2,0%
 
 
 1 980
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (kasbasis)
 
 
 
 
 170 679
 
 
 
 
 8 130
 
 
 
 
 2 229
 
 
 
 
 1,3%
 
 
 
 
 181 039
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting op EMU-basis
 
 
 280
 
 
 
 271
 
 
 
 550
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen en premies volksverzekeringen (EMU-basis)
 
 
 
 170 959
 
 
 8 130
 
 
 2 500
 
 
 
 1,5%
 
 
 
 181 589
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 52 095
 
 
 
 
 1 501
 
 
 
 
 241
 
 
 
 
 0,5%
 
 
 
 
 53 837
 
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 35 822
 
 
 2 091
 
 
 – 89
 
 
 – 0,2%
 
 
 37 824
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten (EMU-basis)
 
 
 
 
 223 054
 
 
 
 
 9 632
 
 
 
 
 2 741
 
 
 
 
 1,2%
 
 
 
 
 235 427
 
 
 
 
 
 
 In 2013 bedragen de totale ontvangsten op EMU-basis naar verwachting 235,4 miljard. Ten opzichte van de vermoedelijke uitkomsten 2012 is dit een toename met 12,4 miljard euro. Deze ontwikkeling is voor 9,6 miljard het gevolg van beleidsmaatregelen. Dit betreft zowel beleid van dit kabinet als het beleid van vorige kabinetten. De verwachte endogene groei van de belasting- en premieontvangsten in 2013 bedraagt 2,7 miljard (1,2 procent). In de volgende paragrafen wordt hier nader op ingegaan. In de internetbijlage van deze Miljoenennota staat een uitgebreidere toelichting voor de grootste belastingsoorten (www.rijksbegroting.nl).
 
 
 2.3.1
 Endogene ontwikkeling belasting- en premieontvangsten 2013
 
 De endogene toename van de ontvangsten volgt uit de economische ontwikkelingen zoals deze geraamd zijn in de Macro Economische Verkenning 2013. Voor 2013 verwacht het Centraal Planbureau (CPB) een nominale economische groei van 2,5 procent. De endogene groei van de totale ontvangsten bedraagt in 2013 naar verwachting 1,2 procent. De ontvangsten groeien daarmee minder hard dan de nominale economische ontwikkeling. Deze ontwikkeling wordt met name veroorzaakt door de loonheffing en de indirecte belastingen. Met een endogene groei van 0,7 procent blijft de loonheffing flink achter bij de groei van het nominale bbp. De omzetbelasting neemt als gevolg van de economische ontwikkeling met 1,6 procent toe en blijft daarmee in mindere mate achter bij de economische groei. Gemiddeld blijven de andere indirecte belastingen sterker achter met een niet-beleidsmatige ontwikkeling van 0,7 procent.
 De endogene groei bij de indirecte belastingen bedraagt 1,3 procent en blijft daarmee achter bij de nominale ontwikkeling van het bbp. De groei van de indirecte belastingen wordt vrijwel volledig bepaald door de btw-ontvangsten, verreweg de grootste post bij de indirecte belastingen. De waardeontwikkeling van de particuliere consumptie is met 2,0 procent gematigd en blijft nog enigszins achter bij de groei van het bbp. Dat komt met name door de negatieve ontwikkeling van het aandeel van de duurzame consumptie daarin. Tegenover de positieve ontwikkeling van de particuliere consumptie staat een negatieve ontwikkeling van de overheidsinvesteringen. Per saldo resteert een positieve endogene groei van de btw-ontvangsten van 1,6 procent. De endogene groei van de ontvangsten van de overige indirecte belastingen kent absoluut gezien een zeer bescheiden ontwikkeling in 2013. De bpm-ontvangsten worden bepaald door het aantal autoverkopen en het aandeel van kleinere en/of zuinigere auto’s daarin. In 2013 komen de bpm-ontvangsten naar verwachting wat lager uit dan in 2012. Verder kennen de ontvangsten uit de accijnzen in 2013 een zeer bescheiden toename met 0,5 procent. In 2013 wordt een beperkte negatieve ontwikkeling van de ontvangsten uit de overdrachtsbelasting verwacht, grotendeels als gevolg van een verdere daling van de huizenprijzen. Ten slotte is voor de motorrijtuigenbelasting de grootte van het wagenpark bepalend, in 2013 groeien de ontvangsten uit de motorrijtuigenbelasting met 1,9 procent.
 De endogene ontwikkeling van de directe belastingen bedraagt 1,3 procent is en daarmee dus eveneens minder positief dan de nominale ontwikkeling van het bbp van 2,5 procent. De ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing groeien in 2013 met 1,0 procent. Bij de loonheffing drukt de negatieve ontwikkeling van de werkgelegenheid de endogene groei. Daaraan biedt de positieve loonontwikkeling enig tegenwicht. De ontvangsten uit de inkomensheffing nemen toe door een positieve winstontwikkeling van zelfstandigen die belastingplichtig zijn voor de inkomstenbelasting. De vpb-ontvangsten groeien endogeen met 3,2 procent. Na een negatieve winstontwikkeling in 2012, is in 2013 naar verwachting weer sprake van een groei. In lijn hiermee nemen de ontvangsten uit de dividendbelasting toe met 2,5 procent.
 
 
 
 2.3.2
 Het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten.
 
 In 2013 bedraagt het effect van beleidsmaatregelen op de belasting- en premieontvangsten 9,6 miljard euro. Dit betreft een saldo van vele maatregelen van zowel dit kabinet als vorige kabinetten. Het grootste gedeelte hiervan – 8,3 miljard euro – is het gevolg van het Begrotingsakkoord. De maatregelen genomen tot en met de Miljoennennota 2012 leiden tot 1,4 miljard euro hogere ontvangsten. Dit betreft een saldo van een groot aantal maatregelen. Het aflopen van de liquiditeitsverruimende crisismaatregelen voor bedrijven heeft een flink positief effect op de ontvangsten in 2013. Daar staan lagere ontvangsten tegenover, onder andere als gevolg van de introductie van de vitaliteitspaarregeling en het afschaffen van de verpakkingenbelasting per 1 januari 2013. De maatregelen uit het Begrotingsakkoord leiden in 2013 zoals gezegd per saldo tot 8,3 miljard euro hogere belasting en premieontvangsten. Qua omvang (= effect op de inkomsten) belangrijke maatregelen uit het Begrotingsakkoord zijn onder andere de verhoging van het algemene btw-tarief met 2 procent, de verhoging van de tabaks- en alcoholaccijnzen, de verhoging van de energiebelasting, het eenmalig bevriezen van belastingschijven en heffingskortingen, de tijdelijke werkgeversheffing voor inkomens hoger dan 150 000 euro, het afschaffen van de vrijstelling voor woon-werkverkeer en de versobering van het vitaliteitspakket. De overige maatregelen genomen na de Miljoenennota 2012 hebben per saldo geen effect op de ontvangsten.
 
 In tabel 2.3.1 wordt het effect van de beleidsmaatregelen (oftewel de autonome mutatie) op de ontvangsten in 2013 per belastingsoort getoond. Dit effect betreft zoals gezegd zowel beleid van vorige kabinetten met in 2013 nog een op- of neerwaarts effect op de inkomsten ten opzichte van 2012, als beleid van het huidige kabinet. Zo betreft de autonome mutatie van 3,1 miljard euro bij de omzetbelasting grotendeels de verhoging van het algemene tarief met 2 procent en de autonome mutatie van – 0,3 miljard euro bij de verpakkingsbelasting het afschaffen van deze belastingsoort.
 De mutaties bij de omzetbelasting, accijnzen en de belastingen op milieugrondslag volgen (vrijwel) volledig uit het Begrotingsakkoord. De autonome mutatie bij de loon- en inkomensheffing van in totaal 2,9 miljard euro is het resultaat van vele minnen en plussen. Zo leidt het aflopen van de liquiditeitsverruimende crisismaatregelen voor bedrijven ook bij de inkomensheffing tot positieve kasontvangsten in 2013. Dit betreft het deel met betrekking tot IB-ondernemers. Hier staan lagere kastontvangsten tegenover onder andere als gevolg van de introductie van de vitaliteitspaarregeling. Per saldo resteert een negatieve autonome mutatie bij de inkomensheffing. Bij de loonheffing betreft de autonome mutatie van 3,0 miljard met name maatregelen uit het Begrotingsakkoord. Daartoe behoren onder andere eerder genoemde maatregelen als het afschaffen van de vrijstelling voor woon-werkverkeer, het bevriezen van de belastingschijven en heffingskortingen en de tijdelijke werkgeversheffing voor inkomens hoger dan 150 000 euro die tot hogere ontvangsten leiden, maar ook enkele koopkrachtverbeterende maatregelen die tot lagere ontvangsten leiden. Bij de vennootschapsbelasting leiden maatregelen per saldo tot 1,5 miljard euro hogere ontvangsten. Dit betreft onder andere het aflopen van de eerder genoemde liquiditeitsverruimende crisismaatregelen voor bedrijven alsmede de renteaftrekbeperking bij excessieve aftrek van deelnemingsrente uit het Begrotingsakkoord.
 
 
 
 Tabel 2.3.2 Budgettair effect van belasting- en premiemaatregelen 2013 (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen en premies kas
 
 
 Belastingen en premies op transactiebasis
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 
 
 Zorgpremies
 
 
 2 129
 
 
 2 091
 
 
 2 091
 
 
 
 
 Zorgtoeslag
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 238
 
 
 
 
 Regeerakkoord (excl. SDE+)
 
 
 679
 
 
 631
 
 
 660
 
 
 
 
 Koopkracht
 
 
 747
 
 
 885
 
 
 863
 
 
 
 
 Afschaffen onbelaste reiskostenvergoeding woon-werkverkeer
 
 
 1 238
 
 
 1 375
 
 
 1 375
 
 
 
 
 Verhoging algemene btw-tarief
 
 
 3 000
 
 
 3 045
 
 
 3 045
 
 
 
 
 Btw overig
 
 
 76
 
 
 69
 
 
 69
 
 
 
 
 Liquiditeitsverruiming
 
 
 1 614
 
 
 1 681
 
 
 0
 
 
 
 
 Vpb grondslagverbreding
 
 
 437
 
 
 206
 
 
 198
 
 
 
 
 Sectorfondspremies en sociale premies
 
 
 – 590
 
 
 – 590
 
 
 – 590
 
 
 
 
 Vitaliteitspakket
 
 
 – 262
 
 
 – 617
 
 
 – 63
 
 
 
 
 Accijnsverhogingen begrotingsakkoord
 
 
 424
 
 
 471
 
 
 471
 
 
 
 
 Verhoging energiebelasting aardgas, kolenbelasting en afschaffen rode diesel
 
 
 657
 
 
 730
 
 
 730
 
 
 
 
 Afschaffen kleine belastingen
 
 
 – 423
 
 
 – 423
 
 
 – 302
 
 
 
 
 Heffing hoge inkomens
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 SDE+
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 
 
 ETS
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 700
 
 
 
 
 Afschaffen KvK-heffingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 156
 
 
 
 
 OPL en Brutering 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 86
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 556
 
 
 – 581
 
 
 – 245
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 9 632
 
 
 
 
 9 474
 
 
 
 
 9 122
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2.3.2 geeft een overzicht van het budgettaire beslag van beleidsmaatregelen op zowel kas- als transactiebasis en tevens het effect daarvan op de lastenontwikkeling in 2013. Het verschil tussen het totale effect van het beleid op de ontvangsten en de lastenontwikkeling wordt veroorzaakt doordat sommige maatregelen wel gevolgen hebben voor de inkomsten maar niet relevant zijn voor de lastenontwikkeling. Zo is de zorgtoeslag vanwege de directe koppeling met de nominale premie wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar betreft dit geen belasting- en premieontvangsten. Hetzelfde geldt voor de SDE+, het ETS, de lasten voor de lokale overheden (OPL) en de bruteringscorrectie. Deze zijn wel relevant voor de lastenontwikkeling, maar niet voor de belasting- en premieontvangsten Rijk. Daarnaast zijn er ook verschillen tussen het transactiemoment van belasting- en premieontvangsten en het moment waarop de betreffende belasting of premie daadwerkelijk in kas wordt ontvangen.
 
 
 
 
 2.4
 Meerjarige ontvangstenraming
 
 De ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten voor de periode 2012–2017 is weergegeven in tabel 2.4.1. De ramingen voor 2012 en 2013 zijn in voorgaande paragrafen toegelicht.
 
 Tabel 2.4.1. Meerjarige belasting- en premieraming op EMU-basis (in miljarden euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 223,1
 
 
 235,4
 
 
 240,0
 
 
 246,8
 
 
 257,0
 
 
 268,3
 
 
 
 
 wv belastingen op kasbasis
 
 
 131,9
 
 
 139,4
 
 
 141,4
 
 
 147,3
 
 
 152,1
 
 
 158,8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.5
 De belastingraming 2012–2013
 
 Tabel 2.5.1 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van de belasting- en premieontvangsten 2012 en 2013 op kasbasis en de aansluiting naar EMU-basis.
 
 Tabel 2.5.1. Overzicht van belasting- en premieontvangsten 2012–2013 (in miljoenen euro's)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vermoedelijke uitkomsten 2012
 
 
 Ontwerpbegroting 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Indirecte belastingen
 
 
 
 
 68 162
 
 
 
 
 73 709
 
 
 
 
 
 Invoerrechten
 
 
 2 294
 
 
 2 370
 
 
 
 
 Omzetbelasting
 
 
 41 309
 
 
 45 953
 
 
 
 
 Belasting op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 1 831
 
 
 1 810
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 11 279
 
 
 11 979
 
 
 
 
 – Accijns van lichte olie
 
 
 4 033
 
 
 4 100
 
 
 
 
 – Accijns van minerale oliën, anders dan lichte olie
 
 
 3 733
 
 
 4 047
 
 
 
 
 – Tabaksaccijns
 
 
 2 525
 
 
 2 756
 
 
 
 
 – Alcoholaccijns
 
 
 312
 
 
 326
 
 
 
 
 – Bieraccijns
 
 
 375
 
 
 404
 
 
 
 
 – Wijnaccijns
 
 
 302
 
 
 344
 
 
 
 
 Belastingen van rechtsverkeer
 
 
 2 413
 
 
 2 349
 
 
 
 
 – Overdrachtsbelasting
 
 
 1 309
 
 
 1 214
 
 
 
 
 – Assurantiebelasting
 
 
 1 109
 
 
 1 140
 
 
 
 
 – Kapitaalsbelasting
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 3 586
 
 
 3 624
 
 
 
 
 Belastingen op een milieugrondslag
 
 
 4 267
 
 
 4 724
 
 
 
 
 – Grondwaterbelasting
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 – Afvalstoffenbelasting
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 – Energiebelasting
 
 
 4 142
 
 
 4 495
 
 
 
 
 – Waterbelasting
 
 
 124
 
 
 124
 
 
 
 
 – Brandstoffenheffingen
 
 
 1
 
 
 105
 
 
 
 
 Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken e.a. 
 
 
 157
 
 
 157
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen
 
 
 134
 
 
 137
 
 
 
 
 Verpakkingenbelasting
 
 
 293
 
 
 0
 
 
 
 
 Bankbelasting
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 
 
 Verhuurderheffing
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directe belastingen
 
 
 
 
 63 667
 
 
 
 
 65 555
 
 
 
 
 
 Inkomstenbelasting kas
 
 
 39
 
 
 – 142
 
 
 
 
 Loonbelasting kas
 
 
 46 286
 
 
 46 346
 
 
 
 
 Dividendbelasting
 
 
 2 562
 
 
 2 626
 
 
 
 
 Kansspelbelasting
 
 
 467
 
 
 477
 
 
 
 
 Vennootschapsbelasting
 
 
 12 944
 
 
 14 858
 
 
 
 
 – Gassector kas
 
 
 1 700
 
 
 1 800
 
 
 
 
 – Niet-gassector kas
 
 
 11 244
 
 
 13 058
 
 
 
 
 Vermogensbelasting
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 
 
 Successierechten
 
 
 1 357
 
 
 1 379
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet nader toe te rekenen belastingontvangsten
 
 
 22
 
 
 22
 
 
 
 
 Belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
 
 
 88
 
 
 92
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belastingen
 
 
 
 
 131 940
 
 
 
 
 139 378
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premies volksverzekeringen kas
 
 
 37 616
 
 
 41 432
 
 
 
 
 Premies werknemersverzekeringen
 
 
 52 095
 
 
 53 837
 
 
 
 
 wv zorgpremies
 
 
 35 822
 
 
 37 824
 
 
 
 
 Aansluiting naar EMU-basis
 
 
 1 403
 
 
 779
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal belasting- en premieontvangsten op EMU-basis
 
 
 
 
 223 054
 
 
 
 
 235 427
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo
 
 3
 EMU-saldo
 
 De collectieve uitgaven bestaan uit de begrotingsgefinancierde uitgaven van het Rijk, de premiegefinancierde uitgaven van de sociale fondsen7De sociale fondsen zijn de «verzekeringsfondsen» betrekking hebbende op de volksverzekeringen (inclusief zorg) en de werknemersverzekeringen. en de uitgaven van de lokale overheden. Hetzelfde geldt voor de collectieve inkomsten. Omdat zowel de inkomsten als de uitgaven op de verschillende begrotingen op kasbasis worden gerapporteerd, moet gecorrigeerd worden voor kas-transverschillen (ktv’s), aangezien het EMU-saldo een begrip op transbasis is. Daarnaast tellen financiële transacties niet mee in het EMU-saldo, maar alleen in de EMU-schuld. De ramingen voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de Macro Economische Verkenning 2013 van het CPB. De ramingen voor 2014 en 2015 zijn op basis van technische extrapolaties hiervan en de Juniraming 2012.
 Om dubbeltellingen te voorkomen, moeten de onderlinge betalingen van het totaal worden afgetrokken (zowel bij de collectieve uitgaven als bij de collectieve inkomsten). Een voorbeeld van een onderlinge betaling van het Rijk aan de lokale overheden is de wet werk en bijstand (WWB). Het Rijk neemt dit op als een uitgave, terwijl de lokale overheden dit als inkomsten boeken, waarmee zij op hun beurt uitgaven bekostigen. Om uitgaven niet twee keer mee te nemen, wordt hiervoor gecorrigeerd in de vorm van een consolidatiepost.
 
 Tabel 3.1 EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten Rijk
 
 
 159 363
 
 
 160 052
 
 
 165 108
 
 
 166 237
 
 
 173 647
 
 
 
 
 
 w.v. belastingontvangsten
 
 
 131 541
 
 
 131 940
 
 
 139 378
 
 
 141 371
 
 
 147 262
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 w.v. niet-belastingontvangsten
 
 
 35 786
 
 
 29 231
 
 
 28 475
 
 
 28 597
 
 
 28 399
 
 
 zie tabel 1.3
 
 
 
 
 w.v. ktv's en financiële transacties1Dit betreft de optelling van de ktv belastingen en ktv’s en financiële transacties niet-belastingontvangsten.
 
 
 – 7 965
 
 
 – 1 118
 
 
 – 2 745
 
 
 – 3 731
 
 
 – 2 014
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 103 907
 
 
 108 752
 
 
 111 465
 
 
 115 225
 
 
 116 947
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Inkomsten lokale overheden
 
 
 94 854
 
 
 95 433
 
 
 95 311
 
 
 97 151
 
 
 98 194
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen2 De onderlinge betalingen tussen Rijk en sociale fondsen bestaan uit de Rijksbijdragen, de rentebaten en rente-uitgaven (zie tabel 3.4)
 
 
 – 17 312
 
 
 – 18 829
 
 
 – 15 792
 
 
 – 16 820
 
 
 – 17 627
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
 
 
 – 69 991
 
 
 – 70 361
 
 
 – 70 716
 
 
 – 71 361
 
 
 – 72 283
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Inkomsten collectieve sector
 
 
 
 
 270 820
 
 
 
 
 275 046
 
 
 
 
 285 376
 
 
 
 
 290 432
 
 
 
 
 298 878
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven Rijk
 
 
 176 295
 
 
 174 889
 
 
 170 965
 
 
 175 467
 
 
 178 252
 
 
 
 
 
 w.v. uitgaven
 
 
 189 562
 
 
 186 055
 
 
 182 911
 
 
 187 330
 
 
 191 667
 
 
 zie tabel 1.2
 
 
 
 
 w.v. ktv's en financiële transacties
 
 
 – 13 267
 
 
 – 11 166
 
 
 – 11 946
 
 
 – 11 864
 
 
 – 13 416
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 110 951
 
 
 114 306
 
 
 119 076
 
 
 123 928
 
 
 128 486
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Uitgaven lokale overheden
 
 
 97 885
 
 
 98 364
 
 
 98 512
 
 
 99 402
 
 
 100 025
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan sociale fondsen
 
 
 – 17 312
 
 
 – 18 829
 
 
 – 15 792
 
 
 – 16 820
 
 
 – 17 627
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 Consolidatie: Rijk aan lokale overheden
 
 
 – 69 991
 
 
 – 70 361
 
 
 – 70 716
 
 
 – 71 361
 
 
 – 72 283
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 Uitgaven collectieve sector
 
 
 
 
 297 829
 
 
 
 
 298 369
 
 
 
 
 302 046
 
 
 
 
 310 615
 
 
 
 
 316 852
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 – 27 009
 
 
 
 
 – 23 323
 
 
 
 
 – 16 669
 
 
 
 
 – 20 183
 
 
 
 
 – 17 974
 
 
 
 
 
 
 Bruto binnenlands product (in miljarden euro)
 
 
 602
 
 
 607
 
 
 622
 
 
 642
 
 
 662
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 – 4,5%
 
 
 
 
 – 3,8%
 
 
 
 
 – 2,7%
 
 
 
 
 – 3,1%
 
 
 
 
 – 2,7%
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.2 bevat de EMU-saldi van de drie samenstellende delen van de collectieve sector. Deze saldi kunnen ook worden berekend door in tabel 3.1 de uitgaven van de inkomsten af te trekken per overheidslaag.
 
