Jaarverslag Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2020
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2021-05-19 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2020–2021
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 35 830
 VIII
 
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2020
 
 
 Nr. 1
 JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP (VIII)
 Ontvangen 19 mei 2021
 
 
 
 
 GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 
 Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 miljoen). Totaal € 44.461,52
 
 
 
 Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x €1 miljoen). Totaal € 1.519,48
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 ALGEMEEN
 
 
 
 1
 1.
 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
 
 AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
 Hierbij bieden de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) over het jaar 2020 aan.
 Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoeken wij de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media decharge te verlenen over het in het jaar 2020 gevoerde financiële beheer.
 
 Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
 
 
 1.
 het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfsvoering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk; 
 
 
 2.
 de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie van Financiën;
 
 
 3.
 de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
 
 
 4.
 de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
 
 
 5.
 de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag van het Rijk.
 
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken betrokken: 
 
 
 1.
 het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2020; 
 
 
 2.
 het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt; 
 
 
 3.
 het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel jaarverslag van het Rijk; 
 
 
 4.
 de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2020 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten over 2020, alsmede over de saldibalans over 2020 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016). 
 
 
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen. 
 De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 I. K. van Engelshoven
 De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
 A. Slob
 
 
 Dechargeverlening door de Tweede Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van 
 De Voorzitter van de Tweede Kamer, 
 Handtekening: 
 Datum: 
 
 Op grond van artikel 2.40, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de Voorzitter van de Eerste Kamer. 
 
 
 
 Dechargeverlening door de Eerste Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van 
 De Voorzitter van de Eerste Kamer,
 Handtekening:
 Datum: 
 
 Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Leeswijzer
 
 
 Het departementaal jaarverslag 2020 bestaat uit de volgende onderdelen:
 
 
 •
 een algemeen deel;
 
 
 •
 het beleidsverslag;
 
 
 •
 de jaarrekening;
 
 
 •
 de bijlagen.
 
 
 
 De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media is verantwoordelijk voor artikel 1 primair onderwijs, artikel 3 voortgezet onderwijs, artikel 9 arbeidsmarkt- en personeelsbeleid en artikel 15 media. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is verantwoordelijk voor de overige artikelen. De verdeling van de beleidsterreinen is vastgelegd in de portefeuilleverdeling van Kabinet Rutte III.
 Algemeen deel 
 Het Algemeen deel bevat de aanbieding van het departementaal jaarverslag, het verzoek tot dechargeverlening en deze leeswijzer.
 Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
 De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021 en de Regeling agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.
 Groeiparagraaf
 In het onderdeel Beleidspriotiteiten is een overzicht opgenomen van de coronamaatregelen.
 Daarnaast heeft de Tweede Kamer voor de verantwoording over 2020 verzocht om het onderwerp «Toepassing van artikel 3.1. van de Comptabiliteitswet 2016 (CW3.1)» te benoemen als focusonderwerp en daar specifiek aandacht aan te besteden. De Minister van Financiën heeft de Tweede Kamer geïnformeerd dat de departementen zijn gevraagd om in het jaarverslag inzichtelijk te maken op welke wijze invulling is gegeven aan CW3.1 bij significante beleidsvoorstellen in 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 31865, nr. 174). In bijlage 5 "Focusonderwerp 2020, naleving CW3.1" van dit jaarverslag wordt dit voor het Ministerie van OCW inzichtelijk gemaakt.
 Informatie in begroting, jaarverslag en andere relevante publicaties
 De begroting en het jaarverslag zijn compacte documenten en toegespitst op de financiële informatie. De beleidsagenda en het beleidsverslag presenteren de doelstellingen van de Ministers en de beleidsartikelen beschrijven de werking en financiering van de verschillende stelsels met bijbehorende prestatie-indicatoren. Voor een bredere kwantitatieve onderbouwing van de doelen en ambities uit begroting en jaarverslag wordt verwezen naar de openbare website OCW in cijfers. Op deze website worden resultaten, de stand van zaken en ontwikkelingen in het OCW-veld met een kwantitatieve toelichting en onderbouwing in beeld gebracht.
 Onderstaand schema geeft grafisch een totaalbeeld van welke informatie en verantwoording van het OCW-beleid gedurende een begrotingscyclus aan de Tweede Kamer wordt gestuurd.
 
 Figuur 3 Schematische weergave van de informatie aan de Tweede Kamer gedurende de begrotingscyclus
 
 
 Hieronder volgt een nadere toelichting bij het schema.
 Op Prinsjesdag ontvangt de Tweede Kamer de begroting van het Ministerie van OCW. Op de website van OCW in cijfers worden onder andere de doelen uit de beleidsagenda en verschillende ingezette beleidsinstrumenten gevolgd, waaronder de Lerarenagenda en de sectorakkoorden in het po en vo. Ook wordt de internationale positie van het Nederlandse onderwijs- en wetenschapsstelsel gevolgd en zijn de belangrijkste onderzoeksresultaten van «Education at a Glance» opgenomen, de jaarlijkse publicatie van de OESO. Daarnaast geeft deze website met de infographic «Onderwijsmonitor» inzicht in de prestaties van het onderwijs. Voor cultuur & media, wetenschap en emancipatie wordt met een beknopte set indicatoren een beeld van de kwaliteit en prestaties gegeven.
 In 2020 heeft de Boekmanstichting gewerkt aan een opvolger van de publicatie van het Sociaal en Cultureel Planbureau: ‘Het Culturele Leven’. Deze Cultuurmonitor is eind 2020 als eerste pilot verschenen, en zal vanaf 2021 periodiek verschijnen. De Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed (RCE) maakt de Erfgoedmonitor. Relevant voor het mediabeleid is onder meer de Mediamonitor van het Commissariaat voor de Media. 
 De Inspectie van het Onderwijs heeft een belangrijke rol in het onderwijsstelsel als toezichtshouder, maar ook als leverancier van beleidsinformatie. Jaarlijks verschijnt het Onderwijsverslag, waarin beschreven wordt wat goed gaat en wat er beter kan in het onderwijs. In de Financiële Staat van het Onderwijs (Kamerstukken II 2020/20210, 35570-VIII, nr. 175) wordt verslag gedaan van de financiële staat van de onderwijsinstellingen.
 Gedurende het jaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de begrotingsuitvoering door middel van de 1e suppletoire begroting (Voorjaarsnota) en de 2e suppletoire begroting (Najaarsnota).
 Ook worden gedurende het jaar allerlei beleidsdocumenten zoals actieplannen, beleidsdocumenten, beleidsevaluaties en beleidsdoorlichtingen naar de Tweede Kamer gestuurd. Wetsvoorstellen worden ter behandeling aangeboden en AMvB’s worden voorgehangen. Over verschillende beleidsterreinen worden brieven naar de Tweede Kamer gestuurd, onder andere ter nadere uitwerking van de beleidsagenda en de begroting. Hierover vindt vaak separaat overleg met het parlement plaats. De actieplannen geven voor de verschillende beleidsterreinen een beeld van het beleid. Beleidsdoorlichtingen en andere evaluaties verschaffen inzicht in de effectiviteit van beleid. Daarnaast wordt jaarlijks in de Voortgangsrapportages van de Sectorakkoorden en de Lerarenagenda informatie verschaft over de voortgang op enkele belangrijke prestatie-indicatoren.
 De derde woensdag in mei is Verantwoordingsdag. De Tweede Kamer ontvangt dan het jaarverslag van het Ministerie van OCW, en de laatste stand van zaken van de voortgang op de begrotingsdoelen en ambities wordt gepresenteerd op de website van OCW in cijfers. Ook wordt het Onderwijsverslag aan de Tweede Kamer toegestuurd.
 Beleidsverslag
 
 Het beleidsverslag kent de volgende onderdelen:
 
 
 •
 de beleidsprioriteiten;
 
 
 •
 de beleidsartikelen;
 
 
 •
 de niet-beleidsartikelen;
 
 
 •
 de bedrijfsvoeringparagraaf.
 
 
 
 De beleidsprioriteiten
 In het onderdeel Beleidsprioriteiten wordt teruggekeken op de activiteiten in 2020. Daarbij wordt per beleidsterrein aangegeven welke stappen zijn gezet met daarbij de relevante indicatoren. Daarnaast is een tabel met de gerealiseerde beleidsdoorlichtingen opgenomen en een overzicht van de risicoregelingen.
 De beleidsartikelen
 
 De beleidsartikelen bestaan uit de volgende onderdelen:
 
 
 •
 een algemene doelstelling met een toelichting daarop;
 
 
 •
 een passage gewijd aan de verantwoordelijkheid van de Ministers;
 
 
 •
 de beleidsconclusies;
 
 
 •
 de tabel budgettaire gevolgen van beleid;
 
 
 •
 een toelichting op de financiële instrumenten. 
 
 
 
 Tabel «budgettaire gevolgen van beleid»
 De tabel «budgettaire gevolgen van beleid» bevat een vaste indeling naar soorten financiële instrumenten volgens de Rijksbegrotingsvoorschriften. In de kolom «Vastgestelde begroting» is de stand weergegeven van de ontwerpbegroting (derde dinsdag van september) plus de mutaties die bij een nota van wijziging, amendement of motie ten opzichte van de ontwerpbegroting (dus na de derde dinsdag van september, maar voor de mutaties eerste suppletoire begroting) zijn aangebracht.
 Relatie verplichtingen versus uitgaven
 In de tabel budgettaire gevolgen van beleid staan naast de uitgaven en de ontvangstenmutaties ook verplichtingenmutaties. Bij de verplichtingen wordt ook aangegeven welk deel garantieverplichtingen betreft. Het gaat hier met name om zogenaamde garanties voor her- en nieuwbouw in het onderwijs in het kader van schatkistbankieren, kredietgaranties/verzekeringen in de cultuursector en de garanties voor de rekening courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën. Bij kredietgaranties/verzekeringen moet gedacht worden aan een indemniteitsregeling voor kunstvoorwerpen die op uitleenbasis in een Nederlands museum zijn tentoongesteld.
 Toelichting financiële instrumenten
 In de toelichting op de financiële instrumenten zoals opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid worden de voornaamste verschillen verklaard tussen de oorspronkelijke begroting en de realisatie. De kasuitgaven zijn voor deze toelichting leidend. In het algemeen is er in de begroting sprake van een vaste verhouding tussen de verplichtingen en uitgaven die gerelateerd is aan het bekostigingsmoment voor scholen/instellingen. Er geldt daarom alleen een aanvullende, aparte toelichting voor de verplichtingmutaties als er sprake is van een opmerkelijk verschil met de uitgavenmutaties. Hiervoor wordt het procentuele realisatieverschil bij de verplichtingen vergeleken met het procentuele realisatieverschil bij de uitgaven. En als het verschil tussen deze percentages meer dan 10 bedraagt, dan worden de verplichtingenmutaties apart toegelicht.
 In de toelichting op de financiële instrumenten wordt daarnaast toegelicht waarvoor de instrumenten bedoeld waren. Hierbij wordt aangesloten bij de toelichting uit de begroting. Indien relevant, wordt op bondige wijze ingegaan op verschillen tussen de budgettaire raming en de realisatie in het verslagjaar. Voor de toe te lichten instrumenten wordt een keuze gemaakt op basis van financieel belang en/of politieke relevantie. Als norm voor financieel belang geldt de voorgeschreven staffel uit de Rijksbegrotingsvoorschriften.
 De niet-beleidsartikelen
 
 Er zijn twee zogenaamde niet-beleidsartikelen:
 
 
 1.
 op artikel 91 (Nominaal en onvoorzien) wordt een overzicht gegeven van de verdelingen van tijdelijk geparkeerde middelen, zoals de loon- en prijsbijstelling;
 
 
 2.
 op artikel 95 (Apparaat Kerndepartement) worden de apparaatsuitgaven van het kerndepartement, de apparaatskosten van de inspecties en adviesraden, baten-lastenagentschappen en een aantal zbo's en rwt's verantwoord.
 
 
 
 De bedrijfsvoeringparagraaf
 In de bedrijfsvoeringparagraaf wordt verslag gedaan over de bedrijfsvoering. De paragraaf bevat tevens de mededeling bedrijfsvoering. Deze heeft betrekking op het financieel- en materieel beheer en de daarvoor bijgehouden administraties.
 Jaarrekening
 De jaarrekening bevat de departementale verantwoordingsstaat, de samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen, de jaarverantwoording van de agentschappen Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), het Nationaal Archief (NA), de saldibalans en de publicatie WNT-verantwoording. 
 Bijlagen
 
 De volgende bijlagen zijn opgenomen:
 
 
 •
 toezichtrelaties rwt's en zbo's;
 
 
 •
 afgerond evaluatie en overig onderzoek;
 
 
 •
 externe inhuur;
 
 
 •
 financiële gegevens uit de jaarrekeningen per onderwijssector;
 
 
 •
 focusonderwerp 2020, naleving CW3.1.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 HET BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 3.
 Beleidsprioriteiten
 
 Inleiding
 Terwijl wij werkten aan de afronding van de voor deze kabinetsperiode gestelde ambities, brak een pandemie uit die alles veranderde. De coronacrisis heeft onze sectoren uitzonderlijk hard geraakt. Zo heeft het onderwijs zich afgelopen jaar van het klaslokaal en de collegezaal verplaatst naar thuis. Dit heeft enorme flexibiliteit gevraagd van leraren, docenten, leerlingen en studenten. Hiervoor hebben wij grote bewondering. Voor het eerst sinds 1945 gingen bovendien de centrale examens in het voortgezet onderwijs niet door. Deze unieke situatie is ontstaan doordat het coronavirus een landelijke schoolsluiting noodzakelijk maakte. De maatregelen om verspreiding van het coronavirus te voorkomen hebben ook de culturele instellingen hun deuren gedeeltelijk doen sluiten. Kunstcollecties, artistieke producties en podiumvoorstellingen bleven onbereikbaar voor publiek. Hoewel er ook in de culturele en creatieve sector is overgestapt naar online aanbod maakt dit het gemis maar ten dele goed. Cultuurmakers missen hun publiek en het publiek mist de beleving. Tegelijkertijd onderstreept de pandemie het belang van wetenschappelijk onderzoek. Het zijn onze wetenschappers die zorgen voor nieuwe kennis om oplossingen te vinden voor deze pandemie.
 Om het onderwijs zoveel mogelijk door te laten gaan hebben wij verschillende maatregelen genomen. Zo konden onderwijsinstellingen subsidie aanvragen om leerlingen en studenten extra ondersteuning te bieden vanwege leer- en ontwikkelachterstanden. Ondanks alle inspanningen is studievertraging in sommige gevallen onvermijdelijk gebleken en de laatstejaars studenten zijn vanwege deze studievertraging dan ook gecompenseerd. Ook hebben wij extra middelen uitgetrokken om de ventilatie van schoolgebouwen te verbeteren en voor apparatuur die leerlingen in staat stelt deel te nemen aan digitaal onderwijs. In het voor- en najaar troffen wij steunmaatregelen voor instellingen en makers in de culturele en creatieve sector. Deze middelen zijn bedoeld om deze waardevolle sector in staat te stellen artistieke producties te blijven maken en de werkgelegenheid voor artiesten, kunstenaars, technici, makers en andere zelfstandigen zo veel mogelijk in stand te houden. Om de lokale informatievoorziening tijdens de coronacrisis op peil te houden, is een tijdelijk steunfonds opgezet. De maatregelen gericht op ondersteuning van de genoemde sectoren in het bewogen jaar 2020 worden opgesomd in de onderstaande tabel.
 
 Tabel 1 Overzicht coronasteunmaatregelen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatregel
 
 
 
 Verplichtingen 2020
 
 
 Uitgaven 2020
 
 
 
 Relevante Kamerstukken
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Aanvullende ondersteuning culturele en creatieve sector
 
 
 300.000
 
 
 300.000
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 32820, nr. 353, Kamerstukken II 2019/20, 35441, nr. 1.
 
 
 
 
 2.
 
 
 Ondersteuningsmaatregelen onderwijs
 
 
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 35300 VIII, nr. 184, Kamerstukken II 2019/20, 35464, nr. 1, Kamerstukken II 2020/21, 35596, nr. 1.
 
 
 
 
 
 a. Inhaal- en ondersteuningsprogramma's primair- en voortgezet onderwijs en mbo (inclusief Caribisch Nederland)
 
 
 280.076
 
 
 280.076
 
 
 
 
 
 
 
 b. Behoud stages en leerwerkbanen in mbo
 
 
 8.000
 
 
 4.000
 
 
 
 
 
 
 
 c. Uitbreiding aanvullende bekostiging nieuwkomers primair-en voortgezet onderwijs
 
 
 11.624
 
 
 11.624
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 Compensatie studenten mbo en hoger onderwijs
 
 
 38.030
 
 
 38.030
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 35300 VIII, nr. 184, Kamerstukken II 2019/20, 35464, nr. 1.
 
 
 
 
 4.
 
 
 Tijdelijk steunfonds voor lokale infomatievoorziening
 
 
 18.509
 
 
 18.509
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 43, Kamerstukken II 2019/20, 35481, nr. 1.
 
 
 
 
 5.
 
 
 Programmering landelijke publieke omroep
 
 
 19.000
 
 
 19.000
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 43, Kamerstukken II 2019/20, 35543, nr. 1.
 
 
 
 
 6.
 
 
 Begeleidingsgesprekken jeugdwerkloosheid
 
 
 4.000
 
 
 4.000
 
 
 
 Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 43, Kamerstukken II 2019/20, 35543, nr. 1.
 
 
 
 
 7.
 
 
 Ondersteuning vrije theaterproducenten
 
 
 40.000
 
 
 40.000
 
 
 
 Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 193, Kamerstukken II 2020/21, 35627, nr. 1.
 
 
 
 
 
 1. Gelijke kansen creëren en talenten tot bloei brengen
 
 Tabel 2 Gelijke kansen creëren en talenten tot bloei brengen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Percentage van de gemeenten die goab-middelen ontvangen, dat 960 uur voorschoolse educatie aanbiedt aan doelgroeppeuters tussen de 2,5 en 4 jaar1Bron: Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid; Meting 1: voortgang, vormgeving en effecten van de invoering van 960 uur voorschoolse educatie, Sardes en Oberon, februari 2020. De uitbreiding van het aantal uren voorschoolse educatie is per 1 augustus 2020 in werking getreden. De implementatie wordt vanaf najaar 2019 jaarlijks gemonitord. De rapportage van de 2e meting van het implementatieonderzoek is in september 2021.
 
 
 
 
 
 
 2021
 
 
 
 
 PO
 
 
 42%
 
 
 
 
 100%
 
 
 
 
 Percentage kindercentra met een aanbod van voorschoolse educatie, dat per doelgroeppeuter 10 uur pedagogisch beleidsmedewerker per jaar inzet.2De extra inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker in de voorschoolse educatie treedt per 1 januari 2022 in werking, daarom is er nog geen streefcijfer.
 
 
 
 
 
 
 2022
 
 
 
 
 PO
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Sociale inclusie van laaggeletterden3In maart 2019 zijn de resultaten van de aanpak van laaggeletterdheid naar de Tweede Kamer gestuurd. Hieruit bleek dat 56% van de deelnemers aan een cursus basisvaardigheden tussen 2016 en 2018 vijf maanden na aanvang van de cursus hoger scoorde op sociale inclusie. Vanaf 2020 worden gemeenten verantwoordelijk voor het meten van het effect van opleidingen basisvaardigheden. Gemeenten kiezen hierbij welke indicatoren zij verzamelen. De resultaten van deze gemeentelijke effectmetingen worden via het nieuwe landelijke Expertisecentrum Basisvaardigheden vanaf 2021 openbaar gemaakt. Wij blijven in gesprek met gemeenten om ook een landelijk beeld te kunnen geven over het bereik en effect van opleidingen basisvaardigheden voor laaggeletterden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 MBO
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwalificatiewinst4Bron: Benchmark mbo 2019, KBA Nijmegen.
 
 
 
 2012-2013
 
 
 2017-2018
 
 
 2018-2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 82,7%
 
 
 87,6%
 
 
 87,9%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Succes eerstejaars mbo5Bron: Benchmark mbo 2019, KBA Nijmegen. Licht gewijzigde definitie met ingang van 2016/17 (zonder entree-opleidingen).
 
 
 
 2012-2013
 
 
 2017-2018
 
 
 2018-2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 82,9%
 
 
 84,0%
 
 
 83,6%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Succes doorstromers in eerste jaar hbo6Bron: DUO. Het betreft mbo-4 gediplomeerden die doorstromen naar het hbo en in het eerste jaar niet uitvallen. De definitie is voorlopig. Het cohortjaar is het jaar van het diploma in het mbo.
 
 
 
 2012-2013
 
 
 2017-2018
 
 
 2018-2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 78%
 
 
 79%
 
 
 85%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Aantal nieuwe vsv’ers7Bron: DUO. Nieuwe voortijdige schoolverlaters (vsv'ers) zijn jongeren van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten in het studiejaar vanuit het vo of mbo. Het voorlaatste jaar is aangepast aan de definitieve cijfers, het laatste jaar betreft voorlopige cijfers.
 
 
 
 2008-2009
 
 
 2018-2019
 
 
 2019-2020
 
 
 2019-2020
 
 
 
 
 VO & MBO
 
 
 41.800
 
 
 26.894
 
 
 22.785
 
 
 20.000
 
 
 
 
 
 Voor peuters tussen de tweeënhalf en vier jaar oud met een risico op een onderwijsachterstand is het beschikbare aanbod van voorschoolse educatie uitgebreid van gemiddeld 10 naar gemiddeld 16 uur per week. In 2020 was er in totaal circa € 325 miljoen beschikbaar voor het tegengaan van onderwijsachterstanden op basisscholen. Deze middelen werden onder andere besteed aan het verkleinen van klassen, aan aparte groepen voor extra taalondersteuning, onderwijstijdverlenging en voor het aannemen van extra onderwijsassistenten. Ook ontvangen gemeenten sinds 2020 in totaal € 509 miljoen voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid; € 47 miljoen meer dan in 2019. In februari 2020 liet een eerste meting zien dat gemeenten de urenuitbreiding op dat moment voortvarend oppakten.
 In 2020 hebben we de eerste stappen gezet om onze in de vervolgaanpak laaggeletterdheid 2020-2024 gestelde ambities te verwezenlijken. Zo is er in 2020 onder meer een landelijk Expertisepunt Basisvaardigheden opgericht. Ook is begonnen met het certificeren van taalhuizen. Het merendeel van de 35 contactgemeenten vanuit de Wet educatie beroepsonderwijs heeft een regionaal programma laaggeletterdheid ingediend, waarin zij bijvoorbeeld aangeven hoe zij het effect van hun lokale en regionale aanpak van laaggeletterdheid op doorlopende basis meten. Besloten is verder dat het Centraal Bureau voor de Statistiek in 2021 met een aantal gemeenten een proef gaat doen met het inzichtelijk maken van het bereik en de deelname aan opleidingen basisvaardigheden, waarbij achtergrondkenmerken zoals de leeftijd en het geslacht van de deelnemer en de aard van de gevolgde cursus in beeld worden gebracht. Ten slotte blijven wij laaggeletterde volwassenen de komende jaren via de subsidieregeling Tel mee met Taal ondersteunen.
 In 2020 hebben wij meer ingezet op het versterken van loopbaanoriëntatie, loopbaanbegeleiding en studiebegeleiding van jongeren, onder andere via de activiteiten van het daarvoor opgerichte Expertisecentrum Loopbaanoriëntatie en -begeleiding. Dankzij een wetswijziging is het sinds augustus 2020 mogelijk om het vmbo en mbo vanaf de vmbo-bovenbouw tot en met een startkwalificatie op mbo niveau 2, 3 of 4 als één geheel aan te bieden. Doorlopende leerroutes dragen bij aan de totstandkoming van een toekomstbestendig, gevarieerd en aantrekkelijk aanbod van beroepsonderwijs in de regio. Regionale spelers geven vorm aan deze doorlopende lijnen. Zij kunnen daarbij gebruik maken van de in 2020 ontwikkelde informatieproducten van het programma sterk beroepsonderwijs.
 Het coronavirus heeft invloed gehad op de doorstroom van het primair naar het voortgezet onderwijs en van het mbo naar het hbo. Vanwege de afgelasting van de eindtoets, hebben alle scholen een brief ontvangen met het verzoek om basisschoolleerlingen kansrijk in het voortgezet onderwijs te plaatsen. Aan mbo-studenten die voorwaardelijk zijn toegelaten tot het hbo terwijl zij nog een klein gedeelte van hun mbo-opleiding moesten afronden, is uitstel gegeven. Zij hebben nog tot september 2021 om hun mbo-diploma te behalen. Tot aan de coronacrisis leek het succes van mbo-doorstromers in het eerste jaar van het hbo ondanks onze inspanningen niet verbeterd. Het succes van het mbo-uitstroomcohort van 2017-2018 was nagenoeg gelijk aan dat van het uitstroomcohort van zes jaar eerder. Het uitstroomcohort van 2018-2019 boekt in het hbo in collegejaar 2019-2020 vooralsnog echter aanzienlijker meer succes.
 De jaarlijkse monitor beleidsmaatregelen hoger onderwijs laat zien dat er weer meer studenten zijn ingestroomd in het hoger onderwijs en dat veel studenten de opleiding volgen die zij willen volgen. De instroomcijfers geven een te wisselend beeld om te kunnen bepalen of de halvering van het collegegeld effect heeft gehad op doorstroom van mbo-studenten. Wel is gebleken dat het leenstelsel een rol speelt bij beslissingen van mbo-studenten ten aanzien van doorstroom. Mbo-studenten die een doorstroomkeuzedeel volgden zijn weliswaar meer tevreden over de aansluiting dan medestudenten die dat niet deden, maar een verband tussen het volgen van mbo-doorstroomkeuzedelen en studie-uitval in het hbo is niet gevonden. Om belemmeringen voor eerste generatiestudenten, studenten met een niet-westerse migratieachtergrond en studenten met een functiebeperking weg te nemen, hebben wij in het najaar van 2020 enkele voorstellenaan de Tweede Kamer toegezonden. Denk daarbij aan het zo veel mogelijk beperken van (on)bewuste zelfselectie of van het gebruik van selectiemethoden die groepen aspirant-studenten onbewust bevoordelen en daarmee andere groepen op achterstand zetten. Om de aandacht voor de toegankelijkheid van het hoger onderwijs een meer structurele plek in het stelsel te geven, wordt de Expertgroep Toegankelijkheid Hoger Onderwijs ingericht.
 Het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters is dit jaar een stuk lager dan in voorgaande jaren. Hoewel deze daling positief is – wij danken haar mede aan de inzet van professionals op scholen, Regionale Meld- en Coördinatiepunten, gemeenten en zorgpartijen – doet de coronacrisis zich ook hier pijnlijk gelden. Zo zijn jongeren werk vanwege de verslechterde arbeidsmarkt als een minder aantrekkelijk alternatief voor onderwijs gaan zien. Daarnaast geven de regio’s aan dat een deel van de jongeren die in 2019-2020 niet zijn uitgevallen dit in het komende studiejaar wel zal gaan doen. Vanwege de afgelasting van de centrale eindexamens van 2020 zijn bepaalde jongeren geslaagd en doorgestroomd naar het mbo, voor wie dat onder normale omstandigheden niet voor de hand lag. Ook bestaat voor studenten die vereenzamen of studievertraging oplopen door afstandsonderwijs het risico dat zij ontmoedigd raken en afhaken. 
 Begin 2020 kondigden wij aan door te gaan met onze aanpak van thuiszitters. Dit heeft geleid tot meer aandacht voor schooluitval en tot preventief optreden bij schoolverzuim in het basis- en voortgezet onderwijs en op het mbo. Wij hebben daarbij ingezet op een integrale aanpak, bestaande uit de verbeteragenda passend onderwijs, de verbeterde onderwijs-zorg samenwerking en de onderwijszorgarrangementen. In het basis- en voortgezet onderwijs zijn scholen en gemeenten dit schooljaar gestart met regionale programma’s om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan. Scholen die bijdragen aan het realiseren van een landelijke vermindering van het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters kunnen rekenen op aanvullende bekostiging.
 Het aantal gemeenten dat zich bij de Gelijke Kansen Alliantie heeft aangesloten is in 2020 gegroeid van dertig naar vijftig. Al deze gemeenten ondertekenden een document met concrete interventies en afspraken over onderzoek en kennisdeling. Reeds voor de uitbraak van de coronapandemie beschikte de alliantie over een sterk netwerk van partners binnen en het buiten het onderwijs. Zo kon tijdens de coronacrisis snel en effectief geschakeld worden met ouders, schoolleiders en wethouders vanuit het hele land. In 2020 is als gevolg van het project LOB-Gelijke Kansen een Kennispunt Gelijke Kansen, Diversiteit en Inclusie opgericht, om de kansen op stage of werk voor jongeren met een migratie-achtergrond of een lage sociaaleconomische status te vergroten.
 2. Sterke docenten
 
 Tabel 3 Sterke docenten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Percentage van besturen dat aangeeft dat er binnen het schoolteam een gesprek is gevoerd over de besteding van de werkdrukmiddelen1Bron: XBRL Onderwijsportaal, DUO. Er is geen basiswaarde omdat het om nieuw beleid gaat en de procesindicatoren nieuwe eisen betroffen waaraan schoolbesturen eerder niet hoefden te voldoen. Daarnaast is er in het werkdrukakkoord overeengekomen dat er voor deze procesindicatoren het principe van comply or explain geldt en is er geen streefwaarde afgesproken. Voor de percentages in 2019 geldt dat 964 schoolbesturen zijn meegenomen in het totaal.
 
 
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 PO
 
 
 
 99,22%
 
 
 99,27%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Percentage van besturen dat aangeeft dat de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad ingestemd heeft met het voorstel voor de besteding van de werkdrukmiddelen
 
 
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 PO
 
 
 
 98,41%
 
 
 98,34%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Strategisch personeelsbeleid2Voor het po is met de relevante partners ingezet op ontwikkelen van een geschikte indicator voor strategisch personeelsbeleid. Aangezien strategisch personeelsbeleid een optelsom is van uiteenlopende deelaspecten is gebleken dat dit begrip niet in één (streef)cijfer is te vangen. Wel is er bredere set aan items ontwikkeld waarmee het strategisch personeelsbeleid in het po gemonitord kan worden. Ook is een eerste nulmeting uitgevoerd, zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/09/15/onderzoek-strategisch-personeelsbeleid-in-het-primair-onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 PO
 
 
 
 
 
 
 
 
 Strategisch personeelsbeleid3In 2018 is voor de VO-sector een werkgroep tot de conclusie gekomen dat het thema strategisch personeelsbeleid niet in één enkele indicator te vangen is. Er is inmiddels een duurzame set items voor verdere monitoring en verantwoording ontwikkeld waarmee een kwantitatief en kwalitatief beeld wordt gecreëerd. De nulmeting is uitgevoerd in 2019 (zie https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/02/18/strategisch-personeelsbeleid-in-het-vo). Het vervolg op dit monitoronderzoek wordt medio 2021 afgerond en gepubliceerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 VO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Om de werkdruk onder basisschooldocenten te verminderen, hebben wij € 380 miljoen beschikbaar gesteld voor het schooljaar 2020-2021. Scholen beslissen zelf over de inzet van deze middelen, altijd met instemming van de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad. Middels de in tabel 2 genoemde indicatoren houden wij de inzet van deze werkdrukmiddelen in de gaten. Eind 2020 vond een tussentijdse evaluatie plaats. Daarnaast zijn er binnen het convenant extra geld aanpak tekorten afspraken gemaakt om in 2020 en 2021 meer mensen op te leiden en te behouden voor het basis- en voortgezet onderwijs. Ook zijn er afspraken gemaakt die ervoor zorgen dat leraren zich kunnen ontwikkelen en dat zij goed worden begeleid. Verder voorzag het convenant in een eenmalige uitkering van € 875 voor het personeel op de basisscholen, welke in februari 2020 naar rato is uitbetaald. Sinds 2018 investeren wij jaarlijks in totaal € 270 miljoen in salarisruimte voor het primair onderwijs en een structureel bedrag oplopend tot € 430 miljoen voor het verlagen van de werkdruk. Voor de verbetering van de beloning van leraren in het voortgezet speciaal onderwijs met het uitstroomprofiel vervolgonderwijs hebben wij € 16,5 miljoen uitgetrokken. In oktober 2020 is in dit verband afgesproken dat leraren in het voortgezet speciaal onderwijs die voor leerlingen met het uitstroomprofiel vervolgonderwijs lesgebonden of behandeltaken uitvoeren over de periode tot 1 augustus 2020 een arbeidsmarkttoelage ontvangen. Deze afspraak is onderdeel van de onderhandelingen over de cao voor het primair onderwijs voor de periode 2019 tot en met 2020. Tijdens eerdere onderhandelingen over deze cao is in het begin van 2020 al een akkoord bereikt over een structurele loonsverhoging van 4,5 procent per 1 januari 2020. Ook onderdeel van de nieuwe cao is een eenmalige uitkering van 0,7 procent voor al het basisschoolpersoneel, berekend over het jaarsalaris van 2020. 
 Behalve via het aantrekkelijker maken van de arbeidsvoorwaarden, hebben wij ons er in 2020 ook op andere manieren voor ingezet om het lerarentekort terug te dringen. Met de afzonderlijke stadsbesturen van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Almere hebben wij convenanten gesloten, waarin we afspraken hebben vastgelegd over de bestrijding van urgente lerarentekorten in het primair onderwijs. De genoemde steden steunen wij van 2020 tot en met 2023 met meerjarige subsidies van in totaal € 116,7 miljoen, waarvan € 80,7 miljoen bestemd is voor de uitvoering van de convenanten en € 36 miljoen voor het verbeteren van de zij-instroom. Via de subsidieregeling regionale aanpak personeelstekort onderwijs 2020 en 2021 steunen wij nog eens 67 regio’s met in totaal € 33 miljoen om aldaar samen met basis- en middelbare scholen en met mbo-instellingen het lerarentekort tegen te gaan. In het voortgezet onderwijs is meer aandacht gevestigd op die schoolvakken waar de tekorten het grootst zijn. Ook investeerden wij in 2020 opnieuw in de zij-instroom van leraren. Zo stelden wij via de regeling subsidie zij-instroom € 36 miljoen beschikbaar voor de gegroeide belangstelling en besteedden wij € 11 miljoen aan flexibilisering van lerarenopleidingen en aan het vergroten van de mogelijkheden om meer rekening te kunnen houden met eerder verworven competenties van zij-instromers. Om de continuïteit van het onderwijs ook tijdens de coronapandemie te kunnen waarborgen, besloten wij eind 2020 om in het komende jaar € 210 miljoen beschikbaar te stellen voor extra hulp voor de klas. Via een subsidieregeling ondersteunen wij basis- en middelbare scholen en mbo-instellingendie vanwege de coronacrisis binnen en buiten de klas tijdelijk extra krachten willen inschakelen.
 Voor 2020 hebben deze maatregelen en investeringen geleid tot enkele concrete resultaten. In de eerste plaats zijn de geraamde tekorten op de lange termijn naar beneden bijgesteld. Hoewel in het schooljaar 2025-2026 nog altijd een tekort wordt verwacht van 1.439 voltijdsequivalenten aan leraren en directeuren, is deze raming vergeleken met de verwachting van vorig jaar – een tekort van 1.971 voltijdsequivalenten in schooljaar 2024-2025 – fors lager. Tegelijkertijd is de instroom in de voltijd lerarenopleidingen voor het basisonderwijs gestegen van ruim vierduizend studenten in collegejaar 2015-2016 naar ruim 6.700 studenten in collegejaar 2020-2021. Ook de instroom in deeltijdopleidingen voor het basisonderwijs steeg in diezelfde perioden van bijna 900 studenten naar ruim 2.500 studenten. In de vier grootste steden en Almere is het lerarentekort tussen februari en oktober 2020 met drie procent gedaald. Deze winst is gunstig maar fragiel, omdat de mobiliteit van docenten te lijden heeft onder de coronacrisis. Ook blijven de resultaten in het voortgezet onderwijs achter. Daar nam de lange termijnverwachting van het lerarentekort met honderd voltijdsequivalenten af, van het in 2019 voor schooljaar 2024-2025 geraamde tekort van 1.350 naar het in 2020 voor 2025-2026 geraamde tekort van 1.250 voltijdsequivalenten.
 Op het gebied van strategisch personeelsbeleid kozen we er in 2020 voor om het deel van de zogeheten prestatieboxmiddelen dat bedoeld is voor de professionalisering en de begeleiding van startende leraren en schoolleiders voortaan op schoolniveau toe te kennen. Het is daarbij de bedoeling dat scholen samen met de personeelsgeleding van de medezeggenschapraad besluiten hoe zij deze middelen gaan inzetten. Aan de schoolbesturen hebben wij gevraagd om zich in hun jaarverslagen te verantwoorden over deze besluiten en over de inzet van de middelen.
 Om leraren beter voor te bereiden op de lespraktijk en om lerarenopleidingen aantrekkelijker te maken, streven wij ernaar dat lerarenopleidingen steeds vaker intensief gaan samenwerken met scholen. In januari 2020 hebben wij daartoe een voorlopig gemeenschappelijk kwaliteitskader ingevoerd, op basis waarvan dit jaar vier proeven van start zijn gegaan. In het bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen spraken wij daarnaast met de verenigingen van hogescholen en universiteiten af dat er binnen de lerarenopleidingen meer maatwerk komt voor aspirant-leraren en dat de samenwerking tussen lerarenopleidingen en het hoger onderwijs wordt versterkt. Ook zijn in 2020 onder de noemer Samen Opleiden en Professionaliseren dertien nieuwe aspirant-scholen gestart. Vijf eerder gestarte scholen zijn in 2020 positief door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie beoordeeld. In totaal is het aantal in het schooljaar 2020-2021 beschikbare opleidingsplaatsen ten opzichte van het voorgaande schooljaar met ongeveer vijf procent gestegen naar 10.055 in het basisonderwijs, 11.076 in het voortgezet onderwijs en 1.516 in het mbo. In september 2020 is er ook in Caribisch Nederland een opleidingsschool van start gegaan.
 3. Opleiden voor de samenleving van de toekomst
 
 Tabel 4 Opleiden voor de samenleving van de toekomst
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Percentage leidinggevenden dat (zeer) tevreden is over de kwaliteit van het techniekonderwijs1Bron: De nulmeting komt uit de enquête «Vernieuwing vmbo onder leidinggevenden» uitgevoerd door de SEO Economisch Onderzoek (2018). Het NRO neemt de indicator via een enquête vanaf 2021 mee in hun jaarlijkse monitor Sterk Techniekonderwijs. Het percentage zal rond het tweede kwartaal beschikbaar zijn.
 
 
 
 2017
 
 
 2017
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 VO
 
 
 54%
 
 
 54%
 
 
 
 65%
 
 
 
 
 Percentage vmbo-leerlingen waarbij binnen een straal van 10 km rondom woonadres een techniekvestiging is2Bron: ECBO (2019). Onderzoek in het kader van de Monitor Sterk Techniekonderwijs; de nulmeting. Het NRO neemt de indicator vanaf 2021 mee in hun jaarlijkse monitor Sterk Techniekonderwijs. Het percentage zal rond het tweede kwartaal beschikbaar zijn.
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2021
 
 
 2024
 
 
 
 
 VO
 
 
 95%
 
 
 94%
 
 
 
 90-100%
 
 
 
 
 Aandeel afgestudeerden bètatechniek3Bron: DUO (2020).
 
 
 
 2012
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 HBO
 
 
 18%
 
 
 22%
 
 
 21%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 WO
 
 
 21%
 
 
 28%
 
 
 28%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Aandeel mbo-studenten techniek4Bron: DUO.
 
 
 
 2011
 
 
 2019-2020
 
 
 2020-2021
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 28%
 
 
 27%
 
 
 26%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Arbeidsmarktrendement, per opleidingsniveau5Bron: CBS maatwerk. Het gaat om het aandeel werkenden (min. 12 uur per week) van gediplomeerde mbo-uitstromers ruim een jaar na diplomering (uitstroom en arbeidsmarktpositie gemeten op 1 oktober). De cijfers van 2016-2017 zijn definitief.
 
 
 
 Cohort 2012-2013
 
 
 Cohort 2015-2016
 
 
 Cohort 2016-2017
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 
 
 
 
 
 
 Entree
 
 
 66%
 
 
 59%
 
 
 61%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Niv. 2
 
 
 77%
 
 
 80%
 
 
 84%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Niv. 3
 
 
 85%
 
 
 90%
 
 
 92%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Niv. 4
 
 
 83%
 
 
 88%
 
 
 90%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Percentage gediplomeerden dat aangaf dat de aansluiting van de opleiding met huidige functie voldoende/goed was6ROA, BVE-Monitor.
 
 
 
 2012-2013
 
 
 2016-2017
 
 
 2017-2018
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 76%
 
 
 78%
 
 
 77%
 
 
 Hoger t.o.v. basiswaarde
 
 
 
 
 Percentage leerbedrijven dat over vakkennis oordeel (zeer) goed geeft7Bron: Onderzoek SBB. De onderzoekspopulatie leerbedrijven in 2016 en 2018 verschillen licht van elkaar. De cijfers betreffen een tweejaarlijks onderzoek.
 
 
 
 2016
 
 
 2018
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 77%
 
 
 77%
 
 
 71%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 Percentage leerbedrijven dat over beroepsvaardigheden oordeel (zeer) goed geeft8Bron: Onderzoek SBB. De cijfers betreffen een tweejaarlijks onderzoek.
 
 
 
 2016
 
 
 2018
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 76%
 
 
 80%
 
 
 74%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 Percentage 25-64 jarigen dat deelneemt aan leeractiviteit (LLL)9Bron: Eurostat, Labour Force Survey (LFS). De waarde over 2020 verschijnt eind tweede kwartaal 2021.
 
 
 
 2010
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 MBO
 
 
 17,1%
 
 
 19,1%
 
 
 19,5%
 
 
 20%
 
 
 
 
 Percentage hbo-afgestudeerden dat ruim een jaar na afstuderen aan het werk is10Bron: CBS, maatwerk. Het gaat om het aandeel werkenden (min. 12 uur per week) van afgestudeerde hbo-bachelors ruim een jaar na afstuderen (uitstroom en arbeidsmarktpositie gemeten op 1 oktober).
 
 
 
 Cohort
 2010-2011
 
 
 Cohort
 2015-2016
 
 
 Cohort
 2016-2017
 
 
 2020
 
 
 
 
 HBO
 
 
 88%
 
 
 90%
 
 
 91%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 Percentage wo-afgestudeerden dat ruim een jaar na afstuderen aan het werk is11Bron: CBS, maatwerk. Het gaat om het aandeel werkenden (min. 12 uur per week) van afgestudeerde wo-masters ruim een jaar na afstuderen (uitstroom en arbeidsmarktpositie gemeten op 1 oktober).
 
 
 WO
 
 
 88%
 
 
 90%
 
 
 92%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 Percentage werkende hbo-afgestudeerden ruim een jaar na afstuderen werkzaam op minimaal het niveau van de opleiding12Bron: ROA, Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt, 2011, 2018 en 2019. De waarde voor 2020 komt medio 2021 beschikbaar.
 
 
 
 2010
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 HBO
 
 
 79%
 
 
 81%
 
 
 80%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 Percentage werkende wo-afgestudeerden ruim een jaar na afstuderen werkzaam op minimaal het niveau van de opleiding13Bron: ROA, Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt, 2011, 2018 en 2019. De enquête onder wo-afgestudeerden (Nationale Alumni Enquête) wordt tweejaarlijks gehouden. In 2020 is daardoor geen onderzoek gedaan, data van de NAE voor 2021 wordt in het tweede kwartaal van 2022 bekend.
 
 
 
 2010
 
 
 2017
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 WO
 
 
 n.b.
 
 
 72%
 
 
 71%
 
 
 Vasthouden
 
 
 
 
 
 Via de subsidieregeling sterk techniekonderwijs 2020-2023 kunnen vmbo-scholen samen met basisscholen, mbo-instellingen en het bedrijfsleven geld krijgen voor regionale plannen om het vmbo-techniekonderwijs te versterken. Sinds 2020 doen 77 van 78 regio’s aan de regeling mee. Fysieke activiteiten van de regio’s zijn vanwege de coronapandemie anders georganiseerd of in de tijd verschoven. Ter ondersteuning van het Techniekpact wordt de aandacht voor techniekonderwijs bij de lerarenopleidingen versterkt en wordt het tekort aan techniekdocenten teruggedrongen, mede dankzij een subsidie van € 0,8 miljoen die wij aan Jet-Net & TechNet hebben verleend. Een groot deel van de aanvragen voor het Regionaal Investeringsfonds voor het mbo betrof techniekopleidingen. Om in het hoger onderwijs te komen tot een betere opleidingscapaciteit, hoger studentsucces en betere aansluiting met de arbeidsmarkt is op aanbeveling van de Adviescommissie Bekostiging Hoger Onderwijs en Onderzoek de bekostiging herzien. Daarbij wordt extra geïnvesteerd in opleidingen bètatechniek en in studenten die van opleiding veranderen. Zo willen we toe naar meer samenwerking en minder concurrentie in onderwijs en onderzoek. In 2020 is daarnaast een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de toereikendheid van de bekostiging en de daadwerkelijke kosten van onderwijs en onderzoek in het mbo en hoger onderwijs. De resultaten hiervan worden begin 2021 verwacht. Ten aanzien van de bekostiging in het primair en voorgezet onderwijs schreef onderzoeksbureau McKinsey & Company in 2020 dat de bekostiging voor 98 procent van de basisscholen toereikend is om de aan de basiskwaliteit te voldoen, maar niet toereikend is om hogere ambities na te streven. Naar aanleiding van dit rapport hebben we op korte termijn een aantal maatregelen genomen.
 De Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven constateerde in 2020 dat er bij een aantal mbo-opleidingen mogelijk zorgen zijn over het arbeidsmarktperspectief van afgestudeerden. In enkele gevallen heeft dit geleid tot het advies aan instellingen om niet met de betreffende opleiding te starten. Om het aanbod van werkervaringsplekken tijdens en vooral ook na het coronatijdperk te behouden, is in 2020 volop ingezet op een stage- een leerbanenoffensief voor het mbo. Ook hebben wij ons met de lancering van de #KIESMIJ-campagne in 2020 hard gemaakt voor het tegengaan van discriminatie bij stages, leerwerkplekken en een eerste baan na het afronden van een opleiding. Voor de aansluiting op de arbeidsmarkt in het hoger onderwijs besloten we eind 2020 om samen met koepels, studenten en bedrijven werk te maken van de aanbevelingen van de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs.
 Om het opleidingsaanbod in het mbo verder te flexibiliseren is in 2020 extra geld vrijgemaakt voor publiek-private samenwerking binnen het actieprogramma Leven Lang Ontwikkelen. Daarnaast heeft de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven gewerkt aan het ontwikkelen van certificaten voor beroepsgerichte onderdelen van verschillende kwalificatiedossiers.Ook in het hoger onderwijs is er behoefte aan flexibelere opleidingen. Dit stimuleren wij onder meer door twee lopende experimenten uit te breiden. Zo mogen nieuwe instellingen en duale en deeltijdopleidingen alsnog deelnemen aan het experiment flexstuderen. Daarnaast kunnen instellingen die deelnemen aan het experiment leeruitkomsten dit nu met meer opleidingen doen dan reeds het geval was.
 In 2020 nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel ter verduidelijking van de burgerschapsopdracht aan, met het doel om het burgerschapsonderwijs te verduidelijken en te verbeteren. Deze aanscherping vereist dat leerlingen vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit als basiswaarden van de democratische rechtsstaat kennen en respecteren. Uit een in 2020 verschenen themaonderzoek van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat de meeste scholen op het terrein van burgerschap binnen de wettelijke grenzen blijven. Er zijn vrijwel geen situaties aangetroffen die in strijd zijn met basiswaarden van de democratische rechtsstaat. De actieve aandacht voor burgerschap is echter nog onvoldoende geborgd. In de loop van 2020 zijn schoolbesturen, schoolleiders en leraren door de sectorraden en door de Stichting School & Veiligheid voorbereid op de verwachtingen van de nieuwe burgerschapswet. Bijzondere aandacht is uitgegaan naar het bespreekbaar maken van onderwerpen die in de klas gevoelig kunnen liggen.
 Er is in 2020 een aantal wetsvoorstellen aangenomen, waaronder de vereenvoudiging bekostiging voortgezet onderwijsscholen en de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen. Het voorstel vereenvoudiging van de bekostiging in het primair onderwijs en doorstroomtoetsen primair onderwijs zijn naar de Tweede Kamer verstuurd. Met de PO-Raad en VO-raad is een gezamenlijke benchmark voor besturen in het funderend onderwijs opgesteld die in 2020 is gelanceerd. Met het ontwikkelen van deze benchmark wordt ingezet op verdere versterking van de verantwoording over kwaliteit en doelmatig gebruik van onderwijsmiddelen. Om te voorkomen dat schoolbesturen onnodige reserves aanhouden is door de Inspectie van het Onderwijs de signaleringswaarde van de reserves ontwikkeld.
 Een wetenschappelijke curriculumcommissie is in september 2020 begonnen aan het schrijven van een onafhankelijk advies over de vernieuwing van het curriculum voor het basis- en voortgezet onderwijs. In het vmbo wordt daarnaast gewerkt aan het samenvoegen van de gemengde en theoretische leerweg waarin theoretisch leren verrijkt wordt met een praktijkgericht programma. 
 Ten slotte is in het najaar van 2020 een aantal acties in gang gezet om de onderwijszorg in Caribisch Nederland te verbeteren. Op de drie eilanden zijn projectleiders aangesteld om voorzieningen te treffen voor leerlingen met een zwaardere zorgbehoefte. Ook wordt gewerkt aan meer doorlopende ontwikkellijnen, meer samenhang tussen onderwijs en kinderopvang en een betere aansluiting van het taalonderwijs op het taalniveau van kinderen. Daarom is gestart met de ontwikkeling van genormeerde volgtoetsen en een volgsysteem voor scholieren in het basisonderwijs en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. In 2020 vond internetconsultatie plaats over het besluit Saba Comprehensive School en Gwendoline van Puttenschool. Het besluit is eind 2020 voor advies naar de Raad van State gestuurd en treedt met terugwerkende kracht in werking op 1 augustus 2020, behoudens de bepalingen over het vak Nederlands.
 4. Onderzoek van wereldformaat
 
 Tabel 5 Onderzoek van wereldformaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Percentage open-access gepubliceerde artikelen1Bron: VSNU. De VSNU zal naar verwachting de cijfers over 2020 in de tweede helft van 2021 publiceren.
 
 
 
 2016
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 OWB
 
 
 42%
 
 
 54%
 
 
 62%
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 De transitie naar open wetenschap en volledig openbare publicatie van Nederlands onderzoek staat onverminderd op de agenda, maar is nog niet afgerond. Wel leiden de stappen die wij met de sector hebben gezet tot mijlpalen. In juni en december spraken wij met het veld over uitdagingen en inspirerende voorbeelden van open wetenschap. Er is een belangrijke overeenkomst gesloten met Elsevier en de Taverne-proef is opgeschaald, waardoor meer onderzoekers hun artikelen open access kunnen publiceren. Bovendien leveren wij een financiële bijdrage aan het Nationaal Programma Open Science en zetten wij ons in voor de European Open Science Cloud. In de onderhandelingen over Horizon Europe heeft Nederland succesvol gepleit voor excellentie en impact als leidende criteria voor de toekenning van Europese onderzoeksbudgetten. Het aandeel voor onderzoek en innovatie in het nieuwe Meerjarig Financieel Kader van de Europese Unie is ten opzichte van de vorige Europese Uniebegroting gestegen. Voor onderzoek en innovatie is (in de prijzen van 2018) € 84,9 miljard gereserveerd. Dit past binnen de Nederlandse inzet.
 In het nationale actieplan voor meer diversiteit en inclusie in onderwijs en onderzoek zijn stevige ambities geformuleerd om de genderdiversiteit en sociale veiligheid in de wetenschap te vergroten. Ook de sectorplannen hebben bijgedragen aan meer posities voor vrouwelijke wetenschappers. Daarnaast zien we een toename in profilering, afstemming en samenwerking binnen en tussen universiteiten. De vaste aanstellingen uit het sectorplan bèta en techniek staan toe dat meer studenten een bèta- of technische opleiding kunnen volgen. In het digitale geestes- en sociaalwetenschappelijke domein zijn inmiddels twaalf infrastructurele initiatieven gestart. 
 Een groot deel van de fysieke evenementen omtrent de Nationale Wetenschapsagenda is in 2020 omgezet in een online campagne waarbij wetenschappers op sociale media in gesprek gingen met het publiek. Ook is een call voor vernieuwende wetenschapscommunicatieprojecten gelanceerd. De jaarlijkse call Onderzoek op Routes door Consortia leidde in 2020 tot 21 vernieuwende en relevante projecten. Vanwege de coronacrisis liep de honorering van deze en andere calls binnen de Nationale Wetenschapsagenda vertraging op. Wel zijn in 2020 samen met andere departementen tien thematische calls geprogrammeerd. Het budget voor de Nationale Wetenschapsagenda is in 2020 verhoogd tot € 130 miljoen.
 Eind 2020 heeft het kabinet de brief over maatregelen kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap gepresenteerd. Deze brief bevat verschillende maatregelen om de kennisveiligheid in het hoger onderwijs en de wetenschap beter te borgen.
 5. Cultuur 
 
 Tabel 6 Cultuur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Percentage scholen dat deelneemt aan het programma CMK1Bron: Programma Cultuureducatie met Kwaliteit, het percentage geeft de deelnemende scholen in het primair onderwijs weer.
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 20192Percentage realisatie 2020 is naar verwachting in juni 2021 beschikbaar. Dit percentage wordt gebaseerd op de verantwoordingen die in het voorjaar worden ingediend.
 
 
 2020
 
 
 
 
 Cultuur
 
 
 42%
 
 
 55%
 
 
 59,8%
 
 
 >50%
 
 
 
 
 Percentage gebouwde rijksmonumenten in redelijke tot goede staat3Bron: Erfgoedmonitor.
 
 
 
 2013
 
 
 2018
 
 
 20194Percentage realisatie 2020 is in het 2e kwartaal 2021 beschikbaar op basis van de verantwoordingen.
 
 
 2020
 
 
 
 
 Cultuur
 
 
 87%
 
 
 84,5%5Toelichting bij realisatie 2018 t.o.v. 2013: als gevolg van een verbetering in de meetmethode is het percentage gebouwde rijksmonumenten in redelijk tot goede staat in 2018 lager dan in 2013. In de meting van 2013 waren alleen rijksmonumenten opgenomen die een abonnement hadden afgesloten bij de Monumentenwacht. Die zijn gemiddeld in betere staat dan de monumenten die niet worden geïnspecteerd. De nieuwe percentages uit 2018 zijn gebaseerd op metingen bij een groter aantal rijksmonumenten dan in 2013 en zijn daardoor representatiever.
 
 
 83,6%
 
 
 85,5%
 
 
 
 
 
 Cultuur verrijkt het individu en verbindt de samenleving en de aandacht hiervoor kan niet vroeg genoeg beginnen. In 2020 hebben we de programma’s cultuurparticipatie en cultuureducatie met kwaliteit voorbereid. Beide hebben een looptijd van 2021 tot en met 2024. Ook is een impuls gegeven aan regionale filmcentra die filmeducatie in heel Nederland verzorgen. In juni presenteerde de Commissie Herijking Canon van Nederland de vernieuwde canon.
 Op erfgoedgebied staat het belang van toegang zeker in tijden van pandemie voorop. In 2020 hebben we hieraan een stimulans gegeven met de kernbegrippen houdbaar, bruikbaar en zichtbaar. Dit heeft geleid tot een breed gebruik van erfgoedbronnen door onder meer ontwerpers, journalisten, leraren, wetenschappers en natuurlijk erfgoedvrijwilligers. Ondertussen is Commissie Collectie Nederland gestart met het ontwikkelen van een visie op welke cultuurgoederen de overheid voor volgende generaties moet beschermen. In oktober oordeelde de Adviescommissie Nationaal Beleidskader Koloniale Collecties dat Nederland onvoorwaardelijk bereid moet zijn om in voormalige Nederlandse koloniën buitgemaakte cultuurgoederen terug te geven aan herkomstlanden die daarom verzoeken. Daarnaast verscheen in december 2020 het evaluatierapport over het restitutiebeleid op het gebied van roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog. 
 In 2020 is aan eigenaren van monumentale woonhuizen voor het eerst de mogelijkheid geboden om instandhoudingssubsidie aan te vragen. Deze regeling verving de fiscale aftrek. In 2020 zijn bijna vierduizend rijksmonumenten voor in totaal € 36,5 miljoen gesubsidieerd. Verder steunden wij projecten die vanuit de kracht van erfgoed bijdragen aan de grote transitieopgaven in onze leefomgeving in 2020 met bijna € 7 miljoen, via het uitvoeringsprogramma van de Erfgoeddeal.
 Vierjarige zekerheid voor culturele instellingen is in deze crisistijd van groot belang. Op Prinsjesdag 2020 maakten wij onze besluiten voor de basisinfrastructuur van 2021 tot en met 2024 bekend. In totaal krijgen 113 culturele instellingen en zes fondsen een totaalbedrag van € 413 miljoen subsidie per jaar. Met het oog op een goede positie van werkenden in de culturele en creatieve sector hebben we € 19 miljoen beschikbaar gesteld voor het programma Permanente Professionele Ontwikkeling. In 2020 besloten we bovendien dat eerlijke beloningen in de nieuwe basisinfrastructuur een subsidievoorwaarde wordt. 
 Uit de in april verschenen evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen blijkt dat deze grotendeels werkt zoals beoogd. Overheden en bibliotheekpartijen maakten in 2020 afspraken over prioriteiten en actiepunten voor de periode tot en met 2023. In lijn met de motie Asscher c.s. is de bibliotheek in enkele kleine kernen teruggekomen of verbeterd. Ook hebben wij aangegeven de mogelijkheid van het heffen van jeugdcontributie door bibliotheken te schrappen. Betrokken gemeenten hebben wij aangeschreven om dit vooruitlopend op wetgeving alvast te doen. Ten slotte is in 2020 besloten om de vaste prijs van het Nederlandstalige papieren boek te behouden.
 6. Media 
 
 Tabel 7 Media
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Alle afspraken uit prestatieovereenkomst worden door NPO nagekomen1Bron: Terugblik NPO; Verificatie Commissariaat voor de Media. De Terugblik 2020, waarin wordt gerapporteerd over de prestatie-afspraken, verschijnt op 1 juni 2021. Deze rapportage wordt in de zomer van 2021 geverifieerd door het Commissariaat voor de Media.
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 Media
 
 
 33/342De niet-behaalde afspraak is ten dele gerealiseerd.
 
 
 33/34
 
 
 31/343Een afspraak is niet gerealiseerd, twee van de niet-behaalde afspraken zijn ten dele gerealiseerd.
 
 
 34/34
 
 
 
 
 
 Mediagebruikers kijken steeds meer online en wanneer het hen uitkomt. Nieuwe grote spelers veranderen zowel de markt als de verdienmodellen. De Nederlandse publieke omroep staat daarom voor de uitdaging toekomstgerichte keuzes te maken en zijn rol in de samenleving te bestendigen. In overleg met de NPO, de omroepen en andere betrokken partijen zijn de maatregelen uit de visiebrief toekomst van het publieke omroepbestel voor het grootste deel succesvol omgezet in een wetsvoorstel dat is aangenomen. Publieke en private mediapartijen werken ondertussen samen om Nederlandse mediagebruikers ook in de toekomst een goed en gevarieerd media-aanbod te geven.
 Het Commissariaat voor de Media schrijft dat de NPO twee afspraken slechts gedeeltelijk heeft behaald. Zo is voor de leeftijdsgroep van 13 tot en met 19 jarigen niet met voldoende zekerheid geconcludeerd dat NPO voldoet aan de jaarlijkse bereikdoelstellingen (afspraak 8). Ook zijn de 3FM Awards van 2019 pas in januari 2020 uitgereikt, waardoor het belang van Nederlandse artiesten in 2019 niet benadrukt is op vier radiozenders door een jaarlijkse prijsuitreiking (afspraak 19).
 Aan het advies over de organisatie en financiering van lokale publieke omroepen van de Raad voor Cultuur en Raad voor het Openbaar Bestuur is samen met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en de Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen vervolg gegeven. Zo is er een subsidieregeling ontwikkeld voor projecten gericht op toekomstgerichte innovatie en op samenwerking tussen lokale, regionale en landelijke media. Daarnaast heeft, in lijn met de motie Sneller c.s., een proef voor professionalisering van lokale omroepen plaatsgevonden, waarin het opbouwen en verstevigen van de kwalitatieve journalistieke basis centraal staat. Hieraan hebben twintig omroepen meegedaan.
 7. Emancipatie 
 
 Tabel 8 Emancipatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelstelling/indicator
 
 
 Sector
 
 
 Basiswaarde
 
 
 Realisatie
 
 
 Realisatie
 
 
 Streefwaarde
 
 
 
 
 
 
 Acceptatie LHBTI1Bron: LHBT monitor (SCP). Deze monitor verschijnt tweejaarlijks. De monitor over 2020 verschijnt najaar 2021.
 
 
 
 2010
 
 
 2016
 
 
 2018
 
 
 2020
 
 
 
 
 Emancipatie
 
 
 90%
 
 
 93%
 
 
 94%
 
 
 ≥ 90%
 
 
 
 
 Arbeidsmarktpositie van vrouwen in hoge functies2Bron: Bedrijvenmonitor topvrouwen 2020. Het RvB + RvC cijfer 2017 is gecorrigeerd, omdat het definitieve cijfer afwijkt van het eerder gepubliceerde voorlopige midterm cijfer. Het RvC is voor de non-profitsector een gepastere term. De monitor verschijnt om de twee jaar.
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 Emancipatie
 
 
 RvB: 11,0%
 
 
 12,4%
 
 
 12,4%
 
 
 ≥ 30%
 
 
 
 
 RvC: 15,4%
 
 
 18,4%
 
 
 20,4%
 
 
 ≥ 30%
 
 
 
 
 
 Het kabinet heeft in 2020 excuses en erkenning aangeboden voor het leed dat transgender- en intersekse personen als gevolg van de oude transgenderwet hebben ondervonden. Gedupeerden komen in aanmerking voor een onverplichte financiële tegemoetkoming. Ook internationaal zetten we in op meer gender- en lhbti-gelijkheid. Zo heeft de Europese Commissie mede dankzij onze druk een volwaardige gendergelijkheidsstrategie uitgebracht, alsook haar allereerste lhbti-strategie. Verder spraken we af dat de Nederlandse regering zich te allen tijden zal verzetten tegen het verwijderen van gender en lhbti-terminologie uit Europese Unieteksten. Verder is er een start gemaakt met een Europese pro-gender en lhbti-coalitie. Nederland werkt aan de opvolging van de aanbevelingen uit het evaluatierapport van het GREVIO-comité. Veel aanbevelingen gaan over het verbeteren van de gendersensitiviteit van Nederlands beleid. We hebben Regioplan gevraagd om de aanbevelingen voor Nederland te concretiseren. Dit rapport wordt begin 2021 verwacht. 
 Met betrekking tot onze ambitie om meer diversiteit in de top van het bedrijfsleven te krijgen is in 2020 gewerkt aan de invoering van een vrouwenquotum voor raden van commissarissen in beursgenoteerde bedrijven en tot zelfbenoemde streefcijfers voor de (sub-)top van grote vennootschappen. Voor de (semi-)publieke sector heeft een eerste externe verkenning geleid tot een eind 2020 opgeleverd advies. Om de negatieve invloed van kunstmatige intelligentietoepassingen op ongelijkheid in werving- en selectietrajecten te onderzoeken, vond in 2020 een hackathon plaats. De Nederlandse deeltijdcultuur was het onderwerp van een interdepartementaal beleidsonderzoek. In reactie op dit onderzoek heeft het kabinet verzocht om een scenariostudie naar kindvoorzieningen in Nederland.
 
 
 Realisatie beleidsdoorlichtingen
 
 
 Tabel 9 Realisatie beleidsdoorlichtingen1Zie ook: Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek.2Zie ook: "meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen".
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Naam artikel
 
 
 2014
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 Geheel artikel?
 
 
 
 
 
 
 1,3,4,6,7,9
 
 
 Onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting 2014 ‒ 2018 Artikel 4 begroting Ministerie van OCW
 
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting 2015-2018 Artikel 6 (ho) en Artikel 7(wo)
 
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 Prestaties van leerlingen en studenten omhoog3De overkoepelende doorlichting «Prestaties leerlingen en studenten omhoog» is uitgevoerd met daarin duidelijk herkenbaar de door te lichten beleidsdoelstellingen «Doelmatigheid en focus op het onderwijs» en "Goed opgeleide en professionele leraren, docenten en schoolleiders".
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 Nee4Deze beleidsdoorlichtingen zijn gebaseerd op de beleidsdoelstellingen die in de beleidsagenda 2012 zijn opgenomen en zijn artikel overschrijdend.
 
 
 
 
 
 Doelmatigheid en focus op het onderwijs
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 Nee2
 
 
 
 
 
 Goed opgeleide en professionele leraren, docenten en schoolleiders
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 Nee2
 
 
 
 
 
 Scholen en instellingen maken resultaten inzichtelijk
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Scholen en instellingen met een ambitieus leerklimaat
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Brede scholen
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 11
 
 
 Beleidsdoorlichting artikel 11 studiefinanciering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 12
 
 
 WTOS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 14
 
 
 Cultuur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Cultuur 2009-2014
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 15
 
 
 Media
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mediabeleid 2010-2013
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 16
 
 
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 Emancipatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Emancipatie 2011 ‒ 2014
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 Emancipatie 2014 ‒ 2018
 
 
 
 
 
 
 
 X
 
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht van risicoregelingen
 
 
 Tabel 10 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 Uitstaande garanties 2019
 
 
 Verleend 2020
 
 
 Vervallen 2020
 
 
 Uitstaande garanties 2020
 
 
 Garantie-plafond
 
 
 Totaal plafond
 
 
 Totaal stand risicovoorziening
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 Bouwleningen aan Academische Ziekenhuizen
 
 
 151.212
 
 
 0
 
 
 12.709
 
 
 138.503
 
 
 ‒
 
 
 176.631
 
 
 ‒
 
 
 
 
 14
 
 
 Indemniteitsregeling
 
 
 250.354
 
 
 375.956
 
 
 555.413
 
 
 70.897
 
 
 ‒
 
 
 300.000
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Op deze garanties zijn in 2020 geen uitgaven en ontvangsten gerealiseerd.
 De Indemniteitsregeling heeft tot doel een bijdrage te leveren aan het realiseren van tentoonstellingen van bijzonder belang of het tentoonstellen van bijzondere bruiklenen in Nederland door het beperken van de verzekeringskosten van musea. De garantstelling van het Rijk voor schade of verlies tot de eerste 30 procent van de verzekerde waarde (indemniteitsgarantie) van kunstwerken, verlaagt de verzekeringskosten van musea. Het risico is ook te verzekeren op de markt, maar de kosten zijn dan hoger, waardoor er minder budget voor tentoonstellingen overblijft. Daarnaast blijkt dat een indemniteitsgarantie ook als internationaal keurmerk fungeert: buitenlandse publieke en private eigenaren van museale objecten hechten aan de garantstelling vanuit het Rijk. Risicobeheersende maatregelen betreffen onder meer dat alleen erkende musea een aanvraag mogen doen op de indemniteitsregeling bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed die deze aanvraag, mede op de aanwezigheid van een risico-inventarisatie en -analyse, toetst.
 Voor de Academische Ziekenhuizen is sinds 1991 de garantieregeling niet meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette bouwprojecten. Sinds 1996 zijn geen garanties meer verstrekt. Deze leningen hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden.
 
 Tabel 11 Overzicht achterborgstellingen (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel
 
 
 Omschrijving
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Achterborgovereenkomst NRF
 
 
 328,0
 
 
 350,9
 
 
 
 
 
 Het Nationaal Restauratiefonds (NRF) verstrekt hypothecaire leningen aan monumenteigenaren van rijksmonumenten om restauraties uit te voeren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen laagrentende hypothecaire leningen uit het revolving fund en aanvullende financieringen om de gehele restauratie-opgave gefinancierd te krijgen. De achterborgovereenkomst NRF, en de garantie van het Ministerie van OCW, zien alleen toe op de aanvullende financiering. Door deze garantie kan het NRF financiering tegen een lagere rente aantrekken. Deze lagere rente wordt doorgerekend aan de monumenteigenaren zodat deze eigenaren gestimuleerd worden hun monument te restaureren.
 Aangezien er een algemeen belang is (gebouwen van nationaal belang) waar een individu lasten van ervaart (hoge onderhoudskosten, beperkte mogelijkheden tot modernisering, dure oplossingen voor bijvoorbeeld energiebesparende maatregelen), wordt gebruik gemaakt van ondersteunende maatregelen. Door middel van deze regeling wordt cultureel erfgoed in stand gehouden en wordt tegelijkertijd minder gebruik gemaakt van de subsidie die het NRF ook uitbetaalt.
 De achterborg kan in werking treden en tot daadwerkelijke kasverplichtingen komen, wanneer de eigenaren van rijksmonumenten op grote schaal niet meer in staat zijn aan de rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen en het eigen vermogen van het NRF is uitgeput. Dit eigen vermogen (voornamelijk vanuit Revolverende Fondsen) is momenteel beduidend hoger dan de uitstaande leningen onder de achterborg.
 Een nadere toelichting op de regelingen is opgenomen bij het onderdeel .
 
