Gemeenschappelijk Landbouwbeleid op langere termijn; Brief minister met de nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24596, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-02-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24596 nr. 1

01-02-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamHOOFDSTUK 1: INLEIDING AanpakWaarom deze nota nu? Europese contextMeer reden voor hervormingHOOFDSTUK 2: BEPALENDE FACTOREN Landbouw en platteland in NederlandHet Gemeenschappelijk Landbouwbeleid; van oud naar nieuwLiberalisering van de handel in landbouwproduktenHet Europese landbouwbudgetMidden- en Oost-EuropaDe landbouwmarktenNieuwe accenten voor het beleid Natuur en milieuPlattelandsontwikkeling en benadeelde gebiedenConclusieHOOFDSTUK 3: SCENARIO'S VOOR BELEIDSHERVORMINGDe scenario'sDe berekeningenZuivelVoor 2010 is uitgegaan van 4 scenario's: Deze scenario's leiden tot de volgende uitkomsten: GranenVoor 2010 is uitgegaan van 4 scenario's: Deze scenario's leiden tot de volgende uitkomsten: RundvleesSuikerHOOFDSTUK 4: DISCUSSIE EN CONCLUSIESAlgemeenIs er een alternatief?Dus voortgaande hervormingInkomenseffectenBudgetRenationalisatie?MilieuNatuurImagoMeer markt, meer afzetToetreding landen uit Midden- en Oost-EuropaTenslotteEuropees krachtenveldBIJLAGE 1Tabel 1. Vergelijking van de MOE-landen met de EU-15 Tabel 2. Belang van landbouw in de economie Tabel 3. Voorzieningsbalansen (saldo produktie en intern
gebruik) in 1000 ton BIJLAGE 2WereldmarktprijsMaximaal mogelijke prijs in EUBudget voor gesubsidieerde exportBerekende exportvoluminaBerekening produktievolume c.q. overschotBIJLAGE 3
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24596Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 596Gemeenschappelijk Landbouwbeleid op langere termijnnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 1 februari 1996Hierbij bied ik U de nota «Gemeenschappelijk Landbouwbeleid op langere
termijn» aan. De nota vloeit voort uit een toezegging aan de Kamer uit
de vorig jaar uitgebrachte, op 26 juni behandelde, Nota «Dynamiek en
Vernieuwing» van het Kabinet (Beleidsvoornemens op het gebied van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, II, '94–'95, 24 140, nrs. 1–2 en
3 (11 april en 12 juni).De nota geeft niet aan hoe het toekomstig beleid er volgens Nederland
ideaal gesproken uit zou moeten zien, maar heeft als doel het stimuleren van
een discussie over keuzen in het Europees landbouwbeleid. Daarvoor is in de
nota gewerkt met een aantal scenario's. Daarmee wordt aangegeven welke tendenzen
zich voordoen, wat er op ons af kan komen en voor welke keuzen we dan komen
te staan. Uitgangspunt in de scenario's vormen de verdere liberalisering van
de handel in landbouwprodukten in GATT/WTO-kader en de uitbreiding van de
EU met landen uit Midden en Oost Europa. Dat zijn volgens mij de meest bepalende
factoren voor de toekomstige beleidsruimte.Uit de nota wordt duidelijk dat op termijn in het landbouwbeleid verdere
hervormingen zijn te verwachten. Bij hervormingen bestaan er tal van keuzemogelijkheden
en beleidsopties. Het is mijn wens dat deze nota het speelveld voor het beleid
aangeeft en zo bijdraagt aan discussie over de echte keuzen in het beleid.
De lijn die Nederland daarbij uiteindelijk kiest moet gebaseerd zijn op een
zorgvuldige afweging van de verschillende keuzen en de effecten daarvan voor
de agrarische sector. Daarom moeten we ons nationaal goed voorbereiden op
discussies in Brussel om zo de belangen van de Nederlandse sector het best
te kunnen behartigen.De uiteindelijke standpuntbepaling van Nederland ten aanzien van het toekomstig
Europees landbouwbeleid zal op basis van deze discussie moeten plaatsvinden. In deze standpuntbepaling speelt uiteraard de specifieke situatie van
de Nederlandse landbouw, het nationale milieubeleid en de rol die we landbouw
toekennen als een van de beheerders van de «groene ruimte» een
belangrijke rol.Het is mijn bedoeling om aan het Europese debat, over de toekomst van
het landbouwbeleid, een actieve bijdrage te leveren. Als we ons vroegtijdig
bezinnen op de veranderingen die op ons af komen, kunnen we meer invloed uitoefenen
op de uiteindelijke Europese besluitvorming.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van Aartsen HOOFDSTUK 1: INLEIDING AanpakZoals aangekondigd in de nota «Dynamiek en Vernieuwing» ligt
hier voor u de discussienota over de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.Doelstelling van de nota is primair een discussie te stimuleren over toekomstige
ontwikkelingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Die discussie
is om verschillende redenen nodig. Binnen Europa is het debat over het toekomstig
landbouwbeleid begonnen. Naast het strategierapport van de Europese Commissie
hebben verschillende Lidstaten hun ideëen over het beleid kenbaar gemaakt.
Het Europees landbouwbeleid met als een belangrijke verworvenheid één
Europese markt, is voor de Nederlandse land- en tuinbouw van groot belang.
Op aanpassingen van het beleid moeten we ons dus goed en tijdig voorbereiden.
De lijn die Nederland daarbij kiest moet gebaseerd zijn op een zorgvuldige
afweging van de verschillende opties. Doel van deze nota is hieraan een bijdrage
te leveren. Ze geeft daarmee niet aan hoe het toekomstig beleid er volgens
Nederland uit zou moeten zien.Tijdens de discussie moet er in de eerste plaats helderheid komen over
de wijze waarop de Nederlandse land- en tuinbouw en de Nederlandse overheid
zich het beste kunnen positioneren in een veranderend Europa. De land- en
tuinbouw moeten zich tijdig kunnen voorbereiden op nieuwe situaties en daarnaast
ook zelf keuzen maken. Ook de regering en het Parlement zullen keuzen moeten
maken, terwille van een sterke uitgangspositie van de sector, maar ook over
de vraag welk Europees beleid het beste past bij onze visie op de toekomst
van de «groene ruimte» en het milieubeleid. Tenslotte spelen voor
de regering als belangrijke factoren van overweging de relatie tussen het
Europese landbouwbeleid en het gewenste buitenlands beleid, en de financiële
aspecten van het te voeren beleid.De ontwikkelingen in het GLB zijn met de nodige onzekerheden omgeven.
Deze nota beoogt daarin meer duidelijkheid te verschaffen en bepaalde samenhangen
zichtbaar te maken. Daarom is eerst nagegaan wat internationaal de belangrijkste
bepalende factoren voor het beleid zijn. Het gaat daarbij met name om de mate
van liberalisering van de handel in landbouwprodukten, de ontwikkeling van
de landbouwproduktie in Midden- en Oost-Europa en de ontwikkeling van de wereldmarkten.
Voor deze factoren worden enkele verschillende aannames gedaan en uitgewerkt
in de vorm van scenario's. Vervolgens is nagegaan wat deze betekenen voor
het te voeren beleid. Dat wil zeggen: welke beleidsaanpassingen worden onvermijdelijk
en welke beleidsopties blijven er over. Op die manier is een goede discussie
mogelijk over de echte keuzen in het beleid. De scenario's moeten dus niet
verward worden met beleidskeuzen. Zij dienen slechts ter verduidelijking van
de keuzen waarvoor we komen te staan als zich bepaalde ontwikkelingen voordoen.Eind vorig jaar is een heroverwegingsrapport aan de Kamer aangeboden dat
specifiek ingaat op de financiële kanten van het Europees landbouwbeleid.
Met name is daarbij aandacht besteed aan de afdrachten en netto-positie van
Nederland in relatie tot het landbouwbeleid. Dit mede met het oog op de toekomstige
uitbreiding van de Unie. Vanwege de inzichtelijkheid die dat geeft, is in
dat rapport gerekend met twee min of meer extreme beleidsvarianten. Van de
resultaten van deze financiële analyse en de inzichten die het heeft
opgeleverd is in deze nota gebruik gemaakt. Vanwege het andersoortige karakter
van de verschillende nota's is evenwel besloten niet met de zelfde scenario's
te werken. Waarom deze nota nu? Europese contextHet tijdstip van uitbrengen van deze nota is niet willekeurig gekozen.
Er is momenteel in onze eigen landen tuinbouw grote onzekerheid over de toekomst.
Valt er met alle veranderingen in het nationale en internationale beleid nog
wel te boeren in Nederland en welk soort landbouw willen en kunnen we dan
nog handhaven.Maar ook elders in Europa wordt momenteel gestudeerd en worden rapporten
gepubliceerd over het GLB. Zo heeft Europees landbouwcommissaris Fischler
onlangs zijn strategierapport over het toekomstig landbouwbeleid gepubliceerd.Er is alle reden om nu deze discussie te voeren. Europa staat, na de voltooiing
van de interne markt en het aanvaarden van het Verdrag van Maastricht, op
een kruispunt van nieuwe wegen. Zo zijn in het Verdrag afspraken gemaakt die
een tijdspad aangeven voor het aangaan van een Monetaire en Politieke Unie.
Beide vragen een sterkere samenwerking van de Lidstaten en het beter afstemmen
van het beleid op diverse terreinen.Anderzijds zijn naast deze «verdieping» van de Unie ook politieke
besluiten genomen over toekomstige uitbreiding van de Unie, de zogenoemde
«verbreding». Naast enkele Zuideuropese landen (Malta en Cyprus)
wordt de mogelijkheid geboden tot de Unie toe te treden aan de landen uit
Midden- en Oost-Europa (MOE-landen) die dat wensen en aan de verplichtingen
voortvloeiend uit het lidmaatschap kunnen voldoen.Beide aspecten van de voortgaande Europese integratie hebben gevolgen
voor het landbouwbeleid. De Monetaire Unie en de bijbehorende strenge toetredingscriteria
maken voorts dat Lidstaten hun overheidsuitgaven nog strenger op doelmatigheid
zullen bezien. Datzelfde geldt voor het budget van de Unie zelf.In het bijzonder de uitbreiding van de Unie met landen uit Midden- en
Oost-Europa zorgt voor een forse vergroting van het landbouw produktiepotentieel
van de Unie. Dit kan leiden tot versterkte concurrentie op de Europese markten
en mogelijk tot eerdere knelpunten wat betreft internationale afspraken over
de handel in landbouwprodukten. Uiteraard biedt de marktverruiming de exportgerichte
Nederlandse land- en tuinbouw ook tal van kansen. Daarom wordt in deze nota
specifiek gekeken naar de gevolgen van de toetreding van juist deze groep
lidstaten. Meer reden voor hervormingNaast bovenstaande algemeen politieke factoren, zijn er ook andere factoren
die van invloed zijn op het huidige beleid.Allereerst zijn dat de mogelijk nieuwe afspraken die in een volgende GATT/WTO-ronde
inzake de handel in landbouwprodukten gemaakt worden. Bij het akkoord van
1994 is de beleidsvrijheid voor wat betreft het toepassen van handelspolitieke
instrumenten ingeperkt. De kans is groot dat een nieuwe ronde hierin nog een
stap verder zal gaan.Daarnaast heeft de extra aandacht die momenteel vanuit milieu- en natuurdoelstellingen
aan landbouwproduktie gewijd wordt, gevolgen voor het GLB. Steeds nadrukkelijker
worden mogelijkheden van integratie van natuur, milieu en landschapsdoelstellingen
in het landbouwbeleid op de politieke agenda geplaatst.De problematiek van de perifere plattelandsgebieden maakt bovendien duidelijk
dat een beleid dat zich louter op landbouwproduktie richt, op langere termijn
geen antwoord is op de teruglopende economische activiteiten. Deze constatering
heeft invloed op één van de klassieke rechtvaardigingen van
landbouwbeleid en zal wellicht zorgen voor een meer integrale aanpak waarbij
het creëren van inkomensmogelijkheden hogere prioriteit krijgt
dan het bieden van inkomensondersteuning. Ook de belangen van natuur en milieu
worden in zo'n benadering nadrukkelijker meegenomen dan tot nu toe in het
Europees landbouwbeleid het geval is.In de Europese Unie is het Structuurfondsenbeleid primair bedoeld om regio's
met een economische achterstand – waaronder plattelandsgebieden –
te helpen ontwikkelen. Gezien de te verwachten druk op de financiële
middelen van de Unie is het mogelijk dat de concurrentie tussen het landbouwbeleid
en het Structuurfondsenbeleid om het beschikbare geld zal toenemen.De toekomstige uitbreiding van de Unie, mogelijke nieuwe afspraken in
GATT/WTO verband en de druk op de financiële middelen vanwege een meer
integrale benadering van het beleid voor het platteland, betekenen dat vooral
de instrumenten van het traditionele marktordeningsbeleid van de EU zullen
moeten worden aangepast. Om die reden en vanwege het feit dat deze instrumenten
nog steeds van groot belang zijn voor de landbouw, wordt in deze nota in het
bijzonder ingegaan op deze aanpassingen. HOOFDSTUK 2: BEPALENDE FACTOREN Landbouw en platteland in NederlandMeer marktoriëntatie voor de landbouwsector en meer dynamiek in het
landelijk gebied. Dit is de kern van de keuze die in de nota Dynamiek en Vernieuwing
is gemaakt om de land- en tuinbouw voor te bereiden op de ontwikkelingen die
ons in de komende jaren te wachten staan, en om de belangen van natuur en
landschap duurzaam veilig te stellen. Dat is ook waarop het nationale beleid
in de komende jaren gericht zal zijn.De redenen voor deze keuzen zijn helder: om de sterke uitgangspositie
van de Nederlandse agrarische sector te behouden is het noodzakelijk dat de
koers uit het verleden verlegd wordt. De tijd dat voor alle produktie de afzet
gegarandeerd was tegen een redelijke prijs, is voorbij. Wie zich niet tijdig
aan deze nieuwe omstandigheden aanpast, loopt het risico langzaam op achterstand
te worden gezet. Koersen met het kompas op de markt is daarvoor de beste optie.Wat betreft het landelijk gebied is het besef gegroeid dat te veel overheidsregels
zijn gericht op handhaving van de bestaande situatie. Vernieuwing en plaatselijke
initiatieven om de inrichting en het beheer van het gebied aan te passen aan
de eigentijdse wensen van de samenleving worden eerder belemmerd dan gestimuleerd.