 Tabel 3.2 Opbouw EMU-saldo collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 – 16 934
 
 
 – 14 838
 
 
 – 5 857
 
 
 – 9 229
 
 
 – 4 604
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 – 7 044
 
 
 – 5 554
 
 
 – 7 611
 
 
 – 8 702
 
 
 – 11 539
 
 
 zie tabel 3.4
 
 
 
 
 EMU-saldo lokale overheden
 
 
 – 3 031
 
 
 – 2 931
 
 
 – 3 201
 
 
 – 2 251
 
 
 – 1 831
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector
 
 
 
 
 – 27 009
 
 
 
 
 – 23 323
 
 
 
 
 – 16 669
 
 
 
 
 – 20 183
 
 
 
 
 – 17 974
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 
 
 – 4,5%
 
 
 
 
 – 3,8%
 
 
 
 
 – 2,7%
 
 
 
 
 – 3,1%
 
 
 
 
 – 2,7%
 
 
 
 
 
 
 
 In de tabellen 3.3 tot en met 3.5 wordt per overheidslaag een onderbouwing voor het betreffende EMU-saldo gegeven.
 
 Tabel 3.3 EMU-saldo Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Belastingontvangsten
 
 
 131 541
 
 
 131 940
 
 
 139 378
 
 
 141 371
 
 
 147 262
 
 
 zie tabel 2.4.1
 
 
 
 
 Af: Netto Rijksuitgaven op kasbasis
 
 
 153 776
 
 
 156 824
 
 
 154 436
 
 
 158 734
 
 
 163 268
 
 
 zie tabel 1.1
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 5 302
 
 
 10 047
 
 
 9 201
 
 
 8 133
 
 
 11 402
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 
 EMU-saldo Rijk
 
 
 
 
 – 16 934
 
 
 
 
 – 14 838
 
 
 
 
 – 5 857
 
 
 
 
 – 9 229
 
 
 
 
 – 4 604
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.4 EMU-saldo sociale fondsen (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 Premie-inkomsten
 
 
 86 595
 
 
 89 884
 
 
 95 610
 
 
 98 196
 
 
 98 919
 
 
 
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 17 307
 
 
 18 867
 
 
 15 854
 
 
 17 029
 
 
 18 028
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Inkomsten sociale fondsen
 
 
 
 
 103 907
 
 
 
 
 108 752
 
 
 
 
 111 465
 
 
 
 
 115 225
 
 
 
 
 116 947
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven SZA
 
 
 49 431
 
 
 51 067
 
 
 53 214
 
 
 54 434
 
 
 55 522
 
 
 zie tabel 1.7
 
 
 
 
 Premiegefinancierde uitgaven Zorg
 
 
 58 590
 
 
 60 857
 
 
 63 675
 
 
 67 136
 
 
 70 370
 
 
 zie tabel 1.8
 
 
 
 
 Rente-uitgaven
 
 
 0
 
 
 38
 
 
 63
 
 
 209
 
 
 401
 
 
 
 
 
 Bemiddelingskosten zorgverzekeraars
 
 
 1 817
 
 
 2 353
 
 
 2 136
 
 
 2 180
 
 
 2 230
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 1 113
 
 
 – 9
 
 
 – 12
 
 
 – 32
 
 
 – 37
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven sociale fondsen
 
 
 
 
 110 951
 
 
 
 
 114 306
 
 
 
 
 119 076
 
 
 
 
 123 928
 
 
 
 
 128 486
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo sociale fondsen
 
 
 
 
 – 7 044
 
 
 
 
 – 5 554
 
 
 
 
 – 7 611
 
 
 
 
 – 8 702
 
 
 
 
 – 11 539
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.5 EMU-saldo lokale overheden (in miljoenen euro)1De ramingen voor de belastinginkomsten en uitgaven van de lokale overheden zijn gebaseerd op de MEV 2013 voor 2012 en 2013 en MLT 2012-2017 voor 2014 en 2015.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Belastinginkomsten
 
 
 8 675
 
 
 8 829
 
 
 8 817
 
 
 8 847
 
 
 9 087
 
 
 
 
 Rijksbijdragen2 Rijksbijdragen zijn bedoeld voor uitgaven die door de gemeente gedaan worden, maar bekostigd worden door het Rijk. Hierbij moet gedacht worden aan het GFPF, de WWB, WSW, BDU en het bijzonder onderwijs.
 
 
 69 991
 
 
 70 361
 
 
 70 716
 
 
 71 361
 
 
 72 283
 
 
 
 
 Overige inkomsten3 Overige inkomsten zijn de ontvangsten uit leges, eigen betalingen, rente, dividenden etc.
 
 
 16 188
 
 
 16 242
 
 
 15 778
 
 
 16 943
 
 
 16 824
 
 
 
 
 
 Inkomsten lokale overheden
 
 
 
 
 94 854
 
 
 
 
 95 433
 
 
 
 
 95 311
 
 
 
 
 97 151
 
 
 
 
 98 194
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven lokale overheden
 
 
 
 
 97 885
 
 
 
 
 98 364
 
 
 
 
 98 512
 
 
 
 
 99 402
 
 
 
 
 100 025
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo lokale overheden
 
 
 
 
 – 3 031
 
 
 
 
 – 2 931
 
 
 
 
 – 3 201
 
 
 
 
 – 2 251
 
 
 
 
 – 1 831
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3.6 Historisch overzicht EMU-saldo
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 EMU-saldo (in miljarden euro)
 
 
 – 1,1
 
 
 – 9,7
 
 
 – 14,9
 
 
 – 8,6
 
 
 – 1,4
 
 
 2,9
 
 
 1,0
 
 
 3,1
 
 
 – 32,1
 
 
 – 30,1
 
 
 – 27,0
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 573
 
 
 589
 
 
 602
 
 
 
 
 EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 2,1%
 
 
 – 3,1%
 
 
 – 1,7%
 
 
 – 0,3%
 
 
 0,5%
 
 
 0,2%
 
 
 0,5%
 
 
 – 5,6%
 
 
 – 5,1%
 
 
 – 4,5%
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld
 
 4
 EMU-schuld
 
 
 Tabel 4.1 Financieringsbehoefte Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort Rijk
 
 
 
 
 16 934
 
 
 
 
 14 838
 
 
 
 
 5 857
 
 
 
 
 9 229
 
 
 
 
 4 604
 
 
 
 zie tabel 3.3
 
 
 
 
 Bij: Ktv's en financiële transacties
 
 
 5 302
 
 
 10 047
 
 
 9 201
 
 
 8 133
 
 
 11 402
 
 
 zie tabel 1.4
 
 
 
 
 Bij: Overbruggingskrediet FBN/ABN
 
 
 – 825
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 150
 
 
 
 
 
 Bij: Obligaties Antillen
 
 
 115
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bij: Derdenrekening
 
 
 275
 
 
 533
 
 
 152
 
 
 43
 
 
 – 38
 
 
 
 
 
 
 Financieringstekort Rijk op kasbasis
 
 
 
 
 21 801
 
 
 
 
 25 418
 
 
 
 
 15 210
 
 
 
 
 17 205
 
 
 
 
 15 818
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.2 Opbouw EMU-schuld collectieve sector (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld primo
 
 
 
 
 371 784
 
 
 
 
 394 197
 
 
 
 
 434 367
 
 
 
 
 447 152
 
 
 
 
 463 975
 
 
 
 
 
 
 Financieringstekort Rijk
 
 
 21 801
 
 
 25 418
 
 
 15 210
 
 
 17 205
 
 
 15 818
 
 
 zie tabel 4.1
 
 
 
 
 EMU-tekort lokale overheden
 
 
 3 031
 
 
 2 931
 
 
 3 201
 
 
 2 251
 
 
 1 831
 
 
 zie tabel 3.5
 
 
 
 
 ING back-up faciliteit
 
 
 – 2 707
 
 
 – 1 852
 
 
 – 1 524
 
 
 – 1 704
 
 
 – 1 239
 
 
 
 
 
 EFSF1Voor de raming van de schuld van de leningen die het EFSF aan Spanje zal verstrekken is uitgegaan van de huidige beschikbare informatie. Dit houdt in dat er in de ramingen van uit wordt gegaan dat het programma voor de herkapitalisatie van de Spaanse banken volledig uit het EFSF gefinancierd wordt. Dit omdat het ESM op moment van schrijven nog niet in werking is getreden. Ook wordt in de raming verondersteld dat zodra de tranche beschikbaar komt, hier door Spanje geheel op getrokken wordt.2Voor de raming van de schuld van de leningen die het EFSF aan Griekenland zal verstrekken is uitgegaan van de huidige beschikbare informatie. Dit wil zeggen dat in de raming ervan uit gegaan wordt dat Griekenland zich houdt aan de afspraken en de tranches worden uitgekeerd conform de Memorandum of Understanding van maart 2012.
 
 
 993
 
 
 13 674
 
 
 1 898
 
 
 1 071
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Schatkistbankieren
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 6 000
 
 
 – 2 000
 
 
 – 2 000
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 – 705
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld ultimo
 
 
 
 
 394 197
 
 
 
 
 434 367
 
 
 
 
 447 152
 
 
 
 
 463 976
 
 
 
 
 478 386
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 65,5%
 
 
 
 
 71,5%
 
 
 
 
 71,9%
 
 
 
 
 72,2%
 
 
 
 
 72,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.3 Opbouw EMU-schuldquote (in procenten bbp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 Bron
 
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote primo
 
 
 
 
 63,1%
 
 
 
 
 65,5%
 
 
 
 
 71,5%
 
 
 
 
 71,9%
 
 
 
 
 72,2%
 
 
 
 
 
 
 EMU-tekort collectieve sector1De rente-uitgaven en dividendontvangsten als gevolg van de interventies in de financiële sector lopen mee in het totale EMU-saldo.
 
 
 4,5%
 
 
 3,8%
 
 
 2,7%
 
 
 3,1%
 
 
 2,7%
 
 
 zie tabel 3.2
 
 
 
 
 Financiële en Europese interventies
 
 
 – 0,6%
 
 
 1,9%
 
 
 – 0,1%
 
 
 – 0,2%
 
 
 – 0,4%
 
 
 
 
 
 Overige financiële transacties
 
 
 – 0,1%
 
 
 0,8%
 
 
 – 0,5%
 
 
 – 0,3%
 
 
 – 0,1%
 
 
 
 
 
 Noemereffect bbp
 
 
 – 1,4%
 
 
 – 0,6%
 
 
 – 1,7%
 
 
 – 2,3%
 
 
 – 2,2%
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuldquote ultimo
 
 
 
 
 65,5%
 
 
 
 
 71,5%
 
 
 
 
 71,9%
 
 
 
 
 72,2%
 
 
 
 
 72,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4.4 Historisch overzicht EMU-schuld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2001
 
 
 2002
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 2011
 
 
 
 
 
 
 EMU-schuld (in miljarden euro)
 
 
 227
 
 
 235
 
 
 248
 
 
 258
 
 
 266
 
 
 256
 
 
 259
 
 
 348
 
 
 348
 
 
 372
 
 
 394
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 448
 
 
 465
 
 
 477
 
 
 491
 
 
 513
 
 
 540
 
 
 572
 
 
 594
 
 
 573
 
 
 589
 
 
 602
 
 
 
 
 EMU-schuld collectieve sector (in procenten bbp)
 
 
 50,7%
 
 
 50,5%
 
 
 52,0%
 
 
 52,4%
 
 
 51,8%
 
 
 47,4%
 
 
 45,3%
 
 
 58,5%
 
 
 60,8%
 
 
 63,1%
 
 
 65,5%
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 5
 Inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 
 
 5.1
 Inleiding
 
 Deze bijlage bevat informatie over inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven in de Nederlandse fiscale wetgeving.
 Inkomstenbeperkende regelingen zijn regelingen die de te betalen inkomstenbelasting beperken, maar wel onderdeel zijn van de primaire heffingsstructuur. Ze vormen nadere bepalingen voor de draagkracht, die als maatstaf dient voor de inkomstenbelasting. Er zijn vele voorbeelden van regelingen die als nadere (inperkende) afbakening van de grondslag kunnen worden beschouwd. In de begrotingsregels 2011–2015 is afgesproken dat in de Miljoenennota bij de inkomstenbeperkende regelingen alleen het budgettaire beslag van de fiscale behandeling van de eigen woning en de pensioenen wordt opgenomen8Kamerstuk II, 32 500, nr. 29/30.. Dit zijn de belangrijkste inkomstenbeperkende regelingen.
 Onder een belastinguitgave (in enge zin) wordt verstaan een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van belastingontvangsten, die voorvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingstructuur van de wet. De budgettaire gevolgen van fiscale maatregelen vanaf 2013 en verdere jaren in de sfeer van zowel de inkomstenbeperkende regelingen als de belastinguitgaven worden weergegeven in tabel 5.2.1. De budgettaire overzichten van de inkomstenbeperkende regelingen en de belastinguitgaven zijn opgenomen in de tabellen 5.3.1 tot en met 5.3.3. De toelichting op de afzonderlijke belastinguitgaven – onder meer bestaande uit een beschrijving van de regeling en een weergave van de doelstelling, het verantwoordelijke ministerie, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluaties en een programmering van evaluaties voor toekomstige jaren – is als internetbijlage beschikbaar op www.rijksbegroting.nl.
 In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op de evaluaties van belastinguitgaven. In paragraaf 5.5 wordt aandacht besteed aan de ramingbijstellingen ten opzichte van de ramingen zoals opgenomen in de Startnota9Kamerstuk II, 32 500, nr. 29.. Deze paragraaf is een uitvloeisel van de afspraak van de begrotingsregels 2011–2015 dat het budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin dient te worden afgezet tegen de aan het begin van de kabinetsperiode verwachte ontwikkeling. In paragraaf 5.5 wordt de huidige raming voor het belastingjaar 2013 afgezet tegen de benchmark van de Startnota voor het belastingjaar 2013. Een nieuwe benchmark zal bij de komende startbrief van het nieuw te vormen kabinet worden opgesteld voor de jaren 2013–2017.
 
 
 
 5.2
 Maatregelen inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2013
 
 Tabel 5.2.1 bevat een overzicht van de maatregelen op het gebied van de inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven per 2013, zoals opgenomen in het Belastingplan 2013, de Overige Fiscale Maatregelen 2013 en het Begrotingsakkoord 2013. Voor een inhoudelijke uitleg van de maatregelen wordt verwezen naar deze wetsvoorstellen.
 
 Tabel 5.2.1 Maatregelen per 2013, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)*
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 structureel
 
 
 
 
 
 
 Pensioenen in eigen beheer
 
 
 36
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Keuzeregeling art. 2.5. IB en hypotheekrente aftrek
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Woningmarkt: koop
 
 
 – 5
 
 
 – 15
 
 
 – 31
 
 
 – 5 400
 
 
 
 
 Fiscale gevolgen AOW-leeftijd en Witteveenkader
 
 
 – 50
 
 
 – 434
 
 
 – 515
 
 
 – 300
 
 
 
 
 Totaal inkomstenbeperkende regelingen
 
 
 – 9
 
 
 – 437
 
 
 – 534
 
 
 – 5 688
 
 
 
 
 Scholingsuitgaven
 
 
 – 18
 
 
 – 18
 
 
 – 18
 
 
 – 18
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 – 14
 
 
 – 17
 
 
 – 28
 
 
 – 38
 
 
 
 
 S&O-afdrachtvermindering
 
 
 20
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Afschaffen tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 – 250
 
 
 
 
 BTW podiumkunsten per 1 juli 2012 weer onder normaal tarief
 
 
 – 90
 
 
 – 90
 
 
 – 90
 
 
 – 90
 
 
 
 
 Pakket heffingskortingen groene beleggingen
 
 
 3
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 37
 
 
 
 
 Totaal belastinguitgaven
 
 
 – 349
 
 
 – 338
 
 
 – 349
 
 
 – 359
 
 
 
 
 
 * – = opbrengst; + = derving; 
 
 
 Horizonbepaling
 
 Vorig jaar is een begin gemaakt met het opnemen van een horizonbepaling bij belastinguitgaven. De horizonbepaling dwingt om (opnieuw) de afweging te maken of aan de belastinguitgave (opnieuw) prioriteit wordt gegeven. Daarvoor is tenminste een evaluatie nodig die aantoont dat de regeling doelmatig en effectief is. Als een positieve evaluatie ontbreekt, vervalt de regeling automatisch.
 Als een belastinguitgave nieuw wordt geïntroduceerd of een bestaande belastinguitgave wordt geëvalueerd is dat aanleiding om het opnemen van een horizonbepaling te overwegen.
 
 Recent is de afdrachtvermindering onderwijs geëvalueerd. Voor de conclusies van dit onderzoek wordt verwezen naar paragraaf 5.4. In het Belastingplan 2013 zijn maatregelen opgenomen om het onbedoelde gebruik tegen te gaan. Er is voor deze belastinguitgave een horizonbepaling opgenomen van vijf jaar om de doelmatige inzet van het fiscale instrument te borgen. Uitgangspunt van het kabinet ten aanzien van deze horizonbepaling is dat, mocht de evaluatie ten behoeve van deze horizonbepaling aanleiding geven voor beleidsbeëindiging, voor het oorspronkelijke doel (leerwerktrajecten) middelen beschikbaar blijven. Deze nieuwe horizonbepaling voor een bestaande belastinguitgave is in lijn met de motie Dijkgraaf.10Kamerstukken II 2011/12, 33 003, nr. 54.
 
 
 
 5.3
 Een overzicht van inkomstenbeperkende regelingen en belastinguitgaven
 
 In tabel 5.3.1 wordt de budgettaire derving weergegeven van de inkomstenbeperkende regelingen voor de eigen woning en voor de pensioenen voor de periode 2011–2017.
 
 Tabel 5.3.1 Overzicht inkomstenbeperkende regelingen 2011–2017, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljard)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Eigen woning 
 
 
 9,4
 
 
 9,3
 
 
 9,4
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 9,5
 
 
 
 
 Pensioenen (box 3)
 
 
 13,0
 
 
 14,0
 
 
 13,8
 
 
 13,8
 
 
 13,9
 
 
 14,3
 
 
 15,0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 22,5
 
 
 
 
 23,3
 
 
 
 
 23,2
 
 
 
 
 23,2
 
 
 
 
 23,4
 
 
 
 
 23,8
 
 
 
 
 24,5
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 
 3,74
 
 
 
 
 3,84
 
 
 
 
 3,72
 
 
 
 
 3,60
 
 
 
 
 3,53
 
 
 
 
 3,47
 
 
 
 
 3,43
 
 
 
 
 
 
 
 De tabellen 5.3.2 en 5.3.3 bevatten meerjarige overzichten van de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen respectievelijk de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen voor de periode 2011–2017. Bij de ramingen is rekening gehouden met voorgenomen beleid.
 In tabel 5.3.2 is eveneens het equivalent van de belastinguitgave voor de premie-inkomsten werknemersverzekeringen opgenomen. Een nadere uitsplitsing is opgenomen in de begroting van SZW.
 