 
 
 
 4.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 4.1
 Beleidsartikel 1 Primair onderwijs
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het primair onderwijs zorgt dat leerlingen in de eerste fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. Het legt bovendien de basis voor de huidige en toekomstige deelname van deze leerlingen aan de samenleving.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een stelsel van primair onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij. 
 Financieren
 De Minister is verantwoordelijk voor de financiering van het onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.
 Stimuleren
 De Minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving.
 Regisseren
 De Minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 12 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Aandeel thuiszittende leerlingen dat drie of meer maanden thuis zit zonder passend onderwijsaanbod1Bron: Rapportage leerplichtwet. De leerplichttellingen vinden in het najaar plaats. De cijfers bestaan uit po en (v)so. Ten opzichte van voorgaande jaren zijn er twee dingen anders in 2020, waardoor de cijfers lastig te vergelijken zijn: Drie gemeenten zijn overgestapt op een ander systeem, die cijfers worden niet meer meegenomen en vanwege COVID-19 zijn de verzuimcijfers anders. Tijdens schoolsluiting in voorjaar waren scholen immers niet verplicht om verzuimmeldingen door te geven aan gemeenten.
 
 
 %
 
 
 
 0,08%
 
 
 0,09%
 
 
 0,10%
 
 
 0,12%
 
 
 0,12%
 
 
 
 
 Aantallen
 
 
 
 1.197
 
 
 1.396
 
 
 1.525
 
 
 1.771
 
 
 1.751
 
 
 
 
 2
 
 
 Aandeel leerlingen dat de referentie niveaus lezen, taal en rekenen haalt2Bron: 2016: College voor Toetsen en Examens (CvTE). De opgenomen cijfers betreffen het in de CvTE-rapportage 2016-2017 opgenomen bijgestelde aandeel basisschoolleerlingen in schooljaar 2015-2016. Dit is het eerste schooljaar met verplichte rapportage. 2017 en 2018: Kamerstukken II 2018/2019, 31293, nr. 422. De opgenomen cijfers betreffen het aandeel basisschoolleerlingen in schooljaar 2016-2017 (bijgesteld t.o.v. CvTE-rapportage 2016-2017) en in schooljaar 2017-2018. 2019: DUO. Deze cijfers betreffen schooljaar 2018-2019. De kengetallen op de referentieniveaus worden gebaseerd op de eindtoetsgegevens. De eindtoets is vanwege de scholensluiting door COVID-19 niet afgenomen, dus er zijn geen cijfers voor 2020.
 
 
 Lezen3De cijfers voor Lezen van 2017 verschillen met eerder gepubliceerde cijfers. Dit is te wijten aan het verschil in bronnen. In eerdere jaren is namelijk alleen naar de Centrale Eindtoets gekeken (die toen nog door het overgrote deel van de leerlingen werd gemaakt) en daarna is gewisseld naar alle eindtoetsen (aangezien inmiddels de helft van de leerlingen een andere eindtoets maakt dan de Centrale Eindtoets).
 
 
 1F
 
 
 98%
 
 
 97%
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 2F
 
 
 76%
 
 
 67%
 
 
 75%
 
 
 78%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Taalverzorging
 
 
 1F
 
 
 96%
 
 
 96%
 
 
 96%
 
 
 97%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 2F
 
 
 56%
 
 
 57%
 
 
 59%
 
 
 60%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Rekenen
 
 
 1F
 
 
 92%
 
 
 93%
 
 
 93%
 
 
 94%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 1S
 
 
 44%
 
 
 48%
 
 
 49%
 
 
 47%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 3
 
 
 Aandeel startende leraren dat een begeleidingsprogramma heeft gevolgd4Bron: Loopbaanmonitor 2020, Begeleiding van startende leraren, 2020. Bij de loopbaanmonitor van 2019 zijn twee zaken gewijzigd: 1: Er wordt niet naar opleiding gekeken maar naar sector; 2: Er wordt niet naar cohort gekeken maar naar peiljaar. Alle cijfers zijn nu aangepast naar peiljaar en sector en daarom iets gewijzigd.
 
 
 
 
 78%
 
 
 81%
 
 
 80%
 
 
 87%
 
 
 87%
 
 
 
 
 4
 
 
 Aandeel leerlingen dat zich veilig voelt5Bron: Praktikon monitor naar Sociale Veiligheid. Dit kengetal wordt tweejaarlijks gemeten, maar de monitor sociale veiligheid heeft in 2020 niet plaatsgevonden in verband met COVID-19 en de schoolsluiting.
 
 
 
 
 97%
 
 
 ‒
 
 
 97%
 
 
 ‒
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 Tabel 13 Leerlingen primair onderwijs (aantallen x 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 20201Bron: DUO, 1cijferbestand
 
 
 
 
 
 
 Leerlingen basisonderwijs2In verband met de nieuwe bekostigingssystematiek onderwijsachterstanden, is de onderverdeling naar gewichtenleerlingen met ingang van teldatum 1-10-2019 vervallen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 geen gewicht
 
 
 1.302,8
 
 
 1.295,4
 
 
 1.292,4
 
 
 
 
 
 
 
 gewicht 0,3
 
 
 64,5
 
 
 60,7
 
 
 56,6
 
 
 
 
 
 
 
 gewicht 1,2
 
 
 60,1
 
 
 58,2
 
 
 56,5
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal3(Sub)totalen geven een kleine afwijking door het afronden van de aantallen.
 
 
 1.427,5
 
 
 1.414,3
 
 
 1.405,6
 
 
 1.396,5
 
 
 1.386,0
 
 
 
 
 Leerlingen trekkende bevolking4Dit zijn leerlingen van de rijdende scholen en van de school voor varende kleuters.
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 0,4
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 1.427,9
 
 
 1.414,7
 
 
 1.405,9
 
 
 1.396,9
 
 
 1.386,4
 
 
 
 
 Leerlingen in het speciaal basisonderwijs
 
 
 33,9
 
 
 34,0
 
 
 35,0
 
 
 35,7
 
 
 35,7
 
 
 
 
 Leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs
 
 
 67,1
 
 
 67,5
 
 
 68,4
 
 
 69,8
 
 
 70,2
 
 
 
 
 Totaal PO
 
 
 1.528,9
 
 
 1.516,2
 
 
 1.509,3
 
 
 1.502,4
 
 
 1.492,3
 
 
 
 
 
 
 Tabel 14 Uitgaven per leerling, exclusief uitvoeringskosten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Primair onderwijs1In tegenstelling tot Begroting 2020 wordt geen verdere uitsplitsing gemaakt in «bekostiging» en «exclusief ondersteuningsmiddelen». De uitgaven voor de reguliere bekostiging en de uitgaven als ondersteuningsmiddel zijn in de bekostigingssystematiek geïntegreerd tot één financiële stroom.
 
 
 6,6
 
 
 6,9
 
 
 7,3
 
 
 7,8
 
 
 8,2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 Het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten waren het afgelopen jaar grotendeels conform de in de begroting gestelde doelen. De belangrijkste beleidsconclusies zijn opgenomen in het onderdeel beleidsprioriteiten.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 10.216.767
 
 
 
 
 10.632.968
 
 
 
 
 11.687.151
 
 
 
 
 12.054.624
 
 
 
 
 12.603.439
 
 
 
 
 11.703.253
 
 
 
 
 900.186
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 ‒ 194
 
 
 19.065
 
 
 12.590
 
 
 15.837
 
 
 4.389
 
 
 0
 
 
 4.389
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 10.216.961
 
 
 10.613.903
 
 
 11.674.561
 
 
 12.038.787
 
 
 12.599.050
 
 
 11.703.253
 
 
 895.797
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 10.212.474
 
 
 
 
 10.494.756
 
 
 
 
 11.142.533
 
 
 
 
 11.759.120
 
 
 
 
 12.226.291
 
 
 
 
 11.673.612
 
 
 
 
 552.679
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 9.702.789
 
 
 
 
 9.986.309
 
 
 
 
 10.616.984
 
 
 
 
 11.144.415
 
 
 
 
 11.432.864
 
 
 
 
 11.006.420
 
 
 
 
 426.444
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 9.532.349
 
 
 9.742.879
 
 
 10.292.897
 
 
 10.822.277
 
 
 11.096.315
 
 
 10.687.581
 
 
 408.734
 
 
 
 
 
 Bekostiging Primair Onderwijs
 
 
 9.515.642
 
 
 9.725.580
 
 
 10.275.784
 
 
 10.803.308
 
 
 11.076.356
 
 
 10.669.600
 
 
 406.756
 
 
 
 
 
 Bekostiging Caribisch Nederland
 
 
 16.707
 
 
 17.299
 
 
 17.113
 
 
 18.969
 
 
 19.959
 
 
 17.981
 
 
 1.978
 
 
 
 
 Prestatiebox
 
 
 156.230
 
 
 228.085
 
 
 309.368
 
 
 296.983
 
 
 295.031
 
 
 296.187
 
 
 ‒ 1.156
 
 
 
 
 Aanvullende bekostiging
 
 
 14.210
 
 
 15.345
 
 
 14.719
 
 
 25.155
 
 
 41.518
 
 
 22.652
 
 
 18.866
 
 
 
 
 
 Aanpak lerarentekort G5
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 26.662
 
 
 0
 
 
 26.662
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 14.210
 
 
 15.345
 
 
 14.719
 
 
 25.155
 
 
 14.856
 
 
 22.652
 
 
 ‒ 7.796
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 87.272
 
 
 
 
 88.877
 
 
 
 
 87.640
 
 
 
 
 88.316
 
 
 
 
 214.053
 
 
 
 
 106.512
 
 
 
 
 107.541
 
 
 
 
 
 Regeling Onderwijsvoorziening jonggehandicapten
 
 
 23.000
 
 
 23.191
 
 
 23.808
 
 
 24.500
 
 
 21.237
 
 
 23.200
 
 
 ‒ 1.963
 
 
 
 
 Nederlands onderwijs buitenland
 
 
 
 
 
 12.513
 
 
 12.239
 
 
 12.600
 
 
 ‒ 361
 
 
 
 
 Basis voor Presteren (School aan Zet en Bèta Techniek)
 
 
 5.900
 
 
 1.519
 
 
 952
 
 
 720
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Humanistisch vormend en godsdienstonderwijs
 
 
 10.130
 
 
 11.510
 
 
 11.900
 
 
 12.664
 
 
 13.102
 
 
 12.630
 
 
 472
 
 
 
 
 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's
 
 
 
 
 
 
 115.835
 
 
 0
 
 
 115.835
 
 
 
 
 Overig
 
 
 48.242
 
 
 52.657
 
 
 50.980
 
 
 37.919
 
 
 51.640
 
 
 58.082
 
 
 ‒ 6.442
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 9.982
 
 
 
 
 6.915
 
 
 
 
 6.901
 
 
 
 
 4.756
 
 
 
 
 7.772
 
 
 
 
 11.296
 
 
 
 
 ‒ 3.524
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 25.538
 
 
 
 
 26.207
 
 
 
 
 29.651
 
 
 
 
 41.663
 
 
 
 
 39.448
 
 
 
 
 33.145
 
 
 
 
 6.303
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 25.538
 
 
 26.207
 
 
 29.651
 
 
 41.663
 
 
 39.448
 
 
 33.145
 
 
 6.303
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 25.443
 
 
 
 
 19.997
 
 
 
 
 34.907
 
 
 
 
 17.625
 
 
 
 
 17.375
 
 
 
 
 7.734
 
 
 
 
 9.641
 
 
 
 
 
 Stichting Vervangingsfonds en Particpatiefonds
 
 
 24.358
 
 
 18.412
 
 
 33.502
 
 
 16.225
 
 
 15.975
 
 
 5.231
 
 
 10.744
 
 
 
 
 Stichting Vervangingsfonds/Bedrijfsgezondheid
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 UWV
 
 
 1.072
 
 
 1.585
 
 
 1.405
 
 
 1.400
 
 
 1.400
 
 
 2.503
 
 
 ‒ 1.103
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 361.450
 
 
 
 
 366.451
 
 
 
 
 366.450
 
 
 
 
 462.345
 
 
 
 
 514.779
 
 
 
 
 508.505
 
 
 
 
 6.274
 
 
 
 
 
 Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
 
 
 261.750
 
 
 266.750
 
 
 277.402
 
 
 462.345
 
 
 509.159
 
 
 492.391
 
 
 16.768
 
 
 
 
 Aanvulling GOA convenant G37
 
 
 95.000
 
 
 95.000
 
 
 84.348
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhoging taalniveau pedagogisch medewerkers kleine gemeenten
 
 
 4.700
 
 
 4.701
 
 
 4.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 
 
 
 5.620
 
 
 16.114
 
 
 ‒ 10.494
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Brede Scholen
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 32.607
 
 
 
 
 23.358
 
 
 
 
 76.894
 
 
 
 
 29.049
 
 
 
 
 26.681
 
 
 
 
 26.961
 
 
 
 
 ‒ 280
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de verplichtingenuitgaven in 2020 is € 900,2 miljoen hoger dan begroot. De realisatie van de kasuitgaven in 2020 is € 552,7 miljoen hoger dan begroot.
 De hogere uitgaven hangen samen met de extra meerjarige investeringen die in 2020 zijn gedaan na vaststelling van de begroting. Dit betreffen met name extra investeringen om de gevolgen van COVID-19 te bestrijden, maar ook de loon- en prijsbijstelling en extra investeringen voor de aanpak van het lerarentekort. In 2020 zijn niet alleen de uitgaven in kalenderjaar 2020 verplicht, maar ook een deel van de uitgaven in 2021. Vanwege de bekostiging op schooljaar zijn in 2020 immers de volledige schooljaaruitgaven 2020–2021 verplicht. Vandaar dat de afwijking van de verplichtingen ten opzichte van de oorspronkelijk begrote verplichtingen hoger is dan de afwijking van de uitgaven ten opzichte van de oorspronkelijk begrote uitgaven.
 Bekostiging
 Hoofdbekostiging
 Bekostiging primair onderwijs
 Schoolbesturen in het primair onderwijs ontvangen bekostiging van het Rijk via de lumpsum. De realisatie op de bekostiging Primair Onderwijs is € 406,8 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De belangrijkste reden hiervoor is de toegekende loon- en prijsbijstelling voor 2020 van € 357,0 miljoen.
 Aanvullende bekostiging
 Naast de lumpsum ontvangen scholen aanvullende bekostiging voor specifieke doelen. De gerealiseerde aanvullende bekostiging voor 2020 bestond uit uitgaven voor de regelingen hoogbegaafdheid, vervangingskosten schoolleiders en voor de aanpak van het lerarentekort in de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Almere (G5).
 De totale realisatie ligt per saldo circa € 18,9 miljoen hoger dan begroot. Dit is te verklaren door de extra middelen die in 2020 beschikbaar zijn gesteld voor de aanpak van het lerarentekort in de G5.
 Subsidies 
 Om de realisatie van verschillende beleidsdoelstellingen te bewerkstelligen worden subsidies verstrekt. Voorbeelden van subsidies zijn de Regeling onderwijsvoorziening jonggehandicapten, de Regeling Nederlands onderwijs in het buitenland en Humanistisch vormend onderwijs en godsdienstonderwijs. Daarnaast is in 2020 subsidie verstrekt voor de coaching en ondersteuning van besturen en schoolleiders in het primair- en voortgezet onderwijs in Caribisch Nederland ter verbetering van de onderwijskwaliteit. Ook zijn subsidies verstrekt in het kader van het sectorakkoord primair onderwijs. De realisatie op de subsidies is € 107,5 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de extra investering gedaan door het kabinet in 2020 om onderwijsachterstanden als gevolg van COVID-19 aan te pakken door middel van inhaal- en ondersteuningsprogramma’s.
 Bijdrage aan andere medeoverheden
 Gemeenten ontvangen van het Ministerie van OCW middelen voor onderwijsachterstandenbeleid. Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid bestaat uit meerdere instrumenten, waaronder voor- en vroegschoolse educatie, schakelklassen en zomerscholen. De realisatie is € 16,8 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit wordt veroorzaakt door de ontvangen loonbijstelling.
 
 
 
 
 4.2
 Beleidsartikel 3 Voortgezet onderwijs
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het voortgezet onderwijs zorgt dat leerlingen in deze fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste past bij hun talenten. Het bereidt hen voor op volwaardige deelname aan de samenleving en een bij hun talenten passende (toekomstige) positie op de arbeidsmarkt.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een voortgezet onderwijsstelsel dat zodanig functioneert, dat het onderwijs aansluit bij de talenten en de ambities van individuele leerlingen en bij de behoeftes van de maatschappij.
 Financieren
 De Minister is verantwoordelijk voor de financiering van het voortgezet onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.
 Stimuleren
 De Minister stimuleert specifieke onderwerpen door het verstrekken van (aanvullende) bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, (prestatie)afspraken en wet- en regelgeving.
 Regisseren
 De Minister vult zijn verantwoordelijkheid voor de onderwijskwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 16 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Aandeel thuiszittende leerlingen dat drie of meer maanden thuis zit zonder passend onderwijsaanbod1Bron: Rapportage leerplichtwet. Het betreft het aantal leerlingen dat 3 of meer maanden niet naar school gaat, gebaseerd op de leerplichttelling. Niet bekend is of een passend aanbod voor onderwijs en/of zorg is gedaan. De cijfers bestaan uit het vo en zijn exclusief voortgezet speciaal onderwijs (vso). De leerplichttellingen vinden in het najaar plaats. Ten opzichte van voorgaande jaren zijn er twee dingen anders in 2020 waardoor de cijfers lastig te vergelijken zijn. Drie gemeenten zijn overgestapt op een ander systeem, die cijfers worden niet meer meegenomen en vanwege COVID-19 zijn de verzuimcijfers anders. Tijdens de schoolsluiting in het voorjaar waren scholen immers niet verplicht om verzuimmeldingen door te geven aan gemeenten.
 
 
 %
 
 
 0,19%
 
 
 0,19%
 
 
 0,18%
 
 
 0,19%
 
 
 0,18%
 
 
 
 
 Aantallen
 
 
 1.873
 
 
 1.853
 
 
 1.828
 
 
 1.912
 
 
 1.755
 
 
 
 
 2
 
 
 Aandeel zittenblijvers2Bron: DUO. Er zijn minder zittenblijvers in 2020 dan in voorgaande jaren omdat veel scholen soepel zijn omgegaan met de overgangsregeling vanwege corona. Ook heeft er een correctie in de berekening van het aantal zittenblijvers plaatsgevonden. De doorstroom naar een niet-bekostigde mbo instelling wordt nu namelijk ook gerekend tot de categorie ‘naar mbo’. Hierdoor wijken de percentages zittenblijvers in dit jaarverslag iets af van de percentages in eerdere versies. Verder zijn nieuwkomers, net als in 2019, niet meegenomen in de berekening van het aantal zittenblijvers.
 
 
 
 5,15%
 
 
 5,40%
 
 
 5,71%
 
 
 5,91%
 
 
 3,32%
 
 
 
 
 3
 
 
 Aandeel lessen dat gegeven wordt door bevoegde en benoembare leraren3Bron: IPTO: vakken en bevoegdheden in het vo, peildatum 1 oktober 2019, CenterData, december 2020.
 
 
 
 95,20%
 
 
 95,70%
 
 
 95,90%
 
 
 96,00%
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Aandeel startende leraren dat een begeleidingsprogramma heeft gevolgd4Bron: Loopbaanmonitor 2020. Begeleiding van beginnende leraren, 2020. Bij de loopbaanmonitor van 2019 zijn twee zaken gewijzigd. Er wordt niet naar opleiding gekeken maar naar sector en er wordt niet naar cohort gekeken maar naar peiljaar. Alle cijfers zijn nu aangepast naar peiljaar en sector.
 
 
 
 93%
 
 
 90%
 
 
 86%
 
 
 86%
 
 
 89%
 
 
 
 
 5
 
 
 Aandeel leerlingen dat zich veilig voelt5Bron: Praktikon monitor naar Sociale Veiligheid. Dit kengetal wordt tweejaarlijks gemeten, maar de monitor sociale veiligheid heeft in 2020 niet plaatsgevonden in verband met COVID-19 en de schoolsluiting.
 
 
 
 95%
 
 
 ‒
 
 
 97%
 
 
 ‒
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 6
 
 
 Aantal vsv’ers6Bron: DUO. Nieuwe voortijdige schoolverlaters (vsv’ers) zijn jongeren van 12 tot 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten in het studiejaar vanuit het vo of middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Het voorlaatste jaar is aangepast aan de definitieve cijfers, het laatste jaar betreft voorlopige cijfers.
 
 
 
 22.953
 
 
 23.744
 
 
 25.666
 
 
 26.894
 
 
 22.785
 
 
 
 
 7
 
 
 Meer leerlingen doen eindexamen in vakken op hoger niveau7Bron: DUO, Examenmonitor 2019. Dit kengetal heette voorheen 'Meer studenten volgen vakken op hoger niveau'. In 2020 is de Examenmonitor aangepast vanwege het schrappen van de eindexamens en ontbreekt informatie over het aantal leerlingen dat eindexamen doet in vakken op een hoger niveau.
 
 
 
 0,96%
 
 
 1,20%
 
 
 1,54%
 
 
 1,80%
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 17 Leerlingen voortgezet onderwijs (aantallen x 1.000)1Bron: DUO, 1cijferbestand.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 20182Vanaf 2018 zijn de leerlingen en scholen in het groen onderwijs ook meegenomen in de aantallen.
 
 
 20193Deze aantallen zijn gebaseerd op de voorlopige telling op de teldatum.
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Totaal aantal ingeschreven leerlingen (aantallen x 1.000)4Op de teldatum.
 
 
 970,1
 
 
 961,1
 
 
 975,0
 
 
 956,8
 
 
 937,2
 
 
 
 
 
 Nader te verdelen in:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 vmbo/havo/vwo leerjaar 1-2
 
 
 390,6
 
 
 380,2
 
 
 383,5
 
 
 376,8
 
 
 372,3
 
 
 
 
 
 vmbo leerjaar 3-4
 
 
 202,9
 
 
 198,5
 
 
 209,8
 
 
 201,5
 
 
 190,5
 
 
 
 
 
 havo/vwo leerjaar 3
 
 
 94,3
 
 
 96,7
 
 
 95,4
 
 
 94,2
 
 
 93,5
 
 
 
 
 
 havo/vwo vanaf leerjaar 4
 
 
 246
 
 
 249,3
 
 
 250,2
 
 
 248,6
 
 
 248,2
 
 
 
 
 
 pro alle jaren
 
 
 29,8
 
 
 29,6
 
 
 29,2
 
 
 29,3
 
 
 29,8
 
 
 
 
 
 voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) vo
 
 
 6,5
 
 
 6,8
 
 
 6,7
 
 
 6,4
 
 
 2,9
 
 
 
 
 2
 
 
 Totaal aantal scholen
 
 
 640
 
 
 644
 
 
 649
 
 
 650
 
 
 648
 
 
 
 
 3
 
 
 Gemiddeld aantal leerlingen per school
 
 
 1.516
 
 
 1.492
 
 
 1.502
 
 
 1.472
 
 
 1.446
 
 
 
 
 
 
 Tabel 18 Uitgaven per leerling, excl. Uitvoeringskosten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Voortgezet onderwijs1De totale uitgaven uit tabel 18, exclusief de bijdragen aan agentschappen (bron: DUO) en ontvangsten, gedeeld door het aantal ingeschreven leerlingen op 1 oktober van het voorgaande jaar (bron: DUO), zoals opgenomen in tabel 17.
 
 
 8,2
 
 
 8,4
 
 
 9,0
 
 
 9,2
 
 
 9,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste beleidsconclusies zijn opgenomen in het onderdeel beleidsprioriteiten.
 In het voorjaar van 2020 is de Subsidieregeling «incidentele middelen leerlingendaling vo 2020» in werking getreden. Met deze regeling is € 25 miljoen euro beschikbaar gesteld voor vo-besturen om te werken aan een bereikbaar en kwalitatief goed onderwijs in tijden van krimp. Ook is gewerkt aan een structurele maatwerkregeling voor geïsoleerde scholen naar aanleiding van het rapport De laatste school..? van de commissie Dijkgraaf. Met deze regeling ontvangen scholen met een geïsoleerde ligging vanaf 2022 aanvullende middelen om ook in gebieden met grote leerlingendaling toekomstbestendig voortgezet onderwijs te kunnen blijven verzorgen.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 19 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 3 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 7.942.036
 
 
 
 
 8.326.918
 
 
 
 
 8.814.741
 
 
 
 
 9.533.455
 
 
 
 
 9.265.679
 
 
 
 
 8.764.097
 
 
 
 
 501.582
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 39.487
 
 
 45.105
 
 
 50.192
 
 
 87.747
 
 
 40.312
 
 
 0
 
 
 40.312
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 7.902.549
 
 
 8.281.813
 
 
 8.764.549
 
 
 9.445.708
 
 
 9.225.367
 
 
 8.764.097
 
 
 461.270
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 7.951.000
 
 
 
 
 8.143.906
 
 
 
 
 8.707.896
 
 
 
 
 9.009.949
 
 
 
 
 9.135.685
 
 
 
 
 8.746.413
 
 
 
 
 389.272
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 7.800.337
 
 
 
 
 7.992.965
 
 
 
 
 8.527.776
 
 
 
 
 8.817.242
 
 
 
 
 8.837.248
 
 
 
 
 8.550.944
 
 
 
 
 286.304
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 7.359.766
 
 
 7.545.671
 
 
 8.050.064
 
 
 8.487.843
 
 
 8.495.386
 
 
 8.220.410
 
 
 274.976
 
 
 
 
 
 Bekostiging Voortgezet Onderwijs lumpsum
 
 
 6.723.308
 
 
 6.890.750
 
 
 7.336.257
 
 
 8.471.508
 
 
 8.477.175
 
 
 8.204.489
 
 
 272.686
 
 
 
 
 
 Bekostiging lichte ondersteuning lwoo/pro
 
 
 621.677
 
 
 639.339
 
 
 698.845
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging Caribisch Nederland
 
 
 14.781
 
 
 15.582
 
 
 14.962
 
 
 16.335
 
 
 18.211
 
 
 15.921
 
 
 2.290
 
 
 
 
 Prestatiebox
 
 
 200.850
 
 
 259.356
 
 
 290.268
 
 
 313.141
 
 
 323.705
 
 
 313.434
 
 
 10.271
 
 
 
 
 
 Regeling prestatiebox Voortgezet Onderwijs
 
 
 200.850
 
 
 259.356
 
 
 290.268
 
 
 313.141
 
 
 323.705
 
 
 313.434
 
 
 10.271
 
 
 
 
 Aanvullende bekostiging
 
 
 239.721
 
 
 187.938
 
 
 187.444
 
 
 16.258
 
 
 18.157
 
 
 17.100
 
 
 1.057
 
 
 
 
 
 Regeling IGVO (Internationaal Georiënteerd Voortgezet Onderwijs)
 
 
 3.515
 
 
 3.906
 
 
 4.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling leerplusarrangement eerste opvang nieuwkomers
 
 
 161.929
 
 
 109.922
 
 
 104.768
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regeling functiemix VO Randstadregio's
 
 
 61.197
 
 
 61.214
 
 
 61.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaatafhankelijke bekostiging vsv voor VO-scholen
 
 
 13.080
 
 
 12.896
 
 
 16.576
 
 
 16.258
 
 
 18.157
 
 
 17.100
 
 
 1.057
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 51.513
 
 
 
 
 54.473
 
 
 
 
 63.815
 
 
 
 
 79.509
 
 
 
 
 180.305
 
 
 
 
 90.449
 
 
 
 
 89.856
 
 
 
 
 
 Stichting Kennisnet (basissubsidie) PO, VO, MBO
 
 
 12.300
 
 
 12.280
 
 
 12.260
 
 
 19.774
 
 
 19.240
 
 
 19.240
 
 
 0
 
 
 
 
 ICT-projecten (incl. Transparantie)
 
 
 3.293
 
 
 6.172
 
 
 4.749
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Onderwijs Bewijs
 
 
 656
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Pilots zomerscholen
 
 
 8.750
 
 
 8.276
 
 
 7.972
 
 
 8.152
 
 
 6.933
 
 
 9.000
 
 
 ‒ 2.067
 
 
 
 
 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's
 
 
 
 
 
 
 94.146
 
 
 
 94.146
 
 
 
 
 Nieuwe leerweg
 
 
 
 
 
 
 9.337
 
 
 
 9.337
 
 
 
 
 Overige projecten
 
 
 26.514
 
 
 27.745
 
 
 38.834
 
 
 51.583
 
 
 50.649
 
 
 62.209
 
 
 ‒ 11.560
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 3.730
 
 
 
 
 4.981
 
 
 
 
 3.861
 
 
 
 
 4.936
 
 
 
 
 7.630
 
 
 
 
 6.770
 
 
 
 
 860
 
 
 
 
 
 In- en uitbesteding
 
 
 3.730
 
 
 4.981
 
 
 3.861
 
 
 4.936
 
 
 7.630
 
 
 6.770
 
 
 860
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 30.311
 
 
 
 
 32.310
 
 
 
 
 54.546
 
 
 
 
 52.840
 
 
 
 
 56.180
 
 
 
 
 52.530
 
 
 
 
 3.650
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 30.311
 
 
 32.310
 
 
 54.546
 
 
 52.840
 
 
 56.180
 
 
 52.530
 
 
 3.650
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 64.768
 
 
 
 
 58.969
 
 
 
 
 57.775
 
 
 
 
 55.207
 
 
 
 
 54.103
 
 
 
 
 45.525
 
 
 
 
 8.578
 
 
 
 
 
 ZBO: College voor Toetsen en Examens
 
 
 11.733
 
 
 12.718
 
 
 12.728
 
 
 11.619
 
 
 10.541
 
 
 4.380
 
 
 6.161
 
 
 
 
 SLOA: onderwijs ondersteunende instellingen PO/VO/MBO (incl. examens)
 
 
 53.035
 
 
 46.251
 
 
 45.047
 
 
 43.588
 
 
 43.562
 
 
 41.145
 
 
 2.417
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 157
 
 
 
 
 208
 
 
 
 
 123
 
 
 
 
 215
 
 
 
 
 219
 
 
 
 
 195
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 
 GRAZ (ECML) en PISA
 
 
 157
 
 
 208
 
 
 123
 
 
 215
 
 
 219
 
 
 195
 
 
 24
 
 
 
 
 
 Garantie-uitgaven
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garantie-uitgaven
 
 
 184
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 7.936
 
 
 
 
 9.173
 
 
 
 
 10.287
 
 
 
 
 8.855
 
 
 
 
 6.507
 
 
 
 
 7.391
 
 
 
 
 ‒ 884
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven in 2020 is € 389,3 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 0,9 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De ophoging van de garantieverplichtingen ter hoogte van € 40,3 miljoen is het gevolg van leningen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen. Deze leningen worden door middel van schatkistbankieren verstrekt. Het Ministerie van OCW staat voor deze leningen garant. Deze verplichtingen worden niet geraamd. De realisatie op de overige verplichtingen is € 461,3 miljoen hoger dan geraamd. Oorzaak is onder meer de toekenning van loon- en prijsbijstelling van € 263 miljoen op de reguliere bekostiging en de toevoeging van de inhaal- en ondersteuningsprogramma's van € 94,1 miljoen. 
 Bekostiging
 Hoofdbekostiging
 Schoolbesturen in het voortgezet onderwijs ontvangen bekostiging van het Rijk via de lumpsum. Daarnaast ontvangen zij aanvullende bekostiging voor onder andere nieuwkomers en achterstandsleerlingen. De realisatie op de bekostiging Voortgezet Onderwijs lumpsum is € 272,7 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. De belangrijkste oorzaak hiervan is de toevoeging van de loon- en prijsbijstelling van € 263,0 miljoen. Verder is € 10,0 miljoen beschikbaar gesteld vanuit generale middelen voor het ophogen van de nieuwkomersbekostiging, zodat nieuwkomers opgelopen achterstanden kunnen inhalen. 
 De Regeling Sterk Techniekonderwijs valt onder de hoofdbekostiging op het bekostigingsinstrument. In 2020 is € 106,1 miljoen gerealiseerd op deze regeling. In de bekostiging is bijzondere aandacht voor verschillende groepen leerlingen (leerplus, eerste opvang nieuwkomers en internationaal georiënteerd voortgezet onderwijs). Met de Regeling functiemix VO Randstadregio's wordt rekening gehouden met randstedelijke problematiek. De realisatie op het leerplusarrangement was in 2020 € 49,3 miljoen. De realisatie op de eerste opvang nieuwkomers was € 100,7 miljoen en de realisatie op het internationaal georiënteerd voortgezet onderwijs € 6,1 miljoen. De realisatie op de Regeling functiemix VO Randstadregio's was in 2020 € 65,7 miljoen. 
 Prestatiebox
 Voor het realiseren van de afspraken in het sectorakkoord met de VO-raad ontvangen schoolbesturen extra middelen via de prestatiebox. De realisatie op de Regeling Prestatiebox Voortgezet Onderwijs is € 10,3 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de toevoeging van de loon- en prijsbijstelling van € 10,3 miljoen. 
 Subsidies
 Om de realisatie van verschillende beleidsdoelstellingen te bewerkstelligen worden subsidies verstrekt. De grootste hiervan zijn de inhaal- en ondersteuningsprogramma's, de pilots voor de nieuwe leerweg, de subsidie voor Stichting Kennisnet en de doorstroom-regelingen po-vo en vmbo-havo/mbo. De inhaal- en ondersteuningsprogramma's zijn erop gericht dat leerlingen leerachterstanden kunnen inhalen. Stichting Kennisnet ondersteunt onderwijsinstellingen in het primair-, voortgezet- en middelbaar beroeps-onderwijs bij het benutten van ict. De pilots zomerscholen hebben als doel om het aantal doubleurs te verminderen door middel van scholing in de mei- en zomervakanties. De regelingen doorstroom po-vo en doorstroom vmbo-havo/mbo hebben het doel om de overgang van het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs enerzijds, en de overgang van het vmbo naar de havo of het mbo anderzijds te verbeteren. De realisatie op de subsidies is per saldo € 89,9 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit komt voornamelijk door de inhaal- en ondersteuningsprogramma's die beschikbaar zijn gesteld vanuit generale middelen van € 94,1 miljoen en de pilots voor de nieuwe leerweg van € 9,3 miljoen. Daar staat tegenover dat € 5,3 miljoen naar opdrachten is overgeboekt, omdat bij de uitwerking het instrument opdrachten het juiste instrument bleek te zijn.
 Opdrachten 
 Door middel van opdrachten worden beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken uitgevoerd. Onder deze post vallen middelen voor diverse beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken zoals de ondersteuning voor zeer zwakke scholen en onderzoeken naar regelluwe scholen en hoogbegaafden. De realisatie ligt € 0,9 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit komt doordat er meer opdrachten zijn verstrekt dan oorspronkelijk begroot. Eerder was namelijk voorzien dat «subsidies» het juiste instrument zou zijn, maar bij de uitwerking bleek dat het instrument «opdrachten» beter geschikt was. 
 Bijdrage aan agentschappen
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatie-voorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. De gerealiseerde uitgaven liggen € 3,7 miljoen hoger dan in de oorspronkelijke begroting opgenomen. 
 Bijdrage aan ZBO's en RWT's
 ZBO: College voor Toetsen en Examens
 Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) zorgt voor uitvoerende werkzaamheden met betrekking tot de centrale examens in het reguliere voortgezet onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs, de volwassenen-educatie, de staatsexamens voor het voortgezet onderwijs en Nederlands als tweede taal (NT2). De realisatie op de bijdrage aan het CvTE is € 6,2 miljoen hoger dan de oorspronkelijke begroting. Dit komt met name doordat andere directies gedurende het jaar hun bijdrage aan het CvTE overboeken naar artikel 3. 
 SLOA: onderwijs ondersteunende instellingen primair-, voortgezet- en beroepsonderwijs en volwasseneducatie
 Op 1 januari 2014 is de Wet subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende activiteiten 2013 (SLOA) (Stb. 2013, 438) in werking getreden. De wet biedt de wettelijke grondslag voor subsidiëring van de wettelijke taken van Stichting Cito en Stichting Leerplanontwikkeling (SLO). De realisatie op de bijdrage aan Stichting Cito en SLO is € 2,4 miljoen hoger dan de oorspronkelijke begroting.
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 Het European Centre for Modern Languages (ECML) ontvangt een bijdrage voor onderzoek naar talenonderwijs. De Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) ontvangt een bijdrage ten behoeve van Programme for International Student Assessment (PISA). De realisatie op de bijdragen aan (inter)nationale organisaties is € 0,02 miljoen hoger dan de oorspronkelijke begroting.
 Ontvangsten
 In 2020 is € 0,9 miljoen minder ontvangen dan begroot. De ontvangsten bestaan voornamelijk uit terugvorderingen van bekostiging bij schoolbesturen en terugbetalingen van onterecht betaalde subsidies. 
 
 
 
 
 4.3
 Beleidsartikel 4 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie zorgen ervoor dat studenten hun talenten maximaal kunnen ontplooien en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Studenten worden voorbereid op passend vervolgonderwijs en/of een positie op de arbeidsmarkt die optimaal aansluit bij hun talenten.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een stelsel van middelbaar onderwijs dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele studenten en bij de behoeftes van de maatschappij. De sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (bve) omvat het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en de volwasseneneducatie. Het middelbaar beroepsonderwijs heeft een belangrijke maatschappelijke en economische functie. Het is een leverancier van werknemers voor de arbeidsmarkt. Ook is het een schakel tussen het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs en het hoger beroepsonderwijs.
 Financieren
 De Minister is verantwoordelijk voor de financiering van het middelbaar onderwijs door lumpsumbekostiging van de onderwijsinstellingen. Hierdoor wordt de toegankelijkheid van het onderwijs gewaarborgd.
 Stimuleren
 De Minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen door het verstrekken van aanvullende bekostiging, subsidies en de inzet van andere instrumenten zoals overleg, voorlichting, kwaliteitsafspraken en wet- en regelgeving.
 Regisseren
 De Minister vult haar verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving; de Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 20 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Percentage studenten in het mbo dat zich uitgedaagd voelt1Bron: ROA. Cijfers over 2020 worden najaar 2021 verwacht.
 
 
 35%
 
 
 37%
 
 
 38%
 
 
 37%
 
 
 37%
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Studenttevredenheid2Bron: JOB-monitor. Dit kengetal wordt tweejaarlijks gemeten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Cijfer opleiding
 
 
 ‒
 
 
 7
 
 
 ‒
 
 
 7,1
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6,73Vanwege een andere antwoordmogelijkheid bij de vragen zijn de cijfers niet vergelijkbaar met eerdere jaren
 
 
 
 
 
 
 Cijfer instelling
 
 
 ‒
 
 
 6,6
 
 
 ‒
 
 
 6,7
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6,5
 
 
 
 
 
 
 Percentage tevreden over school en studie4Vanwege een andere vraagstelling over de tevredenheid is het cijfer voor 2018 niet vergelijkbaar met eerdere jaren, en worden deze eerdere jaren niet getoond. Vanaf 2020 wordt deze vraag niet meer gesteld.
 
 
 
 
 
 62%
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 Tabel 21 Studenten middelbaar beroepsonderwijs (aantallen x 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 20201Bron: DUO, 1cijferbestand. Het 1cijferbestand van DUO kan afwijken van de in voorgaande jaren gebruikte Referentieraming.
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Aantal studenten mbo (x 1.000 excl. vavo en vanaf 2018 inclusief groen onderwijs)2(Sub)totalen geven een kleine afwijking door het afronden van de aantallen.
 
 
 454,1
 
 
 459
 
 
 492,4
 
 
 498,6
 
 
 506,1
 
 
 
 
 
 Bol
 
 
 359,3
 
 
 357,7
 
 
 373,6
 
 
 370,8
 
 
 379,0
 
 
 
 
 
 Bbl
 
 
 94,8
 
 
 101,3
 
 
 118,8
 
 
 127,8
 
 
 127,1
 
 
 
 
 
 Vavo
 
 
 9,7
 
 
 9,8
 
 
 8,7
 
 
 8,4
 
 
 6,4
 
 
 
 
 2
 
 
 Onderwijsuitgaven per mbo-student (x € 1.000)3De onderwijsuitgaven per student zijn berekend door de middelen voor het instrument bekostiging en de steunmaatregelen corona voor het instrument subsidies te delen door het ongewogen aantal mbo-studenten uit de referentieraming 2021.
 
 
 8
 
 
 8,1
 
 
 8,3
 
 
 8,3
 
 
 8,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 
 Met de mbo-sector is het «Bestuursakkoord 2018–2022 Trots, vertrouwen en lef» afgesloten. De uitvoering van dit bestuursakkoord is in volle gang. Studenten, docenten en externe stakeholders (bedrijfsleven, regionale overheden, andere onderwijsinstellingen) worden daarbij actief betrokken. In december 2020 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering van het bestuursakkoord. Het bestuursakkoord kent drie speerpunten:
 
 
 •
 innovatie van het onderwijs om beter in te spelen op de regionale opgave;
 
 
 •
 gelijke kansen voor alle studenten ongeacht afkomst;
 
 
 •
 leven lang ontwikkelen: uitbouwen van het onderwijs voor volwassen.
 
 
 
 Recent is het instrument van de kwaliteitsafspraken in het mbo onderzocht door MBO in Bedrijf en de NSOB. Belangrijke conclusie van de onderzoekers is dat, ondanks enkele kritische noten vanuit het veld, er bij de mbo-scholen overwegend tevredenheid is over de invulling van de kwaliteitsafspraken en over de nieuwe verhoudingen tussen het Ministerie van OCW, de MBO Raad en mbo-scholen. Kenmerkend voor deze verhoudingen is een gelijkwaardige samenwerking, met veel ruimte voor instellingen om samen met de regionale partners in te spelen op de regionale opgaven. 
 De constructieve samenwerking rond het bestuursakkoord biedt een goede basis om in de komende jaren de uitdagingen waaraan het mbo wordt gesteld het hoofd te bieden. 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 22 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 4 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 4.478.441
 
 
 
 
 4.333.854
 
 
 
 
 4.424.079
 
 
 
 
 5.275.175
 
 
 
 
 4.993.746
 
 
 
 
 4.412.944
 
 
 
 
 580.802
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 5.866
 
 
 ‒ 20.656
 
 
 110.994
 
 
 ‒ 7.208
 
 
 107.437
 
 
 0
 
 
 107.437
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 4.472.575
 
 
 4.354.510
 
 
 4.313.085
 
 
 5.282.383
 
 
 4.886.309
 
 
 4.412.944
 
 
 473.365
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 4.118.177
 
 
 
 
 4.209.212
 
 
 
 
 4.601.918
 
 
 
 
 4.654.063
 
 
 
 
 4.864.049
 
 
 
 
 4.679.783
 
 
 
 
 184.266
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 
 3.704.063
 
 
 
 
 3.786.795
 
 
 
 
 4.151.144
 
 
 
 
 4.210.160
 
 
 
 
 4.330.200
 
 
 
 
 4.218.548
 
 
 
 
 111.652
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 
 3.278.808
 
 
 3.298.079
 
 
 3.607.090
 
 
 3.678.920
 
 
 3.777.137
 
 
 3.673.007
 
 
 104.130
 
 
 
 
 
 Bekostiging mbo-instellingen1Vanaf 2018 inclusief de bekosting van het groen mbo-onderwijs.
 
 
 3.210.597
 
 
 3.229.517
 
 
 3.537.697
 
 
 3.608.204
 
 
 3.704.028
 
 
 3.600.387
 
 
 103.641
 
 
 
 
 
 Bekostiging Caribisch Nederland
 
 
 7.020
 
 
 6.109
 
 
 5.491
 
 
 5.316
 
 
 5.744
 
 
 7.220
 
 
 ‒ 1.476
 
 
 
 
 
 Bekostiging vavo
 
 
 61.190
 
 
 62.454
 
 
 63.902
 
 
 65.400
 
 
 67.365
 
 
 65.400
 
 
 1.965
 
 
 
 
 Kwaliteitsafspraken
 
 
 
 298.623
 
 
 366.000
 
 
 399.635
 
 
 417.800
 
 
 440.000
 
 
 440.000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Investeringsbudget
 
 
 179.935
 
 
 183.600
 
 
 196.069
 
 
 381.300
 
 
 440.000
 
 
 440.000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaatsafhankelijk budget
 
 
 118.688
 
 
 182.400
 
 
 203.566
 
 
 36.500
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Aanvullende bekostiging
 
 
 
 126.632
 
 
 122.716
 
 
 144.419
 
 
 113.440
 
 
 113.063
 
 
 105.541
 
 
 7.522
 
 
 
 
 
 Regionaal Investeringsfonds
 
 
 15.834
 
 
 20.691
 
 
 22.729
 
 
 21.676
 
 
 21.010
 
 
 23.075
 
 
 ‒ 2.065
 
 
 
 
 
 Salarismix Randstadregio's
 
 
 41.277
 
 
 42.293
 
 
 47.591
 
 
 48.397
 
 
 51.503
 
 
 50.000
 
 
 1.503
 
 
 
 
 
 Regionaal programma
 
 
 
 30.400
 
 
 30.400
 
 
 30.400
 
 
 30.550
 
 
 30.466
 
 
 84
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming schoolkosten mbo
 
 
 4.968
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 10.000
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 Gelijke kansen
 
 
 
 4.332
 
 
 18.761
 
 
 2.967
 
 
 0
 
 
 2.000
 
 
 ‒ 2.000
 
 
 
 
 
 Schoolmaatschappelijk werk in het mbo
 
 
 15.003
 
 
 15.000
 
 
 14.938
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Plusvoorziening overbelaste jongeren en wijkscholen
 
 
 30.400
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Programmagelden regio's
 
 
 19.150
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 254.258
 
 
 
 
 235.308
 
 
 
 
 246.410
 
 
 
 
 241.277
 
 
 
 
 322.155
 
 
 
 
 255.647
 
 
 
 
 66.508
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling praktijkleren
 
 
 188.450
 
 
 196.500
 
 
 201.500
 
 
 204.048
 
 
 213.500
 
 
 212.600
 
 
 900
 
 
 
 
 Permanent leren
 
 
 
 
 
 464
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Leven Lang Ontwikkelen
 
 
 
 
 
 
 3.895
 
 
 11.750
 
 
 ‒ 7.855
 
 
 
 
 Actieplan Laaggeletterdheid/Tel mee met taal
 
 
 11.688
 
 
 14.072
 
 
 22.780
 
 
 16.007
 
 
 16.031
 
 
 14.500
 
 
 1.531
 
 
 
 
 Loopbaanorientatie
 
 
 737
 
 
 1.462
 
 
 2.949
 
 
 3.234
 
 
 3.275
 
 
 1.275
 
 
 2.000
 
 
 
 
 Vakwedstrijden mbo
 
 
 
 
 
 
 3.200
 
 
 3.200
 
 
 0
 
 
 
 
 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's
 
 
 
 
 
 
 69.745
 
 
 0
 
 
 69.745
 
 
 
 
 ROC Leiden
 
 
 32.458
 
 
 7.017
 
 
 525
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Overige subsidies
 
 
 20.925
 
 
 16.257
 
 
 18.656
 
 
 17.524
 
 
 12.509
 
 
 12.322
 
 
 187
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 11.642
 
 
 
 
 15.567
 
 
 
 
 8.573
 
 
 
 
 8.238
 
 
 
 
 5.039
 
 
 
 
 4.990
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 
 In- en uitbesteding
 
 
 3.515
 
 
 6.214
 
 
 4.228
 
 
 3.590
 
 
 5.039
 
 
 4.990
 
 
 49
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 8.127
 
 
 9.353
 
 
 4.345
 
 
 4.648
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 29.760
 
 
 
 
 24.328
 
 
 
 
 21.108
 
 
 
 
 17.831
 
 
 
 
 21.868
 
 
 
 
 19.334
 
 
 
 
 2.534
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 27.312
 
 
 22.128
 
 
 18.312
 
 
 15.539
 
 
 19.758
 
 
 16.334
 
 
 3.424
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 2.448
 
 
 2.200
 
 
 2.796
 
 
 2.292
 
 
 2.110
 
 
 3.000
 
 
 ‒ 890
 
 
 
 
 
 Bijdragen aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 3.984
 
 
 
 
 51.901
 
 
 
 
 54.910
 
 
 
 
 54.998
 
 
 
 
 61.156
 
 
 
 
 66.399
 
 
 
 
 ‒ 5.243
 
 
 
 
 
 College voor Toetsen en Examens
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 6.893
 
 
 ‒ 6.893
 
 
 
 
 Wet SLOA
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 3.273
 
 
 ‒ 3.273
 
 
 
 
 SBB
 
 
 3.984
 
 
 51.901
 
 
 54.910
 
 
 54.998
 
 
 61.156
 
 
 56.233
 
 
 4.923
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 114.470
 
 
 
 
 95.313
 
 
 
 
 119.773
 
 
 
 
 121.559
 
 
 
 
 123.631
 
 
 
 
 114.865
 
 
 
 
 8.766
 
 
 
 
 
 RMC's
 
 
 33.350
 
 
 34.068
 
 
 35.309
 
 
 35.309
 
 
 40.951
 
 
 35.309
 
 
 5.642
 
 
 
 
 Educatie
 
 
 57.548
 
 
 58.985
 
 
 60.391
 
 
 60.356
 
 
 62.174
 
 
 60.356
 
 
 1.818
 
 
 
 
 Regionaal Programma
 
 
 21.850
 
 
 0
 
 
 22.593
 
 
 18.457
 
 
 19.200
 
 
 19.200
 
 
 0
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 1.722
 
 
 2.260
 
 
 1.480
 
 
 7.437
 
 
 1.306
 
 
 0
 
 
 1.306
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 3.338
 
 
 
 
 2.786
 
 
 
 
 6.742
 
 
 
 
 3.875
 
 
 
 
 5.082
 
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 1.082
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de verplichtingenuitgaven in 2020 is € 580,8 miljoen hoger dan begroot. Dit wordt onder andere verklaard door de bijstelling van de verplichtingenraming met € 92 miljoen bij het instrument regionaal programma, omdat voor dit programma de jaren 2021 t/m 2023 in 2020 additioneel zijn verplicht. Daarnaast heeft er ook een bijstelling van de verplichtingenraming zonder kaseffecten 2020 plaatsgevonden als gevolg van aanpassingen (€ 183 miljoen). Het betreft voornamelijk de doorwerking voor het bekostigingsjaar (kas) 2021 van de loon- en prijsbijstelling tranche 2020 en de referentieraming 2020 die in 2020 verplicht zijn (€ 168,7 miljoen). 
 De realisatie van de uitgaven 2020 ligt € 184,3 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 1,1 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De verschillen worden bij de toelichting op de instrumenten verduidelijkt.
 Bekostiging
 Hoofdbekostiging
 Bekostiging mbo-instellingen
 De rijksbijdrage die de mbo-instellingen ontvangen, is gebaseerd op de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). De bekostiging is nader uitgewerkt in het Uitvoeringsbesluit WEB. 
 Het landelijk budget dat beschikbaar is voor de mbo-instellingen wordt verdeeld in een budget voor entree-opleidingen en een budget voor de niveaus 2 t/m 4. Het budget voor de entree-opleidingen wordt verdeeld over de instellingen naar rato van het aantal ingeschreven studenten. Het budget voor de niveaus 2 t/m 4 wordt verdeeld naar rato van het aantal ingeschreven studenten en het aantal afgegeven diploma’s van elke instelling. De mate waarin een student meetelt is afhankelijk van de leerweg (beroepsopleidende leerweg (bol) of beroepsbegeleidende leerweg (bbl)) en de opleiding (c.q. de prijsfactor van de opleiding). De mate waarin een diploma meetelt is afhankelijk van het niveau en de vraag of de student al eerder een mbo-diploma heeft behaald. De regeling tegemoetkoming studiekosten liep tot en met 2019-2020, de middelen uit deze regeling (€ 10 miljoen) zouden in 2020 worden toegevoegd aan de lumpsum ten behoeve van het mbo-studentenfonds. Als gevolg van de coronacrisis heeft de behandeling van het wetsvoorstel versterken positie mbo-student vertraging opgelopen. Het mbo-studentenfonds is onderdeel van dit wetsvoorstel. Als gevolg van de vertraging is de regeling tegemoetkoming studiekosten met een jaar verlengd en zullen de middelen ten behoeve van het mbo-studentenfonds per 2021 aan de lumpsum worden toegevoegd. In 2020 is € 103,6 miljoen toegevoegd aan de lumpsum voor de mbo-instellingen. Deze stijging wordt grotendeels verklaard door de verdeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2020.
 Bekostiging Caribisch Nederland
 Deze middelen zijn bedoeld om de instellingen in Caribisch Nederland via lumpsumbekostiging te financieren voor de studenten die middelbaar beroepsonderwijs volgen. In Caribisch Nederland wordt op alle drie de eilanden, Bonaire, St. Eustatius en Saba (BES-eilanden) middelbaar beroepsonderwijs (mbo) aangeboden. Op de twee Bovenwinds gelegen eilanden (St. Eustatius en Saba) wordt alleen een beperkt aantal entree-opleidingen en opleidingen op niveau 2 aangeboden. Op het Benedenwinds gelegen eiland Bonaire worden op alle mbo-niveaus opleidingen aangeboden.
 Bekostiging vavo
 De rijksbijdrage voor het verzorgen van het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) is voor 2020 beschikbaar gesteld op basis van het vanaf 2015 ingevoerde bekostigingsmodel voor het vavo. De verdeling van de beschikbare middelen voor 2020 heeft plaatsgevonden aan de hand van het aantal ingeschreven studenten op 1 oktober 2018, het aantal vakken dat door studenten met een voldoende is afgesloten en het aantal afgegeven diploma’s in het kalenderjaar 2018. In 2020 is circa € 2 miljoen toegevoegd aan het budget voor de loon- en prijsbijstelling tranche 2020. 
 Kwaliteitsafspraken
 Investeringsbudget
 Alle mbo-instellingen hebben een kwaliteitsagenda ingediend om aanspraak te kunnen maken op het investeringsbudget en resultaatafhankelijk budget voor de kwaliteitsafspraken over de periode 2019-2022. De commissie kwaliteitsafspraken mbo heeft in het voorjaar van 2019 de kwaliteitsagenda’s beoordeeld en na een herkansingsronde zijn uiteindelijk de agenda’s van alle mbo-instellingen goedgekeurd. Daardoor is aan alle instellingen het investeringsbudget toegekend. 
 Resultaatafhankelijk budget
 Het resultaatafhankelijke deel van het budget voor de kwaliteitsafspraken wordt op twee momenten verdeeld onder de instellingen die de gestelde doelen in de kwaliteitsagenda in voldoende mate hebben gehaald. Sommige doelstellingen zijn gezien de coronapandemie moeilijker te bereiken voor de mbo-scholen, maar er zijn ook thema’s waar juist een versnelling plaatsvindt (bijvoorbeeld online onderwijs). Het beoordelingskader van de kwaliteitsafspraken biedt de Commissie kwaliteitsafspraken mbo ruimte om de resultaten integraal te beoordelen, en daarbij rekening te houden met onvoorziene (externe) omstandigheden. Dit betekent dat als kwaliteitsafspraken niet vervuld kunnen worden als gevolg van het coronavirus, de resultaatafhankelijke bekostiging toch kan worden uitgekeerd. In 2021 vindt een tussentijdse beoordeling plaats van het resultaatafhankelijk budget over de voortgang in de jaren 2019 en 2020. In 2023 vindt een eindbeoordeling plaats over de gehele periode 2019–2022.
 Aanvullende bekostiging
 Regionaal investeringsfonds (RIF)
 Met het Regionaal Investeringsfonds worden middelen beschikbaar gesteld voor duurzame publiek-private samenwerking (pps) van beroepsonderwijs, bedrijfsleven en regionale overheden. Mbo-instellingen kunnen een aanvraag doen voor bekostiging van een samenwerkingstraject dat leidt tot verbetering van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt. De samenwerkingspartners dragen financieel voor 50% tot 67% bij. In 2020 is € 21 miljoen uitgekeerd. Dat is € 2,1 miljoen minder dan in de vastgestelde begroting staat. Dit is onder andere te verklaren door een meerjarige kasschuif om de beschikbare middelen voor de RIF-regeling in overeenstemming te brengen met het (verwachte) betalingsritme. 
 Salarismix Randstadregio’s
 In het Actieplan Leerkracht van Nederland zijn afspraken vastgelegd over de ambities op het gebied van professionalisering en de versterking van de salarismix in de Randstadregio’s. Er zijn via de «Regeling versterking van salarismix leraren middelbaar beroepsonderwijs in de Randstadregio’s", aanvullend op de lumpsum, structureel middelen beschikbaar gesteld om in deze regio’s tot een versterking van de salarismix te komen. Al deze middelen zijn in 2020 aan de scholen uitgekeerd volgens de in de regeling vastgestelde verdeling. De cijfers over de invulling van de salarismix in 2020 in de totale Randstad zullen in 2021 verschijnen op www.functiemix.nl.
 Regionaal programma
 In de eerste helft van 2020 zijn alle Regionale Meld- en Coördinatiepunten (RMC-regio's) verder gegaan met de uitvoering van de afspraken uit de vierjarige regionale programma’s voor de aanpak van voortijdig schoolverlaten (vsv) en de begeleiding van jongeren in een kwetsbare positie. Aan het begin van het schooljaar 2020-2021 zijn alle regio’s gestart met het nieuwe vierjarige regionale programma, waarin zij wederom maatregelen nemen om vsv te voorkomen en te bestrijden en jongeren in een kwetsbare positie te begeleiden. Voor de uitvoering van het regionaal programma was in 2020 in totaal € 49,8 miljoen beschikbaar. Hiervan is € 30,6 miljoen via de contactschool naar de regio gegaan en € 19,2 miljoen via de RMC-contactgemeente naar de regio (zie Bijdrage aan medeoverheden). 
 Tegemoetkoming schoolkosten mbo
 De regeling tijdelijke voorziening leermiddelen is in 2020 met een jaar verlengd. Om deze reden is in 2020 de realisatie € 10 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Via de regeling is € 10 miljoen beschikbaar gesteld om de schoolkosten voor minderjarige bol-studenten uit minimagezinnen te beperken. Hiermee wordt geborgd dat minderjarige bol-studenten niet vanwege financiële redenen afzien van een mbo-opleiding en dat deze studenten de opleiding volgen die bij hun talenten en ambities past. Het budget is in zijn geheel uitgeput. 
 Gelijke kansen
 De realisatie is in 2020 € 2 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit is veroorzaakt door een incidentele overboeking van € 2 miljoen van het onderdeel Gelijke Kansen naar het onderdeel Loopbaanoriëntatie onder het instrument subsidies. 
 Subsidies
 Praktijkleren
 De subsidieregeling praktijkleren heeft tot doel werkgevers te stimuleren om praktijkleerplaatsen en werkleerplaatsen aan te bieden. Dankzij de regeling kunnen leerlingen, studenten of werknemers die een (beroeps)opleiding volgen, zich beter voorbereiden op de arbeidsmarkt en kunnen werkgevers beschikken over beter opgeleid personeel. De subsidie is een tegemoetkoming voor de kosten die een werkgever maakt voor begeleiding. In 2020 was voor de reguliere regeling praktijkleren € 202,9 miljoen subsidie beschikbaar, inclusief € 0,9 miljoen in verband met een correctie op het budget voor de uitvoeringskosten van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het grootste deel van het subsidiebudget (€ 194,8 miljoen) was bestemd voor het mbo en de overige middelen waren bestemd voor de compartimenten vmbo, hbo en promovendi en technologisch ontwerpers in opleiding (toio's). In de regeling geldt een maximum subsidiebedrag van € 2.700 per volledige praktijk- of werkleerplaats. Werkgevers ontvingen echter € 2.079 per praktijkleerplaats in het mbo en maximaal € 655 per praktijkleerplaats in het hbo. Om het aanbod van mbo-praktijkleerplaatsen in de sectoren landbouw, horeca en recreatie te stimuleren was voor deze sectoren € 10,6 miljoen beschikbaar voor een aanvullende subsidie, bovenop de reguliere subsidie. Per mbo-praktijkleerplaats kwam de aanvullende subsidie in 2020 uit op € 1.567.
 Leven lang ontwikkelen
 Het Ministerie van OCW werkt met andere departementen, sociale partners, onderwijsinstellingen en andere stakeholders aan het realiseren van een doorbraak op leven lang ontwikkelen (permanent leren). In 2020 zijn de beschikbare OCW middelen voor het verbeteren van de randvoorwaarden voor leven lang ontwikkelen ingezet voor de subsidieregeling flexibel beroepsonderwijs derde leerweg en de verkenning van een digitaal scholingsoverzicht. De realisatie is € 7,9 miljoen lager dan de vastgestelde begroting van € 11,8 mln. Dit wordt veroorzaakt door een kasschuif van € 3,7 miljoen aan middelen voor de regeling flexibilisering mbo. Daarnaast is op het onderdeel flexibilisering in 2020 sprake van een overlopende verplichting van € 1 miljoen om de beschikbare middelen, conform regeling, in overeenstemming te brengen met het betalingsritme en is er € 0,9 miljoen vrijgevallen. Ook is € 2,4 miljoen van de oorspronkelijke begroting overgeboekt naar het instrument opdrachten t.b.v. het scholingsportaal en kleinere opdrachten. 
 Tel mee met Taal
 Ter ondersteuning van de aanpak van laaggeletterdheid zijn in 2020 middelen beschikbaar gesteld als bijdrage aan het landelijke programma «Tel mee met Taal» dat door de Ministeries van OCW, SZW, VWS en BZK wordt uitgevoerd en gefinancierd. Met dit programma worden onder andere gemeenten, aanbieders van cursussen, werkgevers, bibliotheken en maatschappelijke organisaties ondersteund om laaggeletterden te herkennen, door te verwijzen en te scholen. De activiteiten worden door verschillende partijen uitgevoerd. In 2020 is er onder meer een landelijk Expertisepunt Basisvaardigheden opgericht en is begonnen met het certificeren van taalhuizen. Mede dankzij een in het Regeerakkoord opgenomen extra investering van € 5 miljoen per jaar, investeert het kabinet gedurende de looptijd van het programma (2020-2024) in totaal bijna € 125 miljoen in maatregelen voor de aanpak van laaggeletterdheid. Dit is een aanvulling op het structurele budget voor volwasseneneducatie dat gemeenten ontvangen (€ 60,4 miljoen per jaar).
 Loopbaanoriëntatie (LOB)
 De middelen zijn ingezet ten behoeve van betere studiekeuze- en arbeidsmarktvoorlichting via het portal KiesMBO met objectieve informatie over mbo-opleidingen, beroepen en arbeidsmarkt. Daarnaast zijn de middelen via het Expertisepunt LOB ingezet voor verbetering van de loopbaanbegeleiding in het mbo inclusief de overgangen vmbo-mbo-hbo en via het Kennispunt Gelijke Kansen, diversiteit en inclusie (GKDI) voor betere loopbaanbegeleiding en voorbereiding op de arbeidsmarkt van jongeren met een migratieachtergrond en of lage sociaal economische status. De realisatie is in 2020 € 2 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit is veroorzaakt door een incidentele overboeking van € 2 miljoen van het onderdeel Gelijke Kansen naar het onderdeel loopbaanoriëntatie onder het instrument subsidies.
 Vakwedstrijden mbo
 Voor het organiseren van vakwedstrijden is op basis van de subsidieregeling vakwedstrijden vmbo en mbo in 2020 € 3,2 miljoen subsidie toegekend aan World Skills Netherlands (WSNL).
 Inhaal- en ondersteuningsprogramma's
 Met de subsidieregeling inhaal- en ondersteuningsprogramma’s onderwijs 2020–2021 hebben bekostigde po-scholen, vo-scholen en mbo-instellingen alsmede niet-bekostigde instellingen overige educatie in 2020 de mogelijkheid gekregen om subsidie aan te vragen voor inhaal- en ondersteuningsprogramma’s. Dit is een steunmaatregel naar aanleiding van de coronacrisis. De programma's zijn bedoeld om achterstanden, ontstaan door de (gedeeltelijke) sluiting van de scholen en instellingen wegens de coronacrisis, weg te werken. De doelgroep van de regeling bestaat uit po-leerlingen, vo-leerlingen en mbo-studenten in een kwetsbare positie (met een vergroot risico) op leer- en ontwikkelachterstanden of studievertraging, mbo-studenten met studievertraging in de beroepspraktijkvorming en vavo-studenten en deelnemers overige educatie met studievertraging. Voor alle categorieën geldt dat (het vergrote risico op) de achterstanden en studievertraging het gevolg moet zijn van genoemde sluiting. Voor de mbo-studenten was er in totaal € 65,1 miljoen beschikbaar inclusief verhoging van € 0,5 miljoen. Voor de vavo-studenten was er in totaal € 2 miljoen beschikbaar en voor de deelnemers overige educatie was er in totaal € 2,6 miljoen beschikbaar inclusief verhoging van € 1,4 miljoen. De verhogingen vonden plaats in het tweede aanvraagtijdvak om alle aanvragen geheel te kunnen honoreren. Aangezien het budget voor mbo en overige educatie daarmee is uitgeput, is er voor die sectoren geen derde tijdvak geweest.
 Overige subsidies
 Hieronder vallen posten zoals het Techniekwerken vo+mbo, ondersteuning RMC’s, School en veiligheid en Kennispunt onderwijs & examinering.
 Opdrachten
 In- en uitbesteding
 Dit betreft middelen voor diverse beleidsgerichte activiteiten en onderzoeken.
 Bijdragen aan agentschappen
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. De realisatie is in 2020 € 3,4 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting doordat er meer uitvoeringskosten benodigd waren dan begroot. 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft middelen ontvangen voor het uitvoeren van de subsidieregeling praktijkleren. 
 Bijdragen aan ZBO's/RWT's
 College voor Toetsen en Examens (CvTE)
 Het CvTE is een zbo dat verantwoordelijk is voor de examens voor rekenen en taal in het beroepsonderwijs en staatsexamens Nederlands als tweede taal. De realisatie is in 2020 € 6,9 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit komt doordat er ten behoeve van het werkprogramma CvTE 2020 € 8,1 miljoen is overgeboekt naar artikel 3 (Voortgezet onderwijs). Om de middelen hiervoor bij het juiste budget te plaatsen heeft er daarnaast een structurele overboeking van circa € 1,2 miljoen van het onderdeel Wet SLOA naar het onderdeel CvTE plaatsgevonden. 
 Wet Subsidiëring Landelijke Onderwijsondersteunende activiteiten (SLOA)
 De subsidieverlening voor Cito verloopt op basis van de Wet SLOA. De middelen worden ingezet voor het ontwikkelen van centrale examens Nederlandse taal, rekenen en Engels in het mbo door Cito. De realisatie in 2020 is € 3,3 miljoen lager dan de vastgestelde begroting. Dit komt mede omdat er een overboeking heeft plaatsgevonden in 2020 van € 1 miljoen naar het onderdeel overige subsidies. Door een wijziging in het beleid voor rekenexamens worden de rekenexamens niet meer belegd bij Cito. In plaats daarvan worden deze middelen ingezet ter subsidiëring van de opstart van een nieuwe coöperatie waarbinnen rekenexamens door en voor de mbo-scholen worden gemaakt. In dit kader heeft er ook een meerjarige kasschuif plaatsgevonden om de beschikbare middelen hiervoor in overeenstemming te brengen met het juiste betalingsritme. Daarnaast heeft er een structurele overboeking van circa € 1,2 miljoen plaatsgevonden van het onderdeel Wet SLOA naar het onderdeel CvTE.
 Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)
 De SBB heeft in 2020 middelen ontvangen voor de uitvoering van wettelijke taken. SBB onderhoudt onder andere de kwalificatiestructuur in het mbo. In 2020 heeft SBB voor diverse opleidingen de kwalificatiedossiers aangepast en geactualiseerd. Een andere wettelijke taak die SBB heeft uitgevoerd is het zorgen voor voldoende kwalitatief goede stageplaatsen en leerbanen in het mbo. Naast de reguliere middelen heeft SBB in 2020 € 4 miljoen aan extra middelen ontvangen voor de uitvoering van het actieplan stages en leerbanen. Dit is een steunmaatregel om de stagetekorten ten gevolge van de coronacrisis zoveel mogelijk te beperken. 
 Bijdragen aan medeoverheden
 Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC's)
 Gemeenten hebben met de RMC-functie de taak om deelname aan onderwijs en arbeidsmarkt te volgen van jongeren tot 23 jaar die geen startkwalificatie hebben. De RMC-functie zorgt er samen met andere betrokken partijen in de regio voor dat deze jongeren worden begeleid naar school, zorg, werk of een combinatie daarvan. De financiering voor de uitvoering van de RMC-taak vindt plaats middels een specifieke uitkering. In 2020 is er € 5,6 miljoen meer gerealiseerd dan de vastgestelde begroting. Dit wordt verklaard door een eenmalig extra specifieke uitkering van € 4 miljoen voor het voorkomen van uitval en werkloosheid onder vsv'ers, onderdeel van de corona-steunmaatregelen. Daarnaast is er in 2020 € 1,6 miljoen aan loon- en prijsontwikkeling toegevoegd.
 Educatie
 Sinds 1 januari 2015 wordt het educatiebudget per specifieke uitkering verstrekt aan samenwerkende gemeenten binnen een arbeidsmarktregio (via de contactgemeente). Gemeenten besteden dit budget aan opleidingen Nederlandse taal, rekenen en digitale vaardigheden voor de doelgroepen van het educatie-aanbod, waaronder laaggeletterden en niet-inburgeringsplichtige migranten. Gemeenten hebben voor de besteding van het budget bestedingsvrijheid. Zo kunnen gemeenten opleidingen aanbieden die aansluiten bij de vraag van de diverse doelgroepen van de volwasseneneducatie. 
 Regionaal programma
 Voor de uitvoering van het regionaal programma voortijdig schoolverlaten en jongeren in een kwetsbare positie is in 2020 een bedrag van € 19,2 miljoen uitgekeerd. Dit is in de vorm van een specifieke uitkering aan RMC-contactgemeenten verstrekt. 
 Caribisch Nederland
 Aan de openbare lichamen in Caribisch Nederland wordt jaarlijks een bijzondere uitkering verstrekt voor de Sociale Kanstrajecten Jongeren (SKJ). Voor de samenwerking met Curaçao, Sint Maarten en Aruba worden middelen beschikbaar gesteld, bestemd voor het stimuleren van studeren in de regio en het bevorderen van voorzieningen in de regio, mede ten behoeve van de inwoners van Caribisch Nederland. De realisatie is in 2020 € 1,3 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit wordt met name verklaard doordat de middelen voor de SKJ op het instrument bekostiging stonden. De SKJ is echter een bijdrage aan medeoverheden en wordt daarom op dat instrument gerealiseerd.
 Ontvangsten
 De ontvangsten van € 5,1 miljoen in 2020 zijn onder andere het gevolg van afrekeningen die betrekking hadden op subsidies en regelingen.
 