Daaraan gekoppeld is het inzicht dat uitvoering van een deel van het overheidsbeleid
het best op lokaal niveau kan gebeuren.Het is tegen deze achtergrond van nationale prioriteiten dat in de volgende
hoofdstukken de ontwikkelingen en keuzen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
bezien moeten worden. In dit hoofdstuk wordt eerst kort ingegaan op de doelstellingen
en historie van het GLB. Vervolgens worden de belangrijkste factoren die het
beleid beïnvloeden geanalyseerd. Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid; van oud naar nieuwSinds 1968 bestaat er een volwaardig Europees landbouwbeleid. Op dat moment
ging na een overgangsperiode van ruwweg 6 jaar een gemeenschappelijk markt-
en prijsbeleid in de toenmalige zes lidstaten van start. Het in de verschillende
landen bestaande beleid op dit terrein werd daarmee vervangen.De doelstellingen van het beleid zijn neergelegd in artikel 39 van het
Verdrag van Rome.Ze luiden;– bevorderen van de produktiviteit in de landbouw;– verzekeren van een redelijke levensstandaard van de landbouwbevolking;– stabilisatie van de landbouwmarkten;– het veiligstellen van de voedselvoorziening;– redelijke prijzen voor gebruikers verzekeren.Toen in Europa de landbouwproduktie goed op gang was gekomen en de gemeenschappelijke
markt een feit was geworden, heeft vooral één belang de discussies
over het landbouwbeleid gedomineerd: de inkomenspositie van de producenten.
Bijna alle beleidsmaatregelen zijn genomen met het oog op deze inkomensdoelstelling.
De rechtvaardiging werd gevonden in het feit dat zonder landbouwbeleid de
inkomenspositie van landbouwers onaanvaardbaar achterbleef bij andere groepen
in de samenleving. Er zijn grofweg twee manieren om het inkomen te ondersteunen. De eerste
is het direct betalen van een inkomenstoeslag. De tweede is het via allerlei
maatregelen beïnvloeden van het prijspeil van landbouwprodukten. Aangezien
deze produkten veelal internationaal verhandelbaar zijn, is het noodzakelijk
dat dit beleid mede via handelspolitieke instrumenten wordt mogelijk gemaakt.
Deze instrumenten, zoals bijvoorbeeld invoerheffingen, bepalen de maximale
afwijking van de prijs op de interne markt ten opzichte van het internationale
prijsniveau.De eerste jaren van het GLB had de Europese Gemeenschap een grote vrijheid
bij het bepalen van het beleid. Voor de meeste grote, grondgebonden produkties
waar het beleid op geconcentreerd is, was de Gemeenschap importerend. Door
het opleggen van heffingen aan de grens was het op een relatief eenvoudige
en goedkope manier mogelijk het eigen prijspeil op een gewenst niveau te houden.
De eerste jaren waren de kosten van het markt- en prijsbeleid dan ook beperkt.Dat veranderde toen de Gemeenschap voor de onder het beleid vallende produkten
meer dan zelfvoorzienend werd. Deze extra produktie moest (uiteindelijk) op
de wereldmarkt worden afgezet, waar het prijsniveau veelal fors lager was
dan op de interne markt. Om het prijsverschil te overbruggen werden exportrestituties
betaald. De kosten van dat beleid stegen explosief. Dat was ook de directe
aanleiding voor de introductie van produktiebeheersende maatregelen in het
landbouwbeleid. De bekendste daarvan is de superheffing voor melk, die sinds
1984 bestaat. Deze quotering regelt de maximale hoeveelheid melk die melkveehouders
mogen afleveren. Voor suiker bestaat al vanaf 1968 een quotastelsel.Voor de meeste andere produkten was en is het veel moeilijker een effectief
beleid van produktiebeheersing toe te passen. Bovendien is het politiek gezien
in Europa vaak lastig over dergelijke onderwerpen afspraken te maken. Het
verhindert efficiënte producenten immers hun concurrentievoordelen uit
te buiten ten opzichte van hun minder efficiënte collega's, en legt de
produktie vast op basis van historische prestaties. Landen met een sterke
landbouwsector voelen daar veelal weinig voor.Doordat het politiek onmogelijk bleek tot forse prijsverlagingen te komen
en de prijzen op de wereldmarkt in de jaren tachtig historische dieptepunten
bereikten, bleven de kosten voor het landbouwbeleid toenemen. Dat leidde in
1988 tot het instellen van het zogenoemde landbouwrichtsnoer. Dat geeft aan
hoeveel de uitgaven voor het GLB per jaar maximaal mogen bedragen. Hiermee
is de beleidsruimte voor de uitgaven aan een maximum gebonden.Een belangrijke beleidswijziging was tenslotte de hervorming uit 1992
die onder leiding van Commissaris Mac Sharry tot stand kwam. Deze was bedoeld
om een overeenkomst in de GATT mogelijk te maken. Belangrijkste onderdeel
was het vervangen van een belangrijk deel van de prijssteun voor de granensector
door een beleid gebaseerd op hectaretoeslagen. Ook voor rundvlees werd een
prijsdaling met compensatie in de vorm van dierpremies overeengekomen.Voor de voor Nederland belangrijkste marktordeningsprodukten melk en suiker
is een dergelijke keuze niet gemaakt. Liberalisering van de handel in landbouwproduktenTot voor het afsluiten van de Uruguay-ronde in 1994 bestonden voor landbouw
nauwelijks dwingende regels voor internationale handel. Landen waren niet
bereid zich vast te leggen op maximale invoertarieven. Daarnaast was het verlenen
van exportsubsidies onbeperkt mogelijk. Het GATT-akkoord heeft daar een einde aan gemaakt.Afspraken zijn gemaakt over:– markttoegang: alle (variabele) invoerbeperkingen zijn omgezet
in vaste tarieven. Deze laatste worden in zes jaar met 36% verminderd.– exportsteun: exportsubsidies moeten qua budget in zes jaar tijd
met 36% worden verminderd. Het volume van de gesubsidieerde export dient in
zes jaar met 21% af te nemen.– interne steun; het totale steunbudget voor de landbouw moet –
met uitzondering van de toegestane vormen van beleid – in zes jaar met
20% verminderen.Naast de directe effecten voor het beleid betekenen deze afspraken dat
de EU geen marktbeheer onafhankelijk van de wereldmarkt kan voeren. De «tarificatie»
zorgt ervoor dat er een maximum is gesteld aan de mate waarin de interne prijs
nog kan afwijken van de wereldmarkt. Een verdere afbraak van de tarieven betekent
daarmee automatisch dat de EU-prijs verder richting de wereldmarktprijs moet
worden aangepast.Daarnaast zorgt de afspraak over het volume aan gesubsidieerde export,
dat ook een instrument nodig is om de ondersteunde produktie te reguleren.
Zonder zo'n instrument en bij gebrek aan mogelijkheden om ongesubsidieerd
te exporteren zou dat immers betekenen dat de EU weer voorraden moet laten
ontstaan. De instrumentkeuze in het GLB wordt dus in hoge mate bepaald door
de mogelijkheden die het GATT-akkoord biedt.Ook op een andere manier legt het GATT-akkoord het landbouwbeleid beperkingen
op. Impliciet betekent vasthouden aan het klassieke beleid van prijsondersteuning,
dat voor de Europese markt gekozen wordt en niet voor markten daarbuiten.
Immers, de vluchtweg van exportsubsidies is op twee manieren aan banden gelegd.Dat aanpassingen van het beleid alleen in de richting kunnen gaan van
instrumenten die zijn te combineren met een vrijere handel (feitelijk dus
directe betalingen) wordt nog versterkt doordat bij de vele bilaterale handelsverdragen
die de EU met derde landen afsluit, ook de landbouw steeds vaker aan vrijhandelsafspraken
moet meedoen.Samengevat kan gesteld worden dat het GATT-akkoord de landbouw onder de
normale regels voor de internationale handel brengt. De huidige afspraken
betekenen niet dat het beleid op korte termijn al aangepast moet worden. De
beperkingen en nadelen van het huidige GLB – met name om te profiteren
van de vrijere handelworden echter wel duidelijk blootgelegd.Dit betekent dat eventuele nieuwe hervormingen van het GLB in hoge mate
bepaald zullen worden door de handelspolitieke beleidsruimte die de EU heeft.
Vooral de uitkomsten van een nieuwe GATT/WTO-ronde zijn daarvoor van belang. Het Europese landbouwbudgetZoals al eerder is opgemerkt geeft het landbouwrichtsnoer aan hoeveel
de Europese landbouwuitgaven jaarlijks maximaal mogen bedragen. Het richtsnoer
is ingesteld om de vooral in de jaren tachtig sterk stijgende uitgaven te
beteugelen.De uitgaven voor het landbouwbeleid zijn voor 1996 begroot op 40,8 miljard
ECU. Grofweg 50% daarvan wordt besteed aan directe betalingen aan producenten,
veelal een gevolg van de Mac Sharry-hervormingen. Daarnaast wordt een belangrijk
deel van het budget besteed aan exportsubsidies, aan opslag- en interventiekosten
en aan programma's om de interne afzet te bevorderen. Het richtsnoer kent een inflatiecorrectie en een correctie voor economische
groei. De laatste is vastgesteld op 0,74 maal de groei van het BNP in de Unie.
Bij een veronderstelde groei van het BNP met 2,5% en een inflatie van 3% groeit
het maximale budget in nominale termen daarom jaarlijks met ca. 4,8%. In reële
termen bedraagt de groei bij dezelfde vooronderstellingen ca. 1,8%.Kenmerk van een aantal van de uitgaven voor landbouw is echter, dat deze
voor de toekomst in belangrijke mate nominaal zijn vastgelegd. De Mac Sharry-premies
kennen geen inflatiecorrectie en zijn in feite per Lidstaat gequoteerd, terwijl
de mogelijkheid voor het verlenen van exportsubsidies fors wordt ingeperkt.