 
 Tabel 5.3.2 Belastinguitgaven in de belastingen op inkomen, winst en vermogen 2011–2017, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op ondernemingen
 
 
 
 
 3 644
 
 
 
 
 3 762
 
 
 
 
 4 011
 
 
 
 
 4 228
 
 
 
 
 4 293
 
 
 
 
 4 359
 
 
 
 
 4 426
 
 
 
 
 
 
 a) algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1 666
 
 
 1 763
 
 
 1 859
 
 
 1 887
 
 
 1915
 
 
 1944
 
 
 1973
 
 
 
 
 Extra zelfstandigenaftrek starters
 
 
 101
 
 
 102
 
 
 107
 
 
 108
 
 
 110
 
 
 111
 
 
 112
 
 
 
 
 Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 FOR, niet omgezet in lijfrente
 
 
 60
 
 
 52
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 54
 
 
 55
 
 
 
 
 Meewerkaftrek
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Stakingsaftrek
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 14
 
 
 
 
 Doorschuiving stakingswinst
 
 
 204
 
 
 214
 
 
 226
 
 
 239
 
 
 253
 
 
 267
 
 
 282
 
 
 
 
 Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in successiewet
 
 
 189
 
 
 193
 
 
 197
 
 
 200
 
 
 204
 
 
 208
 
 
 211
 
 
 
 
 Doorschuiving inkomen uit aanmerkelijk belang
 
 
 92
 
 
 92
 
 
 94
 
 
 95
 
 
 96
 
 
 98
 
 
 99
 
 
 
 
 Landbouwvrijstelling in de inkomstenbelasting
 
 
 361
 
 
 327
 
 
 312
 
 
 309
 
 
 312
 
 
 315
 
 
 317
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) investeringen in het algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek
 
 
 369
 
 
 356
 
 
 375
 
 
 386
 
 
 398
 
 
 410
 
 
 422
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving starters1Het betreft hier niet de kasderving maar de contante waarde van het rentevoordeel voor de betrokken belastingplichtigen c.q. het rentenadeel voor de overheid.
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving zeeschepen
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)
 
 
 81
 
 
 82
 
 
 84
 
 
 86
 
 
 87
 
 
 89
 
 
 91
 
 
 
 
 Aftrek speur- en ontwikkelingswerk
 
 
 6
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen
 
 
 219
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Research & Development Aftrek (RDA)
 
 
 –
 
 
 250
 
 
 375
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 c) investeringen ten behoeve van het milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VAMIL
 
 
 36
 
 
 24
 
 
 24
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 Energie-investeringsaftrek (EIA)
 
 
 144
 
 
 151
 
 
 151
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 161
 
 
 
 
 Milieu-investeringsaftrek (MIA)
 
 
 71
 
 
 101
 
 
 101
 
 
 111
 
 
 111
 
 
 111
 
 
 111
 
 
 
 
 Bosbouwvrijstelling
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op arbeid
 
 
 
 
 2 596
 
 
 
 
 1955
 
 
 
 
 1 864
 
 
 
 
 1 571
 
 
 
 
 1 549
 
 
 
 
 1 561
 
 
 
 
 1 577
 
 
 
 
 
 
 a) gericht op werkgevers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 389
 
 
 395
 
 
 396
 
 
 409
 
 
 414
 
 
 423
 
 
 436
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering zeevaart
 
 
 102
 
 
 104
 
 
 106
 
 
 108
 
 
 110
 
 
 112
 
 
 114
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk WBSO
 
 
 915
 
 
 864
 
 
 735
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 715
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b) gericht op werknemers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)2Het spaarloon en de feestdagenregeling hebben ook invloed op de premies voor de werknemers/verzekeringen WW (AWF en sectorfonds), WIA en ZVW. Wijzigingen in deze belastinguitgaven veranderen zowel het fiscale loon als het premieloon (en in het verlengde daarvan het uitkeringsloon, waardoor de hoogte van uitkering kan veranderen). Deze effecten zijn onderdeel van de regel premie-uitgaven.
 
 
 241
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Feestdagenregeling
 
 
 56
 
 
 58
 
 
 50
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling IB (zeer) zuinige auto's
 
 
 196
 
 
 240
 
 
 254
 
 
 245
 
 
 215
 
 
 215
 
 
 214
 
 
 
 
 Ouderschapsverlofkorting
 
 
 86
 
 
 87
 
 
 88
 
 
 90
 
 
 91
 
 
 92
 
 
 94
 
 
 
 
 Arbeidskorting voor ouderen 
 
 
 271
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Levensloopverlofkorting
 
 
 5
 
 
 8
 
 
 235
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 Doorwerkbonus 
 
 
 335
 
 
 200
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verlaging lastendruk op inkomsten uit vermogen
 
 
 
 
 1 568
 
 
 
 
 1 611
 
 
 
 
 1 659
 
 
 
 
 1 720
 
 
 
 
 1 775
 
 
 
 
 1 828
 
 
 
 
 1 872
 
 
 
 
 
 Kindertoeslag forfaitair rendement
 
 
 25
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Ouderentoeslag forfaitair rendement
 
 
 89
 
 
 96
 
 
 97
 
 
 98
 
 
 98
 
 
 99
 
 
 100
 
 
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement
 
 
 71
 
 
 72
 
 
 74
 
 
 75
 
 
 77
 
 
 78
 
 
 80
 
 
 
 
 Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling forfaitair rendement
 
 
 8
 
 
 14
 
 
 10
 
 
 7
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden forfaitair rendement
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 20
 
 
 21
 
 
 21
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 
 
 Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement
 
 
 803
 
 
 872
 
 
 919
 
 
 963
 
 
 1 002
 
 
 1 033
 
 
 1 054
 
 
 
 
 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld
 
 
 348
 
 
 360
 
 
 384
 
 
 399
 
 
 414
 
 
 430
 
 
 446
 
 
 
 
 Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 42
 
 
 44
 
 
 47
 
 
 49
 
 
 52
 
 
 
 
 Aftrek kosten monumentenwoning
 
 
 66
 
 
 59
 
 
 57
 
 
 56
 
 
 55
 
 
 55
 
 
 54
 
 
 
 
 Heffingskorting groen beleggen
 
 
 62
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 43
 
 
 43
 
 
 44
 
 
 45
 
 
 
 
 Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Heffingskorting cultureel beleggen
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Heffingskorting durfkapitaal
 
 
 7
 
 
 4
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige regelingen
 
 
 
 
 777
 
 
 
 
 823
 
 
 
 
 836
 
 
 
 
 859
 
 
 
 
 883
 
 
 
 
 907
 
 
 
 
 932
 
 
 
 
 
 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)
 
 
 219
 
 
 227
 
 
 263
 
 
 273
 
 
 284
 
 
 296
 
 
 307
 
 
 
 
 Giftenaftrek
 
 
 369
 
 
 404
 
 
 378
 
 
 386
 
 
 395
 
 
 403
 
 
 412
 
 
 
 
 Faciliteiten successiewet algemeen nut beogende instellingen
 
 
 189
 
 
 192
 
 
 196
 
 
 200
 
 
 204
 
 
 208
 
 
 213
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal generaal directe belastingen
 
 
 
 
 8 585
 
 
 
 
 8 151
 
 
 
 
 8 371
 
 
 
 
 8 379
 
 
 
 
 8 500
 
 
 
 
 8 656
 
 
 
 
 8 809
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 1,43
 
 
 1,34
 
 
 1,34
 
 
 1,30
 
 
 1,28
 
 
 1,26
 
 
 1,23
 
 
 
 
 
 Totaal premie-uitgaven3Een premie-uitgave is een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel van premieontvangsten die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.
 
 
 
 
 1 339
 
 
 
 
 971
 
 
 
 
 646
 
 
 
 
 569
 
 
 
 
 548
 
 
 
 
 576
 
 
 
 
 655
 
 
 
 
 
 
 0: «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 Tabel 5.3.3 Belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen 2011–2017, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Energiebelasting
 
 
 
 
 171
 
 
 
 
 153
 
 
 
 
 176
 
 
 
 
 179
 
 
 
 
 181
 
 
 
 
 183
 
 
 
 
 186
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw
 
 
 134
 
 
 114
 
 
 134
 
 
 135
 
 
 136
 
 
 137
 
 
 138
 
 
 
 
 Teruggaaf kerkgebouwen
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 
 
 Teruggaaf non-profit
 
 
 22
 
 
 23
 
 
 26
 
 
 28
 
 
 29
 
 
 30
 
 
 31
 
 
 
 
 Vrijstellingen grootverbruik in de energiebelasting
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afvalstoffenbelasting
 
 
 
 
 20
 
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Fiscale stimulering sanering oude stortplaatsen
 
 
 20
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting verlaagd tarief
 
 
 
 
 3 756
 
 
 
 
 3 882
 
 
 
 
 4 441
 
 
 
 
 4 543
 
 
 
 
 4 648
 
 
 
 
 4 755
 
 
 
 
 4 866
 
 
 
 
 
 Boeken, tijdschriften, week- en dagbladen 
 
 
 476
 
 
 499
 
 
 561
 
 
 568
 
 
 575
 
 
 583
 
 
 590
 
 
 
 
 Bibliotheken (verhuur boeken), musea e.d.
 
 
 105
 
 
 110
 
 
 124
 
 
 126
 
 
 127
 
 
 129
 
 
 130
 
 
 
 
 Kermissen, attractieparken, sportwedstrijden en -accommodatie
 
 
 112
 
 
 116
 
 
 131
 
 
 132
 
 
 134
 
 
 135
 
 
 137
 
 
 
 
 Circussen, bioscopen, theaters en concerten
 
 
 74
 
 
 120
 
 
 175
 
 
 180
 
 
 184
 
 
 189
 
 
 193
 
 
 
 
 Sierteelt
 
 
 205
 
 
 208
 
 
 233
 
 
 235
 
 
 237
 
 
 240
 
 
 242
 
 
 
 
 Arbeidsintensieve diensten
 
 
 580
 
 
 470
 
 
 534
 
 
 548
 
 
 561
 
 
 575
 
 
 590
 
 
 
 
 Vervoer van personen (w.o. openbaar vervoer)
 
 
 769
 
 
 831
 
 
 958
 
 
 998
 
 
 1 039
 
 
 1 082
 
 
 1 127
 
 
 
 
 Logiesverstrekking (incl. kamperen)
 
 
 230
 
 
 243
 
 
 276
 
 
 282
 
 
 289
 
 
 295
 
 
 302
 
 
 
 
 Voedingsmiddelen horeca
 
 
 1 205
 
 
 1 283
 
 
 1 448
 
 
 1 474
 
 
 1 501
 
 
 1 528
 
 
 1 555
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – vrijstellingen
 
 
 
 
 512
 
 
 
 
 532
 
 
 
 
 579
 
 
 
 
 587
 
 
 
 
 596
 
 
 
 
 604
 
 
 
 
 613
 
 
 
 
 
 Sportclubs
 
 
 67
 
 
 71
 
 
 78
 
 
 79
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 84
 
 
 
 
 Post
 
 
 202
 
 
 203
 
 
 215
 
 
 213
 
 
 210
 
 
 207
 
 
 204
 
 
 
 
 Vakbonden, werkgeversorg., politieke partijen, kerken
 
 
 108
 
 
 114
 
 
 127
 
 
 131
 
 
 136
 
 
 141
 
 
 146
 
 
 
 
 Fondswerving
 
 
 136
 
 
 144
 
 
 159
 
 
 164
 
 
 169
 
 
 174
 
 
 179
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzetbelasting – speciale regelingen
 
 
 
 
 150
 
 
 
 
 154
 
 
 
 
 162
 
 
 
 
 169
 
 
 
 
 177
 
 
 
 
 186
 
 
 
 
 195
 
 
 
 
 
 Kleine ondernemersregeling
 
 
 110
 
 
 113
 
 
 118
 
 
 124
 
 
 130
 
 
 136
 
 
 142
 
 
 
 
 Landbouwregeling
 
 
 40
 
 
 41
 
 
 43
 
 
 46
 
 
 48
 
 
 50
 
 
 52
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accijnzen
 
 
 
 
 2 087
 
 
 
 
 2 072
 
 
 
 
 1 864
 
 
 
 
 1903
 
 
 
 
 1939
 
 
 
 
 1976
 
 
 
 
 2014
 
 
 
 
 
 Verlaagd tarief kleine brouwerijen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling communautaire wateren
 
 
 918
 
 
 853
 
 
 851
 
 
 869
 
 
 885
 
 
 902
 
 
 919
 
 
 
 
 Vrijstelling accijns luchtvaartuigen
 
 
 958
 
 
 990
 
 
 1 012
 
 
 1 033
 
 
 1 053
 
 
 1 073
 
 
 1 093
 
 
 
 
 Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
 
 
 210
 
 
 228
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belastingen op personenauto's en motorrijwielen
 
 
 
 
 73
 
 
 
 
 74
 
 
 
 
 85
 
 
 
 
 80
 
 
 
 
 83
 
 
 
 
 86
 
 
 
 
 89
 
 
 
 
 
 Teruggaaf ambulance
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Teruggaaf taxi's
 
 
 70
 
 
 71
 
 
 74
 
 
 77
 
 
 81
 
 
 84
 
 
 87
 
 
 
 
 Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto's
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 9
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motorrijtuigbelasting
 
 
 
 
 321
 
 
 
 
 446
 
 
 
 
 532
 
 
 
 
 309
 
 
 
 
 316
 
 
 
 
 307
 
 
 
 
 310
 
 
 
 
 
 Nihiltarief OV-bussen op LPG
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling MRB motorrijtuigen ouder dan 25/30 jaar
 
 
 158
 
 
 198
 
 
 222
 
 
 241
 
 
 241
 
 
 242
 
 
 243
 
 
 
 
 Vrijstelling taxi's
 
 
 50
 
 
 52
 
 
 53
 
 
 55
 
 
 57
 
 
 58
 
 
 60
 
 
 
 
 Vrijstelling reinigingsdiensten
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 Vrijstelling wegenbouw
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijstelling ambulances
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Nihiltarief MRB zeer zuinige auto's
 
 
 108
 
 
 190
 
 
 250
 
 
 6
 
 
 11
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige vrijstellingen
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Belasting op zware motorrijtuigen (eurovignet)
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Teruggaaf internationaal gecombineerd vervoer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 129
 
 
 
 
 130
 
 
 
 
 132
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 139
 
 
 
 
 141
 
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht in familiesfeer
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 16
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Vrijstelling landinrichting
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 Vrijstelling Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 7
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Vrijstelling cultuurgrond
 
 
 97
 
 
 94
 
 
 96
 
 
 98
 
 
 100
 
 
 102
 
 
 104
 
 
 
 
 Vrijstelling natuurgrond
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal generaal indirecte belastingen
 
 
 
 
 7 220
 
 
 
 
 7 444
 
 
 
 
 7 972
 
 
 
 
 7 904
 
 
 
 
 8 077
 
 
 
 
 8 237
 
 
 
 
 8 413
 
 
 
 
 
 
 percentage BBP
 
 
 
 1,20
 
 
 1,23
 
 
 1,28
 
 
 1,23
 
 
 1,22
 
 
 1,20
 
 
 1,18
 
 
 
 
 
 0: «–» = regeling is in dat jaar niet van toepassing; «0» = budgettair beslag van de regeling bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
 
 
 
 
 
 5.4
 Evaluatie van belastinguitgaven
 
 In deze paragraaf wordt jaarlijks verslag gedaan van de voltooide evaluaties sinds de Miljoenennota 2012. Kort wordt aandacht geschonken aan de conclusies en eventuele beleidsconsequenties van uitgevoerde evaluaties. Voorts wordt aangegeven welke evaluaties naar verwachting nog worden gerealiseerd en komt het vervolgtraject van evaluaties aan bod.
 Gerealiseerde evaluaties sinds de vorige Miljoenennota
 De evaluatie van het fiscaal stimuleringspakket naar aanleiding van de crisis, waaronder enkele belastinguitgaven, zoals de willekeurige afschrijving investeringen bedrijfsmiddelen en het verlaagde btw-tarief voor renovatie en isolatie, is in september 2011 naar de Tweede Kamer verstuurd (Kamerstuk 33 000, nr. 32). Dit onderzoek is uitgevoerd door het Centraal Plan Bureau in opdracht van het Ministerie van Financiën. Verschillende belastinguitgaven maakten onderdeel uit van dit fiscaal stimuleringspakket: het tijdelijke verlaagde btw-tarief renovatie eigen woning en isolatiewerkzaamheden, de willekeurige vervroegde afschrijving bedrijfsmiddelen, het verruimen van de afdrachtvermindering WBSO en de verruiming van de budgetten voor de EIA, MIA en Vamil. De conclusie van deze evaluatie is dat de btw-maatregelen naar verwachting renovatie en isolatie stimuleerden, maar dat over de mate waarin dit is gebeurd, geen exact cijfer te geven is. Over de willekeurige afschrijving bedrijfsmiddelen waren te weinig gegevens beschikbaar om harde conclusies te kunnen trekken. Voor conclusies over de WBSO, EIA, MIA, Vamil is verwezen naar de algemene evaluaties van deze belastinguitgaven.
 
 In februari van dit jaar is de evaluatie van de WBSO11Kamerstuk 32 637 nr. 32,  Evaluatie WBSO 2006–2010. Effecten, doelgroepbereik en uitvoering. EIM. naar de Tweede Kamer gestuurd. Deze evaluatie is uitgevoerd door het EIM in opdracht van het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie.
 De belangrijkste conclusie uit de WBSO-evaluatie over de periode 2006–2010 is dat hij doet wat hij beoogt: de private loonuitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk (S&O) bevorderen. Daarnaast draagt de WBSO bij aan de verbetering van de kwaliteit van S&O in Nederland en is deze gunstig voor het vestigingsklimaat. De evaluatie geeft handvatten die gebruikt worden bij herschikking binnen het WBSO-budget om daarmee de doeltreffendheid en doelmatigheid van de regeling te bevorderen.
 
 Mede naar aanleiding van de forse stijging van het budgettaire beslag van de afdrachtvermindering onderwijs sinds 2007 heeft Regioplan in opdracht van het ministerie van OCW de regeling geëvalueerd. In het evaluatieonderzoek van Regioplan worden diverse oorzaken genoemd van de forse stijging van het gebruik van de regeling sinds 2007, met name een groter bewustzijn bij werkgevers met betrekking tot fiscaal gefaciliteerd opleiden van  personeel en een grotere bekendheid van de regeling bij werkgevers. De onderzoekers verklaren een deel van deze stijging als gebruik dat niet oorspronkelijk door de wetgever was bedoeld. In het Belastingplan 2013 c.a. zijn nu maatregelen opgenomen om onbedoeld gebruik van de regeling tegen te gaan. Met deze maatregelen beoogt het kabinet het bereik van de regeling weer in overeenstemming te brengen met de doelstellingen van de regeling, i.c. de effectiviteit en doelmatigheid te vergroten. Voor deze belastinguitgave is tevens een horizonbepaling opgenomen van vijf jaar tot 2018 om een doelmatig en effectieve inzet van de fiscale regeling te borgen.
 Evaluaties in de afrondende fase
 Op dit moment zijn er een aantal evaluaties dat zich in de afrondende fase bevindt. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de afronding van de evaluatie over de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld (regeling Hillen). Deze zal zo spoedig mogelijk aan de Tweede Kamer worden toegezonden. Op dit moment worden de MIA en de Vamil tezamen geëvalueerd in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Deze evaluatie gaat over de periode 2005 tot en met 2010. Tenslotte wordt de Energie Investeringsaftrek (ex post evaluatie 2006–2011) op dit moment geëvalueerd door Ecorys in opdracht van het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie.
 Evaluatieprogrammering
 In de internetbijlage over de belastinguitgaven is voor iedere belastinguitgave aangegeven wanneer een evaluatie staat geprogrammeerd. In 2013 worden voor de volgende belastinguitgaven evaluaties voorzien: de fiscale faciliteiten gericht op ondernemerschap, het verlaagde tarief glastuinbouw en regelingen op het gebied van de zeevaart. Deze belastinguitgaven liggen voornamelijk op het terrein van het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie en het ministerie van Infrastructuur en Milieu.
 
 
 
 5.5
 Toetsen aan de benchmark
 
 In lijn met het regeerakkoord wordt de huidige raming van het budgettaire beslag van de belastinguitgaven in enge zin vergeleken met de raming volgens de Startnota van dit kabinet (november 2010). De vergelijking van de huidige raming met de benchmark dient ter bepaling of er sprake is van een substantiële afwijking.
 De totale bijstelling bestaat uit beleidsmatige en technische aanpassingen en een gewijzigde endogene bijstelling. Voor de bepaling of er sprake is van substantiële wijzigingen is de endogene mutatie van belang. Endogene mutaties zijn het gevolg van onder andere conjuncturele ontwikkelingen, een trendmatige groei of andere factoren die van invloed zijn op mate waarin gebruik wordt gemaakt van een bepaalde belastingfaciliteit. De beleidsmatige aanpassingen zijn het gevolg van additionele maatregelen sinds de benchmark door de aanpassingen tijdens de behandeling van het belastingplan, tussentijdse maatregelen of nieuwe maatregelen. Voor een toelichting op nieuwe beleidsmaatregelen die in 2013 ingaan (autonoom beleid) wordt verwezen naar tabel 5.2.1. Technische bijstellingen staan los van beleidsmatige of endogene ontwikkelingen, maar worden veroorzaakt door een correctie op de eerder gebruikte ramingstechniek of door een totale herziening van de tijdreeks door het beschikbaar komen van databronnen.
 Endogene bijstellingen
 De endogene bijstelling tussen de huidige raming voor het belastingjaar 2013 en de benchmark wordt in de onderstaande tabel toegelicht voor de posten met de grootste aanpassing (meer dan 10 procent of 25 miljoen euro). Voor deze posten gelden geen technische bijstellingen.
 