 
 
 
 4.4
 Beleidsartikelen 6 en 7 Hoger onderwijs
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek zorgt dat studenten en (wetenschappelijk) personeel hun talenten en onderzoekend vermogen maximaal kunnen ontwikkelen. Het leidt hen op voor een positie op de nationale en internationale arbeidsmarkt die optimaal aansluit bij hun talenten.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een stelsel van hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele studenten, (wetenschappelijk) personeel en bij de behoefte van de maatschappij.
 Financieren
 De Minister financiert het stelsel van hoger onderwijs en onderzoek door bekostiging van de onderwijsinstellingen. Mede hierdoor wordt de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd.
 Stimuleren 
 De Minister stimuleert specifieke beleidsonderwerpen via de bekostiging, en de inzet van andere instrumenten, zoals kwaliteitsafspraken, bestuurlijke afspraken, voorlichting en wet- en regelgeving.
 Regisseren 
 De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van hoger onderwijs vult de Minister in via een regisserende rol. De normeisen van kwaliteit zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. De kwaliteit van de individuele opleidingen in het hoger onderwijs wordt bewaakt met het accreditatiestelsel. Dit is belegd bij de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften en op de recht- en doelmatigheid. Zij ziet ook toe op de kwaliteit van het stelsel van hoger onderwijs, waaronder het accreditatiestelsel.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 23 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 
 2015/16
 
 
 2016/17
 
 
 2017/18
 
 
 2018/19
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Studenttevredenheid1Bron: Nationale Studenten Enquête. Voor 2018/19 en 2019/20 zijn er geen nieuwe cijfers beschikbaar omdat de NSE niet door ging. Voor eerdere jaren is een correctie toegepast.
 
 
 Hbo
 
 
 75,6%
 
 
 75,8%
 
 
 72,9%
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Wo
 
 
 84,9%
 
 
 85,2%
 
 
 83,9%
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 2
 
 
 Percentage 25-64 jarigen (mbo/ho) dat deelneemt aan een leeractiviteit (Leven lang leren)2Bron: Eurostat, Labour Force Survey (LFS). De waarde over 2020 verschijnt eind tweede kwartaal 2021.
 
 
 
 18,8%
 
 
 19,1%
 
 
 19,1%
 
 
 19,5%
 
 
 
 
 
 
 2016/17
 
 
 2017/18
 
 
 2018/19
 
 
 2019/20
 
 
 
 
 3
 
 
 Uitval 1e jaar3Bron: DUO. Met ingang van dit jaar zijn de cijfers over uitval en bachelorrendement berekend op stelselniveau. Dit is anders dan eerdere jaren, toen de cijfers berekend werden op instellingsniveau. Dit zorgt voor een lagere uitval, omdat switchen van instelling niet meer wordt gezien als uitval. De cijfers van alle jaren zijn aangepast aan de nieuwe definitie.
 
 
 Hbo
 
 
 15,0%
 
 
 16,0%
 
 
 15,5%
 
 
 11,5%
 
 
 
 
 Wo
 
 
 6,0%
 
 
 6,7%
 
 
 7,0%
 
 
 5,3%
 
 
 
 
 4
 
 
 Bachelor rendement (n+1) van herinschrijvers na het eerste jaar4Bron: DUO. Met ingang van dit jaar zijn de cijfers over uitval en bachelorrendement berekend op stelselniveau. Dit is anders dan eerdere jaren, toen de cijfers berekend werden op instellingsniveau. Het bachelorrendement valt hoger uit, omdat nu ook een bachelor diploma behaald aan een andere instelling dan waar de student is ingestroomd meetelt. De cijfers van alle jaren zijn aangepast aan de nieuwe definitie.
 
 
 Hbo
 
 
 67,7%
 
 
 68,1%
 
 
 69,0%
 
 
 69,6%
 
 
 
 
 Wo
 
 
 81,1%
 
 
 80,7%
 
 
 81,2%
 
 
 81,1%
 
 
 
 
 
 
 Tabel 24 Studenten hoger onderwijs (aantallen x 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Ingeschreven studenten (inclusief groen onderwijs, aantallen x 1.000)1De aantallen ingeschreven studenten en gediplomeerden kunnen iets afwijken van eerder gepubliceerde cijfers, vanwege mutaties in de onderliggende dataset. Daarnaast zijn de aantallen nu, idem aan 2018 en 2019, inclusief het groene onderwijs en daardoor niet vergelijkbaar met de aantallen uit de jaarverslagen tot en met 2017.
 
 
 2016/172Bron: DUO, 1cijferhobestand
 
 
 2017/18
 
 
 2018/19
 
 
 2019/20
 
 
 2020/21
 
 
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd associate degree
 
 
 4,3
 
 
 5,4
 
 
 6,9
 
 
 8,7
 
 
 11,2
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd bachelor
 
 
 392,7
 
 
 396,0
 
 
 395,1
 
 
 396,8
 
 
 415,5
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd master
 
 
 3,5
 
 
 4,1
 
 
 4,8
 
 
 5,4
 
 
 6,0
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd associate degree
 
 
 2,4
 
 
 3,2
 
 
 4,0
 
 
 5,1
 
 
 6,4
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd bachelor
 
 
 34,7
 
 
 35,8
 
 
 36,7
 
 
 38,9
 
 
 41,6
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd master
 
 
 8,4
 
 
 7,7
 
 
 7,8
 
 
 7,9
 
 
 7,8
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal hbo
 
 
 
 
 446,0
 
 
 
 
 452,2
 
 
 
 
 455,3
 
 
 
 
 462,8
 
 
 
 
 488,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 wo voltijd bachelor
 
 
 162,7
 
 
 171,0
 
 
 182,1
 
 
 191,4
 
 
 205,3
 
 
 
 
 
 
 wo voltijd master
 
 
 98,4
 
 
 102,0
 
 
 105,8
 
 
 108,8
 
 
 118,9
 
 
 
 
 
 
 wo deeltijd bachelor
 
 
 1,6
 
 
 1,7
 
 
 1,7
 
 
 1,5
 
 
 1,6
 
 
 
 
 
 
 wo deeltijd master
 
 
 3,3
 
 
 3,2
 
 
 3,2
 
 
 3,0
 
 
 3,2
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal wo
 
 
 
 
 266,0
 
 
 
 
 277,9
 
 
 
 
 292,8
 
 
 
 
 304,7
 
 
 
 
 329,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Gediplomeerden (inclusief groen onderwijs, aantallen x 1.000)
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd associate degree
 
 
 1,0
 
 
 1,0
 
 
 1,2
 
 
 1,4
 
 
 2,1
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd bachelor
 
 
 58,8
 
 
 62,5
 
 
 64,1
 
 
 62,0
 
 
 61,7
 
 
 
 
 
 
 hbo voltijd master
 
 
 1,3
 
 
 1,3
 
 
 1,5
 
 
 1,9
 
 
 2,0
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd associate degree
 
 
 0,5
 
 
 0,5
 
 
 0,8
 
 
 0,9
 
 
 1,1
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd bachelor
 
 
 6,5
 
 
 5,8
 
 
 6,0
 
 
 5,9
 
 
 5,8
 
 
 
 
 
 
 hbo deeltijd master
 
 
 2,5
 
 
 2,4
 
 
 2,2
 
 
 2,0
 
 
 2,1
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal hbo
 
 
 
 
 70,6
 
 
 
 
 73,5
 
 
 
 
 75,8
 
 
 
 
 74,1
 
 
 
 
 74,8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 wo voltijd bachelor
 
 
 33,4
 
 
 34,0
 
 
 34,0
 
 
 35,4
 
 
 37,4
 
 
 
 
 
 
 wo voltijd master
 
 
 40,0
 
 
 41,0
 
 
 42,6
 
 
 44,4
 
 
 45,0
 
 
 
 
 
 
 wo deeltijd bachelor
 
 
 0,3
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 0,2
 
 
 
 
 
 
 wo deeltijd master
 
 
 1,1
 
 
 1,1
 
 
 1,1
 
 
 1,1
 
 
 1,0
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal wo
 
 
 
 
 74,8
 
 
 
 
 76,3
 
 
 
 
 77,9
 
 
 
 
 81,1
 
 
 
 
 83,6
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Onderwijsuitgaven per student (Bedragen x € 1.000)3Onderwijsuitgaven per student zijn in constante prijzen 2020 (dat wil zeggen gecorrigeerd voor de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling).
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 hbo
 
 
 
 7,4
 
 
 7,8
 
 
 7,7
 
 
 7,6
 
 
 
 
 
 
 wo
 
 
 
 7,2
 
 
 7,5
 
 
 7,7
 
 
 7,7
 
 
 
 
 4
 
 
 Wettelijk collegegeld (hbo en wo voltijd, bedragen x € 1)
 
 
 
 
 2019/20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.083
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste beleidsconclusies zijn beschreven in de paragraaf beleidsprioriteiten. 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 25 Budgettaire gevolgen beleid van artikel 6 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 2.867.843
 
 
 
 
 3.213.191
 
 
 
 
 3.461.463
 
 
 
 
 3.552.945
 
 
 
 
 3.773.125
 
 
 
 
 3.476.868
 
 
 
 
 296.257
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 70.434
 
 
 53.643
 
 
 22.410
 
 
 10.580
 
 
 ‒ 2.703
 
 
 0
 
 
 ‒ 2.703
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 2.797.409
 
 
 3.159.548
 
 
 3.439.053
 
 
 3.542.365
 
 
 3.775.828
 
 
 3.476.868
 
 
 298.960
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 2.833.160
 
 
 
 
 2.925.976
 
 
 
 
 3.262.539
 
 
 
 
 3.399.821
 
 
 
 
 3.511.341
 
 
 
 
 3.416.799
 
 
 
 
 94.542
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 2.773.809
 
 
 
 
 2.868.197
 
 
 
 
 3.185.040
 
 
 
 
 3.310.594
 
 
 
 
 3.420.261
 
 
 
 
 3.334.151
 
 
 
 
 86.110
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 2.584.417
 
 
 2.713.021
 
 
 3.185.040
 
 
 3.190.628
 
 
 3.275.350
 
 
 3.193.490
 
 
 81.860
 
 
 
 
 
 Onderwijsdeel hbo
 
 
 2.505.033
 
 
 2.630.368
 
 
 3.091.346
 
 
 3.091.440
 
 
 3.179.930
 
 
 3.096.421
 
 
 83.509
 
 
 
 
 
 Deel ontwerp en ontwikkeling
 
 
 70.915
 
 
 72.439
 
 
 80.191
 
 
 83.670
 
 
 87.836
 
 
 85.259
 
 
 2.577
 
 
 
 
 
 Vouchers studievoorschot
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging flexibel hoger onderwijs voor volwassenen
 
 
 8.346
 
 
 10.171
 
 
 13.503
 
 
 15.518
 
 
 7.584
 
 
 11.810
 
 
 ‒ 4.226
 
 
 
 
 
 Bekostiging experimenten open bestel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging postinitiële masteropleidingen hbo
 
 
 123
 
 
 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatiebox
 
 
 189.392
 
 
 155.176
 
 
 0
 
 
 119.966
 
 
 144.911
 
 
 140.661
 
 
 4.250
 
 
 
 
 
 Studievoorschotmiddelen
 
 
 
 
 
 119.966
 
 
 144.911
 
 
 140.661
 
 
 4.250
 
 
 
 
 
 Onderwijskwaliteit en studiesucces, en profilering
 
 
 189.392
 
 
 155.176
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 5.569
 
 
 
 
 5.001
 
 
 
 
 2.077
 
 
 
 
 1.013
 
 
 
 
 1.062
 
 
 
 
 977
 
 
 
 
 85
 
 
 
 
 
 Regeling stimulering Bèta/techniek
 
 
 4289
 
 
 3.143
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Overig
 
 
 1.280
 
 
 1.858
 
 
 2.077
 
 
 1.013
 
 
 1.062
 
 
 977
 
 
 85
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 17.540
 
 
 
 
 14.089
 
 
 
 
 12.969
 
 
 
 
 13.177
 
 
 
 
 14.722
 
 
 
 
 13.766
 
 
 
 
 956
 
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 17.540
 
 
 14.089
 
 
 12.969
 
 
 13.177
 
 
 14.722
 
 
 13.766
 
 
 956
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 36.242
 
 
 
 
 38.689
 
 
 
 
 62.453
 
 
 
 
 75.037
 
 
 
 
 75.296
 
 
 
 
 67.905
 
 
 
 
 7.391
 
 
 
 
 
 NWO (Praktijkgericht onderzoek hbo)
 
 
 29.477
 
 
 29.329
 
 
 48.963
 
 
 60.813
 
 
 60.515
 
 
 53.265
 
 
 7.250
 
 
 
 
 NWO (Promotiebeurs voor leraren)
 
 
 2.949
 
 
 5.720
 
 
 9.238
 
 
 9.292
 
 
 10.144
 
 
 10.144
 
 
 0
 
 
 
 
 Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO)²
 
 
 3.816
 
 
 3.640
 
 
 4.252
 
 
 4.932
 
 
 4.637
 
 
 4.496
 
 
 141
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.903
 
 
 
 
 1.358
 
 
 
 
 2.057
 
 
 
 
 3.998
 
 
 
 
 2.211
 
 
 
 
 1.213
 
 
 
 
 998
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 26 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 7 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 4.391.850
 
 
 
 
 4.663.507
 
 
 
 
 5.038.007
 
 
 
 
 5.422.362
 
 
 
 
 5.730.555
 
 
 
 
 5.297.994
 
 
 
 
 432.561
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 0
 
 
 ‒ 22.983
 
 
 ‒ 22.983
 
 
 ‒ 22.983
 
 
 ‒ 17.983
 
 
 0
 
 
 ‒ 17.983
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 4.391.850
 
 
 4.686.490
 
 
 5.060.990
 
 
 5.445.345
 
 
 5.748.538
 
 
 5.297.994
 
 
 450.544
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 4.328.205
 
 
 
 
 4.443.628
 
 
 
 
 4.860.007
 
 
 
 
 5.132.352
 
 
 
 
 5.418.229
 
 
 
 
 5.202.998
 
 
 
 
 215.231
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 4.298.116
 
 
 
 
 4.416.577
 
 
 
 
 4.829.573
 
 
 
 
 5.101.096
 
 
 
 
 5.386.198
 
 
 
 
 5.172.522
 
 
 
 
 213.676
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 4.153.232
 
 
 4.300.299
 
 
 4.829.573
 
 
 5.028.684
 
 
 5.297.827
 
 
 5.086.608
 
 
 211.219
 
 
 
 
 
 Onderwijsdeel wo
 
 
 1.731.117
 
 
 1.831.298
 
 
 2.196.748
 
 
 2.281.781
 
 
 2.397.433
 
 
 2.329.960
 
 
 67.473
 
 
 
 
 
 Onderzoeksdeel wo
 
 
 1.768.756
 
 
 1.800.009
 
 
 1.962.582
 
 
 2.060.420
 
 
 2.194.075
 
 
 2.068.420
 
 
 125.655
 
 
 
 
 
 Deel ondersteuning geneeskundig onderwijs en onderzoek
 
 
 653.359
 
 
 668.992
 
 
 670.243
 
 
 686.483
 
 
 706.319
 
 
 688.228
 
 
 18.091
 
 
 
 
 
 Vouchers studievoorschot
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Prestatiebox
 
 
 144.884
 
 
 116.278
 
 
 0
 
 
 72.412
 
 
 88.371
 
 
 85.914
 
 
 2.457
 
 
 
 
 
 Studievoorschotmiddelen
 
 
 
 
 
 72.412
 
 
 88.371
 
 
 85.914
 
 
 2.457
 
 
 
 
 
 Profilering en zwaartepuntvorming
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Onderwijskaliteit en studiesucces, en profilering
 
 
 144.884
 
 
 116.278
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 3.160
 
 
 
 
 2.553
 
 
 
 
 3.573
 
 
 
 
 3.675
 
 
 
 
 3.659
 
 
 
 
 4.369
 
 
 
 
 ‒ 710
 
 
 
 
 
 Open en online onderwijs
 
 
 1.027
 
 
 988
 
 
 1.674
 
 
 1.840
 
 
 1.844
 
 
 1.965
 
 
 ‒ 121
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 2.133
 
 
 1.565
 
 
 1.899
 
 
 1.835
 
 
 1.815
 
 
 2.404
 
 
 ‒ 589
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 2.716
 
 
 
 
 1.851
 
 
 
 
 2.404
 
 
 
 
 2.536
 
 
 
 
 3.105
 
 
 
 
 2.029
 
 
 
 
 1.076
 
 
 
 
 
 Uitbesteding
 
 
 2.716
 
 
 1.851
 
 
 2.404
 
 
 2.536
 
 
 3.105
 
 
 2.029
 
 
 1.076
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 24.213
 
 
 
 
 22.647
 
 
 
 
 24.457
 
 
 
 
 25.045
 
 
 
 
 25.267
 
 
 
 
 24.078
 
 
 
 
 1.189
 
 
 
 
 
 Organisaties
 
 
 24.213
 
 
 22.647
 
 
 24.457
 
 
 25.045
 
 
 25.267
 
 
 24.078
 
 
 1.189
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 2.253
 
 
 
 
 1.364
 
 
 
 
 172
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven 2020 ligt voor het hbo € 94,5 miljoen en voor het wo € 215,2 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De verhoogde realisatie van de uitgaven wordt voornamelijk veroorzaakt door de bekostiging. De realisatie van de ontvangsten is bij het hbo € 1,0 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De verschillen worden bij de toelichting op de instrumenten verduidelijkt. 
 De realisatie van de verplichtingen 2020 ligt voor het hbo € 296,3 miljoen en voor het wo € 432,6 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Dit betreft voornamelijk het effect van de loon- en prijsbijstelling tranche 2020 voor de jaren 2020 en 2021, de bijstelling van de raming van de studentenaantallen voor 2021 en aangegane of vervallen garantieverplichtingen/rekening-courantkredieten aan onderwijsinstellingen voor hoger onderwijs.
 Bekostiging
 De bekostiging van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek bestaat uit de hoofdbekostiging waarbij het experiment vraagfinanciering en de pilots flexibilisering in het kader van flexibel hoger onderwijs voor volwassenen afzonderlijk worden bekostigd. De bekostiging is voor het hbo met € 86,1 miljoen en voor het wo met € 213,7 miljoen verhoogd. 
 
 Dit betreft:
 
 
 •
 de verdeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2020 (hbo € 100,7 miljoen en wo € 146,9 miljoen);
 
 
 •
 de overheveling (wo € 66,8 miljoen) naar universiteiten van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)onderzoekmiddelen uit enerzijds de Stimulering Europees Onderzoek (SEO)regeling en uit anderzijds de sectorplannen bèta en techniek/natuur- en scheikunde/Social Sciences Humanities, dit in vervolg op het advies van de commissie van Rijn;
 
 
 •
 de generaal beschikbaar gestelde intensiveringsmiddelen ten behoeve van de flexibilisering van en maatwerk op de lerarenopleidingen (hbo € 2,1 miljoen en wo € 0,9 miljoen);
 
 
 •
 een verlaging (hbo € 9,8 miljoen) op de bekostiging flexibel hoger onderwijs voor volwassenen in verband met het feit dat het experiment vraagfinanciering niet verlengt is en er minder vouchers werden toegekend dan geraamd;
 
 
 •
 diverse kleinere mutaties (hbo ‒ € 6,9 miljoen en wo ‒ € 0,9 miljoen) voor onder andere lerarenbeleid, uitbesteding van opdrachten en overige beleidsgerichte activiteiten. 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 Universiteiten (wo) en hogescholen (hbo) ontvangen bekostiging voor onderwijs, onderzoek (wo) en ontwerp & ontwikkeling (hbo). De rijksbijdrage wordt jaarlijks aan de universiteiten en hogescholen toegekend als een lumpsum. De rijksbijdrage is gebaseerd op de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). In het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 en de Regeling financiën hoger onderwijs zijn de bepalingen, bedragen en percentages opgenomen op basis waarvan de rijksbijdrage wordt berekend.
 Onderwijsdeel (hbo en wo)
 
 Universiteiten en hogescholen ontvangen een rijksbijdrage vanwege onderwijs. De rijksbijdrage is gebaseerd op de nominale studieduur van de opleiding en het volgen en succesvol afronden van één bachelor- en één masteropleiding. Het onderwijsdeel bestaat uit:
 
 
 a.
 een studentgebonden deel: gebaseerd op het aantal ingeschreven bekostigde studenten en graden (diploma’s), er zijn drie bekostigingsniveaus (laag, hoog en top); 
 
 
 b.
 een onderwijsopslag in bedragen: bedragen op basis van afspraken voor kwaliteit, kwetsbare opleidingen en bijzondere voorzieningen; 
 
 
 c.
 een onderwijsopslag in percentages.
 
 
 
 Deel ontwerp en ontwikkeling (hbo) en onderzoeksdeel (wo)
 
 Hogescholen ontvangen een rijksbijdrage vanwege ontwerp en ontwikkeling (praktijkgericht onderzoek). Universiteiten ontvangen een rijksbijdrage vanwege het verrichten van wetenschappelijk onderzoek. Het onderzoeksdeel wo is gebaseerd op:
 
 
 a.
 een studentgebonden deel: gebaseerd op het aantal bekostigde graden;
 
 
 b.
 een deel promoties: gebaseerd op het aantal promoties leidend tot een proefschrift en het aantal ontwerperscertificaten;
 
 
 c.
 een voorziening onderzoek in bedragen: bedragen op basis van afspraken over onder andere sectorplannen en zwaartekracht;
 
 
 d.
 een voorziening onderzoek in percentages. 
 
 
 
 Deel ondersteuning geneeskundig onderwijs en onderzoek (wo)
 De bekostiging van het onderwijs en onderzoek bij de acht academische ziekenhuizen loopt via de universiteiten. Hier kunnen studenten geneeskunde onderwijs volgen en praktijkervaring opdoen. De rijksbijdrage bestaat uit een deel dat is gebaseerd op het aantal ingeschreven studenten en graden, een procentueel deel en een bedrag vanwege rente en afschrijving (voor huisvesting).
 Bekostiging flexibel hoger onderwijs voor volwassenen (hbo)
 Dit deel bestaat uit het experiment vraagfinanciering en de pilots flexibilisering. Het doel is om kennis op te doen over de effecten van meer maatwerk en vraaggerichtheid van het aanbod op de deelname en diplomering van volwassenen in het deeltijd- en duaal onderwijs. 
 In het experiment vraagfinanciering maken studenten aanspraak op vouchers die zijn in te zetten bij bekostigde of niet bekostigde deelnemende opleidingen en hebben bekostigde instellingen meer mogelijkheden voor flexibiliteit en vraaggerichtheid. Het experiment is in 2016 gestart in de sector Techniek & ICT en vanaf september 2017 ook in een aantal opleidingen in de sector Zorg & Welzijn. Ook in 2018 is er nog een aantal nieuwe opleidingen toegetreden tot het experiment vraagfinanciering. Naar aanleiding van de tussenevaluatie is in april 2019 besloten de instroom in het experiment niet te verlengen. Studenten die tot eind augustus 2019 zijn ingestroomd bij opleidingen die deelnemen aan het experiment vraagfinanciering kunnen tot het eind van het experiment (2024) aanspraak blijven maken op vouchers. De evaluatie van het experiment vraagfinanciering vindt plaats in 2021. De realisatie op het experiment in 2020 is € 9,8 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. Voor een bedrag van € 5,2 miljoen is dit toe te schrijven aan het niet verlengen van het experiment, de hiervoor binnen het onderwijsdeel van de bekostiging gereserveerde middelen vallen hierdoor vrij. De resterende € 4,6 miljoen wordt veroorzaakt doordat het aantal aangevraagde vouchers in 2020 op het experiment lager uitkwam dan de raming.
 Doel van de pilots flexibilisering is te onderzoeken of verruiming van bestaande kaders bijdraagt aan de totstandkoming van een onderwijsaanbod dat flexibeler is en beter aansluit op de kenmerken en behoeften van volwassenen, met behoud van de kwaliteit van het onderwijs, en leidt tot meer deelnemers en gediplomeerden. De pilots zijn eveneens in 2016 van start gegaan en in 2017 en 2018 uitgebreid met meer opleidingen. Er nemen nu ruim 400 opleidingen van 21 hogescholen (publiek en privaat) deel aan de pilots flexibilisering. In de strategische agenda hoger onderwijs en onderzoek ‘Houdbaar voor de toekomst’ (Kamerstukken II 2019/20, 31288, nr. 797, bijlage 913905) is, naar aanleiding van de tussenevaluatie van de experimenten, aangekondigd dat de ruimte voor flexibele inrichting van opleidingen op basis van leeruitkomsten, zoals die in de pilots geldt, structureel wordt verankerd in de WHW. Mits het oordeel van de Nederlands- Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) over de kwaliteit en het niveau van de opleidingen in de pilots positief is. Met het oog op die structurele verankering in de WHW is de eindevaluatie van de pilots flexibilisering naar voren gehaald, deze zal nu begin 2021 worden afgerond. 
 Prestatiebox
 Studievoorschotmiddelen (hbo en wo)
 In het akkoord over het studievoorschot is afgesproken dat de middelen die beschikbaar komen door de invoering van het studievoorschot gekoppeld worden aan kwaliteitsafspraken. Sinds het voorjaar 2019 zijn alle instellingen van start gegaan om samen met de medezeggenschap te komen tot een plan voor de kwaliteitsafspraken. Begin november 2019 is een stand van zaken kwaliteitsafspraken (Kamerstukken II 2019/20, 31288, nr. 792) naar de Tweede Kamer gezonden.
 De plannen van de instellingen beslaan de periode van 2019 tot en met 2024 en worden beoordeeld door de NVAO. Aan de hand van het advies van de NVAO wordt door de Minister besloten of het plan van een instelling voldoende is en of de instelling haar studievoorschotmiddelen krijgt toegekend voor de periode 2021 tot en met 2024. Als dat niet het geval is, volgt een herkansing. De instelling heeft dan tot een jaar na het besluit de tijd om een nieuw plan in te dienen. De toekenning van de middelen was in eerste instantie voorzien vanaf 2021, omdat de NVAO de plannen zou beoordelen in 2019 en 2020. De beoordeling en besluitvorming levert vanwege de COVID-19- maatregelen echter vertraging op. Om er voor te zorgen dat instellingen niet in financiële onzekerheid zitten en de instellingen kunnen blijven investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs is besloten de kwaliteitsbekostiging ook voor 2021 toe te kennen met de reguliere rijksbijdrage, net als is gebeurd voor 2019 en 2020. Instellingen die in de eerste ronde geen positief besluit hebben ontvangen, dienen alsnog een nieuwe aanvraag in en de NVAO zal de Minister adviseren over die aanvraag. Daarbij gelden dezelfde criteria als in de eerste ronde. Om de kwaliteitsbekostiging vanaf 2022 in plaats van in 2021 in te laten gaan, is het Besluit kwaliteitsbekostiging hoger onderwijs aangepast.
 Subsidies
 Open en online hoger onderwijs (hbo en wo)
 De subsidieregeling open en online is bedoeld om instellingen passend bij hun profiel, te laten experimenteren met verschillende vormen van open en online onderwijs. Dit heeft twee doelen: het versterken van open en online onderwijs, en het stimuleren van delen, hergebruiken en (door)ontwikkelen van open leermateriaal in vakcommunity’s. Aan beide doelstellingen wordt veel aandacht besteed. 
 Onder begeleiding van SURF zijn in 2020 15 projecten gestart; 10 voor de pijler online onderwijs en 5 voor de pijler open leermaterialen. Deze 15 projecten dragen bij aan de onderwijskwaliteit, de toegankelijkheid van onderwijsmateriaal en de toegankelijkheid van Nederlandse onderwijsinstellingen. De projecten kennen een looptijd van maximaal 24 maanden. De resultaten van de projecten van de instellingen dienen ook als belangrijke input voor de Kennisagenda van SURF. 
 Overig (hbo en wo)
 Hieronder vallen, afzonderlijk voor de sectoren hbo en wo, overige subsidietoekenningen die gelijk dan wel kleiner zijn dan € 1 miljoen.
 Opdrachten
 Voor de beleidsontwikkeling worden opdrachten verstrekt voor het uitvoeren van diensten. Het gaat hierbij met name om opdrachten voor beleidsgericht onderzoek en communicatie rondom het studievoorschot. De realisatie ligt € 1,1 miljoen hoger dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit komt doordat er meer opdrachten zijn verstrekt dan oorspronkelijk begroot, de belangrijkste in dit verband is het onderzoek naar de toereikendheid en doelmatigheid van het macrobudget en de kosten(toerekening) voor het mbo, ho en onderzoek.
 Bijdrage aan agentschappen
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor de begrotingsartikelen 6 en 7. 
 Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s 
 NWO
 Het praktijkgericht onderzoek van hogescholen ontstaat vanuit een vraag of probleem uit de praktijk. Resultaten zijn kennis, inzichten, producten en diensten die bijdragen aan innovatie van de beroepspraktijk en het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Ook versterkt het onderzoek de kwaliteit van het hoger beroepsonderwijs. Het Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA bevordert de kwaliteit en de impact van het praktijkgericht onderzoek van hogescholen en de verdere uitbouw en vernieuwing ervan. Dit doet het regieorgaan door onderzoek te financieren en de samenwerking tussen hogescholen, het bedrijfsleven en publieke instellingen te stimuleren. In 2020 honoreerde Regieorgaan SIA 414 projecten en trajecten (van 597 ontvankelijke indieningen) in 19 verschillende regelingen. In 2020 zijn 470 projecten gestart. Eind 2020 waren er 771 projecten in uitvoering. 
 
 Het budget voor voor het praktijkgericht onderwijs is met € 7,3 miljoen verhoogd in verband met:
 
 
 •
 een toevoeging (€ 4,1 miljoen) vanuit het Ministerie van LNV voor het programma Voedsel en Groen aan grote maatschappelijke opgaven op het vlak van voedsel, kringlooplandbouw en klimaatopgaven. Een en ander als thematische samenwerking tussen het Ministerie van LNV, NWO en de groene hogescholen;
 
 
 •
 een toevoeging (€ 2,2 miljoen) vanuit het Ministerie van EZK om het programma GoChem breder toegankelijk te maken voor alle MKB-bedrijven in de industrie voor projecten die bijdragen aan de klimaatopgave voor de industrie;
 
 
 •
 een toevoeging (€ 0,5 miljoen) vanuit het Ministerie van VWS om samen met het Regieorgaan SIA (onderdeel NWO) een onderzoeksprogramma op te zetten naar interventies in de buitenruimte;
 
 
 •
 een toevoeging (€ 0,5 miljoen) vanuit het Ministerie van IenW voor het onderzoek van Afval Naar Grondstof 2020 (PRO-VANG 5), waarin de samenwerking tussen MKB-bedrijven en hogescholen centraal staat om het onderzoek praktijkgericht te maken, om de circulaire economie op hbo-opleidingen te laten aansluiten en om het ondernemerschap te stimuleren.
 
 
 
 Promotiebeurs voor Leraren
 Leraren in het po, vo, mbo, so en hbo worden in staat gesteld om promotieonderzoek te verrichten dat uitmondt in een proefschrift. In 2020 is via NWO aan 48 leraren een nieuwe beurs voor een periode van vijf jaar verstrekt.
 Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO)
 De NVAO is als onafhankelijke, binationale accreditatieorganisatie opgericht door de Nederlandse en Vlaamse overheid en geeft een deskundig en objectief oordeel over de kwaliteit van het hoger onderwijs in Nederland en Vlaanderen. Dit betreft de bijdrage die de Nederlandse overheid rechtstreeks aan de NVAO vergoedt voor de uitvoering van haar taken. 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties 
 Het betreft hier de (structurele) bekostiging van organisaties die beleidsmatig prioritaire taken uitvoeren, ofwel activiteiten uitvoeren die betrekking hebben op de belangenbehartiging van studenten, ofwel taken uitvoeren die voortkomen uit verdragsrechtelijke verplichtingen.
 Ontvangsten
 De verhoging van de ontvangsten van € 1,0 miljoen betreffen met name terugvorderingen bij instellingen en andere subsidieontvangers, bijvoorbeeld als gevolg van een getroffen afbetalingsregeling of door correcties en eindafrekeningen op in eerdere jaren toegekende bekostiging en subsidies. 
 
 
 
 
 4.5
 Beleidsartikel 8 Internationaal beleid
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Bevorderen van internationale samenwerking en uitwisseling ter ondersteuning en versterking van de kwaliteit van onderwijs, cultuur en wetenschap en ter verdere ontwikkeling van internationale competenties van lerenden, docenten, kunstenaars en wetenschappers.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 Stimuleren 
 Bij het uitvoeren van de algemene doelstelling ligt de nadruk op het zoveel mogelijk stimuleren en ondersteunen van instellingen en burgers om zich op een internationale omgeving te oriënteren. Daartoe zorgt de Minister vanuit haar stelselverantwoordelijkheid voor de benodigde internationaal-bestuurlijke randvoorwaarden, bijvoorbeeld door afspraken te maken over wederzijdse beroepserkenning, kwaliteitszorg en grensverkeer en door de uitwisseling van best practices. De Minister opereert hierbij binnen multilaterale kaders als de Europese Unie, OESO en de Unesco en andere – vaak daarbij aangesloten – organisaties, alsmede via bilaterale contacten, verdragen, Memorandums of Understanding, etcetera. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van stimuleringsmaatregelen in de vorm van fondsen en beurzen en worden faciliterende en uitvoerende instanties gefinancierd, zoals Stichting Nuffic, Neth-ER en het Duitsland Instituut Amsterdam. De bevordering van internationale samenwerking is ondersteunend aan de beleidsdoelstellingen van het Ministerie van OCW. De voorgenomen activiteiten zijn dan ook voor een belangrijk deel opgenomen in de betreffende beleidsartikelen.
 Indicatoren/kengetallen
 Internationale, ondersteunende maatregelen laten zich moeilijk vangen in «harde» cijfers en beleidsconclusies. In gevallen waar dit wel mogelijk is, bijvoorbeeld bij de bevordering van in- en uitgaande studiemobiliteit of bij de bevordering van culturele activiteiten in het buitenland, zijn relevante cijfers te volgen op OCW in Cijfers. Deze website biedt ook informatie over de indicatoren over onder andere het programma Erasmus+ en de prestaties van de beroepsbevolking worden internationaal vergeleken in het kader van het «Programme for International Assessment of Adult Competencies» (PIAAC).
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste conclusies op het terrein van internationaal beleid worden beschreven in het onderdeel beleidsprioriteiten.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen beleid
 
 
 Tabel 27 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 8 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 HGIS realisatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 11.001
 
 
 
 
 13.080
 
 
 
 
 13.236
 
 
 
 
 12.426
 
 
 
 
 21.359
 
 
 
 
 12.810
 
 
 
 
 8.549
 
 
 
 
 691
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 12.281
 
 
 
 
 11.625
 
 
 
 
 12.496
 
 
 
 
 12.678
 
 
 
 
 12.810
 
 
 
 
 12.830
 
 
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 817
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 1.595
 
 
 
 
 856
 
 
 
 
 820
 
 
 
 
 179
 
 
 
 
 207
 
 
 
 
 241
 
 
 
 
 ‒ 34
 
 
 
 
 126
 
 
 
 
 
 Duitsland Instituut Amsterdam (DIA)
 
 
 632
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Netherlands house for Education and Research (Neth-ER)
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Incidentele subsidies voor het uitwisselen van cultuur
 
 
 211
 
 
 186
 
 
 155
 
 
 114
 
 
 134
 
 
 116
 
 
 18
 
 
 126
 
 
 
 
 Overige incidentele subsidies
 
 
 152
 
 
 70
 
 
 65
 
 
 65
 
 
 74
 
 
 125
 
 
 ‒ 51
 
 
 
 
 
 Internationalisering Onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.002
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 105
 
 
 
 
 123
 
 
 
 
 207
 
 
 
 
 ‒ 84
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Beleidsonderzoek en benchmarking
 
 
 61
 
 
 30
 
 
 
 71
 
 
 45
 
 
 100
 
 
 ‒ 55
 
 
 
 
 
 Incidentele Internationale activiteiten
 
 
 3
 
 
 23
 
 
 
 34
 
 
 71
 
 
 107
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 
 EU-Voorzitterschap
 
 
 938
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 9.234
 
 
 
 
 10.287
 
 
 
 
 11.250
 
 
 
 
 11.883
 
 
 
 
 11.974
 
 
 
 
 11.861
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 185
 
 
 
 
 
 OCW-vertegenwoordiging in het buitenland
 
 
 135
 
 
 135
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Duitsland Instituut Amsterdam (DIA)
 
 
 
 628
 
 
 859
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 803
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stichting Nuffic
 
 
 3.566
 
 
 3.838
 
 
 3.875
 
 
 3.858
 
 
 3.901
 
 
 3.826
 
 
 75
 
 
 
 
 
 Nederlandse Taalunie
 
 
 2.806
 
 
 2.821
 
 
 2.727
 
 
 2.762
 
 
 2.850
 
 
 2.861
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 
 Europa College Brugge
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Unesco
 
 
 
 
 
 130
 
 
 
 20
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 
 OESO CERI
 
 
 71
 
 
 74
 
 
 77
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 82
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Fulbright Center
 
 
 368
 
 
 368
 
 
 468
 
 
 368
 
 
 368
 
 
 368
 
 
 0
 
 
 
 
 
 DCCIC
 
 
 90
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stichting Ons Erfdeel
 
 
 185
 
 
 185
 
 
 185
 
 
 185
 
 
 185
 
 
 185
 
 
 
 185
 
 
 
 
 Nationaal Agentschap Erasmus + Onderwijs & Training
 
 
 1.963
 
 
 2.208
 
 
 2.989
 
 
 3.066
 
 
 3.154
 
 
 3.066
 
 
 88
 
 
 
 
 
 EU-programma's en activiteiten
 
 
 20
 
 
 
 40
 
 
 
 
 20
 
 
 ‒ 20
 
 
 
 
 
 Netherlands house for Education and Research (Neth-ER)
 
 
 
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 600
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
 
 
 
 
 450
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 426
 
 
 
 
 511
 
 
 
 
 506
 
 
 
 
 521
 
 
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 506
 
 
 
 
 
 Vlaams-Nederlands huis DeBuren (Hoofdstuk V BuZa)
 
 
 450
 
 
 426
 
 
 426
 
 
 511
 
 
 506
 
 
 521
 
 
 ‒ 15
 
 
 506
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 24
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 121
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 ‒ 89
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de verplichtingen is € 8,6 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De verklaring ligt in een heroverweging van de subsidierelatie met Nuffic en een daaruit voortgekomen driejarige verplichting van in totaal € 10,9 miljoen voor een aanbesteding op het gebied van internationalisering. Daarnaast is er € 2,2 miljoen minder verplicht dan oorspronkelijk begroot voor Nuffic. Dit is te verklaren doordat bij een herziening van de subsidierelatie met Nuffic een deel van de activiteiten zijn aanbesteed (€ 1,9 miljoen) en de uitvoering van de regeling Internationalisering Funderend Onderwijs (IFO) overgedragen is naar de Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUSI). Deze overdracht betekende een verschuiving van het verplichtingsritme (€ 0,3 miljoen). De realisatie van de uitgaven 2020 ligt € 0,02 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 0,09 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot.
 Opdrachten
 Er is een driejarige verplichting vastgelegd van € 10,9 miljoen voor een aanbesteding met als doel internationalisering te bevorderen. 
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 Duitsland Instituut Amsterdam
 Het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) genereert en verspreidt kennis in Nederland over de ontwikkelingen in Duitsland op het raakvlak van onderwijs, wetenschap en maatschappij. Het instituut doet dat onder meer met behulp van wetenschappelijk onderzoek, onderwijsprojecten en voorlichtingsactiviteiten (cofinanciering met Universiteit van Amsterdam en Deutsche Akademische Austausch Dienst (DAAD)). Daarnaast stimuleert het DIA het onderwijs in de Duitse taal in Nederland.
 Nuffic
 De Stichting Nuffic is het expertise- en dienstencentrum voor internationalisering in het Nederlandse onderwijs; van primair en voortgezet onderwijs tot beroepsgericht en hoger onderwijs en onderzoek. Er heeft een heroverweging plaatsgevonden van de subsidie aan Nuffic. In 2020 is er een wetstraject gestart om een aantal taken wettelijk te verankeren. Daarnaast zijn er taken Europees aanbesteed en zijn er taken afgebouwd.
 Nederlandse Taalunie
 De Nederlandse Taalunie ondersteunt de betrokken overheden in hun taalbeleid voor het Nederlands en maakt samenwerking, afstemming en uitwisseling mogelijk. Ook verzamelt, ontwikkelt en ontsluit de Nederlandse Taalunie kennis en informatie over het Nederlands met het oog op advies en dienstverlening aan sectoren, doelgroepen en individuele taalgebruiker. 
 Fulbright Center
 Het Fulbright Center verzorgt mobiliteitsprogramma’s voor het hoger onderwijs via beurzen voor uitwisseling met de Verenigde Staten (met bijdragen van de Amerikaanse regering).
 Stichting Ons Erfdeel
 De Vlaams-Nederlandse vereniging Ons Erfdeel wil context brengen bij kunst, taal, geschiedenis, literatuur en maatschappelijke ontwikkelingen uit de Lage Landen. Dit realiseert Ons Erfdeel door het uitbrengen van artikelen en boeken, het publiceren van het Franstalige tijdschrift Septentrion en het digitaal publiceren van artikelen op hun Nederlandstalige, Franstalige en Engelstalige websites. 
 Nationaal Agentschap Erasmus+
 Het Nationaal Agentschap Erasmus+ Onderwijs en Training is samen met het Nationaal Agentschap Erasmus+ Jeugd belast met het beheer en de uitvoering in Nederland van het EU programma Erasmus+. In 2020 is een wetstraject gestart waarmee de nationale uitvoering van de nieuwe Erasmus+ verordening wettelijk wordt vastgelegd, waaronder het aanwijzen van de Nationale Agentschappen. Nuffic wordt aangewezen als Nationaal Agentschap Erasmus+ Onderwijs en Training voor het nieuwe Erasmus+ programma.
 Neth-ER
 De vereniging Neth-ER is opgericht in 2006 door acht Nederlandse veldorganisaties werkzaam op de gebieden onderzoek, onderwijs en innovatie. De leden van Neth-ER bestaan op dit moment uit: MBO-raad, Nuffic, KNAW, NFU, TNO, VSNU, Vereniging Hogescholen, NWO, ISO, JOB en LSVB. Het gezamenlijke doel van de vereniging is om de Nederlandse participatie aan de Europese programma’s te vergroten door de leden onder andere te voorzien van informatie over het Europees beleidsproces en het versterken van het netwerk van de leden. Neth-ER ontvangt een subsidie van het Ministerie van OCW voor het informeren van het brede Nederlandse kennisveld over Europese beleidsontwikkelingen op het terrein van onderwijs en onderzoek.
 Bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken
 Vlaams-Nederlands Huis De Buren
 Het Vlaams-Nederlands Huis De Buren is in 2004 opgericht door de Nederlandse en Vlaamse regering als een culturele organisatie en als ruimte voor debat en reflectie (subsidiëring vindt plaats via begrotingshoofdstuk V (Buitenlandse Zaken)).
 
 Tabel 28 Homogene Groep Internationale Samenwerking (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 Hoger beroepsonderwijs (artikel 6)
 
 
 3.155
 
 
 2.858
 
 
 2.873
 
 
 2.873
 
 
 2.873
 
 
 2.873
 
 
 
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs (artikel 7)
 
 
 52.588
 
 
 49.001
 
 
 51.437
 
 
 52.770
 
 
 54.299
 
 
 52.770
 
 
 1.529
 
 
 
 
 Internationaal beleid (artikel 8)
 
 
 886
 
 
 932
 
 
 766
 
 
 825
 
 
 817
 
 
 822
 
 
 ‒ 5
 
 
 
 
 Cultuur (artikel 14)
 
 
 5.739
 
 
 4.640
 
 
 4.617
 
 
 4.617
 
 
 4.617
 
 
 4.617
 
 
 
 
 
 Onderzoek en wetenschappen (artikel 16)
 
 
 454
 
 
 454
 
 
 454
 
 
 454
 
 
 454
 
 
 454
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten (artikel 95)
 
 
 
 
 139
 
 
 144
 
 
 148
 
 
 269
 
 
 ‒ 121
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 62.822
 
 
 
 
 57.885
 
 
 
 
 60.286
 
 
 
 
 61.683
 
 
 
 
 63.208
 
 
 
 
 61.805
 
 
 
 
 1.403
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is sinds 1997 een budgettaire constructie binnen de rijksbegroting. In de HGIS worden de uitgaven van de verschillende ministeries op het gebied van het buitenlandbeleid gebundeld, waarmee de onderlinge samenhang geïllustreerd wordt. Dit bevordert de samenwerking en de afstemming tussen de betrokken ministeries. Bovenstaande tabel geeft een onderverdeling weer van de HGIS-middelen van het Ministerie van OCW per artikel.
 
 
 
 
 4.6
 Beleidsartikel 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De kwaliteit van het onderwijs wordt gewaarborgd door de beschikbaarheid van voldoende personeel van voldoende kwaliteit voor alle onderwijsdeelnemers.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor een onderwijsstelsel dat zodanig functioneert dat het onderwijs aansluit bij de talenten en ambities van individuele leerlingen/studenten en bij de behoefte van de maatschappij. De leraar en de schoolleider zijn daarbij cruciaal.
 Financieren
 De Minister draagt bij aan het lerarenbeleid op scholen door het (mee)financieren van (mogelijkheden tot) professionalisering. Dit gebeurt via aanvullende bekostiging en subsidies.
 Stimuleren
 De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van directe stimuleringsmaatregelen ten behoeve van de ontwikkeling van de kwaliteit en professionaliteit van docenten en het bijdragen aan een aantrekkelijk beroep. Dit door middel van versterking van de leraar (Kamerstukken II 2018/19, 27923, nr. 345), naar een aantrekkelijke onderwijsarbeidsmarkt (Kamerstukken II 2018/19, 27923, nr. 369), de aanpak van het lerarentekort (Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 381 en Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 382) en het op basis daarvan met belanghebbenden afgesloten convenant. 
 Regisseren
 De Minister draagt verantwoordelijkheid voor het borgen van de onderwijskwaliteit van scholen. Om deze verantwoordelijkheid waar te maken wordt een bijdrage geleverd aan het zorgen voor voldoende docenten van voldoende kwaliteit. Dit gebeurt door wetten en regels uit te vaardigen voor goed bestuur, door een dialoog te voeren met en toezicht te houden op belanghebbenden, en zo nodig actief regie te voeren.
 Kengetallen
 De indicatoren voor het arbeidsmarkt- en personeelsbeleid worden beschreven in het beleidsverslag en in OCW in Cijfers.
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste beleidsconclusies worden beschreven in het onderdeel beleidsprioriteiten. Aanvullend hierop kan het volgende opgemerkt worden rondom het lerarenbeleid. 
 Nieuw bevoegdhedenstelsel
 Als vervolg op het advies Ruim baan voor leraren van de Onderwijsraad is de commissie Onderwijsbevoegdheden gevraagd het kabinet te adviseren over wat leraren moeten kennen en kunnen om bevoegd te zijn en hoe zij deze bevoegdheid kunnen halen. Dit advies moet bijdragen aan het vergroten van het carrièreperspectief voor leraren en waar mogelijk de complexiteit in het huidige stelsel, met honderden routes tot het leraarschap, verkleinen. 
 Daarbij staat de kwaliteit van onderwijs voorop. Tegelijkertijd moet het aantrekkelijker worden om te (blijven) werken in het onderwijs en moeten leraren goed kunnen inspelen op de behoefte van alle leerlingen. In 2021 wordt het advies van de commissie Onderwijsbevoegdheden verwacht.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 29 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 9 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 188.280
 
 
 
 
 152.191
 
 
 
 
 138.490
 
 
 
 
 178.784
 
 
 
 
 173.761
 
 
 
 
 158.120
 
 
 
 
 15.641
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 208.594
 
 
 
 
 162.367
 
 
 
 
 140.384
 
 
 
 
 172.073
 
 
 
 
 155.273
 
 
 
 
 168.518
 
 
 
 
 ‒ 13.245
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 24.612
 
 
 
 
 27.820
 
 
 
 
 26.720
 
 
 
 
 29.242
 
 
 
 
 38.305
 
 
 
 
 37.619
 
 
 
 
 686
 
 
 
 
 
 Aanvullende bekostiging
 
 
 24.612
 
 
 27.820
 
 
 26.720
 
 
 29.242
 
 
 38.305
 
 
 37.619
 
 
 686
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming kosten opleidingsscholen
 
 
 24.612
 
 
 27.820
 
 
 26.720
 
 
 29.242
 
 
 38.305
 
 
 37.619
 
 
 686
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 167.251
 
 
 
 
 125.339
 
 
 
 
 109.289
 
 
 
 
 136.960
 
 
 
 
 111.566
 
 
 
 
 124.328
 
 
 
 
 ‒ 12.762
 
 
 
 
 
 Lerarenbeurs/zij-instroom
 
 
 115.534
 
 
 109.945
 
 
 103.380
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lerarenbeurs
 
 
 
 
 
 77.559
 
 
 50.094
 
 
 49.560
 
 
 534
 
 
 
 
 Zij-instroom
 
 
 
 
 
 42.540
 
 
 40.901
 
 
 50.096
 
 
 ‒ 9.195
 
 
 
 
 Impuls lerarentekorten vo en wetenschap en techniek pabo
 
 
 16.774
 
 
 2.625
 
 
 687
 
 
 
 
 
 
 
 
 Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen
 
 
 17.418
 
 
 63
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wet Beroep leraar en Lerarenregister
 
 
 
 
 
 738
 
 
 1.499
 
 
 2.945
 
 
 ‒ 1.446
 
 
 
 
 Verankering academische opleidingsschool
 
 
 1.120
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijscoöperatie
 
 
 3.015
 
 
 2.945
 
 
 822
 
 
 
 
 
 
 
 
 Promotiebeurs voor leraren
 
 
 6.502
 
 
 3.251
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten professionalisering
 
 
 1.092
 
 
 3.899
 
 
 1.665
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten regionale arbeidsmarktproblematiek
 
 
 654
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Regionale aanpak lerarentekort
 
 
 
 
 
 
 17.779
 
 
 19.000
 
 
 ‒ 1.221
 
 
 
 
 Overige projecten
 
 
 5.142
 
 
 2.611
 
 
 2.735
 
 
 16.123
 
 
 1.293
 
 
 2.727
 
 
 ‒ 1.434
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 10.908
 
 
 
 
 3.654
 
 
 
 
 1.623
 
 
 
 
 2.289
 
 
 
 
 2.901
 
 
 
 
 3.635
 
 
 
 
 ‒ 734
 
 
 
 
 
 Onderzoek, ramingen en communicatie
 
 
 3.837
 
 
 2.685
 
 
 1.497
 
 
 2.289
 
 
 2.901
 
 
 3.635
 
 
 ‒ 734
 
 
 
 
 Leraren- en schoolleidersregister
 
 
 7.071
 
 
 969
 
 
 126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 5.823
 
 
 
 
 5.554
 
 
 
 
 2.752
 
 
 
 
 3.582
 
 
 
 
 2.501
 
 
 
 
 2.936
 
 
 
 
 ‒ 435
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 5.823
 
 
 5.554
 
 
 2.752
 
 
 3.582
 
 
 2.501
 
 
 2.936
 
 
 ‒ 435
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 12.319
 
 
 
 
 11.319
 
 
 
 
 9.812
 
 
 
 
 8.307
 
 
 
 
 6.409
 
 
 
 
 9.000
 
 
 
 
 ‒ 2.591
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven 2020 is € 13,2 miljoen lager dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit komt voornamelijk door minder verstrekte subsidies. De realisatie van de ontvangsten is € 2,6 miljoen lager dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit is voornamelijk het gevolg van het verlaagde beschikbare budget voor de lerarenbeurs. Een groot deel van de ontvangsten binnen artikel 9 is afkomstig van leraren die een lerarenbeurs hebben aangevraagd maar toch niet beginnen of stoppen met hun studie. De verplichtingen zijn € 15,6 miljoen hoger dan in de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Dit komt voornamelijk door een ophoging van het verplichtingenbudget op de aanpak lerarentekort met € 15 miljoen, zoals gemeld in de Kamerbrief over beleidsmatige mutaties na Najaarsnota 2020 (Kamerstukken II 2020/21, 35570 VIII, nr.148). In 2020 is er voor twee jaar een verplichting aangegaan. 
 Subsidies
 De realisatie op de subsidies is € 12,8 miljoen lager dan de oorspronkelijk vastgestelde begroting. Zoals toegelicht bij de tweede suppletoire begroting komt dit onder andere doordat het aantal aanvragen voor de regeling zij-instroom dit jaar lager is dan verwacht. Daarnaast was € 5 miljoen toegevoegd aan het budget voor de zij-instroom vanuit de beschikbaar gestelde middelen voor het lerarentekort bij Voorjaarsnota, wat gezien het aantal aanvragen dit jaar niet nodig was. Beoogd is om dit via de eindejaarsmarge toe te voegen aan de begroting 2021 en in 2021 in te zetten voor het lerarentekort. Verder is er een meevaller op de MBO-instructeursbeurs en op de regeling korte scholingstrajecten ontstaan doordat er minder aanvragen waren dan verwacht. In de tabel budgettaire gevolgen van beleid vallen deze regelingen beide onder de regeling zij-instroom. 
 Eind november werd duidelijk hoeveel aanvragen er precies toegekend zijn voor de regeling zij-instroom. De meevaller is hiermee toegenomen met € 1,5 miljoen ten opzichte van de tweede suppletoire begroting.
 
 
 
 
 4.7
 Beleidsartikel 11 Studiefinanciering
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het stelsel van studiefinanciering biedt studenten in het hoger onderwijs en deelnemers in de beroepsopleidende leerweg de financiële mogelijkheden om in Nederland en daarbuiten onderwijs te kunnen volgen.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de doeltreffende en doelmatige werking van het stelsel van studiefinanciering, zoals geregeld in de Wet studiefinanciering 2000.
 Financieren
 De Minister financiert het stelsel waarbij de financiële toegankelijkheid is gewaarborgd; er zijn geen onoverkomelijke financiële belemmeringen om te gaan studeren. Tegelijkertijd wordt recht gedaan aan het principe dat studeren ook een investering van de student zelf is. Tevens wordt recht gedaan aan de bijdrage die ouders daaraan kunnen leveren.
 Indicatoren/kengetallen
 Voor indicatoren/kengetallen over studiefinanciering wordt verwezen naar de website www.onderwijsincijfers.nl
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 In 2020 hebben geen grote beleidswijzigingen plaatsgevonden met betrekking tot de studiefinanciering, met uitzondering van de maatregelen die genomen zijn in verband met de coronapandemie. Zo hebben studenten die in de zomermaanden juni, juli, augustus of september 2020 geen recht meer hadden op een basisbeurs (mbo) of aanvullende beurs (mbo en ho), een tegemoetkoming ontvangen van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Daarnaast is de maximale termijn van het studentenreisproduct met 3 maanden verlengd voor ho-studenten die hierop recht hadden in maart 2020 en is een aantal coulance maatregelen opgesteld, om bijvoorbeeld studenten en oud-studenten met studieschulden en acute financiële problemen tegemoet te komen. 
 Daarnaast is in 2020 de beleidsdoorlichting van artikel 11 Studiefinanciering gepubliceerd, die tevens diende als eerste evaluatie van het sociaal leenstelsel. Hieruit komt naar voren dat het studiefinancieringsstelsel ervoor zorgt dat de beroepsopleidende leerweg van het mbo (mbo bol) en het ho financieel toegankelijk zijn voor studenten. Ook is geconcludeerd dat de doorstroom naar het ho en de keuzes die studenten maken nauwelijks zijn beïnvloed door de invoering van het leenstelsel. Aandachtspunten die naar voren kwamen in de beleidsdoorlichting zijn de doorstroom van mbo naar hbo, de relatief grote ouderbijdrage van studenten uit middeninkomens en het leengedrag van studenten in combinatie met de hoogte van de studieschuld. 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 30 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 11 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 5.828.062
 
 
 
 
 4.563.829
 
 
 
 
 6.200.225
 
 
 
 
 5.317.390
 
 
 
 
 5.171.220
 
 
 
 
 5.221.098
 
 
 
 
 ‒ 49.878
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 5.828.062
 
 
 
 
 4.563.829
 
 
 
 
 6.200.225
 
 
 
 
 5.317.390
 
 
 
 
 5.171.220
 
 
 
 
 5.221.098
 
 
 
 
 ‒ 49.878
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomensoverdracht
 
 
 
 
 
 3.202.292
 
 
 
 
 1.964.912
 
 
 
 
 3.595.627
 
 
 
 
 2.651.162
 
 
 
 
 2.328.241
 
 
 
 
 2.137.924
 
 
 
 
 190.317
 
 
 
 
 
 Basisbeurs gift ( R)
 
 
 1.075.460
 
 
 1.108.885
 
 
 1.210.960
 
 
 1.099.286
 
 
 865.335
 
 
 840.285
 
 
 25.050
 
 
 
 
 Aanvullende beurs gift ( R)
 
 
 585.282
 
 
 608.481
 
 
 672.109
 
 
 665.431
 
 
 692.622
 
 
 674.557
 
 
 18.065
 
 
 
 
 Reisvoorziening gift ( R)
 
 
 1.420.507
 
 
 ‒ 41.301
 
 
 1.631.598
 
 
 790.046
 
 
 666.540
 
 
 542.961
 
 
 123.579
 
 
 
 
 Caribisch Nederland gift (R)
 
 
 3.320
 
 
 3.491
 
 
 3.210
 
 
 3.340
 
 
 2.852
 
 
 3.210
 
 
 ‒ 358
 
 
 
 
 Overige uitgaven ( R)
 
 
 117.723
 
 
 285.356
 
 
 77.750
 
 
 93.059
 
 
 100.892
 
 
 76.911
 
 
 23.981
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 2.500.515
 
 
 
 
 2.466.346
 
 
 
 
 2.488.675
 
 
 
 
 2.543.858
 
 
 
 
 2.717.821
 
 
 
 
 2.965.119
 
 
 
 
 ‒ 247.298
 
 
 
 
 
 Basisbeurs prestatiebeurs (NR)
 
 
 ‒ 61.338
 
 
 ‒ 367.482
 
 
 ‒ 707.732
 
 
 ‒ 760.632
 
 
 ‒ 622.580
 
 
 ‒ 608.035
 
 
 ‒ 14.545
 
 
 
 
 Aanvullende beurs prestatiebeurs (NR)
 
 
 172.479
 
 
 168.752
 
 
 136.424
 
 
 144.946
 
 
 122.378
 
 
 115.192
 
 
 7.186
 
 
 
 
 Reisvoorziening (NR)
 
 
 
 
 114.498
 
 
 175.475
 
 
 161.344
 
 
 98.339
 
 
 63.005
 
 
 
 
 Rentedragende lening (NR)
 
 
 2.238.174
 
 
 2.608.440
 
 
 2.459.989
 
 
 2.587.047
 
 
 2.645.105
 
 
 2.924.417
 
 
 ‒ 279.312
 
 
 
 
 Collegegeldkrediet (NR)
 
 
 262.036
 
 
 322.007
 
 
 352.355
 
 
 332.520
 
 
 303.414
 
 
 353.529
 
 
 ‒ 50.115
 
 
 
 
 Levenlanglerenkrediet (NR)
 
 
 0
 
 
 3.881
 
 
 20.191
 
 
 27.108
 
 
 29.551
 
 
 45.000
 
 
 ‒ 15.449
 
 
 
 
 Overige uitgaven (NR)
 
 
 ‒ 110.836
 
 
 ‒ 269.252
 
 
 112.950
 
 
 37.395
 
 
 78.609
 
 
 36.677
 
 
 41.932
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 125.255
 
 
 
 
 132.571
 
 
 
 
 115.923
 
 
 
 
 122.370
 
 
 
 
 125.158
 
 
 
 
 118.055
 
 
 
 
 7.103
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs ( R)
 
 
 125.255
 
 
 132.571
 
 
 115.923
 
 
 122.370
 
 
 125.158
 
 
 118.055
 
 
 7.103
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 795.034
 
 
 
 
 826.628
 
 
 
 
 846.307
 
 
 
 
 914.341
 
 
 
 
 1.051.508
 
 
 
 
 936.149
 
 
 
 
 115.359
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten ( R)
 
 
 
 
 211.071
 
 
 
 
 200.665
 
 
 
 
 152.773
 
 
 
 
 119.190
 
 
 
 
 97.386
 
 
 
 
 139.535
 
 
 
 
 ‒ 42.149
 
 
 
 
 
 Ontvangen rente ( R)
 
 
 126.288
 
 
 105.783
 
 
 93.903
 
 
 76.887
 
 
 63.342
 
 
 89.518
 
 
 ‒ 26.176
 
 
 
 
 Overige ontvangsten ( R)
 
 
 84.783
 
 
 94.882
 
 
 58.870
 
 
 42.303
 
 
 33.824
 
 
 50.017
 
 
 ‒ 16.193
 
 
 
 
 Ontvangsten Caribisch Nederland (R)
 
 
 
 
 
 
 220
 
 
 0
 
 
 220
 
 
 
 
 
 Ontvangsten (NR)
 
 
 
 
 583.963
 
 
 
 
 625.963
 
 
 
 
 693.534
 
 
 
 
 795.151
 
 
 
 
 954.122
 
 
 
 
 796.614
 
 
 
 
 157.508
 
 
 
 
 
 Terugontvangen hoofdsom (NR)
 
 
 583.963
 
 
 625.963
 
 
 693.534
 
 
 795.151
 
 
 954.122
 
 
 796.614
 
 
 157.508
 
 
 
 
 
 
 Tabel 31 Indeling Budgettaire gevolgen van beleid naar relevant en niet-relevant (bedragen x €1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 Relevante uitgaven:
 
 
 3.327.547
 
 
 2.097.483
 
 
 3.711.550
 
 
 2.773.532
 
 
 2.453.399
 
 
 2.255.979
 
 
 197.420
 
 
 
 
 Niet-relevante uitgaven:
 
 
 2.500.515
 
 
 2.466.346
 
 
 2.488.675
 
 
 2.543.858
 
 
 2.717.821
 
 
 2.965.119
 
 
 ‒ 247.298
 
 
 
 
 Relevante ontvangsten:
 
 
 211.071
 
 
 200.665
 
 
 152.773
 
 
 119.190
 
 
 97.386
 
 
 139.535
 
 
 ‒ 42.149
 
 
 
 
 Niet-relevante ontvangsten:
 
 
 583.963
 
 
 625.963
 
 
 693.534
 
 
 795.151
 
 
 954.122
 
 
 796.614
 
 
 157.508
 
 
 
 
 
 In tabel 30 Budgettaire gevolgen van beleid is vanaf de begroting van 2020 gekozen voor een verhelderende indeling tussen de instrumenten inkomensoverdracht en leningen. In totaal zijn er vier wijzigingen ten opzichte van de eerdere begrotingen. Ten eerste zijn de niet-relevante posten die onder het instrument inkomensoverdracht stonden overgeheveld naar het instrument leningen. Het betreft hier de posten Basisbeurs prestatiebeurs (NR), Aanvullende beurs prestatiebeurs (NR), Reisvoorziening prestatiebeurs (NR) en Overige uitgaven niet-relevant (NR). De prestatiebeurzen worden in eerste instantie als lening toegekend aan de student en worden omgezet in een gift bij het behalen van een diploma binnen tien jaar. Het boeken van de niet-relevante posten onder het instrument leningen sluit beter aan op de wijze waarop de prestatiebeurzen aan de studenten worden toegekend. De onderliggende tabellen die een verdere uitsplitsing geven op deze posten worden voortaan ook toegelicht onder het kopje Leningen.
 Ten tweede worden alle relevante uitgaven aan de reisvoorziening gift nu onder hetzelfde budget geboekt. Voorheen waren deze uitgaven apart uitgesplitst naar Reisvoorziening gift (R), Bijdrage studerenden aan OV-contract (R) en Kosten contract OV-bedrijven. De reisvoorziening wordt nu op vergelijkbare manier weergegeven als de basisbeurs en de aanvullende beurs. De uitsplitsing naar deze drie posten is in de onderliggende tabellen weergegeven.
 In de derde plaats is de post Rentedragende lening (NR) verder uitgesplitst naar de posten Rentedragende lening (NR) en Leven lang leren krediet (NR). Voorheen werden de uitgaven aan het Leven lang leren krediet volledig onder de post Rentedragende lening (NR) geboekt, nu wordt dit bedrag ook apart weergegeven.
 Tot slot zijn de Relevante ontvangsten hoofdsom (R) nu geheel zichtbaar onder de post overige ontvangsten (R). Deze ontvangsten waren voorheen zichtbaar onder de post Ontvangen rente en relevante hoofdsom (R). De rente-inkomsten hebben nu een aparte post Ontvangen rente (R), waardoor nu beter zichtbaar wordt wat de ontvangen rente is. De post die voorheen Kortlopende vorderingen (R) werd genoemd, valt nu onder de post Overige ontvangsten (R) samen met de Relevante ontvangsten hoofdsom (R) en de post Ontvangsten Caribisch Nederland (R).
 