De verwachting is dan ook dat, vanaf 1997 bij ongewijzigd beleid, een toenemende
onderschrijding van het richtsnoer zal optreden.In het heroverwegingsrapport is voor 1999 uitgegaan van een richtsnoer
van 47,1 mld ECU. Dit bij een te voorzien niveau van de uitgaven van 40 mld
ECU. Met andere woorden, een onderschrijding van het richtsnoer met 7 mld
ECU die normaal gesproken vrijkomen voor de lidstaten.Overigens leert de ervaring dat beschikbare budgettaire ruimte gemakkelijk
wordt gebruikt voor gewijzigd danwel nieuw beleid. Daarom is het nu nog onduidelijk
in welke mate er in de toekomst ruimte onder het richtsnoer zal zijn.Indien het beleid geen wijzigingen ondergaat kan deze onderschrijding
na 2000 aanzienlijk verder toenemen. Wordt het beleid echter fors aangepast
met het oog op nieuwe afspraken in het kader van het handelsbeleid, dan zullen
de budgetkosten – zeker in eerste instantie – toenemen. Ervaringen
leren immers dat dergelijke wijzigingen prijsverlagingen inhouden, die veelal
gecompenseerd worden met inkomenscompensatie via het budget. Een voorbeeld
hiervan is de Mac Sharry-hervorming voor granen: de budgettaire lasten van
het graanbeleid verdubbelden hierdoor. Ook bij de toetreding van landen uit
Midden- en Oost-Europa tot de Unie zal een extra beroep op middelen uit het
landbouwbudget plaatsvinden. Midden- en Oost-EuropaZoals in de inleiding al is opgemerkt, mogen landen uit Midden- en Oost-Europa
die dat wensen en aan de verplichtingen kunnen voldoen, lid worden van de
Europese Unie. Het gaat daarbij om Polen, Hongarije, de Tsjechische Republiek,
de Slowaakse Republiek, Slovenië, Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen
en Roemenië. Dat kan voor het landbouwbeleid grote gevolgen hebben, omdat
het produktiepotentieel in deze landen groot is.Op dit moment is de landbouwproduktie in de Midden- en Oosteuropese landen
echter zwaar getroffen door de transformatie van een centraal geleide economie
naar een markteconomie.Het aandeel van de landbouw in het bruto nationaal produkt van deze landen
halveerde sinds 1989. Dat was deels een gevolg van de enorme produktiedaling
die optrad. Deze werd op haar beurt veroorzaakt door de economische onzekerheid
(privatisering), daling van de vraag omdat de koopkracht van de bevolking
afnam, voedselsubsidies werden afgeschaft en een gebrek aan kapitaal voor
de noodzakelijke investeringen in de landbouw. Vooral ook de deplorabele staat
waarin veel bedrijven die zich toeleggen op verwerking en afzet van landbouwprodukten
verkeren, speelt hierin een rol.Er zijn aanwijzingen dat de produktie van de landbouw zich langzaam herstelt,
dat geldt in het bijzonder in de plantaardige sectoren. De Europese Commissie
verwacht dat in het jaar 2000 de akkerbouwproduktie terug is op het niveau
van voor de omwenteling (zie bijlage 1). Vooral de binnenlandse
vraag blijft echter nog sterk achter. Veel van de verdere ontwikkelingen van
de landbouw hangen daarom af van de algemene economische ontwikkeling. Door
economische groei zal zowel de vraag naar landbouwprodukten, als de werkgelegenheid
buiten de landbouw toenemen.De effecten van toetreding voor het GLB zijn gemakshalve te herleiden
tot twee factoren. Zo is er uiteraard de aanspraak op een deel van het budget
dat deze landen zullen maken. Volgens berekeningen van het Landbouw Economisch
Instituut zullen bij een toetreding rond het jaar 2000 en bij een ongewijzigd
landbouwbeleid, de extra kosten van toetreding van de Visegradlanden rond
de 7 miljard ECU bedragen. De Visegradlanden betreft Hongarije, Polen, de
Tsjechische Republiek en Slowakije. Per 1 januari 1996 hoort hier ook Slovenië
bij.Internationale studies over de kosten van toetreding, waarbij wordt uitgegaan
van een zeer snelle produktiegroei, komen voor de Visegradlanden op bedragen
rond de 17 miljard ECU. De Europese Commissie gaat in haar strategierapport
uit van 12 miljard ECU aan extra uitgaven voor het jaar 2010, onder de veronderstelling
dat alle tien de landen uit Midden- en Oost-Europa zijn toegetreden.De verschillen zijn grotendeels terug te voeren op verschillen in de aannames
die aan de berekeningen ten grondslag liggen. Algemeen geldt dat naarmate
de produktie in de Midden en Oost Europese landen sneller stijgt en geen aanpassingen
van het beleid optreden, de kosten van de toetreding hoger zullen komen te
liggen.Het is echter waarschijnlijk dat bij een grote produktiegroei in Midden-
en Oost-Europa en een volledige toetreding, de druk tot aanpassing van het
GLB zal toenemen. Dat heeft te maken met het tweede effect van toetreding,
namelijk op de internationale handelsafspraken. De landen uit Midden- en Oost-Europa
zijn evenals de EU hun verplichtingen inzake het GATT-akkoord aangegaan op
basis van hun historische beschermingsniveaus en niveaus van gesubsidieerde
export. Met name de gesubsidieerde export is in dit verband een belangrijk
punt. De betrokken landen hadden in de referentieperiode geen of nauwelijks
gesubsidieerde export van landbouwprodukten. De export betrof vooral de andere
voormalige Oostbloklanden en was gebaseerd op onderlinge afspraken. De MOE-landen
hebben in GATT/WTO-kader dus zelf geen toegestane hoeveelheden («krediet»)
voor gesubsidieerde export. Als deze landen na hun toetreding meer dan zelfvoorzienend
zijn, wordt de EU in zijn geheel geconfronteerd met een hogere produktie,
zonder dat de mogelijkheden tot gesubsidieerde export vergroot zijn. Dat wil
zeggen dat beleidsaanpassingen onvermijdelijk zijn.Omgekeerd geldt dat indien de landen die toetreden, netto-importerend
blijven, sprake is van een markt- en vraagvergroting binnen de Unie zelf.
De beperkingen van de gesubsidieerde export zullen in dat geval juist minder
knellend worden zodat de produktie kan toenemen.Momenteel importeren de Visegradlanden en Slovenië meer uit de EU
dan ze er naar toe exporteren. De enige uitzondering hierop is Hongarije,
dat een export-overschot met de Unie heeft. Uiteraard zit er tussen de verschillende
produkten wel een grote variatie. Zo is met name de export van groente en
fruit vanuit Midden- en Oost-Europa vrij sterk ontwikkeld. Het betreft hier
vooral grondstoffen voor de verwerkende industrie. Toch lijkt het niet erg
waarschijnlijk dat de EU binnen afzienbare termijn met een enorme importstroom
uit deze landen te maken krijgt. Dat geldt zeker voor dierlijke produkten.
Zowel de produktiecapaciteit als de concurrentiepositie zijn daar nog onvoldoende
voor ontwikkeld. Vanwege de onzekerheden waarmee schattingen van de produktie in Midden-
en Oost-Europa gepaard gaan, zijn in het volgende hoofdstuk twee varianten
doorgerekend. Eén die uitgaat van zelfvoorziening en één
die uitgaat van een forse export van deze landen voor granen en zuivel. Dit
laatste om duidelijk te maken wat de effecten van een stijging van de produktie
in die landen zijn op het beleid. Indien deze landen er in slagen het zelfde
produktieniveau te halen als de huidige lidstaten van de EU, zullen de effecten
natuurlijk nog sterker zijn. De landbouwmarktenDe situatie op de wereldmarkt is een belangrijke bepalende factor voor
het te voeren landbouwbeleid. Sinds de GATT-overeenkomst zijn er geen variabele
invoerheffingen meer, maar uitsluitend vaste tarieven. Zij bepalen de mate
waarin de interne EU-prijzen kunnen afwijken van de wereldmarktprijs. Het
is duidelijk dat in een dergelijke situatie bij hoge wereldmarktprijzen minder
snel de noodzaak zal ontstaan tot verlaging van de interne EU-prijzen dan
bij lage wereldmarktprijzen. Verder zullen bij hoge wereldmarktprijzen minder
uitgaven nodig zijn voor exportsubsidies dan bij lage wereldmarktprijzen.De wereldmarkten van landbouwprodukten worden de laatste tijd gedomineerd
door enkele extreme factoren. Zo is vooral als gevolg van klimatologische
omstandigheden (droogte, overstromingen) de graanprijs op de wereldmarkt fors
gestegen, zelfs tot boven het Europese peil. Deze omstandigheden vormen een
ideale voedingsbodem voor speculaties over de moeilijkheden en beperkingen
waarmee de wereldwijde voedselvoorziening in de toekomst te maken zal krijgen.Kern van deze analyses, die o.a. door de FAO en enkele internationale
onderzoeksinstellingen zoals het Worldwatch Institute zijn gemaakt, vormt
de veronderstelling van een sterk groeiende wereldbevolking en beperkte mogelijkheden
om de landbouwproduktie te verhogen. Dat laatste wordt beargumenteerd door
produktietrends uit het recente verleden door te trekken. De conclusies luiden
dan, dat in toenemende mate voedseltekorten zullen ontstaan en de internationale
prijzen zeker zullen stijgen.Andere onderzoeken van onder meer de WRR en het IFPRI wijzen op de grote
landbouwkundige mogelijkheden voor produktiegroei die er nog bestaan op de
wereld. Deze mogelijkheden zullen, zo is de verwachting, zeker bij hogere
wereldmarktprijzen worden benut.Het is niet eenvoudig te zeggen welke zienswijze de toekomstige realiteit
het best zal benaderen. Ervaringen uit het verleden wijzen er echter wel op
dat de mogelijkheden voor produktiviteitsverbeteringen groot zijn. Dat was
ook jarenlang de drijvende kracht achter de reële daling van landbouwprijzen.De OECD verwacht voor granen dat na jaren van dalingen van de prijzen,
voor de komende jaren in reële termen een stabilisatie zal optreden.