 Tabel 5.5.1 Nadere Toelichting verschillen in 2013 huidige raming en Startnota (x € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Benchmark
 
 
 MN2013
 
 
 mutatie
 
 
 wv endogeen
 
 
 Mut (%)
 
 
 
 
 
 
 Zelfstandigenaftrek
 
 
 1 444
 
 
 1 859
 
 
 415
 
 
 302
 
 
 21%
 
 
 
 
 Afdrachtvermindering onderwijs
 
 
 378
 
 
 396
 
 
 18
 
 
 32
 
 
 9%
 
 
 
 
 Feestdagenregeling
 
 
 60
 
 
 50
 
 
 – 10
 
 
 40
 
 
 65%
 
 
 
 
 Verlaagd BTW-tarief (totaal)
 
 
 4 121
 
 
 4 441
 
 
 319
 
 
 – 332
 
 
 – 8%
 
 
 
 
 Vrijstelling accijns luchtvaartuigen
 
 
 1 232
 
 
 1 012
 
 
 – 220
 
 
 – 222
 
 
 – 18%
 
 
 
 
 Verlaging fiscale bijtelling IB (zeer) zuinige auto's
 
 
 213
 
 
 254
 
 
 41
 
 
 33
 
 
 15%
 
 
 
 
 Vrijstelling MRB motorrijtuigen ouder dan 25/30 jaar
 
 
 142
 
 
 222
 
 
 80
 
 
 75
 
 
 53%
 
 
 
 
 Nihiltarief MRB zeer zuinige auto's
 
 
 161
 
 
 250
 
 
 89
 
 
 87
 
 
 54%
 
 
 
 
 totaal
 
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 De grootste opwaartse aanpassing betreft de zelfstandigenaftrek. Vorig jaar lag deze belastinguitgave al boven de benchmarkraming en deze trend zet zich door. Ondanks de crisis is het aantal zelfstandigen fors gestegen. Deze groei was niet in de raming voorzien en is nu voor ramingsjaren geëxtrapoleerd. De afdrachtvermindering onderwijs ligt eveneens hoger dan ten tijde van de Startnota voorzien. In de paragraaf over de evaluaties is al aangegeven dat er sprake is van een sterke stijging en dat er maatregelen worden genomen om onbedoeld gebruik tegen te gaan.
 De feestdagenregeling zal opgaan in de werkkostenregeling. In de raming lag besloten dat het aantal werkgevers dat zou overstappen op de werkkostenregeling in drie gelijke stappen zou plaatsvinden. Het blijkt dat dit proces langzamer verloopt, waardoor de feestdagenregeling als separate belastinguitgave op dit moment nog op een hoger niveau ligt.
 Het budgettaire beslag van de belastinguitgave van het verlaagde Btw-tarief ligt 319 miljoen euro hoger dan de raming ten tijde van de Startnota. Dit wordt vooral veroorzaakt door de verhoging van het algemene btw-tarief naar 21 procent, terwijl het verlaagde tarief op 6 procent gehandhaafd blijft. Daardoor loopt het tariefsverschil op van 13-procentpunt naar 15-procentpunt. Het belastingvoordeel van het verlaagde tarief wordt dus groter. Hier staat tegenover dat de consumptie zich minder voorspoedig ontwikkelt dan bij de Startnota was voorzien. De endogene mutatie van de belastinguitgave voor het verlaagde btw-tarief ligt daardoor per saldo 332 miljoen euro lager. Deze neerwaartse bijstelling was vorig jaar bij de toets aan de benchmark ook al zichtbaar.
 De MRB-vrijstelling voor auto’s ouder dan 30 jaar laat een sterke stijging zien. De sterke toename wordt vooral veroorzaakt door de import van auto’s tussen de 25 en 30 jaar oud, maar die nog wel onder de vrijstelling vallen. De raming ligt inmiddels 75 miljoen euro boven het niveau dan ten tijde van de Startnota was voorzien.
 De bijstellingen van de belastinguitgaven voor de accijnsvrijstelling luchtvaart, het nihiltarief zeer zuinige auto’s in de MRB, en de verlaagde bijtelling (zeer) zuinige auto’s waren vorig jaar al in beeld en bevinden zich ook voor 2013 op een vergelijkbaar niveau.
 
 
 
 
 Beleidsonderzoek
 
 6
 Beleidsonderzoek
 
 
 
 6.1
 Beleidsdoorlichtingen 2013
 
 Het beleid gericht op de realisatie van de algemene of operationele beleidsdoelstellingen – zoals die zijn geformuleerd in de beleidsartikel van de departementale begrotingen – wordt periodiek geëvalueerd in een beleidsdoorlichting. Bij de programmering van beleidsdoorlichtingen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de beleidscyclus. Voor het periodiek evalueren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het beleid, zijn de vakministers verantwoordelijk.
 Kenmerkende eigenschappen van een beleidsdoorlichting als vorm van evaluatie zijn:
 
 
 a)
 beleidsdoorlichtingen zijn evaluaties op het niveau van beleidsterreinen en niet op instrumentniveau, een beleidsdoorlichting heeft hierdoor het karakter van een synthese;
 
 
 b)
 in een beleidsdoorlichting staan simpele doch fundamentele vragen centraal naar de nut en noodzaak van beleid en naar de effectiviteit van beleid;
 
 
 c)
 bij de uitvoering worden onafhankelijke deskundigen betrokken.
 
 
 De meerjarige programmering van beleidsdoorlichtingen is terug te vinden in de beleidsagenda van elke begroting. Daarnaast staan alle beleidsdoorlichtingen en ander evaluatieonderzoek vermeld in de internetbijlage evaluaties bij elke begroting.
 Tabel 6.1 geeft een overzicht van de beleidsdoorlichtingen die in de ontwerpbegrotingen voor 2013 zijn aangekondigd en die naar verwachting in 2013 naar het parlement zullen worden gestuurd.
 
 tabel 6.1 beleidsdoorlichtingen 2013
 
 
 
 
 
 
 
 Departement
 
 
 Artikel
 
 
 Titel/Onderwerp
 
 
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 2
 
 
 Veiligheid, goed bestuur en rechtsorde (voorheen bevordering regionale stabiliteit)
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 2/4
 
 
 Beleid Latijns Amerika
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 3
 
 
 Versterking Europese samenwerking en Nederlandse positie
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 4
 
 
 Private Sector Ontwikkeling
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 5
 
 
 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, Aids
 
 
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 34.4
 
 
 Slachtofferzorg
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 4
 
 
 Beleidsdoorlichting VSV- beleid
 
 
 
 
 Defensie
 
 
 1
 
 
 Bescherming kwetsbare schepen nabij Somalië
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 17
 
 
 Luchtvaart
 
 
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 19
 
 
 Kabinetsreactie op parlementair onderzoek naar klimaat
 
 
 
 
 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 
 14
 
 
 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
 
 
 
 
 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 
 17
 
 
 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 1
 
 
 Arbeidsmarkt
 
 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 10
 
 
 Tegemoetkoming ouders
 
 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 3
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek naar gehandicaptenzorg
 
 
 
 
 
 
 Naast de beleidsdoorlichtingen uit de tabel zijn er nog een aantal beleidsdoorlichtingen waarvan de oorspronkelijke afrondingsdatum is verschoven van 2012 naar 2013. Dit wordt in de betreffende begroting aan de Tweede Kamer gemeld. Alle afgeronde beleidsdoorlichtingen zijn in te zien op www.rijksbegroting.nl.
 
 
 
 6.2
 Interdepartementale Beleidsonderzoeken
 
 Deze paragraaf geeft inzicht in de interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) die zijn gestart sinds de vorige Miljoenennota. In de zomer van 2012 zijn zes IBO’s van start gegaan. Deze onderzoeken worden na afronding met een kabinetsreactie aan de Tweede Kamer verzonden. Op dit moment worden de volgende IBO’s uitgevoerd:
 
 
 1.
 Dienst Justitiële Inrichtingen
 
 
 2.
 Staatsdeelnemingen
 
 
 3.
 ODA en OESO/DAC-criteria
 
 
 4.
 Bekostiging funderend onderwijs bij dalende leerlingaantallen
 
 
 5.
 Inkomens- en vermogenspositie en subsidiëring 65-plussers
 
 
 6.
 Gehandicaptenzorg
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
 Onderwerp
 In 2010 kwam, door de snelle afname van de capaciteitsbehoefte en de diverse budgetkortingen, de financiële positie van DJI onder druk te staan. Daarop is het Financieel meerjarenplan opgesteld waarmee op termijn (vanaf 2013) perspectief is op positieve resultaten. Dit perspectief is sindsdien wederom onder druk komen te staan door aanvullende exogene taakstellingen en de in beweging blijvende capaciteitsbehoefte.
 Het kostenniveau van DJI wordt door drie factoren bepaald: aantallen (productie), kwaliteit (strafmodaliteiten) en bedrijfsvoering (doelmatigheid). De capaciteitsbehoefte kan worden ingevuld met andere strafmodaliteiten dan de modaliteiten die nu zijn opgenomen in de productenmix van DJI. De aantallen zijn voor DJI een onbeïnvloedbaar gegeven. De keuze van de productenmix is een beleidsmatige en vaak ook een politieke keuze. Vervolgens is het de opgave voor DJI om de productenmix tegen zo laag mogelijk kosten te produceren. Het onderzoek richt zich op die opgave.
 Opdracht aan de werkgroep
 Het IBO heeft als doel varianten in kaart te brengen om tot structureel lagere en flexibelere kosten van de uitvoering van straffen door de DJI te komen, in het licht van huidige en wellicht in de toekomst noodzakelijke besparingen.
 De werkgroep zal varianten uitwerken die zich primair richten op de volgende onderwerpen. Van deze varianten worden de effecten geanalyseerd en gekwantificeerd:
 
 
 1.
 Huisvestingskosten: De bouw-, huur- en beheer- en onderhoudsrelatie tussen DJI en de Rijksgebouwendienst (RGD) wordt bezien op efficiency en doelmatigheid.
 
 
 2.
 Personeelskosten: De CAO Rijk en de OVA-regelgeving zijn niet primair ontworpen voor DJI. Bezien wordt welke mogelijkheden er zijn om gerichte afspraken te maken t.a.v. DJI-personeel, waarmee de personeelskosten van DJI kunnen worden verlaagd en geflexibiliseerd. Naast de CAO wordt gekeken naar de Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA) omdat een deel van DJI (forensische zorg en jeugd) onder het zogenaamde OVA-convenant valt.
 
 
 3.
 Eisen voor brandveiligheid: Sinds de Schipholbrand stellen gemeenten strenge en weinig uniforme eisen aan de brandveiligheid. Onderzocht wordt welke mogelijkheden er zijn om deze eisen te uniformeren/versimpelen om de kosten van de DJI te verlagen.
 
 
 4.
 Huisvestingstrategie: Ten aanzien van huisvestingstrategie worden op dit moment binnen DJI al stappen gezet. Eerste stap in het onderzoek is een inventarisatie en beoordeling van de huidige activiteiten. Het huidige gebouwenbestand wordt bezien op efficiency en doelmatigheid. Daarbij wordt een optimale huisvestingstrategie bezien en een stappenplan om daar uiteindelijk toe te komen.
 
 
 5.
 De omvang en flexibiliteit van het personeelsbestand: Binnen DJI staat het personeelsbeleid reeds hoog op de agenda. De huidige stand van zaken en voornemens worden als eerste stap van het onderzoek in kaart gebracht. De mogelijkheden tot innovatie en flexibilisering die bij kunnen dragen aan het terugdringen van het (vaste) personeelsvolume worden bezien. Daarbij wordt o.a. gekeken naar mogelijkheden ten aanzien van de inzet van intern/extern personeel en de inzetbaarheid over sectoren en regio’s (geen vaste standplaats).
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van VenJ, BZK, Financiën en AZ, aangevuld met één of twee externe deskundigen. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris van het ministerie van Financiën en een cosecretaris van het ministerie van VenJ. De werkgroep start in mei 2012 en rondt haar eindrapport uiterlijk februari 2013 af. De omvang van het rapport (exclusief bijlagen) is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 Grondslag (Rijksbegroting 2012)
 Het budget van de Dienst Justitiële Inrichtingen:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (x 1 000 Euro)
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 13.4.1
 
 
 
 
 Gevangeniswezen regulier
 
 
 
 
 991 802
 
 
 
 
 989 128
 
 
 
 
 965 195
 
 
 
 
 950 465
 
 
 
 
 947 976
 
 
 
 
 
 
 13.4.2
 
 
 
 
 Forensische zorg
 
 
 
 
 717 742
 
 
 
 
 699 546
 
 
 
 
 687 840
 
 
 
 
 678 206
 
 
 
 
 676 635
 
 
 
 
 
 
 13.7.1
 
 
 
 
 Vreemdelingenbewaring
 
 
 
 
 114 523
 
 
 
 
 117 054
 
 
 
 
 114 417
 
 
 
 
 112 746
 
 
 
 
 112 470
 
 
 
 
 
 
 13.7.2
 
 
 
 
 Uitzetcentra
 
 
 
 
 36 535
 
 
 
 
 35 990
 
 
 
 
 35 196
 
 
 
 
 34 543
 
 
 
 
 34 420
 
 
 
 
 
 
 14.2.1
 
 
 
 
 Jeugd
 
 
 
 
 272 052
 
 
 
 
 272 031
 
 
 
 
 270 983
 
 
 
 
 266 879
 
 
 
 
 266 180
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 2 132 654
 
 
 2 113 749
 
 
 2 073 631
 
 
 2 042 839
 
 
 2 037 681
 
 
 
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Staatsdeelnemingen
 Aanleiding
 Bij staatsdeelnemingen speelt publiek belang en optimaal rendement een rol. Afwegingen lijken echter bemoeilijkt te worden doordat bij staatsdeelnemingen verschillende partijen binnen de rijksdienst zich buigen over beleid, bedrijfs(-economisch) rendement en budgettair belang.
 Opdracht aan de werkgroep
 Uitgaande van de bestaande rolverdeling (Financiën als aandeelhouder en als budgetbewaker, het beleidsdepartement als verantwoordelijke voor het beleid):
 
 
 1.
 Hoe kunnen de verschillende rollen (beleid, aandeelhouderschap en budgettair belang) zuiver en doelmatig worden ingevuld?
 
 
 2.
 Welke varianten zijn er om het publieke, het budgettaire en het bedrijfseconomische belang doelmatig te borgen, dan wel om een transparante, expliciete afweging te kunnen maken tussen deze drie doelen? Welke voor- en nadelen zijn er hierbij?
 
 
 3.
 Welke spelregels (rendementsbepaling, pay-out ratio, raming dividenden etc.) horen bij deze varianten?
 
 
 Bij de uitwerking van elk der vragen ware te bezien of en zo ja wat de betekenis is van 100 procent deelnemingen, meerderheidsdeelnemingen en minderheidsdeelnemingen.
 Toelichting
 De staatsdeelnemingen vervullen belangrijke functies voor de Nederlandse economie, vooral op het terrein van de infrastructuur. Het zijn bedrijven met een goede staat van dienst: zij financieren zich grotendeels zelfstandig op de kapitaalmarkten, zij zijn efficiënt en het kwaliteitsniveau van hun dienstverlening is hoog, ook internationaal vergeleken. Wegens het publieke belang dat zij dienen is er een uitgebreid publiekrechtelijk instrumentarium van wetgeving, regulering, concessie- dan wel vergunningverlening op hen van toepassing. Het zijn echter private rechtspersonen, weliswaar met de staat als aandeelhouder als sluitstuk op de borging van het publiek belang. Het aandeelhouderschap van de staat wordt geregeerd door het ondernemingsrecht: daarin worden aan de staat als aandeelhouder geen extra rechten toegekend boven die van private aandeelhouders. Daardoor is het aandeelhouderschap in beginsel minder geschikt ter borging van het publieke belang. Het aandeelhouderschap is wel geschikt voor de bedrijfseconomische aansturing van de deelnemingen.
 
 Deze complexe structuur, private rechtspersonen ingebed in een publiekrechtelijk raamwerk met de staat als aandeelhouder, vergt in de aansturing van de deelnemingen grote zorgvuldigheid.
 Onvoldoende onderscheid tussen publiekrechtelijke en privaatrechtelijke aansturing door de staat en de onderscheiden rollen en processen die daarbij horen, vermindert de consistentie en eenduidigheid van het overheidsoptreden richting de deelnemingen. Een betere afstemming van de publiekrechtelijke en privaatrechtelijke aansturing van staatsdeelnemingen is wenselijk om optimale beleidsuitkomsten en financiële resultaten in de toekomst te verzekeren. De aard van de verschillende aansturingmechanismen dient verhelderd te worden: in welke situatie past welk mechanisme, hoe dienen zij te interacteren en hoe worden zij optimaal ingevuld?
 
 Organisatie van het onderzoek
 Het IBO start in 2012. De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van Financiën (2 leden), AZ, EL&I, I&M, BZK en V&J. Externe deskundigen kunnen aan de werkgroep worden toegevoegd. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris van het ministerie van Financiën (Fin II) en een cosecretaris van het ministerie van Financiën (Fin I). De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek ODA en OESO/DAC-criteria
 Onderwerp
 Het betreft een verkennend onderzoek naar de definitie en financiering van ontwikkelingsrelevante uitgaven in internationaal (OESO/DAC) verband in het licht van de nieuw uit te werken mondiale ontwikkelingsagenda en de consequenties daarvan voor de ODA definitie. Het onderzoek kan input leveren voor het formuleren van de Nederlandse positie op dit onderwerp. Het gaat daarbij om:
 
 
 1.
 De afbakening van de definitie van ontwikkelingsrelevante uitgaven;
 
 
 2.
 De vraag welke uitgaven en financieringsinstrumenten (bijv. leningen, garanties en exportkredietverzekeringen) meetellen.
 
 
 Opdracht aan de werkgroep
 
 
 
 1.
 Het IBO ontwikkelt beleidsopties over de definitie van Officiële Ontwikkelingssamenwerking (ODA), door aan te geven hoe deze definitie gewijzigd kan worden op basis van de veranderde situatie in de wereld en komende mondiale ontwikkelingen, waarbij niet alleen wordt gekeken naar ontwikkeling en welzijnsverbetering, maar ook naar klimaat, veiligheid, financiële stabiliteit en migratie. Ook de afbakening van landen en/of doelgroepen zal daarbij meegenomen worden.
 
 
 2.
 Het IBO analyseert de voor- en nadelen van de huidige systematiek.
 
 
 3.
 Het IBO brengt alle Nederlandse ontwikkelingsrelevante bijdragen in kaart. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt naar bijdragen die nu al kwalificeren als ODA en bijdragen die dit (nog) niet doen, zoals bijvoorbeeld uitgaven op het terrein van veiligheid, klimaat en migratie en asiel.
 
 
 4.
 Het IBO geeft weer welke (innovatieve) financieringsinstrumenten er bestaan. Het IBO verkent de wenselijkheid en mogelijkheid om ontwikkelingsrelevante financieringsinstrumenten te erkennen als ODA, met het oog op effectieve ontwikkelingssamenwerking.
 
 
 5.
 Tot slot brengt het IBO effecten van bovenstaande opties op de doelmatigheid en effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking in kaart.
 
 
 Toelichting
 
 
 
 •
 De komende jaren zal een nieuwe mondiale ontwikkelingsagenda uitgewerkt worden, waarbij de aandacht zal uitgaan naar de relatie tussen de huidige Millennium Development Goals (die in 2015 aflopen) en vraagstukken op het terrein van energie, klimaat, veiligheid, financiële stabiliteit en migratie.
 
 
 •
 De situatie in de wereld is in de afgelopen 50 jaar sterk gewijzigd. Arme mensen wonen niet meer uitsluitend in arme landen en veel problemen die vroeger nationaal of regionaal waren hebben een mondiaal karakter gekregen. Deze gewijzigde context en agenda vragen om een herziening van het huidige ODA-concept en de daarbij horende OESO/DAC-criteria.
 
 
 •
 Een IBO biedt het kader om de vraag te beantwoorden of Nederland wil inzetten op handhaving van de huidige ODA-definitie of de voorkeur geeft aan een fundamentele wijziging van de huidige ODA-definitie waarbij bv. uitgaven op het terrein van energie, klimaat, veiligheid, financiële stabiliteit en migratie worden meegenomen. Ook de afbakening van landen en/of doelgroepen en kanalen speelt daarbij een rol.
 
 
 •
 Tot slot wordt gekeken naar de richtlijnen die bepalen welke uitgaven worden meegerekend. Naast activiteiten die voldoen aan de huidige ODA-richtlijnen zijn er nog vele andere – vaak omvangrijke – inspanningen die ontwikkelingsrelevant zijn en bijdragen aan economische ontwikkeling en welzijnsverbetering. Deze vormen van samenwerking passen niet in het bestaande ODA-kader. Enerzijds omdat ze niet gefinancierd worden door overheden, anderzijds omdat het geen transfer van geld betreft naar ontwikkelingslanden of omdat ze een schenkingsdeel hebben van minder dan 25 procent. Ook zijn er bijdragen die wel voldoen aan de drie hierboven genoemde criteria, maar die om allerlei redenen niet als ODA worden erkend, zoals sommige veiligheidsuitgaven, klimaatuitgaven of uitgaven in verband met migratie. De richtlijnen zouden in de toekomst ook nieuwe instrumenten kunnen omvatten, zoals leningen, garanties en exportkredietverzekeringen. Deze instrumenten worden nu niet erkend als ODA-uitgaven, maar worden Other Official Flows (OOF) genoemd.
 
 
 •
 Door middel van een IBO kan in kaart gebracht worden welke ontwikkelingsrelevante bijdragen Nederland levert, waarbij zowel gekeken wordt naar wat nu kwalificeert als ODA, als naar wat onder ontwikkelingssamenwerking zou kunnen vallen als de criteria veranderen. Kennis van de omvang van de uitgaven maakt het mogelijk om nieuwe internationale criteria, normstelling en richtlijnen ten aanzien van uitgaven en instrumenten te beoordelen en de eventuele financiële gevolgen en de gevolgen voor de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking te appreciëren.
 