 Tabel 32 Was-wordt-tabel budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 Was
 
 
 
 
 Wordt
 
 
 
 
 
 Reisvoorziening gift (R), Bijdrage studerenden aan OV-contract (R), Kosten contract OV-Bedrijven
 
 
 Reisvoorziening gift (R)
 
 
 
 
 Rentedragende lening (NR) inclusief leven lang leren krediet (NR)
 
 
 Rentedragende lening (NR) exclusief leven lang leren krediet (NR), Leven lang leren krediet (NR)
 
 
 
 
 Ontvangen rente en relevante hoofdsom (R) inclusief relevante ontvangsten hoofdsom (R)
 
 
 Ontvangen Rente (R) exclusief relevante ontvangsten hoofdsom
 
 
 
 
 Kortlopende vorderingen (R) exclusief relevante ontvangsten hoofdsom (R)
 
 
 Overige ontvangsten (R) inclusief ontvangsten van kortlopende vorderingen en inclusief relevante ontvangsten hoofdsom (R)
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Zowel voor de uitgaven als de ontvangsten wordt een onderscheid gemaakt tussen relevant en niet-relevant. Relevant betekent: relevant voor het EMU-saldo en daarmee relevant voor het uitgavenplafond. De relevante uitgaven worden hoofdzakelijk gevormd door de studiefinanciering die meteen als gift wordt toegekend en een uitgekeerde prestatiebeurs die is omgezet in een gift (na het behalen van diploma binnen tien jaar). Onder de niet-relevante uitgaven vallen vooral de prestatiebeurs (zolang die nog niet is omgezet in een gift) en de rentedragende leningen. Deze uitgaven zijn niet-relevant voor het uitgavenplafond, maar worden wel meegerekend in de EMU-schuld.
 De relevante ontvangsten worden vooral gevormd door de ontvangen rente op leningen. De niet-relevante ontvangsten betreffen hoofdzakelijk aflossingen op de hoofdsom van de rentedragende leningen.
 De realisatie van de uitgaven lag in 2020 € 49,9 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De relevante uitgaven vielen € 197,4 miljoen hoger uit dan begroot. De niet-relevante uitgaven waren € 247,3 miljoen lager dan begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 115,4 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De relevante ontvangsten waren € 42,1 miljoen lager, de niet-relevante ontvangsten € 157,5 miljoen hoger dan begroot.
 De verschillen tussen de begrotingsramingen en de realisaties 2020 worden hierna bij de instrumenten toegelicht. 
 Inkomensoverdrachten
 Basisbeurs
 De basisbeurs is een algemene voorziening die ertoe bijdraagt dat deelnemers van 18 jaar en ouder in de bol financieel in staat worden gesteld om onderwijs te volgen in Nederland en daarbuiten. Sinds de invoering van het studievoorschot ontvangen studenten die aan een nieuwe opleiding beginnen in het ho geen basisbeurs meer. Er zijn nog wel studenten die basisbeurs ontvangen omdat zij vóór de invoering van het studievoorschot zijn begonnen met studeren.
 
 Tabel 33 Totaal aantal studerenden met studiefinanciering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Studerenden met basisbeurs
 
 
 
 
 506.094
 
 
 
 
 395.402
 
 
 
 
 290.298
 
 
 
 
 230.111
 
 
 
 
 222.092
 
 
 
 
 206.800
 
 
 
 
 15.292
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 236.048
 
 
 230.764
 
 
 220.603
 
 
 213.388
 
 
 216.315
 
 
 202.000
 
 
 14.315
 
 
 
 
 hbo
 
 
 197.812
 
 
 132.213
 
 
 64.064
 
 
 15.235
 
 
 5.218
 
 
 4.000
 
 
 1.218
 
 
 
 
 wo
 
 
 72.234
 
 
 32.425
 
 
 5.631
 
 
 1.488
 
 
 559
 
 
 800
 
 
 ‒ 241
 
 
 
 
 
 Studenten zonder basisbeurs
 
 
 
 
 277.203
 
 
 
 
 393.096
 
 
 
 
 486.511
 
 
 
 
 547.147
 
 
 
 
 585.572
 
 
 
 
 559.200
 
 
 
 
 26.372
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 7.702
 
 
 8.432
 
 
 8.067
 
 
 16.873
 
 
 20.030
 
 
 7.500
 
 
 12.530
 
 
 
 
 hbo
 
 
 142.916
 
 
 214.365
 
 
 277.321
 
 
 321.903
 
 
 345.123
 
 
 330.600
 
 
 14.523
 
 
 
 
 wo
 
 
 126.585
 
 
 170.299
 
 
 201.123
 
 
 208.371
 
 
 220.419
 
 
 221.100
 
 
 ‒ 681
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 783.297
 
 
 
 
 788.498
 
 
 
 
 776.809
 
 
 
 
 777.258
 
 
 
 
 807.665
 
 
 
 
 766.000
 
 
 
 
 41.664
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 Uit de realisatiecijfers blijkt dat het totaal aantal studerenden met studiefinanciering in 2020 hoger lag dan geraamd (41.664 studerenden meer).
 In tabel 33 zijn studenten die te maken hebben met het studievoorschot en dus geen basisbeurs meer ontvangen, opgenomen in de categorie Studenten zonder basisbeurs. Deze categorie bevat ook studerenden die hun recht op basisbeurs reeds hebben verbruikt. Het aantal studenten in zowel bol als hbo met een basisbeurs is hoger gerealiseerd dan geraamd, in het wo is dit juist lager gerealiseerd dan geraamd. Het aantal studenten zonder basisbeurs is ook hoger dan geraamd in de bol en hbo, en in het wo is dit aantal lager gerealiseerd dan geraamd. 
 
 Tabel 34 Uitgaven basisbeurs gift (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde basisbeurs gift
 
 
 
 
 87.663
 
 
 
 
 82.675
 
 
 
 
 88.310
 
 
 
 
 83.145
 
 
 
 
 84.597
 
 
 
 
 78.802
 
 
 
 
 5.795
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 84.950
 
 
 79.275
 
 
 82.292
 
 
 80.205
 
 
 82.278
 
 
 78.802
 
 
 3.476
 
 
 
 
 hbo
 
 
 888
 
 
 1.183
 
 
 3.907
 
 
 1.516
 
 
 1.355
 
 
 0
 
 
 1.355
 
 
 
 
 wo
 
 
 1.825
 
 
 2.217
 
 
 2.111
 
 
 1.424
 
 
 963
 
 
 0
 
 
 963
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezetten basisbeurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 987.797
 
 
 
 
 1.026.210
 
 
 
 
 1.122.649
 
 
 
 
 1.016.141
 
 
 
 
 780.739
 
 
 
 
 761.483
 
 
 
 
 19.256
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 217.016
 
 
 225.966
 
 
 250.183
 
 
 223.108
 
 
 211.376
 
 
 219.464
 
 
 ‒ 8.088
 
 
 
 
 hbo
 
 
 445.449
 
 
 468.642
 
 
 537.064
 
 
 508.966
 
 
 315.070
 
 
 381.490
 
 
 ‒ 66.420
 
 
 
 
 wo
 
 
 325.332
 
 
 331.602
 
 
 335.402
 
 
 284.067
 
 
 254.293
 
 
 160.529
 
 
 93.764
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 1.075.460
 
 
 
 
 1.108.885
 
 
 
 
 1.210.959
 
 
 
 
 1.099.286
 
 
 
 
 865.335
 
 
 
 
 840.285
 
 
 
 
 25.051
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 De relevante uitgaven aan de basisbeurs gift zijn in 2020 € 25,1 miljoen hoger dan geraamd. In de bol is er € 3,5 miljoen meer aan basisbeurs als gift uitbetaald dan geraamd. Dit komt door hogere studentenaantallen dan geraamd. In 2020 is in de bol € 8,1 miljoen minder basisbeurs prestatiebeurs in gift omgezet dan geraamd. 
 De toekenningen als gift van basisbeurzen aan hbo-studenten zijn € 1,4 miljoen hoger dan geraamd en de toekenningen aan wo-studenten zijn € 1,0 miljoen hoger dan geraamd. Door de invoering van het studievoorschot is de basisbeurs in het ho afgeschaft en zijn er geen toekenningen als gift in het hbo en wo geraamd. Er zijn echter nog enkele studenten die een basisbeurs ontvangen waardoor er nog uitgaven aan de basisbeurs als gift in het ho zijn. In het hbo is er minder basisbeurs omgezet in gift dan geraamd en in het wo is er meer basisbeurs omgezet naar gift dan geraamd.
 Aanvullende beurs
 In de studiefinanciering wordt recht gedaan aan de bijdrage die ouders kunnen leveren aan de studie van hun kinderen. In het geval dat ouders onvoldoende inkomen hebben om die bijdrage te leveren, hebben studerenden een extra financiële belemmering te overwinnen. Om deze belemmering weg te nemen wordt aan hen een aanvullende beurs verstrekt waarvan de hoogte afhankelijk is van het ouderlijk inkomen.
 
 Tabel 35 Totaal aantal studenten met een aanvullende beurs (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 bol
 
 
 115.226
 
 
 112.894
 
 
 110.724
 
 
 108.074
 
 
 108.264
 
 
 103.000
 
 
 5.264
 
 
 
 
 hbo
 
 
 86.974
 
 
 88.376
 
 
 88.466
 
 
 88.969
 
 
 89.602
 
 
 87.500
 
 
 2.102
 
 
 
 
 wo
 
 
 28.540
 
 
 29.288
 
 
 30.127
 
 
 31.295
 
 
 31.493
 
 
 31.900
 
 
 ‒ 407
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 230.740
 
 
 
 
 230.558
 
 
 
 
 229.317
 
 
 
 
 228.338
 
 
 
 
 229.359
 
 
 
 
 222.400
 
 
 
 
 6.959
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 In 2020 zijn er 5.264 meer bol-studenten met een aanvullende beurs dan geraamd. In het hbo zijn er ook iets meer beurzen verstrekt, namelijk aan 2.102 studenten meer dan begroot. In het wo aan 407 studenten minder dan begroot. 
 
 Tabel 36 Uitgaven aanvullende beurs gift (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde aanvullende beurs gift
 
 
 
 
 275.699
 
 
 
 
 276.011
 
 
 
 
 283.500
 
 
 
 
 282.850
 
 
 
 
 289.739
 
 
 
 
 274.872
 
 
 
 
 14.867
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 228.570
 
 
 224.760
 
 
 228.931
 
 
 229.322
 
 
 231.259
 
 
 219.608
 
 
 11.651
 
 
 
 
 hbo
 
 
 37.716
 
 
 41.110
 
 
 43.321
 
 
 41.841
 
 
 45.783
 
 
 43.417
 
 
 2.366
 
 
 
 
 wo
 
 
 9.414
 
 
 10.141
 
 
 11.248
 
 
 11.687
 
 
 12.697
 
 
 11.847
 
 
 850
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezetten basisbeurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 309.583
 
 
 
 
 332.470
 
 
 
 
 388.609
 
 
 
 
 382.581
 
 
 
 
 402.884
 
 
 
 
 399.685
 
 
 
 
 3.199
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 139.748
 
 
 147.246
 
 
 164.215
 
 
 151.285
 
 
 141.841
 
 
 154.722
 
 
 ‒ 12.881
 
 
 
 
 hbo
 
 
 123.077
 
 
 134.655
 
 
 164.179
 
 
 167.652
 
 
 191.368
 
 
 178.108
 
 
 13.260
 
 
 
 
 wo
 
 
 46.757
 
 
 50.569
 
 
 60.215
 
 
 63.644
 
 
 69.675
 
 
 66.855
 
 
 2.820
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 585.282
 
 
 
 
 608.481
 
 
 
 
 672.109
 
 
 
 
 665.431
 
 
 
 
 692.622
 
 
 
 
 674.557
 
 
 
 
 18.065
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 De relevante uitgaven aan de aanvullende beurs gift zijn in 2020 € 18,1 miljoen hoger dan geraamd. De toekenningen van aanvullende beurzen gift in de bol zijn in 2020 € 11,7 miljoen hoger dan geraamd. Dit komt omdat het aantal bol studenten hoger is dan geraamd. De omzettingen van aanvullende beurs prestatiebeurs naar gift van bol-studenten zijn € 12,9 miljoen lager dan geraamd.
 De toekenningen van aanvullende beurzen gift in het hbo zijn in 2020 € 2,4 miljoen hoger dan geraamd en in het wo € 0,9 miljoen hoger dan geraamd . De omzettingen van aanvullende beurs prestatiebeurs naar gift van hbo-studenten zijn € 13,3 miljoen hoger dan geraamd. In het wo zijn de omzettingen naar gift € 2,8 miljoen hoger dan geraamd. Dit is het gevolg van hogere omzettingen. 
 Reisvoorziening
 Als onderdeel van het stelsel van studiefinanciering, draagt een reisvoorziening bij aan de toegankelijkheid van het onderwijs. Meer in het bijzonder is het doel van de reisvoorziening om studenten te faciliteren in het reizen van huis naar de onderwijsinstelling en van huis naar de stageplaatsen.
 
 Tabel 37 Aantal studenten met een reisvoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Aantal gebruikers van het reisrecht
 
 
 
 
 663.486
 
 
 
 
 771.330
 
 
 
 
 782.943
 
 
 
 
 792.104
 
 
 
 
 817.573
 
 
 
 
 770.600
 
 
 
 
 46.973
 
 
 
 
 
 bol minderjarig
 
 
 0
 
 
 99.662
 
 
 109.345
 
 
 111.281
 
 
 112.599
 
 
 107.000
 
 
 5.599
 
 
 
 
 bol
 
 
 214.627
 
 
 216.346
 
 
 215.032
 
 
 216.548
 
 
 218.779
 
 
 200.000
 
 
 18.779
 
 
 
 
 ho
 
 
 448.859
 
 
 455.322
 
 
 458.566
 
 
 464.275
 
 
 486.195
 
 
 463.600
 
 
 22.595
 
 
 
 
 
 Aantal RBS
 
 
 
 
 20.568
 
 
 
 
 20.480
 
 
 
 
 19.314
 
 
 
 
 17.250
 
 
 
 
 11.497
 
 
 
 
 19.600
 
 
 
 
 ‒ 8.103
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 3.017
 
 
 3.240
 
 
 2.992
 
 
 2.605
 
 
 1.378
 
 
 2.800
 
 
 ‒ 1.422
 
 
 
 
 ho
 
 
 17.551
 
 
 17.240
 
 
 16.322
 
 
 14.645
 
 
 10.119
 
 
 16.800
 
 
 ‒ 6.681
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 684.054
 
 
 
 
 791.810
 
 
 
 
 802.257
 
 
 
 
 809.354
 
 
 
 
 829.070
 
 
 
 
 790.200
 
 
 
 
 38.870
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 Het aantal studenten dat gebruik heeft gemaakt van de reisvoorziening is in 2020 per saldo 46.973 hoger dan begroot waarbij de verhoging vooral veroorzaakt wordt door meerderjarige bol-studenten en ho-studenten. Sinds 2017 hebben minderjarige bol-studenten ook recht op een reisproduct. Het aantal studenten dat in 2020 een financiële vergoeding voor studeren in het buitenland ofwel de reisvoorziening buitenland studerenden (RBS) ontving, is 8.103 studenten lager dan geraamd. Dit komt voornamelijk door lagere aantallen in het ho.
 
 Tabel 38 Uitgaven reisvoorziening (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde reisvoorziening gift
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 70.219
 
 
 
 
 89.552
 
 
 
 
 92.663
 
 
 
 
 67.223
 
 
 
 
 25.440
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 58.064
 
 
 79.372
 
 
 81.448
 
 
 60.180
 
 
 21.268
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 12.154
 
 
 10.179
 
 
 11.215
 
 
 7.043
 
 
 4.172
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezette reisvoorziening prestatiebeurs
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 695.785
 
 
 
 
 654.992
 
 
 
 
 688.227
 
 
 
 
 699.828
 
 
 
 
 ‒ 11.601
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 199.917
 
 
 184.301
 
 
 210.598
 
 
 230.543
 
 
 ‒ 19.945
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 495.868
 
 
 470.691
 
 
 477.629
 
 
 469.285
 
 
 8.344
 
 
 
 
 
 Bijdrage studerenden aan OV-contract
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 857.909
 
 
 
 
 ‒ 912.228
 
 
 
 
 ‒ 972.683
 
 
 
 
 ‒ 896.097
 
 
 
 
 ‒ 76.587
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 ‒ 346.466
 
 
 ‒ 378.130
 
 
 ‒ 394.983
 
 
 ‒ 352.388
 
 
 ‒ 42.595
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 ‒ 511.442
 
 
 ‒ 534.098
 
 
 ‒ 577.701
 
 
 ‒ 543.709
 
 
 ‒ 33.992
 
 
 
 
 
 Kosten contract OV-bedrijven
 
 
 
 
 
 
 1.723.502
 
 
 
 
 957.731
 
 
 
 
 858.333
 
 
 
 
 672.007
 
 
 
 
 186.326
 
 
 
 
 
 
 Totaal reisvoorziening
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 1.631.597
 
 
 
 
 790.046
 
 
 
 
 666.540
 
 
 
 
 542.961
 
 
 
 
 123.578
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Tabel 38 is niet gevuld voor de jaren voorafgaand aan 2018. Dit is het directe gevolg van de nieuwe opzet van de tabel budgettaire gevolgen van beleid (tabel 30).
 De relevante uitgaven aan de reisvoorziening zijn in 2020 in totaal € 123,6 miljoen hoger dan geraamd. Het bedrag aan reisvoorziening gift dat is uitbetaald, is € 25,4 miljoen hoger dan begroot. Dit betreft studenten die niet onder de prestatiebeurs vallen en daardoor de reisvoorziening als directe gift krijgen. Vooral de uitgaven aan bol-studenten zijn hoger, wat het gevolg is van hogere studenten aantallen. De omzettingen van prestatiebeurs naar gift waren in 2020 lager dan begroot. De omzettingen voor de bol-studenten was € 19,9 miljoen lager dan geraamd, en voor de studenten hoger onderwijs € 8,3 miljoen hoger dan geraamd. 
 De hogere studentenaantallen dragen ook bij aan de lagere uitgaven voor bijdrage van studerenden aan OV-contract omdat het hier een negatieve post betreft. In 2020 is er € 76,6 miljoen minder uitgegeven dan geraamd. 
 De kosten contract OV-bedrijven zijn € 186,3 miljoen hoger dan geraamd. Dit komt doordat er na de vaststelling van de begroting 2020 een kasschuif heeft plaatsgevonden waardoor de uitgaven in 2020 met € 200 miljoen zijn verhoogd. Deze kosten zijn naar voren geschoven uit 2021. Doordat de prijzen gemiddeld wat lager waren dan begroot heeft er ook een besparing plaatsgevonden op de uitgaven, waardoor per saldo de totale uitgaven € 186,3 miljoen hoger zijn dan begroot. 
 Overige uitgaven
 De relevante overige uitgaven omvatten voornamelijk kwijtscheldingen, technische correcties tussen relevante en niet-relevante uitgaven en de tegemoetkoming voor studenten in verband met corona. De totale relevante uitgaven zijn in 2020 € 24 miljoen hoger dan geraamd. Deze hogere uitgaven zijn grotendeels te wijten aan de tegemoetkoming voor studenten in verband met corona. De totale uitgaven aan deze tegemoetkoming in 2020 bedroegen € 36,0 miljoen. 
 Leningen
 Onder de niet-relevante uitgaven vallen de uitgaven die niet relevant zijn voor het EMU-saldo, maar wel doorwerken op de EMU-schuld. Het betreft hier de prestatiebeurzen, de rentedragende leningen, het collegegeld-krediet en het levenlanglerenkrediet.
 Basisbeurs
 Studenten in de bol niveau 3 en 4 en in het ho hebben recht op een basisbeurs onder het prestatiebeursregime. Sinds het studiejaar 2015/2016 geldt voor nieuwe studenten in het hoger onderwijs het studievoorschot.
 
 Tabel 39 Uitgaven basisbeurs prestatiebeurs (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde basisbeurs
 
 
 
 
 922.276
 
 
 
 
 656.537
 
 
 
 
 413.927
 
 
 
 
 287.270
 
 
 
 
 256.278
 
 
 
 
 242.528
 
 
 
 
 13.750
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 259.485
 
 
 249.783
 
 
 238.488
 
 
 234.729
 
 
 234.960
 
 
 224.737
 
 
 10.223
 
 
 
 
 hbo
 
 
 452.766
 
 
 311.988
 
 
 158.613
 
 
 47.396
 
 
 19.108
 
 
 14.464
 
 
 4.644
 
 
 
 
 wo
 
 
 210.025
 
 
 94.766
 
 
 16.826
 
 
 5.145
 
 
 2.210
 
 
 3.327
 
 
 ‒ 1.117
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezette basisbeurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 ‒ 987.797
 
 
 
 
 ‒ 1.026.210
 
 
 
 
 ‒ 1.122.649
 
 
 
 
 ‒ 1.016.143
 
 
 
 
 ‒ 780.739
 
 
 
 
 ‒ 756.483
 
 
 
 
 ‒ 24.256
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 ‒ 217.016
 
 
 ‒ 225.966
 
 
 ‒ 250.183
 
 
 ‒ 223.110
 
 
 ‒ 211.376
 
 
 ‒ 219.464
 
 
 8.088
 
 
 
 
 hbo
 
 
 ‒ 445.449
 
 
 ‒ 468.642
 
 
 ‒ 537.064
 
 
 ‒ 508.966
 
 
 ‒ 315.070
 
 
 ‒ 381.490
 
 
 66.420
 
 
 
 
 wo
 
 
 ‒ 325.332
 
 
 ‒ 331.602
 
 
 ‒ 335.402
 
 
 ‒ 284.067
 
 
 ‒ 254.293
 
 
 ‒ 155.529
 
 
 ‒ 98.764
 
 
 
 
 
 Naar lening omgezette basisbeurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 4.184
 
 
 
 
 2.191
 
 
 
 
 990
 
 
 
 
 ‒ 31.759
 
 
 
 
 ‒ 98.120
 
 
 
 
 ‒ 94.080
 
 
 
 
 ‒ 4.040
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 ‒ 25
 
 
 ‒ 10
 
 
 ‒ 2
 
 
 ‒ 3.348
 
 
 ‒ 15.484
 
 
 ‒ 7.680
 
 
 ‒ 7.804
 
 
 
 
 hbo
 
 
 731
 
 
 430
 
 
 152
 
 
 ‒ 15.119
 
 
 ‒ 60.976
 
 
 ‒ 60.000
 
 
 ‒ 976
 
 
 
 
 wo
 
 
 3.478
 
 
 1.771
 
 
 840
 
 
 ‒ 13.292
 
 
 ‒ 21.660
 
 
 ‒ 26.400
 
 
 4.740
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 ‒ 61.338
 
 
 
 
 ‒ 367.482
 
 
 
 
 ‒ 707.732
 
 
 
 
 ‒ 760.632
 
 
 
 
 ‒ 622.580
 
 
 
 
 ‒ 608.035
 
 
 
 
 ‒ 14.546
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In totaal is er in 2020 € 13,8 miljoen meer aan basisbeurs prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. In de bol zijn de uitgaven € 10,2 miljoen hoger dan begroot en in het hbo € 4,6 miljoen hoger dan begroot. Dit komt door hogere studentenaantallen met een basisbeurs dan geraamd. In het wo is € 1,1 miljoen minder uitgegeven aan basisbeurs prestatiebeurs dan begroot, als gevolg van lagere studentenaantallen met basisbeurs.
 Het bedrag aan basisbeurs dat naar gift is omgezet in 2020 is € 24,3 miljoen lager dan begroot. Deze post bevat grotendeels de tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 34. Het bedrag aan basisbeurs dat naar een lening is omgezet in 2020 is € 4,0 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve post. Dit is het gevolg van hogere omzettingen naar lening in de bol en in het hbo dan begroot. In het wo is juist minder basisbeurs prestatiebeurs omgezet naar lening dan begroot.
 Aanvullende beurs
 Studenten in de bol niveau 3 en 4 en het ho met recht op aanvullende beurs vallen onder het prestatiebeursregime. 
 
 Tabel 40 Uitgaven aanvullende beurs prestatiebeurs (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde aanvullende beurs
 
 
 
 
 481.144
 
 
 
 
 500.697
 
 
 
 
 524.837
 
 
 
 
 538.180
 
 
 
 
 559.371
 
 
 
 
 544.677
 
 
 
 
 14.693
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 173.992
 
 
 171.864
 
 
 164.272
 
 
 160.014
 
 
 165.388
 
 
 155.552
 
 
 9.836
 
 
 
 
 hbo
 
 
 223.380
 
 
 239.810
 
 
 262.252
 
 
 276.478
 
 
 286.532
 
 
 281.539
 
 
 4.993
 
 
 
 
 wo
 
 
 83.773
 
 
 89.023
 
 
 98.313
 
 
 101.688
 
 
 107.451
 
 
 107.586
 
 
 ‒ 135
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezette aanvullende beurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 ‒ 309.583
 
 
 
 
 ‒ 332.470
 
 
 
 
 ‒ 388.609
 
 
 
 
 ‒ 382.581
 
 
 
 
 ‒ 402.884
 
 
 
 
 ‒ 399.685
 
 
 
 
 ‒ 3.199
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 ‒ 139.748
 
 
 ‒ 147.246
 
 
 ‒ 164.215
 
 
 ‒ 151.285
 
 
 ‒ 141.841
 
 
 ‒ 154.722
 
 
 12.881
 
 
 
 
 hbo
 
 
 ‒ 123.077
 
 
 ‒ 134.655
 
 
 ‒ 164.179
 
 
 ‒ 167.652
 
 
 ‒ 191.368
 
 
 ‒ 178.108
 
 
 ‒ 13.260
 
 
 
 
 wo
 
 
 ‒ 46.757
 
 
 ‒ 50.569
 
 
 ‒ 60.215
 
 
 ‒ 63.644
 
 
 ‒ 69.675
 
 
 ‒ 66.855
 
 
 ‒ 2.820
 
 
 
 
 
 Naar lening omgezette aanvullende beurs prestatiebeurs
 
 
 
 
 917
 
 
 
 
 525
 
 
 
 
 196
 
 
 
 
 ‒ 10.653
 
 
 
 
 ‒ 34.110
 
 
 
 
 ‒ 29.800
 
 
 
 
 ‒ 4.310
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 ‒ 37
 
 
 ‒ 11
 
 
 ‒ 4
 
 
 ‒ 2.058
 
 
 ‒ 9.192
 
 
 ‒ 12.168
 
 
 2.976
 
 
 
 
 hbo
 
 
 229
 
 
 145
 
 
 36
 
 
 ‒ 4.536
 
 
 ‒ 19.109
 
 
 ‒ 12.847
 
 
 ‒ 6.262
 
 
 
 
 wo
 
 
 725
 
 
 391
 
 
 164
 
 
 ‒ 4.059
 
 
 ‒ 5.809
 
 
 ‒ 4.785
 
 
 ‒ 1.024
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 172.479
 
 
 
 
 168.752
 
 
 
 
 136.424
 
 
 
 
 144.946
 
 
 
 
 122.378
 
 
 
 
 115.192
 
 
 
 
 7.185
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In totaal is er in 2020 € 14,7 miljoen meer aan aanvullende beurs prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. In de bol zijn de uitgaven € 9,8 miljoen hoger dan begroot en in het hbo € 5,0 miljoen hoger dan begroot. Dit komt door hogere studentenaantallen met een aanvullende beurs dan geraamd. In het wo is nagenoeg hetzelfde bedrag uitbetaald aan aanvullende beurs prestatiebeurs als begroot. 
 Het bedrag aan aanvullende beurs dat naar gift is omgezet in 2020 is € 3,2 miljoen lager dan begroot. Deze post bevat de tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 36. Het bedrag aan aanvullende beurs dat naar lening is omgezet in 2020 is € 4,3 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve post. Dit komt voornamelijk door hogere omzettingen in het hbo en wo dan geraamd. In de bol is juist minder aanvullende beurs omgezet naar lening dan geraamd. 
 Reisvoorziening
 Studenten in de bol niveau 3 en 4 en in het ho hebben recht op een reisvoorziening onder het prestatiebeursregime. 
 
 Tabel 41 Uitgaven reisvoorziening prestatiebeurs (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Uitbetaalde reisvoorziening
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 810.274
 
 
 
 
 843.509
 
 
 
 
 894.126
 
 
 
 
 831.167
 
 
 
 
 62.958
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 292.105
 
 
 302.056
 
 
 315.311
 
 
 294.266
 
 
 21.045
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 518.169
 
 
 541.453
 
 
 578.814
 
 
 536.901
 
 
 41.913
 
 
 
 
 
 Naar gift omgezette reisvoorziening prestatiebeurs
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 695.785
 
 
 
 
 ‒ 654.992
 
 
 
 
 ‒ 688.227
 
 
 
 
 ‒ 699.828
 
 
 
 
 11.601
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 ‒ 199.917
 
 
 ‒ 184.301
 
 
 ‒ 210.598
 
 
 ‒ 230.543
 
 
 19.945
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 ‒ 495.868
 
 
 ‒ 470.691
 
 
 ‒ 477.629
 
 
 ‒ 469.285
 
 
 ‒ 8.344
 
 
 
 
 
 Naar lening omgezette reisvoorziening prestatiebeurs
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 
 
 ‒ 13.042
 
 
 
 
 ‒ 44.555
 
 
 
 
 ‒ 33.000
 
 
 
 
 ‒ 11.555
 
 
 
 
 
 bol
 
 
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.514
 
 
 ‒ 8.082
 
 
 ‒ 3.000
 
 
 ‒ 5.082
 
 
 
 
 ho
 
 
 
 
 9
 
 
 ‒ 11.527
 
 
 ‒ 36.473
 
 
 ‒ 30.000
 
 
 ‒ 6.473
 
 
 
 
 
 Totaal reisvoorziening
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 114.498
 
 
 
 
 175.475
 
 
 
 
 161.344
 
 
 
 
 98.339
 
 
 
 
 63.004
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In totaal is in 2020 € 63,0 miljoen meer reisvoorziening prestatiebeurs uitbetaald dan geraamd. Dit is het gevolg van hogere studentenaantallen in zowel de bol als het ho, waardoor de uitgaven aan bol prestatiebeurs € 21,0 miljoen hoger waren en ho prestatiebeurs € 41,9 miljoen hoger waren.
 Het bedrag aan reisvoorziening dat naar gift is omgezet in 2020 is € 11,6 miljoen hoger dan begroot. Deze post bevat grotendeels de tegenboeking van de relevante omzetting naar gift, die is toegelicht onder tabel 38. Het bedrag aan reisvoorziening dat naar lening is omgezet in 2020 is € 11,6 miljoen lager dan begroot, het betreft hier een negatieve post. Dit is het gevolg van hogere omzettingen naar lening in de bol en in het ho. 
 Leenfaciliteit
 De leenmogelijkheden in de studiefinanciering stellen studerenden in staat om hun eigen bijdrage tegen relatief gunstige voorwaarden via de Rijksoverheid te financieren.
 Naast een rentedragende lening voor levensonderhoud kunnen studenten in het hoger onderwijs gebruik maken van het collegegeldkrediet.
 
 Tabel 42 Niet-relevante uitgaven leenfaciliteit (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 Rentedragende lening
 
 
 2.238.174
 
 
 2.608.440
 
 
 2.459.989
 
 
 2.587.048
 
 
 2.645.105
 
 
 2.924.417
 
 
 ‒ 279.312
 
 
 
 
 Collegegeldkrediet
 
 
 262.036
 
 
 322.007
 
 
 352.355
 
 
 332.520
 
 
 303.414
 
 
 353.529
 
 
 ‒ 50.115
 
 
 
 
 Levenlanglerenkrediet
 
 
 0
 
 
 3.881
 
 
 20.191
 
 
 27.109
 
 
 29.551
 
 
 45.000
 
 
 ‒ 15.449
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 2.500.211
 
 
 
 
 2.934.328
 
 
 
 
 2.832.535
 
 
 
 
 2.946.677
 
 
 
 
 2.978.070
 
 
 
 
 3.322.946
 
 
 
 
 ‒ 344.876
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 Per saldo zijn in 2020 de niet-relevante uitgaven aan de leenfaciliteit € 344,9 miljoen lager dan geraamd. De uitgaven aan de rentedragende lening zijn in 2020 per saldo € 279,3 miljoen lager dan geraamd. Voor zowel de bol als het ho (hbo en wo) geldt dat er minder studenten dan geraamd gebruik hebben gemaakt van de rentedragende lening. 
 De niet-relevante uitgaven aan collegegeldkrediet zijn in 2020 € 50,1 miljoen lager dan geraamd. Dit komt door lagere aantallen studenten die collegegeldkrediet aangevraagd hebben. De uitgaven aan het levenlanglerenkrediet zijn in 2020 € 15,4 miljoen lager dan geraamd. De groei in het gebruik van het levenlanglerenkrediet is lager dan geraamd. 
 Bijdrage aan agentschappen
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. 
 De uitgaven in 2020 zijn € 7,1 miljoen hoger dan begroot. Dit verschil betreft deels de uitvoeringskosten voor de tegemoetkoming aan studenten in verband met corona. 
 Ontvangsten
 Onder de relevante ontvangsten vallen de ontvangen rente, de overige ontvangsten en de ontvangsten Caribisch Nederland.
 
 Tabel 43 Relevante ontvangsten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Ontvangen rente
 
 
 
 
 126.288
 
 
 
 
 105.783
 
 
 
 
 93.903
 
 
 
 
 76.887
 
 
 
 
 63.342
 
 
 
 
 89.518
 
 
 
 
 ‒ 26.176
 
 
 
 
 
 
 Overige ontvangsten
 
 
 
 
 84.783
 
 
 
 
 94.882
 
 
 
 
 58.870
 
 
 
 
 42.303
 
 
 
 
 33.824
 
 
 
 
 50.017
 
 
 
 
 ‒ 16.193
 
 
 
 
 
 Renteloos voorschot en relevante rentedragende lening
 
 
 1.729
 
 
 1.104
 
 
 1.197
 
 
 1.212
 
 
 1.034
 
 
 1.021
 
 
 13
 
 
 
 
 Kortlopende vorderingen
 
 
 83.054
 
 
 93.778
 
 
 57.673
 
 
 41.091
 
 
 32.790
 
 
 48.996
 
 
 ‒ 16.206
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 
 
 Totaal relevante ontvangsten
 
 
 
 
 211.071
 
 
 
 
 200.665
 
 
 
 
 152.773
 
 
 
 
 119.190
 
 
 
 
 97.386
 
 
 
 
 139.535
 
 
 
 
 ‒ 42.149
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In vergelijking met de begroting zijn de ontvangsten in 2020 € 42,1 miljoen lager. Doordat de rente de afgelopen jaren steeds verder is gedaald, is ook het rentebedrag dat studenten terug moeten betalen steeds lager geworden. Hierdoor zijn de rente ontvangsten in 2020 € 26,2 miljoen lager dan begroot. De ontvangsten op de kortlopende vorderingen zijn € 16,2 miljoen lager dan begroot als gevolg van lagere ontvangsten op achterstallig lager recht (ALR). Sinds het inwerking treden van het PVS-systeem zijn er minder uitgaven aan ALR en daardoor ook minder ontvangsten, deze trend heeft zich verder doorgezet in de daarop volgende jaren. 
 De niet-relevante ontvangsten bestaan uit de ontvangsten op de hoofdsom. Het terugbetalingssysteem van leningen is naar draagkracht. Wie gelet op zijn of haar inkomen niet kan terugbetalen, hoeft niet of niet volledig terug te betalen.
 
 Tabel 44 Niet-relevante ontvangsten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 Hoofdsom (NR)
 
 
 583.963
 
 
 625.963
 
 
 693.534
 
 
 795.151
 
 
 954.122
 
 
 796.614
 
 
 157508
 
 
 
 
 
 Totaal niet-relevante ontvangsten
 
 
 
 
 583.963
 
 
 
 
 625.963
 
 
 
 
 693.534
 
 
 
 
 795.151
 
 
 
 
 954.122
 
 
 
 
 796.614
 
 
 
 
 157.508
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In vergelijking met de raming zijn de ontvangsten op de hoofdsom in 2020 € 157,5 miljoen hoger dan begroot. Dit komt voornamelijk doordat er meer vervroegd is afgelost dan geraamd. Dit zijn aflossingen bovenop de termijn-ontvangsten.
 
 Tabel 45 Bedrag aan uitstaande leningen (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 16.778,1
 
 
 18.812,9
 
 
 20.498,8
 
 
 22.222,5
 
 
 23.867,0
 
 
 
 
 Collegegeldkrediet
 
 
 850,0
 
 
 1.034,2
 
 
 1.377,6
 
 
 1.691,9
 
 
 1.963,4
 
 
 
 
 Leven lang leren krediet
 
 
 0,0
 
 
 3,9
 
 
 23,9
 
 
 50,5
 
 
 78,9
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 17.628,1
 
 
 
 
 19.851,0
 
 
 
 
 21.900,3
 
 
 
 
 23.964,9
 
 
 
 
 25.909,3
 
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Toelichting
 Tabel 45 geeft de vorderingsstanden aan het einde van het jaar weer. Het betreft de uitstaande leningen op oud-studenten en op actieve studenten, exclusief de uitgaven aan prestatiebeursleningen. De bedragen in 2017 komen niet overeen met de bedragen in het jaarverslag 2017. Dit komt doordat in 2017 per abuis is vergeten om de rentebedragen bij de totale schulden op te tellen alsook het Leven lang leren krediet. Het totaal aan uitstaande leningen in 2020 is € 25,9 miljard. Het totaal aan uitstaande leningen is in 2020 gestegen met € 1,9 miljard. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat er steeds meer studenten onder het leenstelsel vallen die gemiddeld een hoger bedrag lenen.
 
 
 
 
 4.8
 Beleidsartikel 12 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten zorgt ervoor dat leerlingen vanaf 18 jaar in het voortgezet onderwijs (vo) en studenten aan een lerarenopleiding de financiële mogelijkheden hebben om onderwijs te volgen.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het onderwijs in Nederland.
 Financieren
 De Minister financiert het stelsel waarbij de financiële toegankelijkheid is gewaarborgd. De leerling (voortgezet onderwijs) of student (lerarenopleiding) kan in aanmerking komen voor een tegemoetkoming bestaande uit een maandelijkse basistoelage, een eventuele bijdrage in de schoolkosten en een eventuele bijdrage in het les- of cursusgeld.
 Indicatoren/kengetallen
 Voor indicatoren/kengetallen over de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) wordt verwezen naar de website www.onderwijsincijfers.nl.
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 Op dit artikel hebben zich qua uitvoering en resultaten in 2020 geen bijzonderheden voorgedaan.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 46 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 12 (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 86.708
 
 
 
 
 92.792
 
 
 
 
 80.481
 
 
 
 
 76.013
 
 
 
 
 69.366
 
 
 
 
 77.439
 
 
 
 
 ‒ 8.073
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 86.708
 
 
 
 
 92.792
 
 
 
 
 80.481
 
 
 
 
 76.013
 
 
 
 
 69.366
 
 
 
 
 77.439
 
 
 
 
 ‒ 8.073
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inkomensoverdrachten
 
 
 
 
 69.293
 
 
 
 
 75.191
 
 
 
 
 75.006
 
 
 
 
 73.608
 
 
 
 
 66.781
 
 
 
 
 71.987
 
 
 
 
 ‒ 5.206
 
 
 
 
 
 
 Minderjarige deelnemers bol (R)
 
 
 15
 
 
 4
 
 
 8
 
 
 12
 
 
 10
 
 
 0
 
 
 10
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming lerarenopleiding (tlo) ®
 
 
 3.327
 
 
 3.741
 
 
 3.611
 
 
 3.847
 
 
 3.568
 
 
 3.611
 
 
 ‒ 43
 
 
 
 
 
 Deeltijd vo (R)
 
 
 2.065
 
 
 2.227
 
 
 2.238
 
 
 2.558
 
 
 1.953
 
 
 2.238
 
 
 ‒ 285
 
 
 
 
 
 Volwassenenonderwijs (vavo) (R)
 
 
 5.787
 
 
 6.204
 
 
 6.423
 
 
 4.920
 
 
 5.132
 
 
 6.181
 
 
 ‒ 1.049
 
 
 
 
 
 Meerderjarige scholieren vo (R)
 
 
 53.369
 
 
 58.773
 
 
 58.883
 
 
 58.759
 
 
 52.417
 
 
 56.400
 
 
 ‒ 3.983
 
 
 
 
 
 Meerderjarige scholieren vso (R)
 
 
 4.730
 
 
 4.242
 
 
 3.843
 
 
 3.510
 
 
 3.701
 
 
 3.557
 
 
 144
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 495
 
 
 
 
 1.722
 
 
 
 
 3.025
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 
 
 3.025
 
 
 
 
 ‒ 3.011
 
 
 
 
 
 
 STOEB/ALR (NR)
 
 
 495
 
 
 1.722
 
 
 3.025
 
 
 0
 
 
 14
 
 
 3.025
 
 
 ‒ 3.011
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 16.921
 
 
 
 
 15.879
 
 
 
 
 2.450
 
 
 
 
 2.405
 
 
 
 
 2.571
 
 
 
 
 2.427
 
 
 
 
 144
 
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs (R)
 
 
 16.921
 
 
 15.879
 
 
 2.450
 
 
 2.405
 
 
 2.571
 
 
 2.427
 
 
 144
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 2.630
 
 
 
 
 3.813
 
 
 
 
 4.227
 
 
 
 
 3.463
 
 
 
 
 2.353
 
 
 
 
 3.872
 
 
 
 
 ‒ 1.519
 
 
 
 
 
 
 Minderjarige deelnemers bol (R)
 
 
 318
 
 
 144
 
 
 84
 
 
 71
 
 
 66
 
 
 0
 
 
 66
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming lerarenopleiding en deeltijd vo (R)
 
 
 85
 
 
 158
 
 
 215
 
 
 327
 
 
 285
 
 
 215
 
 
 70
 
 
 
 
 
 Meerderjarige scholieren v(s)o en vavo (R)
 
 
 2.227
 
 
 3.511
 
 
 3.928
 
 
 3.065
 
 
 2.002
 
 
 3.657
 
 
 ‒ 1.655
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven 2020 ligt € 8,1 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 1,5 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot.
 Inkomensoverdrachten
 De uitgaven aan inkomensoverdrachten bij de diverse WTOS-regelingen zijn in 2020 per saldo € 5,2 miljoen lager dan begroot. Dit betreft met name lagere uitgaven aan volwassenonderwijs en meerderjarige leerlingen in het voortgezet onderwijs. Dit is het gevolg van een lager aantal leerlingen dan geraamd. 
 Leningen
 Vanaf 2020 wordt de post student op eigen benen/achterstallig lager recht (STOEB/ALR) onder het instrument leningen verantwoord. Deze post wordt namelijk als niet-relevant geboekt. De post STOEB/ALR is per saldo € 3,0 miljoen lager dan begroot. Deze post wordt vanaf 2019 verantwoord op Artikel 11 (Studiefinanciering). Het resterende bedrag dat op deze post is geboekt betreft uitgaven aan rentedragende lening op de WTOS.
 
 Tabel 47 Aantal gebruikers per regeling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 Aantal gebruikers tegemoetkoming lerarenopleiding en deeltijd vo
 
 
 6.092
 
 
 6.363
 
 
 6.891
 
 
 7.273
 
 
 6064
 
 
 6.900
 
 
 ‒ 836
 
 
 
 
 Aantal meerderjarige gebruikers v(so) en vavo
 
 
 32.852
 
 
 35.808
 
 
 36.338
 
 
 34.573
 
 
 32.118
 
 
 33.400
 
 
 ‒ 1.282
 
 
 
 
 
 Bron: Realisatiegegevens DUO
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. 
 De gerealiseerde uitgaven liggen € 0,1 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. 
 Ontvangsten
 De ontvangsten hebben betrekking op terugbetalingen van te veel of onterecht verstrekte WTOS-uitkeringen. De ontvangsten bij de diverse onderdelen van de WTOS zijn in 2020 in totaal € 1,5 miljoen lager dan begroot. Dit komt grotendeels doordat de ontvangsten voor de meerderjarige scholieren in het vo lager zijn dan geraamd. 
 
 
 
 
 4.9
 Beleidsartikel 13 Lesgeld
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het genereren van inkomsten voor de financiering van het onderwijs.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 Financieren
 De Minister financiert een groot deel van de kosten voor het volgen van kwalitatief goed onderwijs, omdat de maatschappij baat heeft bij geschoolde burgers. Het individu heeft echter ook profijt van scholing en betaalt daarom lesgeld.
 Kengetallen
 In de Les- en cursusgeldwet is vastgelegd voor wie, wanneer en op welke wijze het lesgeld wordt vastgesteld. De hoogte van het lesgeld wordt jaarlijks geïndexeerd op basis van de algemene prijsontwikkeling. In onderstaande tabel staan de lesgeldbedragen (vastgesteld tot en met schooljaar 2020-21) aangegeven.
 
 Tabel 48 Lesgeldbedrag (bedragen x € 1)1Bron: Regeling tarieven lesgeld en cursusgeld 2020–2021
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015/16
 
 
 2016/17
 
 
 2017/18
 
 
 2018/19
 
 
 2019/20
 
 
 2020/21
 
 
 
 
 
 
 Lesgeld
 
 
 1.131
 
 
 1.137
 
 
 1.137
 
 
 1.155
 
 
 1.168
 
 
 1.202
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 Op dit artikel hebben zich qua uitvoering en resultaten in 2020 geen bijzonderheden voorgedaan.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 49 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 13 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 7.198
 
 
 
 
 7.334
 
 
 
 
 12.158
 
 
 
 
 12.831
 
 
 
 
 13.664
 
 
 
 
 13.416
 
 
 
 
 248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 7.198
 
 
 
 
 7.334
 
 
 
 
 12.158
 
 
 
 
 12.831
 
 
 
 
 13.664
 
 
 
 
 13.416
 
 
 
 
 248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 7.198
 
 
 
 
 7.334
 
 
 
 
 12.158
 
 
 
 
 12.831
 
 
 
 
 13.664
 
 
 
 
 13.416
 
 
 
 
 248
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 7.198
 
 
 7.334
 
 
 12.158
 
 
 12.831
 
 
 13.664
 
 
 13.416
 
 
 
 248
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 248.477
 
 
 
 
 241.966
 
 
 
 
 237.165
 
 
 
 
 245.727
 
 
 
 
 252.994
 
 
 
 
 226.628
 
 
 
 
 26.366
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven 2020 ligt € 0,2 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. De realisatie van de ontvangsten is € 26,4 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot.
 Bijdrage aan agentschappen
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van OCW en levert producten en diensten op het terrein van de bekostiging van instellingen, financiering van studenten en informatievoorziening. Het betreft hier het aandeel in de uitvoeringskosten van DUO voor dit begrotingsartikel. 
 De gerealiseerde uitgaven liggen € 0,2 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. 
 Ontvangsten
 Door het betalen van lesgeld leveren deelnemers en leerlingen van 18 jaar en ouder een bijdrage in de kosten van het onderwijs.
 
 Tabel 50 Aantal lesgeldplichtigen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 bol/vo
 
 
 227.533
 
 
 221.191
 
 
 217.236
 
 
 214.336
 
 
 219.566
 
 
 202.000
 
 
 17.566
 
 
 
 
 
 Bron: realisatiegegevens DUO en ramingsmodel SF
 
 
 Toelichting
 Het aantal lesgeldplichtigen in 2020 is hoger dan begroot. Het aantal lesgeldplichtigen is een afgeleide van demografische ontwikkelingen en van de opleidingskeuze van studerenden/leerlingen. Er zijn geen basis- en streefwaarden vastgesteld.
 
 
 
 
 4.10
 Beleidsartikel 14 Cultuur
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het bevorderen van een sterke, pluriforme, toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige cultuursector en het zorgen voor het erfgoed.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De verantwoordelijkheid van de Minister is in de Wet op het specifiek cultuurbeleid verankerd. De Minister is verantwoordelijk voor het scheppen van voorwaarden voor het in stand houden, ontwikkelen en sociaal en geografisch spreiden van cultuuruitingen. Overwegingen van kwaliteit en verscheidenheid zijn daarbij leidend. Dit is aanvullend op het cultuuraanbod dat zonder betrokkenheid van de overheid tot stand komt.
 Financieren
 De Minister heeft een financierende rol door het bekostigen van de basisinfrastructuur, cultuur en subsidiëring van specifieke (wettelijke) programma's en regelingen op de terreinen erfgoed, kunsten, letteren en bibliotheken.
 Stimuleren
 De Minister heeft een stimulerende rol bij het versterken van de cultuursector door programma’s als cultuureducatie, leesbevordering, ondernemerschap, historisch-democratisch bewustzijn en internationaal cultuurbeleid.
 Regisseren 
 De Minister heeft een regisserende rol bij de uitvoering van en toezicht op het behoud en beheer van het erfgoed en (digitale) archieven. Dit betreft onder meer de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, de Erfgoedwet en de Archiefwet. Toezicht op naleving van de laatste twee wetten ligt bij de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) en de rijksgesubsidieerde musea zijn onder andere belast met de uitvoering van de Erfgoedwet. Het Nationaal Archief geeft uitvoering aan de Archiefwet.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 51 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Percentage van de bevolking van 6 jaar en ouder dat voorstellingen, musea en bibliotheken heeft bezocht1Bron: SCP/CBS (Vrijetijdsomnibus 2012-2018), maatwerktabel, op verzoek door SCP geleverd.
 
 
 
 89%
 
 
 
 89%
 
 
 
 
 2
 
 
 Percentage bevolking 6 jaar en ouder dat erfgoed heeft bezocht
 
 
 
 59%
 
 
 
 63%
 
 
 
 
 3
 
 
 Percentage kinderen en jongeren tussen 6 en 19 jaar dat voorstellingen, musea en bibliotheken heeft bezocht2Bron: SCP/CBS (Vrijetijdsomnibus 2012-2018), maatwerktabel, op verzoek door SCP geleverd. De Vrijetijdsomnibus (VTO) is een tweejaarlijks onderzoek naar cultuur- en sportparticipatie van de Nederlandse bevolking. Het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) wordt eens in de twee jaar uitgevoerd. De gegevens over 2018 zijn de meest recente. De VTO2018 peiling verschilde van de eerdere peilingen. Voortschrijdend inzicht bij het CBS leidde tot een andere ‘waarnemingsstrategie’. Dit is echter niet zonder consequenties voor de vergelijkbaarheid met eerdere jaren. Er is voor gekozen om de data van eerdere VTO’s met terugwerkende kracht te herwegen, zodat het net is of destijds ook al de 2018 gehanteerde waarnemingsstrategie was gebruikt. De vergelijkbaarheid van 2018 is hersteld met de eerdere jaren, en heeft als consequentie dat de cijfers over die eerdere jaren wat anders kunnen uitvallen dan eerder is gepubliceerd. In de regel leidde dit overigens niet tot grote verschillen.
 
 
 
 99% (6-11 jaar) 99% (12-19 jaar)
 
 
 
 98%
 (6-11 jaar) 100% (12-19 jaar)
 
 
 
 
 
 Cultuurbereik
 Deze kengetallen geven de ontwikkelingen weer van het cultuurbereik. Daarmee zijn deze in lijn met de algemene doelstelling voor artikel 14; het bevorderen van de deelname aan cultuur.
 In 2018 bezochten negen op de tien mensen van 6 jaar en ouder jaarlijks ten minste één keer een culturele voorstelling, tentoonstelling, evenement of culturele instelling. Erfgoed (archieven, opgravingen, historische plekken en historische evenementen) werd door ruim 60% van de mensen bezocht. Het is belangrijk dat iedereen al vroeg met cultuur in aanraking komt. Op basis van deze gegevens blijkt dat bijna alle kinderen en jongeren tot en met 19 jaar in 2018 minstens één keer een voorstelling, een museum of bibliotheek bezochten.
 Meer kengetallen en indicatoren rondom de doelen en functies van het cultuurstelsel worden in woord, beeld en cijfers gepresenteerd in OCW in cijfers.
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 Met inachtneming van de effecten van COVID-19 zijn het op dit artikel uitgevoerde beleid en de bijbehorende resultaten conform verwachtingen in de begroting.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 52 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 14 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 2.072.046
 
 
 
 
 506.851
 
 
 
 
 511.415
 
 
 
 
 564.102
 
 
 
 
 2.864.257
 
 
 
 
 2.351.993
 
 
 
 
 512.264
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 55.649
 
 
 103.359
 
 
 34.823
 
 
 8.404
 
 
 ‒ 114.750
 
 
 0
 
 
 ‒ 114.750
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 2.016.397
 
 
 403.492
 
 
 476.592
 
 
 555.698
 
 
 2.979.007
 
 
 2.351.993
 
 
 627.014
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 795.135
 
 
 
 
 738.415
 
 
 
 
 852.585
 
 
 
 
 960.734
 
 
 
 
 1.356.245
 
 
 
 
 1.004.072
 
 
 
 
 352.173
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 600.818
 
 
 
 
 633.284
 
 
 
 
 717.121
 
 
 
 
 829.903
 
 
 
 
 1.110.322
 
 
 
 
 851.217
 
 
 
 
 259.105
 
 
 
 
 
 Culturele basisinfrastructuur
 
 
 475.203
 
 
 398.644
 
 
 423.247
 
 
 448.841
 
 
 672.278
 
 
 455.571
 
 
 216.707
 
 
 
 
 
 Vierjaarlijkse instellingen
 
 
 318.126
 
 
 232.252
 
 
 239.409
 
 
 246.119
 
 
 359.633
 
 
 249.748
 
 
 109.885
 
 
 
 
 
 Vierjaarlijkse fondsen
 
 
 157.077
 
 
 166.392
 
 
 183.838
 
 
 202.722
 
 
 312.645
 
 
 205.823
 
 
 106.822
 
 
 
 
 Erfgoedwet
 
 
 
 121.722
 
 
 138.511
 
 
 133.986
 
 
 131.579
 
 
 128.614
 
 
 2.965
 
 
 
 
 
 Huisvesting
 
 
 
 81.547
 
 
 91.860
 
 
 87.088
 
 
 88.524
 
 
 87.208
 
 
 1.316
 
 
 
 
 
 Beheer en onderhoud collecties
 
 
 
 40.175
 
 
 46.651
 
 
 46.898
 
 
 43.055
 
 
 41.406
 
 
 1.649
 
 
 
 
 Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 49.785
 
 
 49.786
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Stelseltaken openbare bibliotheekvoorzieningen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 23.100
 
 
 23.101
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 Digitale openbare bibliotheken
 
 
 
 
 
 0
 
 
 14.674
 
 
 14.674
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bibliotheekvoorziening leesgehandicapten
 
 
 
 
 
 0
 
 
 12.011
 
 
 12.011
 
 
 0
 
 
 
 
 Monumentenzorg
 
 
 78.754
 
 
 45.953
 
 
 117.814
 
 
 205.974
 
 
 213.403
 
 
 174.241
 
 
 39.162
 
 
 
 
 Archieven incl. Regionale Historische Centra
 
 
 26.607
 
 
 24.787
 
 
 25.281
 
 
 25.860
 
 
 26.359
 
 
 25.938
 
 
 421
 
 
 
 
 Flankerend beleid huisvesting
 
 
 10.254
 
 
 31.960
 
 
 2.050
 
 
 5.024
 
 
 6.700
 
 
 6.573
 
 
 127
 
 
 
 
 Cultuureducatie met Kwaliteit
 
 
 10.000
 
 
 10.218
 
 
 10.218
 
 
 10.218
 
 
 10.218
 
 
 10.494
 
 
 ‒ 276
 
 
 
 
 Archeologie
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 58.519
 
 
 
 
 45.529
 
 
 
 
 76.789
 
 
 
 
 71.099
 
 
 
 
 179.056
 
 
 
 
 92.823
 
 
 
 
 86.233
 
 
 
 
 
 Verbreden inzet cultuur
 
 
 15.043
 
 
 8.991
 
 
 13.903
 
 
 14.233
 
 
 17.117
 
 
 15.694
 
 
 1.423
 
 
 
 
 Internationaal cultuurbeleid (incl. HGIS)
 
 
 6.862
 
 
 6.327
 
 
 8.873
 
 
 8.319
 
 
 8.337
 
 
 9.005
 
 
 ‒ 668
 
 
 
 
 Programma leesbevordering
 
 
 3.476
 
 
 3.437
 
 
 3.427
 
 
 3.427
 
 
 3.900
 
 
 3.350
 
 
 550
 
 
 
 
 Creatieve Industrie
 
 
 
 1.823
 
 
 1.998
 
 
 2.397
 
 
 2.161
 
 
 1.975
 
 
 186
 
 
 
 
 Monumentenzorg
 
 
 
 
 6.801
 
 
 5.603
 
 
 4.443
 
 
 138
 
 
 4.305
 
 
 
 
 Erfgoed en ruimte
 
 
 2.567
 
 
 2.667
 
 
 2.125
 
 
 258
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Erfgoed en fysieke leefomgeving
 
 
 
 
 
 
 36
 
 
 1.000
 
 
 ‒ 964
 
 
 
 
 Programma ondernemerschap
 
 
 1.575
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Specifiek cultuurbeleid
 
 
 28.996
 
 
 22.284
 
 
 39.662
 
 
 36.862
 
 
 143.062
 
 
 61.661
 
 
 81.401
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 95.405
 
 
 
 
 16.982
 
 
 
 
 14.421
 
 
 
 
 14.308
 
 
 
 
 17.972
 
 
 
 
 14.843
 
 
 
 
 3.129
 
 
 
 
 
 Beleidsonderzoek, evaluaties en kennisbasis
 
 
 95.405
 
 
 2.233
 
 
 1.235
 
 
 1.139
 
 
 1.342
 
 
 2.026
 
 
 ‒ 684
 
 
 
 
 Monumentenzorg
 
 
 
 6.941
 
 
 6.732
 
 
 6.850
 
 
 8.275
 
 
 3.717
 
 
 4.558
 
 
 
 
 Archeologie
 
 
 
 1.976
 
 
 1.845
 
 
 3.493
 
 
 3.031
 
 
 4.393
 
 
 ‒ 1.362
 
 
 
 
 Erfgoed en ruimte
 
 
 
 1.366
 
 
 1.580
 
 
 276
 
 
 301
 
 
 0
 
 
 301
 
 
 
 
 Erfgoed en fysieke leefomgeving
 
 
 
 
 
 
 
 2.500
 
 
 ‒ 2.500
 
 
 
 
 Overige opdrachten
 
 
 
 4.466
 
 
 3.029
 
 
 2.550
 
 
 5.023
 
 
 2.207
 
 
 2.816
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 37.180
 
 
 
 
 39.771
 
 
 
 
 41.396
 
 
 
 
 42.496
 
 
 
 
 45.971
 
 
 
 
 42.340
 
 
 
 
 3.631
 
 
 
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 37.180
 
 
 39.771
 
 
 27.440
 
 
 27.571
 
 
 31.786
 
 
 28.862
 
 
 2.924
 
 
 
 
 Nationaal Archief Programma
 
 
 
 
 13.956
 
 
 14.925
 
 
 14.185
 
 
 13.478
 
 
 707
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 3.213
 
 
 
 
 2.849
 
 
 
 
 2.858
 
 
 
 
 2.928
 
 
 
 
 2.924
 
 
 
 
 2.849
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisateis
 
 
 3.213
 
 
 2.849
 
 
 2.858
 
 
 2.928
 
 
 2.924
 
 
 2.849
 
 
 75
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 2.421
 
 
 
 
 11.031
 
 
 
 
 7.648
 
 
 
 
 4.376
 
 
 
 
 5.447
 
 
 
 
 494
 
 
 
 
 4.953
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 Verplichtingen
 De realisatie van de verplichtingen in 2020 is per saldo € 512,3 miljoen hoger dan was geraamd bij de vastgestelde begroting. Dit bedrag is samengesteld uit een negatief saldo van verleende en vervallen garanties (€ 114,8 miljoen) en hogere gerealiseerde dan geraamde overige verplichtingen (€ 627,0 miljoen). Het verschil tussen de hogere overige verplichtingen ten opzichte van de hogere uitgaven (€ 352,2 miljoen) bedraagt € 274,8 miljoen. Dit verschil is ontstaan doordat bij het aangaan van de verplichtingen voor de culturele basisinfrastructuur 2021-2024 meer meerjarige verplichtingen zijn aangegaan dan in de begroting was voorzien.
 Bekostiging
 Culturele basisinfrastructuur 
 De culturele basisinfrastructuur wordt voor een periode van vier jaar bekostigd. De besluiten over de culturele basisinfrastructuur voor de periode 2017–2020 zijn in de brief van 20 september 2016 (Kamerstukken II 2016/17, 32820, nr. 211) opgenomen. Voor het vierde jaar van deze periode kende het Rijk subsidie toe aan 86 culturele instellingen en 6 cultuurfondsen.
 Op grond van de Regeling Aanvullende Ondersteuning Culturele en Creatieve sector COVID-19 (RAOCCC)is aan de instellingen en fondsen in de culturele basisinfrastructuur in 2020 respectievelijk € 106,8 miljoen en € 101,2 miljoen extra beschikt en betaald, waarvan een deel voor makers. Zie hiervoor ook de Kamerbrief over de uitwerking van de aanvullende ondersteuning € 300 miljoen culturele en creatieve sector (Kamerstukken II 2019/20, 32820, nr. 353).
 Erfgoedwet 
 Op basis van de Erfgoedwet (Stb. 2015, 511) worden museale instellingen belast met de zorg voor het beheer van de museale cultuurgoederen van de Staat of andere cultuurgoederen of verzamelingen. Hiervoor ontvangen deze instellingen met een wettelijke taak een structurele vergoeding. Voor de subsidiëring van deze taak worden op grond van de regeling Beheer rijkscollectie en subsidiëring museale instellingen (Stcrt. 2016, 1220) middelen beschikbaar gesteld, waarbij onderscheid wordt gemaakt in enerzijds beheer en onderhoud van collecties en anderzijds huisvesting.
 Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
 De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen(Wsob) organiseert het openbare bibliotheekwerk als een netwerk van samenwerkende lokale en provinciale openbare bibliotheekvoorzieningen waarbij de Koninklijke Bibliotheek (KB) als nationale bibliotheek van Nederland een coördinerende rol vervult. In 2019 is de Wsob geëvalueerd. Op basis van de evaluatie hebben partijen en overheden betrokken bij het bibliotheekbeleid in een convenant afspraken gemaakt over prioriteiten en acties voor de periode 2020-2023 (Stcrt. 2020, 57290). Met ingang van 2019 worden in vervolg op de Motie van het lid Asscher c.s (Kamerstukken II 2017/18, 34775 VIII, nr. 27) 12 kleinere gemeenten in de regio ondersteund om de openbare bibliotheek weer terug te brengen of te verbeteren. Op basis van het convenant e-lending (Stcrt. 2018, 59302) afgesloten met auteurs, uitgevers en bibliotheken, is de collectie e-books voor gebruikers van de openbare bibliotheek uitgebreid en ontvangen de makers een eerlijke vergoeding. In samenhang met de sluiting van de fysieke bibliotheken als gevolg van de coronacrisis is het aanbod en het gebruik van de digitale bibliotheek onder leden en niet-leden sterk gestegen. 
 Het budget is gerealiseerd met € 49,8 miljoen. Deze realisatie betreft een overboeking van artikel 16 (Onderzoek- en wetenschapsbeleid) voor subsidieverlening aan de KB op basis van de Wsob (€ 23,1 miljoen voor landelijke stelseltaken, € 14,7 miljoen voor digitale infrastructuur en € 12,0 miljoen voor de voorziening leesgehandicapten). 
 Monumentenzorg
 De Erfgoedwet is sinds 1 juli 2016 het juridisch kader voor de financiering van de monumentenzorg. Wat betreft de financiering van de instandhouding van rijksmonumenten is de brief Erfgoed Telt het beleidskader. De extra middelen die het kabinet beschikbaar heeft gesteld zijn ook in 2020 ingezet voor onder andere de restauratie van grote monumenten en onderhoud aan monumenten in Groningen.
 Daarnaast kregen in 2020 onderwerpen als toegankelijkheid, verbindende waarde en verduurzaming aandacht. Ten slotte wordt vanuit Erfgoed Telt geïnvesteerd in curricula voor bouwspecialismen, kwaliteitsnormen, het ondersteunen van vrijwilligers en het onderzoek naar mogelijke ratificatie van het Verdrag van Faro.
 Het kabinet werkt samen met de andere overheden en maatschappelijke partijen via de Erfgoed Deal waarmee het Rijk de bijdrage van erfgoed aan veranderingen in onze leefomgeving wil versterken. De inzet van het Rijk wordt gematcht door de medeoverheden.
 Aan het Nationaal Restauratiefonds is € 50,5 miljoen beschikbaar gesteld voor uitvoering van de Opengestelde monumentenlening, een leenfaciliteit voor eigenaren van publiekstoegankelijke monumenten die als gevolg van de coronamaatregelen inkomstenderving hebben. 
 Het verschil tussen de geraamde en gerealiseerde uitgaven (€ 39,2 miljoen) is kleiner dan de verhoging van het budget voor de Opengestelde monumentenlening. Dit wordt veroorzaakt door begrotingsoverboekingen aan het Provinciefonds en Gemeentefonds voor decentralisatie uitkeringen voor onder meer de Erfgoed Deal.
 Archieven inclusief Regionale Historische Centra 
 Het Ministerie van OCW draagt bij aan de kosten van bewaring en presentatie van de rijksarchieven uit de provincie door de Regionale Historische Centra (RHC’s) die in elke provinciehoofdstad, met uitzondering van Zuid-Holland, zijn gevestigd. Voor de archiefsector vervult het Nationaal Archief een ondersteunende functie op het terrein van kennis en innovatie. Eind 2020 is het conceptwetsvoorstel van de nieuwe Archiefwet voor advies aangeboden aan de Raad van State.
 Flankerend beleid huisvesting
 De middelen voor flankerend beleid huisvesting zijn voor het Garantiefonds rijksmusea, bedoeld als garantstelling voor leningen aangegaan door rijksmusea voor huisvesting en voor eventuele knelpunten die samenhangen met de invoering van de Erfgoedwet (Stb. 2015, 511). Daarnaast zijn de middelen gebruikt voor knelpunten in de huisvestingspilot en voor huisvestingskosten van instellingen die niet onder de Erfgoedwet vallen.
 Cultuureducatie met Kwaliteit
 Via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit is ook in 2020 weer ingezet op goed cultuuronderwijs voor ieder kind, op verschillende manieren. Door een gezamenlijke inzet van de scholen, de culturele instellingen en de drie overheden wordt de kwaliteit van cultuureducatie bevorderd. De samenwerking tussen de school en de culturele en sociale omgeving wordt gestimuleerd. De inhoudelijke deskundigheid van leraren, vakdocenten en educatief medewerkers op het gebied van cultuureducatie wordt versterkt. In 2020 zijn ook de voorbereidingen afgerond voor een vervolg op het programma vanaf 2021.
 Subsidies
 Verbreden inzet cultuur 
 In 2020 is de concessieovereenkomst voor de cultuurkaart verlengd tot en met schooljaar 2023/2024. In aanvulling op het programma Cultuureducatie met Kwaliteit is met private partijen extra ingezet op muziekonderwijs in het primair onderwijs. Met het afsluiten van lokale muziekakkoorden is in 2020 geïnvesteerd in lokale verankering. Daarnaast is de toegankelijkheid van cultuur verbeterd door ondersteuning van het Jeugdfonds Sport & Cultuur, een extra bijdrage aan de Brede Regeling Combinatiefuncties en een regeling voor participatie bij het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP). Samen met het FCP en de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) is een verkenning uitgevoerd over ratificatie van het Faro-verdrag van de Raad voor Europa. Het FCP en de RCE hebben hiervoor pilots ondersteund.
 Daarnaast zijn middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed en vanuit het Regeerakkoord zijn middelen toegevoegd voor de digitale toegankelijkheid en het gebruik van erfgoed, archieven en collecties.
 Internationaal cultuurbeleid (incl. HGIS) 
 Het internationaal cultuurbeleid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de bewindspersonen van het Ministerie van OCW en het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ). In de periode 2017–2020 gelden drie doelstellingen: een sterke cultuursector die in kwaliteit groeit door internationale uitwisseling en duurzame samenwerking die in het buitenland wordt gezien en gewaardeerd, een bijdrage van cultuur aan een veilige, rechtvaardige en toekomstbestendige wereld en culturele diplomatie (Kamerstukken 2015/16, 31482, nr. 97 en Kamerstukken II 2016/17, 31482, nr. 103). In december 2020 is de rapportage van de Ministeries van OCW en BZ over de uitvoering van het internationaal cultuurbeleid 2019 naar de Tweede Kamer gestuurd. 
 Programma leesbevordering
 In 2020 is de vervolgaanpak van het interdepartementale actieprogramma Tel mee met Taal (Kamerstukken II 2014/15, 28760, nr. 39) gestart. Het programma Kunst van Lezen is onderdeel van deze vervolgaanpak, en is in 2020 voortgezet.
 Creatieve Industrie 
 Ten laste van dit budget zijn uitgaven gedaan op het gebied van de architectuur en de creatieve industrie in samenwerking met het Ministerie van BZK en het Ministerie van EZK.
 Erfgoed en fysieke leefomgeving
 In het erfgoedbeleid is ook de verbinding gelegd tussen erfgoed en fysieke leefomgeving. In de brieven Erfgoed Telt en Cultuur in een open samenleving stelt het kabinet het erfgoed van onze leefomgeving te willen beschermen én als inspiratiebron benutten bij de inpassing van maategelen in het kader van de energietransitie, klimaatadaptatie en stedelijke groei. Het kabinet versterkt deze relatie in trajecten als de Omgevingswet, de Nationale Omgevingsvisie en het Deltaprogramma. Hiervoor is onder meer het instrument van de Gebiedsbiografie ontwikkeld.
 Specifiek cultuurbeleid
 Bij dit budget worden verschillende incidentele subsidies verantwoord, waarvan de grootste hierna zijn vermeld. 
 Uit het steunpakket voor de culturele sector in verband met de coronamaatregelen, is € 40,1 miljoen uitgegeven aan subsidies voor de Cultuur Opstart Lening, aan inkomenssteun voor enkele musea buiten de culturele basisinfrastructuur en aan het Steunfonds Rechtensector. Er is € 40,0 miljoen betaald aan het Fonds Podiumkusten voor compensatie van investeringskosten aan de vrije producenten in de podiumkunsten.
 Uit de Regeerakkoordmiddelen is € 10,0 miljoen besteed aan aanvulling van het Museaal Aankoopfonds. In de saldibalans is bij de post begrotingsreserve voor het Museaal aankoopfonds een tabel opgenomen met de stand en de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserve.
 Aan het Mondriaanfonds is onder meer € 10,0 miljoen betaald voor 75 jaar vrijheid, € 1,4 miljoen voor kunstaankopen, € 1,0 miljoen voor de Deelregeling Restauratie Mobiel Erfgoed en € 1,0 miljoen voor de Samenwerkingsregeling musea. 
 Cultuur + Ondernemen heeft naast de reguliere subsidie van € 1,7 miljoen en middelen uit het eerder genoemde steunpakket (Cultuur Opstart Lening) ook subsidie ontvangen voor de Leenfaciliteit Revolverend Productiefonds (€ 5,0 miljoen) en voor de Leenfaciliteit Talentontwikkeling Cultuur (€ 2,3 miljoen). 
 Er zijn voor € 17,7 miljoen subsidies verstrekt voor het faciliteren en stimuleren van de arbeidsmarktagenda van de culturele en creatieve sector, waarvan € 15,0 miljoen aan het Platform Arbeidsmarkt Culturele en Creatieve Toekomst (PACCT) voor het Programma Permanente Professionele Ontwikkeling (PPO). 
 Opdrachten
 Beleidsonderzoek, evaluaties en kennisbasis 
 Dit budget is bestemd voor beleidsonderzoek en -statistiek, evaluaties, visitatie/monitoring en versterking van de kennisbasis in de sector.
 Monumentenzorg
 Deze middelen zijn bestemd voor opdrachten op het gebied van de monumentenzorg voor kennis- en onderzoeksprogramma’s, ondersteuning infrastructuur, erfgoed en informatie- en communicatietechniek.
 Archeologie
 Deze middelen zijn bestemd voor enkele ondersteuningstaken die na uitvoering van de verbetervoorstellen naar aanleiding van de evaluatie op de archeologiewetgeving die met de brief van 7 februari 2012 (Kamerstukken II 2011/12, 33053, nr. 3) aan de Tweede Kamer is gestuurd, structureel noodzakelijk worden geacht.
 Erfgoed en fysieke leefomgeving
 Deze middelen zijn bestemd voor opdrachten op het terrein van gebiedsgericht erfgoedbeleid voor uitvoeringsprogramma’s.
 Overige opdrachten
 Deze middelen zijn bestemd voor onder meer opdrachten op het gebied van informatievoorziening en de programma’s Gedeeld Cultureel Erfgoed en Werelderfgoed. Ook uitgaven aan opdrachten in verband met restitutie van oorlogskunst zijn hier verantwoord. Met ingang van schooljaar 2020/2021 wordt ook de cultuurkaart hier verantwoord (in plaats van, zoals tot en met schooljaar 2019/2020, bij de subsidies Verbreden inzet cultuur).
 Bijdrage aan agentschappen
 Deze middelen betreffen de rijksbijdrage aan het Nationaal Archief. De baten en lasten van deze dienst zijn apart in het jaarverslag opgenomen.
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 Naast de prioriteiten die onder het financiële instrument Internationaal cultuurbeleid (incl. HGIS) zijn genoemd is Nederland aan een aantal verplichtingen gebonden en draagt Nederland bij aan de uitvoering van internationale verdragen. Dit geldt voor de UNESCO cultuur- en erfgoedverdragen. Ook wordt in dit kader bijgedragen aan het Europees filmprogramma (Eurimages) en de Nederlandse Taal Unie.
 