Voor zuivelprodukten wordt zelfs een prijsstijging verwacht, maar vergeleken
met de huidige produktiekosten binnen de EU, is de verwachting dat het niveau
van de wereldmarktprijzen relatief laag zal blijven.Mede als gevolg van de afspraken in het kader van de GATT-overeenkomst
zullen de prijzen op de wereldmarkt naar verwachting stabieler worden dan
in het verleden het geval was. Tot voor kort was de wereldmarkt immers voor
een aantal produkten uit westerse landen slechts een restmarkt. Met het aan
banden leggen van exportsubsidies en de groeiende vraag naar voedsel, zal
dat in de toekomst veranderen. Voor ontwikkelingenlanden moet dat een extra stimulans zijn de eigen landbouwproduktie
nog serieuzer ter hand te nemen. Gelet op hun groeiende bevolking is daar
ook alle reden toe. Een aantal van deze landen zal verder profiteren van de
betere markttoegang die in het GATT-akkoord is vastgelegd.De groeiende vraag naar voedsel kan ook invloed hebben op de samenstelling
van de Nederlandse export. Het zal betekenen dat in landen elders meer nadruk
komt te liggen op landbouwontwikkeling. Dat biedt mogelijkheden voor export
van uitgangsmateriaal, agro-industriële goederen en kennis.In tegenstelling tot de vraag op de internationale markt, is de verwachting
dat de groei van de vraag naar landbouwprodukten in de EU relatief bescheiden
zal zijn. Daar staat een grote potentiële groei van het aanbod in de
EU tegenover.Overigens moet daarbij wel opgemerkt worden dat binnen de vraag in Europa
verschuivingen gaande zijn. Deze gaan in de richting van speciale eisen aan
de produkten, zowel wat betreft voedingsaspecten, fysieke kwaliteit, de produktiewijze
als de herkomst van produkten. Daarnaast zal ook het belang van specifieke
non-food produkties toenemen. Bij een dergelijke segmentatie van de vraag
naar landbouwprodukten neemt het belang van het GLB voor de inkomensvorming
van de landbouw af. Het GLB richt zich immers vooral op de produktie bulkgoederen
van een homogene kwaliteit. Nieuwe accenten voor het beleid Natuur en milieuDe vormgeving van het landbouwbeleid stamt uit de jaren zestig, toen er
nog relatief weinig aandacht bestond voor de effecten van landbouwproduktie
op natuur en milieu. Dat is nog duidelijk terug te zien bij de vormgeving
van het huidige Europese beleid. Zeker in vergelijking met het nationale beleid
wordt slechts beperkt rekening gehouden met randvoorwaarden van natuur en
milieu. Met de introductie van de landbouw-milieuverordening is hiermee wel
een begin gemaakt. Gemeten in budgetaandeel, bedragen de uitgaven hiervoor
bijna 6% van het totaalbudget voor landbouw. Nationaal moet men steeds meer
rekening houden met eisen uit de EU-milieurichtlijnen.Momenteel staat de invloed van landbouwproduktie op natuur en milieu zeer
in de belangstelling. Daarbij zijn, zeker ook bezien vanuit de Nederlandse
optiek, twee zaken van belang.De negatieve invloed van landbouwproduktie op het milieu moet zo beperkt
mogelijk gehouden worden. Dat vergt veelal een aanpassing van de produktiemethode
waarbij «duurzaamheid» het sleutelwoord is. Veel nationaal beleid
is daarop gericht. Gestreefd wordt om daarbij zo veel mogelijk het principe
«de vervuiler betaalt» toe te passen.Daarnaast kan landbouwproduktie een positieve rol bij het beheer van bepaalde
natuur- en landschapswaarden op het platteland spelen. Deze waarden omvatten
onder meer belangrijke broed- en overwinteringsgebieden van vogels, gebieden
met veel natuurlijke elementen en half-natuurlijke gebieden met extensieve
landbouw. De relatie met landbouw betreft enerzijds het beheer en anderzijds
de levensvatbaarheid van de bedrijven. De levensvatbaarheid van bedrijven
in gebieden met hoge natuurwaarden hangt mede af van het landbouwbeleid. De
rol van beheerder komt nationaal tot uiting in het Relatie-notabeleid.Naast de verweving van natuur en landbouw is er (elders) ook behoefte
aan omvorming van landbouwgrond in bos en natuurgebied. Er is een discussie in Europa gaande over de vraag of niet veel nadrukkelijker
in het GLB rekening gehouden moet worden met de nieuwe schaarsten aan natuur
en een schoon milieu. Met andere woorden, of het beleid daar niet veel sterker
op toegesneden moet worden. Daarbij moet wel bedacht worden dat natuur en
milieuproblemen vaak sterk regionaal bepaald zijn, terwijl het GLB in zijn
aard juist een globaal en uniform karakter heeft.Zeker voor het oplossen van specifieke milieuproblemen lijkt het GLB dan
ook van beperkte betekenis. Te meer daar het beleid geconcentreerd is op produkties
die – in ieder geval in Nederland – relatief minder milieuproblemen
kennen.Meer mogelijkheden liggen er bij het integreren van natuur- en landschapsdoelstellingen
in het GLB. Zeker omdat het beleid vooral gericht is op de grondgebonden sectoren
van de landbouw. Met name inkomenstoeslagen bieden daarvoor handvatten. Aan
deze toeslagen kunnen immers voorwaarden gekoppeld worden. Daarvoor is het
noodzakelijk dat lidstaten hier nationaal de mogelijkheden voor krijgen. Plattelandsontwikkeling en benadeelde gebiedenNaast de problematiek van natuur en milieu, bestaat tegenwoordig ook een
hernieuwde aandacht voor de specifieke situatie van het platteland. In vrijwel
geheel Europa worden regeringen geconfronteerd met een teruggang van de bevolking
in deze gebieden. Als gevolg daarvan staan de leefbaarheid, het cultuurgoed
en het beheer van natuur en landschapswaarden in deze gebieden onder druk.Aangezien landbouw veelal gezien wordt als de belangrijkste economische
activiteit in het landelijk gebied, wordt landbouwbeleid gemakkelijk vereenzelvigd
met plattelandsbeleid. Als rechtvaardiging voor het GLB wordt bijvoorbeeld
vaak gewezen op de desastreuze gevolgen die afschaffing van het beleid voor
het economisch draagvlak van deze gebieden heeft.Toch is hierbij een aantal kanttekeningen te maken. Zo zijn er grote verschillen
tussen de plattelandsgebieden in bijvoorbeeld Zweden, Nederland en Frankrijk
en de mate waarin de landbouwsector fungeert als drager van de regionale economie.
In Nederland is de landbouw in een aantal gebieden buiten de Randstad nog
steeds een belangrijke drager van de werkgelegenheid. In het algemeen is echter
ook op het platteland de landbouwsector maar één van de economische
dragers.Opvallend is ook dat ondanks het bestaande landbouwbeleid in de periode
1973–1994 de totale werkgelegenheid in de landbouw in de Unie jaarlijks
met ruim 3% daalde. De conclusie die daaruit volgt is dat het bestaande landbouwbeleid
niet meer dan een bescheiden bijdrage kan leveren aan de algemene economische
ontwikkeling en werkgelegenheid in het landelijk gebied.Veel effectiever om het economische draagvlak te verbreden lijkt dan ook
een beleid dat toegespitst is op de betreffende problematiek. Dat komt ook
overeen met het inzicht dat voor verschillende beleidsdoelen in principe verschillende
instrumenten nodig zijn.De lidstaten zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor hun regionaal
beleid, waarbij op Europees niveau via de Structuurfondsen mogelijkheden voor
co-financiering zijn. De inzet van deze fondsen brengt ook risico's met zich
mee voor natuur en milieu. Een goede milieutoetsing kan dit risico verkleinen.
Verder kan in het bijzonder in benadeelde gebieden met een belangrijke functie
voor de Europese natuur, de inzet van middelen hierop meer toegespitst worden. ConclusieHet bestaande Europees landbouwbeleid zal vanwege verschillende oorzaken
er in de toekomst anders uit zien. Hoe het beleid exact vorm gegeven zal worden
is nu nog moeilijk aan te geven. Wel is duidelijk dat de mate van liberalisatie
van de handel in landbouwprodukten en de ontwikkeling van de landbouwproduktie
in Midden- en Oost-Europa daarvoor de meest bepalende factoren zijn. Zij hebben
namelijk een grote invloed op de vraag welke instrumenten in het beleid toepasbaar
zijn. In het volgende hoofdstuk wordt op basis van berekeningen bij verschillende
aannames van deze twee factoren (scenario's), bezien wat de effecten daarvan
zijn.De andere in dit hoofdstuk genoemde factoren hangen samen met het budget
voor het landbouwbeleid. De ruimte van dit budget bepaalt in hoeverre een
specifiek beleid voor de landbouw gevoerd kan worden. De hoogte van wereldmarktprijzen
heeft een tweeledig effect op het beleid. Ten eerste betekenen hoge prijzen
dat het beleid minder vergaand hoeft te worden bijgesteld. Daarnaast verlagen
hoge wereldmarktprijzen de uitgaven voor het landbouwbeleid omdat minder exportrestituties
nodig zijn. HOOFDSTUK 3: SCENARIO'S VOOR BELEIDSHERVORMINGZoals in het vorige hoofdstuk is aangegeven kan in het EU-landbouwbeleid
een aantal beleidsinstrumenten onderscheiden worden.Allereerst het prijsbeleid, dat was tot ruim 10 jaar geleden het hoofdinstrument.
Vervolgens het volumebeleid dat werd geïntroduceerd om een prijsbeleid
in stand te kunnen houden. Maatregelen om de produktie te beheersen zijn de
laatste 10 jaar steeds belangrijker is geworden (quota, verplichte braaklegging
van grond).Tenslotte de directe inkomenssteun, zoals hectaretoeslagen en dierpremies
die sinds de Mac Sharry-hervorming een vaste plaats in het EU-landbouwbeleid
gekregen hebben.Wat betreft het prijsbeleid en het volumebeleid, zal de vrijheid van de
EU beperkt worden door de mate, waarin tot verdere liberalisatie van de wereldhandel
in landbouwprodukten besloten wordt. Andere factoren die in combinatie met
de mate van liberalisatie het prijsbeleid en het volumebeleid zullen beïnvloeden,
zijn de produktie-ontwikkeling in de MOE-landen en de ontwikkeling van de
wereldmarktprijzen.Voor directe inkomenssteun, voor zover niet produktgebonden, geldt deze
beperking niet of in veel mindere mate. De EU zal hiervoor ook in de toekomst
de nodige beleidsvrijheid hebben. Naast de eisen die de GATT/WTO aan deze
vorm van ondersteuning stelt, zijn het hierbij vooral de budgettaire grenzen
die een beperkende factor zullen zijn.In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de mogelijkheden en beperkingen
van het toekomstige prijs- en volumebeleid. Hierbij wordt gebruik gemaakt
van een aantal scenario's, waarin enkele verschillende, maar plausibele aannames
uitgewerkt zijn voor de mate van liberalisatie van de wereldhandel in landbouwprodukten,
de ontwikkelingen op landbouwgebied in de MOE-landen en de wereldmarktprijs.Gezien de grote verschillen in het bestaande beleid tussen de verschillende
produkten is gekozen voor een produktgewijze benadering. De beschouwing is
beperkt tot de voor Nederland belangrijke produkten met een zogenaamde zware
marktordening. Dat wil zeggen de produkten, waarvoor een bepaalde prijsgarantie
geldt, namelijk zuivel, granen, rundvlees en suiker. Deze produkten hebben
een aandeel van rond de 37% in de totale produktiewaarde van de Nederlandse
land- en tuinbouw. Op het niveau van de Europese Unie vertegenwoordigen ze
ongeveer de helft van de totale produktiewaarde.Voor Nederland zijn de tuinbouwprodukten eveneens van groot belang. Een
volumebeleid is hier niet aan de orde en de prijs wordt bepaald door vraag
en aanbod in de EU. Er is wel een bepaalde invoerbescherming, maar die is
in het algemeen veel beperkter dan voor de zogenaamde zware marktordeningsprodukten.
Hetzelfde geldt in feite voor varkensvlees en pluimveeprodukten, zij het dat
hier sprake is van exportsubsidies ter overbrugging van het verschil in graanprijs
tussen de EU-markt en de wereldmarkt. Het door de EU gevoerde graanbeleid
kan derhalve indirect de nodige consequenties hebben voor deze sectoren. De scenario'sTot het jaar 2000 worden geen wezenlijke veranderingen in het GLB verwacht.
Daadwerkelijke toetreding van nieuwe lidstaten en een overeenkomst inzake
een nieuwe GATT/WTO-ronde zijn pas na 2000 te verwachten. Daarbij komt dat
in beide gevallen sprake zal zijn van een ruime overgangs- en
implementatieperiode. Dat is o.a. nodig om het prijsverschil tussen de EU
en de nieuwe lidstaten te overbruggen. Pas in de periode 2005–2010 zal
er dus sprake zijn van een eindsituatie. Daarom is in deze nota gekozen voor
het beschrijven van mogelijke eindbeelden in het jaar 2010.Voor de berekeningen is uitgegaan van 2 scenario's voor de liberalisatie,
namelijk beperkte liberalisatie (scenario 1) en forse liberalisatie (scenario
2). Zij komen neer op een tariefafbraak en beperking van de exportsubsidies
in budgettermen met:♦ 25% (scenario 1)♦ 50% (scenario 2)Dat lijkt een realistische benadering. In de afgesloten GATT-ronde lag
de basisafbraak op 36%. Het is niet te verwachten dat een nieuwe ronde niet
tot een verdere liberalisatie zal leiden. Aan de andere kant is een volledige
liberalisatie en tariefafbraak evenmin erg waarschijnlijk. Weinig landen zullen
hun landbouwsector helemaal aan de grillen van de wereldmarkt overlaten.De huidige volumebeperking bij export is in de scenario's buiten beschouwing
gelaten. Deze beperking is tijdens de laatste onderhandelingen om bijzondere
redenen in het akkoord opgenomen. Vooral omdat de EU op de wereldmarkt voor
granen haar positie had uitgebreid ten koste van de Verenigde Staten. Met
alleen beperkingen aan het budget voor exportsubsidies was deze positie niet
terug te draaien. De ervaring heeft geleerd dat er veel uitvoeringsproblemen
en onrechtvaardigheden met deze afspraak zijn. De verwachting is verder dat
de Verenigde Staten hun oude positie op de graanmarkt binnenkort weer zullen
innemen. Daarom is er vanuit gegaan dat de volumebeperking in de toekomst
verdwijnt.Waar dat relevant geacht werd, is tevens rekening gehouden met verschillende
aannames wat betreft de ontwikkelingen op landbouwgebied in de MOE-landen.
Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen twee situaties, namelijk dat deze
landen als groep respectievelijk netto-exporterend en zelfvoorzienend zijn.Eén en ander is beperkt tot de landen, die het eerst in aanmerking
komen om toe te treden, namelijk de Visegradlanden en Slovenië.In het algemeen is met conservatieve aannames voor de wereldmarktprijzen
gewerkt, namelijk een stabilisatie op het gemiddelde niveau van de periode
1990–1995. Optimistische schattingen inzake de wereldmarktprijzen, voor
zover niet goed te onderbouwen, zijn in een analyse als deze minder zinvol.