 
 •
 Door middel van dit IBO kan het onderwerp in Nederland (politiek) en internationaal (DAC-leden) geagendeerd worden en kan de discussie over een nieuw ODA-concept in het kader van de post-2015 agenda in diverse internationale fora worden gevoed (2013 MDG Review, 2013 Financing for Development, Global Partnership for Effective Development, EU, G20, diverse OESO/DAC fora).
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 
 De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van AZ, Financiën (IRF, BFB), Buitenlandse Zaken (FEZ, DGIS), EL&I (IB), BZK/I&A, Defensie en IenM, aangevuld met één of twee externe deskundigen. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter.
 De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris van het ministerie van Financiën en een cosecretaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
 De werkgroep start in september 2012 en dient haar eindrapport uiterlijk in juni 2013 in. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Bekostiging funderend onderwijs bij dalende leerlingaantallen
 Onderwerp
 De bevolking in Nederland ontgroent. In een aantal regio’s speelt dit sterker dan elders. Van 2000 tot 2010 is het aantal leerlingen in Noordoost-Groningen bijvoorbeeld gedaald met 17 procent, in Zeeuws-Vlaanderen met 13 procent en in Parkstad Limburg met 21 procent. Inmiddels is er al sprake van een landelijke daling van het aantal leerlingen in het basisonderwijs. In de komende jaren zet die daling fors door. Er zijn verspreid over het land bijna 70 gemeenten met meer dan 30 procent daling van het aantal leerlingen in het primair onderwijs tot en met 2020, tegenover een landelijke daling met 6,5 procent over deze periode. In het voortgezet onderwijs komt de daling uiteraard later, maar is deze al begonnen in de krimpregio’s. De landelijke daling in het voortgezet onderwijs is 20 000 leerlingen (2,5 procent) tot en met 2020 en ca. 50 000 leerlingen (6,25 procent) tot en met 2028.
 Het huidige stelsel van het primair onderwijs voorziet in een fijnmazig netwerk van scholen, zowel in geografische zin als in termen van denominatie. Daartoe is er een complex regelkader dat voorziet in doelmatigheid waar dat kan en in erg kleine scholen waar weinig leerlingen zijn. In 2006 had 30 procent van de scholen minder dan 145 leerlingen. Bij ongewijzigd beleid stijgt het aantal scholen met minder dan 145 leerlingen tot en met 2020 naar 40 procent. Uit ervaringsgegevens blijkt dat een school tenminste 145 leerlingen nodig heeft om op lange termijn bedrijfsmatig goed te kunnen functioneren met de normale bekostiging per leerling12Blank, J.L.T. , B.L. van Hulst en P.M. Koot. 2007. «Basisonderwijs en bureaucratie: een empirisch onderzoek naar de relatie tussen overhead en productie in het basisonderwijs». Rotterdam/Delft: Ecorys/IPSE studies TU Delft.Berdowski, Z. (2011) Kostenremanentie bij scholen voor primair onderwijs in krimpgebieden Zoetermeer: IOOBlank, J.L.T. (1993a.) Kosten van kennis: een empirisch onderzoek naar de productiestructuur van het basisonderwijs inNederland. Rijswijk/Den Haag: SCP/VUGA (Sociale en Culturele Studie 17).. Zo zijn de kosten van vier scholen met elk 50 leerlingen jaarlijks vier ton hoger dan de kosten van één school met 200 leerlingen. Daarom krijgen scholen met minder dan 145 leerlingen momenteel een toeslag die toeneemt naarmate het aantal leerlingen verder daalt. Gevolg hiervan is dat als kleine scholen fuseren, de bekostiging per leerling daalt.
 De kwaliteit van deze kleine scholen is kwetsbaar, zoals blijkt uit rapporten van de Inspectie van het Onderwijs (De staat van het onderwijs, onderwijsverslag 2009/2010). Schoolbesturen kunnen prima de kwaliteit overeind houden als zij slechts enkele kleine scholen hebben, maar als bijna alle scholen onder een schoolbestuur klein zijn, ontstaan er problemen. Het schoolteam bestaat dan slechts uit enkele personen, waardoor het moeilijker is elkaar te ondersteunen en specialisaties te ontwikkelen. De kwaliteit komt ook onder druk door de noodzaak combinatieklassen in te richten. Combinatieklassen vragen specifieke vaardigheden waar niet alle leraren in voldoende mate over beschikken. Veel leraren willen mede daardoor liever niet op kleine scholen werken, wat het werven van leerkrachten voor deze scholen bemoeilijkt.
 In het voortgezet onderwijs uit de trend van dalende leerlingaantallen zich ook op een andere manier. Het voortgezet onderwijs heeft al een regionale functie, maar bij een dalend leerlingaantal per school wordt het lastiger om een gediversifieerd opleidingenaanbod aan te bieden (in termen van niveaus en profielen).
 Er ligt een grote rol om de uitdagingen van een dalend leerlingaantal op te pakken bij schoolbesturen en bij gemeentebesturen. Een dalend leerlingaantal vraagt om samenwerking en om keuzes, soms ook over denominatieve en gemeentegrenzen heen.
 Onderwerp van onderzoek
 Onderwerp van het onderzoek zijn
 
 
 a)
 de elementen in de bekostigingsystematiek van het primair en voortgezet onderwijs in relatie tot dalende leerlingenaantallen en de effecten daarvan op het primair en voortgezet onderwijs en
 
 
 b)
 de elementen in het onderwijsstelsel die fusies of fusieprocessen van kleine scholen belemmeren of het ontstaan en voortbestaan bevorderen van kleine scholen (bijv. aspecten van de fusietoets, denominatie, invulling van artikel 23 van de Grondwet, stichting- en opheffingsnormen, regelgeving rond onderwijshuisvesting, recht om aanmeldingen van leerlingen af te wijzen), of het ontstaan en voortbestaan bevorderen van een te divers opleidingaanbod gegeven het leerlingaantal. Het onderzoek geeft hiervan een overzicht.
 
 
 Opdracht aan de werkgroep
 Doel van het onderzoek is te komen tot een aantal beleidsvarianten waarmee de kwaliteit en de doelmatigheid van het funderend onderwijs in gebieden met een dalend leerlingaantal geborgd blijft en waar mogelijk vergroot wordt. De beleidsvarianten worden zoveel mogelijk gekwantificeerd. De beleidsvarianten kunnen budgetneutraal zijn of tot besparingen leiden. Oplossingsrichtingen die de beleidsvarianten kunnen verkennen, zijn onder andere:
 
 
 1.
 Aanpassingen in de bekostigingssystematiek en de regelgeving die leiden tot een doelmatige borging van de kwaliteit, de toegankelijkheid en de diversiteit van het onderwijsaanbod bij dalende leerlingaantallen.
 
 
 2.
 Aanpassingen die weliswaar leiden tot een grotere reisafstand voor leerlingen, maar die de toegankelijkheid van het onderwijs zo min mogelijk beperken.
 
 
 3.
 Aanpassingen in de fusietoets. Het onderzoek zal nagaan of de fusietoets inderdaad een belemmering vormt voor doelmatiger en kwalitatief betere scholen, en zo ja hoe dit kan worden ondervangen.
 
 
 4.
 Aanpassingen in de regelgeving rond het opleidingsaanbod in het voortgezet onderwijs.
 
 
 5.
 Aanpassingen in de stichting- en opheffingsnormen en -regelgeving.
 Ook wordt de werkgroep gevraagd te verkennen of en hoe vanuit het Rijk bevorderd moet worden dat op lokaal niveau schoolbesturen en gemeentebesturen de regierol pakken om adequaat en tijdig in te spelen op de trend van dalende leerlingaantallen.
 
 
 De werkgroep wordt gevraagd inzicht te geven in de dilemma’s die aan onderwijsbeleidskeuzes in tijden van dalende leerlingaantallen ten grondslag kunnen liggen. Een voorbeeld van zo’n dilemma is het dilemma tussen aan de ene kant minimale schaal en onderwijskwaliteit, en aan de andere kant de vrijheid van onderwijs die artikel 23 van de Grondwet biedt. Een ander voorbeeld is het dilemma tussen onderwijskwaliteit en toegankelijkheid/reisafstand.
 Organisatie van het onderzoek
 De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van OCW, EL&I, AZ, BZK en Financiën. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris van het ministerie van Financiën en een cosecretaris van het ministerie van OCW. Er kunnen externe deskundigen aan de werkgroep deelnemen. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de themagroep Onderwijs van het Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling. De werkgroep start voor de zomer van 2012 en dient haar rapport uiterlijk op 1 februari 2013 af te ronden. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Inkomens- en vermogenspositie en subsidiëring 65-plussers13In deze taakopdracht wordt de term: «65-plussers» gehanteerd; hiermee wordt de groep personen bedoeld die de AOW-leeftijd bereikt hebben. 
 Onderwerp
 In dit onderzoek worden de historische, huidige en toekomstige ontwikkelingen van de inkomens- en vermogensposities van 65-plussers geanalyseerd. Daarnaast worden de instrumenten (deels) gefinancierd met collectieve middelen om 65-plussers financieel te ondersteunen in kaart gebracht en beoordeeld. Tot slot worden beleidsvarianten uitgewerkt die tot verbetering van de doelmatigheid en transparantie van het instrumentarium leidt.
 Opdracht aan de werkgroep
 
 
 
 •
 Probleemstelling. De inkomens-en vermogensposities van pensioengerechtigden zijn de laatste decennia sterk verbeterd (zie figuur 1). Dit proces zal zich naar verwachting de komende jaren voort kunnen zetten. Anderzijds leidt de vergrijzing tot oplopende kosten voor met name de zorg en de sociale zekerheid. Er bestaat een groot aantal instrumenten die (onder meer) gericht zijn op de inkomensondersteuning van 65-plussers. De oorspronkelijke motieven van die instrumenten zijn mogelijk niet meer actueel, of kunnen op een efficiëntere alternatieve manier bereikt worden. Bij de beoordeling van de doelmatigheid worden de uitvoeringskosten betrokken. Dit IBO streeft ernaar om een dergelijke inventarisatie, beoordeling en beleidsopties beschikbaar te maken voor publieke discussie.
 
 
 •
 Doelstelling:
 
 
 ○
 In kaart brengen en beoordelen van de ontwikkeling van inkomens- en vermogensposities van 65-plussers en van de collectief gefinancierde instrumenten om deze groep te ondersteunen;
 
 
 ○
 Formuleren van beleidsvarianten om de efficiëntie en transparantie van het instrumentarium te verhogen.
 
 
 
 
 •
 Stap 1: In de analyse van het inkomen worden de volgende bestanddelen onder meer betrokken: arbeidsinkomen; vermogensinkomen; inkomen uit onderneming; aanvullende pensioenen; fiscale voordelen; uitkeringen; inkomensoverdrachten; belastingen en premies. In de analyse van het vermogen wordt zowel het totale vermogen als het vermogen exclusief eigen woning betrokken. Verder wordt de spreiding binnen de verschillende cohorten 65-plussers betrokken, alsmede een vergelijking met de posities van andere leeftijdscohorten (inclusief het cohort vlak voor het pensioen), en wordt een internationale vergelijking gemaakt. Bezien wordt of het mogelijk en wenselijk is om uitgavenpatronen in de analyse te betrekken.
 
 
 •
 Stap 2: In de inventarisatie van de instrumenten worden alle (deels) collectief gefinancierde instrumenten ten behoeve van 65-plussers meegenomen, en kunnen ze ook zien op een deel van de doelgroep van 65-plussers. Onder meer worden de doelgroepen, kosten en motieven van de instrumenten geïnventariseerd. De identificatie van alle betrokken instrumenten en de precisering van de grondslag zal in het onderzoek worden vastgesteld, maar betreffen in ieder geval:
 
 
 ○
 De AOW (niet ten principale, maar wel voor wat betreft maatvoering);
 
 
 ○
 Fiscale instrumenten zoals lagere belastingtarieven, box 3 voordelen, de aftrek specifieke zorgkosten en heffingskortingen voor 65-plussers;
 
 
 ○
 Uitgavenregelingen, zoals de Mogelijkheid Koopkrachttegemoetkoming Oudere Belastingplichtigen (MKOB), het onderscheid in de huurtoeslag tussen 65-min en 65-plus en specifieke uitzonderingen en kortingen bij de eigen bijdrage AWBZ, die gelden voor bepaalde groepen waaronder ouderen; dit geldt ook voor de corresponderende eigen bijdragen Wmo, gegeven de beleidsvrijheid van gemeenten op dat punt;
 
 
 
 
 •
 Stap 3: Vervolgens wordt de actualiteit van de oorspronkelijke motieven, de effectiviteit en de doelmatigheid van de instrumenten beoordeeld, mede in het licht van de veranderende inkomens- en vermogensposities. Hierbij wordt een vergelijking met de ondersteuning van het leeftijdscohort die vlak voor de pensioengerechtigde leeftijd zit, gemaakt.
 
 
 •
 Stap 4: Aansluitend bij de beoordeling in stap 3 worden tot slot beleidsvarianten uitgewerkt die tot verbetering van de doelmatigheid, effectiviteit en transparantie van het instrumentarium leiden. Naast budgetneutrale varianten kunnen varianten ook tot besparingen leiden, waarbij speciale aandacht uitgaat naar extra financieringsbronnen van regelingen waarvan de kosten oplopen door de vergrijzing.
 
 
 Organisatie van het onderzoek
 De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van SZW, VWS, BZK, EL&I, AZ en Financiën en externe deskundigen van het CPB, CBS en SCP. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De voorzitter wordt ondersteund door een secretaris van het ministerie van Financiën en een cosecretaris van het ministerie van SZW.
 De werkgroep dient haar eindrapport uiterlijk voor het zomerreces 2013 af te ronden, waarbij de werkgroep voor het zomerreces 2012 bijeen zal komen en de opdracht aan het CPB (en SCP) zal vaststellen. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden. Het CPB zal gevraagd worden, in samenwerking met het SCP, Financiën en SZW, een modelmatig onderbouwde prognose te geven van de inkomens-en vermogensposities van 65-plussers, inclusief een historische en actuele analyse. Het CPB kan deze analyse ook zelfstandig publiceren, bij voorkeur na afronding van het IBO-rapport.
 
 
 Figuur 1 Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen naar leeftijd hoofdkostwinner (CBS Statline)
 
 
 Interdepartementaal Beleidsonderzoek Gehandicaptenzorg
 De ongeveer 150 000 cliënten (stand 2010) in de gehandicaptenzorg maken gebruik van een uitgebreid zorgaanbod. Deze zorg is gericht op verstandelijke, lichamelijke en zintuiglijke beperkingen en kan ingedeeld worden naar de segmenten dagbesteding, intramurale en extramurale zorg en ondersteuning. Mensen met een beperking zijn vaak levenslang en levensbreed aangewezen op zorg en ondersteuning. Het zorgaanbod wordt geleverd door een groot aantal zorgaanbieders met in totaal circa 150 000 medewerkers (2010). Mensen met een indicatie voor gehandicaptenzorg krijgen vanuit de AWBZ en/of de Wmo naturazorg of een persoonsgebonden budget (pgb).
 De uitgaven vanuit de AWBZ bedragen 6,5 miljard euro (voorlopige realisatie 2010, exclusief pgb) en zijn in de periode 1998–2010 jaarlijks gestegen met gemiddeld 8,6 procent. Dit terwijl de demografische component maar 0,5 procent per jaar bedraagt. Ook andere departementen hebben regelingen voor mensen met een beperking zoals de «rugzakjes» in het (speciaal) onderwijs, de Wajong en de TOG regeling. Een samenhangend beeld van deze regelingen en het financiële beslag daarvan ontbreekt.
 Opdracht aan de werkgroep
 Het IBO analyseert de uitgavenontwikkeling in de gehandicaptenzorg (in de langdurige zorg, via zorg in natura en het pgb) en van andere op mensen met een beperking gerichte regelingen, brengt de oorzaken in kaart en geeft aan waaraan de middelen worden besteed. Hierbij wordt een analyse gemaakt van de (ontwikkelingen op het gebied van) kwaliteit en toegankelijkheid van de gehandicaptenzorg. Doel van het onderzoek is te komen tot een aantal beleidsvarianten waarmee de doelmatigheid en de budgettaire beheersbaarheid op langere termijn van de gehandicaptenzorg vergroot wordt.
 Concreet is de opdracht aan de werkgroep als volgt:
 
 
 •
 Beleidsvarianten te ontwikkelen die structureel besparen op de uitgaven op dit thema, waarbij tenminste één variant (al dan niet bestaande uit verschillende subvarianten) een aanzienlijke structurele besparing van de totale netto uitgaven in de langdurige zorg oplevert.
 
 
 •
 Gezien de reële groei van de uitgaven voor de gehandicaptenzorg, dient de werkgroep ook één of meerdere beleidsvarianten in beeld brengen die gericht zijn op het structureel beperken van de reële groei, zodanig dat deze groei op langere termijn niet hoger is dan de structurele reële bbp groei.
 
 
 •
 De beleidsvarianten geven weer: de maatschappelijke voor- en nadelen (op de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg), de budgettaire effecten (in het jaar waarop een maatregel kan ingaan en structureel), de ingeschatte effecten op de langere termijn niet-demografische volumegroei van de uitgaven, en de uitvoeringsaspecten van de variant.
 
 
 Het onderzoek moet ingaan op de volgende punten:
 
 
 •
 Een internationale vergelijking cq. verschillenanalyse: hoe verhoudt (de ontwikkeling in) de Nederlandse gehandicaptenzorg zich tot die in het buitenland?
 
 
 •
 Het scherper in beeld brengen van de ontwikkeling van de gehandicaptenzorg: welke regelingen gericht op gehandicapten zijn er in de langdurige zorg en breder, wat is het budgettair beslag, wat is er gebeurd, welke onderdelen zijn vooral gegroeid en uit welke componenten is de groei opgebouwd?
 
 
 •
 Het in beeld brengen van waar het extra geld van de afgelopen jaren aan is besteed zoals groei aantal cliënten, groei zorg per cliënt, loonkosten, kwaliteit, bouw en andere infrastructurele voorzieningen, overhead.
 
 
 •
 De (mogelijke) meeropbrengsten van deze investeringen verhelderen, zowel voor de doelgroep als voor de samenleving als geheel, bijvoorbeeld in termen van wachtlijstreductie.
 
 
 •
 Het onderzoeken van mogelijke oorzaken van deze groei: demografie (groei populatie), verschil jeugd en volwassenen, prijzen ZZP’s, upcoding, indicatiestelling, latente vraag, arbeidsproductiviteit, eisen samenleving, mondiger vragers, begeleidingsmaatregelen, de institutionele vormgeving (checks and balances), het gevoerde beleid, ontwikkeling van de prijs en inhoud van de (ZZP-pakketten), kwaliteitsverbeteringen, beleidseffecten van aanpalende sectoren (met name onderwijs en sociale zekerheid). De wachtlijstproblematiek van begin deze eeuw en de effecten van het «boter bij de vis»-beleid dienen hierbij te worden betrokken.
 
 
 •
 Een kwalitatieve bespreking van de maatschappelijke kosten en baten van de beleidsvarianten en een berekening van de budgettaire effecten van de beleidsvariant. Hierbij worden onder andere elementen zoals kwaliteit en toegankelijkheid van de zorgverlening maar ook de sociale en ethische kanten meegenomen. Ook wordt aandacht besteed aan de gevolgen van de varianten voor andere regelingen voor gehandicapten, zoals de Wajong, de TOG en «de rugzakjes» in het speciaal onderwijs.
 
 
 Het onderzoek resulteert onder meer in beleidsvarianten, bijvoorbeeld: in beeld brengen van internationale best practices, bepalen van effecten van het normeren van prijzen, gevolgen van het aanscherpen van indicatiecriteria, effect van geconcentreerde inkoop voor specifieke doelgroepen, verbeteren van de doelmatigheid van instellingen (en hoe bewerkstellig je dat). Het onderzoek dient de bevindingen en aanbevelingen van de Taskforce beheersing zorguitgaven te benutten en waar nodig verder uit te werken.
 Samenstelling werkgroep
 Leden van de werkgroep zijn: VWS, AZ, Financiën, BZK, SZW, OCW. Indien nodig worden er externe deskundigen aan de werkgroep toegevoegd zoals het SCP. De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter, deze wordt ondersteund door een gezamenlijk secretariaat vanuit Financiën en VWS .
 Het secretariaat start zijn voorbereidende werkzaamheden vanaf juni/juli 2012. De werkgroep start formeel in september 2012 en rondt haar eindrapport uiterlijk 1 maart 2013 af. De omvang van het rapport is niet groter dan 30 bladzijden plus een samenvatting van maximaal 5 bladzijden.
 
 
 
 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 7
 Budgettair overzicht interventies t.b.v. de financiële sector
 
 
 Tabel 1: Budgettair overzicht interventies
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen in € mln.) – update MJN 2013
 
 
 2008
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 ABN AMRO Group N.V. – ASR
 Verzekeringen N.V. – RFS Holdings B.V.
 (incl. Z-share en residual N-share) 
 
 
 27 971
 
 
 27 955
 
 
 27 955
 
 
 27 955
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 Overbruggingskrediet (voormalig) Fortis
 
 
 4 575
 
 
 3 750
 
 
 3 750
 
 
 3 750
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 Aflossingen (voormalig) Fortis
 
 
 
 – 825
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 Renteontvangsten
 overbruggingskredieten Fortis
 
 
 – 1 374
 
 
 – 169
 
 
 – 152
 
 
 – 107
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 Dividend ABN Amro Group N.V.
 
 
 0
 
 
 – 200
 
 
 – 50
 
 
 – 394
 
 
 
 
 
 6.
 