 
 
 
 4.11
 Beleidsartikel 15 Media
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het waarborgen van een onafhankelijk, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod, dat toegankelijk blijft voor alle lagen van de bevolking.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 Media hebben een prominente rol in onze democratie en cultuur. Wat we zien, horen en lezen, beïnvloedt ons beeld van de wereld en onze opvattingen. Daarom borgt de Minister vier publieke belangen in het mediabeleid waar hij verantwoordelijk voor is: onafhankelijkheid, verscheidenheid, kwaliteit en toegankelijkheid. De Minister heeft specifieke zorg voor het stelsel van landelijke, regionale en lokale publieke omroepen en de daarvoor relevante wet- en regelgeving. De Minister heeft naast een financierende rol vooral ook een regisserende rol.
 Financieren
 De Minister financiert de landelijke en regionale publieke omroep en enkele andere aan de omroep verbonden instellingen. De taakopdracht is wettelijk bepaald en het budget van de publieke omroep is vastgesteld met behoud van afstand tot de uitvoering en inhoud. Op basis van het concessiebeleidsplan (Kamerstukken II 2014/15, 32827, nr. 74) sluit de Minister elke vijf jaar een prestatieovereenkomst met de publieke omroep. 
 Stimuleren
 Verder is de Minister verantwoordelijk voor instrumenten ter bevordering van culturele producties, documentaires, drama, kunst- en kinderprogramma's, het steunen en stimuleren van een onafhankelijke en kwalitatief goede journalistieke infrastructuur (Stichting Stimuleringsfonds voor de Journalistiek) en voor het bevorderen van mediawijsheid (NICAM en Mediawijzer.net). 
 Regisseren
 De Minister is verantwoordelijk voor de wetgeving ten aanzien van de taak en organisatie van de publieke omroep en voor wetgeving voor commerciële media. De regels voor commerciële omroepen vloeien voornamelijk voort uit Europese richtlijnen voor audiovisuele mediadiensten. Verder is de Minister als regisseur verantwoordelijk voor wetgeving met betrekking tot omroepdistributie. Het doel daarvan is de toegang tot een gevarieerd media-aanbod te bevorderen en te verzekeren. 
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 53 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Integraal bereik NPO (radio, tv, internet; Nederlanders 13+)1Bron: NPO, o.b.v. GfK / CMI
 
 
 87%
 
 
 86%
 
 
 85%
 
 
 84%
 
 
 84%
 
 
 86%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste conclusies op het terrein van media worden beschreven in het onderdeel beleidsprioriteiten.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 54 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 15 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 990.792
 
 
 
 
 996.678
 
 
 
 
 915.524
 
 
 
 
 1.126.387
 
 
 
 
 1.115.495
 
 
 
 
 1.023.125
 
 
 
 
 92.370
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.019.469
 
 
 
 
 977.791
 
 
 
 
 973.392
 
 
 
 
 1.038.789
 
 
 
 
 1.084.670
 
 
 
 
 1.023.125
 
 
 
 
 61.545
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 1.012.881
 
 
 
 
 971.732
 
 
 
 
 966.516
 
 
 
 
 1.019.890
 
 
 
 
 1.038.133
 
 
 
 
 1.009.493
 
 
 
 
 28.640
 
 
 
 
 
 Publieke Omroep (omroepinstellingen)
 
 
 923.624
 
 
 893.656
 
 
 940.139
 
 
 881.620
 
 
 957.505
 
 
 893.658
 
 
 63.847
 
 
 
 
 
 Landelijke publieke omroep
 
 
 765.473
 
 
 752.149
 
 
 795.844
 
 
 731.822
 
 
 807.438
 
 
 736.205
 
 
 71.233
 
 
 
 
 
 Regionale omroep
 
 
 158.151
 
 
 141.507
 
 
 144.295
 
 
 149.798
 
 
 150.067
 
 
 157.453
 
 
 ‒ 7.386
 
 
 
 
 Beheertaken landelijke publieke omroep
 
 
 64.844
 
 
 64.782
 
 
 39.251
 
 
 40.312
 
 
 40.423
 
 
 39.880
 
 
 543
 
 
 
 
 
 Stichting Omroep Muziek
 
 
 15.952
 
 
 16.143
 
 
 16.366
 
 
 16.766
 
 
 16.708
 
 
 16.484
 
 
 224
 
 
 
 
 
 Uitzenden en uitzendgereedmaken
 
 
 25.577
 
 
 25.730
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG)
 
 
 23.315
 
 
 22.909
 
 
 22.885
 
 
 23.546
 
 
 23.715
 
 
 23.396
 
 
 319
 
 
 
 
 Dotaties, bijdragen publieke omroep
 
 
 32.866
 
 
 13.267
 
 
 16.796
 
 
 13.781
 
 
 14.029
 
 
 18.894
 
 
 ‒ 4.865
 
 
 
 
 
 Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties
 
 
 19.613
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
 
 
 2.156
 
 
 2.119
 
 
 5.434
 
 
 2.272
 
 
 2.220
 
 
 2.190
 
 
 30
 
 
 
 
 
 Filmfonds van de omroep en Telefilm (COBO)
 
 
 8.064
 
 
 8.106
 
 
 8.274
 
 
 8.335
 
 
 8.596
 
 
 8.399
 
 
 197
 
 
 
 
 
 Mediawijsheid Expertisecentrum (Bewust mediagebruik)
 
 
 1.498
 
 
 1.498
 
 
 1.519
 
 
 1.561
 
 
 1.580
 
 
 1.558
 
 
 22
 
 
 
 
 
 Organisatie van Lokale Omroepen in Nederland (OLON)
 
 
 1.535
 
 
 1.544
 
 
 1.569
 
 
 1.613
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Onderzoeksjournalistiek (RA-middelen)
 
 
 
 
 
 
 
 5.138
 
 
 ‒ 5.138
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO)
 
 
 
 
 
 
 1.633
 
 
 1.609
 
 
 24
 
 
 
 
 Dotatie/onttrekking Algemene Mediareserve (AMr)
 
 
 ‒ 8.917
 
 
 ‒ 463
 
 
 ‒ 30.040
 
 
 83.808
 
 
 25.742
 
 
 56.281
 
 
 ‒ 30.539
 
 
 
 
 Overige bekostiging media (uit rente AMr)
 
 
 134
 
 
 490
 
 
 370
 
 
 369
 
 
 434
 
 
 780
 
 
 ‒ 346
 
 
 
 
 Basisinfrastructuur Cultuur 2013-2016
 
 
 330
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Vierjaarlijkse instellingen
 
 
 330
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 358
 
 
 
 
 311
 
 
 
 
 1.820
 
 
 
 
 13.935
 
 
 
 
 41.042
 
 
 
 
 8.411
 
 
 
 
 32.631
 
 
 
 
 
 Subsidies
 
 
 358
 
 
 311
 
 
 1.820
 
 
 13.935
 
 
 12.874
 
 
 8.411
 
 
 4.463
 
 
 
 
 Steunfonds Lokale Informatievoorziening
 
 
 
 
 
 
 28.168
 
 
 
 28.168
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 899
 
 
 
 
 650
 
 
 
 
 170
 
 
 
 
 167
 
 
 
 
 651
 
 
 
 
 442
 
 
 
 
 209
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 899
 
 
 650
 
 
 170
 
 
 167
 
 
 651
 
 
 442
 
 
 209
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 5.271
 
 
 
 
 5.038
 
 
 
 
 4.826
 
 
 
 
 4.736
 
 
 
 
 4.782
 
 
 
 
 4.718
 
 
 
 
 64
 
 
 
 
 
 Commissariaat voor de Media
 
 
 5.271
 
 
 5.038
 
 
 4.826
 
 
 4.736
 
 
 4.782
 
 
 4.718
 
 
 64
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 60
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 62
 
 
 
 
 61
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitvoering internationale verdragen en contributies
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 60
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 61
 
 
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 206.979
 
 
 
 
 199.517
 
 
 
 
 164.157
 
 
 
 
 172.003
 
 
 
 
 156.886
 
 
 
 
 147.854
 
 
 
 
 9.032
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven 2020 ligt € 61,5 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot, als gevolg van het desalderen van meevallers op de ontvangsten, met name op de reclame-inkomsten (€ 9,0 miljoen), toevoeging van de prijsindexeringen (€ 15,0, miljoen), toevoeging van de steunmaatregelen Lokale Informatievoorziening per saldo (€ 18,5 miljoen), dekking voor gestegen kosten door COVID-19 (€ 19,0 miljoen) en overige kleine mutaties.
 De realisatie van de verplichtingen 2020 ligt € 92,3 miljoen hoger dan oorspronkelijk begroot. Naast de hierboven genoemde hogere uitgaven, gaat het om in december 2020 aangegane verplichtingen voor 2021 op basis van de mediabegrotingsbrief voor 2021. Het budget in 2021 ligt hoger, het verplichtingenbudget 2020 wordt dus aangepast aan het uitgavenbudget 2021. 
 De raming van de ontvangsten is met € 9,0 miljoen bijgesteld, met name als gevolg van hogere reclame-inkomsten dan verwacht ten opzichte van de oorspronkelijke begroting.
 Bekostiging
 Landelijke en regionale publieke omroep
 De publieke omroep waarborgt een hoogwaardig en pluriform media-aanbod, dat toegankelijk en betaalbaar is voor alle lagen van de bevolking. Daarom bekostigt de Minister van OCW de landelijke publieke omroep. Mede vanwege Europese regels op het gebied van staatssteun, houdt de overheid greep op de aard en omvang van het takenpakket van de landelijke publieke omroep en bepaalt de overheid het budget van de publieke omroep. 
 De hogere uitgaven van de Landelijke publieke omroepen zijn het gevolg van toevoeging compensatie tegenvallende Ster inkomsten die stond gereserveerd op de post dotatie AMR van € 40,0 miljoen en de prijsindexering 2020 van € 9,5 miljoen. Verder is het budget verhoogd als gevolg gestegen kosten door COVID-19 (€ 19,0 miljoen) en door een rechterlijke uitspraak op een door de NPO ingediend bezwaar tegen de wijze van indexering op basis van de Mediawet (€ 2,7 miljoen).
 De lagere uitgaven van de regionale omroepen zijn per saldo het gevolg van de prijsindexering 2020 van € 0,5 miljoen en een overboeking van € 7,9 miljoen voor Regionale Samenwerking naar het budget van subsidies.
 Stichting Omroep Muziek (SOM)
 De Stichting Omroep Muziek (SOM) is door de Minister aangewezen als instelling voor het in stand houden en exploiteren van omroeporkesten en omroepkoren. Naast de reguliere activiteiten heeft de SOM in 2020 verder ingezet op het waarborgen van de kwaliteit, het versterken van zijn omroeptaak en het creëren van ruimte voor innovatie en talentontwikkeling om zo ook nieuwe doelgroepen te bereiken. De hogere uitgaven van de SOM zijn het gevolg van de prijsindexering 2020 van € 0,2 miljoen. 
 Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG)
 Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) is door de Minister aangewezen als instelling voor het in stand houden en exploiteren van een media-archief. Daarnaast voert het NIBG activiteiten uit op onder andere het terrein van digitaal erfgoed en onderwijs, worden via het museum van het NIBG collecties van onder meer het voormalig Persmuseum tentoongesteld aan het bredere publiek en neemt het NIBG zitting in meerdere samenwerkingsverbanden, zoals het Netwerk Mediawijsheid. De hogere uitgaven van het NIBG zijn het gevolg van de prijsindexering 2020 van € 0,3 miljoen. 
 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
 Het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek is binnen het mediabeleid het instrument om de pluriformiteit van het journalistieke media-aanbod te stimuleren, zowel binnen pers en omroep als via het internet. De activiteiten van het fonds dragen bij aan innovatie van de journalistiek en aan stimulering van de journalistieke functie van de media in de samenleving. 
 Filmfonds van de Omroep en Telefilm (CoBO)
 De Stichting Co-productiefonds Binnenlandse Omroep (CoBO) ondersteunt de documentaire-sector en participeert in audiovisuele coproductieprojecten waarin wordt deelgenomen door een of meer van de publieke instellingen die zendtijd hebben verkregen voor landelijke omroep en de Vlaamse publieke omroep (VRT) en/of Duitse publieke omroepen en/of onafhankelijke filmproducenten en/of instellingen werkzaam op het gebied van de podiumkunsten. De hogere uitgaven van het CoBO zijn het gevolg van de prijsindexering 2020 van € 0,2 miljoen. 
 Mediawijsheid Expertisecentrum (Bewust mediagebruik)
 Het Mediawijsheid Expertisecentrum (Mediawijzer.net) bevordert een bewuste, kritische en actieve houding van burgers en instellingen in de samenleving waar media alom zijn. Bij het huidige programma zijn de Koninklijke Bibliotheek, ECP-EPN, de publieke omroep (NTR), Kennisnet en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) betrokken.
 Stichting Nederlandse Lokale Publieke Omroepen (NLPO)
 NLPO ondersteunt lokale publieke omroepen op diverse terreinen om de sector verder te professionaliseren en om de kwaliteit van de producties van lokale omroepen te verbeteren. 
 Onderzoeksjournalistiek (RA-middelen)
 Als gevolg van een verplaatsing van het budget van de onderzoeksjournalistiek RA-middelen naar subsidies is het budget van bekostiging met € 5,1 miljoen verlaagd. 
 Dotatie Algemene Mediareserve
 
 De AMr dient voor het opvangen van schommelingen bij zowel de uitgaven als de ontvangsten op het mediabudget. Hierdoor wordt in het ene jaar geld gedoteerd en in een ander jaar geld onttrokken aan de AMr. De mutatie in de post dotatie AMr van in totaal € 30,5 miljoen is het gevolg van:
 
 
 •
 een uitgedeelde prijsindex 2020 van € 11,8 miljoen;
 
 
 •
 gecorrigeerde prijsindex 2019 van € 0,9 miljoen;
 
 
 •
 ontvangen prijsbijstelling 2020 van € 14,9 miljoen;
 
 
 •
 compensatie tegenvallende Ster inkomsten van € 40,0 miljoen naar de Landelijke Publieke Omroepen;
 
 
 •
 hogere STER-inkomsten van € 8,1 miljoen ten opzichte van de oorspronkelijke begroting; 
 
 
 •
 uitspraak rechtbank inzake bezwaar NPO van € 2,7 miljoen; naar de Landelijke Publieke Omroepen;
 
 
 •
 samenwerkingsverbanden regionale publieke omroepen per saldo € 1,0 miljoen;
 
 
 •
 lagere realisatie op de diverse instrumenten van € 1,1 miljoen. 
 
 
 
 De liquiditeitsstand van de AMr heeft zich in 2020 als volgt ontwikkeld:
 
 Tabel 55 Liquiditeitsstand AMr (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Saldo AMr per 01-01-2020
 
 
 56.511
 
 
 
 
 Uitgaven en overige mutaties
 
 
 ‒ 33.637
 
 
 
 
 Via begroting aan AMr toegevoegd, incl. hogere Sterinkomsten
 
 
 25.742
 
 
 
 
 Saldo AMr per 31-12-2020
 
 
 48.616
 
 
 
 
 
 Overige bekostiging Media
 Te laste van dit budget wordt onder meer het NICAM betaald voor de uitvoering van de activiteiten welke nodig zijn voor het continueren en verbeteren van de kwaliteit van Kijkwijzer. Hiervan is € 0,2 miljoen bijgedragen door het Ministerie van VWS. Niet bestede middelen € 0,6 miljoen zijn toegevoegd aan de AMr.
 Subsidies
 Het instrument subsidies is vanwege de inrichting van het tijdelijke Steunfonds Lokale Informatievoorziening als gevolg van COVID-19 gesplitst in het budget voor subsidies en het budget dat beschikbaar is voor het Steunfonds. 
 Subsidies
 
 Ten laste van dit budget worden de jaarlijkse subsidies aan de Stichting Arbeidsmarkt-, Werkgelegenheids- en Opleidingsfonds voor de Omroep (AWO-fonds) voor diverse projecten op het gebied van arbeidsmarktontwikkeling, werkgelegenheid en opleiding. Daarnaast is nog geld beschikbaar voor incidentele subsidies op het gebied van de media. De hogere uitgaven van € 4,4 miljoen zijn het gevolg van:
 
 
 •
 Regeerakkoord voor onderzoeksjournalistiek, € 5,2 miljoen die van het instrument bekostiging zijn geboekt naar subsidies.
 
 
 •
 Regionale Samenwerkingsprojecten, € 8,9 miljoen die van het instrument bekostiging zijn geboekt naar subsidies.
 
 
 •
 Overboeking van subsidies naar Steunfonds Lokale Informatievoorziening, per saldo € 10,7 miljoen.
 
 
 •
 Ontvangst van de afrekening van de pilot Regionale nieuwsvensters van € 0,8 miljoen, deze is toegevoegd aan de Regionale Samenwerkingsprojecten.
 
 
 •
 Voor de uitvoering van de motie Sneller pilot samenwerking is € 1,0 miljoen overgeboekt vanuit niet bestede middelen voor het Steunfonds
 
 
 •
 Overboeking van het instrument subsidies naar opdrachten van € 0,3 miljoen.
 
 
 •
 Niet bestede middelen van € 0,5 miljoen die zijn toegevoegd aan de AMr .
 
 
 
 Steunfonds Lokale Informatievoorziening
 Voor de uitvoering van de regeling in het kader van het Steunfonds Lokale Informatievoorziening is € 28,1 miljoen gerealiseerd. Het budget hiervoor is deels gevonden door herprioritering binnen het instrument subsidies en deel aanvullend beschikbaar gesteld door het kabinet.
 Opdrachten
 Ten laste van dit budget zijn onder meer de kosten van de landsadvocaat betaald en zijn er uitgaven gedaan voor incidentele onderzoeksopdrachten. Vanuit het instrument subsidies is € 0,3 miljoen toegevoegd. Uiteindelijk is € 0,1 miljoen niet gerealiseerd
 Bijdrage aan ZBO’s en RWT’s
 De kerntaak van het Commissariaat voor de Media (CvdM) bestaat uit het uitoefenen van onafhankelijk toezicht op het handelen van de media-instellingen in Nederland en uit handhavend optreden ingeval de toepasselijke regelgeving niet in acht wordt genomen. De bevoegdheid om toezicht en handhaving uit te oefenen heeft betrekking op alle media-instellingen: publieke media-instellingen op landelijk en niet-landelijk, regionaal en lokaal niveau en commerciële media-instellingen op landelijk en niet-landelijk niveau. Het CvdM is tevens verantwoordelijk voor het metatoezicht op het Nederlands Instituut voor Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM). Daarnaast heeft het CvdM de taak erop toe te zien dat kabelexploitanten hun wettelijke verplichtingen nakomen tot doorgifte van de must carry-zenders. De hogere uitgaven zijn het gevolg van de prijsindexering 2020 van € 0,1 miljoen.
 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties
 Dit betreft de jaarlijkse contributie aan het European Audiovisual Observatory.
 Ontvangsten
 Deze betreffen met name de reclameopbrengsten van de STER. De werkelijke afdracht in 2020 is € 156,0 miljoen. Dit is € 8,1 miljoen hoger dan geraamd. De overige ontvangsten zijn € 0,9 miljoen.
 
 
 
 
 4.12
 Beleidsartikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 De algemene doelstelling is het scheppen van een internationaal concurrerende onderzoeksomgeving die onderzoekers uitdaagt tot optimale wetenschappelijke prestaties en die goed aansluit op maatschappelijke behoeften.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De Minister is verantwoordelijk voor het stelsel van onderzoek en wetenschap.
 Financieren 
 De Minister bekostigt het onderzoeks- en wetenschapsbestel.
 Stimuleren 
 
 De Minister stimuleert in het wetenschappelijk onderzoek:
 
 
 •
 kwaliteit en excellentie;
 
 
 •
 zwaartepuntvorming en profilering. De afspraken die hierover gemaakt zijn met de universiteiten staan vermeld in het hoofdlijnenakkoord;
 
 
 •
 samenwerking in de gouden driehoek van bedrijven, kennisinstellingen en overheid. In het innovatiebeleid, waarvoor de Minister van Economische Zaken en Klimaat verantwoordelijk is, is hiervoor de topsectorenaanpak nieuwe stijl ontwikkeld.
 
 
 
 Regisseren
 
 De Minister schept voorwaarden voor:
 
 
 •
 een klimaat voor universiteiten en kennisinstellingen voor het doen van excellent onderzoek;
 
 
 •
 de borging van het vernieuwend vermogen en de kwaliteit van het Nederlands onderzoek;
 
 
 •
 het doelmatig functioneren van wetenschappelijke instellingen die, zowel zelfstandig als in relatie tot universiteiten en bedrijven een belangrijke plaats innemen;
 
 
 •
 de Nederlandse en internationale onderzoeksfaciliteiten;
 
 
 •
 de coördinatie en positionering van het wetenschapsbeleid op nationaal en internationaal niveau. 
 
 
 
 De Minister is verantwoordelijk voor het toezicht op een efficiënte besteding van publieke middelen en op voldoende verspreiding van kennis naar de maatschappij.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 56 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Top 5-positie qua budget kaderprogramma dat naar Nederland gaat1Bron: Cijfers o.b.v. Cordis H2020 Database, extractiedatum 3 november 2020, bewerking Rathenau Instituut. Notities: Het cijfer voor 2020 is nog voorlopig.
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 2
 
 
 Publieke investering in R&D als % bbp2Bron: Rathenau Instituut, TWIN Database en TWIN 2018-2024. Notities: Cijfers van 2019 en 2020 zijn voorlopig en kunnen nog worden bijgesteld. Deze cijfers levert het Rathenau Instituut ook aan voor de Eurostat en OECD databases (GBARD). Er is gekozen voor een bron die een vergelijking over jaren mogelijk maakt en waarin ook de (voorlopige) cijfers voor 2019 en 2020 beschikbaar zijn.
 
 
 0,71
 
 
 0,70
 
 
 0,67
 
 
 0,71
 
 
 0,70
 
 
 0,70
 
 
 
 
 3
 
 
 R&D personeel (FTE) als‰ van de totale beroepsbevolking3Bron: Eurostat database, bewerking Rathenau Instituut. Notities: Vorig jaar werd een andere bron gebruikt omdat een revisie van R&D-statistieken in de Eurostat database nog niet voor alle jaren was doorgevoerd. Dit jaar is weer gebruikgemaakt van de Eurostat database (waar de revisie nu is doorgevoerd). Met deze bron zijn ook de voorlopige cijfers voor 2019 beschikbaar. Cijfers voor 2020 zijn er vanaf november 2021. Omdat vorig jaar met een andere bron is gewerkt kunnen de cijfers ten opzichte van vorig jaar achter de komma verschillen. In 2019 zijn de R&D-statistieken gereviseerd door het CBS, naar aanleiding van de publicatie van de nieuwe OESO Frascati Manual. Als gevolg hiervan zijn vorig jaar de R&D-statistieken voor alle eerdere jaren in deze tabel naar boven bijgesteld.
 
 
 16
 
 
 16,5
 
 
 17,1
 
 
 17,7
 
 
 17,8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 In het algemeen onderdeel beleidsprioriteiten zijn de belangrijkste beleidsconclusies opgenomen. 
 Het Ministerie van OCW heeft waardering voor de weg die de Vereniging van Universiteiten (VSNU), Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en ZonMW hebben ingeslagen met het position paper ‘Ruimte voor ieders talent; naar een nieuwe balans van erkennen en waarderen’ en steunt hun gezamenlijke aanpak. In 2020 is door het Ministerie van OCW ‘erkennen en waarderen’ geagendeerd bij de betrokken Europese directeuren-generaal. Hierop is dit thema door de nieuwe European Research Area (ERA)-voorzitter opgepakt als ambitie voor hun werkprogramma. Ook binnen Nederland zijn er successen behaald, met dank aan het wetenschapsveld. NWO werkt nu bijvoorbeeld bij de talentbeurzen met een ‘narratief cv’ in plaats van puur kwantitatieve indicatoren. 
 Het programma «erkennen en waarderen» heeft met subsidie van het Ministerie van OCW instellingsbrede commissies bij alle universiteiten en instituten gestimuleerd, conferenties georganiseerd, werkt aan een landelijk raamwerk en droeg bij aan het nieuwe Strategy Evaluation Protocol (SEP). In 2020 is in het SEP 2021-2027 (coproductie VSNU, KNAW en NWO) verankerd dat bij elke evaluatie een aantal case studies (voorheen «narratieven») over maatschappelijke impact openbaar moeten worden gemaakt. Het toegankelijk maken van case studies draagt bij aan de legitimatie van wetenschappelijk onderzoek en aan de communicatie met het publiek. Het stimuleert daarnaast verder wetenschappelijk onderzoek dat kan leiden tot een beter inzicht van de mechanismen waarmee wetenschappelijk onderzoek tot maatschappelijke impact leidt. 
 Verder is € 1 miljoen beschikbaar gesteld voor een pilot die wetenschapscommunicatie van groepen wetenschappers beloont en beter zichtbaar maakt als belangrijk onderdeel van een wetenschappelijke carrière. De pilot geeft ook inzicht in de verscheidenheid aan wetenschapscommunicatie-activiteiten en de toegevoegde waarde daarvan voor de Nederlandse wetenschap. Deze pilot zal uitgevoerd worden in samenwerking met de KNAW.
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 57 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 16 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 964.085
 
 
 
 
 1.064.240
 
 
 
 
 1.122.383
 
 
 
 
 1.154.701
 
 
 
 
 1.211.339
 
 
 
 
 1.213.270
 
 
 
 
 ‒ 1.931
 
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 ‒ 846
 
 
 ‒ 889
 
 
 ‒ 934
 
 
 ‒ 981
 
 
 ‒ 1.030
 
 
 0
 
 
 ‒ 1.030
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 964.931
 
 
 1.065.129
 
 
 1.123.317
 
 
 1.155.682
 
 
 1.212.369
 
 
 1.213.270
 
 
 ‒ 901
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.040.139
 
 
 
 
 1.034.753
 
 
 
 
 1.216.958
 
 
 
 
 1.250.760
 
 
 
 
 1.149.725
 
 
 
 
 1.172.446
 
 
 
 
 ‒ 22.721
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 923.215
 
 
 
 
 913.550
 
 
 
 
 1.101.220
 
 
 
 
 1.131.218
 
 
 
 
 1.024.396
 
 
 
 
 1.049.574
 
 
 
 
 ‒ 25.178
 
 
 
 
 
 Hoofdbekostiging
 
 
 669.606
 
 
 657.342
 
 
 742.322
 
 
 719.555
 
 
 605.335
 
 
 658.529
 
 
 ‒ 53.194
 
 
 
 
 
 NWO-wet en WHW
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NWO
 
 
 489.560
 
 
 475.144
 
 
 556.834
 
 
 528.488
 
 
 458.976
 
 
 521.225
 
 
 ‒ 62.249
 
 
 
 
 
 KNAW
 
 
 89.435
 
 
 89.573
 
 
 89.646
 
 
 92.728
 
 
 94.764
 
 
 89.525
 
 
 5.239
 
 
 
 
 
 KB
 
 
 90.611
 
 
 92.625
 
 
 95.842
 
 
 98.339
 
 
 51.595
 
 
 47.779
 
 
 3.816
 
 
 
 
 Aanvullende bekostiging
 
 
 253.609
 
 
 256.208
 
 
 358.898
 
 
 411.663
 
 
 419.061
 
 
 391.045
 
 
 28.016
 
 
 
 
 
 NWO Talentenontwikkeling
 
 
 161.409
 
 
 161.246
 
 
 160.885
 
 
 170.885
 
 
 165.885
 
 
 165.885
 
 
 0
 
 
 
 
 
 NWO STW
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 8.000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 NWO Grootschalige researchinfrastructuur
 
 
 55.295
 
 
 55.382
 
 
 85.380
 
 
 85.380
 
 
 55.380
 
 
 55.380
 
 
 0
 
 
 
 
 
 NWO Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek
 
 
 23.258
 
 
 25.933
 
 
 28.986
 
 
 33.751
 
 
 33.869
 
 
 26.133
 
 
 7.736
 
 
 
 
 
 Poolonderzoek
 
 
 3.147
 
 
 3.147
 
 
 3.147
 
 
 3.147
 
 
 3.147
 
 
 3.147
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 0
 
 
 
 
 
 NWO NWA
 
 
 
 
 70.000
 
 
 108.000
 
 
 150.280
 
 
 130.000
 
 
 20.280
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 22.123
 
 
 
 
 21.746
 
 
 
 
 22.549
 
 
 
 
 21.918
 
 
 
 
 23.575
 
 
 
 
 25.815
 
 
 
 
 ‒ 2.240
 
 
 
 
 
 Stichting NLBIF
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 550
 
 
 550
 
 
 566
 
 
 550
 
 
 16
 
 
 
 
 Naturalis Biodiversity Center
 
 
 6.266
 
 
 6.265
 
 
 6.265
 
 
 6.265
 
 
 6.513
 
 
 6.265
 
 
 248
 
 
 
 
 BPRC
 
 
 8.359
 
 
 9.608
 
 
 9.608
 
 
 9.608
 
 
 11.406
 
 
 9.608
 
 
 1.798
 
 
 
 
 NCWT/NEMO
 
 
 3.393
 
 
 3.366
 
 
 3.366
 
 
 3.366
 
 
 3.460
 
 
 3.366
 
 
 94
 
 
 
 
 STT
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 221
 
 
 0
 
 
 
 
 Stichting AAP
 
 
 1.032
 
 
 1.032
 
 
 1.032
 
 
 1.032
 
 
 1.032
 
 
 1.032
 
 
 0
 
 
 
 
 Nationale coördinatie
 
 
 1.352
 
 
 1.254
 
 
 1.507
 
 
 876
 
 
 377
 
 
 4.773
 
 
 ‒ 4.396
 
 
 
 
 Bilaterale samenwerking
 
 
 1.500
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 318
 
 
 
 
 223
 
 
 
 
 163
 
 
 
 
 248
 
 
 
 
 524
 
 
 
 
 340
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 318
 
 
 223
 
 
 163
 
 
 248
 
 
 524
 
 
 340
 
 
 184
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 291
 
 
 
 
 950
 
 
 
 
 673
 
 
 
 
 918
 
 
 
 
 1.317
 
 
 
 
 842
 
 
 
 
 475
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 291
 
 
 286
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
 
 
 
 664
 
 
 673
 
 
 918
 
 
 1.317
 
 
 840
 
 
 477
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 813
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Nationaal contactpunt Kaderprogramma
 
 
 813
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan internationale organisaties
 
 
 
 
 93.379
 
 
 
 
 98.284
 
 
 
 
 92.353
 
 
 
 
 96.458
 
 
 
 
 99.913
 
 
 
 
 95.875
 
 
 
 
 4.038
 
 
 
 
 
 EMBC
 
 
 832
 
 
 853
 
 
 918
 
 
 941
 
 
 1.228
 
 
 941
 
 
 287
 
 
 
 
 EMBL
 
 
 5.016
 
 
 5.198
 
 
 5.176
 
 
 5.227
 
 
 5.241
 
 
 5.227
 
 
 14
 
 
 
 
 ESA
 
 
 31.061
 
 
 31.065
 
 
 31.065
 
 
 32.783
 
 
 31.146
 
 
 31.065
 
 
 81
 
 
 
 
 CERN
 
 
 44.937
 
 
 49.891
 
 
 44.199
 
 
 46.278
 
 
 50.531
 
 
 46.168
 
 
 4.363
 
 
 
 
 ESO
 
 
 9.044
 
 
 8.773
 
 
 8.425
 
 
 8.626
 
 
 9.081
 
 
 9.902
 
 
 ‒ 821
 
 
 
 
 NTU/INL
 
 
 2.489
 
 
 2.504
 
 
 2.570
 
 
 2.603
 
 
 2.686
 
 
 2.572
 
 
 114
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 722
 
 
 
 
 3.793
 
 
 
 
 504
 
 
 
 
 1.375
 
 
 
 
 154
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven in 2020 ligt € 22,7 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De lagere realisatie van de uitgaven wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het instrument bekostiging. De realisatie van de verplichtingen zijn per saldo € 1,9 miljoen lager dan verwacht.
 Bekostiging
 Het Ministerie van OCW bekostigt de nationale onderzoeksinstellingen NWO, KNAW en Koninklijke Bibliotheek (KB). Hiermee stelt de Minister deze organisaties in staat om binnen de wettelijke kaders en in lijn met de vierjaarlijkse strategie van de instellingen hun missies en doelstellingen te realiseren. Deze missies en doelstellingen zijn gericht op het bevorderen van de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek in Nederland en het initiëren en stimuleren van nieuwe ontwikkelingen daarin.
 
 De bekostiging is per saldo met € 25,2 miljoen verlaagd. Oorzaak hiervan is:
 
 
 •
 overheveling van NWO-onderzoekmiddelen naar universiteiten voor enerzijds de SEO-regeling en anderzijds de sectorplannen bèta en techniek/natuur- en scheikunde en Social Sciences Humanities. Dit in opvolging van het advies van de commissie Van Rijn;
 
 
 •
 diverse interne overboekingen op het KNAW-budget voor het uitvoeren van hun wettelijke taak (€ 5,2 miljoen);
 
 
 •
 diverse interne overboekingen op het KB-budget voor het uitvoeren van hun wettelijke taak (€ 3,8 miljoen);
 
 
 •
 diverse interne en interdepartementale overboekingen ten behoeve van het Nationaal Regie-orgaan Onderwijsonderzoek (€ 7,7 miljoen);
 
 
 •
 diverse interne en departementale overboekingen ten behoeve van de Nationale Wetenschapsagenda (€ 20,3 miljoen).
 
 
 
 Subsidies
 
 Voor het stimuleren en realiseren van de centrale doelstelling van het Onderzoek en Wetenschapsbeleid worden subsidies verstrekt aan stichtingen en centra met een specifieke rol in de kennisinfrastructuur. Het gaat hier onder andere om bijdragen aan:
 
 
 •
 Naturalis Biodiversity Center voor onderzoek naar biodiversiteit en instandhouding van de nationale grootschalige infrastructuur voor biodiversiteitsonderzoek;
 
 
 •
 Biomedical Primate Research Centre (BPRC) voor het primatenonderzoek en de huisvesting van primaten en subsidie aan de Stichting AAP voor het verzorgen van de opvang van de BPRC chimpansees;
 
 
 •
 Stichting Nationaal Centrum voor Wetenschap- en Techniekpromotie (NCWT) voor het beheren en ontwikkelen van NEMO Science Museum en NEMO Kennislink, het organiseren van het festival Weekend van de Wetenschap en het ondersteunen van gerelateerde landelijke activiteiten op het gebied van wetenschaps- en technologiecommunicatie en -educatie.
 
 
 
 Opdrachten
 Voor de beleidsontwikkeling worden opdrachten verstrekt voor het uitvoeren van diensten. Het gaat hierbij met name om opdrachten voor beleidsgericht onderzoek en evaluaties.
 Bijdrage aan agentschappen
 De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert een opdracht uit voor het ondersteunen en stimuleren van een zo groot mogelijke Nederlandse participatie in het EU-Kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie "Horizon 2020". Team Internationale Research- en Innovatiesamenwerking (IRIS) bij de RVO is het Nationaal Contactpunt Kaderprogramma in Nederland.
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 Hieronder vallen contributies aan grote internationale onderzoeksorganisaties EMBC, EMBL, ESA, CERN en ESO. Door deelname van Nederland aan deze intergouvernementele organisaties krijgen de Nederlandse wetenschappelijke onderzoekers toegang tot unieke grootschalige onderzoeksfaciliteiten en internationale netwerken van toponderzoekers. Deze deelname is mede van groot belang voor het functioneren van Nederlands nationale onderzoeksbestel.
 Ontvangsten
 De ontvangsten betreffen terugvorderingen bij instellingen en andere subsidieontvangers als gevolg van eindafrekeningen op, in eerdere jaren, toegekende subsidies. In 2020 is een aantal oudere subsidies verantwoord waar bij een enkele subsidieverantwoording sprake was van een overschot aan ontvangen subsidie. Dit overschot is conform afspraken teruggevorderd.
 
 
 
 
 4.13
 Beleidsartikel 25 Emancipatie
 
 
 
 A.
 Algemene doelstelling
 
 Het realiseren van gendergelijkheid en gelijkheid wat betreft seksuele oriëntatie, genderidentiteit en geslacht in de Nederlandse samenleving. Dit dient te geschieden op in ieder geval de terreinen: onderwijs, veiligheid, gezondheid, arbeidsmarkt, media, politiek, recht en leefvormen.
 
 
 
 B.
 Rol en verantwoordelijkheid
 
 De rol van de Minister is primair het wegnemen van belemmeringen voor gender- en LHBTI-gelijkheid (lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen, transgender personen en intersekse personen) en het bevorderen dat relevante wet- en regelgeving waar nodig wordt aangepast. Daarnaast heeft de Minister, vaak samen met de maatschappelijke instellingen, een rol in het agenderen, coördineren, aanjagen en in het ontsluiten van kennis en expertise.
 Financieren
 De Minister biedt financiële ondersteuning aan maatschappelijke instellingen voor gender- en LHBTI-gelijkheid en het monitoren van ontwikkelingen in de samenleving.
 Stimuleren
 Het instrument dat de Minister ter beschikking heeft, is wet- en regelgeving, zoals de Subsidieregeling gender- en LHBTI-gelijkheid 2017-2022 die vanaf 1 januari 2017 in werking is getreden. Deze regeling voorziet in het verstrekken van subsidies aan acht strategische partnerschappen voor de realisering van de doelstellingen op gender- en LHBTI-gelijkheid, die lopen van 2018 tot en met 2022. Daarnaast verstrekt de Minister projectsubsidies aan het maatschappelijk middenveld.
 Regisseren 
 Gemeenten ontvangen via decentralisatie-uitkeringen een bijdrage voor de uitvoering van de samenwerkingsafspraken over versterking en uitvoering van het lokale beleid op het gebied van gendergelijkheid en LHBTI-gelijkheid. Samen met gemeenten is in een intentieverklaring vastgelegd wat de aandachtspunten van het LHBTI-beleid zijn. Verder vult de Minister de regisserende rol in door halfjaarlijkse bestuursgesprekken met instellingen over gender- en LHBTI gelijkheid.
 Daarnaast draagt de Minister bij aan internationale samenwerking met organisaties als Europese Unie, de Raad van Europa en de Verenigde Naties.
 
 
 Kengetallen
 
 
 Tabel 58 Kengetallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetal
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Economische zelfstandigheid van vrouwen1Bron: CBS. Het cijfer van 2018 is gecorrigeerd, omdat de definitieve cijfers afwijken van de eerder gepubliceerde voorlopige cijfers.
 
 
 
 59,3%
 
 
 60,7%
 
 
 62,5%
 
 
 63,8%2Bron: CBS. Nieuwste cijfers van de Emancipatiemonitor van december 2020. Dit is een voorlopig cijfer.
 
 
 
 
 2
 
 
 Financiële onafhankelijkheid van vrouwen3Bron: CBS. Het cijfer van 2018 is nu gecorrigeerd, omdat de definitieve cijfers afwijken van de eerder gepubliceerde voorlopige cijfers.
 
 
 
 48,5%
 
 
 50,0%
 
 
 51,6%
 
 
 52,9%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 Beleidsconclusies
 
 De belangrijkste beleidsconclusies zijn genoemd in het onderdeel beleidsprioriteiten. Deze paragraaf bevat aanvullende beleidsconclusies voor het emancipatiebeleid.
 Het Ministerie van OCW zet zich in op drie samenhangende thema’s waarop zich stevige knelpunten voordoen. Het bestaande beleid daarop is voortgezet. 
 De samenhang tussen de verschillende maatregelen en hoe deze op elkaar inspelen op de arbeidsmarktpositie van vrouwen is interdepartementaal onderzocht in het IBO Deeltijdwerk. Hierin werd geconcludeerd dat een verandering omtrent de Nederlandse deeltijdcultuur alleen bewerkstelligd kan worden als er sprake is van een brede aanpak op de verschillende beleidsterreinen. Het kabinet heeft er voor gekozen om in de Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (SVK) vervolgens uit te laten werken hoe dergelijke brede, integrale aanpakken eruit kunnen zien en welke effecten deze mogelijk hebben. 
 De resultaten van het eerste jaar van de Veilige Steden, die zich inzetten om de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte (straat en uitgaansleven) te verbeteren, zijn veelbelovend. Met 12 gemeenten is deze samenhangende aanpak in 2020 en 2021 voortgezet. Sinds 2020 worden de gemeenten inhoudelijk geadviseerd en begeleid door Regioplan. 
 Het door de Nederlandse overheid opgerichte Europese LHBTI Focal Points Netwerk is op initiatief van het Ministerie van OCW en met steun van gelijkgezinde lidstaten per 2020 ingebed bij de SOGI-Unit van de Raad van Europa. 
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 59 Budgettaire gevolgen van beleid van artikel 25 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 
 13.475
 
 
 
 
 45.373
 
 
 
 
 6.003
 
 
 
 
 4.305
 
 
 
 
 3.764
 
 
 
 
 5.626
 
 
 
 
 ‒ 1.862
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 11.614
 
 
 
 
 12.363
 
 
 
 
 12.929
 
 
 
 
 12.540
 
 
 
 
 12.014
 
 
 
 
 15.167
 
 
 
 
 ‒ 3.153
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bekostiging
 
 
 
 
 
 4.198
 
 
 
 
 6.199
 
 
 
 
 8.500
 
 
 
 
 8.447
 
 
 
 
 8.447
 
 
 
 
 8.447
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Kennisinfrastructuur
 
 
 4.198
 
 
 6.199
 
 
 8.500
 
 
 8.447
 
 
 8.447
 
 
 8.447
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Vrouwenemancipatie
 
 
 2.948
 
 
 2.949
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 LHBT
 
 
 1.250
 
 
 1.250
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Gender- en LHBTI-gelijkheid
 
 
 
 2.000
 
 
 8.500
 
 
 8.447
 
 
 8.447
 
 
 8.447
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 5.985
 
 
 
 
 4.963
 
 
 
 
 3.613
 
 
 
 
 3.278
 
 
 
 
 2.333
 
 
 
 
 3.287
 
 
 
 
 ‒ 954
 
 
 
 
 
 Subsidieregeling emancipatie
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 52
 
 
 78
 
 
 ‒ 26
 
 
 
 
 
 Vrouwenemancipatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 LHBT
 
 
 
 
 
 
 52
 
 
 78
 
 
 ‒ 26
 
 
 
 
 Subsidieregeling emancipatie 2011
 
 
 5.985
 
 
 4.266
 
 
 1.844
 
 
 600
 
 
 41
 
 
 0
 
 
 41
 
 
 
 
 
 Vrouwenemancipatie
 
 
 3.846
 
 
 2.557
 
 
 1.100
 
 
 234
 
 
 41
 
 
 
 41
 
 
 
 
 
 LHBT
 
 
 2.139
 
 
 1.709
 
 
 744
 
 
 366
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Subsidieregeling Gender- en LHBTI- gelijkheid 2017-2022
 
 
 
 697
 
 
 1.769
 
 
 2.678
 
 
 2.240
 
 
 3.209
 
 
 ‒ 969
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 1.096
 
 
 
 
 1.024
 
 
 
 
 783
 
 
 
 
 815
 
 
 
 
 1.234
 
 
 
 
 1.205
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 
 
 Vrouwenemancipatie
 
 
 625
 
 
 913
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 LHBT
 
 
 471
 
 
 111
 
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Gender- en LHBTI-gelijkheid
 
 
 
 
 783
 
 
 815
 
 
 1.234
 
 
 1.205
 
 
 29
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 145
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 DUO
 
 
 145
 
 
 137
 
 
 3
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.228
 
 
 
 
 ‒ 2.228
 
 
 
 
 
 Gemeentefonds BZK
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.228
 
 
 ‒ 2.228
 
 
 
 
 
 Gender- en LHBTI-gelijkheid
 
 
 
 
 
 
 
 2.228
 
 
 ‒ 2.228
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
 
 
 
 
 190
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 30
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 LHBT
 
 
 190
 
 
 40
 
 
 30
 
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 284
 
 
 
 
 54
 
 
 
 
 53
 
 
 
 
 150
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de financiële instrumenten
 
 De realisatie van de uitgaven in 2020 ligt € 3,2 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot. De verplichtingen zijn met € 1,8 miljoen verlaagd. Bij Voorjaarsnota zijn de uitgaven met € 0,9 miljoen verlaagd en de verplichtingen met € 1,9 miljoen verlaagd. Bij Najaarsnota zijn de uitgaven met € 0,3 miljoen verhoogd en de verplichtingen met € 0,3 miljoen verhoogd. Bij Slotwet zijn de uitgaven met € 2,2 miljoen verlaagd en de verplichtingen met € 0,8 miljoen verlaagd.
 Bekostiging
 Het Ministerie van OCW bekostigt vanaf 2018 acht strategische allianties van in totaal vijftien organisaties. Het budget is in 2020 niet verhoogd. De strategische allianties zijn in 2018 gestart met de uitvoering van hun activiteitenplannen.
 Subsidies
 Voor het uitvoeren van de voornemens uit de emancipatienota 2018 ‒ 2021 zijn subsidies verleend voor activiteiten die passen bij het beoogde emancipatiebeleid. Aan instellingen kan het Ministerie van OCW projectsubsidie verstrekken voor de kosten van de uitvoering van een project dat in de Nederlandse samenleving in belangrijke mate bijdraagt aan het realiseren van gendergelijkheid of LHBTI-gelijkheid. De realisatie op dit instrument is € 0,9 miljoen lager dan oorspronkelijk begroot.
 De problematiek van Bi+ personen is vaak onzichtbaar. Uit onderzoek blijkt dat dat te maken heeft met een slechtere gezondheid, veiligheid en arbeidspositie dan heteroseksuele, lesbische en homoseksuele personen. Er is meer onderzoek nodig om zicht te krijgen op mogelijke oplossingsrichtingen voor deze problematiek. Vanaf 2020 heeft «Bi+ Nederland» zich ingezet voor een bi-inclusieve samenleving via gemeenschapsvorming, onderzoek en lobby. 
 Samen met het Ministerie van SZW heeft het Ministerie van OCW er voor gezorgd dat er binnen het programma Vakkundig aan het Werk en het NWA-programma economische veerkracht onderzoek is gedaan naar bewezen effectieve interventies om de economische zelfstandigheid van vrouwen te bevorderen. Hiermee worden gemeenten en het UWV ondersteund in hun begeleiding van vrouwen naar economische zelfstandigheid. Hierbij wordt specifiek aandacht besteed aan de vraag wat werkt voor laagopgeleide vrouwen en vrouwen met een migratie-achtergrond.
 Opdrachten
 De middelen voor opdrachten zijn o.a. besteed aan onderzoeken, monitoring en communicatie. Uit onderzoek van McKinsey en de Emancipatiemonitor is gebleken dat personeelstekorten in de zorg en het onderwijs voor een deel terug te dringen zijn als de daar werkzame vrouwen een aantal uren per week meer zouden werken. Het afgelopen jaar steunde het Ministerie van OCW daarom de stichting "Het potentieel pakken", die in deze sectoren probeert de deeltijdfactor te verhogen.
 De verkenning van de potentie van het verhogen van de deeltijdfactor in het onderwijs is in 2020 uitgevoerd om zo de arbeidstekorten in het onderwijs terug te brengen. 
 Het Ministerie van OCW heeft onderzoek laten uitvoeren hoe het transitieverlof voor transgender personen gerealiseerd kan worden, omdat bestaande verlofregelingen onvoldoende handvatten bieden hiervoor. 
 Artifical Intellligence biedt kansen om ongelijkheid te verminderen, mits er bij de ontwikkeling en toepassing oog is voor bestaande stereotypen en vooroordelen. Daarom ondersteunt het Ministerie van OCW een verkennend onderzoek door WOMEN Inc. naar risico’s en kansen van kunstmatige intelligentie voor gelijke behandeling van vrouwen op de arbeidsmarkt. 
 Ook werd in 2020 een nulmeting gedaan naar de sociale acceptatie van intersekse personen. 
 Het programma Iedereen in Beeld zet interdepartementaal in op bewustwording, dialoog, kennisontwikkeling, kennisdeling en netwerkvorming rondom inclusieve beeldvorming. Zo zijn maatregelen getroffen om de beeldbank waar het Rijk uit put diverser te maken en is onderzocht hoe burgers de beeldcommunicatie van het Rijk ervaren. Ook zijn hierin concrete aanwijzingen geformuleerd voor ambtenaren en communicatie- 
 professionals van het Rijk hoe zij inclusiever kunnen communiceren. 
 Bijdrage aan medeoverheden
 Voor actieve gemeenten op het gebied van gender- en LHBTI- emancipatiebeleid wordt via een decentralisatie-uitkering budget overgeheveld naar het Gemeentefonds. De verantwoordelijkheid voor deze middelen is belegd bij de gemeenten zelf. Een bedrag van € 0,4 miljoen is overgemaakt naar het Gemeentefonds voor 54 gemeenten in het kader van het programma «Regenboogsteden». Om gemeenten te stimuleren om de sociale veiligheid van vrouwen in de publieke ruimte te vergroten is voor het programma «Veilige steden» een bedrag van € 0,4 miljoen overgemaakt voor 12 gemeenten. Minder gemeenten dan verwacht hebben een beroep gedaan op aanvraag voor een bijdrage uit het Gemeentefonds. Hierdoor is de realisatie € 1,3 miljoen lager dan begroot.
 
 
 
 
 
 5.
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 5.1
 Niet-beleidsartikel 91 Nog onverdeeld
 
 
 Doel van dit artikel is het tijdelijk boeken van sector overschrijdende middelen. Zodra een exacte verdeling over de betrokken beleidsartikelen bekend is, worden de middelen naar deze artikelen overgeboekt. Het betreft:
 
 
 •
 loonbijstelling;
 
 
 •
 prijsbijstelling;
 
 
 •
 onvoorzien.
 
 
 
 Op deze onderdelen worden dus geen feitelijke uitgaven verantwoord.
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 60 Budgettaire gevolgen artikel 91 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting1Stand inclusief amendementen, moties, NvW en ISB
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 - programma
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 - apparaat
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 - programma
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 - apparaat
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Onvoorzien
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E.
 Toelichting op de instrumenten
 
 Het doel van dit artikel is het tijdelijk boeken van sector overstijgende middelen. Zodra een exacte verdeling over de betrokken begrotingsartikelen bekend is, worden de middelen naar de desbetreffende artikelen overgeboekt. Op dit artikel worden dus geen feitelijke uitgaven verantwoord. Dat is ook de reden dat de realisatie in bovenstaande tabel volledig op nul eindigt. Hieronder worden de artikelonderdelen nader toegelicht. Daarmee wordt inzicht gegeven in de mutaties die via dit artikel gelopen zijn.
 Loon- en prijsbijstelling
 Het budget voor 2020 blijft per saldo ongewijzigd. De toegevoegde loon- en prijsbijstelling tranche 2020 die verplicht is, is direct structureel verdeeld over de artikelen. 
 
 
 
 
 5.2
 Niet-beleidsartikel 95 Apparaat Kerndepartement
 
 
 
 D.
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 Tabel 61 A. Budgettaire gevolgen artikel 95 Apparaatsuitgaven Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting1Stand inclusief amendementen, moties, NvW en ISB
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 243.981
 
 
 
 
 234.043
 
 
 
 
 250.379
 
 
 
 
 266.515
 
 
 
 
 280.987
 
 
 
 
 277.396
 
 
 
 
 3.591
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 243.565
 
 
 
 
 234.542
 
 
 
 
 250.379
 
 
 
 
 266.317
 
 
 
 
 280.933
 
 
 
 
 277.396
 
 
 
 
 3.537
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 184.613
 
 
 189.432
 
 
 185.942
 
 
 197.662
 
 
 209.866
 
 
 210.166
 
 
 ‒ 300
 
 
 
 
 
 -eigen personeel
 
 
 
 174.681
 
 
 180.150
 
 
 177.316
 
 
 188.890
 
 
 202.862
 
 
 200.632
 
 
 2.230
 
 
 
 
 
 - inhuur externen
 
 
 
 5.880
 
 
 4.884
 
 
 5.190
 
 
 5.614
 
 
 4.185
 
 
 5.749
 
 
 ‒ 1.564
 
 
 
 
 
 - overige personele uitgaven
 
 
 
 4.052
 
 
 4.398
 
 
 3.436
 
 
 3.158
 
 
 2.819
 
 
 3.785
 
 
 ‒ 966
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 57.844
 
 
 43.979
 
 
 63.217
 
 
 67.336
 
 
 69.661
 
 
 67.230
 
 
 2.431
 
 
 
 
 
 - ICT
 
 
 
 21.721
 
 
 17.833
 
 
 23.442
 
 
 23.719
 
 
 12.414
 
 
 26.274
 
 
 ‒ 13.860
 
 
 
 
 
 - bijdrage aan SSO's
 
 
 
 19.982
 
 
 14.687
 
 
 15.121
 
 
 15.926
 
 
 22.553
 
 
 22.973
 
 
 ‒ 420
 
 
 
 
 
 - overige materiële uitgaven
 
 
 
 16.141
 
 
 11.459
 
 
 24.654
 
 
 27.691
 
 
 34.694
 
 
 17.983
 
 
 16.711
 
 
 
 
 Begrotingsreserve schatkistbankieren
 
 
 1.108
 
 
 1.131
 
 
 1.220
 
 
 1.319
 
 
 1.406
 
 
 0
 
 
 1.406
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.467
 
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 2.428
 
 
 
 
 1.980
 
 
 
 
 3.192
 
 
 
 
 567
 
 
 
 
 2.625
 
 
 
 
 
 
 Het Ministerie van OCW heeft de apparaatskosten technisch verdeeld naar instrumenten (Personeel en Materieel) op basis van de realisatiecijfers van voorgaande jaren. Het Ministerie van OCW stuurt op het totaal toegewezen budget aan de organisatieonderdelen en niet per instrument.
 Uitgaven
 
 De uitgaven voor de apparaatskosten van het Ministerie van OCW zijn in 2020 € 3,5 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting. Dit is het saldo van een groot aantal mutaties die grotendeels in de suppletoire wetten zijn toegelicht:
 
 
 •
 de personele uitgaven zijn per saldo € 0,3 miljoen lager dan begroot;
 
 
 •
 de materiële uitgaven zijn per saldo € 2,4 miljoen hoger dan begroot. Er is een grote verschuiving zichtbaar van ‘ICT’ naar ‘overige materiële uitgaven’. Dit komt doordat de ICT-werkplek niet langer door een marktpartij wordt beheerd, maar door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Hierdoor worden de uitgaven niet meer als ICT-uitgaven gezien, maar als uitgaven voor inbesteding en dat valt onder het instrument ‘overige materiële uitgaven’;
 
 
 •
 de ontvangen risicopremie in 2020 bedraagt € 1,4 miljoen. Het Ministerie van OCW staat garant voor onderwijsinstellingen en rijksmusea die bij de Staat lenen (schatkistbankieren). Voor het risico dat het Ministerie van OCW hierdoor loopt, wordt een vergoeding (risicopremie) ontvangen. Deze premie wordt (via een desaldering) toegevoegd aan de begrotingsreserve schatkistbankieren. In de saldibalans is bij de post begrotingsreserve voor risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen een tabel opgenomen met de stand en de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserve.
 
 
 
 Ontvangsten
 De realisatie van de ontvangsten is in 2020 € 2,6 miljoen hoger dan geraamd. Dit wordt voor het grootste deel veroorzaakt doordat het Ministerie van OCW garant staat voor onderwijsinstellingen en rijksmusea die bij de Staat lenen (schatkistbankieren). Voor het risico dat het Ministerie van OCW hierdoor loopt, ontvangt zij een vergoeding (risicopremie). De ontvangen risicopremie in 2020 bedraagt € 1,4 miljoen. Daarnaast betreft het voor € 0,8 miljoen een teruggave van het CIBG: bij de eindafrekening 2019 bleek dat het CIBG minder kosten had gemaakt voor de ontwikkeling en beheer van het lerarenregister en schoolleidersregister. Dit hebben ze in 2020 teruggestort naar het Ministerie van OCW. Voor de rest betreft het ontvangsten op vorderingen van vorig jaar die pas in dit jaar zijn ontvangen. 
 
 Tabel 62 B. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en Zelfstandige Bestuursorganen/Rechtspersonen met een wettelijke taak (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven Ministerie
 
 
 
 
 243,6
 
 
 
 
 234,5
 
 
 
 
 250,4
 
 
 
 
 266,3
 
 
 
 
 280,9
 
 
 
 
 277,4
 
 
 
 
 3,5
 
 
 
 
 
 Kerndepartement
 
 
 135,9
 
 
 131,8
 
 
 143,1
 
 
 154,7
 
 
 160,8
 
 
 171,3
 
 
 ‒ 10,5
 
 
 
 
 Rijksdienst Cultureel Erfgoed
 
 
 34,6
 
 
 32,9
 
 
 34,9
 
 
 36,8
 
 
 42,0
 
 
 35,1
 
 
 6,9
 
 
 
 
 Inspectie van het Onderwijs
 
 
 64,0
 
 
 61,5
 
 
 64,6
 
 
 66,5
 
 
 66,7
 
 
 63,4
 
 
 3,3
 
 
 
 
 Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed
 
 
 2,3
 
 
 2,4
 
 
 2,3
 
 
 2,5
 
 
 3,7
 
 
 2,4
 
 
 1,3
 
 
 
 
 Onderwijsraad
 
 
 2,9
 
 
 2,3
 
 
 2,2
 
 
 2,4
 
 
 2,4
 
 
 2,4
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Raad voor Cultuur
 
 
 2,5
 
 
 2,5
 
 
 2,0
 
 
 2,2
 
 
 4,0
 
 
 2,2
 
 
 1,8
 
 
 
 
 Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid
 
 
 1,4
 
 
 1,1
 
 
 1,3
 
 
 1,2
 
 
 1,3
 
 
 0,6
 
 
 0,7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatskosten agentschappen
 
 
 
 
 356,4
 
 
 
 
 351,4
 
 
 
 
 365,6
 
 
 
 
 360,0
 
 
 
 
 366,0
 
 
 
 
 346,0
 
 
 
 
 20,0
 
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 313
 
 
 314
 
 
 327
 
 
 319
 
 
 324
 
 
 303
 
 
 21
 
 
 
 
 Nationaal Archief
 
 
 43
 
 
 37
 
 
 39
 
 
 41
 
 
 42
 
 
 43
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal apparaatskosten ZBO’s en RWT's
 
 
 
 
 110
 
 
 
 
 134
 
 
 
 
 362
 
 
 
 
 375
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 ‒ 352
 
 
 
 
 
 Stichting Fonds voor de Podiumkunsten
 
 
 4,4
 
 
 6,1
 
 
 7,0
 
 
 7,9
 
 
 nnb
 
 
 6,3
 
 
 ‒ 6,3
 
 
 
 
 Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie
 
 
 1,9
 
 
 2,6
 
 
 2,8
 
 
 3,5
 
 
 nnb
 
 
 3,1
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Stichting Mondriaanfonds
 
 
 2,2
 
 
 2,9
 
 
 3,2
 
 
 3,2
 
 
 nnb
 
 
 3,6
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Filmfonds
 
 
 2,6
 
 
 3,9
 
 
 4,3
 
 
 4,5
 
 
 nnb
 
 
 3,5
 
 
 ‒ 4
 
 
 
 
 Stichting Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie
 
 
 1,1
 
 
 1,9
 
 
 2,0
 
 
 2,6
 
 
 nnb
 
 
 2,0
 
 
 ‒ 2,0
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Letterenfonds
 
 
 1,1
 
 
 2,7
 
 
 2,8
 
 
 3,1
 
 
 nnb
 
 
 2,6
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 Bureau Architectenregister
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 0,0
 
 
 nnb
 
 
 0,0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stichting Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties (Mediafonds)
 
 
 1,7
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Commissariaat voor de Media (CvdM)
 
 
 5,3
 
 
 7,4
 
 
 6,6
 
 
 4,9
 
 
 nbb
 
 
 4,7
 
 
 ‒ 4,7
 
 
 
 
 Nederlandse Publieke Omroep (NPO)
 
 
 2,6
 
 
 1,5
 
 
 2,1
 
 
 2,4
 
 
 2,6
 
 
 2,6
 
 
 0,0
 
 
 
 
 Stichting Regionale Publieke Omroep (RPO)
 
 
 0,0
 
 
 1,5
 
 
 1,0
 
 
 1,0
 
 
 nnb
 
 
 1,0
 
 
 ‒ 1,0
 
 
 
 
 Nederlands Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO)
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW)
 
 
 13,5
 
 
 14,1
 
 
 54,2
 
 
 56,7
 
 
 nnb
 
 
 53,9
 
 
 ‒ 53,9
 
 
 
 
 Koninklijke Bibliotheek (KB)
 
 
 26,5
 
 
 36,7
 
 
 63,1
 
 
 60,7
 
 
 nbb
 
 
 62,5
 
 
 ‒ 62,5
 
 
 
 
 Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
 
 
 41,6
 
 
 47,4
 
 
 208,0
 
 
 219,1
 
 
 nbb
 
 
 203,6
 
 
 ‒ 203,6
 
 
 
 
 Stichting Participatiefonds
 
 
 2,3
 
 
 2,1
 
 
 2,0
 
 
 2,0
 
 
 nnb
 
 
 2,0
 
 
 0
 
 
 
 
 Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)
 
 
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 Stichting Vervangingsfonds
 
 
 3,0
 
 
 2,8
 
 
 2,7
 
 
 2,7
 
 
 nnb
 
 
 2,7
 
 
 0
 
 
 
 
 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
 
 
 0,6
 
 
 0,5
 
 
 0,6
 
 
 1
 
 
 nnb
 
 
 1
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6.
 Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 Inleiding 
 De bedrijfsvoering, inclusief het begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering binnen het Ministerie van OCW, is op orde. De financiële overzichten geven een getrouw beeld van de uitkomsten van de begrotingsuitvoering. 
 Paragraaf 1 – Uitzonderingsrapportage 
 Rechtmatigheid
 De verantwoording in het departementale jaarverslag is in overeenstemming met de begrotingswetten, de Europese regelgeving, Nederlandse wetten, algemene maatregelen van bestuur en in ministeriële regelingen opgenomen bepalingen. Voor de bepaling van fouten en onzekerheden is de rijksbrede normering toegepast. Rapporteren over onrechtmatigheden is verplicht als deze onrechtmatigheden meer bedragen dan de betreffende tolerantiegrens. Dit geldt voor artikel 9 en voor de afgerekende voorschotten.
 Bij artikel 9, arbeidsmarkt- en personeelsbeleid, bedraagt de tolerantiegrens voor fouten en onzekerheden in de aangegane verplichtingen € 17,4 miljoen. Bij dit artikel wordt in 2020 de tolerantiegrens overschreden als gevolg van een onzekerheid ten aanzien van de rechtmatigheid van de aangegane verplichtingen van € 32,8 miljoen voor de Regeling aanpak personeelstekort. Deze onzekerheid heeft betrekking op het controlebeleid ten aanzien van deze regeling. Ondanks deze financiële onzekerheid heeft het ministerie wel op stelselniveau voldoende inzicht in uitvoering van de regeling omdat de instellingen via een tussenrapportage aangeven hoe de uitvoering loopt. Daarnaast wordt een monitor door een onafhankelijk onderzoeksbureau gestart naar de effecten van de regeling. Op deze wijze kan het ministerie zich goed inhoudelijk verantwoorden over effecten van de regeling.
 De tolerantiegrens voor fouten en onzekerheden in de afgerekende voorschotten bedraagt € 112,5 miljoen. Het totaal bedrag van de fouten en onzekerheden komt uit op €155,8 miljoen. Hiervan heeft € 119,2 miljoen betrekking op onzekerheden ten aanzien van vaststellingen van afgerekende voorschotten uit eerdere jaren en € 29,0 miljoen op afgerekende voorschotten uit meer recente jaren. Voor deze vaststellingen ontbreekt informatie waarmee de rechtmatigheid van de bestedingen kan worden vastgesteld. 
 