Immers hoe hoger de wereldmarktprijzen, hoe minder problemen er zullen zijn
voor het beleid, terwijl het juist de bedoeling van deze exercitie is beter
voorbereid te zijn op toekomstige, moeilijke beleidskeuzen.Voor zuivel is mede op grond van internationale studies die een verhoging
van de prijs voorspellen, wel gerekend met een variant waarbij de wereldmarktprijs
20% ligt boven het gemiddelde niveau van de laatste jaren. De berekeningenVoor de verschillende scenario's kan berekend worden hoe hoog de prijsgarantie
maximaal kan zijn. Deze is de som van het (verlaagde) tarief en de veronderstelde
wereldmarktprijs.Verder kan, uitgaande van de toegestane exportbudgetten, berekend worden
hoeveel er nog bij deze prijs geëxporteerd kan worden. Deze export plus
het Europese verbruik kan vertaald worden in een bepaald maximum
aan de produktie in de EU. Dat resulteert in een bepaald quotum of een percentage
braaklegging.Aangezien in deze analyse het exportvolume beperkt wordt via een bepaald
toegestaan budget, kan dit volume toenemen als de EU-prijs lager is. Dan is
het verschil met de wereldmarkt immers kleiner en is er per ton een kleinere
exportsubsidie nodig. Tegen deze achtergrond is tevens berekend hoe hoog de
EU-prijs maximaal zou kunnen zijn, teneinde verdere produktiebeperking ten
opzichte van de huidige situatie te voorkomen. De volumeberekeningen hebben
betrekking op de EU-15.Zo staan de maximaal mogelijke garantieprijs, het bijbehorende produktievolume
en de prijs bij een ten opzichte van 1995 gelijkblijvende produktie, in de
tabellen vermeld. Voor de aannames bij de berekeningen wordt verwezen naar
bijlage 2. ZuivelVolgens berekeningen van de Europese Commissie zal het huidige GATT-akkoord
vóór 2000 reeds noodzaken tot een quotumkorting van circa 2%.
Dit met name vanwege de beperkingen van de gesubsidieerde export. Het produktievolume
van melk zal daardoor dalen van de huidige 117 mln ton naar 115 mln ton. Voor 2010 is uitgegaan van 4 scenario's: scenario 1a.
MOE-landen zelfvoorzienend (beperkte liberalisatie)b.
MOE-landen een netto-overschot van 5 mln ton melk scenario 2a.
MOE-landen zelfvoorzienend (forse liberalisatie)b. MOE-landen
een netto-overschot van 5 mln ton melkDeze scenario's leiden tot de volgende uitkomsten:  scenario's       1a1b2a2bmaximaal mogelijke prijs (ct/kg melk bij 3,7% vetgehalte) 6161 52 52 bijbehorend maximaal produktie-volume (mln ton)
in EU-15113108114109 prijs bij t.o.v. 1995 gelijkblijvend
produktievolume (ct/kg bij 3,7% vetgehalte) 54 49 4844De melkprijs in 1995 is 65 ct/kg, het produktievolume 117 mln ton. In
2000 is een produktievolume van 115 mln ton verondersteld. De gemiddelde wereldmarktprijs
is 35 ct/kg.Uit het bovenstaande kan geconcludeerd worden dat in scenario 2 (forse
liberalisatie) de melkprijs behoorlijk onder druk komt te staan. Men kan zich
verder afvragen of bij een prijs die in de buurt van de 50 ct/kg komt, een
quotumstelsel nog wel zinvol is. Een quotumstelsel heeft immers als doel te
zorgen voor een relatief hoge prijs en daarbij te vermijden dat de produktie
teveel uitbreidt. Of dat bij een dergelijke prijs nog aan de orde is, is echter
de vraag.Uit de cijfers komt naar voren dat verdere liberalisering in GATT/WTO-kader
slechts in beperkte mate blijkt te leiden tot een lager volume voor de gesubsidieerde
export. Dit vanwege de prijsdaling als gevolg van de tariefafbraak. Door de
lagere prijs gaat de exportsubsidie per eenheid produkt zodanig omlaag dat
dit de verlaging van het exportbudget voor een belangrijk deel opvangt.Bij een 20% hogere wereldmarktprijs is in scenario 1 (beperkte liberalisatie)
de maximaal mogelijke prijs geen 61 ct/kg, maar blijft de melkprijs van 65
ct/kg mogelijk. De overige, in de bovenstaande tabel vermelde, melkprijzen
komen 6 à 7 cent hoger uit. Verder is er dan in alle 4 de scenario's
geen of nauwelijks korting van het quotum nodig dat voor 2000 verondersteld
wordt (115 mln ton). GranenIn het graanbeleid is in 1992 de keuze gemaakt voor prijsverlaging en
inkomenscompensatie, aangevuld met een verplichte braaklegging van in principe
15% van het graanareaal. De Europese Commissie verwachtte dat dit voldoende
was om aan de exportbeperking in het kader van de huidige GATT-overeenkomst
te voldoen. Voor 2010 is uitgegaan van 4 scenario's: scenario 1a.
MOE-landen zelfvoorzienend (beperkte liberalisatie)b.
MOE-landen een netto-overschot van 10 mln ton scenario 2a. MOE-landen
zelfvoorzienend (forse liberalisatie)b. MOE-landen een netto-overschot
van 10 mln tonDeze scenario's leiden tot de volgende uitkomsten:  scenario's       1a1b2a2bmaximaal mogelijke prijs (gld/ton)255255255255bijbehorend overschot in EU-15 bij braakpercentage van 15% (in mln ton)26 36 32 42 prijs bij marktevenwicht en braakpercentage
van 15% (gld/ton)231228225223De huidige EU-garantieprijs is 255 gld/ton en het braakpercentage is in
principe 15%. De gemiddelde wereldmarktprijs is 214 gld/ton.Opvallend is dat het huidige tarief zoveel ruimte biedt dat een forse
afbraak mogelijk is zonder dat dit leidt tot een noodzaak tot prijsverlaging.
Wat betreft het produktievolume is er echter een fors probleem. Bij handhaving van de huidige prijs zullen er echter wel grote overschotten
ontstaan. Om deze te vermijden zijn braakpercentages nodig van 25% of meer.
Dergelijke braakpercentages zijn dermate hoog, dat dit geen reële optie
is. Met andere woorden een forse prijsverlaging is dan onvermijdelijk. In
die omstandigheden is het verschil met de aangenomen wereldmarktprijs (214
gld/ton) echter zo klein geworden, dat verdere daling tot wereldmarktniveau
in de rede ligt. Dan zijn er geen exportsubsidies meer nodig en dus ook geen
produktiebeheersing via een moeizame regeling voor verplichte braaklegging.Overigens zal er bij handhaving van het huidige braakpercentage van 15%,
ook zonder verdere liberalisatie in 2010 een graanoverschot in de EU ontstaan
zijn. Bij zelfvoorziening in de MOE-landen wordt het overschot geschat op
20 mln ton. Indien de MOE-landen voor 10 mln ton exporterend zijn, gaat het
om 30 mln ton. RundvleesRundvlees is het enige van de 4 beschouwde produkten, waarvoor al vóór
2000 een overschotprobleem zal ontstaan door de huidige WTO-afspraken.Volgens de Commissie zal er in 2000 een overschot zijn van circa 150 000
ton. Het LEI komt op ruim 200 000 ton. Ook zonder verdere liberalisering
is er, bij ongewijzigd beleid, na 2000 waarschijnlijk dus een noodzaak tot
bijstelling van het beleid.Verder wordt er vanuit gegaan dat de MOE-landen niet netto-exporterend
worden. Zij zijn voor rundvlees nooit structureel exporterend geweest. Daarom
is uitgegaan van de veronderstelling dat deze landen zelfvoorzienend blijven.Deze sector leent zich niet erg goed voor de gehanteerde modelmatige aanpak.
Er is namelijk een groot scala van kwaliteiten met verschillende prijzen.
Zo exporteert de EU andere kwaliteiten dan zij importeert. Bovendien is er
geen duidelijke wereldmarktprijs. Deze kan slechts indirect vastgesteld worden
uit de hoogte van de exportsubsidies. Onderstaande berekening, die betrekking
heeft op één bepaalde kwaliteit heeft dan ook slechts een indicatieve
waarde.  scenario's    12 maximaal mogelijke prijs (gld/100
kg)553455De huidige EU-prijs is 595 gld per 100 kg. De gemiddelde wereldmarktprijs
voor gelijkwaardige kwaliteit rundvlees ligt rond de 272 gld per 100 kg.De prijsdaling in scenario 1 lijkt onvoldoende om het overschotprobleem
op te lossen. Vraag en aanbod in de EU worden er maar in beperkte mate door
beïnvloed en zij leidt niet tot meer exportmogelijkheden.De veel forsere prijsdaling in scenario 2 is niet veel gunstiger wat betreft
exportmogelijkheden, maar is wel effectiever wat betreft het overschotprobleem.
Zij zal de produktie-omvang negatief beïnvloeden en een positieve invloed
hebben op de vraag. Rundvlees wordt immers minder duur ten opzichte van varkensvlees
en pluimveevlees. SuikerVoor suiker geldt, evenals voor melk, een quotumregeling. Naast quotumsuiker,
waarvoor een hoge prijs geldt, kunnen producenten ook voor de wereldmarktprijs
produceren via de zogenaamde C-suiker.In de marktordening voor suiker is verder opgenomen dat voormalige koloniën
van lidstaten, de zogenoemde ACP-landen, voor een gegarandeerde hoeveelheid
van 1,3 miljoen ton op de EU-markt kunnen afzetten tegen dezelfde prijs als
Europese producenten ontvangen. Daarnaast heeft een aantal ontwikkelingslanden
voor ongeveer 500 000 ton toegang tot de markt tegen Europese prijzen.
Daarmee zijn deze landen warme pleitbezorgers geworden van handhaving van
het bestaande systeem.Er zijn voor het jaar 2010 2 scenario's voorzien: beperkte en forse liberalisatie.
De Europese Commissie verwacht dat de MOE-landen voor suiker niet meer dan
zelfvoorzienend worden. Daarom is geen variant met exporterende MOE-landen
opgenomen. De scenario's leiden tot de volgende uitkomsten.  scenario's    12 maximaal mogelijke prijs (gld/ton)1 134941bijbehorend produktievolume (mln ton)geen daling nodig van
het huidige  quotum van 14,2 mln ton.De huidige EU-prijs is 1327 gld/ton (zonder de zogenoemde zelffinancieringsheffing).
De gemiddelde wereldmarktprijs bedraagt 544 gld/ton.Bij beide scenario's zijn forse prijsdalingen aan de orde. Produktieverlaging
is in die omstandigheden echter niet nodig. De prijsdaling leidt tot zodanig
lagere exportsubsidies dat dit de verlaging van het exportbudget geheel opvangt.Overigens behoort suiker in de huidige GATT-overeenkomst tot de produkten
waarvoor een uitzondering is gemaakt wat betreft de tariefafbraak. In plaats
van 36% is deze namelijk 20%. Het is niet uitgesloten dat in de volgende GATT/WTO-ronde
voor suiker weer een dergelijk uitzondering wordt gemaakt. Dan zullen de noodzakelijke
prijsdalingen lager uitvallen. HOOFDSTUK 4: DISCUSSIE EN CONCLUSIESIn het voorgaande hoofdstuk zijn voor vier voor Nederland belangrijke
produkten de keuzemogelijkheden beschreven die zich voordoen bij een verdergaande
liberalisatie. Het gaat om twee produkten die in 1992 zijn hervormd (graan
en rundvlees) en twee produkten waarbij dat niet het geval is (zuivel en suiker).
Op basis van deze analyse wordt in dit slothoofdstuk een aantal algemene conclusies
en discussiepunten beschreven die het gehele GLB betreffen. AlgemeenUit de analyse komt een aantal trends naar voren. Allereerst blijkt dat
ook zonder verdere liberalisatie op termijn aanpassing van het bestaande graan-
en rundvleesbeleid noodzakelijk wordt. Voor deze produkten knellen vooral
de exportreductieverplichtingen. Vindt geen aanpassing plaats, dan zal na
2000 het graanoverschot, waarvoor geen afzet is, stijgen en zal de opslag
van rundvlees toenemen. De beleidsopties bestaan dan uit het sterker inzetten
van produktiebeperking of prijsverlagingen.Alles wijst er echter op dat de handel in landbouwprodukten verder liberaliseert.