 
 Dividend ASR Verzekeringen N.V.
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 – 71
 
 
 0
 
 
 
 
 
 7.
 
 
 Dividend RFS Holdings B.V.
 
 
 – 6
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Capital Relief Instrument ABN-AMRO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.
 
 
 Garantieverlening (geëffectueerd)
 
 
 32 611
 
 
 
 
 
 
 
 
 9.
 
 
 Afname voorwaardelijke verplichting 
 
 
 – 32 611
 
 
 
 
 
 
 
 
 10.
 
 
 Premieontvangsten
 
 
 – 193
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Counter Indemnity ABN-AMRO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11.
 
 
 Garantieverlening (geëffectueerd)
 
 
 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 12.
 
 
 Premieontvangsten
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 – 26
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld
 
 
 
 30 844
 
 
 – 1 236
 
 
 – 299
 
 
 – 527
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13.
 
 
 Verstrekt kapitaal ING
 
 
 10 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 14.
 
 
 Verstrekt kapitaal Aegon
 
 
 3 000
 
 
 
 
 
 
 
 
 15.
 
 
 Verstrekt kapitaal SNS Reaal
 
 
 750
 
 
 
 
 
 
 
 
 16.
 
 
 Aflossing ING
 
 
 – 5 000
 
 
 – 2 000
 
 
 – 750
 
 
 – 750
 
 
 
 
 
 17.
 
 
 Aflossing Aegon
 
 
 – 1 500
 
 
 – 1 500
 
 
 
 
 
 
 
 18.
 
 
 Aflossing SNS Reaal
 
 
 – 185
 
 
 
 
 
 
 
 
 19.
 
 
 Couponrente ING
 
 
 – 684
 
 
 
 
 
 
 
 
 20.
 
 
 Couponrente Aegon
 
 
 – 177
 
 
 
 
 
 
 
 
 21.
 
 
 Couponrente SNS Reaal
 
 
 – 39
 
 
 
 
 
 
 
 
 22.
 
 
 Repurchase fee ING
 
 
 – 347
 
 
 – 1 000
 
 
 – 375
 
 
 – 375
 
 
 
 
 
 23.
 
 
 Repurchase fee Aegon
 
 
 – 160
 
 
 – 750
 
 
 
 
 
 
 
 24.
 
 
 Repurchase fee SNS Reaal 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld
 
 
 
 5 659
 
 
 – 5 250
 
 
 – 1 125
 
 
 – 1 125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 
 
 Back-up faciliteit ING EUR/USD>
 
 
 
 1,34
 
 
 1,29
 
 
 1,27
 
 
 1,25
 
 
 
 
 
 25.
 
 
 Funding fee (rente + aflossing)
 
 
 8 248
 
 
 3 242
 
 
 2 459
 
 
 1 948
 
 
 
 
 
 26.
 
 
 Management fee
 
 
 106
 
 
 39
 
 
 33
 
 
 31
 
 
 
 
 
 27.
 
 
 Portefeuilleontvangsten
 (rente + aflossing) 
 
 
 – 7 877
 
 
 – 3 012
 
 
 – 2 245
 
 
 – 1 749
 
 
 
 
 
 28.
 
 
 Garantiefee
 
 
 – 232
 
 
 – 85
 
 
 – 73
 
 
 – 67
 
 
 
 
 
 29.
 
 
 Additionele garantiefee
 
 
 – 154
 
 
 – 128
 
 
 – 110
 
 
 – 101
 
 
 
 
 
 30.
 
 
 Additionele fee
 
 
 – 91
 
 
 – 55
 
 
 – 49
 
 
 – 44
 
 
 
 
 
 31.
 
 
 Verhandelbaarheidsfee
 
 
 – 
 
 
 – 
 
 
 – 16
 
 
 – 19
 
 
 
 
 
 32.
 
 
 Saldo Back-up faciliteit ( 25 t/m 31)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 33.
 
 
 Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 13 084
 
 
 10 264
 
 
 8 203
 
 
 6 679
 
 
 
 
 
 34.
 
 
 Alt-A portefeuille
 
 
 16 376
 
 
 13 934
 
 
 11 719
 
 
 9 651
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld = saldo Back-up faciliteit
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 
 
 Garantiefaciliteit bancaire leningen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 35.
 
 
 
 Garantieverlening (geëffectueerd)
 
 
 50 275
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 36.
 
 
 
 Afname voorwaardelijke verplichting 
 
 
 – 11 277
 
 
 – 5 823
 
 
 – 14 925
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 37.
 
 
 
 Stand openstaande garanties
 (cumulatief 35–36)
 
 
 38 998
 
 
 33 175
 
 
 18 250
 
 
 18 250
 
 
 
 
 
 
 38.
 
 
 
 Premieontvangsten (gesaldeerd)
 
 
 – 523
 
 
 – 361
 
 
 – 230
 
 
 – 169
 
 
 
 
 
 
 39.
 
 
 
 Schade-uitkeringen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. nr. 35, 36 en 37)
 
 
 
 – 523
 
 
 – 361
 
 
 – 230
 
 
 – 169
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1.
 
 
 
 
 IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 40.
 
 
 Uitkering DGS Icesave 
 
 
 1 428
 
 
 
 
 
 
 
 
 41.
 
 
 Uitvoeringskosten IJslandse DGS
 door DNB
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 42.
 
 
 Vordering op IJsland
 
 
 1 329
 
 
 919
 
 
 736
 
 
 
 
 
 
 
 
 tussenrekening «recovery topping up»
 
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 43.
 
 
 Opbouw rente op vordering
 
 
 51
 
 
 42
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale vordering (42 + reeks 43)
 
 
 
 1 380
 
 
 1 012
 
 
 860
 
 
 
 
 
 
 44.
 
 
 Ontvangsten aflossing lening 
 
 
 0
 
 
 – 443
 
 
 – 197
 
 
 
 
 
 
 45.
 
 
 Renteontvangsten op lening 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2.
 
 
 
 
 Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 46.
 
 
 Lening Griekenland 
 
 
 1 248
 
 
 1 946
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 
 
 
 47.
 
 
 Vordering op Griekenland 
 
 
 1 248
 
 
 3 194
 
 
 3 199
 
 
 3 199
 
 
 
 
 
 48.
 
 
 Ontvangsten aflossing lening
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 49.
 
 
 Premieontvangsten incl. servicefee
 
 
 – 30
 
 
 – 115
 
 
 – 16
 
 
 – 56
 
 
 
 
 
 50.
 
 
 DNB (niet-relevante-winst) compensatie Griekenland
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 51.
 
 
 Rentevergoeding Griekenland
 
 
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. nr. 42, 43 en 47)
 
 
 
 2 653
 
 
 1 388
 
 
 – 195
 
 
 – 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F.
 
 
 
 
 Europese instrumenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 52.
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel
 EU-begroting
 
 
 2 946
 
 
 – 120
 
 
 
 
 
 
 
 53.
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel EFSF
 (hoofdsom en rente)
 
 
 25 872
 
 
 71 910
 
 
 
 
 
 
 
 54.
 
 
 Garantieverlening NL-aandeel ESM
 
 
 
 
 35 445
 
 
 
 
 
 
 55.
 
 
 Garantieverlening aan DNB i.v.m.
 ophoging middelen IMF
 
 
 
 13 610
 
 
 
 
 
 
 
 56.
 
 
 Deelneming EFSF
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 57.
 
 
 Deelneming ESM
 
 
 
 
 1 829
 
 
 1 829
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (56 en 57)
 
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1 829
 
 
 1 829
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 G.
 
 
 
 
 Overige gevolgen 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 58.
 
 
 Uitvoeringskosten en inhuur externen
 
 
 62
 
 
 3
 
 
 6
 
 
 2
 
 
 
 
 
 59.
 
 
 Terug te vorderen kosten 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
  0
 
 
 
 
 
 60.
 
 
 Ontvangen teruggevorderde kosten
 
 
 – 19
 
 
 – 5
 
 
 – 1
 
 
  0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ∆ Staatsschuld (excl. rente)
 
 
 
 38 634
 
 
 – 5 458
 
 
 – 20
 
 
 – 35
 
 
 
 
 
 
 Staatsschuld cumulatief (excl. rente)
 
 
 
 38 634
 
 
 33 176
 
 
 33 156
 
 
 33 121
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 + schuldeffect garantiebenutting EFSF
 
 
 
 993
 
 
 14 667
 
 
 16 565
 
 
 
 
 
 + meerjarenverplichting aan ING (op transactiebasis)
 
 
 
 10 055
 
 
 8 203
 
 
 6 679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 = aandeel interventies in EMU schuld 
 
 
 
 44 224
 
 
 56 026
 
 
 56 365
 
 
 
 
 
 
 toerekenbare rentelasten
 
 
 
 3 979
 
 
 1 280
 
 
 1 161
 
 
 1 173
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2: Balans met interventies – prognose ultimo 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen in € mln.)
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 ABN AMRO Group N.V. – ASR Verzekeringen N.V. – RFS
 Holdings B.V.
 (incl. Z- en residual N-share)
 
 
 27 955
 
 
 
 I: Financiering staatsschuld (excl. rentelasten)
 
 
 II: Financiering uit resultaat
 
 
 
 33 156
 686
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 Overbruggingskrediet Fortis
 
 
 3 750
 
 
 
 III: Financiering uitgavenkader
 
 
 
 46
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 
 
 Kapitaalverstrekkingsfaciliteit
 
 
 
 
 
 toerekenbare rentelasten
 
 
 
 6 420
 
 
 
 
 
 13.
 
 
 Verstrekt kapitaal ING (+16.)
 
 
 2 250
 
 
 
 
 
 
 
 15.
 
 
 Verstrekt kapitaal SNS Reaal
 
 
 565
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 
 
 
 
 Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 C. Back-up faciliteit ING
 
 
 
 
 
 
 
 34.
 
 
 Alt-A portefeuille
 
 
 11 719
 
 
 33. Meerjarenverplichting aan ING
 
 
 8 203
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voorziening & incl. onverdeeld resultaat
 
 
 3 516
 
 
 
 
 
 E1.
 
 
 
 
 IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vordering op IJsland (totaal)
 
 
 860
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2.
 
 
 
 
 Griekenland en Europa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 56/57
 
 
 Deelneming ESM/EFSF
 
 
 1 831
 
 
 Technische correctie
 
 
 103
 
 
 
 
 
 47.
 
 
 Vordering Griekenland
 
 
 3 199
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale activa:
 
 
 
 
 52 130
 
 
 
 
 Totale passiva:
 
 
 
 
 52 130
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 3: Resultaat op interventies – prognose 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
  (bedragen in € mln.)
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare kosten:
 
 
 
 
 
 Toerekenbare opbrengsten: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toerekenbare rentelasten
 
 
 
 
 1 161
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 4. Rente overbruggingskrediet Fortis
 
 
 152
 
 
 
 
 
 E1. IJsland
 
 
 
 
 5. Dividend ABN Amro Group  N.V
 
 
 50
 
 
 
 
 Kosten i.v.m. topping up (netto)
 
 
 – 15
 
 
 6. Dividend ASR Verzekeringen N.V.
 
 
 71
 
 
 
 
 
 
 12. Premieontvangsten counter indemnity
 
 
 26
 
 
 
 
 
 E2. Griekenland
 
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 51. Rentevergoeding Griekenland
 
 
 
 
 B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 22. Repurchase fee ING
 
 
 375
 
 
 
 
 
 G. Overige gevolgen
 
 
 
 
 
 
 
 
 58. Uitvoeringskosten en inhuur externen
 
 
 6
 
 
 
 D. Garantiefaciliteit bancaire leningen
 
 
 
 
 
 
 60. Ontvangen teruggevorderde kosten
 
 
 – 1
 
 
 38. Premieontvangsten (gesaldeerd)
 
 
 230
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E1. IJsland
 
 
 
 
 
 
 
 
 43. Opbouw rente op vordering
 
 
 31
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E2. Griekenland
 
 
 
 
 
 
 
 
 49. Premieontvangsten incl. servicefee
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kosten:
 
 
 
 
 1 164
 
 
 
 
 Totale opbrengsten:
 
 
 
 
 951
 
 
 
 
 
 
 Resultaat: – 213 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 4: Garanties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (bedragen in € mln.) – update MJN 2013
 
 
 2008
 2010
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 
 
 Verwerving Fortis/RFS/AA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Counter indemnity
 
 
 950
 
 
 950
 
 
 950
 
 
 950
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 
 
 
 
 Garantiefaciliteit bancaire leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand openstaande garanties
 
 
 38 998
 
 
 33 175
 
 
 18 250
 
 
 18 250
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 F.
 
 
 
 
 Europese instrumenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand openstaande garanties EU begroting
 
 
 2 946
 
 
 2 826
 
 
 2 826
 
 
 2 826
 
 
 
 
 
 Stand openstaande garanties EFSF1Voor de raming van de schuld van de leningen die het EFSF aan Spanje zal verstrekken is uitgegaan van de huidige beschikbare informatie. Dit houdt in dat er in de ramingen van uit wordt gegaan dat het programma voor de herkapitalisatie van de Spaanse banken volledig uit het EFSF gefinancierd wordt. Dit omdat het ESM op moment van schrijven nog niet in werking is getreden. Ook wordt in de raming verondersteld dat zodra de tranche beschikbaar komt, hier door Spanje geheel op getrokken wordt.2Voor de raming van de schuld van de leningen die het EFSF aan Griekenland zal verstrekken is uitgegaan van de huidige beschikbare informatie. Dit wil zeggen dat in de raming ervan uit gegaan wordt dat Griekenland zich houdt aan de afspraken en de tranches worden uitgekeerd conform de Memorandum of Understanding van maart 2012.
 
 
 25 872
 
 
 97 782
 
 
 97 782
 
 
 97 782
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan benut en verwerkt in EMU-schuld:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Ierland
 
 
 
 
 
 498
 
 
 
 
 807
 
 
 
 
 1 070
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Portugal
 
 
 
 
 
 495
 
 
 
 
 1 150
 
 
 
 
 1 432
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Griekenland
 
 
 
 
 
 
 6 893
 
 
 
 
 7 940
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Spanje
 
 
 
 
 
 
 5 816
 
 
 
 
 6 122
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal benut en in EMU-schuld
 
 
 
 
 
 993
 
 
 
 
 14 667
 
 
 
 
 16 565
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand openstaande garanties ESM
 
 
 
 
 35 445
 
 
 35 445
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie DNB i.v.m. IMF
 
 
 
 13 610
 
 
 13 610
 
 
 13 610
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo openstaande garanties 
 
 
 
 
 68 766
 
 
 
 
 148 343
 
 
 
 
 168 863
 
 
 
 
 168 863
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantieoverzicht van het Rijk 2013
 
 8
 Garantieoverzicht van het Rijk 2013
 
 Garanties
 Een garantie wordt omschreven als een voorwaardelijke financiële verplichting van het Rijk aan een derde buiten het Rijk. De verplichting is voorwaardelijk omdat pas betaald hoeft te worden als bij de wederpartij sprake is van de realisatie van een bepaald risico. Garantieregelingen worden doorgaans als verplichting opgenomen in de begroting van het betreffende vakdepartement.
 
 Tabel 8.1 bevat een integraal overzicht van de garantieregelingen van het Rijk. Alle regelingen met een uitstaand risico groter dan 100 miljoen euro zijn uitgesplitst weergegeven; alle regelingen met een uitstaand risico kleiner dan 100 miljoen euro zijn opgeteld onder de posten «overig».
 Garantieregelingen hebben een door de Tweede Kamer goedgekeurd plafond, dat geldt als maximum voor de te verlenen garanties binnen de betreffende regeling. Er bestaan twee soorten plafonds: een jaarlijks plafond en een totaalplafond. Een jaarlijks plafond betreft het maximaal toegestane saldo van verleende en vervallen garanties in een bepaald jaar. Een totaalplafond betreft het maximale totaal van verleende garanties binnen een bepaalde garantieregeling; gedurende het bestaan van de regeling – dat kan jaren zijn – mogen de verleende garanties tezamen dit plafond niet overschrijden.
 
 
 In de tabel 8.1 wordt per garantie onderscheid gemaakt tussen het plafond dat voor de regeling geldt en het bedrag dat aan garanties is verleend. Alleen de verleende garanties in 2011 betreffen een realisatie, de rest van de cijfers betreft een raming van te verlenen en vervallen garanties.
 Er zijn verschillende soorten garanties:
 
 
 •
 Kredietgarantie: garantie op rente- en aflossingsverplichtingen.
 
 
 •
 Garantie op deelnemingen: garantie op vol- of bijstorten van aandelenkapitaal.
 
 
 •
 (Her-)verzekering: garantie op moeilijk/niet te verzekeren risico’s.
 
 
 
 Tabel 8.2 toont de uitgaven en ontvangsten als gevolg van garanties. De in de tabel getoonde uitgaven betreffen schadeuitkeringen. De in de tabel getoonde ontvangsten betreffen zowel premies en provisies als op derden verhaalde schadeuitkeringen. Uit de tabel blijkt dat de totale uitgaven als gevolg van garantieregelingen lager zijn dan de totale inkomsten. Er bestaan echter grote onderlinge verschillen tussen de garanties: op sommigen wordt veel winst gemaakt en op anderen verlies. Op de crisisgaranties is vooralsnog geen schade geleden maar is wel winst gemaakt.
 Achterborgstellingen
 
 Naast het risico uit garantieregelingen wordt het Rijk ook indirect blootgesteld aan risico’s uit achterborgstellingen. Bij achterborgstellingen wordt de daadwerkelijke garantieverplichting niet afgegeven door het Rijk, maar door een daarvoor aangewezen tussenpersoon; bijvoorbeeld een stichting. Tussenpersonen hebben doorgaans een flinke buffer. Pas wanneer de tussenpersoon desondanks niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, wordt het Rijk aangesproken, eventueel in de vorm van een lening (zoals bij de Nationale Hypotheek Garantie). Bovendien komt het voor dat het Rijk samen met medeoverheden garant staat (zoals bij de Nationale Hypotheek Garantie en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw).
 Van de verschillende achterborgstellingen van het Rijk is in tabel 8.3 het geborgd risico opgenomen alsmede het buffervermogen dat de betreffende tussenpersoon in kas heeft.
 
 Toelichting op specifieke garantie- en achterborgregelingen
 Voor precieze details over garantieregelingen en achterborgstellingen wordt verwezen naar de begrotingen en jaarverslagen van de betreffende vakdepartementen. In de tabellen is terug te vinden op welke begroting en op welk begrotingsartikel de verschillende regelingen zijn opgenomen. Zie tevens hoofdstuk 2 voor een integrale risicoanalyse.
 
 
 Tabel 8.1 Door het Rijk verstrekte garanties (in miljoenen euro’s)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verleende garanties
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen
 
 
 
 
 Verleende garanties
 
 
 
 
 Garantie- plafond
 
 
 
 
 Reeds geraamd te verlenen
 
 
 
 
 Reeds geraamd te vervallen
 
 
 
 
 Verleende garanties
 
 
 
 
 Garantie- plafond
 
 
 
 
 Totaal plafond
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 
 
 a
 
 
 
 
 omschrijving
 
 
 
 
 2011
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie op kredieten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties IS-NIO
 
 
 295,9
 
 
 
 41,1
 
 
 254,7
 
 
 
 
 34,2
 
 
 220,6
 
 
 
 220,6
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst NRF
 
 
 177,2
 
 
 30,0
 
 
 14,0
 
 
 193,2
 
 
 
 25,0
 
 
 15,0
 
 
 203,2
 
 
 
 680,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 Garantie interbancaire leningen
 
 
 
 33 174,8
 
 
 
 
 
 14 925,4
 
 
 
 
 18 249,4
 
 
 
 
 
 
 
 18 249,4
 
 
 
 
 
 18 249,4
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSF1Het betreft hier de door Nederland afgegeven garantie aan EFSF en ESM. Bij het EFSF is tot nu toe ongeveer de helft van het plafond belegd, bij het ESM nog niets.
 