 Tabel 63 Overzicht overschrijdingen rapporteringstoleranties fouten en onzekerheden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1) Rapporterings-tolerantie
 
 
 (2) Verantwoord bedrag in € (omvangsbasis)
 
 
 (3) Rapporterings-tolerantie voor fouten en onzekerheden in €
 
 
 (4) Bedrag aan fouten in €
 
 
 (5) Bedrag aan onzekerheden in €
 
 
 (6) Bedrag aan fouten en onzekerheden in €
 
 
 (6a) Bedrag aan fouten en onzekerheden gerelateerd aan noodmaatregelen in €
 
 
 (7)Percentage aan fouten en onzekerheden t.o.v. verantwoord bedrag = (6)/(2)*100%
 
 
 (7a)Percentage aan fouten en onzekerheden t.o.v. verantwoord bedrag gerelateerd aan noodmaatregelen = (6a)/(2)*100%
 
 
 
 
 
 
 Artikel 9 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid Verplichtingen
 
 
 € 173,8 mln.
 
 
 € 17,4 mln.
 
 
 € 0,5 mln.
 
 
 € 32,8 mln.
 
 
 € 33,3 mln.
 
 
 € 0,0 mln.
 
 
 19,2%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Afgerekende voorschotten
 
 
 € 2.250,4 mln.
 
 
 € 112,5 mln.
 
 
 € 2,7 mln.
 
 
 € 153,1 mln.
 
 
 € 155,8 mln.
 
 
 € 0,0 mln.
 
 
 6,9%
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
 Er zijn geen bijzonderheden te melden. 
 Begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering
 De bedrijfsvoering, inclusief het begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering binnen het Ministerie van OCW, is op orde. 
 De Algemene Rekenkamer (AR) heeft in het verantwoordingsonderzoek over 2019 drie onvolkomenheden geconstateerd, te weten bij de informatiebeveiliging bij het departement, bij het begrotingsbeheer van verplichtingen en bij het autorisatiebeheer Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Het Ministerie van OCW heeft in 2020 voortgang geboekt in het oplossen van deze onvolkomenheden. Hieronder volgt de status.
 Informatiebeveiliging kerndepartement 
 In haar verantwoordingsonderzoeken over 2018 en 2019 constateerden zowel de AR als de Auditdienst Rijk (ADR) tekortkomingen in de informatiebeveiliging van het Ministerie van OCW. Om deze tekortkomingen op te lossen, hebben de AR en ADR concrete aanbevelingen gedaan. In 2020 is een projectgroep aan de slag gegaan om de aanbevelingen van de ADR en AR voor het Ministerie van OCW op te pakken. De projectgroep heeft in 2020 een aantal producten opgeleverd die de basis vormen voor de verdere belegging van het onderwerp in de organisatie.
 Zo is voor de informatievoorziening de Informatiebeveilingsvisie (IB-visie) vastgesteld door de bestuursraad (MT-OCW). Daarnaast heeft de werkgroep op basis van de IB-visie het informatiebeveiligingsbeleid geactualiseerd, een procedure voor incidentrespons gemaakt, een jaarplan voor 2021 opgesteld, een overzicht van processen en systemen opgeleverd en is de werkgroep met een voorstel voor een governance structuur gekomen. Voor de aanbevelingen van de AR over het gebrek aan sturingsmodel en het beschikken over onvoldoende actuele informatie op informatiebeveiliging zal, vanaf 2021, een informatiebeveiliging expertteam de directies en dienstonderdelen actief gaan ondersteunen bij de uitvraag informatiebeveiliging. Het doel is het ophalen van de sturingsinformatie die nu nog ontbreekt.
 Het MT-OCW is in 2020 diverse malen geïnformeerd over de stand van zaken op het gebied van informatiebeveiliging in de organisatie. En de bovengenoemde producten zijn in december 2020 voorgelegd en akkoord bevonden door het MT-OCW en vormen - zoals gezegd - de basis waarop in 2021 zal worden door- en uitgewerkt. In het jaarplan 2021 is een aantal concrete acties neergelegd dat in 2021 wordt uitgevoerd. Het jaar 2021 wordt gezien als een transitiejaar naar structurele belegging van informatiebeveiliging in de organisatie.
 Begrotingsbeheer verplichtingen 
 Het begrotingsbeheer van de verplichtingen is door de AR over 2019 ook als een onvolkomenheid beoordeeld. Het Ministerie van OCW onderkent het belang van een goed begrotingsbeheer en het budgetrecht van de Tweede Kamer. Het Ministerie van OCW heeft om die reden extra aandacht gegeven aan het begrotingsbeheer op de verplichtingen. In 2020 heeft het Ministerie van OCW met name ingezet op voorlichting, kennis delen en verbeterde informatievoorziening ten behoeve van analyse van en het gesprek over de tijdigheid en volledigheid van het verplichtingenbeheer. Deze mix van instrumenten waarop ingezet is, heeft ertoe geleid dat het begrotingsbeheer op de verplichtingen in 2020 zo veel mogelijk in overeenstemming met de voorschriften heeft plaatsgevonden. Bij de Slotwet is er één beleidsmatige mutatie geweest welke slechts gering het artikelbudget heeft overschreden.
 Autorisatiebeheer Dienst Uitvoering Onderwijs 
 Door de AR is over 2019 vastgesteld dat de onvolkomenheid op autorisatiebeheer bij DUO nog niet was opgelost. In 2020 heeft DUO doorgezet door hoge prioriteit te geven aan verdere verbetering van het in control komen op autorisatiebeheer. Ondanks alle vooruitgang is DUO er nog niet en zal er in ook in 2021 nog veel gedaan moeten worden om te borgen dat medewerkers alleen toegang hebben tot die systemen die ze nodig hebben voor hun taken en waarvoor ze geautoriseerd zijn.
 Deze onvolkomenheid heeft geleid tot toegenomen awareness en aandacht vanuit het management. In 2020 zijn hierdoor grote stappen gezet. Conform een ingerichte planning- en-controlcyclus (PDCA) zijn diverse activiteiten DUO-breed uitgevoerd. Zo zijn voor alle systemen een risicoclassificatie en een autorisatiematrix opgesteld en zijn er controles op toegang tot applicaties/systemen uitgevoerd en op autorisaties binnen systemen. Hierdoor zijn diverse, veelal verouderde, autorisaties ingetrokken. DUO trekt ook de conclusie dat de kwaliteit van deze acties nog beter moet. Hier zal in 2021 verder aan gewerkt worden. Dit is ook belangrijk om het spoor waar DUO voor de toekomst op inzet succesvol te implementeren. De huidige werkzaamheden om een goed autorisatiebeheer te krijgen, zijn arbeidsintensief. DUO zet daarom in op de implementatie van tooling en processen om het autorisatiebeheer binnen DUO te verbeteren en op orde te houden. In 2020 is hiervoor de tooling ingericht en de eerste directie zal begin 2021 overgaan op de nieuwe werkwijze. Zodra dit aantoonbaar goed gegaan is, zal in het vervolg van 2021 en deels in 2022 de gehele DUO organisatie op deze werkwijze overgaan.
 Overige aspecten van de bedrijfsvoering
 Er zijn geen bijzonderheden te melden.
 Paragraaf 2 - Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
 Effecten COVID-19 
 COVID-19 heeft veel effect gehad op de medewerkers van het Ministerie van OCW. Het heeft veel gevraagd aan flexibiliteit en doorzettingsvermogen. Binnen korte tijd werkten nagenoeg alle medewerkers van het ministerie vanuit huis. De dienstverlening door DUO, het Nationaal Archief en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is in belangrijke mate vanuit huis ‘gewoon’ doorgegaan. Tegelijkertijd heeft het Ministerie van OCW hierbij onder grote politieke en maatschappelijke druk maatregelen op al haar beleidsterreinen ontwikkeld. Het toezicht door de Inspectie van het Onderwijs is tijdelijk aangepast: meer op basis van signalen en risico-inschatting. Binnen DUO heeft het langdurig thuiswerken een negatieve invloed gekregen op de snelheid waarmee de teams hun werk hebben kunnen uitvoeren. Bij de ICT-teams speelt dit in het bijzonder. Verder is de werving en selectie moeizamer gebleken waardoor DUO minder heeft kunnen opschalen dan beoogd en minder externen heeft kunnen vervangen door internen. Er is hierdoor een risico dat vervangingen en onderhoud van applicaties niet tijdig kunnen worden uitgevoerd en duurder worden dan gepland. De lange duur van het thuiswerken en alle aanvullende werkzaamheden voor COVID-19 brengen ook risico's met zich mee voor het welzijn van alle medewerkers van het ministerie. Er wordt daarom op verschillende manieren geïnvesteerd in het welzijn en de motivatie van de medewerkers. 
 Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O)
 M&O-risico's en ontwikkelingen betreffende het M&O-beleid
 Op grond van de Comptabiliteitswet 2016 dienen ministeries in het kader van het M&O-beleid toe te zien op het financieel beheer van de subsidiestroom. De AR heeft in haar verantwoordingsonderzoek over 2019 een aandachtspunt geformuleerd over de aanbestedingsregels zoals deze in de controleprotocollen zijn opgenomen. Daarnaast zijn in een paar controleprotocollen de aanbestedingsregels niet opgenomen. In overleg met de AR is afgesproken dat voor 2021 de aanbestedingsregels in alle controleprotocollen worden opgenomen. Daarnaast onderzoekt het Ministerie van OCW in 2021 de mogelijkheden om de verschillende controleprotocollen te harmoniseren.
 Externe risico’s op M&O-gebruik
 Het Ministerie van OCW heeft als uitgangspunt regelgeving tot stand te brengen die zo min mogelijk gevoelig is voor fraude, misbruik of oneigenlijk gebruik. Jaarlijks worden de risico’s op M&O-gebruik geïnventariseerd. Waar nodig wordt het voorlichtings-, controle-, sanctie- en/of evaluatiebeleid aangescherpt, daarbij de wenselijkheid en doelmatigheid van deze middelen in ogenschouw nemend. Hierbij zijn ook de regelingen meegenomen die specifiek zijn ingevoerd voor het mitigeren van de gevolgen van het coronavirus. 
 Inhaal- en ondersteuningsprogramma’s onderwijs
 De subsidieregeling inhaal- en ondersteuningsprogramma’s onderwijs is een belangrijke steunmaatregel die het Ministerie van OCW in 2020 getroffen heeft naar aanleiding van de coronacrisis. Met de regeling bieden we leerlingen en studenten extra ondersteuning vanwege leer- en ontwikkelachterstanden of studievertraging veroorzaakt door de coronacrisis. Op verzoek van de Tweede Kamer heeft het ministerie deze regeling in maart 2021 met terugwerkende kracht aangepast door de verantwoordingsvereisten voor alle subsidieontvangers te versoepelen naar het lichte verantwoordingsregime. Dit om de administratieve lasten bij de instellingen te beperken. Ook bij deze regeling, is net als bij de Regeling aanpak personeelstekort in paragraaf 1, sprake van een onzekerheid ten aanzien van de rechtmatigheid van de aangegane verplichtingen (€ 234,2 miljoen). Deze onzekerheid heeft betrekking op het controlebeleid bij deze regeling. Ondanks deze financiële onzekerheid heeft het ministerie wel op stelselniveau voldoende inzicht in uitvoering van de regeling omdat er een evaluatieonderzoek wordt gestart naar de effecten (output en outcome) van de inhaal- en ondersteuningsprogramma’s. Op deze wijze kan het ministerie zich goed inhoudelijk verantwoorden over effecten van de regeling.
 Restrisico’s op M&O-gebruik
 In sommige gevallen zijn de getroffen beheersmaatregelen niet voldoende om M&O-gebruik geheel uit te sluiten, bijvoorbeeld wanneer de kosten van controles hoger zijn dan de baten of de wettelijke mogelijkheden begrensd zijn. Er is dan sprake van restrisico oftewel restant M&O. Dit is de gevoeligheid voor M&O-gebruik die (bewust) overblijft nadat alle adequate maatregelen ten aanzien van voorlichting, controle, sanctie en evaluatie zijn getroffen. 
 Onderstaande tabel beschrijft per begrotingsartikel de geldstromen met restant M&O dat overblijft na inzet van beheersmaatregelen als aan het betreffende begrotingsartikel een restant M&O kleeft groter dan € 1 miljoen. Tevens is het totaal aan restrisico van de geldstromen met een restant M&O groter dan € 1 miljoen als percentage weergeven van de totale uitgaven op artikelniveau.
 
 Tabel 64 Restant Misbruik en Oneigenlijk gebruik
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag
 (x € 1 miljoen)
 
 
 Percentage restant M&O > € 1 miljoen (van de totale uitgaven per artikel)
 
 
 
 
 
 
 
 Artikel 11: Studiefinanciering
 
 
 
 
 
 
 
 Aanvullende beurs
 
 
 35,7
 
 
 0,69%
 
 
 
 
 Uitwonende beurzen
 
 
 5,01Het betreft een geïmporteerd restrisico voor het Ministerie van OCW.
 
 
 0,10%
 
 
 
 
 
 Artikel 12: Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 
 
 
 
 
 Uitwonende beurzen
 
 
 4,2
 
 
 6,05%
 
 
 
 
 
 Hieronder volgt een toelichting op de geldstromen met een restant M&O groter dan € 1 miljoen.
 Aanvullende beurs
 Studenten kunnen in aanmerking komen voor de aanvullende beurs. De hoogte van de beurs hangt mede af van het ouderlijk inkomen. Wanneer ouders in Nederland wonen, is het risico op misbruik beperkt. De Belastingdienst beheert het inkomensgegeven uit het basisregister inkomen. DUO is bevoegd deze inkomensgegevens van de Belastingdienst te gebruiken en is ook afhankelijk van deze gegevens. In 2020 is in totaal € 849,1 miljoen aan aanvullende beurs verstrekt. Daarvan heeft € 45,3 miljoen betrekking op studenten met ouders in het buitenland (circa 16 duizend). DUO vraagt de bewijsstukken bij de ouders zelf of bij de student op, maar de juistheid en volledigheid van het opgegeven buitenlands inkomen is niet volledig met zekerheid vast te stellen door DUO. Uitzondering hierop zijn de voormalige Nederlandse Antillen (€ 9,6 miljoen), waar dit wel mogelijk is. Hierdoor is sprake van restrisico bij studenten met een aanvullende beurs met ouders in het buitenland van € 35,7 miljoen.
 Studiefinanciering en Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage, uitwonenden
 Op grond van de Wet studiefinanciering 2000 (WSF 2000) en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) komt een deel van de studerenden in aanmerking voor een hogere beurs wanneer ze uitwonend zijn. Dit geldt alleen voor mbo-studenten en voor studenten hoger onderwijs die niet onder het studievoorschot vallen. In 2020 is de basisbeurs voor een uitwonende mbo-student € 277,84 per maand (en voor een thuiswonende mbo-student € 85,13 per maand). De totale uitgaven aan uitwonende beurzen bedroegen in 2020 € 148,5 miljoen (WSF 2000). 
 Bij de vaststelling van de studiefinanciering wordt nu uitgegaan van het adres in de Basis Registratie Personen (BRP), maar niet alle studerenden wonen daadwerkelijk op het geregistreerde adres. Daarom worden fysieke controles op het opgegeven woonadres uitgevoerd, zodat het risico op misbruik van de uitwonendenbeurs wordt beperkt. Er stonden in 2020 1.100 controles gepland op basis van een risicoprofiel. In verband met COVID-19 zijn deze controles tijdelijk stopgezet en later weer opgepakt. Hierdoor is het nog onduidelijk of dit aantal is gerealiseerd. Er worden nog steeds controles uitgevoerd waardoor er mogelijk een verschuivingseffect optreedt. In ruim 300 (30%) gevallen is vastgesteld (voor bezwaar en beroep) dat de studerende niet op het in de BRP geregistreerde adres woonachtig was. Studenten moeten de onterecht ontvangen studiefinanciering terugbetalen en krijgen een boete opgelegd.
 Het bovenstaande betreft studerenden die in Nederland wonen. Studenten met een woonadres in België of Duitsland, de grensbewoners, zijn uitgesloten van controle indien hun ouders op meer dan 120 km van de studieplaats van de student woonachtig zijn. Hiermee is een restant M&O gemoeid van € 668.580. Bij studenten met een buitenlands woonadres buiten de grensgebieden wordt anders gecontroleerd. Er wordt gecontroleerd of de student aan de instelling in het buitenland is ingeschreven. Indien dat zo is, wordt er aangenomen dat hij in het buitenland woonachtig is. Omdat er geen adrescontrole plaatsvindt, is er voor studerenden in het buitenland een (aanvaardbaar) restrisico. 
 Als gevolg van de maatregelen van de afgelopen jaren om misbruik met de uitwonendenbeurs aan te pakken en als gevolg van het vervallen van het onderscheid tussen uit- en thuiswonenden in het studievoorschotstelsel, is dit misbruik substantieel afgenomen. Het restrisico wordt veroorzaakt door onjuiste inschrijvingen in de BRP en wordt niet aan het Ministerie van OCW toegerekend. Er is dus sprake van een geïmporteerd risico. In 2017 is een a-selecte steekproef uitgevoerd onder mbo-studenten met een uitwonendenbeurs. Op basis van dit onderzoek wordt het restrisico in het mbo ingeschat op ongeveer € 4 miljoen. In totaal (mbo en ho) resteert in 2020 nog een restrisico van ongeveer € 5 miljoen (ter vergelijking: dit was in 2014 € 17 miljoen).
 De uitwonende basistoelage die op grond van de WTOS (regeling VO18+) aan een uitwonende scholier wordt verstrekt, bedroeg in 2020 € 273,26 per maand (en voor een thuiswonende scholier € 117,20). Bij de vaststelling van de tegemoetkoming scholieren (WTOS) wordt ook het adres van de leerling geverifieerd bij de BRP. De ouders verklaren dat de leerling uitwonend is. Het adres van de ouders wordt niet standaard gecontroleerd bij de BRP. Dit adres wordt alleen vastgelegd als het inkomensafhankelijke deel van de tegemoetkoming is aangevraagd. Bij verhuizing van de leerling wordt ook gecontroleerd. In totaal bestaat in het studiejaar 2019/2020 nog een restrisico van € 4,2 miljoen. Aangezien de totale uitgaven op grond van de WTOS lager zijn dan bij artikel 11 (Studiefinanciering), vormen de uitwonende beurzen hier ook een groter deel.
 Grote lopende ICT-projecten
 Het Ministerie van OCW kende in 2020 twee ICT-projecten groter dan € 5 miljoen: Doorontwikkelen Basisregistratie Onderwijs (BRON) en ICT werkplekdienstverlening OCW. Ook zijn in 2020 zeven beheer- en onderhoudsprojecten vanuit DUO aangemeld bij het Bureau ICT-toetsing (BIT). Dit ter voorbereiding op de verruiming van de scope van het BIT van advisering over ICT-projecten naar advisering over het onderhoud en beheer van informatiesystemen per 2021. Jaarlijks rapporteert het Ministerie van OCW over deze projecten conform het daarvoor afgesproken rapportagemodel aan het Ministerie van BZK. Van alle projecten wordt de stand van zaken openbaar gemaakt via het Rijks ICT-dashboard. Voor alle projecten geldt dat Chief Information Officer (CIO)- en privacyfunctionarissen van de betreffende organisatie(onderdelen) adviseren over de risico’s voor de privacy en uitvoering. Door de advisering door CIO- en privacyfunctionarissen, maar ook door de inzet van instrumenten als «Gateway», BIT-toetsen en de OCW-risicorapportage worden dergelijke risico’s tijdig in kaart gebracht en zijn deze continu onder de aandacht. Daartoe worden in de projecten zelf ook waarborgen ingebracht om risico’s voor de uitvoering te onderkennen. De functionarissen gegevensbescherming van het Ministerie van OCW zien toe op naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Bij nieuwe wetgeving en grote ICT-projecten heeft het opstellen van Privacy Impact Assessments (PIA) een plaats gekregen. 
 Gebruik open standaarden en open source software 
 De Instructie Rijksdienst schrijft voor dat bij de aanschaf en ontwikkeling van ICT-diensten of ICT-producten in beginsel gebruik moet worden gemaakt van open standaarden van de lijst van het Forum Standaardisatie (www.forumstandaardisatie.nl). Valide afwijkingsgronden zijn opgenomen in de Instructie Rijksdienst. Als er sprake is van afwijking van de Instructie Rijksdienst dan wordt dit gemotiveerd aangegeven. Bij het Ministerie van OCW is bij meting eind 2020 geen sprake geweest van afwijking van de Instructie Rijksdienst.
 Betaalgedrag
 Het streefpercentage voor tijdig betalen is 95% van alle facturen binnen 30 dagen na datum van ontvangst van de factuur. Het Ministerie van OCW voldoet al jarenlang aan de gestelde norm. Over 2020 is het percentage tijdig betalen bij het Ministerie van OCW uitgekomen op 97,7%.
 Audit Committee
 Het afgelopen jaar is het Audit Committee (AC) drie keer digitaal bij elkaar geweest. Eén overleg van het AC is vorig jaar schriftelijk afgedaan omdat dit samenviel met de start van de verplichting tot thuiswerken. De samenstelling van het AC van het Ministerie van OCW is in 2020 gelijk gebleven. Dat betekent dat het AC gevormd wordt door de Secretaris-Generaal, als voorzitter, de leden van het MT-OCW, een afgevaardigde van de ADR, de directeur Fincancieel-Economsiche Zaken, één extern lid en een afgevaardigde van de AR (met een open stoel). In 2021 zal het AC opnieuw worden geëvalueerd en dan wordt ook bekeken of er een tweede extern lid aan het AC kan worden toegevoegd. 
 De onderwerpen die in het afgelopen jaar aan de orde zijn gekomen, hebben vooral betrekking op het departementaal jaarverslag, het samenvattend auditrapport hierbij van de ADR en het verantwoordingsonderzoek van de AR. Hierbij zijn onder andere het autorisatiebeheer en de informatiebeveiliging aan de orde gekomen. Daarnaast zijn ook het jaarwerkplan en het reviewbeleid van de Inspectie van het Onderwijs besproken en de aanpak van het Ministerie van OCW bij Inzicht in kwaliteit.
 Normenkader financieel beheer zbo’s en rwt’s 
 Het normenkader is sinds enige tijd staande praktijk en maakt daardoor onderdeel uit van het reguliere toezicht en het sturingsmodel (eigenaar, opdrachtgever en opdrachtnemer). 
 Paragraaf 3 - Belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering
 Doorontwikkeling subsidiebeheer en sturingsrelaties
 Het Ministerie van OCW heeft in 2020 verdere verbeteringen in het subsidieproces doorgevoerd. Zo is het aantal ex-ante analyses op het mogelijk verlenen van staatssteun bij een subsidieverstrekking uitgebreid. Hierdoor is het risico op ongeoorloofde vormen van staatssteun sterk afgenomen. Verder is in 2020 gestart met een traject waarbij het subsidiebeheer van de Kaderregeling in het document-management-en-workflowsysteem «Proza» wordt geoptimaliseerd. Zo is er onder andere een functionaliteit ontwikkeld die het mogelijk maakt de voortgang, de knelpunten en de stand van zaken van subsidies real-time te monitoren. Tot slot is in 2020 gevolg gegeven aan het verder verbeteren van de sturingsrelaties met sommige partijen in het veld. Dit heeft er toe geleid dat in sommige gevallen de bijhorende wijze van financiering is bijgesteld of dat het voornemen tot bijstelling is genomen.
 Datalekken bij het Ministerie van OCW en DUO
 Ook in 2020 hebben het Ministerie van OCW en DUO veel aandacht besteed aan het veilig omgaan met persoonsgegevens en het melden van datalekken. Het aantal meldingen van datalekken bij het Ministerie van OCW (exclusief DUO) is 18 geweest. Hiervan zijn er 7 bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gemeld.
 DUO heeft in 2020 in het proces datalekken verschuivingen gezien ten opzichte van 2019. Het totaal aantal meldingen nam toe tot 91 (80 in 2019). Hiervan werden er 16 (20 in 2019) meldingen bij de AP gedaan en 7 (17 in 2019) meldingen bij andere departementen. De overige 68 meldingen betroffen na onderzoek geen noodzaak tot melden. De acties in 2020 om de bewustwording te vergroten om een lek te melden en om bij voorkeur preventief te werken (ook bij twijfel melden) hebben bijgedragen aan het lagere aantal meldingen bij de AP en andere departementen. De goede koers van DUO blijkt ook uit het ADR-rapport dat eind 2020 verscheen. Het thuiswerken heeft voor zover DUO na kan gaan, geen invloed gehad op de kwantiteit van de meldingen of op het soort datalekken.
 Organisatieontwikkeling bij DUO
 DIGID-audit
 DUO geeft jaarlijks opdracht tot het uitvoeren van een DigiD-audit door een geregistreerde EDP-auditor, waarmee DUO kan aantonen dat het aan de door Logius gestelde normen voor de inzet van DigiD heeft voldaan. Naar aanleiding van de daaruit voortkomende bevindingen over 2019 heeft DUO in 2020 verbeteringen doorgevoerd. De laatste verbetermaatregel wordt begin 2021 geïmplementeerd om een en ander in lijn te krijgen met het geldende normenkader.
 Afronding Doorlichting DUO
 In 2019 heeft in samenwerking met het Ministerie van Financiën een doorlichting van DUO plaatsgevonden. Mede op basis van toezeggingen aan het Ministerie van Financiën heeft DUO de stappen uit het implementatieplan in 2020 doorgevoerd. DUO gaat ook na 2020 door met de implementatie en doorontwikkeling van de aanbevelingen. De richting waarbinnen de doorontwikkeling plaatsvindt, is Management Of Portfolio’s en SAFe 5.0. Dit zijn wereldwijd erkende en gebruikte principes en richtlijnen die als doel hebben organisaties wendbaar te maken, zodat zij in staat zijn om tijdig te kunnen inspelen op digitale ontwikkelingen. Deze principes en richtlijnen zijn geheel passend bij DUO als publieke uitvoerder. Hierbij gaat het om de sturing op de voortbrenging van producten en diensten van DUO en de interne en externe informatievoorziening daarover door DUO. Daarnaast zal nadrukkelijk aandacht zijn voor de evaluatie van het functioneren van de afstemmingsgremia tussen de directie van het Ministerie van OCW en DUO voor de gehele portfolio om te komen tot goede uitvoerbaarheid van beleid door DUO.
 
 
 
 
 
 
 
 
 C.
 JAARREKENING
 
 
 
 7.
 Departementale verantwoordingsstaat
 
 
 Tabel 65 Departementale verantwoordingsstaat 2020 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 
 
 (2)
 
 
 (3) = (2) - (1)
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 
 
 44.009.449
 
 
 
 
 42.705.112
 
 
 
 
 1.364.345
 
 
 
 
 47.291.756
 
 
 
 
 44.461.515
 
 
 
 
 1.519.484
 
 
 
 
 3.282.307
 
 
 
 
 1.756.403
 
 
 
 
 155.139
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 22.360.854
 
 
 
 
 21.093.444
 
 
 
 
 1.173.139
 
 
 
 
 24.133.382
 
 
 
 
 21.859.596
 
 
 
 
 1.323.001
 
 
 
 
 1.772.528
 
 
 
 
 766.152
 
 
 
 
 149.862
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 4.412.944
 
 
 4.679.783
 
 
 4.000
 
 
 4.993.746
 
 
 4.864.049
 
 
 5.082
 
 
 580.802
 
 
 184.266
 
 
 1.082
 
 
 
 
 6
 
 
 Hoger beroepsonderwijs
 
 
 3.476.868
 
 
 3.416.799
 
 
 1.213
 
 
 3.773.125
 
 
 3.511.341
 
 
 2.211
 
 
 296.257
 
 
 94.542
 
 
 998
 
 
 
 
 7
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 5.297.994
 
 
 5.202.998
 
 
 16
 
 
 5.730.555
 
 
 5.418.229
 
 
 15
 
 
 432.561
 
 
 215.231
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 8
 
 
 Internationaal beleid
 
 
 12.810
 
 
 12.830
 
 
 99
 
 
 21.359
 
 
 12.810
 
 
 10
 
 
 8.549
 
 
 ‒ 20
 
 
 ‒ 89
 
 
 
 
 11
 
 
 Studiefinanciering
 
 
 5.221.098
 
 
 5.221.098
 
 
 936.149
 
 
 5.171.220
 
 
 5.171.220
 
 
 1.051.508
 
 
 ‒ 49.878
 
 
 ‒ 49.878
 
 
 115.359
 
 
 
 
 12
 
 
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 77.439
 
 
 77.439
 
 
 3.872
 
 
 69.366
 
 
 69.366
 
 
 2.353
 
 
 ‒ 8.073
 
 
 ‒ 8.073
 
 
 ‒ 1.519
 
 
 
 
 13
 
 
 Lesgelden
 
 
 13.416
 
 
 13.416
 
 
 226.628
 
 
 13.664
 
 
 13.664
 
 
 252.994
 
 
 248
 
 
 248
 
 
 26.366
 
 
 
 
 14
 
 
 Cultuur
 
 
 2.351.993
 
 
 1.004.072
 
 
 494
 
 
 2.864.257
 
 
 1.356.245
 
 
 5.447
 
 
 512.264
 
 
 352.173
 
 
 4.953
 
 
 
 
 16
 
 
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 1.213.270
 
 
 1.172.446
 
 
 101
 
 
 1.211.339
 
 
 1.149.725
 
 
 154
 
 
 ‒ 1.931
 
 
 ‒ 22.721
 
 
 53
 
 
 
 
 25
 
 
 Emancipatie
 
 
 5.626
 
 
 15.167
 
 
 0
 
 
 3.764
 
 
 12.014
 
 
 35
 
 
 ‒ 1.862
 
 
 ‒ 3.153
 
 
 35
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 91
 
 
 Nog onverdeeld
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 95
 
 
 Apparaat Kerndepartement
 
 
 277.396
 
 
 277.396
 
 
 567
 
 
 280.987
 
 
 280.933
 
 
 3.192
 
 
 3.591
 
 
 3.537
 
 
 2.625
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Basis- en Voorgezet onderwijs en Media
 
 
 
 
 21.648.595
 
 
 
 
 21.611.668
 
 
 
 
 191.206
 
 
 
 
 23.158.374
 
 
 
 
 22.601.919
 
 
 
 
 196.483
 
 
 
 
 1.509.779
 
 
 
 
 990.251
 
 
 
 
 5.277
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Primair onderwijs
 
 
 11.703.253
 
 
 11.673.612
 
 
 26.961
 
 
 12.603.439
 
 
 12.226.291
 
 
 26.681
 
 
 900.186
 
 
 552.679
 
 
 ‒ 280
 
 
 
 
 3
 
 
 Voortgezet onderwijs
 
 
 8.764.097
 
 
 8.746.413
 
 
 7.391
 
 
 9.265.679
 
 
 9.135.685
 
 
 6.507
 
 
 501.582
 
 
 389.272
 
 
 ‒ 884
 
 
 
 
 9
 
 
 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
 
 
 158.120
 
 
 168.518
 
 
 9.000
 
 
 173.761
 
 
 155.273
 
 
 6.409
 
 
 15.641
 
 
 ‒ 13.245
 
 
 ‒ 2.591
 
 
 
 
 15
 
 
 Media
 
 
 1.023.125
 
 
 1.023.125
 
 
 147.854
 
 
 1.115.495
 
 
 1.084.670
 
 
 156.886
 
 
 92.370
 
 
 61.545
 
 
 9.032
 
 
 
 
 
 
 
 
 8.
 Samenvattende verantwoordingsstaat agentschappen
 
 
 Tabel 66 Samenvattende verantwoordingsstaat 2020 inzake baten-lastenagentschappen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) (bedragen x € 1.000) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1) Vastgestelde
 
 
 (2) Realisatie
 
 
 (3) Verschil realisatie en
 
 
 (4) Realisatie
 
 
 
 
 
 
 
 begroting
 
 
 
 vastgestelde begroting
 
 
 t-1
 
 
 
 
 
 Baten-lastenagentschap DUO
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 322.076
 
 
 349.559
 
 
 27.483
 
 
 337.010
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 322.076
 
 
 346.854
 
 
 24.778
 
 
 336.125
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.705
 
 
 
 
 2.705
 
 
 
 
 885
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 45.600
 
 
 41.173
 
 
 ‒ 4.427
 
 
 34.219
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 27.500
 
 
 28.241
 
 
 741
 
 
 22.125
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten-lastenagentschap NA
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 45.153
 
 
 46.315
 
 
 1.162
 
 
 43.325
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 45.153
 
 
 44.179
 
 
 ‒ 974
 
 
 43.124
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 201
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale kapitaaluitgaven
 
 
 160
 
 
 683
 
 
 523
 
 
 769
 
 
 
 
 Totale kapitaalontvangsten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 600
 
 
 
 
 
 
 
 
 9.
 Jaarverantwoording agentschap per 31 december 2020
 
 
 
 9.1
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) is de uitvoeringsorganisatie van de Rijksoverheid voor het onderwijs. DUO levert producten en diensten op het terrein van bekostiging van onderwijsinstellingen, financiering van studenten, examens, informatievoorziening alsmede diensten gericht op de verbetering van de verbinding tussen beleid en uitvoering. Daarnaast verricht DUO werkzaamheden voor overige departementen en derden. Onderdeel van DUO is de Shared Service Organisatie Noord waarbinnen het inkoopcentrum en het Overheidsdatacenter zijn ondergebracht, welke dienstverlening verricht onder meer voor het concern van het Ministerie van OCW en haar buitendiensten en andere overheidsorganen.
 
 Tabel 67 Staat van baten en lasten van het agentschap DUO (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie t-1
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 322.076
 
 
 349.524
 
 
 27.448
 
 
 334.633
 
 
 
 
 
 waarvan omzet moederdepartement
 
 
 
 243.030
 
 
 280.853
 
 
 37.823
 
 
 269.790
 
 
 
 
 
 waarvan omzet overige departementen
 
 
 
 72.623
 
 
 63.695
 
 
 ‒ 8.928
 
 
 58.663
 
 
 
 
 
 waarvan omzet derden
 
 
 
 6.423
 
 
 4.976
 
 
 ‒ 1.447
 
 
 6.180
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 669
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 0
 
 
 35
 
 
 35
 
 
 1.708
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 322.076
 
 
 
 
 349.559
 
 
 
 
 27.483
 
 
 
 
 337.010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 302.776
 
 
 323.959
 
 
 21.183
 
 
 318.561
 
 
 
 
 - Personele kosten
 
 
 213.776
 
 
 223.258
 
 
 9.482
 
 
 224.694
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 173.017
 
 
 
 
 178.031
 
 
 
 5.014
 
 
 
 167.336
 
 
 
 
 
 
 waarvan inhuur externen
 
 
 
 
 34.759
 
 
 
 
 37.953
 
 
 
 3.194
 
 
 
 46.813
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 6.000
 
 
 
 
 7.274
 
 
 
 1.274
 
 
 
 10.545
 
 
 
 
 
 - Materiële kosten
 
 
 89.000
 
 
 100.701
 
 
 11.701
 
 
 93.867
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 22.000
 
 
 
 
 27.461
 
 
 
 5.461
 
 
 
 22.975
 
 
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 
 
 23.000
 
 
 
 
 25.629
 
 
 
 2.629
 
 
 
 24.236
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 44.000
 
 
 
 
 47.611
 
 
 
 3.611
 
 
 
 46.656
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 500
 
 
 84
 
 
 ‒ 416
 
 
 91
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 17.200
 
 
 21.263
 
 
 4.063
 
 
 15.423
 
 
 
 
 - Materieel
 
 
 12.000
 
 
 11.887
 
 
 ‒ 113
 
 
 10.656
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 11.500
 
 
 11.450
 
 
 ‒ 50
 
 
 10.353
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële afschrijvingskosten
 
 
 
 
 500
 
 
 
 437
 
 
 ‒ 63
 
 
 
 303
 
 
 
 
 
 - Immaterieel
 
 
 5.200
 
 
 9.376
 
 
 4.176
 
 
 4.767
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 1.500
 
 
 1.464
 
 
 ‒ 36
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 waarvan dotaties voorzieningen
 
 
 
 1.500
 
 
 1.464
 
 
 ‒ 36
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 waarvan bijzondere lasten
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 321.976
 
 
 
 
 346.770
 
 
 
 
 24.794
 
 
 
 
 336.075
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 2.789
 
 
 
 
 2.689
 
 
 
 
 935
 
 
 
 
 
 Agentschapsdeel Vpb-lasten
 
 
 100
 
 
 84
 
 
 ‒ 16
 
 
 50
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.705
 
 
 
 
 2.705
 
 
 
 
 885
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 DUO heeft een positief resultaat van € 2,7 miljoen gerealiseerd. Het positieve resultaat wordt toegevoegd aan het eigen vermogen. Onderstaand wordt dit resultaat nader toegelicht.
 Baten
 Omzet moederdepartement
 
 Tabel 68 Omzet verantwoording agentschap
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement (x € 1 miljoen)
 
 
 280,9
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten
 
 
 280,9
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Bekostiging
 
 
 36,1
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Studiefinanciering
 
 
 96,5
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Examendiensten
 
 
 16,2
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Basisregister
 
 
 31,2
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Informatiediensten
 
 
 10,3
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Overige taken
 
 
 22,9
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Opdrachten
 
 
 50,3
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Examens Nederlands als tweede taal en staatsexamen voortgezet onderwijs
 
 
 11,8
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Shared Service Organisatie Noord
 
 
 5,6
 
 
 
 
 
 De omzet moederdepartement is € 37,8 miljoen hoger dan de oorspronkelijke begroting. Hieronder valt de dienstverlening vanuit de Shared Service Organisatie Noord (SSO-Noord) voor € 5,6 miljoen, verricht voor het moederdepartement en onder haar vallende diensten welke geen onderdeel waren van de omzet in de rijksbegroting. Daarnaast betreft het looncompensatie 2020 van € 5,5 miljoen en bijstellingen in de (basis)dienstverlening welke per saldo € 6,0 miljoen belopen, zoals de uitvoering van diverse zogenoemde overige taken (zoals digitalisering examens FACET, uitvoering eindtoets primair onderwijs, uitvoering tijdelijke regeling tegemoetkoming studenten in verband met de uitbraak COVID-19, uitvoering coulanceregeling studenten, uitvoering examens Nederlands als tweede taal en staatsexamen voortgezet onderwijs). Tevens is extra capaciteit ingezet om de telefonische bereikbaarheid voor studenten te verbeteren ten hoogte van € 3,5 miljoen. Verder is € 1,6 miljoen ingezet ter dekking van de kosten voor Categorie Management en € 2,6 miljoen voor compensatie niet gerealiseerde deregulering. Daarnaast is incidenteel nog eens € 13,0 miljoen beschikbaar gesteld voor de implementatie en uitvoering van de werkplekdienstverlening ten behoeve van het departement. Van de beschikbare middelen voor projecten is € 30,8 miljoen doorgeschoven naar 2021, mede als gevolg van het inbedden van de activiteiten doorontwikkelen BRON in de Life Cycle Management methodiek, waarbij een substantieel gedeelte van het project is geactiveerd. Daarnaast zal, als gevolg van de coronacrisis, een groot gedeelte van de voor 2020 geplande activiteiten pas in 2021 tot afronding komen. De genoemde extra omzet van € 37,8 miljoen wordt voor € 5,6 miljoen gedekt vanuit middelen die het Ministerie van OCW en de onder haar vallende diensten in haar eigen apparaatsbegroting hebben opgevoerd, € 5,5 miljoen gedekt vanuit de Voorjaarsnota 2020 en de overige € 26,7 miljoen vanuit middelen die reeds beschikbaar waren op de begroting van het Ministerie van OCW.
 Omzet overige departementen
 Onder de omzet overige departementen (€ 63,7 miljoen) vallen onder meer de werkzaamheden in het kader van de Inburgeringstaak (€ 33,1 miljoen), het Landelijk Register Kinderopvang (€ 6,9 miljoen), allen voor het Ministerie van SZW. En activiteiten voor de examens in het kader van de Wet Financieel Toezicht (Wft) (€ 1,9 miljoen) ten behoeve van het Ministerie van Financiën, de print en couverteerwerkzaamheden die DUO uitvoert voor het Centraal Justitieel Incasso Bureau (€ 1,4 miljoen) ten behoeve van het Ministerie van J&V. Daarnaast genereert DUO omzet vanuit de activiteiten op het gebied van inkoopdiensten en datacenter-gerelateerde activiteiten van de Shared Service Organisatie Noord voor diverse ministeries (€ 19,4 miljoen). De afnemers zijn het Ministerie van J&V (€ 6,5 miljoen), het Ministerie van EZK (€ 2,9 miljoen), het Ministerie van I&W (€ 1,3 miljoen), het Ministerie van BZK (€ 6,1 miljoen), het Ministerie van VWS (€ 2,3 miljoen) en het Ministerie van Financiën (€ 0,3 miljoen). 
 Tenslotte valt hieronder omzet voor detacheringen binnen de Rijksoverheid (€ 0,7 miljoen) en overige werkzaamheden voor overige ministeries (€ 0,3 miljoen).
 De omzet overige ministeries daalt met € 8,9 miljoen ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Het betreft met name de werkzaamheden ten behoeve van het Ministerie van SZW in het kader van de Inburgeringstaak (€ 4,0 miljoen) en het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (€ 1,6 miljoen) welke een daling laten zien ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Dit onder meer als gevolg van vertraging binnen de veranderopdracht Inburgering. Daarnaast is de dienstverlening vanuit de Shared Service Organisatie Noord met € 3,7 miljoen gedaald ten opzichte van de oorspronkelijke begroting. Hier staat een stijging van € 0,2 miljoen tegenover voor de uitgevoerde print- en couverteerwerkzaamheden die DUO uitvoert voor het Centraal Justitieel Incasso Bureau en eveneens een stijging van € 0,2 miljoen aan overige werkzaamheden voor overige ministeries.
 Omzet derden
 De omzet derden (€ 5,0 miljoen) betreft de ontvangen examengelden kandidaten examens Nederlands als tweede taal (NT2) en staatsexamen voortgezet onderwijs (€ 1,9 miljoen), werkzaamheden ten behoeve van het Participatiefonds (€ 0,8 miljoen), leges voor Verklaring Afgelegd Examen (€ 0,3 miljoen), vergoedingen voor detacheringen (€ 0,3 miljoen) inkoop- en housingsactiviteiten binnen de Shared Service Organisatie Noord (€ 0,9 miljoen) en overige werkzaamheden voor derden binnen het domein onderwijs voortkomend uit beleidsmaatregelen van het Ministerie van OCW en bedrijfsvoering DUO (€ 0,8 miljoen). De lagere realisatie ten opzichte van de oorspronkelijke begroting bedraagt € 1,4 miljoen. De lagere realisatie heeft grotendeels betrekking op de afbouw van de werkzaamheden voor het Participatiefonds en de afname van de examenbijdrage van kandidaten voor de staatsexamens als gevolg van de coronacrisis.
 Vrijval voorziening
 Er heeft in 2020 geen vrijval voorziening plaatsgevonden.
 Bijzondere baten
 Bijzondere baten 2020 zijn nagenoeg nihil.
 Lasten
 De apparaatskosten laten een stijging zien ten opzichte van de oorspronkelijke begroting van € 21,2 miljoen. De personele kosten laten een stijging zien van € 9,5 miljoen. De toename is het gevolg van de eerder genoemde additionele werkzaamheden in de basisdienstverlening, telefonische dienstverlening, uitvoering van persoonsgericht innen en de loonontwikkeling in 2020. Een deel personele inzet 2020 is geactiveerd en opgenomen onder immateriële activa in ontwikkeling. Het gaat hier om kosten gemaakt voor de ontwikkeling van het systeemlandschap die geactiveerd zijn en als afschrijvingslast in de toekomst verantwoord zullen worden. De materiële kosten laten een stijging zien van € 11,7 miljoen samenhangend met de eerder genoemde additionele werkzaamheden. Ook zijn de afschrijvingskosten toegenomen met € 4,1 miljoen als gevolg van uitbreidingsinvesteringen met name in het ICT-landschap. 
 Rentelasten
 De rentelasten van € 0,1 miljoen hebben betrekking op de leningen afgesloten ter financiering van de immateriële vaste activa, met name «zelfontwikkelde software».
 Dotaties voorzieningen
 De dotatie van € 1,5 miljoen (2019: € 2,0 miljoen) zorgt dat de voorziening overeenkomt met de actuele waarde van de onderliggende lopende verplichtingen en de in 2020 aangegane verplichtingen. Het betreft hier met name verplichtingen voortvloeiend uit regelingen vallend onder Sociaal Beleid Rijk en maatwerkafspraken binnen DUO. Deze voorziening hangt samen met de gewenste mobiliteit voor de komende jaren.
 
 Tabel 69 Balans per 31 december 2020 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vaste activa
 
 
 
 
 
 108.463
 
 
 
 
 79.589
 
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 
 26.073
 
 
 25.355
 
 
 
 
 
 waarvan grond en gebouwen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan installaties en inventarissen
 
 
 
 
 26.073
 
 
 
 
 25.355
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële vaste activa
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 
 82.390
 
 
 54.234
 
 
 
 
 
 Vlottende Activa
 
 
 
 
 
 52.680
 
 
 
 
 37.092
 
 
 
 
 
 Voorraden en onderhanden projecten
 
 
 659
 
 
 380
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 3.176
 
 
 5.895
 
 
 
 
 Overige vorderingen en overlopende activa
 
 
 16.900
 
 
 16.190
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 31.945
 
 
 14.627
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 
 161.143
 
 
 
 
 116.681
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 4.403
 
 
 
 
 1.698
 
 
 
 
 
 Exploitatiereserve
 
 
 1.698
 
 
 813
 
 
 
 
 Onverdeeld resultaat
 
 
 2.705
 
 
 885
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 2.376
 
 
 
 
 3.124
 
 
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 
 
 52.019
 
 
 
 
 34.706
 
 
 
 
 
 Leningen bij het Ministerie van Financiën
 
 
 52.019
 
 
 34.706
 
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 
 
 102.345
 
 
 
 
 77.153
 
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 15.662
 
 
 11.633
 
 
 
 
 Belastingen en premies sociale lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Kortlopend deel leningen bijhet Ministerie van Financiën
 
 
 10.688
 
 
 6.480
 
 
 
 
 Overige schulden en overlopende passiva
 
 
 75.995
 
 
 59.040
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 161.143
 
 
 
 
 116.681
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Activa
 Materiële vaste activa
 De boekwaarde van het materieel vast actief is in 2020 met € 0,7 miljoen toegenomen. Het investeringsniveau was in 2020 nagenoeg gelijk aan de afschrijvingslast. De afschrijvingstermijn van de materiële vaste activa bedraagt drie tot tien jaar.
 Immateriële vaste activa
 Onder de immateriële vaste activa zijn aangekochte softwarelicenties, activa in ontwikkeling en zelfontwikkelde software opgenomen. De boekwaarde is toegenomen met € 28,2 miljoen als gevolg van investeringen in het systeemlandschap (€ 29,4 miljoen), activa in ontwikkeling (€ 1,1 miljoen) en Software en Licenties (€ 5,6 miljoen). Daarnaast is op de totale immateriële vaste activa € 7,9 miljoen afgeschreven. De voor activering in aanmerking komende projecten zijn als activa in ontwikkeling opgenomen. Het betreft achtenvijftig projecten met een totale waarde van € 18,4 miljoen. Waardering van de materiele kosten heeft plaatsgevonden tegen werkelijke kosten. Uren externe inzet is eveneens tegen werkelijke kosten en voor de interne inzet is de handleiding overheidstarieven als basis gehanteerd. Voor de afschrijvingstermijn omtrent vervangingen wordt er uitgegaan van een gedifferentieerde levensduur (tussen de drie en tien jaar), welke in lijn ligt met de economische levensduur van de ontwikkelde applicaties. 
 Voorraden 
 Onder deze post zijn de voorraden papier en kantoorartikelen en dergelijke opgenomen. 
 Debiteuren
 De stand debiteuren is met € 2,7 miljoen afgenomen. Onder de debiteuren zijn voor € 1,3 miljoen aan vorderingen op andere ministeries opgenomen, te weten; Ministerie van OCW (€ 0,1 miljoen), Ministerie van BZK (€ 0,7 miljoen), Ministerie van J&V (€ 0,3 miljoen), Ministerie van EZK (€ 0,2 miljoen).
 Overige vorderingen en overlopende activa
 Bij de post Overige vorderingen en overlopende activa zijn bedragen opgenomen, ten behoeve van softwarelicenties en onderhoudscontracten, die in 2020 vooruit zijn betaald (€ 16,4 miljoen). Daarnaast is onder deze post voor € 0,1 miljoen vooruit ontvangen middelen van het Ministerie van Financiën en van het Ministerie van SZW € 0,4 miljoen.
 Liquide middelen
 De stand liquide middelen is in 2020 met € 17,3 miljoen toegenomen. Dit als gevolg van de positieve operationele kasstroom van € 30,2 miljoen, de gepleegde investeringen van € 34,5 miljoen waar een lening van € 28,0 miljoen tegenover staat. Daarnaast is er € 6,4 miljoen afgelost op de lopende leningen. Zie ook de verklaring bij het kasstroomoverzicht.
 Passiva
 Eigen vermogen
 Het eigen vermogen bedraagt 1,3% van de gemiddelde omzet in de laatste drie jaar. Het eigen vermogen DUO bedraagt na dotatie van het exploitatieresultaat 2020 € 4,4 miljoen. Het eigen vermogen bedraagt 1,3% van de gemiddelde omzet in de laatste drie jaar. Dit is onder het plafond van 5% van de gemiddelde omzet in de afgelopen drie jaar (€ 17,1 miljoen). Van het eigen vermogen is € 1,0 miljoen geoormerkt voor eventuele verliezen of innovaties binnen het SSO-Noord.
 Voorzieningen
 De voorzieningen bestaan uit voorziening voor wachtgeld € 0,6 miljoen en overige € 1,8 miljoen. Onder de overige voorzieningen zijn opgenomen de verplichtingen voortvloeiend uit afspraken in het kader van Sociaal Beleid Rijk en maatwerkafspraken binnen DUO. Uit de voorzieningen is € 2,2 miljoen onttrokken ten behoeve van de uitkeringen in 2020. Aan de voorziening is € 1,5 miljoen gedoteerd aan nieuwe regelingen en herijking van bestaande regelingen.
 Voorzieningen
 
 Tabel 70 Voorzieningen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 31-12-2019
 
 
 Onttrekkingen
 
 
 Dotaties
 
 
 Vrijval
 
 
 31-12-2020
 
 
 
 
 
 
 Wachtgeld
 
 
 887
 
 
 ‒ 390
 
 
 95
 
 
 ‒
 
 
 592
 
 
 
 
 Overige
 
 
 2.237
 
 
 ‒ 1.818
 
 
 1.365
 
 
 ‒
 
 
 1.784
 
 
 
 
 Totaal voorzieningen
 
 
 
 3.124
 
 
 
 
 ‒ 2.208
 
 
 
 
 1.460
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 2.376
 
 
 
 
 
 
 Leningen bij het Ministerie van Financiën
 DUO heeft in 2020 wederom gebruik gemaakt van de leenfaciliteit bij het Ministerie van Financiën. Het betreft leningen ten behoeve van vervangingen in het systeemlandschap. Van deze leningen is € 10,7 miljoen opgenomen onder het kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën, zijnde het aflossingsgedeelte 2021.
 
 Tabel 71 Overzicht leningen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nummer
 
 
 Hoofdsom
 
 
 Looptijd (in hele jaren)
 
 
 Rente %
 
 
 Datum ingang
 
 
 Datum afloop
 
 
 Aantal aflostermijnen
 
 
 Openstaande leensom
 
 
 
 
 
 
 3540
 
 
 2.000.000
 
 
 6
 
 
 0,00%
 
 
 18-12-2020
 
 
 18-12-2026
 
 
 24
 
 
 2.000.000
 
 
 
 
 3539
 
 
 5.000.000
 
 
 4
 
 
 0,00%
 
 
 18-12-2020
 
 
 18-12-2024
 
 
 16
 
 
 5.000.000
 
 
 
 
 3538
 
 
 21.000.000
 
 
 8
 
 
 0,00%
 
 
 18-12-2020
 
 
 18-12-2028
 
 
 32
 
 
 21.000.000
 
 
 
 
 3361
 
 
 8.310.000
 
 
 4
 
 
 0,00%
 
 
 30-12-2019
 
 
 2-1-2024
 
 
 16
 
 
 6.232.500
 
 
 
 
 3360
 
 
 13.700.000
 
 
 10
 
 
 0,01%
 
 
 30-12-2019
 
 
 31-12-2029
 
 
 40
 
 
 12.330.000
 
 
 
 
 3167
 
 
 16.800.000
 
 
 10
 
 
 0,57%
 
 
 5-11-2018
 
 
 6-11-2028
 
 
 40
 
 
 13.440.000
 
 
 
 
 2951
 
 
 6.760.000
 
 
 5
 
 
 0,00%
 
 
 15-12-2017
 
 
 15-12-2022
 
 
 20
 
 
 2.704.000
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 73.570.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 62.706.500
 
 
 
 
 
 
 Crediteuren
 De crediteuren ultimo 2020 bestaan uit openstaande facturen bij leveranciers en nog te ontvangen facturen. Onder de crediteuren is € 0,3 miljoen aan schulden opgenomen aan het Ministerie van BZK.
 Overige schulden en overlopende passiva
 De balanspost Overige verplichtingen en overlopende passiva van € 76,0 miljoen bevat voor € 54,0 miljoen aan vooruit ontvangen middelen van OCW. Het betreft middelen die DUO in het boekjaar 2020 en voorgaande jaren al heeft ontvangen, maar waarvoor in het boekjaar, mede als gevolg van de coronacrisis, nog geen prestatie is verricht. Op het moment dat de prestatie is geleverd, worden de ontvangsten geboekt als baten. Het betreft hier doorlopende werkzaamheden die in 2021 zullen worden uitgevoerd. Hiervan heeft € 30,8 miljoen betrekking op diverse (doorlopende) werkzaamheden waaronder het project «Doorontwikkelen BRON», € 14,7 miljoen op werkzaamheden basisdienstverlening en € 8,5 miljoen op overige opdrachten. Daarnaast gaat het om de opgebouwde rechten aan reservering individueel keuzebudget en verlofrechten ultimo 2020 van het personeel in loondienst (€ 14,2 miljoen) en schulden met afdracht verplichtingen (€ 0,1 miljoen), overige te betalen bedragen (€ 6,8 miljoen). Tenslotte zijn onder deze post de in het verleden ontvangen investering specifieke financiële bijdragen van de ministeries verantwoord. Het betreft bijdragen die in het verleden de financiering van uitbreidingsinvesteringen mogelijk maken. De onttrekking volgt het afschrijvingspatroon van de betrokken vaste activa en komt ten gunste van de afschrijvingskosten. De ultimo stand bedraagt € 1,0 miljoen waarvan € 0,7 miljoen een looptijd heeft van langer dan één jaar.
 Niet uit de balans blijkende verplichtingen 
 De niet uit de balans blijkende verplichtingen bedragen eind 2020 circa € 160,4 miljoen (2019: € 168,0 miljoen). Het betreft vooral contracten voor automatisering (€ 19,0 miljoen), huisvesting (€ 130,6 miljoen) en € 10,8 miljoen in het kader van het Overheidsdatacenter (ODC), waarvan een deel is afgedekt middels langlopende verplichtingen richting de afnemers. De looptijden van de verplichtingen variëren van 1 tot 20 jaar. DUO heeft geen langlopende leasecontracten uitstaan per balansdatum. 
 
 Tabel 72 Kasstroomoverzicht over 2019 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 1 januari 2020 + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 14.194
 
 
 
 
 14.626
 
 
 
 
 432
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 322.076
 
 
 382.993
 
 
 60.917
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 ‒ 303.376
 
 
 ‒ 352.743
 
 
 ‒ 49.367
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 18.700
 
 
 
 
 30.250
 
 
 
 
 11.550
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 ‒ 39.500
 
 
 ‒ 34.693
 
 
 4.807
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 ‒
 
 
 241
 
 
 241
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 39.500
 
 
 
 
 ‒ 34.452
 
 
 
 
 5.048
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Eenmalig storting door het moederdepartement (+)
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 ‒ 6.100
 
 
 ‒ 6.480
 
 
 ‒ 380
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 27.500
 
 
 28.000
 
 
 500
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 21.400
 
 
 
 
 21.520
 
 
 
 
 120
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 31 december 2020 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4), de maximale roodstand is € 0,5 miljoen.
 
 
 
 
 14.794
 
 
 
 
 31.944
 
 
 
 
 17.150
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De positieve operationele kasstroom (€ 30,3 miljoen) is het saldo ontvangsten moederdepartement (€ 294,9 miljoen), overige departementen (€ 42,5 miljoen) en Derden (€ 45,6 miljoen). Hier staan uitgaven tegenover aan crediteuren en personeel (€ 352,7 miljoen). De investeringen betreffen investeringen in het rekencentrum en software ten behoeve van de basisdienstverlening als ook investering in zelfontwikkelde software. Het betreft hier software voor de uitvoering van de reguliere dienstverlening binnen DUO. Voor deze investeringen is gebruik gemaakt van de leenfaciliteit. Bovenstaande ontwikkelingen verklaart de afwijking ten opzichte van de begroting.
 Doelmatigheid
 Basisindicatoren zijn de kostprijs en kwaliteit per product of dienst. DUO streeft er naar haar dienstverlening continu te verbeteren. De klanttevredenheid van het digitale kanaal is één van de al bestaande indicatoren die dit zichtbaar maken. DUO bevindt zich in een transitie van een organisatie met een complex systeemlandschap gebaseerd op ad hoc financiering, naar een wendbare ICT-gedreven organisatie waarin onderhoud, modernisering en vervanging structureel gefinancierd worden via Life Cycle Management (LCM). Met de invoering van deze LCM-systematiek gaat DUO van grote eenmalige projectinvesteringen naar structurele investeringen die over langere tijd afgeschreven worden. Dit is zichtbaar gemaakt door de post «vervangingskosten», zijnde de niet activeerbare ontwikkelkosten van de vervangingen en de post «immateriële vaste activa» welke de omvang van het ICT-landschap weerspiegelt.
 DUO wil doelmatig zijn in het gebruik van ICT-systemen, door te sturen op een stabilisering en uiteindelijke daling van de omvang van haar ICT-landschap. Dit wil DUO bereiken door «slim» te moderniseren/ vervangen en daarmee te komen tot een onder architectuur ontwikkeld modern, simpel en kleiner ICT-landschap. Ook wil DUO sturen op de stabilisering van de kosten van onderhoud. Onder onderhoud wordt verstaan datgene wat nodig is voor instandhouding van de geautomatiseerde uitvoeringsprocessen. DUO wil dit gaan bereiken door (verouderde) systemen tijdig te moderniseren dan wel vervangen. Daarnaast heeft DUO een indicator opgenomen voor het aantonen van doelmatigheid bij overhead. 
 
 Tabel 73 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving Generiek Deel
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Generiek Deel
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet per productgroep (pxq)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet Bekostiging Instellingen
 
 
 36,0
 
 
 39,0
 
 
 35,0
 
 
 36,1
 
 
 34,7
 
 
 
 
 Omzet Studiefinanciering
 
 
 91,0
 
 
 108,0
 
 
 92,0
 
 
 96,5
 
 
 95,5
 
 
 
 
 Omzet Examendiensten1met ingang van 2020 is abstraheerd voor het onderdeel kostprijsmodel examens.
 
 
 23,0
 
 
 25,0
 
 
 24,0
 
 
 16,2
 
 
 13,2
 
 
 
 
 Omzet Basisregister
 
 
 28,0
 
 
 30,0
 
 
 35,0
 
 
 31,2
 
 
 24,1
 
 
 
 
 Omzet Informatiediensten
 
 
 6,0
 
 
 6,0
 
 
 7,0
 
 
 10,3
 
 
 6,0
 
 
 
 
 
 Totaal basiscontract excl. LCM
 
 
 
 184,0
 
 
 207,0
 
 
 193,0
 
 
 190,3
 
 
 173,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vervangingskosten
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 14,9
 
 
 14,0
 
 
 
 
 Kosten met betrekking tot onderhoud en beheer
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 30,9
 
 
 29,4
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa (x1 mln.)
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 46,1
 
 
 64,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overheadkosten t.o.v. de totale kosten (%)
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 23%
 
 
 20%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 FTE-ARAR
 
 
 2.014,0
 
 
 2.217,0
 
 
 2.331,0
 
 
 2.459,1
 
 
 2.614,0
 
 
 
 
 FTE-Extern
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 n.v.t.
 
 
 397,4
 
 
 252,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tarieven/uur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ICT gerelateerd
 
 
 104,0
 
 
 112,0
 
 
 114,0
 
 
 115,0
 
 
 114,0
 
 
 
 
 Overige uren
 
 
 74,0
 
 
 76,5
 
 
 77,5
 
 
 78,5
 
 
 77,5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten (%)
 
 
 98,0
 
 
 100,0
 
 
 100,0
 
 
 100,8
 
 
 100,0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitsindicatoren
 
 2
 met ingang van 2020 wordt gerapporteerd met één decimaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Klantcontact digitaal
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7,3
 
 
 6,5
 
 
 
 
 Klantcontact traditioneel
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 8
 
 
 7,4
 
 
 7,0
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Omzet/kostprijs per product: DUO aggregeert haar werkzaamheden in de going concern (basiscontract) naar vijf producten, te weten Bekostiging, Studiefinanciering, Examens, Registers en Informatiediensten. Streven voor de komende jaren is een verbeterde dienstverlening zichtbaar in de klanttevredenheid bij optimale inzet van middelen. De realisatie 2020 ligt € 16,8 miljoen hoger dan begroot. Dit met name als gevolg van loon- en prijsontwikkeling, extra inzet op telefonische bereikbaarheid en meerkosten als gevolg van de coronacrisis waardoor het werkplekconcept moest worden aangepast.
 
 Vervangingskosten: De effecten van Life Cycle Management zijn inzichtelijk gemaakt door de niet activeerbare ontwikkelkosten van de vervangingen (vervangingskosten) van de immateriële vaste activa (IMVA) op te nemen. 
 
 Immateriële vaste activa en kosten met betrekking tot onderhoud en beheer: De omvang van het ICT-landschap wordt weerspiegeld in de balanspost immateriële vaste activa. Hierin is alle zelf ontwikkelde software opgenomen. Deze post zal de eerste jaren een stijging laten zien en vanaf 2027, los van nieuwe taken, een vlakke lijn waarbij de autonome groei van het systeemlandschap is ondervangen en deze post zal stabiliseren rond de € 161,0 miljoen exclusief uitbreidingsinvesteringen als gevolg van nieuw beleid of afwaardering van bestaande systemen. Ook moet deze post worden gezien in relatie tot de indicator kosten met betrekking tot onderhoud en beheer. Door het tijdig en slim vervangen van het systeemlandschap streeft DUO (daar waar, volgens onderzoek Gartner 2018, normaliter sprake is van een autonome groei van circa zes procent) naar een gelijkblijvend onderhoud en beheer.
 
 Overheadkosten t.o.v. de totale kosten (%): De indicator drukt de overhead uit als percentage van de totale kosten. 
 
 FTE totaal: De bezetting van ARAR is gestegen ten opzichte van 2019. Er is vormgegeven aan de invulling taakstelling waarbij vrijgekomen personeel zoveel mogelijk is ingezet op nieuwe taken. Er heeft in 2020 een forse instroom van personeel plaatsgevonden als gevolg van het verambtelijken van extern automatiseringspersoneel. 
 
 Projecttarief per uur: Het projecttarief (ICT gerelateerd) is € 115,00 per uur en met € 1,00 gestegen ten opzichte van 2019. 
 
 Meerwerktarief per uur: Het meerwerktarief is € 78,50 per uur en met € 1,00 gestegen ten opzichte van 2019. 
 
 Saldo baten en lasten: DUO begroot met een exploitatiesaldo van nul. Het positieve saldo van baten en lasten 2020 van € 2,7 miljoen bedraagt 0,8% van de baten. 
 Met het Ministerie van OCW is een set met indicatoren afgesproken, te weten: Klanttevredenheid klantcontact digitaal en Klanttevredenheid klantcontact traditioneel. 
 
 Klanttevredenheid klantcontact digitaal: Over 2020 heeft deze indicator een score van 7,3 op een schaal van 0 tot 10. Over 2019 bedroeg de score 7 op een schaal van 0 tot 10.
 
 Klanttevredenheid klantcontact traditioneel: Over 2020 heeft deze indicator, ondanks de coronacrisis, een score van 7,4 op een schaal van 0 tot 10. Over 2019 bedroeg de score 8 op een schaal van 0 tot 10.
 
 
 
 9.2
 Nationaal Archief
 
 Het Nationaal Archief (NA) beheert de archieven van de Rijksoverheid en archieven van maatschappelijke organisaties en individuele personen die van nationaal belang zijn (geweest). In de depots ligt bijna duizend jaar geschiedenis van Nederland opgeslagen in archieven en in duizenden kaarten, tekeningen en foto’s.
 De missie van het Nationaal Archief is het dienen van ieders recht op informatie en het geven van inzicht in het verleden van ons land door inzet voor een sterk archiefbestel, een afgewogen beleid voor archiefwaardering en selectie en optimale zorg voor alle rijksarchieven en de nationale archiefcollectie in Den Haag te beheren en onsite en online te presenteren.
 Nationaal Archief en Regionale Historische Centra
 Op basis van de Archiefwet 1995 heeft de Minister van OCW een specifieke verantwoordelijkheid voor alle rijksarchiefbewaarplaatsen, zijnde het Nationaal Archief in Den Haag en elf rijksarchiefbewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden. De archiefbewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden maken deel uit van de Regionale Historische Centra (RHC). De RHC zijn zelfstandige openbare lichamen, die vanuit het Rijk en andere partners een financiële bijdrage ontvangen. Dit jaarverslag handelt alleen om de baten en lasten van het Nationaal Archief. De rijksbijdragen aan de afzonderlijke RHC zijn onderdeel van artikel 14 (Cultuur) van de begroting van het Ministerie van OCW.
 Impact coronavirus
 Door de uitbraak van het coronavirus en de ontstane coronacrisis is het financieel resultaat van het Nationaal Archief 2020 sterk positief beïnvloed. Veel werkzaamheden zijn uitgesteld, vertraagd of anders ingevuld. Het Nationaal Archief doet er alles aan om binnen de omstandigheden de inzage van archieven en het bezoek aan tentoonstellingen en evenementen zo goed mogelijk te organiseren. Daarbij worden de richtlijnen van het RIVM gevolgd voor onze medewerkers en bezoekers. De coronacrisis heeft verder tot gevolg dat er minder archieven zijn geworven, gedigitaliseerd en gerestaureerd. Daarnaast zijn er vertragingen in de doorontwikkeling op toegangsketens en projecten zoals Handschriftherkenning en Internationale Erfgoedsamenwerking. Naar verwachting zal de uitbraak van het coronavirus ook in 2021 aanzienlijke gevolgen hebben voor de uitvoering van de werkzaamheden.
 