Indien dat het geval is, zal de EU genoodzaakt worden voor meer produkten
haar beleid aan te passen. Deze aanpassingen gaan allemaal in dezelfde richting:
de EU-prijs zal zich bewegen richting de prijs op de wereldmarkt. De mate
waarin prijsverlagingen optreden en het te verwachten tempo waarin, kan per
produkt verschillen. Is er een alternatief?Is er een echt alternatief voor een beleid van verdere prijsverlagingen?
Waarschijnlijk niet. Slechts indien de EU de gesubsidieerde export sterk terugbrengt
is het mogelijk dat de handelspartners genoegen nemen met een geringere tariefafbraak,
waardoor de prijsverlagingen achterwege kunnen blijven.Daarmee kiest Europa dan vergaand voor de eigen markt en trekt zich terug
van de wereldmarkt. De belangen van de EU op de wereldmarkt zijn voor een
aantal produkten evenwel groot. Kiezen voor alleen de Europese markt zou betekenen
dat op termijn de melk- en rundvleesproduktie met 10 tot 15% moet inkrimpen.
Voor granen zou op termijn ruim een derde van het areaal uit produktie genomen
moeten worden.Deze produktiedalingen zijn de prijs die betaald moeten worden voor een
landbouwbeleid dat los van de wereldmarkt opereert. Het is zeer onwaarschijnlijk
dat de efficiënte produktielanden, waartoe Nederland behoort, binnen
de EU hiervoor kiezen. Temeer daar in zo'n geval de exporterende landen van
de Unie wellicht een groter deel van de produktiekorting voor hun rekening
moeten nemen.Daar komt bij, dat een dergelijke keuze het onmogelijk maakt te profiteren
van de groeiende wereldmarkt. Uit alle analyses blijkt dat deze groei in de
toekomst aanzienlijk kan zijn.Bovendien maakt vasthouden aan een beleid met hoge prijzen de toetreding
van landen uit Midden- en Oost-Europa moeilijker. Dus voortgaande hervormingBij de Mac Sharry-hervorming heeft de EU voor bepaalde produkten de keuze
gemaakt voor lagere prijzen met daaraan gekoppeld inkomenstoeslagen en aldus
de weg naar de wereldmarkt opengehouden. Voor granen, rundvlees en enkele
kleinere gewassen is de kans, dat van dit pad wordt afgeweken en weer gekozen
wordt voor een beleid van hoge prijzen, daarmee zo goed als uitgesloten.
Veel eerder zal de ingeslagen weg worden vervolgd.Bij een verdergaande liberalisatie doen zich voor de belangrijkste produkten
uiteraard wel keuzen voor en zijn er verschillende beleidsopties om het beleid
te hervormen.Bij graan is de belangrijkste vraag hoelang de voordelen van
de huidige instrumenten (prijssteun, inkomenstoeslagen en braaklegging) nog
opwegen tegen de nadelen. De ontwikkeling van de wereldmarktprijs is daarvoor
van bijzonder belang. Indien er een beduidend verschil blijft tussen de Europese
en wereldmarktprijs wordt braaklegging het instrument bij uitstek om aan de
GATT/WTO-verplichtingen te kunnen voldoen. Wanneer dit leidt tot een sterk
toenemende braakverplichting is feitelijk de enige optie dat de prijzen verder
richting wereldmarktniveau gaan. Wanneer het verschil met de wereldmarktprijs
klein is geworden, doet zich vervolgens de vraag voor of de EU-prijs niet
beter helemaal tot wereldmarktniveau kan dalen. Dan is immers geen gecompliceerde
verplichte braakregeling meer nodig.Het rundvleesbeleid loopt waarschijnlijk op tegen overschotten.
Behalve opslag bestaat in deze sector echter geen goed instrument om de afzet
te reguleren. Een beleid dat effectief de produktie beheerst is ook nauwelijks
uitvoerbaar. Een manier om de produktie terug te brengen is wel het aantal
premierechten te beperken. Hoewel zo'n maatregel indirect werkt zal ze op
termijn waarschijnlijk wel tot een lager aanbod leiden.Daarnaast is het bij een verdergaande liberalisatie onvermijdelijk dat
de rundvleesprijzen verder dalen. Om vraag en aanbod weer in evenwicht te
brengen en overschotten te voorkomen, zijn echter forse prijsverlagingen nodig.
Daarmee wordt rundvlees concurrerender ten opzichte van andere vleessoorten.Voor suiker en zuivel is het beleid nog niet hervormd. Uit
de analyse in hoofdstuk 3 blijkt dat er ruimte blijft voor handhaving van
de quoteringen in deze sectoren. Wel zal het prijsniveau moeten worden aangepast
omdat verlaging van de tarieven dit noodzakelijk maakt. Daarmee verliest de
quotering een deel van zijn functie, namelijk het hoog houden van het prijsniveau.
Naarmate de liberalisatie verder gaat en grensbescherming minder wordt, wegen
de voordelen van quotering steeds minder op tegen de nadelen. Vasthouden aan
het systeem betekent immers dat producenten èn lagere prijzen ontvangen
èn in hun produktiemogelijkheden beperkt worden. In scenario 2 is dat
punt voor zuivel wellicht bereikt. Bij suiker lijkt ook bij vergaande liberalisatie
de quotering nog een bruikbaar instrument, maar ook in deze sector zal aan
prijsverlagingen niet te ontkomen zijn.Analoog aan het graanbeleid is dan een hervorming mogelijk waarbij een
deel van de prijsondersteuning wordt vervangen door directe inkomenstoeslagen.Een alternatief voor het zuivelbeleid waarbij zowel gekozen wordt voor
handhaving van de quotering, als het produceren voor de wereldmarkt, is de
introductie van een tweeprijzensysteem. Daarbij wordt voor de melk die op
de interne markt wordt afgezet (A-quotum) een hogere prijs betaald, terwijl
een deel van de afzet op de wereldmarkt tegen normale wereldmarktprijzen geschiedt.
Dit systeem verenigt daarmee de voordelen van quotering en lagere prijzen.
Nadelen liggen vooral in de gecompliceerde uitvoering en controle. Bovendien
bestaat het gevaar dat de thans exporterende landen een relatief groot aandeel
in de afzet tegen wereldmarktprijzen krijgen toegedeeld. InkomenseffectenDe hierboven geschetste beleidshervormingen zullen leiden tot een druk
op het inkomen in de landbouw. Bij de beschreven scenario's zullen in Nederland
in de melkveehouderij de opbrengstdalingen het grootst zijn. Bij een produktie
van 400 000 kg melk per bedrijf zal afhankelijk van het scenario een
inkomstendaling optreden van tussen de 16 000 en 52 000 gulden.
De effecten van de lagere rundvleesprijzen komen daar nog bovenop. Maar ook
in de andere sectoren zal een fors inkomensverlies optreden.Dat betekent ook dat grote aanpassingsproblemen zullen optreden. Zeker
in eerste instantie als producenten geconfronteerd worden met meer marktwerking
en minder bescherming. Verlaging van de kostprijs moet daar een antwoord op
vormen, maar is op korte termijn veelal niet mogelijk. Vooral in de grondgebonden
sectoren is een relatief groot deel van de kosten voor langere tijd vastgelegd.
Beleidsaanpassingen moeten dan ook tijdig worden aangekondigd en bij voorkeur
geleidelijk worden doorgevoerd.Maar ook bij geleidelijke prijsaanpassingen kunnen voor bepaalde sectoren
de inkomensdalingen van dien aard zijn, dat inkomenscompensatie zal moeten
worden betaald. Dat geldt zeker als produktiebeperkende maatregelen, zoals
de zuivelquotering, worden afgeschaft. De sector zal dan immers forse structurele
aanpassingen moeten ondergaan.Hervormingen van het beleid zullen daarmee een extra beroep doen op de
budgettaire middelen voor het landbouwbeleid. Dit mede gezien het feit dat
ook in de toekomst een zekere bescherming van het inkomen van de landbouw,
doel van het beleid zal blijven. BudgetZoals nu valt te voorzien zal bij een ongewijzigd beleid en een stringent
budgetbeleid in toenemende mate een onderschrijding van het landbouwrichtsnoer
plaatsvinden. In 1999 kan dat zijn opgelopen tot circa 7 mld ECU. Bij een
ongewijzigd landbouwrichtsnoer zal de onderschrijding op langere termijn verder
kunnen toenemen.Bij dergelijk ruime financiële kaders kan de verleiding ontstaan
een minder strenge budgetdiscipline in acht te nemen. Toch is dat niet gewenst.
Gezien de te verwachten hervormingen en de kosten van uitbreiding van de Unie,
is het juist noodzakelijk dat de uitgaven vóór die tijd zo beperkt
mogelijk blijven. Daarmee worden de nu niet noodzakelijke middelen dan als
het ware gereserveerd voor te voorziene extra uitgaven in de toekomst.Ondanks de te voorziene ruimte in het richtsnoer is het mogelijk dat indien
de hervormingen en toetreding in dezelfde periode vallen, toch weer budgettaire
problemen ontstaan.Toetreding van landen uit Midden- en Oost-Europa tot de Unie betekent
immers, dat afhankelijk van het aantal landen dat toetreedt, de uitgaven fors
zullen stijgen.Bij de hiervoor beschreven hervormingen als gevolg van een nieuwe GATT/WTO-ronde
zal waarschijnlijk eveneens een beroep op extra budget gedaan worden.Bij de Mac Sharry-hervorming is voor granen het inkomensverlies grotendeels
gecompenseerd. Er zijn weinig redenen aan te voeren waarom dat bij andere
produkten geheel anders zal gaan. Volledige compensatie voor het inkomensverlies
in de suiker- en zuivelsector als naar wereldmarktprijzen wordt gegaan, kost
tussen de 10 en 15 miljard ECU. Samen met de kosten van toetreding gaat dat
het landbouwrichtsnoer te boven. Bij gedeeltelijke inkomenscompensatie
zijn de kosten uiteraard lager.Daarmee zal het tempo en de aard van de hervormingen van het beleid mede
bepaald worden door de budgettaire ruimte. Dit zeker omdat verhoging van het
richtsnoer geen reële en evenmin een gewenste optie is. Ook niet bij
uitbreiding van de Unie.Dat kan betekenen dat hervormingen langer worden uitgesteld dan strikt
genomen wenselijk is, of dat ze geleidelijk worden doorgevoerd. Eenvoudigweg
omdat er geen ruimte voor compensaties is. Zo is het op budgettaire gronden
bijvoorbeeld mogelijk dat afschaffing van de melkquotering wordt vooruitgeschoven
of niet plaatsvindt. Als de EU daar voor kiest, zal haar opstelling in de
volgende GATT/WTO-ronde ook daardoor worden bepaald.Overigens is het wel gewenst dat onvermijdelijke hervormingen worden doorgevoerd
vóór uitbreiding van de Unie. Dat vergemakkelijkt immers de
toetreding en zorgt ervoor dat de extra kosten die met hervormingen gepaard
kunnen gaan, niet gelijktijdig met de extra middelen voor de toetreding op
het budget drukken.Bij onvoldoende budgettaire middelen zal wellicht ook de neiging bestaan
de compensaties vooral te richten op benadeelde gebieden en/of kleine producenten.
Dit doet echter geen recht aan de moeilijke omschakeling waarmee alle producenten
in de Unie te maken krijgen als marktgerichte hervormingen worden doorgevoerd.
Juist ook jonge, moderne bedrijven die veel geïnvesteerd hebben en daardoor
hoge financiële lasten hebben, zouden in zo'n geval in de knel komen.