 
 
 97 782,2
 
 
 
 
 
 
 97 782,2
 
 
 
 
 
 
 
 97 782,2
 
 
 
 
 
 97 782,2
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EFSM
 
 
 2 843,5
 
 
 
 
 2 843,5
 
 
 
 
 
 2 843,5
 
 
 
 2 843,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 ESM
 
 
 
 
 35 445,4
 
 
 
 
 
 35 445,4
 
 
 
 
 
 
 
 35 445,4
 
 
 
 
 
 35 445,4
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Kredieten EU-betalingsbalanssteun aan lidstaten
 
 
 2 337,5
 
 
 
 
 2 337,5
 
 
 
 
 
 2 337,5
 
 
 
 2 337,5
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 BMKB
 
 
 2 567,8
 
 
 550,0
 
 
 500,0
 
 
 2 617,8
 
 
 706,3
 
 
 706,3
 
 
 500,0
 
 
 2 824,1
 
 
 1 000,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 GO
 
 
 835,3
 
 
 300,0
 
 
 250,0
 
 
 885,3
 
 
 
 300,0
 
 
 250,0
 
 
 935,3
 
 
 
 1 011,7
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Groeifinancieringsfaciliteit
 
 
 68,4
 
 
 28,6
 
 
 
 97,0
 
 
 84,3
 
 
 84,3
 
 
 
 181,3
 
 
 84,3
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 13
 
 
 Scheepsnieuwbouw garantieregeling
 
 
 
 400,0
 
 
 
 400,0
 
 
 999,6
 
 
 700,0
 
 
 
 1 100,0
 
 
 999,7
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 16
 
 
 Garantie voor investeringen en werkkapitaal landbouwondernemingen
 
 
 468,1
 
 
 50,0
 
 
 100,0
 
 
 418,1
 
 
 130,0
 
 
 50,0
 
 
 100,0
 
 
 368,1
 
 
 130,0
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 18
 
 
 Garantie voor natuurgebieden en landschappen
 
 
 463,6
 
 
 
 14,6
 
 
 449,1
 
 
 
 
 23,0
 
 
 426,1
 
 
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Inrichtingen voor de gezondheidszorg
 
 
 631,8
 
 
 
 58,8
 
 
 573,1
 
 
 
 
 54,5
 
 
 518,6
 
 
 
 518,6
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Voorzieningen voor gehandicapten
 
 
 185,3
 
 
 
 13,9
 
 
 171,5
 
 
 
 
 12,4
 
 
 159,0
 
 
 
 159,0
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 405,8
 
 
 179,3
 
 
 183,3
 
 
 401,8
 
 
 121,4
 
 
 113,9
 
 
 115,0
 
 
 400,7
 
 
 121,4
 
 
 312,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Garanties op kredieten
 
 
 
 
 142 237,2
 
 
 
 
 36 983,2
 
 
 
 
 16 101,0
 
 
 
 
 163 119,5
 
 
 
 
 2 041,6
 
 
 
 
 1 979,5
 
 
 
 
 1 104,1
 
 
 
 
 163 994,9
 
 
 
 
 2 335,5
 
 
 
 
 159 560,5
 
 
 
 
 
 
 Vervolg op de volgende pagina
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie op deelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties IS-Raad van Europa
 
 
 119,3
 
 
 57,4
 
 
 
 176,7
 
 
 
 
 
 176,7
 
 
 
 176,7
 
 
 
 
 V
 
 
 24
 
 
 Garanties Regionale Ontwikkelingsbanken
 
 
 1 735,2
 
 
 
 
 1 735,2
 
 
 
 
 
 1 735,2
 
 
 
 1 735,2
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Garantie en vrijwaring inzake verkoop van deelnemingen
 
 
 980,3
 
 
 
 13,0
 
 
 967,3
 
 
 
 
 
 967,3
 
 
 
 968,4
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 DNB – deelneming in kapitaal IMF
 
 
 
 47 311,0
 
 
 
 
 
 
 47 311,0
 
 
 
 
 
 
 
 47 311,0
 
 
 
 
 
 47 311,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EBRD
 
 
 589,1
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 
 
 589,1
 
 
 
 598,1
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 EIB
 
 
 9 895,5
 
 
 
 
 9 895,5
 
 
 
 
 
 9 895,5
 
 
 
 9 895,5
 
 
 
 
 IXB
 
 
 4
 
 
 Wereldbank
 
 
 3 105,4
 
 
 190,9
 
 
 
 3 296,3
 
 
 
 181,5
 
 
 
 3 477,9
 
 
 
 3 477,9
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 28,6
 
 
 0,1
 
 
 
 28,7
 
 
 
 
 
 28,7
 
 
 
 28,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Garanties op deelnemingen
 
 
 
 
 63 764,6
 
 
 
 
 248,4
 
 
 
 
 13,0
 
 
 
 
 64 000,0
 
 
 
 
 
 181,5
 
 
 
 
 
 64 181,5
 
 
 
 
 
 64 191,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie op moeilijk/niet te verzekeren risico's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 295,0
 
 
 597,0
 
 
 600,0
 
 
 292,0
 
 
 
 
 
 292,0
 
 
 
 300,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 2
 
 
 WAKO (kernongevallen)
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 14 023,0
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 3
 
 
 Deelneming ABN AMRO
 
 
 950,0
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 
 950,0
 
 
 
 950,0
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Exportkredietverzekering
 
 
 
 14 538,7
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 14 538,7
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 14 538,7
 
 
 
 
 10 000,0
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 5
 
 
 Regeling Investeringen
 
 
 194,0
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 194,0
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 453,8
 
 
 194,0
 
 
 453,8
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 87,1
 
 
 202,3
 
 
 152,7
 
 
 136,8
 
 
 150,0
 
 
 155,5
 
 
 152,7
 
 
 139,6
 
 
 150,0
 
 
 114,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Garanties op moeilijk/niet te verzekeren risico's
 
 
 
 
 30 087,8
 
 
 
 
 11 253,1
 
 
 
 
 11 206,4
 
 
 
 
 30 134,5
 
 
 
 
 10 603,8
 
 
 
 
 10 609,3
 
 
 
 
 10 606,4
 
 
 
 
 30 137,3
 
 
 
 
 10 603,8
 
 
 
 
 15 387,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige garanties (o.a. liquiditeits- of exploitatiegarantie)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen academische ziekenhuizen
 
 
 281,3
 
 
 
 14,0
 
 
 267,3
 
 
 
 
 14,0
 
 
 253,4
 
 
 
 281,3
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 24,4
 
 
 0,3
 
 
 2,2
 
 
 96,4
 
 
 0,4
 
 
 
 0,4
 
 
 96,0
 
 
 0,4
 
 
 6,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Overige garanties (o.a. liquiditeits- of exploitatiegarantie)
 
 
 
 
 305,7
 
 
 
 
 0,3
 
 
 
 
 16,2
 
 
 
 
 363,7
 
 
 
 
 0,4
 
 
 
 
 
 14,3
 
 
 
 
 349,4
 
 
 
 
 0,4
 
 
 
 
 288,0
 
 
 
 
 
 
 Vervolg op de volgende pagina
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL Garanties van het Rijk
 
 
 
 
 236 395,3
 
 
 
 
 48 485,0
 
 
 
 
 27 336,7
 
 
 
 
 257 617,6
 
 
 
 
 12 645,8
 
 
 
 
 12 770,4
 
 
 
 
 11 724,9
 
 
 
 
 258 663,1
 
 
 
 
 12 939,6
 
 
 
 
 239 427,8
 
 
 
 
 
 
 
 Bbp (in miljarden euro)
 
 
 602
 
 
 
 
 607
 
 
 
 
 
 622
 
 
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL Garanties van het Rijk (als percentage van het bbp)
 
 
 39,3%
 
 
 
 
 42,4%
 
 
 
 
 
 41,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.2 Uitgaven en ontvangsten op door het Rijk verleende garanties (in duizenden euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 Saldo
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 Saldo
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 
 
 Departement
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2012
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IV
 
 
 Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 4 000
 
 
 
 – 4 000
 
 
 4 000
 
 
 
 – 4 000
 
 
 
 
 VI
 
 
 Veiligheid en Justitie
 
 
 692
 
 
 
 – 692
 
 
 823
 
 
 
 – 823
 
 
 
 
 VII
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VIII
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IXB
 
 
 Financien
 
 
 121 145
 
 
 361 329
 
 
 240 184
 
 
 101 145
 
 
 290 569
 
 
 189 424
 
 
 
 
 XII
 
 
 Infrastructuur en Milieu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 XIII
 
 
 Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
 
 
 182 138
 
 
 95 638
 
 
 – 86 500
 
 
 139 211
 
 
 88 638
 
 
 – 50 573
 
 
 
 
 XV
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 2 400
 
 
 700
 
 
 – 1 700
 
 
 1 200
 
 
 400
 
 
 – 800
 
 
 
 
 XVI
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 310 375
 
 
 
 
 457 667
 
 
 
 
 147 292
 
 
 
 
 246 379
 
 
 
 
 379 607
 
 
 
 
 133 228
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 8.3 Achterborgstellingen van het Rijk (in miljoenen euro)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 b
 
 
 
 
 a
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 
 Geborgd risico 2010
 
 
 
 
 Geborgd risico 2011
 
 
 
 
 Buffer vermogen 2011
 
 
 
 
 
 
 
 XVI
 
 
 42
 
 
 Achterborgstelling Stichting Waarborgfonds Zorg
 
 
 8 441,3
 
 
 8 671,7
 
 
 490,1
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 Achterborgstelling WEW (NHG)
 
 
 126 422,0
 
 
 136 206,8
 
 
 728,7
 
 
 
 
 VII
 
 
 3
 
 
 Achterborgstelling WSW
 
 
 85 300,0
 
 
 86 314,1
 
 
 472,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal Achterborgstellingen
 
 
 
 
 220 163,3
 
 
 
 
 235 671,7
 
 
 
 
 1 697,1
 
 
 
 
 
 
 
 
 Normeringssystematiek Gemeente- en Provinciefonds
 
 9
 Normeringssystematiek Gemeente- en Provinciefonds
 
 Berekening accres
 
 Gemeenten en provincies beschikken over verschillende inkomstenbronnen om de uitgaven voor hun taken te financieren. Eén van de belangrijkste inkomstenbronnen voor decentrale overheden is de algemene uitkering uit het gemeente- en provinciefonds. De jaarlijkse ontwikkeling van de omvang van het gemeente- en provinciefonds wordt sinds 1995 bepaald door de normeringssystematiek, waarbij de fondsen gekoppeld zijn aan de ontwikkeling van de uitgaven van het Rijk, de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Beleidsintensiveringen, ombuigingen, mee- en tegenvallers en nominale ontwikkelingen op de Rijksbegroting hebben direct invloed op de omvang van de fondsen («samen de trap op, samen de trap af»). De jaarlijkse toe- en afname van het gemeente- en provinciefonds die voortvloeit uit de koppeling aan de rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
 Tabellen 9.1–9.3 geven voor de periode 2012–2015 weer hoe de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven uiteindelijk resulteert in het accres. Bij de bepaling van de omvang van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven vormen de netto rijksuitgaven het startpunt. Op de netto uitgaven (A) worden correcties (B) doorgevoerd voor verschillende posten. Het saldo geeft de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU), de basis voor de accresberekening (C).
 
 
 Tabel 9.1: Ontwikkeling van netto gecorrigeerde rijksuitgaven: van begroting naar accres %
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 1 De Koning
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 40
 
 
 
 
 2A Staten-Generaal
 
 
 139
 
 
 144
 
 
 133
 
 
 131
 
 
 133
 
 
 
 
 2B Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
 
 
 115
 
 
 112
 
 
 107
 
 
 106
 
 
 101
 
 
 
 
 3 Algemene Zaken
 
 
 53
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 54
 
 
 56
 
 
 
 
 4 Koninkrijksrelaties
 
 
 182
 
 
 110
 
 
 89
 
 
 86
 
 
 84
 
 
 
 
 5 Buitenlandse Zaken
 
 
 10 132
 
 
 10 459
 
 
 10 966
 
 
 11 539
 
 
 11 985
 
 
 
 
 6 Veiligheid en Justitie
 
 
 10 317
 
 
 10 205
 
 
 9 835
 
 
 9 594
 
 
 9 459
 
 
 
 
 7 Binnenlandse Zaken
 
 
 4 028
 
 
 4 054
 
 
 3 851
 
 
 3 825
 
 
 3 785
 
 
 
 
 8 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
 
 
 31 326
 
 
 31 555
 
 
 31 462
 
 
 31 772
 
 
 31 724
 
 
 
 
 9A Nationale Schuld
 
 
 9 303
 
 
 9 367
 
 
 9 800
 
 
 9 973
 
 
 10 073
 
 
 
 
 9B Financien
 
 
 1 846
 
 
 1 520
 
 
 1 642
 
 
 2 113
 
 
 2 055
 
 
 
 
 10 Defensie
 
 
 7 615
 
 
 7 722
 
 
 7 296
 
 
 7 341
 
 
 7 304
 
 
 
 
 12 Infrastructuur & Milieu
 
 
 11 017
 
 
 10 830
 
 
 9 897
 
 
 10 585
 
 
 9 571
 
 
 
 
 13 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 5 564
 
 
 5 007
 
 
 4 868
 
 
 4 535
 
 
 4 286
 
 
 
 
 15 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 19 901
 
 
 19 754
 
 
 19 999
 
 
 20 512
 
 
 20 653
 
 
 
 
 16 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 6 085
 
 
 5 759
 
 
 4 502
 
 
 4 394
 
 
 4 236
 
 
 
 
 50 Gemeentefonds
 
 
 18 576
 
 
 18 427
 
 
 17 963
 
 
 17 840
 
 
 17 433
 
 
 
 
 51 Provinciefonds
 
 
 1 268
 
 
 1 231
 
 
 1 138
 
 
 1 132
 
 
 963
 
 
 
 
 Aanvullende posten
 
 
 277
 
 
 117
 
 
 1 921
 
 
 4 983
 
 
 7 273
 
 
 
 
 
 (A) Totaal netto uitgaven
 
 
 
 
 137 784
 
 
 
 
 136 466
 
 
 
 
 135 565
 
 
 
 
 140 552
 
 
 
 
 141 212
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (B) Totaal correcties
 
 
 
 
 – 45 961
 
 
 
 
 – 45 957
 
 
 
 
 – 46 010
 
 
 
 
 – 47 197
 
 
 
 
 – 47 153
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (C)Totaal NGRU (=A+B)
 
 
 
 
 91 823
 
 
 
 
 90 508
 
 
 
 
 89 555
 
 
 
 
 93 355
 
 
 
 
 94 060
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (%) = (Ct – Ct–1)/Ct–1) 
 
 
 
 
 
 – 1,43%
 
 
 
 
 – 1,05%
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 0,75%
 
 
 
 
 
 
 De correcties op de netto rijksuitgaven (tabel 9.2) kunnen in drie categorieën ingedeeld worden.
 
 
 1.
 Uitgaven die wel relevant zijn voor de uitgavenkaders, maar niet voor het GF/PF. Het gaat om uitgaven die relatief gevoelig zijn voor macro-economische ontwikkelingen en waarop het Rijk geen invloed heeft, bijvoorbeeld de afdrachten aan de EU. Door de rijksuitgaven voor deze uitgavenposten te corrigeren, wordt de accresraming minder afhankelijk van macro-economische ontwikkelingen, wat de stabiliteit van de accresontwikkeling ten goede komt.
 
 
 2.
 Uitgaven die niet relevant zijn voor het uitgavenkader, maar wel voor het GF/PF, bijvoorbeeld studieleningen.
 
 
 3.
 Financieringsverschuivingen. Financieringsverschuivingen zijn verschuivingen van geldstromen binnen het Rijk die niet tot meer of minder bestedingsruimte van het Rijk leiden, maar in de normeringssystematiek wel effect hebben op het accres doordat het schuiven zijn tussen ngru-relevante uitgaven en niet-ngru-relevante uitgaven. De rijksuitgaven worden voor deze posten gecorrigeerd omdat per saldo geen sprake is van meer of minder uitgaven, er is alleen sprake van een andere financieringsbron. Het gaat bij deze correcties bijvoorbeeld om overhevelingen van departementale begrotingen naar het gemeente- en provinciefonds en financieringsverschuivingen tussen het Rijk en de sociale zekerheidsfondsen.
 
 
 
 Tabel 9.2: Totaal correcties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2011
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 – 9 303
 
 
 – 9 367
 
 
 – 9 800
 
 
 – 9 973
 
 
 – 10 073
 
 
 
 
 EU-afdrachten (inclusief landbouwheffingen)
 
 
 – 6 168
 
 
 – 6 608
 
 
 – 7 011
 
 
 – 7 405
 
 
 – 7 697
 
 
 
 
 HGIS
 
 
 – 5 097
 
 
 – 4 959
 
 
 – 4 830
 
 
 – 5 175
 
 
 – 5 402
 
 
 
 
 WWB
 
 
 – 4 297
 
 
 – 5 096
 
 
 – 5 273
 
 
 – 5 484
 
 
 – 5 526
 
 
 
 
 GF/PF
 
 
 – 18 388
 
 
 – 18 146
 
 
 – 17 624
 
 
 – 18 242
 
 
 – 17 804
 
 
 
 
 WMO en opleidingsfonds1Vanaf 2013 gaat het opleidingsfonds over naar de premiegefinancierde zorguitgaven
 
 
 – 3 286
 
 
 – 3 380
 
 
 – 2 126
 
 
 – 2 140
 
 
 – 2 178
 
 
 
 
 Studieleningen en radiofrequenties
 
 
 1 446
 
 
 1 482
 
 
 1 420
 
 
 1 300
 
 
 1 256
 
 
 
 
 Overboekingen RBG-eng – GF/PF
 
 
 201
 
 
 595
 
 
 540
 
 
 506
 
 
 505
 
 
 
 
 Overige financieringsverschuivingen
 
 
 – 1 068
 
 
 – 478
 
 
 – 1 306
 
 
 – 585
 
 
 – 234
 
 
 
 
 
 Totaal correcties
 
 
 
 
 – 45 961
 
 
 
 
 – 45 957
 
 
 
 
 – 46 010
 
 
 
 
 – 47 197
 
 
 
 
 – 47 153
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 9.3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 1. Accres % (nominaal)
 
 
 
 
 – 1,43%
 
 
 
 
 – 1,05%
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 0,75%
 
 
 
 
 
 2. Grondslag normeringssystematiek
 
 
 18 388
 
 
 18 146
 
 
 17 624
 
 
 18 242
 
 
 
 
 3. Accres (= 1 * 2)
 
 
 – 263
 
 
 – 191
 
 
 748
 
 
 138
 
 
 
 
 
 4. Accres (cumulatief) stand MN 2013
 
 
 
 – 263
 
 
 – 455
 
 
 293
 
 
 431
 
 
 
 
 
 wv. Gemeentefonds
 
 
 
 
 – 244
 
 
 
 
 – 420
 
 
 
 
 271
 
 
 
 
 398
 
 
 
 
 
 
 wv. Provinciefonds
 
 
 
 
 – 20
 
 
 
 
 – 34
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 33
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling accressen 2012–2015
 
 Tabel 9.4 Aansluiting accres stand Miljoenennota 2012 naar stand Miljoenennota 2013
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2012
 
 
 2013
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 
 
 
 
 Accrespercentage, stand Miljoenennota 2012
 
 
 
 – 0,52%
 
 
 
 
 0,86%
 
 
 
 
 2,42%
 
 
 
 
 0,54%
 
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches), stand Miljoenennota 2012
 
 
 – 95
 
 
 155
 
 
 438
 
 
 100
 
 
 
 
 Accres (cumulatief), stand Miljoenennota 2012 (A)
 
 
 – 95
 
 
 61
 
 
 499
 
 
 599
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie (jaarlijkse tranches) sinds Miljoenennota 2012
 
 
 
 
 – 169
 
 
 
 
 – 346
 
 
 
 
 310
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 
 
 Mutatie (cumulatief) sinds Miljoenennota 2012 (B)
 
 
 
 
 – 169
 
 
 
 
 – 515
 
 
 
 
 – 206
 
 
 
 
 – 168
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Accres (jaarlijkse tranches) stand Miljoenennota 2013
 
 
 – 263
 
 
 – 191
 
 
 748
 
 
 138
 
 
 
 
 Accres cumulatief stand Miljoenennota 2013 (A + B)
 
 
 – 263
 
 
 – 455
 
 
 293
 
 
 431
 
 
 
 
 
 Accrespercentage stand Miljoenennota 2013
 
 
 
 
 – 1,43%
 
 
 
 
 – 1,05%
 
 
 
 
 4,24%
 
 
 
 
 0,75%
 
 
 
 
 
 
 Ten opzichte van de stand bij Miljoenennota 2012 zijn de accressen voor 2012 en 2013 naar beneden bijgesteld.
 De daling in 2012 is vooral het gevolg van het begrotingsakkoord 2013 en de daarin afgesproken nullijn voor ambtenaren. Dit neerwaartse effect wordt enigszins gedempt, vooral door lagere dividendontvangsten van DNB, waardoor de grondslag van het accres, de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU), toenemen (NGRU = uitgaven – ontvangsten. Als de ontvangsten lager worden, stijgt de NGRU). Overigens geldt dat in de loop van het jaar vaak nog onderuitputting ontstaat. Het accres 2012 kan daarom nog lager uitvallen.
 
 De afname van het accres in 2013 wordt ook veroorzaakt door het begrotingsakkoord 2013. In 2013 zijn het, naast de doorwerking van de nullijn, vooral de in het akkoord opgenomen departementale taakstellingen die leiden tot de neerwaartse bijstelling.
 Het hoge accrespercentage in 2014 hangt samen met een aantal pieken in infrastructurele projecten. Eventuele maatregelen van een volgend kabinet voor de jaren 2014 en verder hebben zeer waarschijnlijk ook effect op de ontwikkeling van het accres. De raming van de accrespercentages vanaf 2014 is daarom nog vrij onzeker.
 
 Correctie GF/PF i.v.m. btw-verhoging vanaf 2013
 In 2013 is daarnaast sprake van een correctie op het gemeente- en provinciefonds i.v.m. de btw-verhoging. Gemeenten en provincies kunnen gebruik blijven maken van het btw-compensatiefonds (BCF). Dit houdt in dat gemeenten en provincies, via het BCF, voor ongeveer 250 miljoen euro gecompenseerd worden voor de btw-verhoging. De btw-verhoging leidt tegelijkertijd via hogere prijzen tot een hogere prijsbijstelling voor de departementen (350 miljoen euro vanaf 2013). De prijsbijstelling is relevant voor de netto gecorrigeerde rijksuitgaven (NGRU). Zonder verdere maatregelen zouden – via een hogere NGRU en daarmee een hoger accres – gemeenten en provincies een tweede keer gecompenseerd worden voor de btw-verhoging. Om dit te voorkomen worden het GF en PF vanaf 2013 verlaagd met het effect van de btw-verhoging op de prijsbijstelling. Aangezien de normeringsystematiek leidt tot een doorwerking van 20 procent van NGRU-relevante maatregelen op het accres, komt dit effect uit op 70 miljoen euro (20 procent van 350 miljoen euro).
 
 
 Lijst van gebruikte termen en hun betekenis
 
 Lijst van gebruikte termen en hun betekenis
 
 
 
 AOW-spaarfonds
 
 Fonds waarin de, voor de toekomstige AOW-uitgaven geoormerkte schuldreductie wordt bijgehouden. Hiertoe vinden vanaf 1997 stortingen in het fonds plaats en over de als geheel ten gunste van het fonds geboekte bedragen wordt jaarlijks rente bijgeboekt. Het fonds maakt deel uit van de collectieve sector.
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 Het totaal van de personeelsuitgaven en materiële uitgaven.
 
 
 
 Automatische stabilisatie
 
 Conjuncturele schommelingen in de collectieve inkomsten (en uitgaven) resulteren niet in een beleidsreactie, maar lopen in het begrotingssaldo. Bij versnelling van de conjunctuur nemen de belasting- en premie-inkomsten toe en de uitgaven voor werkloosheid af. Hierdoor neemt het begrotingssaldo toe. Bij vertraging van de conjunctuur treedt het omgekeerde op. Automatische stabilisatoren hebben daarmee een dempende invloed op de intensiteit van de conjuncturele uitslagen.
 
 
 
 Begrotingsakkoord
 
 Door nieuwe onzekerheden en tegenvallende economische ontwikkelingen dreigden de overheidsfinanciën voor 2013 verder te verslechteren. Zonder ingrijpen zou het EMU-saldo uitkomen op 4,4 procent van het bbp. Door constructieve samenwerking van VVD, CDA, D66, Groen Links, Christen Unie en het kabinet is er een begrotingsakkoord gesloten voor 2013 dat het EMU-tekort binnen de 3 procent brengt.
 
 
 
 Belastinguitgaven
 
 Overheidsuitgaven in de vorm van derving of uitstel van belastingontvangsten, voortvloeiend uit een voorziening in de wet voorzover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.
 
 
 
 Beleidsintensiveringen
 
 Verhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten ten opzichte van de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing ten grondslag ligt. Deze term wordt meestal beperkt tot beleidsmatige mutaties in de netto-uitgaven. Een beleidsmatige verlaging van de belastingontvangsten wordt doorgaans aangeduid met de term lastenverlichting.
 
 
 
 Bruto Binnenlands Product (BBP)
 
 De som van de beloningen van de productiefactoren in het Nederlandse productieproces, plus het saldo van de indirecte belastingen en kostprijsverlagende subsidies.
 
 
 
 Bruto Nationaal Product (BNP)
 
 Het BNP is de som van alle bruto toegevoegde waarde voortgebracht door alle sectoren in een land in een jaar tijd. Ook is rekening gehouden met het saldo van de primaire inkomens ontvangen en betaald aan het buitenland.
 
 
 
 Budgetdisciplinesector
 
 Cluster van uitgaven die voor de regels budgetdiscipline op identieke wijze worden behandeld. Er zijn drie budgetdisciplinesectoren: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en Zorgsector.
 
 
 
 Collectieve lastendruk
 
 Het totaal van belasting- en premieontvangsten, vermeerderd met enkele niet-belastingontvangsten, uitgedrukt in procenten van het Bruto Binnenlands Product.
 
 
 
 Collectieve uitgaven
 
 Het totaal van de relevante uitgaven van het Rijk (inclusief debudgetteringen en de uitgaven van de agentschappen), de overige publiekrechtelijke lichamen (OPL) en de sociale fondsen. Onderlinge betalingen worden geconsolideerd.
 
 
 
 Consolidatie
 
 De post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting voor dubbeltellingen als gevolg van het bruto-boeken van onderlinge betalingen. Het bruto-boeken houdt in dat zowel het departement dat de feitelijke betaling verricht, als het departement dat bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt. Het ontvangende departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van de begroting. Dit geldt ook voor bijdragen van een departement aan een agentschap. Hierdoor wordt het rekenkundige niveau van de totale rijksuitgaven en rijksontvangsten hoger dan het feitelijke niveau. Door middel van de post Consolidatie wordt hiervoor gecorrigeerd.
 
 
 
 Contractloon
 
 Het looninkomen per werknemer als direct gevolg van de afgesloten collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO) in de private sector en van arbeidsvoorwaardenafspraken met overheidspersoneel.
 
 
 
 Derdenrekeningen
 
 Rekening-courantverhoudingen die het Rijk heeft met derden en rekeningen waarop uitgaven en ontvangsten staan die conform de Comptabiliteitswet niet via de begroting lopen, omdat zij met derden of met andere onderdelen van het Rijk kunnen worden verrekend. De mutatie in het saldo van de derdenrekeningen is niet relevant voor het EMU-saldo.
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 
 Fonds waaruit uitgaven gedaan worden voor de bewaking en de bestrijding van dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen. De middelen ter financiering van de uitgaven zijn afkomstig van de EU, de productschappen en het Rijk (minsterie van LNV).
 
 
 
 Economische en Monetaire Unie (EMU)
 
 De in het Verdrag van Maastricht geregelde unie tussen EU-lidstaten. De derde fase die op 1 januari 1999 van start is gegaan, kenmerkt zich door onherroepelijk vastgelegde wissel¬koersen, volledig vrij kapitaalverkeer en girale invoering van de gemeenschappelijke munt, de euro. De euro is per 1 januari 2002 ook chartaal ingevoerd. In de EMU is de Europese Centrale Bank verantwoordelijk voor het gemeenschappelijke monetaire beleid dat wordt gevoerd door het Europees Stelsel van Centrale Banken. Tevens vindt binnen de EMU coördinatie van het economisch beleid plaats.
 
 
 
 Eindejaarsmarge
 
 Voorziening in de regels budgetdiscipline die inhoudt dat het is toegestaan om binnen een begroting tot maximaal 1,0% van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal aan gelden tussen opeenvolgende jaren te schuiven. Op deze wijze kan het ondoelmatig besteden van begrotings-gelden worden beperkt.
 
 
 
 EMU-saldo
 
 Het EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de sector Overheid op trans-actie¬basis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het saldo van de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer. Omdat het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector, is niet alleen het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de vorderingensaldi van de sociale fondsen en de lokale overheid.
 
 
 
 EMU-schuld(-quote)
 
 Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge schuldverhoudingen van deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een bruto-schuldbegrip.
 Bij bepaling van de EMU-schuldquote wordt de EMU-schuld uitgedrukt in procenten van het BBP.
 
 
 
 Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen (ESR)
 
 Het ESR is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie, de elementen waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën. Het ESR is gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese Unie.
 
 
 
 Financieringssaldo
 
 Het saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie van de derdenrekeningen.
 
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking (FES)
 
 Het FES wordt gevoed met een deel van de gas¬baten, alsmede met de rentevrijval (na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen, en eventueel opbrengsten van veilingen van ether-frequenties. De middelen uit het FES worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds; vanuit het fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het Rijk.
 
 
 
 Geharmoniseerd bbp
 
 Definitie van het bbp zoals door alle EU landen wordt gehanteerd.
 
 
 
 Gemeentefonds
 
 Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de gemeenten, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven, word het accres genoemd.
 
 
 
 Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)
 
 De middelen voor het buitenlandse beleid worden verantwoord op verschillende begrotingen. Om de samenhang van het buitenlandse beleid te versterken, zijn de financiële middelen hiertoe gebundeld onder de HGIS. Op deze manier wordt de omvang van de beschikbare middelen duidelijk gemaakt en kan een integrale afweging plaats-vinden omtrent de inzet van deze 
middelen.
 
 
 
 Infrastructuurfonds
 
 Fonds waarin de middelen die voorheen op de begrotingen van Verkeer en Waterstaat, het Rijkswegenfonds en het Mobiliteitsfonds beschikbaar waren voor de uitgaven aan de weg-, water- en railinfrastructuur, zijn samengevoegd. Tevens worden uit dit fonds uitgaven in het kader van de Investeringsimpuls 1994–1998 gedaan. De middelen hiervoor zijn afkomstig uit het Fonds Economische 
Structuurversterking (FES).
 
 
 
 Inkomstenindicator
 
 Elke 
wijziging in bestaand overheidsbeleid die effect heeft 
op de voor het 
EMU-saldo relevante collectieve inkomsten.
 
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)
 
 De evaluatie van beleidsterreinen en ontwikkeling van beleidsvarianten volgens een door de regering vastgestelde interdepartementale procedure. Deze procedure voorziet onder meer in de totstandkoming van openbare rapportages.
 
 
 
 In- en (uit)verdieneffecten
 
 Besparingen (verliezen) die in de uitgaven van een bepaalde regeling kunnen optreden ten gevolge van beleidsintensiveringen (ombuigingen) in een andere regeling. Bijvoorbeeld: het intensiveren ven de arbeidsmarktmaatregelen kan leiden tot grotere uitstroom of minder instroom in de werkeloosheidsregelingen.
 
 
 
 Kasbegrip
 
 Het moment van feitelijke uitgave of ontvangst van middelen wordt als meetmoment genomen.
 
 
 
 Kas- transverschillen
 
 De verschillen die ontstaan door toepassing van zowel het kas- als het transactiebegrip.
 
 
 
 Lastenverlichting (en -verzwaring)
 
 Een verlaging (verhoging) van belastingtarieven dan wel verruiming (beperking) van fiscale aftrekmogelijkheden of een verlaging (verhoging) van de tarieven van de socialeverzekeringspremies.
 
 
 
 Leen- en depositofaciliteit
 
 Een budgettaire faciliteit waarvan dienstonderdelen van het Rijk die een baten-lastenstelsel voeren gebruik kunnen maken; zij kunnen bij de minister van Financiën geldmiddelen lenen om investeringen te plegen, dan wel rentedragend geld uitzetten.
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van loonstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Arbeidsvoorwaarden.
 
 
 
 Najaarsnota
 
 Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Vermoedelijke Uitkomsten. De Najaarsnota moet uiterlijk op 1 december van het lopende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden in-gediend.
 
 
 
 Prijs Nationale Bestedingen (pNB)
 
 De Nationale Bestedingen bestaan uit particuliere consumptie, de overheidsconsumptie, de bedrijfsinvesteringen en de overheidsinvesteringen. De prijs van deze bestedingen is het gemiddelde prijspeil van deze afzetcategorieën. De reële uitgavenkaders worden op basis van de pNB omgerekend in lopende prijzen, zodat de geraamde uitgaven aan deze kaders kunnen worden getoetst. De Nationale Bestedingen-deflator (NB-deflator) geeft de ontwikkeling van de pNB weer.
 
 
 
 Nationale Rekeningen
 
 De Nationale Rekeningen is het statistische systeem waarmee de Nederlandse economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de Nationale Boekhouding genoemd.
 
 
 
 Netto-uitgaven Rijksbegroting in enge zin
 
 Relevante uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting exclusief de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting die tot de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid dan wel tot de sector Zorg worden gerekend. Tevens worden de relevante uitgaven gecorrigeerd voor enkele incidentele posten.
 
 
 
 Netto-uitgaven Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 De budgetdisciplinesector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid omvat de sociale zekerheid op de Rijksbegroting, alsmede de uitgaven van de sociale fondsen. Voor de sociale fondsen is het totaal van uitkeringen en administratiekosten relevant. Het bovenwettelijke gedeelte blijft buiten beschouwing.
 
 
 
 Netto-uitgaven Zorgsector
 
 De uitgaven die tot het Budgettair Kader Zorg (BKZ) worden gerekend. Het BKZ omvat de via de AWBZ, ZFW en particuliere verzekeraars (voorzover betrekking hebbend op de particulier verzekerde voorzieningen die ook in het ZFW-verzekerde pakket zijn opgenomen) gefinancierde netto-uitgaven. Bij het collectief gefinancierde deel van het BKZ worden de via de particuliere verzekeraars gefinancierde uitgaven niet meegenomen, met uitzondering van de via de omslagbijdrage WTZ gefinancierde uitgaven.
 
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 Alle begrotingsontvangsten van het Rijk die niet tot de belastingen worden gerekend. Het betreft een zeer heterogene groep. Het gaat daarbij vooral om ontvangsten die samenhangen met verleende overheidsdiensten en kredietverlening door het Rijk, sommige ontvangsten die als collectieve lasten worden aangemerkt, de gasbaten (exclusief vennootschaps¬belasting) en incidentele ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen.
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 Tegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van prijsstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Prijsbijstelling.
 
 
 
 Provinciefonds
 
 Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de provincies, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto- gecorrigeerde rijksuitgaven, wordt het accres genoemd.
 
 
 
 Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)
 
 Rechtspersonen met een Wettelijke Taak worden geheel of gedeeltelijk met publiek geld bekostigd en oefenen een wettelijke taak uit. RWT's kunnen tevens zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn, maar er bestaan ook RWT's die geen ZBO zijn en ZBO's die geen RWT zijn.
 
 
 
 Reële disconteringsvoet
 
 Rekenrente waarmee een bedrag in de toekomst wordt teruggerekend naar het huidige prijsniveau.
 
 
 
 Ruilvoetontwikkeling
 
 Een zodanig verschil in ontwikkeling tussen het niveau van prijs nationale bestedingen (pNB) enerzijds en het loon- en prijsniveau in de collectieve sector anderzijds, dat er sprake is van een uitgavenmeevaller (respectievelijk uitgaventegenvaller) ten opzichte van het uitgavenkader.
 
 
 
 Sociale fondsen
 
 Fondsen waaruit uitkeringen en voorzieningen worden verstrekt krachtens sociale-verzekeringswetten. De financiering vindt voor het overgrote deel plaats via sociale premies en rijksbijdragen.
 
 
 
 Staatsbalans
 
 Een balans waarin de grootte en de samenstelling van het staatsvermogen wordt weergegeven.
 
 
 
 Stabiliteits- en Groeipact
 
 Samenstel van Europese afspraken, waarin de lidstaten van de Europese Unie zich verplichten om op middellange termijn te streven naar een begroting die nabij evenwicht is of een overschot vertoont. In dit kader stellen de lidstaten elk jaar een stabiliteitsprogramma op – een rapportage over de stand van zaken en verwachtingen voor de economie en overheidsfinanciën.
 
 
 
 Transactiebegrip
 
 Het moment van economische handeling die leidt tot een uitgave of ontvangst – de transactie – wordt als meetmoment genomen.
 
 
 
 Trendmatig begrotingsbeleid
 
 Bij een trendmatig begrotingsbeleid wordt, op basis van doelstellingen of randvoorwaarden voor het overheidstekort en de inkomstenontwikkeling, aan het begin van de kabinetsperiode een uitgavenkader vastgesteld. Daar wordt tijdens de kabinetsperiode op gekoerst. Mutaties die tijdens die periode in de belasting- en premieontvangsten optreden komen tot uitdrukking in een mutatie van het saldo en van de lasten.
 
 
 
 Uitgavenkader
 
 Een jaarlijks uitgavenplafond, waarin de netto-uitgaven (uitgaven min de niet-belastingontvangsten) voor de gehele kabinetsperiode zijn vastgelegd. Het totaalkader is onderverdeeld in drie deelkaders: Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt en het Budgettair Kader Zorg.
 
 
 
 Vermoedelijke Uitkomsten
 
 Ten tijde van de Miljoenennota voorziene uitkomsten van de begrotingsuitvoering van het lopende jaar.
 
 
 
 Verticale Toelichting
 
 Een verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht van alle veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds de vorige begroting.
 
 
 
 Voorjaarsnota
 
 Tussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Ontwerpbegroting. De Voorjaarsnota moet uiterlijk op 1 juni van het lopende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden in¬gediend.
 
 
 
 Voorlopige Rekening
 
 De laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op 1 maart van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.
 
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)
 
 Orgaan waaraan de uitoefening van een wettelijke taak is opgedragen, zonder dat er sprake is van (volledi¬ge) onderge¬schiktheid aan de minister, en die 
voor de uitoefening van de taak uit collectieve middelen (rijksbijdragen en heffingen) worden gefinancierd.
 
 
 
 
 
 Lijst van gebruikte afkortingen
 
 Lijst van gebruikte afkortingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 ABK
 
 
 Aanvullend beleidsakkoord
 
 
 
 
 AOW
 
 
 Algemene Ouderdomswet
 
 
 
 
 AZ
 
 
 Algemene Zaken
 
 
 
 
 BBP
 
 
 Bruto Binnenlands Product
 
 
 
 
 BKZ
 
 
 Budgettair Kader Zorg
 
 
 
 
 BNP
 
 
 Bruto Nationaal Product
 
 
 
 
 BPM
 
 
 Belasting van Personenauto’s en Motorrijwielen
 
 
 
 
 BTW
 
 
 Belasting Toegevoegde Waarde
 
 
 
 
 BuZa
 
 
 Buitenlandse Zaken
 
 
 
 
 BZK
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 
 
 CAO
 
 
 Collectieve Arbeidsovereenkomst
 
 
 
 
 CBS
 
 
 Centraal Bureau voor de Statistiek
 
 
 
 
 CKB
 
 
 Centraal Kasbeheer
 
 
 
 
 CPB 
 
 
 Centraal Planbureau
 
 
 
 
 CVZ
 
 
 College voor Zorgverzekeringen
 
 
 
 
 DNB
 
 
 De Nederlandsche Bank
 
 
 
 
 ECB 
 
 
 Europese Centrale Bank
 
 
 
 
 EC
 
 
 Europese Commissie
 
 
 
 
 EFSF
 
 
 Europese Financiële stabiliteitsfaciliteit
 
 
 
 
 EFSM
 
 
 Europees Financieel stabiliteitsmechanisme
 
 
 
 
 EL&I
 
 
 Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
 
 
 
 
 EIA
 
 
 Energie-investeringsaftrek
 
 
 
 
 EMU
 
 
 Economische en Monetaire Unie
 
 
 
 
 EU
 
 
 Europese Unie
 
 
 
 
 FES
 
 
 Fonds voor Economische structuurversterking
 
 
 
 
 GCI
 
 
 Global Competitiveness index
 
 
 
 
 GGZ
 
 
 Geestelijke Gezondheids- en verslavingszorg
 
 
 
 
 I&M
 
 
 Infrastructuur & Milieu
 
 
 
 
 IMF 
 
 
 Internationaal Monetair Fonds
 
 
 
 
 ISV
 
 
 Investeringsbudget stedelijke vernieuwing
 
 
 
 
 MCN
 
 
 Mandatory Convertible Note
 
 
 
 
 MEV
 
 
 Macro Economische Verkenning
 
 
 
 
 MKB
 
 
 Midden- en kleinbedrijf
 
 
 
 
 MLT
 
 
 Middellange Termijn verkenning
 
 
 
 
 MN
 
 
 Miljoenennota
 
 
 
 
 MR
 
 
 Ministerraad
 
 
 
 
 MRB
 
 
 Motorrijtuigenbelasting
 
 
 
 
 MTO
 
 
 Medium Term Objective
 
 
 
 
 NBO
 
 
 Niet-belastingontvangsten
 
 
 
 
 NZa
 
 
 Nederlandse Zorgautoriteit
 
 
 
 
 OCW
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 OESO
 
 
 Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
 
 
 
 
 OV
 
 
 Openbaar Vervoer
 
 
 
 
 OVB
 
 
 Overdrachtsbelasting
 
 
 
 
 pNB
 
 
 prijscomponent van de Nationale Bestedingen
 
 
 
 
 RGB-eng
 
 
 Rijksbegroting in enge zin
 
 
 
 
 RWT
 
 
 Rechtspersoon met een Wettelijke Taak
 
 
 
 
 S&O
 
 
 Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 SGP
 
 
 Stabiliteits- en groeipact
 
 
 
 
 SZA
 
 
 Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
 
 
 
 
 SZW
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 
 
 UWV
 
 
 Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen
 
 
 
 
 V&J
 
 
 Veiligheid & Justitie
 
 
 
 
 VNG
 
 
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten
 
 
 
 
 VS
 
 
 Verenigde Staten
 
 
 
 
 VWS
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 
 
 Wajong
 
 
 Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jong-gehandicapten
 
 
 
 
 WAO
 
 
 Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
 
 
 
 
 WAZO
 
 
 Wet Arbeid en Zorg
 
 
 
 
 WBSO
 
 
 Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk
 
 
 
 
 WSW
 
 
 Wet Sociale Werkvoorziening
 
 
 
 
 WTCG
 
 
 Wet Tegemoetkoming Chronisch zieken en Gehandicapten
 
 
 
 
 WTO 
 
 
 World Trade Organisation
 
 
 
 
 WW
 
 
 Werkloosheidswet
 
 
 
 
 WWB
 
 
 Wet Werk en Bijstand
 
 
 
 
 ZBO
 
 
 Zelfstandig Bestuursorgaan
 
 
 
 
 ZVW
 
 
 Zorgverzekeringswet
 
 
 
 
 ZW
 
 
 Ziektewet