 Tabel 74 Staat van baten en lasten van het agentschap NA (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 (1) Vastgestelde begroting
 
 
 (2) Realisatie
 
 
 (3)=(2)-(1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 (4) Realisatie t-1
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet
 
 
 41.959
 
 
 46.243
 
 
 4.284
 
 
 41.235
 
 
 
 
 
 waarvan omzet moederdepartement
 
 
 
 40.819
 
 
 45.016
 
 
 4.197
 
 
 40.017
 
 
 
 
 
 waarvan omzet overige departementen
 
 
 
 400
 
 
 505
 
 
 105
 
 
 400
 
 
 
 
 
 waarvan omzet derden
 
 
 
 740
 
 
 722
 
 
 ‒ 18
 
 
 818
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 27
 
 
 72
 
 
 45
 
 
 20
 
 
 
 
 Mutatie projectgelden
 
 
 3.167
 
 
 ‒
 
 
 ‒ 3.167
 
 
 2.070
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 45.153
 
 
 
 
 46.315
 
 
 
 
 1.162
 
 
 
 
 43.325
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 43.027
 
 
 42.395
 
 
 ‒ 632
 
 
 41.391
 
 
 
 
 - Personele kosten
 
 
 19.347
 
 
 19.845
 
 
 498
 
 
 19.158
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 
 16.873
 
 
 17.209
 
 
 336
 
 
 15.721
 
 
 
 
 
 waarvan inhuur externen
 
 
 
 1.421
 
 
 2.102
 
 
 681
 
 
 2.461
 
 
 
 
 
 waarvan overige personele kosten
 
 
 
 1.053
 
 
 534
 
 
 ‒ 519
 
 
 976
 
 
 
 
 - Materiële kosten
 
 
 23.680
 
 
 22.550
 
 
 ‒ 1.130
 
 
 22.233
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 1.100
 
 
 1.255
 
 
 155
 
 
 676
 
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO’s
 
 
 
 6.361
 
 
 6.126
 
 
 ‒ 235
 
 
 4.819
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 16.219
 
 
 15.169
 
 
 ‒ 1.050
 
 
 16.738
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 2.119
 
 
 1.775
 
 
 ‒ 344
 
 
 1.672
 
 
 
 
 - Materieel
 
 
 2.119
 
 
 1.775
 
 
 ‒ 344
 
 
 1.672
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 77
 
 
 105
 
 
 28
 
 
 97
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële afschrijvingskosten
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 ‒
 
 
 0
 
 
 
 
 - Immaterieel
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 ‒
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 waarvan dotaties voorzieningen
 
 
 
 ‒
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 54
 
 
 
 
 
 waarvan bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 7
 
 
 5
 
 
 ‒ 2
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 45.153
 
 
 
 
 44.179
 
 
 
 
 ‒ 974
 
 
 
 
 43.124
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 201
 
 
 
 
 
 Agentschapsdeel Vpb-lasten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 2.136
 
 
 
 
 201
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Baten
 Omzet moederdepartement
 
 Tabel 75 Omzetverantwoording agentschap
 
 
 
 
 
 
 
 Omzet moederdepartement (x € 1 miljoen)
 
 
 45,0
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan direct gerelateerd aan geleverde producten/diensten
 
 
 42,8
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Fysiek archief
 
 
 8,5
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Digitaal archief
 
 
 9,6
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Publiek
 
 
 9,5
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Digitalisering
 
 
 8,9
 
 
 
 
 
 
 waarvan productgroep/dienstengroep Kennis en advies
 
 
 6,3
 
 
 
 
 
 De omzet van het moederdepartement over 2020 bedraagt € 45,0 miljoen. Hiervan is € 42,8 miljoen gerelateerd aan producten/diensten van het NA. Door de coronacrisis zijn minder producten/diensten geleverd, waardoor er € 2,2 miljoen verschil is ontstaan. In de omzet is € 1,6 miljoen voor projectwerkzaamheden opgenomen.
 De stijging ten opzichte van de begroting komt onder andere door de loon- en prijsbijstellingen van 2020 van totaal € 1,1 miljoen en additionele bijdragen van het Ministerie van OCW voor digitale taken (€ 1,9 miljoen), voor hogere kosten van de ICT-werkplek (€ 0,3 miljoen), voor arbeidsparticipanten (€ 0,5 miljoen) en voor de tentoonstelling opstand en vrijheid (€ 0,2 miljoen).
 De ontvangen budgetten voor tweede geldstroom projecten in 2020 betreft vooral de programma’s Handschriftherkenning, Internationale Erfgoedsamenwerking, Kennis & Innovatie en het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI). Het Nationaal Archief presenteert de doorbetalingen van gelden van het Ministerie van OCW aan het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) en de RHC niet in de eigen omzet omdat het Nationaal Archief hierbij alleen een kassiersfunctie vervult. 
 Omzet overige departementen
 De bijdrage van de provincie Zuid-Holland (€ 0,4 miljoen) is voor het beheer van de archieven Zuid-Holland. De omzet bestaat verder uit € 0,1 miljoen aan de projectmiddelen van de balans voor het project RDDI.
 Omzet derden
 De omzet derden is lager dan voorgaand jaar door een lagere opbrengst voor de dienstverlening en verkoop van producten als gevolg van de coronacrisis. Ook bestaat de omzet voor € 0,1 miljoen uit middelen naar de balans voor extern gefinancierde projecten. 
 Rentebaten
 In de vastgestelde begroting is geen rekening gehouden met rentebaten omdat over direct opneembare tegoeden bij het schatkistbankieren geen rente wordt vergoed.
 Vrijval voorzieningen
 De vrijval van de voorziening betreft het resterende van de reorganisatievoorziening voor aansluiting bij FM Haaglanden nadat die aansluiting halverwege het traject is gestaakt vanwege de specifieke aard van het pand. Er is een voorziening gevormd voor de afvloeiing van een medewerker. 
 Mutatie projectgelden
 In de staat van baten en lasten worden de mutatie van projectgelden vanaf 2020 niet meer apart gepresenteerd, maar gerubriceerd onder de omzet. 
 Lasten
 Apparaatskosten
 De apparaatskosten bedragen € 42,4 miljoen en liggen circa € 0,6 miljoen onder de begroting. Enerzijds zijn de kosten voor eigen personeel hoger door cao-loonstijgingen. Anderzijds zijn de materiële kosten fors lager dan begroot door de coronacrisis. De bijdrage aan SSO’s is lager dan begroot vanwege lagere kosten voor schoonmaak en beveiliging. 
 Afschrijvingskosten
 Er zijn geen afschrijvingen van immateriële vaste activa, omdat in 2013 de immateriële vaste activa volledig zijn afgeboekt en er in 2020 geen software aanwezig is die voldoet aan alle criteria voor activering.
 De afschrijving van de materiële vaste activa bedraagt € 1,8 miljoen en is € 0,3 miljoen lager dan begroot vanwege lagere ICT-investeringen.
 
 Tabel 76 Balans per 31 december 2020 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Balans 2020
 
 
 Balans 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vaste activa
 
 
 
 
 9.680
 
 
 
 
 11.028
 
 
 
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 9.680
 
 
 11.028
 
 
 
 
 
 waarvan grond en gebouwen
 
 
 
 718
 
 
 820
 
 
 
 
 
 waarvan installaties en inventarissen
 
 
 
 8.937
 
 
 10.176
 
 
 
 
 
 waarvan projecten in uitvoering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële vaste activa
 
 
 
 25
 
 
 32
 
 
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Vlottende activa
 
 
 
 
 31.626
 
 
 
 
 30.772
 
 
 
 
 
 Voorraden en onderhanden projecten
 
 
 58
 
 
 36
 
 
 
 
 Debiteuren
 
 
 182
 
 
 185
 
 
 
 
 Overige vorderingen en overlopende activa
 
 
 904
 
 
 1.757
 
 
 
 
 Liquide middelen
 
 
 30.482
 
 
 28.794
 
 
 
 
 
 Totaal activa
 
 
 
 
 41.306
 
 
 
 
 41.800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 4.176
 
 
 
 
 2.135
 
 
 
 
 
 Exploitatiereserve
 
 
 2.040
 
 
 1.934
 
 
 
 
 Onverdeeld resultaat
 
 
 2.136
 
 
 201
 
 
 
 
 
 Voorzieningen
 
 
 
 
 64
 
 
 
 
 161
 
 
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 
 
 7.077
 
 
 
 
 15.027
 
 
 
 
 
 Leningen bij het Ministerie van Financiën
 
 
 565
 
 
 725
 
 
 
 
 Investeringsbijdrage
 
 
 6.512
 
 
 7.545
 
 
 
 
 Projectgelden
 
 
 0
 
 
 6.757
 
 
 
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 
 
 29.989
 
 
 
 
 24.477
 
 
 
 
 
 Investeringsbijdrage
 
 
 0
 
 
 969
 
 
 
 
 Projectgelden
 
 
 0
 
 
 4.274
 
 
 
 
 Crediteuren
 
 
 950
 
 
 1.944
 
 
 
 
 Belastingen en premies sociale lasten
 
 
 29
 
 
 58
 
 
 
 
 Kortlopend deel leningen bij het Ministerie van Financiën
 
 
 160
 
 
 160
 
 
 
 
 Overige schulden en overlopende passiva
 
 
 28.850
 
 
 17.072
 
 
 
 
 
 Totaal passiva
 
 
 
 
 41.306
 
 
 
 
 41.800
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Activa
 Vaste Activa
 De post Installaties en Inventarissen daalt met € 1,2 miljoen door de afschrijvingen.
 Vlottende Activa
 De vlottende activa stijgen doordat de liquide middelen zijn gestegen vanwege het positieve bedrijfsresultaat. Daarentegen zijn de overige vorderingen en overlopende activa gedaald, zoals hieronder wordt toegelicht: 
 
 Tabel 77 Debiteuren (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Vorderingen op het moederdepartement
 
 
 76
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Vorderingen op overige departementen
 
 
 15
 
 
 145
 
 
 
 
 Vorderingen op overige debiteuren
 
 
 91
 
 
 40
 
 
 
 
 Stand per 31 december
 
 
 182
 
 
 185
 
 
 
 
 
 
 Tabel 78 Overige vorderingen en overlopende activa (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Nog te ontvangen van moederdepartement
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Nog te ontvangen op overige departementen
 
 
 ‒
 
 
 89
 
 
 
 
 Nog te ontvangen van overige organisaties
 
 
 904
 
 
 1.668
 
 
 
 
 Stand per 31 december
 
 
 904
 
 
 1.757
 
 
 
 
 
 De daling van de vorderingen op overige organisaties met ruim € 0,8 miljoen komt doordat het eerste kwartaal van de subsidie aan het CBG niet is vooruit betaald en er is ook geen vooruitbetaling geweest aan ICTU voor applicatieontwikkeling en beheer.
 
 Liquide middelen
 
 De liquide middelen bestaan uit de Rekening-Courant met de Rijkshoofdboekhouding (RHB) van het Ministerie van Financiën en een klein saldo kasmiddelen. De liquide middelen zijn gestegen vanwege het positieve resultaat. De liquide middelen blijven hoog mede omdat namens het Ministerie van OCW het bestemmingsfonds voor huisvesting van de RHC (€ 15,8 miljoen) volledig in liquide middelen wordt aangehouden. 
 Passiva
 Eigen Vermogen
 Het eigen vermogen bedraagt ultimo 2020 € 4,2 miljoen. Hiermee komt het eigen vermogen boven de maximumomvang van 5 procent van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar. Het verloop van het vermogen ziet er als volgt uit:
 
 Tabel 79 Overzicht vermogensontwikkeling over de jaren 2018 ‒ 2020 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Eigen Vermogen
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo per 1 januari
 
 
 2.135
 
 
 1.934
 
 
 2.504
 
 
 
 
 Onverdeeld resultaat
 
 
 2.136
 
 
 201
 
 
 ‒ 70
 
 
 
 
 Overige directe mutaties
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Directe vermogensmutatie
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage door moederdepartement
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Overige directe mutaties
 
 
 ‒ 95
 
 
 0
 
 
 ‒ 500
 
 
 
 
 Saldo per 31 december
 
 
 4.176
 
 
 2.135
 
 
 1.934
 
 
 
 
 
 De verdeling van het onverdeeld resultaat over 2020 komt tot uitdrukking in de jaarrekening 2021. Het plafond aan eigen vermogen dat het NA mag aanhouden van 5 procent van de gemiddelde jaaromzet over de afgelopen 3 jaar is € 2,2 miljoen. Omdat er € 4,2 miljoen aan eigen vermogen is heeft het NA een surplus van € 2,0 miljoen.
 Voorzieningen
 De voorzieningen zijn gedaald. Dit is het saldo van dotaties, onttrekkingen en vrijval van wachtgeldverplichtingen en de reorganisatievoorziening.
 
 Tabel 80 Voorzieningen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wachtgeld
 
 
 Reorganisatie
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 Stand 1 januari 2020
 
 
 89
 
 
 72
 
 
 161
 
 
 
 
 Dotatie
 
 
 4
 
 
 0
 
 
 4
 
 
 
 
 Onttrekking
 
 
 29
 
 
 0
 
 
 29
 
 
 
 
 Vrijval
 
 
 0
 
 
 72
 
 
 72
 
 
 
 
 Stand 31 december 2020
 
 
 64
 
 
 0
 
 
 64
 
 
 
 
 
 Langlopende schulden
 De langlopende schulden nemen af door de reguliere aflossing van twee leningen die zijn afgesloten bij het Ministerie van Financiën. Op de leningen bij het Ministerie van Financiën van oorspronkelijk € 1,6 miljoen wordt binnen een jaar € 0,16 miljoen afgelost. Dit bedrag is opgenomen onder de kortlopende schulden. 
 Onder de langlopende schulden is verder € 6,5 miljoen aan investeringsbijdrage opgenomen. Deze post is niet in lijn met de Regeling agentschappen en de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021. In 2020 heeft het Nationaal Archief gesproken met de eigenaar en opdrachtgever over de te hanteren systematiek. De uitkomst hiervan is dat het Nationaal Archief een lening zal aanvragen bij het Ministerie van Financiën.
 Kortlopende schulden
 De crediteuren en nog te betalen bedragen zijn als volgt te specificeren:
 
 Tabel 81 Crediteuren (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Schulden op het moederdepartement
 
 
 14
 
 
 0
 
 
 
 
 Schulden op overige departementen
 
 
 258
 
 
 523
 
 
 
 
 Schulden op overige crediteuren
 
 
 678
 
 
 1.421
 
 
 
 
 Stand per 31 december
 
 
 950
 
 
 1.944
 
 
 
 
 
 
 Tabel 82 Overige verplichtingen en overlopende passiva (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 2020
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Nog te betalen aan moederdepartement
 
 
 26.804
 
 
 14.668
 
 
 
 
 Nog te betalen aan overige departementen
 
 
 231
 
 
 242
 
 
 
 
 Nog te betalen aan overige organisaties
 
 
 1.815
 
 
 2.162
 
 
 
 
 Stand per 31 december
 
 
 28.850
 
 
 17.072
 
 
 
 
 
 De nog te betalen bedragen aan het moederdepartement zijn de terugontvangen gelden van de RHC uit de gevormde bestemmingsfondsen voor huisvesting (€ 15,8 miljoen). Dit geld is van het moederdepartement en direct opvraagbaar. Daarnaast staan in 2020 onder de nog te betalen bedragen aan het moederdepartement, overige departementen en overige organisaties de investeringsbijdrage (€ 1,1 miljoen) en projectgelden (€ 10,2 miljoen) die een kortlopend karakter hebben. Van deze vooruit ontvangen gelden is een deel niet in lijn met de Regeling agentschappen en de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021. In 2020 heeft het Nationaal Archief gesproken met de eigenaar en opdrachtgever over de te hanteren systematiek. De uitkomst hiervan is dat het Nationaal Archief in 2021 € 4,3 miljoen aan het moederdepartement zal terug betalen. Het overige deel van de projectgelden (€ 5,9 miljoen) worden ingezet in 2021, waarvan € 1,8 miljoen ter dekking van het tekort op middelen voor digitale taken. De investeringsbijdrage van € 1,1 miljoen wordt ingezet ter dekking van de afschrijvingskosten in 2021.
 
 Tabel 83 Kasstroomoverzicht per 31 december 2020 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1) Vastgestelde begroting
 
 
 (2) Realisatie
 
 
 (3)=(2)-(1) Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 1 januari 2020 + stand depositorekeningen
 
 
 
 
 20.708
 
 
 
 
 28.794
 
 
 
 
 8.086
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 42.664
 
 
 45.057
 
 
 2.393
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 ‒ 43.034
 
 
 ‒ 42.686
 
 
 348
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 ‒ 370
 
 
 
 
 2.371
 
 
 
 
 2.741
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 0
 
 
 ‒ 428
 
 
 ‒ 428
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringskasstroom
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 ‒ 428
 
 
 
 
 ‒ 428
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 0
 
 
 ‒ 95
 
 
 ‒ 95
 
 
 
 
 
 Eenmalig storting door het moederdepartement (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 ‒ 160
 
 
 ‒ 160
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 ‒ 160
 
 
 
 
 ‒ 255
 
 
 
 
 ‒ 95
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening courant RHB 31 december 2020 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4), de maximale roodstand is € 0,5 miljoen.
 
 
 
 
 20.178
 
 
 
 
 30.482
 
 
 
 
 10.304
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 In het kasstroomoverzicht wordt voor de operationele kasstroom een uitsplitsing gemaakt naar ontvangsten en uitgaven. De ontvangsten hebben betrekking op bijdragen van het moederdepartement, andere departementen, omzet derden en projectgelden. De uitgaven betreffen betalingen aan personeel en leveranciers voor de reguliere werkzaamheden, maar ook voor projecten. De vastgestelde begroting is niet aangepast, omdat de aanpassing geen consequenties heeft voor de totale operationele kasstroom.
 De liquide middelen van het NA zijn in 2020 met circa € 1,7 miljoen toegenomen. De toename is voor een belangrijk deel veroorzaakt door lagere uitgaven vanwege de coronacrisis. Daardoor is de operationele kasstroom € 2,4 miljoen hoger dan begroot. De investeringskasstroom is lager ten opzichte van de begroting als gevolg van minder ICT investeringen op projecten. De gedane investeringen betreffen met name investeringen in het kader van het project Masterplan Archiefdepots in stellingen en scanners voor de digitalisering van archieven. 
 De financieringskasstroom is negatief vanwege de jaarlijkse € 0,2 miljoen aflossing van leningen bij het Ministerie van Financiën voor investeringen in de publieksruimte en verbouwingen in het pand van het NA.
 
 Tabel 84 Overzicht doelmatigheidsindicatoren per 31 december 2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving generiek deel
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 Gemiddeld gewogen kostprijs per productgroep
 
 
 
 
 
 de (gem) prijs per meter fysiek archief (capaciteit)
 
 
 
 zie toelichting
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 18
 
 
 14
 
 
 
 
 de (gem) prijs per Terabyte digitaal archief
 
 
 
 zie toelichting
 
 
 1163
 
 
 1.231
 
 
 1.514
 
 
 1.290
 
 
 
 
 
 Gemiddeld gewogen uurtarief intern personeel
 
 
 
 
 
 primaire taken - activiteiten
 
 
 
 55
 
 
 53
 
 
 53
 
 
 61
 
 
 55
 
 
 
 
 programma's en projecten 2e en 3e geldstromen
 
 
 
 54
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Aantal fte
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 formatie op lumpsum en projecten
 
 
 
 194,83
 
 
 198,29
 
 
 207,71
 
 
 197,82
 
 
 200-210
 
 
 
 
 formatie Programma Digitale Taken rijksarchieven
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 235.434
 
 
 ‒ 70.332
 
 
 201.162
 
 
 2.135.837
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling aantallen bezoekers
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 bezoekers - tentoonstelling
 
 
 
 17.482
 
 
 19.078
 
 
 18.398
 
 
 5.486
 
 
 20.000
 
 
 
 
 onderwijs
 
 
 
 12.655
 
 
 7.539
 
 
 8.922
 
 
 2.427
 
 
 13.000
 
 
 
 
 studiezaal - bezoekers
 
 
 
 14.940
 
 
 15.433
 
 
 17.121
 
 
 6.690
 
 
 12.000
 
 
 
 
 studiezaal - raadplegingen archiefstukken
 
 
 
 114.349
 
 
 104.570
 
 
 134.071
 
 
 83.480
 
 
 100.000
 
 
 
 
 Website Nationaal Archief
 
 
 
 1.350.798
 
 
 1.721.451
 
 
 1.601.889
 
 
 1.921.441
 
 
 1.500.000
 
 
 
 
 
 Cijfer bezoeker tevredenheid
 
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 7,5
 
 
 8
 
 
 
 
 
 Voldoen aan webrichtlijnen Rijk
 
 
 
 ***
 
 
 ***
 
 
 ***
 
 
 ***
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid - bereikbaarheid organisatie
 
 
 
 
 
 fysieke dienstverlening; geopend:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 informatiecentrum en studiezaal
 
 
 
 di t/m vr
 
 
 di t/m vr
 
 
 di t/m vr
 
 
 di t/m vr
 
 
 di t/m vr
 
 
 
 
 tentoonstelling
 
 
 
 di t/m zo
 
 
 di t/m zo
 
 
 di t/m zo
 
 
 di t/m zo
 
 
 di t/m zo
 
 
 
 
 ontvangst schoolgroepen
 
 
 
 
 
 ma t/m vr
 
 
 ma t/m vr
 
 
 ma t/m vr
 
 
 
 
 Digitale dienstverlening eDepot (basisdienstverlening)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 beschikbaarheid (%)
 
 
 
 nvt
 
 
 nvt
 
 
 nvt
 
 
 nvt
 
 
 
 
 
 helpdesk openingstijden op werkdagen
 
 
 
 8:30–17:00
 
 
 8:30–17:00
 
 
 8:30–17:00
 
 
 8:30–17:00
 
 
 8:30–17:00
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Met de opzet en implementatie van het integrale kostprijsmodel per 2018 werd het mogelijk om per product en dienst de kosten inzichtelijk te maken en de benodigde lumpsum te onderbouwen voor uitvoering van de opgedragen taken. De kostprijzen per productgroep in de begroting 2020 zijn gebaseerd op het kostprijsmodel 2018. Daarin werd nog geen rekening gehouden met de investeringen in het nieuwe depot Emmen. Deze investeringen in het gebouw en archiefinrichting hebben inmiddels geleid tot een hogere meterprijs. De destijds verwachte verdubbeling van de digitale archiefcapaciteit heeft niet plaatsgevonden door achterblijvende instroom van digitale archieven. Hierdoor zijn geen schaalvoordelen behaald en is de prijs per terabyte daarom hoger dan begroot. Het effect van de coronacrisis is terug te zien in het gedaalde aantal fysieke bezoekers; daarentegen is te zien dat het aantal website bezoekers is gestegen.
 
 
 
 
 10.
 Saldibalans
 
 
 Tabel 85 Saldibalans per 31 december 2020 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)(bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 
 31-12-2020
 
 
 
 31-12-2019
 
 
 
 Passiva
 
 
 
 31-12-2020
 
 
 
 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Intra-comptabele posten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 44.461.507
 
 
 
 43.075.426
 
 
 2
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 1.519.486
 
 
 
 1.397.628
 
 
 
 
 3
 
 
 Liquide middelen
 
 
 270
 
 
 
 270
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Rekening-courant RHB1Rijkshoofdboekhouding
 
 
 
 
 
 4a
 
 
 Rekening-courant RHB
 
 
 42.941.161
 
 
 
 41.673.736
 
 
 
 
 5
 
 
 Rekening-courant RHB Begrotingsreserve
 
 
 65.383
 
 
 
 55.093
 
 
 5a
 
 
 Begrotingsreserves
 
 
 65.383
 
 
 
 55.093
 
 
 
 
 6
 
 
 Vorderingen buiten begrotingsverband
 
 
 43
 
 
 
 281
 
 
 7
 
 
 Schulden buiten begrotingsverband
 
 
 1.173
 
 
 
 4.613
 
 
 
 
 8
 
 
 Kas-transverschillen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal intra-compatabel
 
 
 44.527.203
 
 
 
 43.131.070
 
 
 Subtotaal intra-comptabel
 
 
 44.527.203
 
 
 
 43.131.070
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extra-comptabele posten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Openstaande rechten
 
 
 221.567
 
 
 
 216.424
 
 
 9a
 
 
 Tegenrekening openstaande rechten
 
 
 221.567
 
 
 
 216.424
 
 
 
 
 10
 
 
 Vorderingen
 
 
 33.254.509
 
 
 
 31.597.175
 
 
 10a
 
 
 Tegenrekening vorderingen
 
 
 33.254.509
 
 
 
 31.597.175
 
 
 
 
 11a
 
 
 Tegenrekening schulden
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 11
 
 
 Schulden
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 12
 
 
 Voorschotten
 
 
 6.866.126
 
 
 
 6.017.262
 
 
 12a
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 6.866.126
 
 
 
 6.017.262
 
 
 
 
 13a
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 3.242.437
 
 
 
 3.226.766
 
 
 13
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 3.242.437
 
 
 
 3.226.766
 
 
 
 
 14a
 
 
 Tegenrekening andere verplichtingen
 
 
 33.365.488
 
 
 
 30.550.918
 
 
 14
 
 
 Andere verplichtingen
 
 
 33.365.488
 
 
 
 30.550.918
 
 
 
 
 15
 
 
 Deelnemingen
 
 
 
 
 
 15a
 
 
 Tegenrekening deelnemingen
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal extra-comptabel
 
 
 76.950.127
 
 
 
 71.608.545
 
 
 Subtotaal extra-comptabel
 
 
 76.950.127
 
 
 
 71.608.545
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 121.477.330
 
 
 
 114.739.615
 
 
 Totaal
 
 
 121.477.330
 
 
 
 114.739.615
 
 
 
 
 
 Toelichting
 1. en 2. Uitgaven/ontvangsten 2020
 De uitgaven over 2020 zijn uitgekomen op € 44.461.507.118,95 en de ontvangsten op € 1.519.485.866,10. In de departementale jaarrekening komen de uitgaven uit op € 44.461.515.000,00 en de ontvangsten op € 1.519.484.000,00. Het verschil tussen de werkelijke uitgaven en de realisatie volgens de departementale jaarrekening 2020 wordt veroorzaakt door de in deze rekening gehanteerde afrondingsregels.
 
 
 
 
 3. Liquide middelen
 De post Liquide middelen is opgebouwd uit het saldo bij de banken (gebaseerd op het laatste dagafschrift). 
 
 Tabel 86 Liquide middelen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 Totaal liquide middelen
 
 
 
 270
 
 
 270
 
 
 
 
 
 Dit betreft twee bankrekeningen bij de ABN AMRO bank. 
 
 
 
 
 
 4. Rekening-courant RHB
 Op de rekening-courant wordt de financiële verhouding met het Ministerie van Financiën geadministreerd. Tevens worden door middel van deze administratie de begrotingsuitgaven en ontvangsten met het Ministerie van Financiën afgewikkeld.
 5. Rekening-Courant RHB Begrotingsreserve
 Een begrotingsreserve is een geoormerkte meerjarige budgettaire voorziening die door een ministerie op een afzonderlijke rekening-courant bij het Ministerie van Financiën wordt aangehouden. Het gaat om een budgettaire voorziening of reserve binnen de Rijksbegroting. De reserve blijft meerjarig beschikbaar voor het doen van uitgaven in latere jaren. Voor de begrotingsreserve museaal aankoopfonds en de begrotingsreserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen en rekening-courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën, wordt een rekening-courant aangehouden bij het Ministerie van Financiën. 
 
 Tabel 87 Rekening-Courant RHB Begrotingsreserve (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam begrotingsreserve
 
 
 Saldo 1-1-2020
 
 
 Toevoegingen 2020
 
 
 Onttrekkingen 2020
 
 
 Saldo 31-12-2020
 
 
 Verwijzing naar begrotingsartikel
 
 
 
 
 
 
 Museaal aankoopfonds
 
 
 43.221
 
 
 10.315
 
 
 1.430
 
 
 52.106
 
 
 14
 
 
 
 
 Risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen
 
 
 11.872
 
 
 1.405
 
 
 
 13.277
 
 
 95
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 55.093
 
 
 
 
 11.720
 
 
 
 
 1.430
 
 
 
 
 65.383
 
 
 
 
 
 
 
 Begrotingsreserve museaal aankoopfonds
 In 1998 is het museaal aankoopfonds opgericht. Dit is een intracomptabel fonds met het karakter van een interne reserverekening. Op deze rekening wordt bijgehouden hoeveel geld er voor kunstaankopen voor latere jaren beschikbaar is.
 In 2020 is er voor 2 aankopen een bijdrage geleverd. Een bijdrage in de aankoop van Bloemstilleven met een keizerskroon in een stenen nis van Jacob Woutersz en een bijdrage voor de aankoop van de wandtapijten ter nagedachtenis aan de Slag bij Solebay 1672 door het Scheepvaartmuseum Amsterdam. 
 Reserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen
 In 2004 is de regeling Schatkistbankieren van kracht geworden. Instellingen kunnen bij het Ministerie van Financiën een schatkistlening aanvragen op basis van een strikte hypothecaire zekerheid of garantiestelling van de gemeenten. Het Ministerie van OCW staat garant voor deze leningen. Hiervoor ontvangt het Ministerie van OCW een risicopremie van 0,1 procentpunt per jaar gedurende de gehele looptijd van de schatkistlening. In verband met een herziening van de afspraken tussen de Ministeries van Financiën en OCW staat OCW vanaf 2012 tevens garant voor de rekening-courantlimieten die instellingen aanhouden bij het Ministerie van Financiën. Hiervoor ontvangt het Ministerie van OCW een risicopremie van 0,25 procentpunt van het uitstaande saldo. Beide risicopremies worden gestort op een begrotingsreserve.
 Op deze rekening wordt bijgehouden hoeveel geld er voor eventuele tegenvallers voor latere jaren beschikbaar is. Dit is een intracomptabele rekening met het karakter van een interne reserverekening.
 
 
 
 
 
 6. Vorderingen buiten begrotingsverband
 
 Tabel 88 Vorderingen buiten begrotingsverband (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 
 
 
 
 Te verrekenen personeel en voormalig personeel
 
 
 
 22
 
 
 
 
 Dienst Uitvoering Onderwijs
 
 
 
 21
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7. Schulden buiten begrotingsverband
 
 Tabel 89 Schulden buiten begrotingsverband (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 1.173
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 1.173
 
 
 
 
 
 
 Bij de post overig gaat het om diverse posten als EU-projecten (€ 0,5 miljoen), legaten (€ 0,05 miljoen), fondsen (€ 0,3 miljoen) en nog af te dragen BTW (€ 0,1 miljoen).
 
 
 
 
 
 9. Openstaande rechten
 Het betreft hier de lesgeldvorderingen DUO.
 
 Tabel 90 Openstaande rechten (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 
 
 
 
 Lesgelden
 
 
 
 221.567
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 221.567
 
 
 
 
 
 
 Het betreft hier de lesgeldvorderingen DUO Groningen.
 
 
 
 
 
 10. Vorderingen
 De stand van de debiteuren per 31-12-2020 wordt als volgt gespecificeerd naar beleidsartikel en overige onderdelen:
 
 Tabel 91 Stand debiteuren (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Primair onderwijs
 
 
 5.297
 
 
 8.927
 
 
 
 
 3
 
 
 Voortgezet onderwijs
 
 
 2.952
 
 
 962
 
 
 
 
 4
 
 
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 4.205
 
 
 2.140
 
 
 
 
 6
 
 
 Hoger beroepsonderwijs
 
 
 8.569
 
 
 9.795
 
 
 
 
 7
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 8
 
 
 Internationaal beleid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
 
 
 3.263
 
 
 5.051
 
 
 
 
 11
 
 
 Studiefinanciering
 
 
 33.164.423
 
 
 31.502.184
 
 
 
 
 12
 
 
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 7.850
 
 
 8.338
 
 
 
 
 13
 
 
 Lesgelden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 Cultuur
 
 
 57.067
 
 
 58.831
 
 
 
 
 15
 
 
 Media
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 16
 
 
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 25
 
 
 Emancipatie
 
 
 52
 
 
 52
 
 
 
 
 95
 
 
 Apparaat Kerndepartement
 
 
 814
 
 
 878
 
 
 
 
 Lening Bonaire
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 33.254.509
 
 
 
 
 31.597.175
 
 
 
 
 
 
 De overige openstaande vorderingen (€ 90,0 miljoen) hebben onder meer betrekking op de afrekeningen van voorschotten. Deze vorderingen worden beschouwd als direct opeisbaar. 
 De openstaande vorderingen van artikel 11 (Studiefinanciering) kunnen als volgt worden gespecificeerd:
 
 Tabel 92 Specificatie debiteuren Studiefinanciering (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-relevante langlopende vorderingen
 
 
 
 
 32.606.152
 
 
 
 
 30.843.438
 
 
 
 
 
 Leningen - hoofdsom
 
 
 25.482.349
 
 
 23.467.964
 
 
 
 
 Prestatiebeursleningen - hoofdsom
 
 
 7.123.803
 
 
 7.375.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Relevante langlopende vorderingen
 
 
 
 
 461.351
 
 
 
 
 534.956
 
 
 
 
 
 Leningen - rente
 
 
 409.321
 
 
 478.519
 
 
 
 
 Prestatiebeursleningen - rente
 
 
 7.802
 
 
 14.063
 
 
 
 
 Overig
 
 
 44.228
 
 
 42.374
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Relevante kortlopende vorderingen
 
 
 
 
 96.920
 
 
 
 
 123.790
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 33.164.423
 
 
 
 
 31.502.184
 
 
 
 
 
 
 Prestatiebeursleningen zijn leningen die in een gift worden omgezet als de debiteur heeft voldaan aan de eerstejaars prestatienorm of een diploma heeft behaald. 
 Bij de leningen en de prestatiebeursleningen is alleen de hoofdsom niet-relevant. De rente wordt als relevant beschouwd.
 De relevante kortlopende vorderingen bestaan voornamelijk uit ten onrechte betaalde studiefinanciering en vorderingen wegens het onterecht bezit van reisrecht.
 
 Tabel 93 Verloop van de vorderingen Studiefinanciering (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 Openstaande bedragen per 01-01-2020
 
 
 31.502.184
 
 
 29.853.450
 
 
 
 
 Mutatie bruto vorderingen
 
 
 4.665.896
 
 
 4.720.025
 
 
 
 
 Omgezet in gift
 
 
 ‒ 1.856.294
 
 
 ‒ 2.052.408
 
 
 
 
 Afgelost (ontvangen en verrekend)
 
 
 ‒ 1.045.312
 
 
 ‒ 914.731
 
 
 
 
 Overige mutaties, w.o. buiten invordering en kwijtschelding
 
 
 ‒ 102.051
 
 
 ‒ 104.152
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 33.164.423
 
 
 
 
 31.502.184
 
 
 
 
 
 
 De vorderingstand neemt toe doordat vorderingen worden uitbetaald of woren ingesteld.
 De vorderingstand neemt af doordat er wordt afgelost, doordat prestatieleningen worden omgezet in gift en doordat vorderingen onder voorwaarden mogen of moeten worden afgeboekt.
 
 
 
 
 
 12. Voorschotten
 De stand van de voorschotten per 31-12-2020 wordt als volgt naar artikel gespecificeerd:
 
 Tabel 94 Voorschotten naar beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Primair onderwijs
 
 
 1.349.073
 
 
 1.315.503
 
 
 
 
 3
 
 
 Voortgezet onderwijs
 
 
 223.418
 
 
 140.071
 
 
 
 
 4
 
 
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 722.899
 
 
 670.528
 
 
 
 
 6
 
 
 Hoger beroepsonderwijs
 
 
 33.082
 
 
 31.890
 
 
 
 
 7
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 42.598
 
 
 42.543
 
 
 
 
 8
 
 
 Internationaal beleid
 
 
 15.171
 
 
 19.304
 
 
 
 
 9
 
 
 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
 
 
 108.805
 
 
 144.696
 
 
 
 
 11
 
 
 Studiefinanciering
 
 
 1.761.727
 
 
 1.821.473
 
 
 
 
 12
 
 
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 13
 
 
 Lesgelden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 Cultuur
 
 
 2.404.112
 
 
 1.577.540
 
 
 
 
 15
 
 
 Media
 
 
 105.792
 
 
 24.899
 
 
 
 
 16
 
 
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 63.804
 
 
 205.302
 
 
 
 
 25
 
 
 Emancipatie
 
 
 32.196
 
 
 23.486
 
 
 
 
 95
 
 
 Apparaat Kerndepartement
 
 
 3.449
 
 
 27
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.866.126
 
 
 
 
 6.017.262
 
 
 
 
 
 
 Het bedrag aan openstaande voorschotten bij artikel 11 (Studiefinanciering) betreft de voorlopige vergoeding van contractkosten aan de OV-bedrijven. De toename van het openstaande voorschot komt voor het grootste van artikel 14 Cultuur. De corona-steunpakketen in 2020 zijn voornamelijk als voorschot verstrekt.
 De stand van de voorschotten per 31-12-2020 wordt als volgt gespecificeerd naar vergoedingsjaar:
 
 Tabel 95 Voorschotten naar vergoedingsjaar (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1-1-2020
 
 
 Verstrekt 2020
 
 
 Afgerekend 2020
 
 
 Stand per 31-12-2020
 
 
 
 
 
 
 2003
 
 
 1.340
 
 
 
 
 1.340
 
 
 
 
 2004
 
 
 21
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 2005
 
 
 3.473
 
 
 
 
 3.473
 
 
 
 
 2006
 
 
 32.222
 
 
 
 29.472
 
 
 2.750
 
 
 
 
 2007
 
 
 34.953
 
 
 
 33.892
 
 
 1.061
 
 
 
 
 2008
 
 
 31.833
 
 
 
 26.072
 
 
 5.761
 
 
 
 
 2009
 
 
 21.353
 
 
 
 18.112
 
 
 3.241
 
 
 
 
 2010
 
 
 24.279
 
 
 
 19.252
 
 
 5.027
 
 
 
 
 2011
 
 
 24.218
 
 
 
 14.586
 
 
 9.632
 
 
 
 
 2012
 
 
 20.692
 
 
 
 8.878
 
 
 11.814
 
 
 
 
 2013
 
 
 20.417
 
 
 
 2.051
 
 
 18.366
 
 
 
 
 2014
 
 
 44.282
 
 
 
 22.242
 
 
 22.040
 
 
 
 
 2015
 
 
 51.025
 
 
 
 28.648
 
 
 22.377
 
 
 
 
 2016
 
 
 115.724
 
 
 
 31.789
 
 
 83.935
 
 
 
 
 2017
 
 
 930.358
 
 
 
 415.785
 
 
 514.573
 
 
 
 
 2018
 
 
 2.090.878
 
 
 
 1.212.517
 
 
 878.361
 
 
 
 
 2019
 
 
 2.570.194
 
 
 
 380.066
 
 
 2.190.128
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 3.099.292
 
 
 7.066
 
 
 3.092.226
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.017.262
 
 
 
 
 3.099.292
 
 
 
 
 2.250.428
 
 
 
 
 6.866.126
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13. Garantieverplichtingen
 In het verleden zijn instellingen zelfstandig op de kapitaalmarkt leningen aangegaan ter financiering van bouwinvesteringen. Het Rijk staat garant voor de rente en aflossingsverplichtingen richting de geldverschaffers. De destijds vigerende garantieregelingen zijn inmiddels niet meer van kracht. Vanaf 2014 kunnen onderwijsinstellingen leningen afsluiten bij het Ministerie van Financiën in het kader van schatkistbankieren voor her- en nieuwbouw. Het bedrag van de garantieverplichtingen (nog openstaande rente en aflossingsverplichtingen op lopende leningen) is het theoretisch maximale risico dat het Ministerie van OCW ultimo 2020 loopt in verband met garantiestellingen op bouwleningen en overige garantieleningen. In onderstaand overzicht zijn de ultimo 2020 openstaande garanties gespecificeerd opgenomen:
 
 Tabel 96 Garantieverplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31-12-2020
 
 
 Openstaand per 31-12-2019
 
 
 
 
 
 
 Bouwleningen aan academische ziekenhuizen
 
 
 138.503
 
 
 151.212
 
 
 
 
 Bouwleningen aan scholen en instellingen vo
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Garanties Cultuur
 
 
 646.751
 
 
 761.502
 
 
 
 
 Garantie Vervangingsfonds
 
 
 23.000
 
 
 23.000
 
 
 
 
 Garantie Participatiefonds
 
 
 7.000
 
 
 7.000
 
 
 
 
 Garanties Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 21.319
 
 
 22.350
 
 
 
 
 Garanties Wetenschappelijk Onderwijs
 
 
 238.936
 
 
 244.209
 
 
 
 
 Garanties Hoger beroepsonderwijs
 
 
 774.345
 
 
 777.048
 
 
 
 
 Garanties Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 743.765
 
 
 636.328
 
 
 
 
 Garanties Voortgezet onderwijs
 
 
 519.576
 
 
 479.263
 
 
 
 
 Garanties Primair onderwijs
 
 
 129.242
 
 
 124.854
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 3.242.437
 
 
 
 
 3.226.766
 
 
 
 
 
 
 Voor de academische ziekenhuizen is sinds 1991 de garantieregeling niet meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette bouwprojecten. Sinds 1996 zijn geen garanties meer verstrekt. Deze leningen hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden.
 De uitstaande garanties bij Cultuur bedragen € 646,8 miljoen. Hiervan is € 572,4 miljoen verstrekt door het Nationaal Restauratiefonds. Hiervan heeft € 350,9 miljoen betrekking op de achterborgovereenkomst en € 70,9 miljoen betreft een garantie onder de indemniteitsregeling. Voorts is er garantie verleend ad € 3,5 miljoen betrekking hebbende op de door het Ministerie van Financiën verstrekte geldleningen aan cultuurinstellingen.
 De uitstaande garanties participatie- en vervangingsfonds zijn het gevolg van het bestuurlijk akkoord dat in 2003 met de fondsen is gesloten en houden verband met garantstelling in verband met het schatkistbankieren.
 De uitstaande garantie bij Onderzoek en Wetenschapsbeleid bedraagt € 21,3 miljoen. Dit betreft de garantie voor een lening van Stichting Biomedical Primate Research Center (BPRC) bij de Bank Nederlandse Gemeenten.
 De uitstaande garanties bij wetenschappelijk onderwijs (€ 239,0 miljoen), het hoger beroepsonderwijs (€ 774,3 miljoen), het beroepsonderwijs en (€ 743,8 miljoen), het voortgezet onderwijs (€ 519,6 miljoen) en het primair onderwijs (€ 129,2 miljoen) hebben betrekking op de door het Ministerie van Financiën verstrekte geldleningen en rekeningcourantkredieten aan onderwijsinstellingen. De geldleningen in het wo, hbo en mbo worden verstrekt onder hypothecaire zekerheid; de geldleningen in het po en vo onder gemeentegarantie. Het risico voor het Ministerie van OCW is hierdoor beperkt. Voor de rekeningcourantkredieten wordt geen zekerheid gevraagd. De garantstelling betreft de maximale roodstandfaciliteit. In de praktijk wordt dit zelden volledig benut. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen per onderwijssector.
 
 Tabel 97 Opbouw garantstellingen onderwijsinstellingen (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maximale krediet
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 136,4
 
 
 102,5
 
 
 
 
 Hoger onderwijs
 
 
 203,0
 
 
 571,3
 
 
 
 
 Beroepsonderwijs en volwasseneducatie
 
 
 182,6
 
 
 561,1
 
 
 
 
 Voortgezet onderwijs
 
 
 156,3
 
 
 363,3
 
 
 
 
 Primair onderwijs
 
 
 34,3
 
 
 95
 
 
 
 
 
 De opbouw van de stand van de garantieverplichtingen is als volgt:
 
 Tabel 98 Openstaande Garantieverplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1 januari 2020
 
 
 3.226.766
 
 
 
 
 Bij: Aangegane verplichtingen 2020
 
 
 721.599
 
 
 
 
 Af: Afgelopen garantie 2020
 
 
 705.928
 
 
 
 
 Af: Verrichte betalingen 2020
 
 
 ‒
 
 
 
 
 Af: Negatieve bijstellingen van aangegane garantieverplichtingen voor 2020
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Stand 31 december 2020
 
 
 
 
 3.242.437
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14. Andere verplichtingen
 De opbouw van de stand van de aangegane verplichtingen is als volgt:
 
 Tabel 99 Andere verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1 januari 2020
 
 
 30.550.918
 
 
 
 
 
 
 Bij: aangegaan 2020
 
 
 47.276.077
 
 
 
 
 Af: Tot betaling gekomen in 2020
 
 
 44.461.507
 
 
 
 
 
 Stand 31 december 2020
 
 
 
 
 33.365.488
 
 
 
 
 
 
 De specificatie van de openstaande verplichtingen per beleidsartikel ultimo 2020 is hieronder opgenomen.
 
 Tabel 100 Andere verplichtingen naar beleidsartikel (bedragen x 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Primair onderwijs
 
 
 7.037.918
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Voortgezet onderwijs
 
 
 8.028.587
 
 
 
 
 4
 
 
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 
 
 4.409.811
 
 
 
 
 6
 
 
 Hoger beroepsonderwijs
 
 
 3.642.405
 
 
 
 
 7
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 5.536.400
 
 
 
 
 8
 
 
 Internationaal beleid
 
 
 16.914
 
 
 
 
 9
 
 
 Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid
 
 
 44.733
 
 
 
 
 11
 
 
 Studiefinanciering
 
 
 0
 
 
 
 
 12
 
 
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
 
 
 0
 
 
 
 
 13
 
 
 Lesgelden
 
 
 0
 
 
 
 
 14
 
 
 Cultuur
 
 
 2.513.411
 
 
 
 
 15
 
 
 Media
 
 
 1.023.647
 
 
 
 
 16
 
 
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 
 
 1.092.479
 
 
 
 
 25
 
 
 Emancipatie
 
 
 18.928
 
 
 
 
 95
 
 
 Apparaat Kerndepartement
 
 
 255
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 33.365.488
 
 
 
 
 
 
 Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen
 Op 1 november 2019 is het ‘convenant extra geld voor werkdrukverlichting en tekorten onderwijspersoneel in het funderend onderwijs 2020-2021’ afgesloten met de onderwijsbonden en de sectorraden. In dit convenant stelt het kabinet in totaal € 459,5 miljoen beschikbaar voor het primair en voortgezet onderwijs. Hiervan is inmiddels € 391,8 miljoen betaald dan wel verplicht. Het restant, zijnde € 67,7 miljoen, is nog niet als juridische verplichting vastgelegd en betreft derhalve een niet in de saldibalans opgenomen bestuurlijke verplichting. Dit gaat om € 10,6 miljoen voor individuele scholingsrechten leraren po welke in 2021 verplicht en betaald zal worden. Daarnaast is er afgesproken dat er in 2021 € 4,0 miljoen en in 2022 € 4,6 miljoen beschikbaar komt voor Samen Opleiden. Het laatste deel gaat over € 48,5 miljoen welke eerder beschikbaar komt voor de aanpak van werkdruk in het po. Bij Voorjaarsnota 2020 is deze kasschuif reeds verwerkt, maar voor schooljaar 2021/2022 moet € 48,5 miljoen nog verplicht en betaald gaan worden. 
 Op 26 november 2014 is het bestuursakkoord Primair Onderwijs 2014-2020 met de PO-Raad afgesloten. Met dit akkoord is voor 2020 en verder een additioneel bedrag van € 444,0 miljoen beschikbaar. Ultimo 2020 zijn de daarin afgesproken toevoegingen aan prestatiebox (€ 263,0 miljoen) en aan lumpsum (€ 142,0 miljoen) volledig als juridische verplichting vastgelegd. Van de voor 2021 afgesproken € 39,0 miljoen aan overige bestemmingen is ultimo 2020 € 15,0 miljoen vastgelegd als juridische verplichting. De overige € 24,0 miljoen voor 2021 betreft derhalve een niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichting.
 Vanuit de drie convenanten onderwijshuisvesting Saba, Bonaire en Sint Eustasius (Caribisch Nederland) is er in totaal $ 64,7 miljoen (US dollars) beschikbaar. Hiervan is inmiddels $ 11,5 miljoen (US Dollars) betaald dan wel verplicht. Voor het restant, voor de jaren 2021 en verder, geldt dat er hiervoor bestuurlijke verplichtingen zijn aangegaan. Het gaat in totaal om een bedrag van $ 53,2 miljoen (US Dollars). Dat bedrag is nog niet juridisch verplicht en betreft derhalve een niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichting. 
 Op 7 februari 2018 is het «Bestuursakkoord MBO 2018–2022: Trots, vertrouwen en lef» met de MBO Raad afgesloten. Onderdeel van het Bestuursakkoord MBO is de tweede tranche van de regeling kwaliteitsafspraken mbo. Hiermee is een bedrag van in totaal € 1.670,8 miljoen bestuurlijk verplicht over de periode 2018 tot en met 2023. Van dit bedrag is ultimo 2020 een bedrag van € 1.068,5 miljoen juridisch verplicht. Het resterende bedrag van € 602,3 miljoen is ultimo 2020 als bestuurlijk verplicht aan te merken.
 Op 9 april 2018 zijn de sectorakkoorden hoger beroepsonderwijs 2018 en wetenschappelijk onderwijs 2018 afgesloten met de Vereniging Hogescholen en de VSNU. Onderdeel van deze akkoorden zijn de kwaliteitsafspraken 2019-2024 ‘Investeren in Onderwijskwaliteit’. Hiermee is naar prijspeil 2020 een bedrag van in totaal € 2.430,2 miljoen (€ 1.510,9 miljoen voor het hbo en € 919,3 miljoen voor het wo) bestuurlijk verplicht voor de periode 2019-2024. Van dit bedrag is ultimo 2020 voor de jaren tot en met 2021 al een bedrag van € 821,9 miljoen (€ 511,0 miljoen hbo en € 310,9 miljoen wo) juridisch verplicht. Het resterende bedrag voor 2022 tot en met 2024 van € 1.608,3 miljoen (€ 999,9 miljoen voor het hbo en € 608,4 miljoen voor het wo) is ultimo 2020 als bestuurlijk verplicht aan te merken.
 Op 21 februari 2019 is de Erfgoed Deal ondertekend. In de Erfgoed Deal maken verschillende overheden en maatschappelijke organisaties afspraken over het behoud en het gebruik van erfgoed bij de grote ruimtelijke opgaven van dit moment, zoals energietransitie en verduurzaming, klimaatadaptatie en stedelijke groei en krimp. Het Ministerie van OCW heeft zich met ondertekening bestuurlijk verplicht tot een bijdrage van € 20,0 miljoen. Daarvan was ultimo 2020 € 11,6 miljoen nog niet juridisch verplicht.
 Op 30 november 2020 is het kabinet akkoord gegaan met het uitwerken van een tegemoetkomingsregeling in het kader van de erkenning van het leed dat transgenderpersonen hebben ondervonden als gevolg van de destijds geldende wettelijke voorschriften. 
 De specifieke invulling hiervan wordt bezien in het voorjaar 2021. Het gaat voor het ministerie van OCW in totaal om een bedrag van maximaal € 8,5 miljoen. Ultimo 2020 was dit bedrag niet juridisch verplicht en is derhalve niet in de saldibalans opgenomen.
 
 
 
 
 11.
 WNT-verantwoording 2020 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
 
 De Wet normering topinkomens (WNT) bepaalt dat de bezoldiging en eventuele ontslaguitkeringen van topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector op naamsniveau vermeld moeten worden in het financieel jaarverslag. Deze publicatieplicht geldt tevens voor topfunctionarissen die bij een WNT-instelling geen - al dan niet fictieve - dienstbetrekking hebben of hadden. Daarnaast moeten van niet-topfunctionarissen de bezoldiging (zonder naamsvermelding) gepubliceerd worden indien deze het wettelijk bezoldigingsmaximum te boven gaan. Niet-topfunctionarissen zonder dienstverband vallen echter buiten de reikwijdte van de wet.
 Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op onderstaande functionarissen. De bezoldigingsgegevens van de leden van de Top Management Groep zijn opgenomen in het jaarverslag van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het algemeen bezoldigings­maximum bedraagt in 2020 € 201.000.
 Naast de hier vermelde functionarissen zijn er geen andere functionarissen die in 2020 een bezoldiging boven het toepasselijke WNT-maximum hebben ontvangen, of waarvoor in eerdere jaren een vermelding op grond van de WOPT of de WNT heeft plaatsgevonden of had moeten plaatsvinden.
 Er zijn in 2020 geen ontslaguitkeringen betaald die op grond van de WNT dienen te worden gerapporteerd.
 Er zijn in 2020 geen leidinggevende topfunctionarissen die op grond van de WNT in verband met de cumulatie van dienstbetrekkingen dienen te worden gerapporteerd.
 
 Tabel 101 Bezoldiging van topfunctionarissen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam instelling
 
 
 Naam topfunctionaris
 
 
 Functie
 
 
 Datum aanvang dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Datum einde dienstverband (indien van toepassing)
 
 
 Dienstverband in fte (+ tussen haakjes omvang in 2019)
 
 
 Op externe inhuur-basis (nee; <= 12 kalender-mnd; > 12 kalender-mnd)
 
 
 Beloning plus onkostenvergoedingen (belast) (+ tussen haakjes bedrag in 2019)
 
 
 Voorzieningen t.b.v. beloningen betaalbaar op termijn (+ tussen haakjes bedrag in 2019)
 
 
 Totale bezoldiging in 2020 (+ tussen haakjes bedrag in 2019)
 
 
 Individueel toepasselijk bezoldigings- maximum
 
 
 Motivering en bedrag (indien overschrijding)
 
 
 
 
 
 
 CvTE1College voor Toetsen en Examens
 
 
 P.J.J. Hendrikse
 
 
 Voorzitter
 
 
 
 
 0,2 (0,2)
 
 
 n.v.t.
 
 
 € 24.111 (€ 24.020)
 
 
 
 € 24.111 (€ 24.020)
 
 
 € 40.200
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 T.G.M. Bekker2Voor topfunctionarissen met een bezoldiging van € 1.700 of minder wordt volstaan met de naam en functie van de topfunctionaris.
 
 
 Lid
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 A.M.L. Jansen
 
 
 Lid
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 Y. van Zijl
 
 
 Lid
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 A. Kaim-Lamers
 
 
 Lid
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 D.J.M. Majoor
 
 
 Plv lid naar lid
 
 
 
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 L.S.J.M. Henkens
 
 
 Lid
 
 
 
 
 0,025 (0,025)
 
 
 n.v.t.
 
 
 € 2.789 (€ 2.024)
 
 
 
 € 2.789 (€ 2.024)
 
 
 € 5.025
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 M.A. Jansen
 
 
 Plv lid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 H. Deugd
 
 
 Plv lid naar Lid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 G.J. Zomer
 
 
 Plv lid
 
 
 
 
 0,025 (0,025)
 
 
 n.v.t.
 
 
 € 1.753 (€ 729)
 
 
 
 € 1.753 (€ 729)
 
 
 € 5.025
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 Y.B. Walvisch-Stokvis
 
 
 Plv lid
 
 
 
 30-9-2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 W.L.M. de Koning
 
 
 Plv lid
 
 
 
 14-4-2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 B. Renne
 
 
 Plv lid
 
 
 1-3-2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 CvTE
 
 
 M. Scheepers
 
 
 Plv lid
 
 
 14-4-2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 D.
 BIJLAGEN
 
 
 
 Bijlage 1 Toezichtrelaties rwt's en zbo's
 
 
 Tabel 102 Overzichtstabel rwt's en zbo's van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Naam ZBO/RWT[hyperlink invoegen bij naam]
 
 
 Begrote bijdrage moederdepartement aan ZBO/RWT
 
 
 Gerealiseerde bijdrage moederdepartement aan ZBO/RWT
 
 
 Begrote bijdrage overige departementen
 
 
 Gerealiseerde bijdrage overige departementen
 
 
 Bijzonderheden
 
 
 
 
 
 
 
 ZBO's
 
 
 
 Bedrag
 
 
 Bedrag
 
 
 Bedrag
 
 
 Bedrag
 
 
 Ja/Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlans Fonds voor Podiumkunsten+
 
 
 
 66.100
 
 
 162.927
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Fonds voor Cultuurparticipatie
 
 
 
 31.400
 
 
 41.057
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Fonds voor de Film
 
 
 
 57.700
 
 
 79.623
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
 
 
 
 19.400
 
 
 26.942
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Mondriaan Fonds
 
 
 
 32.400
 
 
 67.235
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Nederlands Letterenfonds
 
 
 
 13.000
 
 
 17.698
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Bureau Architectentregister
 
 
 
 90
 
 
 90
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Commissariaat voor de Media
 
 
 
 4.728
 
 
 4.782
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie
 
 
 
 4.496
 
 
 4.637
 
 
 
 
 Realisatiecijfers 2020 zijn juli 2021 beschikbaar. Cijfers hebben betrekking op de bijdrage van NL-zijde.
 
 
 
 
 
 Koninklijke Bibliotheek
 
 
 
 97.564
 
 
 103.849
 
 
 
 2
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
 
 
 
 975.679
 
 
 948.696
 
 
 24.007
 
 
 42.522
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Participatiefonds (PF)
 
 
 
 1.972
 
 
 1.972
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Ja
 
 
 
 
 Bijzonderheden
 
 
 De behandeling van het wetsvoorstel modernisering loopt vertraging op door COVID-19.
 
 
 
 
 
 Stichting Vervangingsfonds (VF)
 
 
 
 2.730
 
 
 2.730
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Ja
 
 
 
 
 Bijzonderheden
 
 
 De behandeling van het wetsvoorstel beëindiging wettelijke taak loopt vertraging op door COVID-19.
 
 
 
 
 
 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
 
 
 
 2.190
 
 
 2.220
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 College voor Toetsen en Examens
 
 
 
 12.790
 
 
 10.541
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Nederlandse Publieke Omroep
 
 
 
 736.205
 
 
 804.708
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Regionale Publieke Omroep
 
 
 
 148.702
 
 
 149.229
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen
 
 
 
 89.525
 
 
 94.764
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)
 
 
 
 61.156
 
 
 61.156
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 RWT's
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Collectiebeherende instellingen die onder de Erfgoedwet vallen
 
 
 218.400
 
 
 291.442
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 Certificerende instellingen die onder de Erfgoedwet vallen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bevoegde gezagsorganen primair onderwijs
 
 
 Onbekend
 
 
 11.432.864
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 Bijzonderheden
 
 
 Betreft een cluster van instellingen, zie paragraaf 2.2 uit de Financiële Staat van het Onderwijs 2019.
 
 
 
 
 Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs
 
 
 Onbekend
 
 
 8.837.249
 
 
 
 
 Ja
 
 
 
 
 Bijzonderheden
 
 
 Betreft een cluster van instellingen, zie paragraaf 2.2 uit de Financiële Staat van het Onderwijs 2019.
 
 
 
 
 Regionale opleidingscentra (roc’s), agrarische opleidingscentra (aoc's) en vakinstellingen
 
 
 3.704.378
 
 
 3.704.027
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Nee
 
 
 
 
 Instellingsbesturen hogescholen
 
 
 3.334.151
 
 
 3.420.261
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 Instellingsbesturen universiteiten
 
 
 4.484.294
 
 
 4.679.879
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 Academische Ziekenhuizen
 
 
 688.228
 
 
 706.319
 
 
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting Cito
 
 
 
 30.295
 
 
 31.860
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Stichting SLO
 
 
 
 11087
 
 
 11087
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 Nee
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Op basis van artikel 4.2, lid 2 van de Comptabiliteitswet (CW), is het Ministerie van OCW, als moederdepartement verantwoordelijk voor de bijdrage aan het zbo en het afleggen van verantwoording over een bepaald onderwerp waarbij verschillende Ministeries zijn betrokken. Omdat van de meeste zbo’s het jaarverslag over 2020 nog niet zodanig beschikbaar is, dat ze voor het jaarverslag van het Ministerie van OCW gebruikt kunnen worden, worden alleen de bijzonderheden in de tabel opgenomen die vóór 15 maart bekend zijn. In het geval er een bijzonderheid bekend wordt, ná het verschijnen van het jaarverslag, wordt de Kamer hier zo snel mogelijk over geïnformeerd.
 Mede doordat het jaarverslag van het zbo nog niet gereed is ten tijde van het opstellen van het jaarverslag van het Ministerie van OCW is het opnemen van met name kwalitatieve informatie over de activiteiten van het betreffende zbo lastig. Een optie is gebruik te maken van het jaarverslag van het zbo van het jaar ervoor (t-1). Het geeft echter een scheve vergelijking om deze gegevens op te nemen in het jaarverslag jaar t van het departement.
 Gezien de goede kwaliteit van de jaarverslagen van de zbo’s, met als voorbeeld het jaarverslag van het NWO, de verschillende Kamerbrieven die over de werkzaamheden van het NWO in het afgelopen jaar zijn verstuurd, de omvang van het jaarverslag van het Ministerie van OCW en het uitgangspunt van de CW, artikel 4.2, lid 2, in de Memorie van Toelichting (praktische regels ten aanzien van de verantwoording over een bepaald onderwerp), wordt met het oog op het beperken van de administratieve lasten of ondoelmatigheden vooralsnog verwezen naar het jaarverslag NWO 2019 (Jaarverslag NWO 2019). 
 
 
 
 Bijlage 2 Afgerond evaluatie- en overig onderzoek
 
 
 
 1
 
 
 
 Tabel 103 Artikel 1 (Primair onderwijs)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Effectonderzoek OAB en excellentie (Onderwijsbewijs)
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Effectief taalonderwijs (NRO)
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Effectief rekenonderwijs (NRO)
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Actieplan Kiezen voor Techniek
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Toptalenten in het onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018: Tussenrapportage 2017 Kamerstukken II 2017/18, 28760 nr. 69
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Interdepartementaal beleidsonderzoek onderwijsachterstandenbeleid Kamerstukken II 2017/18, 27 020 nr. 73
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Tussenrapportage Evaluatie Wet Eindtoetsing PO
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie van de materiële instandhouding in het primair onderwijs 2010-2014 Kamerstukken II 2017/18, 31293 nr. 373
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie landelijke geschillen commissie Kamerstukken II 2017/18, 31497 nr. 258
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie pilot tweetalig primair onderwijs
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet versterking medezeggenschap Kamerstukken II 2018/19, 33223 nr. 7
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie NOB
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet eindtoetsing po
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Diverse studies i.h.k.v. evaluatie passend onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Diverse studies i.h.k.v. evaluatie passend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport evaluatie passend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Eindevaluatie bestuursakkoord PO en sectorakkoord VO
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie onderwijs-zorg Caribisch Nederland
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 IBO Schatkistbankieren1Dit IBO heeft ook betrekking op artikel 3, 4, 6, 7 en 14.
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Quick scan leerlingendaling
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Bestuurlijke constructen in het funderend onderwijs
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek Regeldruk
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek leermiddelenmarkt PO
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek voor de schoolkeuzebrief onder ouders van groep 7 en 8 leerlingen
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 OESO stelselreview
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Differentiëren en differentiatievaardigheden in het primair onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Rapport over stimuleren van creatief vermogen en kritisch denken
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor bestuursakkoord PO - tabellenrapport 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Elfde voortgangsrapportage Passend Onderwijs Kamerstukken II 2017/18, 31497 nr. 242
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Licht op schaduwonderwijs Kamerstukken II 2017/18, 31 289 nr. 358
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport Monitor onderwijshuisvesting po/vo Kamerstukken II 2017/18, 34 775 nr. 115
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Peil.onderwijs: Taal en rekenen aan het einde van de basisschool 2015 ‒ 2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Formatief evalueren: vraag en aanbod samengebracht
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Peil. Kunstzinnige oriëntatie 2015 ‒ 2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Quickscan leerlingendaling PO en VO - Schoolbesturen, gemeenten, provincies
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport Bewegingsonderwijs en vakleerkrachten
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Rapportage Referentieniveau 2016 ‒ 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport Advies over Instemming
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Quick scan Tijdelijke onderwijsvoorzieningen voor asielzoekerskinderen
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Regeldruk en de regeldrukagenda in po, vo en mbo (NRO)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Tweede vervolgmeting ervaren bureaucratie in de school Kamerstukken II 2017/18 31497 nr. 242
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Enquête beurs voor bewegingsonderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Twaalfde voortgangsrapportage passend onderwijs Kamerstukken II 2017/18, 31497 nr. 262
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Monitor leerlingenvervoer Kamerstukken II 2017/18, 31497 nr. 262
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Toepassing en werking van de protocollen ernstige reken- en wiskunde problemen in het onderwijs (po, vo, mbo) Kamerstukken II 2019/20, 31293 en 31289 nr. 498
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Het verhaal achter de financiële cijfers (po, vo, mbo, ho)
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 De inzet van hbo-geschoolde beroepskrachten in de vve
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Kunstmatige intelligentie (AI) in het onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteit en professionalisering intern toezicht
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Leerling leraar ratio SBO
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Organisatiekosten onderwijsondersteuning
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Gebruik externe ondersteuning door medezeggenschap in het primair en voortgezet onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 In- door- en uitstroom van schoolleiders in het primair onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Peilingsonderzoek taal en rekenen in het basisonderwijs 2018-2019
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Derde tussenmeting pilot tweetalig primair onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Noodopvang en Kinderen, leerlingen en studenten in een kwetsbare positie gedurende COVID-19 maatregelen (week 16-24)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Peiling invoering 960 uur voorschoolse educatie
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Thuisonderwijs tijdens de Corona-crisis
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Toegang tot voorschoolse educatie voor peuters in de asielopvang
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Ventilatie op scholen in het funderend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Periodieke peiling COVID-19 in het funderend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Resultaten TIMMS 2019 exacte vakken in groep 6
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Toelatingsbeleid en toegankelijkheid in het funderend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor subsidieregeling (hoog)begaafden in het primair en voortgezet onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Internationaal vergelijkend onderzoek naar de urennorm en onderwijstijd in primair onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteit onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 
 Tabel 104 Artikel 3 (Voortgezet onderwijs)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor leerwerktrajecten en asssistentopleidingen
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet gratis schoolboeken Kamerstuk II 2016/17, 33088, nr. 5
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 De praktijk van de eerste en tweede correctie CSE Kamerstukken II 2016/17, 31289, nr. 341
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Voortgangsrapportage regelluwe scholen Kamerstukken II 2016/17, 29546, nr. 26
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Monitor Techniekpact Kamerstukken II 2015/16, 32637, nr. 249
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie kiezen voor techniek Kamerstukken II 2015/16, 32637, nr. 249
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Monitor diagnostische tussentijdse toets Kamerstukken II 2016/17, 27923, nr. 231
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek groepsgrootte in het VO Kamerstukken II 2016/17, 31293, nr. 351
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Voortgang sectorakkoord
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor leerwerktrajecten en assistenopleidingen in het VMBO
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie vaststelling DAMU licentie VO (toptalenten) Kamerstukken II 2019/20, 31289, nr. 407
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie project flexibele en digitale examens vmbo Kamerstukken II 2018/19, 31289, nr. 395
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Klachtenregeling po/vo
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Opting out lwoo/pro
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie CvTE
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 een verstevigd fundament voor iedereen
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie leren verbeteren
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie subsidie Gedragswerk
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Eindevaluatie bestuursakkoord PO en sectorakkoord VO
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Doorstroom Havo-VWO Kamerstukken II 2018/19, 31289, nr. 392
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport Toekomstbestendig bevoegdhedenstelsel voortgezet onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Alternatief verdeelmodel voor leerwegondersteunend onderwijs en praktijkonderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Jongerenperspectief op nieuwe leerweg vmbo gtl
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 PISA 2015
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 OESO stelsel review
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Digitale doorstroom atlas
 
 
 Reguliere update
 
 
 
 
 
 
 Effecten van masteropleiding op leraren en hun omgeving Kamertukken II 2017/18, 27923, nr. 282
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 IPTO (integrale personeelstellingen onderwijs)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Monitor onderwijshuisvesting Kamerstukken II 2017/18, 34775, nr. 115
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Quick scan leerlingendaling
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Dyslexie nader verklaard
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 De inrichting van de onderbouw Kamerstukken II 2016/17, 31289, nr. 344
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Toptalenten in het onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Bekend maakt bemind: onderzoek banenafspraak in het VO
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Differentiatie en differentiatievaardigheden in het voortgezet onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport advies over instemmingsrecht
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Groepsgrootte in het VO Kamerstukken II 2017/18, 31293, nr. 385
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor 10-14 onderwijs
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Examenmonitor Kamerstukken II 2018/19, 30079, nr. 93
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor techniek pact
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Quick scan toelatingsbeleid funderend onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Monitor sterk techniekonderwijs, nulmeting Kamerstukken II 2018/19, 30079, nr. 108
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Schoolkostenmonitor 2018-2019 Kamerstukken II 2018/19, 31293, nr. 450
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Toelatingscriteria vwo-scholen voor doorstromers vanaf het havo Kamerstukken II 2018/19, 31289, nr. 392
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Bestuurlijke constructen in het funderend onderwijs Kamerstukken II 2019/20, 31293, nr. 515
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Begeleiding startende leraren in het voortgezet onderwijs 2014-2019
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 maatwerkdiploma VO Kamerstukken I 2019/20, 31289, nr 426
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 monitoronderzoek regelluwe scholen Kamerstukken II 2020/21, 29546, nr. 33
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 voor- en nadelen groepsgrootte Kamerstukken II 2020/21, 31293, nr. 565
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Monitor Noodopvang en Kinderen, leerlingen en studenten in een kwetsbare positie gedurende COVID-19 maatregelen (week 16-24) Kamerstukken II 2019/20, 35300-VIII nr. 212
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Thuisonderwijs tijdens de Corona-crisis
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Monitor pilot onderbouwklas pro-vmbo Kamerstukken II 2019/20, 31497, nr. 367
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Eigenaarschap in het passend onderwijs Kamerstukken II 2019/20, 31497, nr. 367
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Ventilatie op scholen in het funderend onderwijs Kamerstukken II 2020/21, 31293, nr. 555
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Periodieke peiling COVID-19 in het funderend onderwijs Kamerstukken II 2020/21, 31293, nr.566
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Toelatingsbeleid en toegankelijkheid in het funderend onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Monitor subsidieregeling (hoog)begaafden in het primair en voortgezet onderwijs Kamerstukken II 2020/21, 31497, nr. 392
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteit onderwijshuisvesting in het primair en voortgezet onderwijs Kamerstukken II 2019/20, 35300-VIII, nr. 210
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Monitor doorlopende leerlijnen vmbo-mbo 2019 Kamerstukken II 2019/20, 31332, nr. 103
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 Tabel 105 Artikel 4 (Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting artikel 4
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Analyse Effectrapportage RMC
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Job-monitor 2016
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2022 (POA)
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Tussentijdse evaluatie kwaliteitsafspraken MBO
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Rapportage monitor keuzedelen februari 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Rapportage monitor keuzedelen september 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Wet Doelmatige Leerwegen Mbo (tussenrapportage 2017)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Herziening Kwalificatiestructuur (tussenrapportage 2017)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Studentlabs; doorstroom Mbo-Hbo
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Toekomst van Volwasseneneducatie Evaluatie wijziging Wet Educatie & Beroepsonderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor RIF
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018: Tussenrapportage
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Rapportage monitor keuzedelen september 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Job-monitor 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Herziening Kwalificatiestructuur (tussenrapportage 2018)
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie experiment beroepsopleiding gecombineerde leerwegen BOL-BBL (tussenrapportage 2018)
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Wet Doelmatige Leerwegen Mbo (tussenrapportage 2018)
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie regeling praktijkleren
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Wet Macrodoelmatigheid
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Actieprogramma Tel mee met Taal 2016-2018
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie taaltrajecten
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo (deel 1)
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie herziening kwalificatiestructuur mbo
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet «Doelmatige Leerwegen» mbo
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Rapportage monitor keuzedelen 2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie van SBB in het kader van de wet ZBO
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie en monitoring wet vroegtijdige aanmelddatum en toelatingsrecht mbo (deel 2)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie RIF
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie experiment «cross-over kwalificaties» voortgangsrapportage 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie herziening kwalificatiestructuur meting 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wet Doelmatige leerwegen meting 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie experiment «beroepsopleiding gecombineerde leerwegen bol-bbl» meting 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie MBO Card
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Salarismixregeling mbo
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ex-ante beleidsevaluatie certificaten MBO
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarktrelevantie MBO niveau 2
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Literatuurverkenning arbeidsmarktperspectief van niveau 2-opleidingen
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 MBO-instellingen en de arbeidsmarktrelevantie van het opleidingenaanbod op niveau 2
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor en evaluatie Ruimte voor de regio nulmeting
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 OESO stelsel review
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Lonen van BBL-leerlingen en het wettelijk minimum jeugdloon
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Goal; Guidance & Orientation Adult Learners; Cross Country Reports Wave 1
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 De waarde van de startkwalificatie op de arbeidsmarkt
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie nieuwe bekostiging VAVO
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek tevredenheid bedrijven BBL/BPV (motie Straus)
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Achtergronden van ontwikkelingen in de instroom in de bbl
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Sociale Veiligheid
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Kwalitatieve evaluatie schoolmaatschappelijk werk
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie instrumentkeuze middelen schoolmaatschappelijk werk in het MBO
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 De kosten en baten van BBL
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek gezamenlijke huisvesting
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie wettelijke taken SBB zoals vastgelegd in de WEB
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeksrapport NCOR over nut onderwijsovereenkomst en rechtspositie mbo-student
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsscholen voor mbo-opleidingen: een eerste verkenning
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Het verhaal achter de financiele cijfers
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Het loslaten van de verplichte koppeling van keuzedelen aan kwalificaties in het mbo
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 Tabel 106 Artikel 6 en 7 (Hoger onderwijs)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting artikel 6 en 7
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Governancestructuur van stichting Studiekeuze123 (AEF)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtsbescherming van studenten in het hoger onderwijs
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek naar de dataverwerking van Studiekeuze123 (ResearchNed)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Motieven tijdig stoppen studentenreisproduct
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Studentplannen doorstroom mbo-hbo
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Beleidsmaatregelen 2015
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Rapport project wetenschap en technologie op de pabo's
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Dyslexieverklaringen
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Beleidsmaatregelen 2016 ‒ 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Studentenmonitor gegevens tot en met 2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 De Studiekeuzecheck
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek schakeltrajecten
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitscultuur en prestatieafspraken in het hoger onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Sectoranalyse van het Croho onderdeel onderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie nadere vooropleidingseisen mbo-hbo
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie van het accreditatiestelsel
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Stelselreview Benchmarking higher education system performance (OESO)
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek gezamenlijke huisvesting i.k.v. publiek/ privaat
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek bekostigingssystematiek
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Beleidsmaatregelen 2017 ‒ 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Tussenevaluatie experimenten vraagfinanciering en flexibilisering deeltijd en duaal hoger onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 OECD Education at a glance
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Specialisatiemogelijkheden in lerarenopleidingen
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Beleidsmaatregelen 2018 ‒ 2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Werking van het bindend studieadvies
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Instellingsaccreditatie in het buitenland
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Ervaren regeldruk rond kwaliteitszorg in het onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Het experiment promotieonderwijs: een tussenevaluatie
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 IBO Internationalisering van het (hoger) onderwijs
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Derde cyclus hbo in het buitenland en samenwerking hbo en wo in onderzoek in Nederland
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Signaleringswaarden voor mogelijk bovenmatig publiek eigen vermogen (IvhO)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Analyse macrodoelmatigheid bestaand onderwijsaanbod
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek Levenlang leren krediet
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor beleidsmaatregelen 2019-2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie hbo-titulatuur, positionering hogescholen en lectoren
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Startmonitor (periodiek)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Studentenmonitor (periodiek)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 Tabel 107 Artikel 8 (Internationaal beleid)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie subsidieregeling Internationalisering po en vo
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Erasmus+
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 DIAkritisch – Evaluatie Duitsland Instituut Amsterdam 2016-2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Inventariseren en bezien acties door Nederland naar aanleiding van geconstateerde onregelmatigheden binnen EU Programma Erasmus+ bij mobiliteit vanuit Turkije naar Nederland.
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie en nationaal rapport Erasmus+
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 
 Tabel 108 Artikel 9 (Arbeidsmarkt- en personeelsbeleid)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Effect- en procesevaluatie masteropgeleide leraren (po, vo en mbo), 2e tussenmeting
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Monitor Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen (beginmeting)
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Effect- en procesevaluatie masteropgeleide leraren (po, vo en mbo), eindmeting
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitkomsten scenario’s po met mirror
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 IPTO bevoegdheden en vakken in het vo
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor 2016, begeleiding van beginnende leraren
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po, vo en mbo 2015-2025
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor onderwijs 2016
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Aansluiting vraag-aanbod masteropleidingen vo
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2015/2016
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Procesevaluatie wetenschap en techniek op de pabo
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Carrièreperspectieven van leraren in het kader van de functiemix primair en voortgezet onderwijs
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Eindrapport Monitor maatregelen opleiding leraren beroepsonderwijs
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 IPTO bevoegdheden en vakken in het vo
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarktbarometer 2017 po, vo en mbo
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Mirror: ramingen onderwijsarbeidsmarkt po, vo en mbo Kamerstukken II 2017/2018, 27923 nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor 2017, begeleiding van beginnende leraren Kamerstukken II 2017/2018, 27923 nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Eindevaluatie Wetenschap & Technologie op de pabo
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 TALIS: Initial Teacher Preparation (ITP): Country Background Report
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Kwalitatief onderzoek naar meer tijd voor onderwijsverbetering Kamerstukken II 2016/2017,
 
 31293, nr. 358
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Personeel niet in loondienst Kamerstukken II 2017/18, 27923 nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Metastudie Effectiviteit Lerarenbeurs Kamerstukken II 2016/17, 27923, nr. 265
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Differentiëren en differentiatievaardigheden in het po
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Differentiëren en differentiatievaardigheden in het vo
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Quickscan effecten WWZ Kamerstukken 2016/17, 27923, nr. 249
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Effecten op de overwegingsintentie van scholieren en mbo-4 studenten om leraar te worden Kamerstukken II 2016/17, 27923, nr. 265
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek naar kosten zij-instroom Kamerstukken II 2017/18, 27923, nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Anders organiseren van het onderwijs Kamerstukken II 2017/18, 27923, nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Invloed van opleidingsniveau ouders en sociaal-economische status en doorstroomintentie naar het naar het hoger onderwijs op de intentie van scholieren en mbo-4 studenten om leraar te worden Kamerstukken II 2017/18, 27923, nr. 281
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 IPTO bevoegdheden en vakken in het vo Kamerstukken II 2018/19, 27923, nr. 344
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Mirror: ramingen onderwijsarbeidsmarkt po, vo en mbo Kamerstukken II 2018/19, 27923, nr. 344
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor Onderwijs 2018 Kamerstukken II 2018/19, 27923, nr. 344
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek naar Financiering Opleiden in de School
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarktbarometer 2017 ‒ 2018 Kamerstukken 2018/19, 27923, nr. 344
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek leer- en ontwikkelbehoeften van teamleiders VO
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeksrapport onderwijsassistenten Kamerstukken II 2017/18, 27923, nr. 318
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarkt Barometer po, vo en mbo 2018-2019 Kamerstukken 2019/20, 27923, nr. 388
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 IPTO bevoegdheden en vakken in het vo Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 388
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Mirror: ramingen onderwijsarbeidsmarkt po, vo en mbo Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 388
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor Onderwijs 2019 Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 388
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Professionalisering: Lerarenregister: nulmeting en monitoring wet op beroep leraar Kamerstukken II 2019/2020, 27923, nr. 387
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Professionalisering: Strategisch personeelsbeleid in het VO
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Evaluatieonderzoek toelatingseisen pabo Kamerstukken II 2019/20, 27923, nr. 387
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Nulmeting Wet beroep leraar Eindrapport Kamerstukken II 2019/20, 29723, nr. 387
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Nulmeting Wet beroep leraar Eindrapport Kamerstukken II 2019/20, 29723, nr. 387
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Teaching and Learning International Survey (TALIS) 2018 nationaal rapport basisonderwijs (2020D29550)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 TALIS 2018, nationaal rapport voortgezet onderwijs
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 TALIS 2018 Results. Teachers and School leaders as valued Professionals (2020D29448)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 IPTO: vakken en bevoegdheden in het vo, peildatum 1 oktober 2019
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 De toekomstige arbeidsmarkt voor personeel in po, vo en mbo 2020-2030
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Arbeidsmarktbarometer 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Naar een stelsel met toekomst – bouwstenen voor een toekomstbestendig bevoegdhedenstelsel voortgezet onderwijs’ Kamerstukken 2020/21, 27923, nr. 406
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Loopbaanmonitor 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Monitor regionale aanpak lerarentekort; eindrapport 2020. Kamerstukken II 2020/21, 27923 nr. 413
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 Tabel 109 Artikel 11 (Studiefinanciering)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting artikel 11 Studiefinanciering
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Motieven mbo-studenten om al dan niet door te stromen naar hbo
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Keuzemotieven van minderjarige mbo’ers en het studentenreisproduct
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Mogelijkheden stopzetten studentenreisproduct
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor beleidsmaatregelen ho 2018-2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Studentenmonitor (periodiek)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Startmonitor (periodiek)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor beleidsmaatregelen ho 2019-2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek levenlanglerenkrediet
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 (Audit)onderzoek effectiviteit ov-boetemaatregelen
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8
 
 
 
 Tabel 110 Artikel 12 (Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting 2009 ‒ 2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Schoolkostenmonitor 2018–2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Schoolkosten voor 16- en 17-jarige mbo’ers
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 
 Tabel 111 Artikel 13 (Lesgeld)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10
 
 
 
 Tabel 112 Artikel 14 (Cultuur)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Gemeentelijke bestedingen aan Beeldende Kunst & Vormgeving - Evaluatie van de Decentralisatie-Uitkering Beeldende Kunst & Vormgeving Kamerstukken II 2018-2019, 32820, nr. 274
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Derde evaluatie wet op de vaste boekenprijs. Periode 2013-2018
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 ZBO-evaluatie bureau Architectenregister
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek e-depot (aanpassing stelsel RHC's)
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Economische ontwikkelingen in de cultuursector, 2009-2015
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Kruissubsidiëring door boekhandels en uitgevers
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Culturele instellingen in Nederland. Veranderingen in geefgedrag, giften, fondsenwerving en inkomsten tussen 2011 en 2014
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Inventarisatie digitalisering cultuurproducerende instellingen
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Nulmeting nieuw huisvestingsstelsel - Rijksmusea
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Cultuuronderwijs in het primair onderwijs en programma Cultuureducatie met Kwaliteit (Peiling 2015/16)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Een analyse van meerjarige strategische plannen internationaal cultuurbeleid en een onderzoek naar de ontwikkeling van een monitoring- en evaluatiekader voor de toetsing van de uitvoering van het internationaal cultuurbeleid 2017-2020
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Kapitalisering van vrijwilligersinzet in de erfgoedsector
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Gemeentelijke bestedingen aan beeldende kunst en vormgeving
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Van binnen naar buiten - Een onderzoek naar de rol van dewettelijke titelbescherming voor interieurarchitecten
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Cultuureducatie voortgezet onderwijs 2017
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie van het Programma Ondernemerschap Cultuur 2013-2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Meta-analyse ondernemerschap BIS aanvragen 2017-2020
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Economische ontwikkelingen in de cultuursector 2009-2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek Sectorbeschrijvingen Cultuur
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Midterm Review Wet stelsel openbare bibliotheekvoorziening
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek naar de ontwikkeling van de afdracht van leenrechtvergoedingen (2006-2015)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Impactanalyse vervroegen overbrengingstermijn archiefwet
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Sturen met betekenis
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Ondersteuningsstructuur cultuursector
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Samenhangende evaluatie van het financiële stelsel voor monumentenzorg
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Van de canon en de mug: een inventarisatie van inzichten rondom de culturele niet-bezoeker
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Stelsel of lappendeken: Quick scan gemeentelijke taakvervulling boven- en ondergrondse monumentenzorg
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek diversiteit cultuursector - Onderzoek naar de diversiteit van besturen en personeel van meerjarige gesubsidieerde kunst- en cultuurinstellingen en subsidieadviseurs
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Cultuureducatie primair onderwijs 2017-2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor Creatieve Industrie 2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek richtlijn functie- en loongebouw presentatie-instellingen voor beeldende kunst
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Satellietrekening Cultuur en Media 2015
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 (Meer) muziekonderwijs als doel en middel. Tussentijds onderzoek naar het stimuleringsprogramma muziekonderwijs Kamerstukken II 2018-2019, 32820, nr. 291
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Impactanalyse openbaarheid en toegankelijkheid jonger archief
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek stand van zaken digitale toegankelijkheid en gebruik Nederlands erfgoed
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 De Canon van Nederland. Vervolgonderzoek 2018/19
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Monitor Cultuureducatie primair onderwijs 2018-2019 Kamerstukken II 2019-2020, 32820, nr. 323
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie pilot impuls filmeducatie - leren van de pilot en het meten van impact
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Verkenning implic aanwijz werelderfgoed Nwe Holl Waterlinie
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 IPO/UVW uitvoeringstoets Archiefwet
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Gevolgen van de toepassing van de Fair Practice Code
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Mapping toegankelijkheid (irt tot VN verdrag en motie Asscher/Ellemeet
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Stand van zaken in de Nederlandse popsector
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Landelijk samenwerkingsverband publieksdata in de culturele sector
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 
 Tabel 113 Artikel 15 (Media)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie Stimuleringsfonds voor de Journalistiek 2011-2016
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie expertisecentrum Mediawijzer.net 2015-2018 Kamerstukken II 2017-2018, 31434, nr. 8
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie NIBG
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie NICAM
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 Must carry on - Onderzoek naar aanpassing van de mediawettelijke doorgifteverplichting
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Verheffing of verstoring-effecten stimuleringsmaatregelen audiovisuele productie in Nederland Kamerstukken II 2019-2020, 32820, nr. 330
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Validatie begroting landelijke uitrol regionale vensters
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek regulering distributievergoeding
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 Commissariaat van de Media - Mediamonitor
 
 
 Jaarlijks
 
 
 
 
 
 
 
 Diversiteit van televisiepakketten 2016 (Mediamonitor)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Televisie à la carte (Mediamonitor)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Tevredenheid met het aanbod in televisiepakketten 2016 (Mediamonitor)
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Financieel onderzoek EYE
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Financieel onderzoek Beeld en Geluid
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Governance STER
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Juridisch onderzoek transparantie ex artikel 2.15 Mediawet 2008 en artikel 68 Grondwet
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Advies Verkenning Benoemingen bij publieke media instellingen
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Diversiteit van televisiepakketten 2017 (Mediamonitor)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Tevredenheid met het aanbod in televisiepakketten 2017 (Mediamonitor)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Veranderend kijkgedrag (Mediamonitor)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek reclame-inkomsten mediabegroting OCW
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek inkomstenopties 2017-2022 Landelijke Publieke Omroep (LPO)
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Onderzoeksjournalistiek in Nederland Kamerstukken II 2017-2018, 32827, nr. 127
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Op het tweede gezicht.. Regionale en lokale media en journalistiek, 2000 ‒ 2017 Kamerstukken II 2017-2018, 32827, nr. 127
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Beyond the filter bubble: concepts, myths, evidence and issues for future debates Kamerstukken II 2017-2018, 32827, nr. 127
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkelingen journalistieke infrastructuur 2000-2018 Kamerstukken II 2017-2018, 32827, nr. 127
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Inventarisatie methodes om «nepnieuws» tegen te gaan Kamerstukken II 2017-2018, 32827, nr. 127
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek financiering toezichtskosten Commissariaat voor de Media
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Actualisatie budgetbehoefte Commissariaat voor de Media
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Mediamonitor 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Mediamonitor 2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie van de gemeentelijke bekostiging lokale publieke media-instellingen 2016-2018 Kamerstukken II 2019-2020, 35300-VIII, nr. 147
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 SCP Trends in Media: Tijd
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Bezoldigingssystematiek bestuurders publieke mediadomein
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Samenvattende studie mediawijsheid in Nederland
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Mediamonitor 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 
 Tabel 114 Artikel 16 (Onderzoek en wetenschapsbeleid)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 Portfolio-analyse KNAW
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Portfolio-analyse NWO
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie KB
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie KNAW
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie NWO
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Astronomische welvaart? Effecten van Nederlandse deelname aan de Square kilometre Array radiotelescoop
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13
 
 
 
 Tabel 115 Artikel 25 (Emancipatie)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Soort onderzoek
 
 
 Titel/onderwerp
 
 
 Jaar van afronding
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 1a.
 
 
 Beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting 2014-2018
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 1b.
 
 
 Ander ex-post onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatieonderzoek GSA Natuurlijk Samen | Rapport
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie regenboogsteden 2015-2017
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Procesevaluatie allianties
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 2a.
 
 
 MKBA's
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 2b.
 
 
 Ander ex-ante onderzoek naar doeltreffendheid en doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Overig onderzoek
 
 
 
 
 
 
 
 
 Black box
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Emancipatiemonitor 2016
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Bedrijvenmonitor 2016
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT monitor 2016
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Lekker vrij
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Vrije plekke rvc's en rvb's
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Opvattingen jongeren taakverdeling mannen en vrouwen
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Verdient een man meer?
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Preventie intergenerationeel geweld in Nederland en EU
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Wetenschappelijke weging LHBT-beleid in Europese landen
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 Genderscan aanpak huiselijk geweld
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Werkloos toezien; gevolgen van de crisis van emancipatie
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 
 
 
 Doorstroming vrouwen naar de subtop
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Leren van verschillen
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Eerste treden op de arbeidsmarkt
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 
 Gelijk verdeeld?
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Bedrijvenmonitor 2017
 
 
 2017
 
 
 
 
 
 
 Voorstudie sectorale benchmark
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Emancipatiemonitor 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 LHBT monitor 2018
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op female board index 2018
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Sociale veiligheid en economische zelfstandigheid van vrouwen
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Werken aan de start
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Genderdatabase m/v
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijvenmonitor 2019
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Mediapresentator
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Kennissynthese «Wat werkt»
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 IBO Deeltijd
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Opvattingen over intersekse
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Bedrijvenmonitor 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Emancipatiemonitor 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Monitor M/V Stat 2020
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek huiselijk geweld irt financiële afhankelijkheid
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Transgenders op de arbeidsmarkt
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 
 
 Iedereen in Beeld
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Toetsbare beleidsplannen
 
 
 
 
 
 
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 3 Inhuur externen
 
 
 Tabel 116 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap verslagjaar 2020 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Programma- en apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 Interim-management
 
 
 463
 
 
 
 
 2.
 
 
 Organisatie- en Formatieadvies
 
 
 81
 
 
 
 
 3.
 
 
 Beleidsadvies
 
 
 460
 
 
 
 
 4.
 
 
 Communicatieadvisering
 
 
 647
 
 
 
 
 
 Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
 
 
 
 
 1.651
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 Juridisch Advies
 
 
 27
 
 
 
 
 6.
 
 
 Advisering opdrachtgevers automatisering
 
 
 41.985
 
 
 
 
 7.
 
 
 Accountancy, financiën en administratieve organisatie
 
 
 48
 
 
 
 
 
 (Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
 
 
 
 
 42.060
 
 
 
 
 
 8.
 
 
 Uitzendkrachten (formatie & piek)
 
 
 13.762
 
 
 
 
 
 Ondersteuning bedrijfsvoering (som 8)
 
 
 
 
 13.762
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven inhuur externen
 
 
 
 
 57.473
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 117 Inhuur externen buiten raamovereenkomsten
 
 
 
 
 
 
 
 2020
 
 
 
 
 Aantal overschrijdingen maximumuurtarief
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Het gerealiseerde percentage externe inhuur van het Ministerie van OCW in 2020 bedraagt in totaal 12,02% en de beleidsgevoelige inhuur bedraagt 0,39%. Het agentschap DUO met zijn rijksbrede dienstverlening naar instellingen, studenten, leerlingen, leraren en andere overheidsorganen komt uit op een percentage van 20,30%. In opdracht van het Ministerie van OCW zelf, maar ook van andere overheidsorganen, bijvoorbeeld het Ministerie van SZW en het Ministerie van Financiën, voert DUO opdrachten uit gericht op de dienstverlening en de daarbij behorende werkprocessen. Informatisering en digitalisering zijn daarvan belangrijke bouwstenen. Bij deze, veelal ICT-gerelateerde opdrachten, maakt DUO vanwege externe expertise en uit doelmatigheidsoverwegingen gebruik van externe expertise. Daarbij streeft DUO naar een evenwichtige balans tussen extern personeel en intern personeel om daarmee de continuïteit van het primaire proces in een veranderende omgeving te borgen. Een balans die vooral gericht is op het verder afbouwen van extern personeel ten gunste van het verder investeren in de kwaliteiten van intern personeel. De ICT-gerelateerde inhuur laat door verambtelijking al enkele jaren een daling zien. Als deze trend zich in de komende jaren doorzet, kunnen de totale uitgaven voor externe inhuur van het Ministerie van OCW naar verwachting over enkele jaren binnen de 10%-norm komen te liggen.
 
 Tabel 118 Sturingspercentage 2020
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Heel OCW
 
 
 OCW excl. DUO
 
 
 DUO
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven ambtelijk personeel
 
 
 420.511
 
 
 219.226
 
 
 201.285
 
 
 
 
 Uitgaven externe inhuur
 
 
 57.473
 
 
 6.209
 
 
 51.264
 
 
 
 
 Waarvan beleidsgevoelige inhuur
 
 
 1.651
 
 
 1.629
 
 
 22
 
 
 
 
 Totale personele uitgaven
 
 
 477.984
 
 
 225.435
 
 
 252.549
 
 
 
 
 Percentage Externe inhuur 2020
 
 
 12,02%
 
 
 2,75%
 
 
 20,30%
 
 
 
 
 
 Het gerealiseerde percentage externe inhuur 2020 is gedaald ten opzichte van 2019 van 15,64% naar 12,02%. Dit wordt enerzijds veroorzaakt door verambtelijking van ingehuurd personeel van DUO, anderzijds door terughoudendheid in gebruikmaking van inhuur bij de overige organisatieonderdelen van het Ministerie van OCW.
 
 
 
 Bijlage 4 Financiële gegevens uit de jaarrekeningen per onderwijssector
 
 Deze bijlage geeft een overzicht van de financiële gegevens uit de jaarrekeningen per onderwijssector over de periode 2015 t/m 2019. De bron van deze gegevens is de Financiële Staat van het Onderwijs 2019 van de Inspectie van het Onderwijs. Deze is eind januari 2021 aan de Tweede Kamer gestuurd. Voor nadere duiding van de cijfers wordt verwezen naar deze rapportage. Opgemerkt wordt dat in de gegevens in de Financiële Staat van het Onderwijs al sprake is van afrondingsverschillen waardoor de totalen in de verschillende tabellen niet sluitend zijn.
 De onderwijsinstellingen stellen hun jaarverslagen op nadat het desbetreffende kalenderjaar is afgerond en dienen deze conform de Regeling Jaarverslaggeving Onderwijs voor 1 juli van het opvolgende jaar in bij het Ministerie van OCW/DUO. Dat betekent dat in 2020 de gegevens over 2019 zijn ontvangen. Deze zijn in de overzichten opgenomen. De jaarverslagen over 2020 worden vóór 1 juli 2021 ingediend. 
 Gehanteerde definities voor de kengetallen conform de Financiële Staat van het Onderwijs 2019:
 
 Rentabiliteit: de rentabiliteit geeft aan of er sprake is van een positief of negatief financieel resultaat, ook wel exploitatieresultaat genoemd. Dit is de verhouding tussen het financiële resultaat en de inkomsten (resultaat/(totaal baten + financiële baten)*100). Onderwijsinstellingen kunnen een positief financieel resultaat realiseren, maar streven geen winst na omdat dit niet past bij hun publieke taak. Het streven is te sturen op een nulpositie voor de rentabiliteit. Als indicatie voor mogelijke financiële risico’s hanteert de Inspectie van het Onderwijs een driejarig resultaat onder nul procent, een tweejarig resultaat onder de 5 procent of eenmalig onder de 10 procent. 
 
 Solvabiliteit II: de solvabiliteit geeft aan in hoeverre een organisatie in staat is om op korte en lange termijn haar schulden te kunnen voldoen. Als specifieke indicatie voor continuïteitsrisico’s kijken wij naar de solvabiliteit2 ((eigen vermogen + voorzieningen)/totale passiva). Daarbij hanteren we een signaleringswaarde van 0,3. 
 
 Liquiditeit: de liquiditeit geeft aan hoeveel geld er beschikbaar is om geplande en onvoorziene uitgaven te kunnen voldoen. Dit wordt berekend door de vlottende activa die over het algemeen bestaan uit liquide middelen en vorderingen, te delen door de kortlopende schulden. Voor kleinere instellingen in met name het funderend onderwijs hanteren we daarvoor als signaleringswaarde 0,75. Voor grote instellingen is dat 0,5. 
 
 Huisvestingsratio: de huisvestingsratio maakt inzichtelijk in hoeverre de lasten voor huisvesting mogelijk te hoog zijn en zouden kunnen leiden tot continuïteitsrisico’s. Daartoe worden alle lasten die samenhangen met huisvesting gedeeld door de totale lasten ((huisvestingslasten + afschrijvingen gebouwen en terreinen + afschrijvingen op desinvesteringen gebouwen en terreinen)/(totaal lasten)). Voor het funderend onderwijs bedraagt de signaleringswaarde 0,10 en voor mbo en ho 0,15 .
 
 
 1
 
 
 
 Tabel 119 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen landelijk totaal (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 78
 
 
 82
 
 
 75
 
 
 69
 
 
 65
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 14081
 
 
 14300
 
 
 14565
 
 
 14721
 
 
 15023
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 759
 
 
 702
 
 
 736
 
 
 752
 
 
 739
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 14917
 
 
 
 
 15085
 
 
 
 
 15376
 
 
 
 
 15542
 
 
 
 
 15827
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 21
 
 
 19
 
 
 17
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 2319
 
 
 2445
 
 
 2340
 
 
 2327
 
 
 2413
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 108
 
 
 96
 
 
 96
 
 
 94
 
 
 92
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 7592
 
 
 7865
 
 
 8234
 
 
 8962
 
 
 9539
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 10040
 
 
 
 
 10425
 
 
 
 
 10687
 
 
 
 
 11399
 
 
 
 
 12059
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 24957
 
 
 
 
 25510
 
 
 
 
 26063
 
 
 
 
 26941
 
 
 
 
 27886
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 12887
 
 
 13126
 
 
 13417
 
 
 13806
 
 
 14295
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 2048
 
 
 2202
 
 
 2360
 
 
 2584
 
 
 2736
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 3010
 
 
 3097
 
 
 3182
 
 
 3210
 
 
 3187
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 7012
 
 
 7084
 
 
 7104
 
 
 7341
 
 
 7667
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 24957
 
 
 
 
 25510
 
 
 
 
 26063
 
 
 
 
 26941
 
 
 
 
 27886
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 27822
 
 
 28508
 
 
 30959
 
 
 32448
 
 
 33859
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 584
 
 
 576
 
 
 589
 
 
 638
 
 
 614
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 1474
 
 
 1535
 
 
 1611
 
 
 1641
 
 
 1640
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 2184
 
 
 2195
 
 
 2266
 
 
 2326
 
 
 2425
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 1704
 
 
 1729
 
 
 1698
 
 
 1768
 
 
 1830
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 33768
 
 
 
 
 34543
 
 
 
 
 37123
 
 
 
 
 38820
 
 
 
 
 40368
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 25067
 
 
 25893
 
 
 26729
 
 
 27869
 
 
 29013
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 1448
 
 
 1504
 
 
 1521
 
 
 1563
 
 
 1602
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 2309
 
 
 2317
 
 
 2296
 
 
 2394
 
 
 2437
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 4366
 
 
 4479
 
 
 6226
 
 
 6500
 
 
 6683
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 33190
 
 
 
 
 34193
 
 
 
 
 36771
 
 
 
 
 38327
 
 
 
 
 39735
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 578
 
 
 
 
 350
 
 
 
 
 352
 
 
 
 
 494
 
 
 
 
 633
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 73
 
 
 53
 
 
 33
 
 
 16
 
 
 29
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 121
 
 
 130
 
 
 115
 
 
 120
 
 
 116
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 ‒ 48
 
 
 ‒ 78
 
 
 ‒ 82
 
 
 ‒ 104
 
 
 ‒ 87
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 530
 
 
 273
 
 
 272
 
 
 391
 
 
 546
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 5
 
 
 7
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 531
 
 
 274
 
 
 274
 
 
 396
 
 
 548
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 16
 
 
 18
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 515
 
 
 258
 
 
 259
 
 
 380
 
 
 530
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 515
 
 
 259
 
 
 259
 
 
 380
 
 
 530
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kerngetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 
 1,57
 
 
 
 
 0,79
 
 
 
 
 0,73
 
 
 
 
 1,01
 
 
 
 
 1,35
 
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,60
 
 
 0,60
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 0,61
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,43
 
 
 1,47
 
 
 1,50
 
 
 1,55
 
 
 1,57
 
 
 
 
 
 
 Figuur 4 Kengetallen landelijk totaal
 
 
 
 
 
 1
 2
 
 
 
 Tabel 120 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen primair onderwijs, zonder samenwerkingsverbanden (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 1417
 
 
 1464
 
 
 1514
 
 
 1583
 
 
 1684
 
 
 
 
 
 
 Gebouwen, terreinen
 
 
 376
 
 
 381
 
 
 409
 
 
 420
 
 
 460
 
 
 
 
 
 
 Inventaris en overige
 
 
 1041
 
 
 1084
 
 
 1105
 
 
 1162
 
 
 1224
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 269
 
 
 252
 
 
 242
 
 
 235
 
 
 210
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 1686
 
 
 
 
 1716
 
 
 
 
 1756
 
 
 
 
 1819
 
 
 
 
 1895
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 765
 
 
 760
 
 
 761
 
 
 812
 
 
 850
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 30
 
 
 26
 
 
 29
 
 
 31
 
 
 34
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 2316
 
 
 2449
 
 
 2566
 
 
 2583
 
 
 2751
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 3111
 
 
 
 
 3235
 
 
 
 
 3356
 
 
 
 
 3426
 
 
 
 
 3636
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 4797
 
 
 
 
 4951
 
 
 
 
 5113
 
 
 
 
 5245
 
 
 
 
 5530
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2950
 
 
 3017
 
 
 3122
 
 
 3124
 
 
 3312
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 562
 
 
 632
 
 
 678
 
 
 727
 
 
 780
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 102
 
 
 103
 
 
 113
 
 
 121
 
 
 128
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1183
 
 
 1200
 
 
 1199
 
 
 1273
 
 
 1309
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 4797
 
 
 
 
 4951
 
 
 
 
 5113
 
 
 
 
 5245
 
 
 
 
 5530
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 9041
 
 
 9222
 
 
 9483
 
 
 10034
 
 
 10587
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 297
 
 
 294
 
 
 294
 
 
 325
 
 
 312
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 7
 
 
 11
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 11
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 379
 
 
 372
 
 
 379
 
 
 391
 
 
 414
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 9725
 
 
 
 
 9899
 
 
 
 
 10166
 
 
 
 
 10759
 
 
 
 
 11324
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 7892
 
 
 7982
 
 
 8176
 
 
 8798
 
 
 9093
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 236
 
 
 241
 
 
 254
 
 
 261
 
 
 279
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 723
 
 
 727
 
 
 735
 
 
 751
 
 
 777
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 861
 
 
 886
 
 
 895
 
 
 940
 
 
 986
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Doorbet. Schoolbesturen
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 9712
 
 
 
 
 9836
 
 
 
 
 10067
 
 
 
 
 10754
 
 
 
 
 11140
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 13
 
 
 
 
 63
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 5
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 27
 
 
 17
 
 
 13
 
 
 6
 
 
 11
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 21
 
 
 12
 
 
 8
 
 
 0
 
 
 5
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 34
 
 
 74
 
 
 106
 
 
 5
 
 
 190
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 34
 
 
 74
 
 
 106
 
 
 6
 
 
 189
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 34
 
 
 74
 
 
 106
 
 
 6
 
 
 189
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 34
 
 
 
 
 75
 
 
 
 
 106
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 189
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,35
 
 
 0,75
 
 
 1,05
 
 
 0,05
 
 
 1,67
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,73
 
 
 0,74
 
 
 0,74
 
 
 0,73
 
 
 0,74
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 2,63
 
 
 2,70
 
 
 2,80
 
 
 2,69
 
 
 2,78
 
 
 
 
 Huisvestingsratio
 
 
 
 
 0,08
 
 
 0,08
 
 
 0,08
 
 
 0,07
 
 
 0,07
 
 
 
 
 
 
 Figuur 5 Kengetallen primair onderwijs
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 Tabel 121 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen voortgezet onderwijs zonder samenwerkingsverbanden (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 2103
 
 
 2126
 
 
 2172
 
 
 2207
 
 
 2305
 
 
 
 
 
 
 Gebouwen, terreinen
 
 
 1260
 
 
 1302
 
 
 1384
 
 
 1433
 
 
 1467
 
 
 
 
 
 
 Inventaris en overige
 
 
 843
 
 
 824
 
 
 788
 
 
 774
 
 
 838
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 215
 
 
 231
 
 
 263
 
 
 269
 
 
 269
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 2319
 
 
 
 
 2358
 
 
 
 
 2436
 
 
 
 
 2477
 
 
 
 
 2575
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 295
 
 
 292
 
 
 318
 
 
 322
 
 
 358
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 20
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 1578
 
 
 1580
 
 
 1732
 
 
 1962
 
 
 2292
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 1898
 
 
 
 
 1890
 
 
 
 
 2066
 
 
 
 
 2304
 
 
 
 
 2669
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 4216
 
 
 
 
 4248
 
 
 
 
 4502
 
 
 
 
 4781
 
 
 
 
 5245
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2002
 
 
 2038
 
 
 2116
 
 
 2204
 
 
 2408
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 580
 
 
 636
 
 
 688
 
 
 751
 
 
 807
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 406
 
 
 402
 
 
 498
 
 
 555
 
 
 692
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1228
 
 
 1171
 
 
 1200
 
 
 1271
 
 
 1339
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 4216
 
 
 
 
 4248
 
 
 
 
 4502
 
 
 
 
 4781
 
 
 
 
 5245
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 7492
 
 
 7748
 
 
 7965
 
 
 8182
 
 
 8505
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 135
 
 
 131
 
 
 134
 
 
 150
 
 
 138
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 9
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 4
 
 
 3
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 398
 
 
 401
 
 
 392
 
 
 425
 
 
 436
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 8037
 
 
 
 
 8293
 
 
 
 
 8505
 
 
 
 
 8770
 
 
 
 
 9092
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 6313
 
 
 6540
 
 
 6720
 
 
 6857
 
 
 7040
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 275
 
 
 281
 
 
 277
 
 
 298
 
 
 291
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 503
 
 
 521
 
 
 507
 
 
 546
 
 
 552
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 891
 
 
 924
 
 
 924
 
 
 961
 
 
 1014
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Doorbet. Schoolbesturen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 7981
 
 
 
 
 8265
 
 
 
 
 8435
 
 
 
 
 8669
 
 
 
 
 8898
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 56
 
 
 
 
 28
 
 
 
 
 70
 
 
 
 
 101
 
 
 
 
 194
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 17
 
 
 11
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 15
 
 
 16
 
 
 14
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 2
 
 
 ‒ 5
 
 
 ‒ 7
 
 
 ‒ 10
 
 
 ‒ 8
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 58
 
 
 23
 
 
 64
 
 
 91
 
 
 185
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 58
 
 
 23
 
 
 64
 
 
 91
 
 
 185
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 58
 
 
 23
 
 
 64
 
 
 91
 
 
 185
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 57
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 64
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 185
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,72
 
 
 0,28
 
 
 0,75
 
 
 1,04
 
 
 2,04
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,61
 
 
 0,63
 
 
 0,62
 
 
 0,62
 
 
 0,61
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,54
 
 
 1,61
 
 
 1,72
 
 
 1,81
 
 
 1,99
 
 
 
 
 Huisvestingsratio
 
 
 
 
 0,07
 
 
 0,08
 
 
 0,07
 
 
 0,08
 
 
 0,07
 
 
 
 
 
 
 Figuur 6 Kengetallen voortgezet onderwijs
 
 
 
 
 
 4
 
 
 
 Tabel 122 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs in het primair onderwijs (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 7
 
 
 6
 
 
 9
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 105
 
 
 127
 
 
 139
 
 
 149
 
 
 142
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 111
 
 
 
 
 133
 
 
 
 
 148
 
 
 
 
 161
 
 
 
 
 154
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 151
 
 
 
 
 164
 
 
 
 
 157
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 76
 
 
 101
 
 
 112
 
 
 118
 
 
 115
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 37
 
 
 33
 
 
 38
 
 
 45
 
 
 41
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 113
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 151
 
 
 
 
 164
 
 
 
 
 157
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 154
 
 
 152
 
 
 793
 
 
 839
 
 
 857
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 7
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 12
 
 
 6
 
 
 10
 
 
 11
 
 
 12
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 172
 
 
 
 
 165
 
 
 
 
 810
 
 
 
 
 857
 
 
 
 
 876
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 76
 
 
 81
 
 
 87
 
 
 93
 
 
 93
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 47
 
 
 57
 
 
 33
 
 
 34
 
 
 43
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Doorbet. Schoolbesturen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 677
 
 
 721
 
 
 740
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 125
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 851
 
 
 
 
 880
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 25
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 48
 
 
 26
 
 
 10
 
 
 6
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 48
 
 
 26
 
 
 10
 
 
 6
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 48
 
 
 26
 
 
 10
 
 
 6
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 26
 
 
 
 
 10
 
 
 
 
 6
 
 
 
 
 ‒ 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 
 
 1,29%
 
 
 0,75%
 
 
 ‒ 0,37%
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,68
 
 
 0,76
 
 
 0,74
 
 
 0,73
 
 
 0,74
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 3,04
 
 
 4,02
 
 
 3,86
 
 
 3,61
 
 
 3,74
 
 
 
 
 
 
 Figuur 7 Kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs po 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 
 Tabel 123 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs in het voortgezet onderwijs (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 4
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 8
 
 
 8
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 13
 
 
 12
 
 
 16
 
 
 13
 
 
 16
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 101
 
 
 124
 
 
 142
 
 
 162
 
 
 164
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 114
 
 
 
 
 135
 
 
 
 
 158
 
 
 
 
 175
 
 
 
 
 180
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 118
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 164
 
 
 
 
 182
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 82
 
 
 105
 
 
 127
 
 
 142
 
 
 144
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 1
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 35
 
 
 32
 
 
 34
 
 
 38
 
 
 40
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 118
 
 
 
 
 140
 
 
 
 
 164
 
 
 
 
 182
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 129
 
 
 141
 
 
 1237
 
 
 1298
 
 
 1312
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 28
 
 
 19
 
 
 18
 
 
 21
 
 
 21
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 172
 
 
 
 
 174
 
 
 
 
 1267
 
 
 
 
 1330
 
 
 
 
 1344
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 70
 
 
 80
 
 
 82
 
 
 87
 
 
 90
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 63
 
 
 66
 
 
 47
 
 
 47
 
 
 46
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Doorbet. Schoolbesturen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 1112
 
 
 1177
 
 
 1200
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 137
 
 
 
 
 151
 
 
 
 
 1246
 
 
 
 
 1317
 
 
 
 
 1342
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 13
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 35
 
 
 23
 
 
 21
 
 
 13
 
 
 2
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 35
 
 
 23
 
 
 21
 
 
 13
 
 
 2
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 35
 
 
 23
 
 
 21
 
 
 13
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 13
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 
 
 1,69%
 
 
 0,98%
 
 
 0,16%
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,71
 
 
 0,77
 
 
 0,79
 
 
 0,79
 
 
 0,78
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 3,27
 
 
 4,27
 
 
 4,61
 
 
 4,61
 
 
 4,46
 
 
 
 
 
 
 Figuur 8 Kengetallen samenwerkingsverbanden passend onderwijs vo
 
 
 
 
 
 6
 
 
 
 Tabel 124 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen middelbaar beroepsonderwijs (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 6
 
 
 13
 
 
 12
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 3608
 
 
 3619
 
 
 3675
 
 
 3655
 
 
 3641
 
 
 
 
 
 
 Gebouwen, terreinen
 
 
 3040
 
 
 3022
 
 
 3064
 
 
 3076
 
 
 3056
 
 
 
 
 
 
 Inventaris en overige
 
 
 568
 
 
 597
 
 
 611
 
 
 579
 
 
 585
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 59
 
 
 61
 
 
 62
 
 
 66
 
 
 79
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 3618
 
 
 
 
 3636
 
 
 
 
 3685
 
 
 
 
 3667
 
 
 
 
 3730
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 4
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 177
 
 
 189
 
 
 182
 
 
 180
 
 
 196
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 13
 
 
 10
 
 
 12
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 948
 
 
 1016
 
 
 1005
 
 
 1120
 
 
 1095
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 1141
 
 
 
 
 1223
 
 
 
 
 1203
 
 
 
 
 1314
 
 
 
 
 1306
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 4814
 
 
 
 
 4916
 
 
 
 
 4953
 
 
 
 
 5046
 
 
 
 
 5037
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 2539
 
 
 2616
 
 
 2615
 
 
 2712
 
 
 2773
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 256
 
 
 282
 
 
 314
 
 
 345
 
 
 361
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 1060
 
 
 1082
 
 
 1057
 
 
 1004
 
 
 919
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 960
 
 
 935
 
 
 966
 
 
 985
 
 
 984
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 4814
 
 
 
 
 4916
 
 
 
 
 4953
 
 
 
 
 5046
 
 
 
 
 5037
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 4471
 
 
 4591
 
 
 4638
 
 
 4813
 
 
 4944
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 100
 
 
 97
 
 
 97
 
 
 93
 
 
 96
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 45
 
 
 53
 
 
 59
 
 
 63
 
 
 61
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 158
 
 
 175
 
 
 192
 
 
 187
 
 
 169
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 203
 
 
 199
 
 
 195
 
 
 205
 
 
 205
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 4977
 
 
 
 
 5115
 
 
 
 
 5180
 
 
 
 
 5361
 
 
 
 
 5474
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 3464
 
 
 3688
 
 
 3824
 
 
 3900
 
 
 4036
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 307
 
 
 298
 
 
 310
 
 
 312
 
 
 320
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 339
 
 
 351
 
 
 353
 
 
 348
 
 
 361
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 638
 
 
 652
 
 
 650
 
 
 667
 
 
 669
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 4748
 
 
 
 
 4988
 
 
 
 
 5136
 
 
 
 
 5228
 
 
 
 
 5386
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 229
 
 
 
 
 127
 
 
 
 
 44
 
 
 
 
 132
 
 
 
 
 89
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 51
 
 
 50
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 40
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 ‒ 46
 
 
 ‒ 47
 
 
 ‒ 39
 
 
 ‒ 39
 
 
 ‒ 38
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 184
 
 
 81
 
 
 7
 
 
 95
 
 
 52
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 184
 
 
 81
 
 
 7
 
 
 96
 
 
 51
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 184
 
 
 81
 
 
 7
 
 
 96
 
 
 51
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 
 184
 
 
 
 
 81
 
 
 
 
 7
 
 
 
 
 96
 
 
 
 
 51
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 3,69
 
 
 1,59
 
 
 0,13
 
 
 1,76
 
 
 0,94
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,58
 
 
 0,59
 
 
 0,59
 
 
 0,61
 
 
 0,62
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,19
 
 
 1,31
 
 
 1,24
 
 
 1,33
 
 
 1,33
 
 
 
 
 Huisvestingsratio
 
 
 
 
 0,11
 
 
 0,11
 
 
 0,11
 
 
 0,11
 
 
 0,11
 
 
 
 
 
 
 Figuur 9 Kengetallen middelbaar beroepsonderwijs
 
 
 
 
 
 7
 
 
 
 Tabel 125 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen hoger beroepsonderwijs (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 6
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 2447
 
 
 2501
 
 
 2501
 
 
 2537
 
 
 2612
 
 
 
 
 
 
 Gebouwen, terreinen
 
 
 2163
 
 
 2166
 
 
 2212
 
 
 2234
 
 
 2163
 
 
 
 
 
 
 Inventaris en overige
 
 
 284
 
 
 335
 
 
 289
 
 
 303
 
 
 449
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 26
 
 
 21
 
 
 24
 
 
 38
 
 
 31
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 2480
 
 
 
 
 2533
 
 
 
 
 2535
 
 
 
 
 2583
 
 
 
 
 2650
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 316
 
 
 315
 
 
 152
 
 
 153
 
 
 177
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 941
 
 
 886
 
 
 965
 
 
 1128
 
 
 1045
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 1262
 
 
 
 
 1205
 
 
 
 
 1119
 
 
 
 
 1283
 
 
 
 
 1222
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 3741
 
 
 
 
 3737
 
 
 
 
 3654
 
 
 
 
 3866
 
 
 
 
 3873
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 1729
 
 
 1639
 
 
 1623
 
 
 1745
 
 
 1754
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 198
 
 
 202
 
 
 244
 
 
 272
 
 
 303
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 668
 
 
 732
 
 
 741
 
 
 769
 
 
 698
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 1147
 
 
 1164
 
 
 1047
 
 
 1081
 
 
 1119
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 3741
 
 
 
 
 3737
 
 
 
 
 3654
 
 
 
 
 3866
 
 
 
 
 3873
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 2837
 
 
 2852
 
 
 2942
 
 
 3160
 
 
 3280
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 32
 
 
 36
 
 
 46
 
 
 53
 
 
 50
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 841
 
 
 861
 
 
 887
 
 
 878
 
 
 848
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 174
 
 
 182
 
 
 194
 
 
 199
 
 
 215
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 161
 
 
 164
 
 
 170
 
 
 166
 
 
 166
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 4046
 
 
 
 
 4095
 
 
 
 
 4239
 
 
 
 
 4456
 
 
 
 
 4559
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 3002
 
 
 3143
 
 
 3229
 
 
 3309
 
 
 3498
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 226
 
 
 240
 
 
 240
 
 
 246
 
 
 238
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 238
 
 
 233
 
 
 232
 
 
 231
 
 
 243
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 531
 
 
 544
 
 
 523
 
 
 533
 
 
 554
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 3997
 
 
 
 
 4160
 
 
 
 
 4224
 
 
 
 
 4318
 
 
 
 
 4532
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 49
 
 
 
 
 ‒ 65
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 138
 
 
 
 
 27
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 5
 
 
 3
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 29
 
 
 29
 
 
 27
 
 
 26
 
 
 24
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 ‒ 24
 
 
 ‒ 26
 
 
 ‒ 26
 
 
 ‒ 25
 
 
 ‒ 24
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 25
 
 
 ‒ 91
 
 
 ‒ 11
 
 
 113
 
 
 2
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 24
 
 
 ‒ 92
 
 
 ‒ 12
 
 
 112
 
 
 4
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 24
 
 
 ‒ 92
 
 
 ‒ 13
 
 
 112
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 24
 
 
 ‒ 92
 
 
 ‒ 13
 
 
 112
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 0,60
 
 
 ‒ 2,20
 
 
 ‒ 0,30
 
 
 2,50
 
 
 0,10
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,52
 
 
 0,49
 
 
 0,51
 
 
 0,52
 
 
 0,53
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 1,10
 
 
 1,03
 
 
 1,07
 
 
 1,19
 
 
 1,09
 
 
 
 
 Huisvestingsratio
 
 
 
 
 0,10
 
 
 0,11
 
 
 0,10
 
 
 0,10
 
 
 0,10
 
 
 
 
 
 
 Figuur 10 Kengetallen hoger beroepsonderwijs
 
 
 
 
 
 8
 
 
 
 Tabel 126 Balans, staat van baten en lasten en kengetallen wetenschappelijk onderwijs (bedragen x € 1.000.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Balans
 
 
 2015
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Activa
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1.1
 
 
 Immateriële vaste activa
 
 
 64
 
 
 58
 
 
 51
 
 
 49
 
 
 46
 
 
 
 
 1.2
 
 
 Materiële vaste activa
 
 
 4502
 
 
 4584
 
 
 4696
 
 
 4730
 
 
 4770
 
 
 
 
 
 
 Gebouwen, terreinen
 
 
 3614
 
 
 3894
 
 
 3915
 
 
 3994
 
 
 3972
 
 
 
 
 
 
 Inventaris en overige
 
 
 888
 
 
 690
 
 
 782
 
 
 735
 
 
 798
 
 
 
 
 1.3
 
 
 Financiële vaste activa
 
 
 188
 
 
 136
 
 
 144
 
 
 143
 
 
 149
 
 
 
 
 
 Totaal vaste activa
 
 
 
 
 4755
 
 
 
 
 4778
 
 
 
 
 4891
 
 
 
 
 4921
 
 
 
 
 4966
 
 
 
 
 
 1.4
 
 
 Voorraden
 
 
 11
 
 
 11
 
 
 9
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 
 
 1.5
 
 
 Vorderingen
 
 
 746
 
 
 872
 
 
 902
 
 
 835
 
 
 805
 
 
 
 
 1.6
 
 
 Effecten
 
 
 42
 
 
 39
 
 
 40
 
 
 34
 
 
 29
 
 
 
 
 1.7
 
 
 Liquide middelen
 
 
 1603
 
 
 1683
 
 
 1685
 
 
 1860
 
 
 2049
 
 
 
 
 
 Totaal vlottende activa
 
 
 
 
 2403
 
 
 
 
 2605
 
 
 
 
 2636
 
 
 
 
 2737
 
 
 
 
 2890
 
 
 
 
 
 
 Totaal Activa
 
 
 
 
 7157
 
 
 
 
 7383
 
 
 
 
 7528
 
 
 
 
 7658
 
 
 
 
 7856
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Passiva
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.1
 
 
 Eigen vermogen
 
 
 3510
 
 
 3609
 
 
 3702
 
 
 3761
 
 
 3790
 
 
 
 
 2.2
 
 
 Voorzieningen
 
 
 449
 
 
 447
 
 
 433
 
 
 485
 
 
 481
 
 
 
 
 2.3
 
 
 Langlopende schulden
 
 
 775
 
 
 778
 
 
 774
 
 
 762
 
 
 749
 
 
 
 
 2.4
 
 
 Kortlopende schulden
 
 
 2423
 
 
 2549
 
 
 2619
 
 
 2650
 
 
 2835
 
 
 
 
 
 Totaal Passiva
 
 
 
 
 7157
 
 
 
 
 7383
 
 
 
 
 7528
 
 
 
 
 7658
 
 
 
 
 7856
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Staat van baten en lasten
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 3.1
 
 
 Rijksbijdragen
 
 
 3697
 
 
 3802
 
 
 3901
 
 
 4121
 
 
 4375
 
 
 
 
 3.2
 
 
 Overige overheidsbijdragen
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 3.3
 
 
 College, cursus etc. gelden
 
 
 580
 
 
 614
 
 
 657
 
 
 691
 
 
 721
 
 
 
 
 3.4
 
 
 Baten werk in opdracht
 
 
 1838
 
 
 1820
 
 
 1865
 
 
 1925
 
 
 2026
 
 
 
 
 3.5
 
 
 Overige Baten
 
 
 523
 
 
 566
 
 
 534
 
 
 550
 
 
 578
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 6639
 
 
 
 
 6803
 
 
 
 
 6957
 
 
 
 
 7288
 
 
 
 
 7701
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.1
 
 
 Personeelslasten
 
 
 4251
 
 
 4381
 
 
 4610
 
 
 4825
 
 
 5164
 
 
 
 
 4.2
 
 
 Afschrijvingen
 
 
 404
 
 
 443
 
 
 440
 
 
 445
 
 
 472
 
 
 
 
 4.3
 
 
 Huisvestingslasten
 
 
 501
 
 
 479
 
 
 463
 
 
 511
 
 
 495
 
 
 
 
 4.4
 
 
 Overige lasten
 
 
 1335
 
 
 1351
 
 
 1325
 
 
 1373
 
 
 1398
 
 
 
 
 4.5
 
 
 Verstr. Subsidies
 
 
 
 
 
 27
 
 
 36
 
 
 27
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 6491
 
 
 
 
 6654
 
 
 
 
 6864
 
 
 
 
 7190
 
 
 
 
 7556
 
 
 
 
 
 
 Saldo baten en lasten
 
 
 
 
 148
 
 
 
 
 149
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 98
 
 
 
 
 144
 
 
 
 
 
 
 Gerealiseerde herwaardering
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Financiële baten
 
 
 18
 
 
 17
 
 
 9
 
 
 0
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Financiële lasten
 
 
 19
 
 
 30
 
 
 27
 
 
 30
 
 
 30
 
 
 
 
 5
 
 
 Financiële baten en lasten
 
 
 ‒ 2
 
 
 ‒ 12
 
 
 ‒ 19
 
 
 ‒ 30
 
 
 ‒ 23
 
 
 
 
 
 Resultaat
 
 
 
 147
 
 
 137
 
 
 74
 
 
 67
 
 
 121
 
 
 
 
 6
 
 
 Belastingen
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 7
 
 
 Resultaat deelnemingen
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Resultaat na belastingen
 
 
 
 149
 
 
 138
 
 
 78
 
 
 71
 
 
 122
 
 
 
 
 8
 
 
 Aandeel derden in resultaat
 
 
 16
 
 
 15
 
 
 14
 
 
 15
 
 
 18
 
 
 
 
 
 Netto resultaat
 
 
 
 133
 
 
 123
 
 
 64
 
 
 56
 
 
 104
 
 
 
 
 
 Buitengewone baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Buitengewone lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Buitengewoon resultaat
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Totaal resultaat
 
 
 
 133
 
 
 123
 
 
 64
 
 
 56
 
 
 104
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kengetallen
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Rentabiliteit %
 
 
 2,20
 
 
 2,01
 
 
 1,06
 
 
 0,92
 
 
 1,57
 
 
 
 
 Solvabiliteit 2
 
 
 0,55
 
 
 0,55
 
 
 0,55
 
 
 0,55
 
 
 0,54
 
 
 
 
 Liquiditeit
 
 
 0,99
 
 
 1,02
 
 
 1,01
 
 
 1,03
 
 
 1,02
 
 
 
 
 Huisvestingsratio
 
 
 
 
 0,13
 
 
 0,12
 
 
 0,12
 
 
 0,13
 
 
 0,12
 
 
 
 
 
 
 Figuur 11 Kengetallen wetenschappelijk onderwijs
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Op de website «Onderwijs in Cijfers» van het Ministerie van OCW treft u onder meer het «dashboard Jaarrekeninggegevens» aan. Met dit dashboard wordt op bestuursniveau meerjarig inzicht gegeven in de financiële gegevens uit de jaarrekeningen van alle Nederlandse onderwijsinstellingen die door het Ministerie van OCW worden bekostigd. Deze informatie is ook per sector beschikbaar. Deze gegevens kunnen dienen als basis voor het gesprek over de financiële positie tussen onder meer besturen, leraren, studenten, ouders en leden van de medezeggenschapsraad.
 Toezegging aan Tweede Kamer
 Op aangeven van de Algemene Rekenkamer is toegezegd om de informatievoorziening over de rechtmatigheid bij onderwijsclusters in het Departementaal jaarverslag op te nemen.
 
 Tabel 127 Overzicht1Bron: DUO bevindingen2Er is sprake van een bevinding als een accountant een opmerking, beperking of afkeuring opneemt bij zijn oordeel rechtmatigheid in de controleverklaring. Accountants kwantificeren niet altijd de bevinding. Dit kan ook bij de andere sectoren spelen. ontleend aan de controlebevindingen van de accountant bij de jaarverslagen 2018 van het bestuur van de bekostigde onderwijsinstellingen3Het totaal van de lasten betreft de lasten zoals opgenomen in de XBRL aanlevering van de bekostigde onderwijsinstellingen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sector
 
 
 
 
 
 po
 
 
 vo
 
 
 mbo
 
 
 ho
 
 
 
 
 
 
 Aantal onrechtmatigheden
 
 
 15
 
 
 7
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 Bedrag per sector € (x 1000)
 
 
 12.128
 
 
 642
 
 
 3.011
 
 
 28.083
 
 
 
 
 Totaal lasten per sector € (x 1000)
 
 
 12.019.545
 
 
 10.239.866
 
 
 5.385.795
 
 
 11.758.639
 
 
 
 
 Percentage bedrag per sector t.o.v. totaal van de lasten per sector (x 1%)
 
 
 0,10
 
 
 0,01
 
 
 0,06
 
 
 0,24
 
 
 
 
 Totaal aantal besturen
 
 
 1.012
 
 
 357
 
 
 61
 
 
 52
 
 
 
 
 
 
 
 
 10
 
 
 Toezegging aan Tweede Kamer 
 Tijdens het Wetgevingsoverleg op 10 oktober 2018 heeft de Minister toegezegd om de derde geldstroom en de verdeling daarvan over instellingen inzichtelijk te maken in het jaarverslag van het Minsiterie van OCW. Dit is voor het eerst opgenomen in het jaarverslag 2018. In onderstaande tabel worden de verschillende geldstromen per instelling weergegeven. Daarnaast is de ontwikkeling van de verschillende geldstromen over de jaren 2015-2019 in figuur 11 opgenomen.
 
 In het wetenschappelijk onderwijs worden drie verschillende geldstromen onderscheiden:
 
 
 1.
 de eerste geldstroom bestaat uit de rijksbijdrage, de ontvangen collegegelden en ontvangen lesgelden;
 
 
 2.
 de tweede geldstroom omvat de ontvangen subsidies van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW);
 
 
 3.
 de derde geldstroom omvat de ontvangen overige inkomsten. Dit zijn onder andere subsidies van Nederlandse ministeries en de Europese Unie, ontvangen middelen voor contractonderwijs en contractonderzoek en overige baten uit opdracht van derden. Ook inkomsten uit catering en verhuur vallen onder de derde geldstroom.
 
 
 
 
 Tabel 128 Geldstromen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Instelling
 
 
 Geldstromen
 
 
 Bedrag x € 1.000.000
 
 
 % van totaal baten
 
 
 
 Bedrag x € 1.000.000
 
 
 % van totaal baten
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 362
 
 
 55,7%
 
 
 
 374
 
 
 55,0%
 
 
 
 
 Erasmus Universiteit Rotterdam
 
 
 2e geldstroom
 
 
 24
 
 
 3,7%
 
 
 
 30
 
 
 4,3%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 264
 
 
 40,6%
 
 
 
 277
 
 
 40,7%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 295
 
 
 66,3%
 
 
 
 311
 
 
 65,7%
 
 
 
 
 Maastricht University
 
 
 2e geldstroom
 
 
 17
 
 
 3,8%
 
 
 
 20
 
 
 4,2%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 133
 
 
 29,9%
 
 
 
 143
 
 
 30,1%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 62
 
 
 92,1%
 
 
 
 67
 
 
 93,0%
 
 
 
 
 Open Universiteit Nederland
 
 
 2e geldstroom
 
 
 0
 
 
 0,4%
 
 
 
 0
 
 
 0,3%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 5
 
 
 7,5%
 
 
 
 5
 
 
 6,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 10
 
 
 91,3%
 
 
 
 10
 
 
 88,3%
 
 
 
 
 Protest. Theolog. Universiteit
 
 
 2e geldstroom
 
 
 0
 
 
 0,1%
 
 
 
 0
 
 
 0,4%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 1
 
 
 8,6%
 
 
 
 1
 
 
 11,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 346
 
 
 60,1%
 
 
 
 362
 
 
 59,9%
 
 
 
 
 Radboud Univ Nijmegen
 
 
 2e geldstroom
 
 
 51
 
 
 8,8%
 
 
 
 58
 
 
 9,5%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 179
 
 
 31,1%
 
 
 
 185
 
 
 30,6%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 467
 
 
 69,6%
 
 
 
 492
 
 
 70,6%
 
 
 
 
 Rijksuniversiteit Groningen
 
 
 2e geldstroom
 
 
 36
 
 
 5,4%
 
 
 
 38
 
 
 5,5%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 167
 
 
 24,9%
 
 
 
 167
 
 
 24,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 161
 
 
 71,2%
 
 
 
 171
 
 
 72,1%
 
 
 
 
 Stg. Kath. Univ. Brabant
 
 
 2e geldstroom
 
 
 9
 
 
 3,9%
 
 
 
 9
 
 
 3,7%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 56
 
 
 24,9%
 
 
 
 58
 
 
 24,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 6
 
 
 82,1%
 
 
 
 7
 
 
 78,2%
 
 
 
 
 Stg. Universit. v. Humanistiek
 
 
 2e geldstroom
 
 
 ‒
 
 
 0,0%
 
 
 
 ‒
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 1
 
 
 17,9%
 
 
 
 2
 
 
 21,8%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 2
 
 
 37,8%
 
 
 
 2
 
 
 34,6%
 
 
 
 
 T.U.K.
 
 
 2e geldstroom
 
 
 ‒
 
 
 0,0%
 
 
 
 ‒
 
 
 0,0%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 3
 
 
 62,2%
 
 
 
 3
 
 
 65,4%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 247
 
 
 65,4%
 
 
 
 270
 
 
 65,9%
 
 
 
 
 Techn. Universiteit Eindhoven
 
 
 2e geldstroom
 
 
 19
 
 
 5,1%
 
 
 
 23
 
 
 5,5%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 112
 
 
 29,5%
 
 
 
 118
 
 
 28,7%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 473
 
 
 66,2%
 
 
 
 512
 
 
 67,2%
 
 
 
 
 Technische Universiteit Delft
 
 
 2e geldstroom
 
 
 58
 
 
 8,2%
 
 
 
 73
 
 
 9,5%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 183
 
 
 25,7%
 
 
 
 178
 
 
 23,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 1
 
 
 58,9%
 
 
 
 1
 
 
 45,7%
 
 
 
 
 Theol Universiteit Apeldoorn
 
 
 2e geldstroom
 
 
 ‒
 
 
 0,0%
 
 
 
 0
 
 
 0,4%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 1
 
 
 41,1%
 
 
 
 2
 
 
 53,9%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 427
 
 
 65,4%
 
 
 
 447
 
 
 65,1%
 
 
 
 
 Universiteit Leiden
 
 
 2e geldstroom
 
 
 52
 
 
 7,9%
 
 
 
 58
 
 
 8,4%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 174
 
 
 26,7%
 
 
 
 182
 
 
 26,5%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 238
 
 
 71,5%
 
 
 
 256
 
 
 71,2%
 
 
 
 
 Universiteit Twente
 
 
 2e geldstroom
 
 
 28
 
 
 8,5%
 
 
 
 29
 
 
 8,0%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 67
 
 
 20,1%
 
 
 
 75
 
 
 20,8%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 562
 
 
 65,6%
 
 
 
 587
 
 
 64,6%
 
 
 
 
 Universiteit Utrecht
 
 
 2e geldstroom
 
 
 66
 
 
 7,7%
 
 
 
 72
 
 
 7,9%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 228
 
 
 26,7%
 
 
 
 250
 
 
 27,5%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 527
 
 
 66,3%
 
 
 
 554
 
 
 66,4%
 
 
 
 
 Universiteit van Amsterdam
 
 
 2e geldstroom
 
 
 40
 
 
 5,1%
 
 
 
 45
 
 
 5,4%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 228
 
 
 28,6%
 
 
 
 235
 
 
 28,2%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 385
 
 
 71,7%
 
 
 
 407
 
 
 72,5%
 
 
 
 
 V U A
 
 
 2e geldstroom
 
 
 28
 
 
 5,2%
 
 
 
 31
 
 
 5,5%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 124
 
 
 23,1%
 
 
 
 124
 
 
 22,0%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 242
 
 
 66,8%
 
 
 
 265
 
 
 69,0%
 
 
 
 
 W U
 
 
 2e geldstroom
 
 
 30
 
 
 8,4%
 
 
 
 33
 
 
 8,7%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 90
 
 
 24,8%
 
 
 
 86
 
 
 22,3%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1e geldstroom
 
 
 4.812
 
 
 66,0%
 
 
 
 5.095
 
 
 66,2%
 
 
 
 
 TOTAAL
 
 
 2e geldstroom
 
 
 460
 
 
 6,3%
 
 
 
 517
 
 
 6,7%
 
 
 
 
 
 3e geldstroom
 
 
 2.016
 
 
 27,7%
 
 
 
 2.088
 
 
 27,1%
 
 
 
 
 
 
 Figuur 12 Geldstromen in het wetenschappelijk onderwijs
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 5 Focusonderwerp 2020, naleving CW3.1
 
 De Operatie Inzicht in Kwaliteit kent als één van de focuspunten om de resultaatgerichtheid te verbeteren en daarmee ook een impuls te geven aan de kwaliteit van beleid en uitvoering. Artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet (CW) biedt bij dit streven houvast.
 
 In de CW 3.1 is opgenomen dat voorstellen, voornemens en toezeggingen een toelichting moeten bevatten waarin wordt ingegaan op drie elementen:
 
 
 1.
 de doelstellingen, de doeltreffendheid en de doelmatigheid die worden nagestreefd; 
 
 
 2.
 beleidsinstrumenten die worden ingezet;
 
 
 3.
 financiële gevolgen voor maatschappelijke sectoren.
 
 
 
 Vakministers zijn verantwoordelijk voor de naleving.
 In de periode 1 juni tot eind december 2020 heeft in het kader van de Operatie Inzicht in Kwaliteit een pilot plaatsgevonden waarbij Kamerbrieven met significante (> € 20 mln) financiële gevolgen dienden te worden voorzien van een afzonderlijke bijlage waarin wordt ingegaan op de verplichte aspecten van CW3.1. Deze pilot is gestart naar aanleiding van een onderzoek van de rapporteurs voor de Operatie Inzicht in Kwaliteit. De rapporteurs hebben aanbevolen om de vindbaarheid van toelichtingen te vergroten, zodat de dialoog hierover met de Tweede Kamer kan worden verbeterd.
 
 Tabel 129 Overzicht voorstellen pilot CW3.1
 
 
 
 
 
 
 Naam voorstel
 
 
 Focusonderwerp
 
 
 
 
 Intensivering aanpak tekorten in het onderwijs en de lerarenopleidingen
 
 
 
 Comptabiliteitswet 3.1 bijlage
 
 
 
 
 
 
 
 Uitwerking maatregelen tweede specifieke pakket voor de culturele en creatieve sector
 
 
 
 Comptabiliteitswet 3.1 bijlage
 
 
 
 
 
 Primair Onderwijs; Brief regering; Eindevaluatie sectorakkoorden (po en vo) en bijgestelde aanwending prestatieboxmiddelen
 
 
 
 Comptabiliteitswet 3.1 bijlage
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Bij het voorbereiden van beleid geldt regulier al de toepassing van het Integraal Afwegingskader (IAK) waarin de elementen van artikel 3.1 CW aan bod komen. De pilot artikel 3.1 CW heeft daar de expliciete vermelding van deze elementen in een bijlage aan toegevoegd. Daardoor is de toelichting beter vindbaar geworden. Het aantal cases bij het Ministerie van OCW was te weinig om te kunnen zeggen of de kwaliteit van de voorbereiding zelf is verbeterd door het gebruik van de bijlage. Bovendien heeft de hoge tijdsdruk waaronder brieven met betrekking tot de coronamaatregelen tot stand moesten komen een verstorend effect gehad op de vergelijking van de naleving van CW3.1 vóór en sinds de pilot.