Voor Nederland is een dergelijke beleidskeuze daarom niet aanvaardbaar. Als bij nieuwe hervormingen in sectoren opnieuw gekozen wordt voor een
systeem van inkomenstoeslagen, dan is dat voor Nederland alleen acceptabel
als zowel de compensaties als de verdeling ervan op dezelfde manier plaatsvinden
als bij de hervorming van het graanbeleid.Concluderend is het duidelijk dat de ruimte binnen het richtsnoer ófwel
benut kan worden voor verdergaande hervormingen van het beleid óf voor
een snelle toetreding van nieuwe lidstaten tot de Unie. Nederland is van mening
dat voorafgaand aan de nieuwe uitbreiding van de Unie eerst de noodzakelijke
hervormingen van het beleid moeten worden doorgevoerd. Renationalisatie?Een andere mogelijkheid die zich kan voordoen indien het budget ontoereikend
is, is dat de mogelijkheid geboden wordt aan lidstaten een deel van het inkomensverlies
nationaal te compenseren. Daarmee vindt in feite een (gedeeltelijke) financiële
renationalisatie van het beleid plaats. Qua uitvoering is dit alleen mogelijk
voor zover het beleid uit directe inkomenssteun bestaat. Uitgaven in het kader
van het marktbeheer zijn immers niet aan één lidstaat toe te
rekenen.De huidige directe inkomenssteun is met name van toepassing op granen,
oliezaden, eiwitgewassen, schapevlees en rundvlees.Voor granen en rundvlees is zij gecombineerd met prijssteun; voor de andere
genoemde sectoren is dat niet het geval. De prijzen liggen voor die sectoren
op wereldmarktniveau.Renationalisatie van de huidige directe inkomenssteun is voor Nederland
uit budgettair oogpunt gunstig.Een volledige hervorming van het beleid naar directe inkomenstoeslagen,
d.w.z. voor alle sectoren en volledig in de zin dat er geen prijssteun
meer zou zijn, maar uitsluitend directe inkomenstoeslagen, leidt tot hogere
budgettaire uitgaven voor de EU. De lasten van de inkomensondersteuning worden
immers verschoven van de consument naar het overheidsbudget. Indien vervolgens
een financiële renationalisatie zou plaatsvinden, is dit weliswaar gunstig
uit het oogpunt van de Nederlandse netto-positie, maar het leidt tot hogere
uitgaven voor de Rijksbegroting in vergelijking met de huidige situatie. Dit
blijkt uit het heroverwegingsrapport. Uit dit rapport blijkt tevens dat bij
gedeeltelijke inkomenscompensatie de netto-positie van Nederland kan verbeteren
zonder dat dit tot hogere lasten voor de Rijksbegroting leidt.Indien renationalisatie van het beleid slechts plaats vindt voor dat deel
van de inkomenscompensatie, waarvoor na hervormingen de budgettaire middelen
in de Unie ontbreken, zal dat de netto-positie van Nederland niet verbeteren.
Eerder zal dan sprake zijn van een verslechtering, omdat Nederland een relatief
groot aandeel heeft in de produkten die nog eventueel hervormd moeten worden.
Mocht renationalisatie aan de orde zijn, dan zal Nederland daarom moeten vasthouden
aan een gelijkwaardige behandeling van de reeds hervormde en nog te hervormen
sectoren.Een voordeel van financiële renationalisatie is dat het kan leiden
tot een grotere kostenbewustheid bij lidstaten. Ieder betaalt immers de kosten
van het beleid voor zoverre die de eigen producenten ten goede komen. Dat
effect is ook te bereiken met een gedeelde co-financiering van het beleid.Verder is bij renationalisatie de opstelling van de verschillende nationale
overheden van belang. Meer dan drie kwart van onze agrarische export gaat
naar landen van de EU. Een vrije toegang en gelijke concurrentievoorwaarden
op de Europese markt zijn daarom essentieel voor de landbouwsector. Het gevaar
van sterk verschillend beleid in de lidstaten (beleidsconcurrentie), waarbij
producenten in bepaalde landen bevoorrecht worden boven die in Nederland,
is daarom vanuit het Nederlandse gezichtspunt erg onaantrekkelijk. Dit kan
zelfs ten koste gaan van de interne markt. Renationalisatie heeft dus naast
voordelen ook aanzienlijke bezwaren. MilieuDe exacte effecten van de beleidsaanpassingen op het milieu
zijn moeilijk aan te geven. Ze hangen immers af van een complex van factoren.
Prijsverlaging zal in het algemeen leiden tot een minder intensieve produktiewijze.
Zo blijkt uit een recent onderzoek van het Landbouw Economisch Instituut dat
prijsverlaging voor graan leidt tot minder gebruik van stikstof en gewasbeschermingsmiddelen.
De ervaringen met de Mac Sharry-hervorming wijzen daar ook op.Datzelfde onderzoek concludeert eveneens dat de economische nadelen bij
een lagere graanprijs van een omschakeling naar geïntegreerde bedrijfssystemen,
die relatief weinig van dergelijke inputs gebruik maken, veel geringer worden.Hoewel de effecten voor verschillende regio's niet altijd gelijk zullen
zijn, kan dus worden aangenomen dat de beschreven scenario's een positief
effect voor het milieu betekenen. De verschillen tussen beide scenario's zijn
echter niet exact aan te geven.Voor de melkveehouderij is echter ook een ander aspect van belang. Verlaging
van de melkprijs zal ook hier wellicht tot enige extensivering leiden. Maar
bij prijsverlaging en afschaffen van de melkquotering kunnen producenten naast
kostprijsverlaging hun inkomensverlies ook opvangen door extra
produktie. De vraag is in hoeverre uitbreiding van de melkproduktie in Nederland
nog mogelijk en vanuit milieu-oogpunt wenselijk is.Het mestbeleid voor de komende jaren legt een sterke rem op verdere uitbreiding
van de veestapel in Nederland. In een aantal regio's zal zelfs sprake zijn
van teruggang van de produktie. Berekeningen, die gebaseerd zijn op de integrale
mestnotitie, wijzen uit dat theoretisch ook na invoering van de normen zoals
genoemd in de integrale mestnotitie er in Nederland gemiddeld genomen voldoende
grond aanwezig is, om de mest van melkkoeien plus bijbehorend jongvee te plaatsen.Door een verdere stijging van de produktie per koe en door het afstoten
van dieren die geen melk produceren zoals jongvee, vleesvee en schapen, is
dan zelfs nog een stijging van de melkproduktie mogelijk, zonder dat de totale
mestproduktie toeneemt.Dit geldt voor Nederland in zijn totaliteit, maar dat zal regionaal anders
zijn. Zo heeft in het zuidelijk concentratiegebied de melkveehouderij een
grote veedichtheid en is de concentratie van de intensieve veehouderij zeer
hoog. Vooral in dat gebied, maar ook in het oostelijk zandgebied zijn dus
wel degelijk problemen te verwachten met de beschikbaarheid van grond. En
hoewel op nationaal niveau de melkveehouderij de concurrentie met andere produktietakken
aankan, zelfs als de melkprijs zakt, regionaal kan dat sterk verschillen.
Met name in de concentratiegebieden is het mogelijk dat de melkveehouderij
de concurrentie om grond met de intensieve veehouderij niet altijd aankan,
vooral als grond al in handen is van ondernemers uit die sectoren.Algemeen geldt dat bij afschaffen van de quotering en uitbreiding van
de melkproduktie, de afzetmogelijkheden van varkens- en pluimveemest zal afnemen
en dat de handhaafbaarheid van het mestbeleid extra onder druk zal komen te
staan. In ieder geval zal op nationaal niveau een evenwicht tussen mestproduktie
en afzetmogelijkheden in stand moeten blijven. Een uitbreiding van de melkproduktie
kan daarom leiden tot extra teruggang van andere veehouderijprodukties. NatuurIndien het landbouwbeleid sterk wijzigt kan dat betekenen dat met name
in bepaalde marginale produktiegebieden met hoge natuurwaarden de landbouwproduktie
verdwijnt. Vanuit de natuurbeschermingsoptiek kan dat ongewenst zijn. Het
betreft namelijk unieke ecosystemen.Naast de effecten op natuur en milieu op nationaal en Europees niveau
zijn er ook effecten van het landbouwbeleid op mondiaal niveau. Deze hangen
samen met handelsstromen van en naar de Europese Unie.In zijn algemeenheid zou een integrale aanpak nagestreefd moeten worden,
waarbij in het markt- en prijsbeleid ook rekening gehouden wordt met de belangen
van natuur en milieu. Met name directe betalingen, die waarschijnlijk verder
in opmars zijn, bieden hiervoor een duidelijk aanknopingspunt. Zoals eerder
opgemerkt bestaat daarvoor de mogelijkheid tot het stellen van tegenprestaties
aan de ondersteuning, de zogenoemde cross-compliance.Het is denkbaar dat directe toeslagen in GATT/WTO-verband makkelijker
geaccepteerd worden als daadwerkelijk dergelijke eisen aan de toeslagen worden
gesteld. Temeer daar de huidige hectare- en dierpremies weliswaar niet produkt-,
maar wel produktiegebonden zijn. Dat is niet helemaal conform de principes
van het GATT/WTO.Bij het stellen van tegenprestaties zijn de volgende aspecten van belang.
Indien de prijsondersteuning van de landbouw verder wordt verminderd
kunnen directe inkomenstoeslagen vanuit het GLB nodig zijn. Indien daaraan
natuur- en milieudoelen worden gekoppeld, kunnen ondernemers geheel of gedeeltelijk
worden uitgesloten van deze ondersteuning indien ze hieraan niet voldoen.
Na verloop van tijd kan de ondersteuning worden verminderd of kunnen hieraan
in toenemende mate natuur- en milieudoelen worden gekoppeld.Koppeling van de eisen aan inkomenstoeslagen veronderstelt dat alle ondernemers
hiermee worden geconfronteerd. Voor bepaalde milieudoelstellingen geldt dat
deze voor omvangrijke regio's gelijk kunnen zijn. Natuurdoelstellingen zijn
daarentegen meer regiospecifiek. Het is daarbij wenselijk dat de maatregelen
ten behoeve van deze doelstellingen qua zwaarte ongeveer vergelijkbaar zijn.
Daarbij is het wel belangrijk dat er voldoende draagvlak is, zodat zo'n systeem
ook handhaafbaar is.De integratie van doelen met betrekking tot natuur, landschap en milieu
in het GLB kan ook worden vergroot door een regiospecifieke invulling in het
GLB-instrumentarium en door een versterkte rol van de landbouwmilieuverordening.Een deel van de uitvoeringsproblemen van cross-compliance is te verminderen
als binnen de EU de vrijheid zou bestaan per lidstaat, of zelfs per regio,
de tegenprestaties vast te stellen. Dat zou recht doen aan de per regio sterk
wisselende problematiek. Regionaal kan vaak ook veel beter bepaald worden
hoe de synergie tussen het landbouw- en natuurbeleid het best is vorm te geven.Een regionale aanpak vereist wel een aantal wijzigingen van het huidige
beleid, hoewel binnen verschillende regelingen hiervoor nu al mogelijkheden
zijn.Voor Nederland betekent dit dat vooral nagedacht moet worden over specifieke
eisen aan de toeslagen voor granen, snijmais en aardappelzetmeel in de akkerbouwgebieden,
en voor schapen en zoogkoeien in de weidegebieden. ImagoNieuwe eisen aan toeslagen zullen door de landbouwers niet meteen met
gejuich begroet worden. Ze vormen immers in eerste instantie, afhankelijk
van de te stellen eisen, een extra kostenpost.Toch zijn daarbij enkele relativerende opmerkingen op zijn plaats.Zo is het ondenkbaar dat inkomenstoeslagen die bedoeld zijn om prijsverlagingen
te compenseren, tot in lengte van jaren zullen blijven bestaan. Zeker als
de druk op nationale budgetten toeneemt, bijvoorbeeld om aan de eisen van
de Monetaire Unie te voldoen. Door het koppelen van extra prestaties aan de
toeslagen krijgen deze een meervoudige functie. Daarmee worden ze minder kwetsbaar
voor kortingen. Een ander punt betreft het imago van de huidige landbouwproduktie. Steeds
vaker ontmoeten de moderne produktiemethoden kritiek vanwege het beslag op
het milieu, de aantasting van natuurwaarden en de manier waarop met het welzijn
van dieren wordt omgegaan. Het is dan niet meer dan logisch dat indien vanuit
de overheid omvangrijke bedragen aan landbouwers worden verstrekt, hier een
tegenprestatie voor verwacht wordt. Dat kan het imago van de sector, zeker
in Nederland een groeiende bron van zorg, ten goede komen. Meer markt, meer afzetDe beleidsaanpassingen richting een vrijere wereldmarkt bieden de landbouwsector
mogelijkheden om nieuwe afzetmarkten te verwerven. De effecten daarvan zijn
moeilijk exact aan te geven. Ervaringen met hoe de Nederlandse land- en tuinbouw
heeft gereageerd op de totstandkoming van de Europese markt en
recenter op de opening van de markten in Midden- en Oost-Europa, leren dat
de effecten daarvan vrijwel altijd positief zijn geweest. Er zijn weinig redenen
om aan te nemen dat dit bij verdere vrijmaking van de handel in landbouwprodukten
anders zal zijn.Met name de export van traditioneel sterke sectoren als de tuinbouw, uitgangsmateriaal,
agro-industriële goederen en kennis zal daarvan kunnen profiteren. Met
een deels verzadigde Europese markt is de noodzaak daarvoor ook aanwezig.Wordt daarentegen vastgehouden aan een beleid met stringente produktiebeheersing,
dan wordt de verwerkende-industrie geconfronteerd met toenemende problemen
bij de afzet buiten de EU. Met name voor de Nederlandse zuivelindustrie betekent
dit dat opgebouwde marktposities buiten de EU moeten worden prijsgegeven en
nieuwe op de interne markt moeten worden veroverd.Daarbij moet overigens aangetekend worden dat ook een verdergaande liberalisatie
van de handel in landbouwprodukten geen garantie is voor extra afzetmogelijkheden.
De Nederlandse landbouw zal in de komende jaren een omslag moeten maken van
een sector die gericht is op het leveren van voldoende voedsel van een standaard
kwaliteit, naar een sector die voedingsmiddelen met een eigen karakter produceert.
Het gaat dan zowel om produkten die zijn toegesneden op specifieke wensen
van industriële afnemers, als om produkten die voldoen aan de nieuwe
wensen van de consument.Deze wensen zijn zeer divers. Naast de eisen aan de specifieke voedingskwaliteit
van produkten, worden aspecten van milieu, dierenwelzijn, en natuur- en landschapsvriendelijke
produktie steeds vaker bepalend voor de grond waarop consumenten hun aankoop
baseren. De groei van de vraag naar biologisch geproduceerde produkten is
daar een voorbeeld van. Daarmee wordt duidelijk dat de noodzaak om te komen
tot een schonere landbouw en ontwikkelingen in de markt, steeds meer in elkaars
verlengde komen te liggen.De mate waarin het de sector lukt zich aan deze veranderende marktomstandigheden
aan te passen, is sterk bepalend voor het succes van onze land- en tuinbouw
in de toekomst. Toetreding landen uit Midden- en Oost-EuropaEén van de doelstellingen van het Nederlandse buitenlandbeleid
is dat de economische en democratische ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa
gestimuleerd moeten worden. Toetreding van deze landen tot de EU kan daarbij
een belangrijke rol spelen. Dat betekent tevens dat het landbouwbeleid door
zijn aard en karakter geen blokkade mag opwerpen voor toetreding.Uit diverse studies van onder andere de Europese Commissie blijkt dat
de landbouw in de MOE-landen meer gebaat is bij structurele hulp, dan bij
een meer klassiek landbouwbeleid dat zich richt op inkomensondersteuning.
Mede gezien het hoge aandeel van voedseluitgaven in het inkomen, is een beleid
dat tot aanzienlijk hogere landbouwprijzen leidt, voor deze landen niet aan
te bevelen. Toetreding zonder aanpassing van het huidige GLB is vanuit dit
gezichtspunt gezien dan ook niet gewenst. Bij toetreding moeten de prijsniveaus
in de EU en de MOE-landen immers naar elkaar toe gebracht worden.In het vorige hoofdstuk is duidelijk geworden dat verdere liberalisatie
veelal tot prijsverlagingen in de EU zal leiden. Daarmee wordt het prijsverschil
tussen de EU en de MOE-landen verkleind. Zo bezien zal een nieuwe GATT/WTO-ronde
de uitbreiding van de EU dus vergemakkelijken. De verwachting is dan ook dat
implementatie van een nieuwe GATT/WTO-ronde en de overgangsperiode
voor toetreding van de nieuwe landen tot de EU, in ieder geval gedeeltelijk
parallel zullen gaan lopen.Een lange overgangsperiode stelt bovendien zowel de landbouw in de EU
als in de MOE-landen in staat zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. TenslotteEen aantal van de veranderingen en ontwikkelingen van het landbouwbeleid
die beschreven zijn in deze nota, is onvermijdelijk. Zo is het weinig zinvol
kost-wat-kost vast te willen houden aan het bestaande beleid. De beperkingen
en nadelen daarvan worden bij een vrijere wereldhandel steeds duidelijker.
Vasthouden aan dat beleid betekent dat de overschotten stijgen, dat de EU
langzaam van de wereldmarkt wordt verdrongen en dat andere aanbieders hun
marktaandeel zullen uitbreiden. Dat is niet in het belang van Nederland.Daarnaast bestaan er ook bij een verdere liberalisatie tal van keuzemogelijkheden
en beleidsopties. Deze nota moet bijdragen aan de discussie in Nederland over
deze werkelijke keuzen. Daarvoor is een uitgebreide gedachtenwisseling met
het Parlement, de sector en maatschappelijke organisaties nodig.De uiteindelijke standpuntbepaling van Nederland ten aanzien van het toekomstig
Europees landbouwbeleid, zal op basis van die discussie tot stand komen. In
deze discussie speelt uiteraard de specifieke situatie van de Nederlandse
landbouw, het nationale milieubeleid en de rol die we de landbouw toekennen
als beheerder van de «groene ruimte», een voorname rol.De uitkomst van de discussie is de inbreng van Nederland in het debat
in Europa over de toekomst van het landbouwbeleid. Op veel plaatsen wordt
momenteel nagedacht over het toekomstig Europees landbouwbeleid. Nederland
zal aan deze discussie actief deelnemen en met gelijkgestemde lidstaten coalities
sluiten. Europees krachtenveldOver de vraag hoe meningen in Europa ten aanzien van het GLB eruit zien
is al het een en ander bekend.De Europese Commissie heeft een strategierapport over de toekomst van
het landbouwbeleid en de toetreding van nieuwe landen tot de Unie gepubliceerd.
Daarin wordt ervoor gekozen om de lijn van de Mac Sharry-hervorming verder
door te trekken. Dat betekent dat de rol van prijsondersteuning wordt verminderd.
De Commissie doet geen duidelijke uitspraken over het afschaffen van de quotering
van suiker en melk. Afschaffen met volledige inkomenscompensatie is volgens
de Commissie te duur, maar ze wijst wel op de problemen die de uitvoering
van produktiebeheersing oplevert. Bovendien kiest de Commissie ervoor om via
de lijn van prijsverlagingen het contact met de wereldmarkt te behouden.Voorts wil de Commissie het milieu- en plattelandsbeleid van de Unie sterker
uitbouwen.Het Verenigd Koninkrijk en Zweden gaan een stap verder. Zij stellen dat
het tijd is voor een radicale hervorming van het beleid. Ze pleiten daarbij
in grote lijnen voor het verlagen van de landbouwprijzen naar wereldmarktniveau,
gecompenseerd door tijdelijke inkomenstoeslagen.Denemarken kiest voor granen eenzelfde benadering als bovengenoemde landen,
maar hecht aan handhaving van de melkquotering. Deze moet in de Deense optiek
wel zodanig aangepast worden dat de export naar de wereldmarkt kan blijven
bestaan. Daarom stelt Denemarken voor naar een tweeprijzen systeem voor melk
te gaan. Ook in Frankrijk wint dit idee terrein. Deze lidstaat
hecht traditioneel aan een belangrijke exportpositie voor granen en wenst
de verplichte braakregeling beperkt te houden. In een recent discussiedocument
wordt een lans gebroken om het markt- en prijsbeleid van de EU niet te vermengen
met het voeren van plattelandsbeleid. Overigens benadrukt Frankrijk in hetzelfde
document de rol die landbouw speelt bij het bevolkt houden van het platteland.Italië heeft in haar memorandum over de problemen van de landbouw
in berg- en probleemgebieden aangedrongen het GLB sterker voor deze categorie
in te zetten.Duitsland is traditioneel voorstander van een beleid van prijsondersteuning
en produktiebeheersing. In de prioriteitennota van de Duitse Minister van
Landbouw wordt onomwonden gekozen voor handhaving van de melkquotering. Ook
uit deze inventarisatie van het Europese krachtenveld blijkt dat noch in het
strategierapport van de Europese Commissie, noch uit discussies in andere
lidstaten, ervan uitgegaan wordt dat het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
in zijn huidige vorm zonder meer kan worden doorgetrokken naar het komende
decennium. BIJLAGE 1DE SITUATIE VAN DE ECONOMIE EN LANDBOUW IN LANDEN IN MIDDEN- EN OOST-EUROPATabel 1. Vergelijking van de MOE-landen met de EU-15  bevolkingtotaal
oppervl. landbouwgrond akkerland BBP BBP/per inw. (mln)(mln ha)(mln ha)(mln ha)(mld
ECU)(ECU) MOE-10105,5107,7 60,642,3188,3 1 786 EU-15369,7323,4138,177,15905,115 972MOE/EU-1529%33%44%55%3%11%Tabel 2. Belang van landbouw in de economie  landbouwproduktiewerkgelegenheid mld ECU% BBP* 1000% van totaal MOE-1014,77,89 54026,7 EU-15208,82,58 1905,7Tabel 3. Voorzieningsbalansen (saldo produktie en intern
gebruik) in 1000 ton   198919942000GranenMOE-10– 2 7771 2626 113 EU-1529 20616 79730 000 OliehoudendeMOE-10537229837zadenEU-15– 11 161– 11 666– 14 589SuikerMOE-10– 170– 652– 815 EU-152 2652 6852 802 MelkMOE-104 3704321 680 EU-158 0306 0456 797 RundvleesMOE-102412106 EU-15162132147Bij uitbreiding van de Unie met de tien landen uit Midden- en Oost-Europa,
neemt de bevolking van de Unie met 29% toe. Het areaal landbouwgrond groeit
met 44% (tabel 1).De landbouw is in Midden- en Oost-Europa een belangrijke economische activiteit.
Meer dan een kwart (26,7%) van de bevolking is werkzaam in de landbouwsector
(tabel 2). Uiteraard zijn er wel grote verschillen tussen de landen onderling,
zoals ook de landbouw in de huidige EU grote verschillen kent tussen de Lidstaten.Na de omwenteling in 1989 is de landbouwproduktie in Midden- en Oost-Europa
voor veel produkten fors verminderd. Voor dierlijke produkten was de teruggang
het grootst. Voor de plantaardige sectoren is de verwachting dat de produktie
van granen en oliehoudende zaden in 2000 zal zijn hersteld (tabel 3).bron: Europese Commissie BIJLAGE 2AANNAMES T.B.V. BEREKENINGENWereldmarktprijsGemiddelde van de periode 1990 – 1995. Maximaal mogelijke prijs in EUHiervoor is uitgegaan van de wereldmarktprijs + (verlaagd) tarief, waarop
vervolgens een korting van 5% is toegepast. Indien dit hoger uitkomt dan de
huidige EU-prijs, wordt deze laatste aangehouden.Voor een aantal produkten is in het kader van de huidige GATT/WTO-overeenkomst
voorzien in de mogelijkheid van een aanvullend recht, teneinde prijsdaling
door invoer te voorkomen (zgn. special safeguard). Verondersteld is dat deze
special safeguard in de volgende WTO-ronde niet of in beperkte mate gecontinueerd
wordt. D.w.z. hoogstens om grote fluctuaties van de wereldmarkt op te vangen. Budget voor gesubsidieerde exportAls basisbudget is uitgegaan van de toegestane hoeveelheden in 2000, vermenigvuldigd
met het verschil tussen wereldmarktprijs en huidige EU-prijs.Indien het in 2000 beschikbare budget in het kader van de huidige GATT-overeenkomst
lager is, wordt deze laatste hoeveelheid aangehouden. In scenario 1 worden de bedragen met 25% verlaagd, in scenario 2 met 50%. Berekende exportvoluminaHet berekende exportbudget (zie boven) wordt gedeeld door het verschil
tussen de maximaal mogelijke EU-prijs en de wereldmarktprijs. Berekening produktievolume c.q. overschotVoor de periode 1995–2000 is uitgegaan van de Commissie-berekeningen.Voor de periode 2000–2010 is voor zuivel en suiker uitgegaan van
gelijkblijvende produktie en consumptie in de EU. Voor granen is uitgegaan
van gelijkblijvende consumptie en een produktiestijging van 1% per jaar. BIJLAGE 3LIJST MET GEBRUIKTE AFKORTINGEN ACPAfrican,
Caribean and Pacific Group BNPBruto Nationaal Produkt ECUEuropean
Currency Unit EUEuropese Unie FAOFood and Agricultural
Organisation GATTGeneral Agreement on Tariffs and Trade GLBGemeenschappelijk
Landbouwbeleid IFPRIInternational Food Policy Research InstituteLNVMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij MOE-landenlanden
uit Midden- en Oost-Europa OECDOrganisation
for Economic Co-operation and Development WTOWorld Trade
Organisation WRRWetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24596-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl