Wijziging Wet op de ondernemingsraden en titel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het nieuw Burgerlijk Wetboek; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24615, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-07-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24615 nr. 7

09-07-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud II ARTIKELEN I ALGEMEEN 1. Inleiding2. Bevoegdheden van de ondernemingsraad 2.1. AdviesrechtAdviesrecht over winstbestemmingBuitenlandclausule2.2. InstemmingsrechtDisciplinaire maatregelen2.3. Initiatiefrecht2.4. Bevoegdheden centrale ondernemingsraad3. Faciliteiten en rechtspositie4. Eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaarden5. De overeenkomst tussen ondernemer en ondernemingsraad6. Medezeggenschap in kleine ondernemingen7. Medezeggenschapsaanspraken werknemers8. Overige aspecten Raad van commissarissenLandelijke OR-verkiezingenBuitenland9. Bedrijfscommissies10. Bedrijfseffecten11. WOR en ArbeidsomstandighedenwetII ARTIKELEN AlgemeenArtikel I, onderdeel GArtikel I, onderdeel IArtikel I, onderdeel JArtikel I, onderdeel NArtikel I, onderdeel OArtikel I, onderdeel PArtikel I, onderdeel RArtikel I, onderdeel WOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24615Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 615Wijziging van de wet op de ondernemingsraden en titel 7.10 (arbeidsovereenkomst)
van het nieuw Burgerlijk Wetboeknr. 7VERSLAGVastgesteld 9 juli 1996De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet,
heeft de eer als volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de
hierin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord,
acht de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.Inhoud IALGEMEEN1 1.Inleiding12.Bevoegdheden van de ondernemingsraad6  2.1.Adviesrecht6 2.2.Instemmingsrecht10  2.3.Initiatiefrecht14 2.4.Bevoegdheden centrale ondernemingsraad16 3.Faciliteiten
en rechtspositie17 4.Eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaarden205.De overeenkomst tussen ondernemer en ondernemingsraad246.Medezeggenschap in kleine ondernemingen26 7.Medezeggenschapsaanspraken
werknemers29 8.Overige aspecten32 9.Bedrijfscommissies3410.Bedrijfseffecten34 11.WOR en Arbeidsomstandighedenwet35II ARTIKELEN I ALGEMEEN 1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie namen met belangstelling kennis van het wetsvoorstel.
Zij onderschreven de opvatting van de regering dat de Wet op de Ondernemingsraden
(WOR) aan een herziening toe is, maar tegelijkertijd menen deze leden dat
deze herziening wel wat verder zou mogen reiken dan de regering voorstelt. Natuurlijk verdient een herziening
gericht op het verbeteren van de effectiviteit van de WOR op voorhand een
positieve benadering, maar de leden van de PvdA-fractie zagen daarnaast graag
een fundamentelere herziening van de WOR. Zeker waar de regering zelf aangeeft
dat medezeggenschap binnen de moderne arbeidsverhoudingen een groot goed is
gebleken, hadden zij op een principiëlere – of zo men wil meer
ideologische – benadering van medezeggenschap gehoopt, die dan vervolgens
via een wijziging van de WOR geïmplementeerd zou kunnen worden.Dat een wijziging van de WOR niet zonder slag of stoot gerealiseerd kan
worden, mocht al blijken uit de lange tijd die de SER nodig had om uiteindelijk
tot een – zij het op essentiële onderdelen sterk verdeeld –
advies te komen. In de memorie van toelichting (MvT) geeft de regering wel
een waardeoordeel over de medezeggenschap, maar dit blijft in redelijk algemene
termen steken. Zo wordt bijvoorbeeld niet of nauwelijks ingegaan op recente
ontwikkelingen in de medezeggenschapswereld – denk aan activiteiten
op het terrein van milieu- en ARBO-zorg – terwijl er evenmin wordt gerefereerd
aan recente literatuur en daarin neergelegde opvattingen. Welke is bijvoorbeeld
de visie van de regering op het concept van de «professionele ondernemingsraad»,
zoals in diverse publikaties neergelegd door dr. R. Goodijk? Hoe kijkt de
regering aan tegen het fenomeen «ondernemingsovereenkomst», waar
prof. dr. P. van der Heiden in de vakliteratuur over uitwijdt? Welke visie
heeft de regering op het onderscheid in de taken van enerzijds de vakbeweging
en anderzijds de georganiseerde medezeggenschap? Hoe kijkt de regering aan
tegen het verschijnsel van de ondernemingsraad (OR) als overlegpartner bij
CAO-onderhandelingen, zoals in de praktijk meer en meer voor komt? Wat denkt
de regering te doen aan het gegeven dat in ons land ongeveer de helft van
alle werknemers (nog) niet kan beschikken over een gekozen medezeggenschapsstructuur
binnen het eigen werkverband?De leden van de PvdA-fractie kunnen wel volledig instemmen met de overwegingen
inzake de vormgeving van de modernisering van de WOR. Hierin staan zaken als
het stellen van kaders, het zelfregulerend vermogen, flexibiliteit, verduidelijking
en facilitering centraal. Wel blijft het deze leden bevreemden dat een zo
groot deel van het overheidspersoneel – denk aan onderwijs en defensie –
buiten de wettelijke regeling voor medezeggenschap conform de WOR wordt gehouden.
Graag vernemen deze leden wat de regering hieraan denkt te doen.Nog altijd is de financiële zelfstandigheid van de WOR niet afdoende
geregeld. Kan dit gebeuren in het kader van deze wetswijziging, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie? Tenslotte vragen zij hoe de regering aankijkt
tegen de openbaarheid van de OR ten aanzien van zijn eigen functioneren? Is
hier een wettelijke waarborg gewenst?De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Zij hechten vanuit het beginsel van gespreide
verantwoordelijkheid grote waarde aan medezeggenschap. Het belang van effectieve
medezeggenschap is tweeledig: in de eerste plaats doet het recht aan de positie
van werknemers in bedrijven en andere arbeidsorganisaties, vergroot het de
betrokkenheid en creëert het draagvlak voor veranderingen. In de tweede
plaats vervult medezeggenschap een belangrijke rol in de ontwikkeling in de
samenleving naar meer decentralisatie, pluriformiteit en maatwerk per bedrijf.
Medezeggenschap is in deze visie wezenlijk voor het gestalte geven aan moderne
arbeidsverhoudingen.De adviesaanvrage aan de SER, waarop het wetsvoorstel mede gebaseerd is,
dateert van 1989. Sindsdien is, mede onder invloed van het globaliseringsproces,
het besef toegenomen dat de noodzakelijke dynamisering van onze economie terwille
van de werkgelegenheid vraagt om een reductie van lasten zowel in financiële
zin als in termen van regelgeving. Dit vraagt om terughoudendheid
bij het ontwikkelen van nieuwe wetgeving zoals door de regering uiteengezet
in de nota Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW). Deze leden
plaatsen wel vraagtekens bij de consistentie van het MDW-project en onderdelen
van dit wetsvoorstel waardoor het wettelijk kader van de WOR niet onaanzienlijk
uitgebreid wordt. Deze leden vragen met andere woorden hoe de voorgestelde
uitbreiding van de faciliteiten en van het advies-, instemmings- en initiatiefrecht
zich verhoudt tot de uitgangspunten die gelden voor het MDW-project.Deze leden delen de opvatting dat medezeggenschap zich op basis van de
WOR in de loop der jaren in toenemende mate heeft ontwikkeld, en dat de ondernemingsraad
een belangrijke positie heeft verworven als overleg- en adviesorgaan binnen
bedrijven. Voor de verwezenlijking van effectieve medezeggenschap zijn adequate
juridische structuren onontbeerlijk, maar uiteindelijk is het vooral een verantwoordelijkheid
van de betrokkenen zelf. De leden van de CDA-fractie steunen het uitgangspunt
dat een fundamentele discussie over medezeggenschap niet nodig is: uit diverse
onderzoeken is gebleken dat de ondernemingsraad een volledig geaccepteerd
instituut in de Nederlandse arbeidsverhoudingen is. Ook de meerwaarde van
de personeelsvergadering wordt door de meeste betrokkenen erkend. Deze leden
achten het wel zorgelijk dat tien jaar na de totstandkoming van de WOR nog
altijd 57% van de ondernemingen met 35 tot 50 werknemers geen ondernemingsraad
heeft, en dat dit percentage voor bedrijven met 50 tot 100 werknemers op 35%
ligt. Welke mogelijkheden ziet de regering om te bevorderen dat deze bedrijven
wel overgaan tot het instellen van een ondernemingsraad? Met interesse nemen de leden van de VVD-fractie kennis van het onderhavige
wetsvoorstel omdat er al jaren wordt gesproken over wijziging van de WOR en
omdat deze wijziging wederom een uitdaging oplevert om de verscheidene opinies
binnen en buiten de Kamer met betrekking tot eigentijdse medezeggenschap om
te zetten in werkbare wetgeving.De leden van de VVD-fractie menen dat, met respect voor de verschillende
verantwoordelijkheden van besturen en werknemers, medezeggenschap betrokkenheid
bij het bedrijf, de werkomgeving, kan vergroten. Deze leden willen het voorstel
toetsen aan een aantal uitgangspunten, zoals modern management, maatwerk,
doelmatigheid en doeltreffendheid, decentralisatie, oplossing van knelpunten,
deregulering en vereenvoudiging van regelgeving. De eerste vraag aan de regering
luidt dan ook: waar leidt deze wijziging tot vereenvoudiging en deregulering?Van belang achten zij de vaststelling van de regering dat verwezenlijking
van medezeggenschap een primaire verantwoordelijkheid van werkgever en werknemers
is. Wetgeving biedt slechts het raamwerk. Het zelfregulerend vermogen dient
volop ruimte te krijgen. Temeer daar de verschillen tussen bedrijven, bedrijfsculturen
en bedrijfsvoering groot zijn.Daarnaast opereren veel bedrijven vandaag de dag op een internationale
markt. In dit verband de vraag op welke wijze de regering denkt aan te sluiten
bij de constatering op blz. 6: «Deze ontwikkeling indiceert een toenemend
verantwoordelijkheidsbesef bij betrokkenen voor het functioneren van de medezeggenschap
alsmede een autonome tendens waarbij voor wat betreft de vormgeving en inhoud
van de arbeidsverhoudingen het accent komt te liggen op interne regulering,
mede in het licht van de door SER geuite verwachting dat de ondernemingsraad
een meer geprononceerde rol gaat spelen op het terrein van arbeidsvoorwaarden»?De leden van de D66-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel.Zij constateren dat zeventien jaar na de laatste fundamentele herziening
van de WOR na een lange aanloop weer wijzigingen worden voorgesteld in
de WOR. Tevens constateren zij dat de context waarbinnen ondernemingsraden
functioneren aanzienlijk veranderd is. Het accent in het stelsel van arbeidsverhoudingen
is verschoven van het centrale naar decentrale niveau waarbij differentiatie
en maatwerk in arbeidsvoorwaarden mogelijk werden. Tegelijkertijd is er sprake
van een overheid die steeds meer overlaat aan markt. Deze leden verwijzen
naar de recente veranderingen en voorstellen in de sociale zekerheid zoals
privatisering Ziektewet, de introductie van premiedifferentiatie en eigen
risicodragerschap in de WAO, de veranderingen in de Anw en de Arbeidstijdenwet.De leden van de D66-fractie merken op dat deze veranderingen in de arbeidsverhoudingen
bijna wel smeken om een visie op de rol van de ondernemingsraad in relatie
tot de ondernemer en de vakbond.Zij constateren dat in Nederland de medezeggenschap zich vooral afspeelt
binnen de grenzen die door de wetgever, de werkgever en de vakbond worden
bepaald. Tot nu toe loopt de ordening volgens de opvatting dat conflict in
zijn algemeenheid niet in de medezeggenschap maar in het overleg tussen werkgever
en vakbond thuishoort. In de medezeggenschap is door die ordening ruimte ontstaan
voor samenwerking tussen de werknemersvertegenwoordiging en werkgever. Medezeggenschap
betreft dan overwegend niet-primaire arbeidsvoorwaarden en directe arbeidsomstandigheden,
over primaire arbeidsvoorwaarden wordt in beginsel elders onderhandeld. De
leden van de D66-fractie constateren dat de regering bovenstaande benadering
volgt. Zij vragen of deze benadering nog wel zo goed past in de geschetste
ontwikkelingen van decentralisatie, deregulering, flexibiliteit, differentiatie,
en maatwerk. Waar de nadruk steeds meer komt te liggen bij de onderneming
vragen zij of werknemersinvloed tegen het licht van deze ontwikkelingen geen
versterking behoeft om tegenwicht te geven aan de fragmentatie die door bovenstaande
ontwikkelingen in gang is gezet.Deze leden zijn zich bewust van de dynamische omgeving waar ondernemingen
in opereren, waar altijd weer binnen die organisatie moet worden gezocht naar
een optimale combinatie van de productiefactoren om de positie op de markt
te behouden of te verbeteren binnen de grenzen die het milieu stelt. Versterking
van de werknemersinvloed moet volgens hen niet worden beschouwd als bedreigend
voor de feitelijke positie van een bedrijf in een economisch dynamische omgeving
maar als een versterking om te komen tot belangenafweging die tegemoet komt
aan de gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid in een onderneming.De leden van de D66 fractie constateren dat het wetsvoorstel geen oplossing
biedt voor het belangrijkste knelpunt van ondernemingsraden, de tijdige informatieverstrekking.
De WOR heeft als uitgangspunt dat de ondernemingsraad wezenlijke invloed moet
kunnen uitoefenen op de belangrijkste besluiten van de ondernemer (artikel
25, tweede lid). Wezenlijke invloed kan alleen worden uitgeoefend als de OR
zo vroegtijdig in het besluitvormingsproces kan worden betrokken dat hij meedenken
en voorstellen kan doen met betrekking tot de keuzes die de ondernemer nog
moet maken. In de praktijk worden ondernemingsraden echter veelal pas in kennis
gesteld van belangrijke besluiten als de ondernemer advies vraagt volgens
de verplichting van artikel 25. De wet eist dan dat de ondernemer daarbij
overzicht geeft van de beweegredenen voor het besluit, de gevolgen voor de
in de onderneming werkzame personen en de naar aanleiding daarvan voorgenomen
maatregelen (artikel 25, derde lid). Uiteraard kan de ondernemer deze informatie
alleen verstrekken als hij al zijn keuzes heeft gemaakt. De ondernemingsraad
loopt in dat geval dus achter de feiten aan. In de adviesaanvrage wordt erop
gewezen dat meer kans op wezenlijke invloed bereikt kan worden door in de
wet een grotere nadruk te leggen op de verplichting tot vroegtijdige informatieverschaffing
die thans is opgenomen in artikel 31a, zesde lid, en daarbij te bepalen dat
ondernemer en ondernemingsraad afspraken maken over de betrokkenheid van de
ondernemingsraad in de verdere besluitvorming. De SER deelde in
zijn advies mee de strekking van het voorstel te onderschrijven maar een uitdrukkelijke
wettelijke verplichting tot het maken van afspraken niet nodig te vinden.De leden van de D66-fractie constateren dat de regering zich hierbij aansluit
en betoogt dat het gaat om knelpunten die de partijen zelf moeten oplossen.
Deze leden vinden dat deze redenering aan twee belangrijke feiten voorbijgaat.
In de eerste plaats bevat artikel 25 wel degelijk een innerlijke tegenstrijdigheid
doordat van de ondernemingsraad verwacht wordt dat hij nog wezenlijke invloed
kan uitoefenen terwijl de ondernemer (gelet op de gedetailleerde informatie
die hij moet verschaffen) zijn besluitvorming reeds moet hebben afgerond.
Dat elders in de wet een verplichting tot vroegtijdige informatie is neergelegd
maakt het systeem niet duidelijker. Het tweede belangrijke feit is dat partijen
in de praktijk kennelijk niet goed in staat zijn om dit knelpunt zelf op te
lossen. Beide feiten geven deze leden aanleiding om aan te dringen op wetswijziging.
Daartoe dient naar hun opvatting artikel 24 van de Wet op de ondernemingsraden
als volgt te worden gewijzigd:1. In de in artikel 23 bedoelde vergadering wordt tenminste twee maal
per jaar de algemene gang van zaken van de onderneming besproken. De ondernemer
doet in dit kader mededeling over projecten en besluiten die hij in voorbereiding
heeft met betrekking tot de aangelegenheden als bedoeld in de artikelen 25
en 27. Daarbij worden afspraken gemaakt op welke wijze de ondernemingsraad
in de besluitvorming wordt betrokken.De leden van de D66 fractie vragen een reactie van de regering.Met grote belangstelling hebben de leden van de GroenLinks-fractie kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. Terecht benadrukt de regering het grote
belang van medezeggenschap in de arbeidsverhoudingen en van de noodzaak de
bestaande wetgeving te moderniseren. Differentiatie en decentralisatie in
de arbeidsvoorwaardenvorming nopen tot een herziening van de huidige wet.
Deze leden menen dat de voorgestelde wijzigingen aan de voorzichtige kant
blijven. Zij zullen deze mening hieronder aan de hand van de verschillende
onderdelen van de wet nader uiteen zetten.Een van de bedoelingen van de regering betreft het schrappen uit de WOR
van verouderde of overbodige bepalingen. Hoewel de leden van de GroenLinks-fractie
zich in deze doelstelling kunnen vinden, vragen zij of er hier en daar geen
bepalingen geschrapt worden die wel degelijk voor de praktijk van betekenis
zijn. Te denken valt dan aan de regeling dat OR en ondernemer ten minste zes
maal per jaar bijeenkomen. Is het niet zo dat, zeker in een situatie waarin
een OR net is opgericht, een dergelijke bepaling van regelend recht als handreiking
naar de praktijk zinvol kan zijn?Het valt deze leden op dat de regering vrij optimistisch is waar het gaat
om de ontwikkelingen met betrekking tot medezeggenschap. Dat optimisme delen
zij niet. Met name in bedrijven met minder dan 100 werknemers blijkt nog vaak
een ondernemingsraad te ontbreken. De verplichting tot het houden van een
personeelsvergadering blijkt in de meerderheid van de bedrijven niet nageleefd
te worden. Waar in deze bedrijven wel een medezeggenschapsorgaan is opgericht,
blijken de werknemers vaak ontevreden over het functioneren ervan.De leden van de RPF-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij onderschrijven het regeringsstandpunt dat
de medezeggenschapswetgeving om een aantal redenen modernisering behoeft.
Naar hun oordeel wordt met het voorliggende voorstel een belangrijke stap
gezet in de richting van adequate medezeggenschap voor werknemers bij grote
én kleine bedrijven. Een goed geregelde medezeggenschap kan een grote
bijdrage leveren aan het creëren van rechtvaardige en evenwichtige arbeidsverhoudingen. Deze leden constateren dat het fenomeen medezeggenschap in onze samenleving
volledig is geaccepteerd. Dat wil echter niet zeggen dat zij de heer Rinnooy
Kan geheel kunnen volgen, als hij stelt dat dus de ideologie in deze discussie
is verdwenen (zie 24 615, nr. 4, blz. 3). De leden van de RPF-fractie
veronderstellen dat de regering hun opvatting deelt dat het in de discussie
over de WOR over meer dan praktische meningsverschillen gaat. Alleen al het
feit dat werkgevers en werknemers in sommige opzichten tamelijk ver uiteenlopende
standpunten innemen over de concrete invulling van de wettelijke regeling
toont aan dat er wel degelijk op belangrijke principiële onderdelen verschil
van inzicht bestaat. Zo gaat het om de verdeling van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden tussen werkgevers en werknemers. Bovendien staat in de discussie
de vraag centraal in hoeverre regulering wenselijk is.De hoofdlijn van het wetsvoorstel komt de leden van de RPF-fractie sympathiek
voor. Zo hebben zij met waardering kennis genomen van de voorstellen aangaande
de uitbreiding van het advies- en instemmingsrecht, de verbetering van de
positie van kleine deeltijders en gedetacheerde werknemers en de regeling
betreffende een personeelsvertegenwoordiging.De leden van de SGP-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel.
Zij hebben bij diverse onderdelen hun vragen.De leden van de GPV-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
onderhavig wetsvoorstel. Deze leden zijn met de regering van mening dat de
maatschappelijke ontwikkelingen zoals de groei van het aantal deeltijdbanen,
flexibilisering van arbeidstijden en de hogere eisen die gesteld worden aan
het aanpassingsvermogen van ondernemingen een modernisering van de WOR rechtvaardigen.
Volgens deze leden moet de WOR gezien worden als een correctiewetgeving. Omdat
er in een onderneming sprake is van machtsongelijkheid tussen werkgever en
werknemer, vinden deze leden het, ook met het oog op het maatschappelijk belang,
belangrijk dat de participatie van mondige werknemers zoveel mogelijk wordt
bevorderd. Correctiewetgeving betekent ook dat de overheid zich zoveel mogelijk
moet beperken tot het stellen van kaders waarbinnen de medezeggenschap door
werknemers op een goede wijze verder gestalte kan krijgen.De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van het onderhavige wetsvoorstel,
en hebben daarover een aantal vragen en opmerkingen. 2. Bevoegdheden van de ondernemingsraad 2.1. AdviesrechtHet is de leden van de PvdA-fractie gebleken dat in de praktijk van de
medezeggenschap nog altijd te weinig vastgelegd is over de informatievoorziening
waar de ondernemer verantwoordelijk voor is. Tijdigheid, volledigheid en bovenal
toegankelijkheid zijn criteria waaraan de informatievoorziening dient te worden
getoetst. Hier dienen dan ook afspraken – in de marge van de wetgeving –
tussen ondernemer en OR gemaakt te worden. In het verlengde hiervan moet ook
worden aangegeven op welke manier en volgens welke tijdsplanning de OR bij
de besluitvorming wordt betrokken.De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af of de regering bij de voorgestelde
uitbreiding van het adviesrecht misschien bevreesd is zich aan koud water
te branden. Bij besluiten op technologisch gebied staat de regering eerder
een verduidelijking dan een uitbreiding voor. Met betrekking tot milieuzorg
zet de regering een belangrijke stap, maar zij kan toch verder
gaan door in dit wetsvoorstel – of in de milieuwetgeving – expliciet
een link te leggen tussen OR en milieu-inspectie. Zoals een OR, dan wel individuele
leden van een OR, zich kan richten tot een ARBO-dienst bij het verzuimbeleid
of de Inspectiedienst SZW bij het VGW-beleid, moet de relatie naar de Milieu-inspectie
even duidelijk zijn. Graag vernemen de leden van de PvdA-fractie hierover
de visie van de regering. Deze leden konden overigens niet overtuigd worden
dat de sanctie op het niet-inachtnemen van de verplichting tot opschorting
van de uitvoering van een van het advies van de OR afwijkend besluit, moet
vervallen. Volgens hen is deze sanctie de enige die op korte termijn voor
de OR enige soelaas kan bieden, aangezien alle andere instrumenten die gehanteerd
kunnen worden, tijdrovend zijn. Deze leden wilden de regering voorhouden dat
het adviesrecht des te effectiever is indien er gepaste sanctiemogelijkheden
aan verbonden zijn.De leden van de CDA-fractie delen de opvatting dat de invoering van nieuwe
technologieën vaak verstrekkende bedrijfsmatige en personele effecten
voor de onderneming en de werknemers kunnen hebben. Desalniettemin hebben
deze leden een aantal vragen bij het voorstel om aan het adviesrecht van de
OR de «invoering of wijziging van een belangrijke technologische voorziening»
toe te voegen. De SER is in haar advies uitvoerig op deze problematiek ingegaan
en heeft unaniem gewezen op de wetstechnische en praktische interpretatieproblemen
van een adviesrecht terzake. De SER heeft daarom unaniem voorgesteld om over
deze problematiek slechts een beschouwing in de MvT van het wetsvoorstel op
te nemen in de zin dat de OR recht heeft om informatie over de voornemens
te vragen en kan aandringen op afspraken over de betrokkenheid van de OR.
Het heeft deze leden verbaasd dat op deze unanieme aanbeveling van de SER
in het geheel niet ingegaan wordt. Deze leden zouden graag een nadere uiteenzetting
krijgen over de praktische bezwaren die de SER naar voren gebracht heeft.
Dit geldt met name voor de definitie van «technologische voorziening».
Deze leden hadden verwacht dat het wetsvoorstel een duidelijke definitie van
dit begrip gegeven zou hebben. Verwacht de regering niet dat het begrip «technologische
voorziening» zonder nadere definiëring aanleiding zal geven tot
veel interpretatieproblemen ? Het betreft hier niet een principieel verschil
van mening over het belang van betrokkenheid van de OR bij de invoering van
nieuwe technologieën maar de vraag hoe deze betrokkenheid praktisch invulling
moet krijgen zonder in interpretatiegeschillen terecht te komen. Volgens de
SER zal een belangrijk besluit tot invoering van nieuwe technologie, ook als
dit fasegewijs gebeurt, altijd onder artikel 25 vallen. Deze leden vernemen
graag een reactie op deze visie van de SER.De leden van de CDA-fractie achten het zeer gewenst dat werknemers nauw
betrokken zijn bij de zorg voor het milieu binnen het bedrijf, in het bijzonder
bij de invoering van milieuzorgsystemen. Ook bij dit onderwerp geldt de vraag
waarom niet nader ingegaan wordt op de argumenten van de SER die unaniem adviseerde
de betrokkenheid van de OR vorm te geven middels aanpassing van artikel 28,
zonder daarnaast een aparte adviesbevoegdheid voor te stellen. Reden voor
de benadering van de SER was ondermeer dat een directe betrokkenheid van werknemers
op de werkplek veelal effectiever is vanwege hun deskundigheid. In steeds
meer bedrijven is het milieuzorgsysteem geïntegreerd in de ISO-certificering.
Dient de OR dan over de totale ISO-certificering te adviseren? Kan dit niet
effectiever via de meestal speciaal daartoe ingestelde ISO-commissie geschieden?Deze leden kunnen instemmen met het voorstel om het adviesrecht uit te
breiden tot voorgenomen besluiten tot het verstrekken van een belangrijk krediet
en tot het stellen van zekerheid voor belangrijke schulden van
een andere ondernemer tenzij dit geschiedt in de normale uitoefening van werkzaamheden
in de onderneming.De leden van de CDA-fractie zijn met de regering van oordeel dat de WOR
voldoende aangrijpingspunten biedt voor een tijdige betrokkenheid van de OR
bij de besluitvorming en dat op dit punt geen nadere wettelijke procedureregels
nodig zijn. Is er op dit punt onderzoek gedaan naar de wijze van informatieverschaffing
door bedrijven?Het komt nogal eens voor dat de ondernemer de OR (te) laat informeert
omtrent de verwachting ten aanzien van de werkzaamheden en de resultaten van
de onderneming, aldus de leden van de VVD-fractie. Hoe staat de regering tegenover
de toevoeging aan artikel 24: «Ten behoeve van dit overleg doet de ondernemer
vooraf en schriftelijk mededeling over projecten en besluiten die hij in voorbereiding
heeft met betrekking tot de aangelegenheden als bedoeld in artikel 25, 27
en 28. Tijdens het overleg worden afspraken gemaakt over wanneer en op welke
wijze de ondernemingsraad in de besluitvorming wordt betrokken»? De leden van de D66-fractie constateren dat het wetsvoorstel niet voorziet
in een algemene kapstokbepaling. Volgens de regering is na zorgvuldige afweging
besloten daarvan af te zien. Het wetsvoorstel bevat nu een actualisering van
artikel 25. De bestaande lijst wordt aangevuld met het verstrekken van een
belangrijk krediet en het stellen van zekerheid voor belangrijke schulden
van een andere ondernemer tenzij dat geschiedt in het kader van de normale
bedrijfsuitoefening, invoering of wijziging van een belangrijke technologische
voorziening en het treffen van een belangrijke maatregel in verband met de
zorg van de onderneming voor het milieu. In navolging van prof. mr. Koning
vragen deze leden waarom het stellen van zekerheid voor de schulden van een
andere ondernemer wèl en het stellen van zekerheid voor de eigen schulden
van de ondernemer niet onder het adviesrecht valt. Hoe zit het met aangifte
van faillissement en een aanvraag van surséance van betaling? Waarom
ontbreekt het door de meerderheid van de SER genoemde voorstel inzake de winstbestemming?De leden van de D66-fractie delen de opvatting van prof.mr. F. Koning
dat de stelling van de regering dat een meer algemene kapstokbepaling aanleiding
kan geven tot interpretatiegeschillen niet overtuigt. Hetzelfde geldt voor
de vraag welke besluiten belangrijk zijn. Zij vragen de regering in te gaan
op de opmerkingen van prof.mr. F. Koning hoe tegen artikel 25 aangekeken moet
worden met betrekking tot de verantwoordelijkheidsverdeling tussen bestuur
van de onderneming en de OR, mede in samenhang met de bevoegdheden van de
raad van commissarissen en aandeelhoudersvergadering.De lijst van aan het adviesrecht van de OR onderhevige onderwerpen wordt
iets uitgebreid. De leden van de GroenLinks-fractie hadden graag gezien dat
het betreffende artikel zou worden aangevuld met een kapstokbepaling, inhoudende
dat alle belangrijke besluiten van financiële, economische en organisatorische
aard ter advisering aan de OR worden voorgelegd. Het argument daartegen, dat
een dergelijke bepaling tot interpretatieconflicten kan leiden, overtuigt
deze leden niet. Het nadeel van een limitatieve opsomming is nu juist dat
deze een keurslijf kan worden en na verloop van tijd weer actualisering behoeft,
zoals dat ook nu het geval is. De hier aan het woord zijnde leden menen dat
de regering in haar argumentatie tegen een kapstokbepaling miskent wat zij
eerder in algemene zin over de verhouding tussen ondernemer en ondernemingsraad
heeft gesteld, namelijk dat er sprake is van een toenemend verantwoordelijkheidsbesef
bij alle betrokkenen voor het goed functioneren van medezeggenschap. Is het
nu werkelijk een reële angst dat ondernemingsraden bij een
meer open formulering van het adviesrecht misbruik zullen maken van hun positie?Conform het wetsvoorstel blijft het mogelijk dat de ondernemer zijn aan
het adviesrecht onderhevige besluiten mondeling aan de OR meedeelt. In de
praktijk leidt dit wel eens tot misnoegen en interpretatieproblemen. Heeft
de regering overwogen om deze bepaling zodanig te wijzigen dat ook de aan
het adviesrecht onderhevige besluiten voortaan schriftelijk dienen te worden
voorgelegd?De leden van de RPF-fractie steunen het voorstel om het adviesrecht te
verruimen. Zij menen dat er goede argumenten bestaan om niet over te gaan
tot opneming van een kapstokbepaling op dit onderdeel. Zij verzoeken de regering
echter in te gaan op de vraag of naar verwachting vaak sprake zal zijn van
interpretatiegeschillen. Wordt de afwijking van het werknemersstandpunt in
de SER terzake voldoende onderbouwd? En hoe beoordeelt de regering het gegeven
dat in de Nederlandse wetgeving reeds een voorbeeld van de bedoelde kapstokbepaling
bestaat, namelijk de artikelen 1639p en 1639q, BW, inzake het ontslag op staande
voet? Wegen de bezwaren tegen opname van een kapstokartikel op tegen het feit
dat in de nu gekozen constructie telkens wetswijziging noodzakelijk (of wenselijk)
is als er sprake is van nieuwe relevante maatschappelijke en technische ontwikkelingen?De leden van de SGP-fractie stellen vast dat in dit wetsvoorstel het adviesrecht
van de OR wordt uitgebreid met een drietal onderwerpen, kort gezegd: milieu,
techniek en belangrijke kredieten. Deze leden constateren ook dat op deze
wijze de discussie over het opnemen van een kapstokbepaling of het noemen
van concrete onderwerpen, ten voordele van de laatste mogelijkheid is beslist.
Deze leden vragen of de gekozen onderwerpen toch niet iets willekeurigs houden.
Waarom valt bijvoorbeeld het stellen van zekerheid voor de schulden van een
andere ondernemer wel, en het stellen van zekerheid voor de eigen schulden
van de ondernemer niet onder het adviesrecht? Hoe zit het met aangifte van
faillissement en een aanvraag van surséance van betaling? Kan het gebrek
aan een eenduidige definitie van het begrip «technologische vernieuwing»
niet gemakkelijk tot allerlei wetstechnische en praktische interpretatieproblemen
aanleiding geven?De leden van de SP-fractie missen een visie van de regering welke voorgenomen
besluiten onder het adviesrecht dienen te vallen. Deze leden zijn bovendien
niet overtuigd door de argumentatie van de regering tegen een zogenaamd kapstokartikel.
Het argument dat een kapstokartikel vanwege de interpretatieverschillen aanleiding
zal geven tot onduidelijkheid en mogelijke procedures, snijdt naar hun mening
geen hout. Ook nu immers is artikel 25, WOR, al voor verschillende uitleg
vatbaar. Zij verzoeken de regering op deze twee punten in te gaan.De leden van de SP-fractie zijn van mening dat voorgenomen besluiten waarvoor
nu nog het adviesrecht geldt, ondergebracht moeten worden bij artikel 27,
WOR, zodat een OR de instemming moet geven aan die voorgenomen besluiten.
Wat is de mening van de regering daarover?De leden van de SP-fractie vragen zich af waarom de regering er voor heeft
gekozen om deze toevoeging van voorgenomen besluiten onder te brengen bij
het adviesrecht en waarom niet bij het instemmingsrecht. Kan de regering dat
motiveren? Bovendien vragen deze leden waarom de regering slechts heeft gekozen
voor deze twee uitbreidingen. Wat is haar mening over een advies- of instemmingsrecht
over onderwerpen als bijvoorbeeld een concept-begroting, sociaal jaarplan
of werkgelegenheidsplan? Adviesrecht over winstbestemmingDe leden van de PvdA-fractie stemden in met de uitbreiding van het adviesrecht
cf. artikel 25, zoals door de regering voorgesteld en vroegen zich tegelijkertijd
af waarom ook niet een volgende toch logische – stap gezet werd, namelijk
het brengen van de winstbestemming onder het adviesrecht. De vraag of (een
deel van) de winst moet worden bestemd voor investeringen, reserveringen of
voorzieningen leek deze leden toch wel degelijk een wezenlijk aspect binnen
de bedrijfsvoering. Daarover zou derhalve advies aan de OR behoren te worden
gevraagd. De leden van de PvdA-fractie verwonderden zich over het feit dat
de regering dit thema blijkt te hebben «vergeten». Verder achten
deze leden het tè gemakkelijk om de invoering van een «kapstokartikel»
bij artikel 25 zonder meer af te wijzen.Bij de opsomming van aan adviesrecht onderhevige onderwerpen missen de
leden van de GroenLinks-fractie het onderwerp bestemming van de bedrijfswinst.
Ongetwijfeld heeft de regering nagedacht over de vraag of dit onderwerp aan
artikel 25 toegevoegd zou moeten worden. Wat is precies haar afweging geweest?
Zou het niet van een daadwerkelijke modernisering getuigen als de OR over
dit onderwerp zou kunnen gaan adviseren? Is er uiteindelijk niet ook een duidelijk
bedrijfsbelang gediend met de bemoeienis van de werknemers op dit punt? Ligt
het niet in de rede dat waar de OR reeds adviesrecht toekomt over belangrijke
investeringen, dit orgaan ook moet kunnen adviseren over de bestemming van
de winst, die immers ook zou kunnen worden aangewend voor investeringen?De leden van de RPF-fractie informeren waarom de regering in het kader
van de nu beoogde herziening van de WOR niet ook voorstelt de winstbestemming
onder het adviesrecht te brengen. Zij verzoeken om een gefundeerde uiteenzetting
terzake, omdat zij de indruk hebben dat bedrijven steeds minder geneigd zijn
hun winsten om te zetten in investeringen in arbeid. Kan de regering die indruk
bevestigen?Waarom ontbreekt het door de meerderheid van de SER genoemde voorstel
inzake de winstbestemming, zo vragen de leden van de SGP-fractie? BuitenlandclausuleDe leden van de PvdA-fractie zien geen aanleiding om de zogenoemde «buitenlandclausule»
in het adviesrecht te handhaven.De leden van de D66-fractie merken op dat de regering de buitenlandclausule
in het adviesrecht niet heeft geschrapt en vragen de regering dit nader te
motiveren.De regering heeft de buitenlandclausule in het adviesrecht niet geschrapt.
De leden van de RPF-fractie vragen om een onderbouwing hiervan, mede gelet
op het feit dat deze clausule achterhaald is door internationalisering van
het bedrijfsleven. Vindt de regering dat de buitenlandclausule het adviesrecht
niet te sterk beperkt? Wil de regering overwegen om dit onderdeel alsnog te
schrappen? 2.2. InstemmingsrechtKijkend naar de arbeidsvoorwaardenvorming constateerde de PvdA-fractie
een verdergaande differentiatie en decentralisatie. Dit betekent onder meer
dat op het niveau van het bedrijf de ondernemer c.q. bestuurder
heel wat te regelen heeft. In dat verband leek het de leden van de PvdA-fractie
gewenst – zo niet noodzakelijk – dat ondernemingsraden over het
instemmingsrecht beschikken als het gaat om ondernemingsregelingen betreffende
arbeidsvoorwaarden.De leden van PvdA-fractie hebben er nimmer een geheim van gemaakt dat
zij van mening is dat onder het instemmingsrecht cf. artikel 27 het totale
sociale beleid binnen de onderneming – voor zover niet vastgelegd in
wet of CAO – dient te vallen. Instemmingsrecht moet betrekking hebben
op beleid en niet op een samenstel van regelingen. Deze leden kunnen niet
inzien waarom de regering juist op dit «medezeggenschapspunt-bij-uitstek»
zo prudent en terughoudend meent te moeten zijn. In het verlengde hiervan
zou het instemmingsrecht dus ook toegekend kunnen worden aan alle regelingen
betreffende arbeidsvoorwaarden, voorzover niet strijdig met hetgeen in het
arbeidsvoorwaardenoverleg tussen vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers
is overeengekomen. Concretisering van deze gedachtengang kan volgens de leden
van de PvdA-fractie voorkomen dat de werkgever met voorbijgaan van de OR eenzijdig
arbeidsvoorwaardenregelingen aan de individuele werknemer kan opleggen. Zij
wijzen er daarbij op dat tot voor kort de toepassing van het arbeidsreglement
pas na instemming door de OR kon plaatsvinden, waarmee arbeidsvoorwaarden
geregeld worden. Ziet de regering mogelijkheden om op dit punt met deze leden
op één lijn te komen?Ook bij het instemmingsrecht is een kapstokbepaling niet gewenst om dezelfde
reden als eerder genoemd bij het adviesrecht, aldus de leden van de CDA-fractie.
Bovendien dient volstrekt helder te zijn wat wèl en wat niet nietig
is, hetgeen alleen mogelijk is bij een limitatieve opsomming.Ten aanzien van de voorgestelde uitbreiding van de lijst van artikel 27,
eerste lid, stemmen deze leden in met instemmingsrecht t.a.v. persoonsgegevens
van werknemers, waarbij uiteraard niet afgeweken kan worden van de Wet Persoonsregistratie.
Wat de personeelsvolgsystemen betreft, delen zij de argumentatie dat dergelijke
voorzieningen van directe invloed kunnen zijn op de arbeidsverhoudingen en
dat het instemmingsrecht derhalve op zijn plaats is.Het schrappen van het instemmingsrecht inzake het arbeidsreglement en
de regeling betreffende jongeren heeft de instemming van deze leden omdat
dit inmiddels overbodige bepalingen zijn geworden, en het schrappen ervan
in lijn is met het SER-advies.Bij het voorstel om onkostenregelingen onder het instemmingsrecht te brengen
plaatsen deze leden de volgende kanttekeningen. Het wetsvoorstel beoogt de
toepassingsmogelijkheden van het eenzijdige wijzigingsbeding zodanig in te
perken dat dit alleen nog maar gehanteerd kan worden wanneer sprake is van
een zwaarwichtig belang van de werkgever. Hiervan is ondermeer sprake als
de wijziging voortvloeit uit een regeling die in overeenstemming met de OR
is vastgesteld. Is het niet zo dat onkostenregelingen over het algemeen deel
uitmaken van dit soort ondernemingsregelingen, en dat derhalve onkostenregelingen
reeds conform het wetsvoorstel in de regel alleen gewijzigd kunnen worden
indien er overeenstemming is met de OR? Is dan het instemmingsrecht voor de
onkostenvergoeding niet dubbelop?De leden van de D66-fractie constateren dat de ondernemingsraad op een
breed gebied van de arbeidsvoorwaarden, voor zover niet inhoudelijk geregeld
bij CAO – een instemmingsrecht heeft. Het enige dat er in feite nog
aan ontbreekt is het niveau van de beloning en de arbeidsduur. Deze leden
vragen de regering waarom deze primaire arbeidsvoorwaarden niet, en de bovengenoemde
wèl onder het instemmingsrecht vallen.Met betrekking tot de onkostenvergoedingen betoogt de regering dat het
feit dat onkostenregelingen voorkomen in een geïncorporeerde personeelsgids
of handboek niet tot gevolg behoort te hebben dat zij zonder
instemming van de ondernemingsraad worden vastgesteld; ten aanzien van deze
regelingen ontbreekt vaak een evenwichtige overlegpositie tussen werkgever
en werknemers. Verder zou het onderwerp logisch aansluiten bij de andere instemmingsplichtige
onderwerpen. Volgens een brief van de FNV d.d. 24 april 1996 – en de
leden van de D66 fractie onderschrijven dat – kan deze redenering even
zo goed worden toegepast op andere rechtspositionele regelingen. Deze leden
verwijzen naar het onderzoek van mr. J.G.F.M. Hoffmans (Van personeelsgids
tot CAO, Sinzheimercahiers 5). Uit dat onderzoek blijkt dat de praktijk van
de personeelsgidsen laat zien dat in deze regelingen diverse onderwerpen door
elkaar heen voorkomen. Zowel primaire, secundaire en tertiaire arbeidsvoorwaarden
als directievoorschriften en diverse onderwerpen worden in de regelingen veelvuldig
aangetroffen. De OR heeft slechts bij sommige onderwerpen een instemmingsrecht.
Consistentie wat betreft het instemmingsrecht is niet altijd aanwezig. Vanuit
die optiek bezien, lijkt het voor de hand te liggen om de ondernemingsraad
een instemmingsrecht te geven ten aanzien van alle onderwerpen in personeelsgidsen
welke arbeidsvoorwaarden betreffen en geacht worden mede de inhoud van de
arbeidsovereenkomst te bepalen. Belangrijker is echter wellicht dat op deze
wijze de arbeidsvoorwaarden van de werknemers tot stand komen vanuit een duidelijke,
tweezijdige onderhandelingssituatie waar het eerst tot de eenzijdige bevoegdheid
behoorde van de werkgever. Op deze manier worden de bevoegdheden van de ondernemingsraad
uitgebreid, waarbij artikel 27, derde lid, een schild blijft, in die zin dat
vakbonden een bepaald onderwerp naar zich toe kunnen trekken en inhoudelijk
in een CAO kunnen regelen waarmee het instemmingsrecht van de ondernemingsraad
vervalt. De leden van de D66-fractie vragen de regering hierop in te gaan.Zij vragen de regering verder in te gaan op hetgeen de FNV in haar brief
d.d. 24 april 1996 stelt omtrent de voornemens tot regeling van het arbeidstuchtrecht
in het kader van het wetsvoorstel 23 438, nu wetsvoorstel 23 974,
dat specifiek op dit onderwerp betrekking heeft, inmiddels is ingetrokken.Ten aanzien van het instemmingsrecht vindt eveneens een zekere uitbreiding
en actualisering plaats, aldus de leden van de GroenLinks-fractie. Een vraag
die daarbij rijst is in hoeverre het wetsvoorstel beoogt ook voorschriften
inzake ziekteverzuim en besluiten terzake verzekering van het risico van loondoorbetaling
bij ziekte c.q. het zelf dragen van het eigen risico in de WAO aan het instemmingsrecht
van de OR onderhevig te maken. Kan de regering hierop antwoorden?Deze leden zijn van oordeel dat niet alleen regelingen betreffende onkostenvergoedingen
aan de instemming van de OR zouden moeten worden onderworpen, maar dat dat
geldt voor alle regelingen betreffende arbeidsvoorwaarden. Dit zou duidelijker
en beter werkbaar zijn dan de ingewikkelde regeling die de regering nu in
artikel 7:613 BW voorstelt. De leden van de RPF-fractie onderschrijven de voorgestelde uitbreiding
van het instemmingsrecht. Wel vragen zij of de regering meer expliciet wil
ingaan op het argument van de werkgevers dat de instemmingsrechten ex artikel
27, eerste lid, in strijd zijn met het beginsel van individuele en collectieve
contractsvrijheid.Deze leden vragen de regering of is overwogen de regelingen met betrekking
tot bovenwettelijke verzekeringen, zoals de verzekering van het WAO-gat, ZW-gat
en Anw-gat, in artikel 27, eerste lid, op te nemen. Als dit helder wordt omschreven,
valt dit toch niet onder de noemer van de kapstokbepaling, waarover op pagina
11 van de MvT wordt gesproken? Hebben in het bijzonder ongeorganiseerde werknemers
naar het oordeel van de regering voldoende inspraak in deze belangrijke zaken? De leden van de SGP-fractie vragen de regering of het voorliggende wetsvoorstel
wel voldoende duidelijkheid biedt als het gaat om de verantwoordelijkheden
van enerzijds Inspectiedienst-SZW en anderzijds OR. Kan het niet tot problemen
leiden dat waar in de Arbowet is vastgelegd dat voor een groot aantal onderdelen
van het arbobeleid de werkgever een overlegverplichting heeft, daar in dit
wetsvoorstel nog bijkomt een instemmingsrecht van de OR? Hoe moeten werkgever
en OR meningsverschillen op dit terrein beslechten, via de regeling op basis
van artikel 27, WOR, of op basis van een verzoek tot wetstoepassing van de
Arbowet?Naar de mening van de leden van de GPV-fractie bestaat er een ontwikkeling
dat CAO's steeds vaker het karakter krijgen van een kader waarbinnen individuele
ondernemingen de ruimte hebben regelingen af te stemmen op de eigen situatie
en behoefte. Dit wordt onder andere zichtbaar, doordat, mede als gevolg van
de privatisering van de sociale zekerheid, in ondernemingen in toenemende
mate eigen regelingen worden afgesproken, al dan niet met particuliere verzekeraars.
Te denken valt hierbij onder andere aan de verzekering van het WAO-hiaat,
regeling aanvulling tot het nettoloon bij arbeidsongeschiktheid en verzekering
Anw-gat. Deze leden vragen of het niet wenselijk is dat, indien deze regelingen
niet met de vakbonden in de CAO zijn vastgelegd, het instemmingsrecht voor
de ondernemingsraad ook geldt voor deze typische personeelsregelingen.De leden van de SP-fractie vragen of er niet meer voorgenomen besluiten
op te noemen zijn waarvoor het instemmingsrecht zou kunnen gelden. Naast de
onder 2.1.1.2. genoemde uitbreidingen denken zij hierbij ondermeer aan voorgenomen
besluiten met betrekking tot de bestemming van de winst van de onderneming.
Waarom heeft de regering dit onderdeel niet opgenomen in het voorstel? Disciplinaire maatregelenVoor de leden van de PvdA-fractie bleef er onduidelijkheid bestaan met
betrekking tot instemmingsrecht ten aanzien van regelingen inzake disciplinaire
maatregelen. Welke richtlijnen kunnen uit de norm van het goed-werkgeverschap
worden afgeleid voor een behoorlijke ondernemingsregeling van disciplinaire
maatregelen? Kan de regering in het verlengde daarvan uiteenzetten binnen
welk wettelijk kader – te weten het onderhavige wetsvoorstel dan wel
het BW – een en ander vorm gegeven moet worden?Ten aanzien van disciplinaire maatregelen stellen de leden van de CDA-fractie
de vraag hoever het begrip disciplinaire maatregelen reikt. Geldt het instemmingsrecht
ook voor lichte maatregelen zoals een waarschuwing of een berisping? Behoort
het treffen van dit soort maatregelen niet tot de exclusieve bevoegdheid van
de werkgever? Leidt het niet tot onnodige bureaucratie indien ook dit soort
lichte maatregelen in een regeling opgenomen moeten worden?Hoe verhouden de voorstellen de OR instemmingsrecht toe te kennen inzake
onkostenvergoedingen en disciplinaire maatregelen tot de terechte passage
over de persoonlijke levenssfeer, zo vragen de leden van de VVD-fractie? Is
het denkbaar dat een algemene regeling kan worden vastgesteld daar waar persoonlijke
omstandigheden een belangrijke rol spelen bij de uiteindelijke maatregelen?
Wil de regering toelichten waarom het ongewenst is toepassing van de regels
over te laten aan de werkgever en het betrokken personeelslid? 2.3. InitiatiefrechtDe leden van de PvdA-fractie hebben reeds in het nota-overleg van juni
1995 laten weten een fervent voorstander te zijn van een aan het initiatiefrecht
gekoppeld beroepsrecht, zeker als het gaat om aangelegenheden die vallen binnen
de werkingssfeer van het instemmingsrecht, dus – zoals de PvdA-fractie
dat bepleit – het sociale beleid binnen de onderneming. Niettegenstaande
zijn deze leden doordrongen van de juridische haken en ogen die zich kunnen
voordoen als de «gewone» beroepsgang – dus die anders dan
wat aan bod komt bij artikel 25 of artikel 27 – gevolgd wordt. Vandaar
dat zij de bedrijfscommissie als beroepsinstantie als een mogelijkheid ziet,
mits gekoppeld aan de voorwaarde dat de bedrijfscommissies in aantal sterk
gereduceerd wordt, en dat vervolgens de voorwaarden geschapen worden, die
een adequaat functioneren van de resterende bedrijfscommissies mogelijk maken.
De leden van de PvdA-fractie zagen graag een reactie op de stelling dat het
beroep bij het initiatiefrecht hetzij juridisch afdoende geregeld wordt via
een aanvulling van artikel 23, hetzij gekoppeld wordt aan een gewijzigde regeling
voor het functioneren van bedrijfscommissies.De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de mogelijkheid voor de
OR om eigen initiatieven te kunnen ontplooien een wezenlijk element is om
tot inhoudsvolle en effectieve medezeggenschap te komen. Deze leden zijn er
evenwel niet van overtuigd dat eigen voorstellen van de OR vooral via het
formele adviesrecht gedaan worden. Deze leden hebben de stellige indruk dat
ondernemingsraden bepaald niet passief zijn in het doen van voorstellen, maar
dat in de praktijk vooral de regelmatige overlegvergaderingen benut worden
om dit soort initiatieven te ontplooien, dan wel dat in het kader van het
adviesrecht of het instemmingsrecht voorstellen naar voren gebracht worden.
Het feit dat van het initiatiefrecht conform artikel 23 in formele zin slechts
relatief gering gebruik gemaakt wordt, hoeft derhalve bepaald niet te betekenen
dat er ook weinig initiatieven worden ontplooid, danwel dat ondernemingsraden
serieuze belemmeringen ondervinden bij het doen van eigen voorstellen. Deze
leden achten de onderbouwing van dit onderdeel van het wetsvoorstel weinig
overtuigend. In feite wordt alleen verwezen naar een enquête in het
Praktijkblad voor Medezeggenschap van maart 1993. De vraag is of een dergelijke
enquête beschouwd kan worden als een voldoende representatief onderzoek
naar het functioneren van ondernemingsraden, en of een dergelijke enquête,
hoe waardevol op zich zelf ook, als een voldoende onafhankelijke analyse kan
worden gezien. Is het juist dat uit een onderzoek uit 1987 nog bleek dat driekwart
van alle onderzoeksvoorstellen in de praktijk door de ondernemer geheel of
gedeeltelijk werden overgenomen (ITS-onderzoek, Looise/de Lange)? Deze leden
hebben dan ook twijfels bij de stelling, c.q. suggestie dat het initiatiefrecht
te weinig benut wordt, en dat de oorzaak ondermeer ligt bij het ontbreken
van een toetsingsmogelijkheid. Het wetsvoorstel beoogt een recht van bemiddeling te introduceren. De
reikwijdte strekt zich uit tot alle aangelegenheden «de onderneming
betreffende». De leden van de CDA-fractie vragen hoe het recht van bemiddeling
zich verhoudt tot die aangelegenheden waaraan reeds een bepaalde vorm van
beroep verbonden is. Kunnen bemiddeling en beroep in voorkomende gevallen
opeenvolgend gehanteerd worden, of vervalt de mogelijkheid van beroep indien
de OR voor bemiddeling kiest? Wat betekent het bemiddelingsrecht voor de toepassing
van artikel 25, zesde lid, (opschortingstermijn)? Prof. F. Koning stelt de
vraag of «indien (...) beroep en bemiddeling elkaar niet uitsluiten,
dan niet een geheel nieuwe dimensie toegevoegd wordt aan het advies- en beroepsrecht»
(mei-nummer van Sociaal Recht)»? Wat is hierop het commentaar van de
regering? Omvat het bemiddelingsrecht ook de toepassing van de structuurregeling
(bijv. samenstelling Raad van Commissarissen) zoals Prof. F. Koning veronderstelt?De regering schetst een aantal oorzaken waardoor de OR weinig gebruik
maakt van het initiatiefrecht. Als oplossing stelt de regering voor een bemiddelaar
te hulp te roepen. Bij de leden van de VVD-fractie bestaat twijfel over dit
voorstel. Het ontbreken van een toetsingsmogelijkheid is maar een van de genoemde
redenen. Wil de regering nog eens een beschouwing wijden aan dit voorstel,
en daarbij de overweging betrekken dat het beeld kan ontstaan dat de OR de
steun zou behoeven van een wijze oom of tante op de achtergrond? Zal het tijdbeslag
van de bemiddeling geen belemmering vormen voor een snelle, adequate afhandeling
van het initiatief?De leden van de D66-fractie beschouwen het wetsvoorstel als een stap in
de goede richting en deelt de mening dat dit recht van de ondernemingsraad
nu te weinig uit de verf komt. Evenals het CNV (zie brief d.d 20 mei 1996)
en de FNV (zie brief d.d. 24 april 1996) zijn deze leden van mening dat van
de toetsingsmogelijkheid die de regering nu voorstelt – bedrijfsinterne
bemiddeling of extern door de bedrijfscommissie- te weinig mag worden verwacht.
Zij erkennen dat een algemeen beroepsrecht afstuit op systematische en principiële
bezwaren, maar zij vragen de regering of een beperkt beroepsrecht (beperkt
tot de aangelegenheden van artikel 27) niet een betere oplossing is dan de
oplossing die de regering voorstelt. Initiatiefvoorstellen van de ondernemingsraad
kunnen op deze manier niet zonder goede grond terzijde worden gesteld. Ook
onderschrijven deze leden de opvatting dat de ondernemingsraad beroep moet
kunnen aantekenen tegen onredelijke weigerachtigheid van de ondernemer om
gevolg te geven aan een initiatiefvoorstel op het gebied van de taken die
artikel 28 de ondernemingsraad toedeelt. De leden van de D66-fractie vroegen
hierover een reactie van de regering.Het initiatiefrecht van de OR wordt in het wetsvoorstel niet versterkt
met een beroepsrecht. Wel kan bemiddeling bij de bedrijfscommissie worden
ingeroepen. De leden van de GroenLinks-fractie achten dat een vreemde figuur.
Niet alleen blijken de bedrijfscommissies in veel sectoren slecht of helemaal
niet te functioneren, het ligt bovendien niet erg voor de hand om branchegenoten
een oordeel te laten vellen over de vraag of een ondernemer zich iets van
een initiatief van een OR moet aantrekken.Heeft de regering overwogen een beperkt beroepsrecht in te voeren, namelijk
beperkt tot die onderwerpen waar de wet de OR expliciet opdraagt aan bepaalde
onderwerpen aandacht te besteden? Het gaat daarbij veelal om zogenoemde goede
doelen, waarbij het van belang is dat de taak die de wetgever aan de OR opdraagt
ook naar behoren kan worden uitgeoefend. Weliswaar mag de rechter in een beroepsprocedure
niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten, niettemin kan in een beroepsprocedure
toch marginaal getoetst worden of de werkgever in redelijkheid een initiatief
naast zich neer mocht leggen.Wat gaat de regering ondernemen om het slechte functioneren van de bedrijfscommissies
te verhelpen, als zij een beperkt beroepsrecht toch niet wil invoeren?Volgens de regering wordt momenteel slechts in relatief geringe mate gebruik
gemaakt van het initiatiefrecht. Is hierover recente informatie beschikbaar
die dat beeld bevestigd? De leden van de RPF-fractie wijzen erop dat volgens
de Raad van Centrale Ondernemersorganisaties (RCO) ondernemeningsraden niet
zo passief zijn als wordt gesuggereerd.De regering stelt voor in de wet een toetsingsmogelijkheid op te nemen,
teneinde het initiatiefrecht beter uit de verf te laten komen. De leden van
de RPF-fractie betwijfelen echter sterk af of de voorgestelde bemiddeling door de bedrijfscommissie een verbetering ten opzichte van de huidige
situatie betekent. Wie garandeert dat de werkgever de bemiddeling niet terzijde
schuift? Wil de regering nader uiteenzetten waarom het initiatiefrecht niet
wordt voorzien van een beroepsrecht en waarom het primaat geheel bij de ondernemer
moet liggen?In het wetsvoorstel wordt voorgesteld dat de OR de bemiddeling van de
bedrijfscommissie kan inroepen als de ondernemer een initiatiefvoorstel niet
honoreert, tenzij beide partijen een andere vorm van bemiddeling overeenkomen.
Nog afgezien van het feit dat het tweemaal per jaar bespreken van de gang
van zaken in de onderneming – waarbij het de OR ook mogelijk is allerlei
voorstellen te doen – volgens de leden van de SGP-fractie al een aantal
elementen van het initiatiefrecht in zich besluit, vragen deze leden of de
nu voorgestelde extra mogelijkheid van bemiddeling niet als een vorm van overregulering
moet worden beschouwd. Zij stellen vast dat het recht van bemiddeling zich
uitstrekt tot alle aangelegenheden de onderneming betreffende. Deze leden
vragen de regering hoe dat recht van bemiddeling zich nu verhoudt tot die
aangelegenheden waaraan reeds een vorm van beroep is verbonden. Zij noemen
daarbij als voorbeeld het adviesrecht van de OR bij een voorgenomen fusie
of reorganisatie (artikel 25). Wat gebeurt er als de betreffende ondernemer
het advies niet overneemt? Geldt dan ook het recht van bemiddeling? Zo ja,
hoe verhoudt zich dat tot de in artikel 25, zesde lid, geregelde opschortingstermijn
van een maand? Wordt op deze wijze niet een geheel nieuwe dimensie toegevoegd
aan het advies- en beroepsrecht en aan het instemmingsrecht? De leden van
de SGP-fractie gaan er vooralsnog vanuit dat het vraagstuk van de bemiddeling
zich ook kan voordoen buiten het traject van de WOR. Kan het dan b.v. ook
betrekking hebben op de samenstelling en bevoegdheden van de raad van commissarissen?
De wet kent toch al een procedure bij de Ondernemingskamer voor het geval
dat tegen de benoeming van een commissaris bezwaar wordt gemaakt? Dit onderwerp
afrondend vragen deze leden tenslotte of het niet verstandig is om de te introduceren
toetsings- en bemiddelingsmogelijkheid te beperken tot die aangelegenheden
waaraan niet reeds een vorm van beroep is verbonden.De leden van de GPV-fractie lezen in de MvT op blz. 14 dat een oorzaak
voor het relatief geringe gebruik van het initiatiefrecht is gelegen in het
ontbreken van een toetsingsmogelijkheid. Worden er daadwerkelijk weinig initiatieven
genomen, of worden er weinig initiatieven overgenomen door de ondernemer,
zo vragen deze leden. Worden mondelinge suggesties tot beleidsveranderingen
ook gezien als initiatieven? Zal het wettelijk instellen van een bemiddelingsmogelijkheid
niet leiden tot meer formalisering, waardoor initiatieven alleen nog maar
schriftelijk worden ingediend? Kan dit evengoed niet leiden tot een afname
in plaats van de beoogde toename van initiatieven? 2.4. Bevoegdheden centrale ondernemingsraadHoewel de leden van PvdA-fractie voorstander zijn van medezeggenschap
op het laagst mogelijke niveau binnen de onderneming, bleven zij na lezing
van het wetsvoorstel van mening dat de bevoegdheden van ondernemingsraden
binnen concerns vooralsnog onduidelijk omschreven zijn. De regering laat in
de optiek van deze leden hierover veel onduidelijk. Dit laatste klinkt ook
door in de reacties van werkgevers- en werknemersorganisaties, hetgeen hen
sterkte in hun opvatting dat eenduidiger omschreven moet zijn wat op het bordje
van de concern-OR behoort te liggen en wat niet. In dit verband moet ook een
link gelegd worden naar de systematiek van de EURO-OR, in geval het multinationale
bedrijven betreft, die in ten minste twee EU-landen een vestiging bezitten. De leden van de D66-fractie staan positief tegenover het opnemen van bevoegdheden
van de centrale ondernemingsraad dat een ongewenste en onpraktische discussie
beëindigt en de greep naar noodmaatregelen (arbitraire clausules b.v.)
overbodig maakt.Het is deze leden niet duidelijk of de moedervennootschap zonder eigen
onderneming voor de toepassing van de bepalingen in de artikelen 25, 27 en
30 geldt als ondernemer d.w.z. de ondernemer van de gezamenlijke ondernemingen
waarvoor de centrale ondernemingsraad is ingesteld.De centrale ondernemingsraad wordt gekozen door de leden van de ondernemingsraden.
Soms zitten tussen de centrale ondernemingsraad en de ondernemingsraden ook
nog groepsondernemingsraden. Er is zoals gezegd sprake van getrapte verkiezingen.
Door deze getrapte verkiezingen kan het voorkomen dat een gedeelte van het
personeel niet vertegenwoordigd is in de centrale ondernemingsraad. De leden
van de D66-fractie vragen de regering in overweging te nemen een afspiegelingsvereiste
voor de centrale ondernemingsraad en de groepsondernemingsraad in de wet op
te nemen. 3. Faciliteiten en rechtspositieBescherming tegen benadeling in positie en ontslag is voor leden van ondernemingsraden,
daarvan afgeleide commissies èn ambtelijk secretarissen een absolute
voorwaarde om zelfstandig te kunnen functioneren als lid van een medezeggenschapsorgaan.
De leden van de PvdA-fractie willen de regering dan ook vragen om te bezien
of een collectieve regeling van personele, facilitaire en rechtspositionele
voorzieningen binnen het bedrijf niet te verkiezen is boven allerlei ad-hoc-afspraken
tussen de aspirant-medezeggenschapper en zijn leidinggevende. Een dergelijke
collectieve regeling kan met instemming van de zittende OR worden vastgesteld.Deze leden zijn van mening dat uitdrukkelijk aandacht moet worden geschonken
aan die werknemers die – zeker in een «OR-onvriendelijk»
arbeidsklimaat – het lef hebben om hun nek voor de medezeggenschap uit
te steken. Tegelijkertijd zijn de leden van PvdA-fractie er van doordrongen
dat nog veel te weinig bekend is over die bedrijven – en met name de
daarin functionerende ondernemers – die medezeggenschap liever kwijt
dan rijk zijn, of er prat op gaan dat zij er niet aan zullen beginnen, ongeacht
wat de wet bepaalt. Bij alle verhalen en onderzoeken over het succes van medezeggenschap,
raakt de keerzijde van de medaille wel eens aan het oog onttrokken. De concrete
vraag van deze leden is of deze problematiek in voldoende mate via artikel
21 geregeld kan worden of dat aanvullende wettelijk bepalingen als bescherming
noodzakelijk is.Met verbazing namen de leden van de PvdA-fractie kennis van de terughoudende
opstelling van de regering inzake het scholingsverlof. Drie dagen scholingsverlof
per jaar voor leden van een tweetal vaste commissies die niet tevens OR-lid
zijn, is erg mager tegen de achtergrond van de OR als «partner in management».
Dit laatste is des te wranger als je de scholingstoename van het management
en zijn ondersteuning afzet tegen dat wat OR-leden gegund wordt. Waar terecht
de OR zich op aanvullende taken moet richten, die bijvoorbeeld omschreven
staan in de Arbeidstijden- en ARBO-wet, is aanvullende scholing niet alleen
gewenst, maar zeker noodzakelijk. Deze leden doen dan ook een dringend beroep
op de regering om de uitbreiding van het scholingsrecht van zowel OR –
als OR-commissieleden nog eens fundamenteel te bezien.Medezeggenschap heeft pas kans van slagen als er sprake is van een draagvlak
binnen de onderneming. OR-leden moeten om zinvol te kunnen functioneren, geaccepteerd
worden door de ondernemer en gelegitimeerd door hun achterban. Overleg en
wederzijdse communicatie met de achterban zijn dan absolute voorwaarden voor
adequate medezeggenschap. Deze voorwaarden vereisen enige faciliteiten, die
in vele gevallen – zo constateren de leden van de PvdA-fractie –
ontbreken. Is het niet in de praktijk, dan toch zeker in de wet. Volgens hen
moeten overleg met de achterban in werktijd, het houden van enquêtes
onder het personeel en dergelijke tot de «standaard-uitrusting»
van de OR behoren. Zij vragen de regering dan ook te bezien hoe een en ander
ruimhartiger in de wet kan worden vastgelegd.Scholing is essentieel voor het goed kunnen functioneren van ondernemingsraden,
aldus de leden van de CDA-fractie. Vergeleken met andere EU-landen kent de
WOR – terecht – betrekkelijk ruime faciliteiten voor scholing.
Tijdens de hoorzitting op 25 april 1996 is door het Gemeenschappelijke Begeleidings-Instituut
Ondernemingsraden (GBIO) naar voren gebracht dat gesteld kan worden dat, gegeven
het gebruik van de scholingsrechten op macroniveau, het aantal dagen genoeg
is. Dat wil niet zeggen dat op het niveau van de onderneming af en toe knelpunten
kunnen voorkomen. De vraag is of oplossing van deze knelpunten op het microniveau,
een wettelijke regeling vraagt, mede gelet op het dereguleringsstreven. De
leden van de CDA-fractie stellen de vraag of deze problemen niet op ondernemingsniveau
opgelost dienen te worden, en of de ondernemingsovereenkomst niet het instrument
dient te zijn om een eventueel tekort aan scholingsdagen voor commissies Veiligheid,
Gezondheid en Welzijn (VWG) op te lossen. Dit geldt temeer omdat uit onderzoek
van het GBIO naar het functioneren van VGW-commissies is gebleken dat slechts
8 à 9% te weinig scholingsdagen als een belemmering noemt voor het
verkrijgen van voldoende deskundigheid. Blijkbaar staat het tekort aan scholingsdagen
onderaan het lijstje van belemmeringen. Deze leden vragen om een commentaar
van de regering op dit VGW-onderzoek.Voorts vragen deze leden of de Stichting van de Arbeid niet gevraagd zou
kunnen worden om een aanbeveling te doen hoe om te gaan met knelpunten op
bedrijfsniveau terzake van scholing en VGW-commissies. Een dergelijke benadering
past bij uitstek in het Nederlandse Overlegmodel.Uit de MvT blijkt dat de regering voornemens is om de Stichting van de
Arbeid te vragen om praktische aanbevelingen te doen betreffende achterbanraadpleging.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen dit voornemen gaarne. Deze leden
begrijpen evenwel niet waarom de regering dan gelijktijdig voorstellen doet
om een wettelijke voorziening te creëren? Ligt het niet veel meer voor
de hand om eerst de gevraagde aanbevelingen af te wachten alvorens naar een
wettelijke regeling te grijpen, mede in het licht van de gewenste deregulering?Voorgesteld wordt om de rechtspositie van de ambtelijk secretaris te verstevigen,
terwijl de regering in de nota van 3 april 1995 nog aangaf dat de rechtspositie
niet verbeterd zou worden, omdat de huidige wetgeving voldoende waarborgen
bevat. Waarom is de regering van gedachten veranderd, zo vragen deze leden.De leden van de VVD-fractie waarderen het voorstel ter versterking van
de positie van de ambtelijk secretaris op verzoek van verscheidene fracties.
De Vasmo (vereniging van ambtelijk secretarissen) liet echter op 23 april
jl. tijdens een openbaar gesprek met fracties weten verbaasd te zijn dat alleen
artikel 21, eerste lid, van toepassing wordt verklaard. Deelt de regering
de mening van de Vasmo dat toevoeging van de overige leden van artikel 21
«de zaken overzichtelijker zou maken»? Zo nee, waarom niet?Voor betrokkenheid van werknemers is het bestaan van de OR op zich onvoldoende.
Een goed overleg met, raadpleging van de werknemers is onontbeerlijk voor
het draagvlak van de OR en derzelve voorstellen en besluiten. Ook voor de
ondernemer telt het belang te weten hoe de werknemers staan tegenover initiatieven
en voorstellen. Het voorstel om onder omstandigheden de werknemers
in werktijd te raadplegen roept gemengde gevoelens op. Deeltijdwerkers en
toegenomen flexibilisering van arbeidstijden maken het niet eenvoudig iedereen
te horen c.q. betrekken bij de meningspeiling onder werktijd. Het lijkt deze
leden daarentegen een goede keuze de Stichting van de Arbeid te verzoeken
praktische aanbevelingen te ontwikkelen.Hoe staat de regering tegenover de gedachte een referendum onder werknemers
te stimuleren?Zou een sterkere invulling van het begrip (OR-)fractie geen bijdrage kunnen
leveren aan de kleur en betrokkenheid bij het werk van de OR? Is de Stichting
van de Arbeid bereid ook hieraan een nadere invulling te geven?De leden van de D66-fractie merken op dat meer dan de regering veronderstelt
een nadere wettelijke voorziening voor de rechtspositionele gevolgen voor
de leden van de ondernemingsraad en van de commissies van die raad geen overbodige
luxe is. Het gaat er niet altijd om of deelname aan de medezeggenschap aantoonbare
schade aan de positie van de betrokkenen toebrengt maar of de deelnemers zich
kwetsbaar achten, of uit vrees voor mogelijke schade zich weerhouden voelen
van een actieve inzet. Een collectieve regeling van personele, facilitaire
en rechtspositionele voorzieningen kan dat voorkomen. Deze leden vragen de
regering of het niet verstandig zou zijn dat de wet een aanknopingspunt biedt
om een dergelijke collectieve regeling te treffen.Zij vragen de regering verder of het scholingsverlof ook geldt voor onderdeelcommissies
en andere vaste commissies (als bedoeld in artikel 15, tweede lid).De leden van de D66-fractie constateren dat de regeling van de achterbanraadpleging
geen nadere invulling krijgt in dit wetsvoorstel. Zij vragen de regering of
een verplichting tot het treffen van een regeling niet meer duidelijkheid
schept.In het wetsvoorstel wordt aan de leden van de vaste commissies voor arbozorg
en gelijke behandeling van vrouwen en mannen scholingsverlof en recht op scholing
toegekend, aldus de leden van de GroenLinks-fractie. Waarom wordt een zelfde
recht niet toegekend aan deze leden voor zover zij ook reeds lid zijn van
de OR? En waarom komt dit recht niet toe aan leden van andere commissies?Terecht constateert het wetsvoorstel dat er een gerechtvaardigde behoefte
bij OR-leden kan bestaan om hun achterban te raadplegen. Daarvoor worden aan
deze leden faciliteiten verstrekt. Maar in hoeverre kan de achterban in werktijd
deelnemen aan dergelijke raadplegingen? Het wetsvoorstel is op dat punt onduidelijk.
En waarom wordt er niet in de wet meer houvast gegeven over de inhoud van
het begrip achterbanraadpleging? Mag de OR tweemaal per jaar de werknemers
raadplegen? Mag dat vier keer per jaar zijn? Ook daarover zou meer duidelijkheid
verschaft moeten worden, zo menen deze leden.De leden van de RPF-fractie vragen in hoeverre de scholingsfaciliteiten
in positieve of negatieve zin afwijken van het buitenland. Daarnaast informeren
zij waarom er niet voor wordt gekozen de tekst van artikel 18 ruimer te formuleren
door te spreken van «vaste commissies», in plaats van de drie
bestaande commissies expliciet te noemen.Het is uiteraard van belang dat de OR weet welke wensen leven in de achterban.
De leden van de RPF-fractie onderschrijven het standpunt van de regering dat
er een redelijke verhouding moet bestaan tussen het in de raadpleging van
de achterban gelegen belang en het daartoe gekozen middel van raadpleging.Terecht wordt opgemerkt dat onredelijke weigeringen van de ondernemer
om voorzieningen voor een efficiënte raadpleging ter beschikking te stellen eventueel in rechte aan de orde kunnen worden gesteld.
Nu de regering de Stichting van Arbeid wil vragen praktische aanbevelingen
terzake te ontwikkelen dringt zich de vraag op waarom daarop vooruitlopend
wel reeds wordt overgegaan tot wijziging van de wet op dit punt.In het wetsvoorstel wordt aan niet-OR-leden van de vast OR-commissies
(voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen, voor veiligheid, gezondheid
en welzijn) een zelfstandig scholingsrecht toegekend van tenminste 3 werkdagen
per jaar. De leden van de SGP-fractie vragen de regering of in de praktijk
gebleken is dat men met de huidige voorzieningen niet uit de voeten kan en
dat er op dit punt praktische knelpunten zijn. Ook vragen zij of de regering
in dit verband commentaar kan leveren op de stelling dat er nauwelijks of
geen landen zijn waar zo'n goede en royale voorziening voor scholing en vorming
van OR-leden bestaat als in Nederland.De leden van de GPV-fractie lezen dat wordt voorgesteld ook de mogelijkheid
van scholingsverlof te bieden aan leden van commissies die zelf geen lid zijn
van de ondernemingsraad. Geldt het recht op verlofdagen per commissie, zodat
niet-OR-leden die meer commissies bemannen ook op meer scholingsdagen kunnen
rekenen? 4. Eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaardenVanaf het moment dat de regering haar nota over de modernisering van de
WOR aan de Kamer aanbood (voorjaar 1995), is er onduidelijkheid over het arbeidsreglement,
zo constateren de leden van de PvdA-fractie. Eenzijdige wijzigingsbedingen
worden niet (ver-)nietig(-baar) verklaard, maar aan deze wordt de eis gesteld
van een zwaarwichtig belang van de werkgever. Bij toepassing van het beding
wordt een zwaarwichtig belang vermoed aanwezig te zijn, indien de arbeidsvoorwaardenwijziging
uit een CAO voortvloeit of is vastgesteld in overeenstemming met de OR. Aan
de OR wordt in dat verband geen instemmingsrecht ten aanzien van arbeidsvoorwaardenregelingen
toegekend. Een voordeel van deze benadering is dat toepassing van het eenzijdige
wijzigingsbeding aan banden wordt gelegd. Maar dit weerhoudt deze leden er
niet van de regering te vragen waarom deze exercitie gemaakt moet worden.
Temeer, omdat er onduidelijkheid dreigt te ontstaan in de afbakening van taken
en verantwoordelijkheden tussen enerzijds de vakbeweging en anderzijds de
OR met betrekking tot vorming van arbeidsvoorwaarden. Feitelijk is het voorstel
van de regering gekunsteld en mist het voldoende grond in de realiteit. Waar
positioneert de regering de OR in relatie tot de vakbeweging, waarbij een
onderscheid gemaakt kan worden tussen bedrijven met èn zonder een CAO,
en bedrijven met een relatief hoge, respectievelijk relatief lage organisatiegraad.
Een heldere uiteenzetting van de regering kan eventuele misverstanden wegnemen.
De leden van de PvdA-fractie zagen vooralsnog geen enkele aanleiding af te
wijken van hun overtuiging dat het primaat van de arbeidsvoorwaardenvorming
bij de sociale partners – in casu de vakbeweging – ligt en dat
in het verlengde daarvan, of in aanvulling daarop, de OR het instemmingsrecht
behoort te hebben voor wat betreft het totale sociale beleid binnen de onderneming.
Uitgaande van deze stellingname, zijn de leden van de PvdA-fractie bereid
met de regering verder van gedachten te wisselen. Daarbij benadrukten deze
leden dat duidelijkheid een absolute vereiste is, wil op dit punt niet een
stortvloed aan jurisprudentie uiteindelijk bepalend zijn voor de richting
die moet worden ingeslagen. Vandaar de oproep van deze leden om het zo simpel
mogelijk te houden. In deze «simpele» benadering past volgens
hen ook een visie van de regering op de begrenzing van het instemmingsrecht
van de OR door de CAO en publiekrechtelijke arbeidsvoorwaardenregeling. Daarbij
verwijzen zij naar het desbetreffende minderheidsadvies van de
SER (FNV, MHP en vrijwel alle kroonleden; zie ook commentaar van de FNV, d.d.
24 april 1996, blz. 16, punt 31).De CAO heeft zich in de Nederlandse arbeidsverhoudingen ontwikkeld tot
het ordeningsinstrument bij uitstek. Arbeidsvoorwaarden dienen in de visie
van de leden van de CDA-fractie primair de verantwoordelijkheid van sociale
partners te blijven. CAO-onderhandelingen vereisen niet alleen deskundigheid
maar ook een zekere distantie van de dagelijkse bedrijfspraktijk om recht
te doen aan voldoende checks en balances, met name ter bescherming van de
belangen van werknemers. Onderhandelingen tussen onafhankelijke vakorganisaties
en werkgevers voorzien daar in. Ook het afwegen van maatschappelijk goede
doelen en de inbreng daarvan in het arbeidsvoorwaardenoverleg is door vakorganisaties
beter gewaarborgd dan bij ondernemingsraden. Arbeidsvoorwaardenoverleg vindt
sinds 1982 in vrij overleg plaats op decentraal niveau, hetgeen recht doet
aan de behoefte aan steeds meer pluriformiteit. Dat steeds meer CAO's voorzien
in een betrokkenheid van de OR voor de nadere uitwerking van CAO's is een
positieve ontwikkeling, die recht doet aan het vereiste van maatwerk per bedrijf.
Dit laat onverlet dat het primaat van CAO-onderhandelingen bij de sociale
partners ligt en dient te blijven liggen. Een instemmingsrecht van de OR ten
aanzien van arbeidsvoorwaardenregelingen is daarmee niet in overeenstemming.Voor een niet onbelangrijk aantal ondernemingen is geen CAO van toepassing.
In deze bedrijven worden de arbeidsvoorwaarden veelal in een ondernemingsregeling
neergelegd. Op basis van zogenaamde «eenzijdige wijzigingsbedingen»
worden werknemers aan wijzigingen die regelingen gebonden. De leden van de
CDA-fractie kunnen instemmen met het voorstel om de regeling in het BW van
het arbeidsreglement te laten vervallen en een nieuw artikel 613, BW, toe
te voegen met de strekking dat de werkgever slechts gebruik mag maken van
eenzijdige wijzigingsbedingen als hij daarvoor zwaarwichtige belangen heeft.
Daarvan is alleen sprake als een en ander voortvloeit uit een CAO of is vastgesteld
in overeenstemming met de OR. Dit voorstel houdt enerzijds het primaat van
de CAO in stand, en biedt anderzijds de ruimte om in bedrijven, die niet onder
een CAO vallen, de OR een rol te laten vervullen op het terrein van arbeidsvoorwaarden.
Deze leden hechten er aan uitdrukkelijk te stellen dat er geen concurrentie
dient te ontstaan tussen vakorganisaties en OR: waar sprake is van een CAO
dient het primaat bij de CAO-partners te liggen tenzij in de CAO uitdrukkelijk
ruimte gelaten wordt voor nadere invulling door de OR. Waarom heeft de regering
op dit punt niet het advies van de Stichting van de Arbeid van 3 januari 1990
gevolgd inzake een heldere afbakening tussen OR en vakbond inzake arbeidsvoorwaarden?De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering een kans laat
lopen op de mogelijkheid decentralisatie en maatwerk concreet invulling te
geven. De regering houdt immers vast aan de huidige formulering van artikel
14, Wet op de CAO. Deze leden bepleiten de keuzemogelijkheid te openen primaire
arbeidsvoorwaarden door ondernemer en OR vast te laten stellen of langs de
huidige weg (centraal of bedrijftaksgewijs). De individuele omstandigheden
van het bedrijf en de werknemers kunnen hierdoor beter tot zijn recht komen
dan uitsluitend via de huidige weg. In centrale of bedrijftaksgewijze afspraken
kunnen individuele omstandigheden bij het bedrijf – begrijpelijk –
minder goed tot uitdrukking komen. Langs de huidige weg behoort men uit te
komen op een gemiddelde. Daardoor kan minder recht gedaan worden aan de verschillen
tussen bedrijven, bedrijfsculturen en bedrijfsvoering (zie ook blz. 4). Op
welke juridische danwel beleidsmatige belemmeringen stuit het invoeren van
de keuzemogelijkheid primaire arbeidsvoorwaardenoverleg tussen enerzijds de huidige weg van centraal/bedrijfstaksgewijs en anderzijds de arbeidsrechtelijke
overeenkomst tussen ondernemer en OR? Waarom kan een overeenkomst inzake primaire
arbeidsvoorwaarden tussen ondernemer en ondernemingsraad niet op een gelijkwaardig
niveau worden gezet als dat van de huidige CAO-onderhandelingen? Waarom prevaleert
de CAO – als regeling van een hogere arbeidsrechtelijke orde –
boven hetgeen ondernemer en ondernemingsraad overeenkomen?De leden van de D66-fractie constateren dat de regeling van het arbeidsreglement
vervalt. In 1988 heeft de Hoge Raad in het IBM-arrest gekozen voor een beperkte
uitleg: er zou slechts in beginsel sprake zijn van een reglement als de werkgevers
de werknemers beoogt te binden op voet van artikel 1637j, BW. Aangezien dat
weinig voorkomt verloor deze bepaling daarmee zijn betekenis.De belangrijkste vragen voor deze leden zijn de volgende: moeten aan de
ondernemingsraad ook bevoegdheden toekomen op het gebied van de primaire arbeidsvoorwaarden?
Moet de ondernemingsraad op het gebied van de arbeidsvoorwaarden een overeenkomst
met de ondernemer kunnen sluiten? Moeten regelingen op het gebied van de arbeidsvoorwaarden
die met instemming van de ondernemingsraad worden vastgesteld doorwerken in
individuele arbeidsovereenkomsten van de werknemers?Reeds bij het onderdeel het instemmingsrecht hebben deze leden opgemerkt
dat de ondernemingsraad op een breed gebied van arbeidsvoorwaarden, voorzover
niet inhoudelijk geregeld bij CAO een instemmingsrecht heeft. Zij hebben ook
bepleit om te komen tot een instemmingsrecht ten aanzien van alle regelingen
betreffende de arbeidsvoorwaarden. De ruimte voor vrijwillige overeenkomsten
op het punt van arbeidsvoorwaarden is ook nu al beperkt, gelet op artikel
27, eerste lid, en artikel 27, derde lid. Dat maakt de discussie over de vraag
of een ondernemingsraad wel als contractspartij kan optreden op het gebied
van de arbeidsvoorwaarden behoorlijk betrekkelijk. De leden van de D66-fractie
merken op dat de instemming van de ondernemingsraad geen directe gevolgen
heeft voor de inhoud van de arbeidsovereenkomst van de werknemers. Dat zou
anders zijn als de wet dat bepaalde (vgl. de «Betriebsvereinbarung»).Deze leden merken op dat thans wordt voorgesteld om in artikel 7:613,
BW, te bepalen dat de werkgever slechts een beroep op een wijzigingsbeding
kan doen als hij daarbij een zodanig zwaarwichtig belang heeft dat het belang
van de werknemer dat door de wijziging zou worden geschaad, daarvoor naar
maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken. Zij vragen de regering
of deze bepalingen niet overbodig zijn. Het ligt volgens deze leden immers
geheel voor de hand dat aan de instemming van werknemersorganisaties en ondernemingsraden
reeds belangrijke betekenis toekomt bij de vraag of een wijziging van een
bepaalde regeling op het gebied van de arbeidsvoorwaarden redelijk is. De
leden van de D66-fractie verwijzen naar het IBM-arrest 1988.Voorts wijzen deze leden erop dat de beperkende werking van de redelijkheid
en billijkheid t.a.v. verbintenissen in het algemeen geregeld is in de artikel
6:2 en artikel 6:248, BW. Een afzonderlijke regeling voor wijzigingsbedingen
in de arbeidsovereenkomst is daarnaast niet nodig. Bij de toepassing van artikel
6:248, BW, moet mede in aanmerking worden genomen dat ook de aard van de arbeidsovereenkomst
zich ertegen verzet dat de werkgever te lichtvaardig eenzijdig wijzigingen
in de arbeidsvoorwaarden kan aanbrengen die voor de werknemer nadelig zijn
(vgl. artikel 3:12, BW).Het wetsvoorstel schaft de regeling van het arbeidsreglement af. Daarvoor
in de plaats komt een vrij ingewikkelde bepaling die er volgens de leden van
de GroenLinks-fractie op neerkomt dat de werkgever een beding
van eenzijdige wijziging van een arbeidsovereenkomst mag toepassen mits hij
daarvoor een zwaarwegend belang heeft. Van een dergelijk belang wordt geacht
sprake te zijn als de wijziging voortvloeit uit een CAO, dan wel is vastgesteld
met instemming van de OR. Op die manier wordt de OR indirect tot onderhandelingspartner
van de werkgever gemaakt als het gaat om wijzigingen van arbeidsvoorwaarden
die niet uit de CAO voortvloeien. Dit gaat erg ver, zo vinden de leden van
de GroenLinks-fractie. Kan de OR wel gezien worden als een voldoende sterk
tegenwicht ten opzichte van de ondernemer? Welke waarborg bestaat er dat de
OR inderdaad bij de instemming met een voorstel van de ondernemer toetst of
er sprake is van een zwaarwegend belang zijdens de werkgever? Of is het denkbaar
dat de OR simpelweg akkoord gaat met een wijzigingsvoorstel, omdat de raad
op een heel ander vlak iets van de ondernemer gedaan probeert te krijgen?
In hoeverre is de OR voorts representatief te achten voor de werknemers of
groepen van werknemers die getroffen worden door een eenzijdige wijziging?
In hoeverre is gegarandeerd dat de OR in dit soort aangelegenheden een reële
achterbanraadpleging organiseert? Kan de regering haar keuze voor het tweede
lid van artikel 7:613 BW nog eens motiveren in antwoord op de bovenstaande
vragen?De leden van de RPF-fractie hebben kennis genomen van het voorstel de
regeling van het arbeidsreglement te schrappen. Zij hebben in principe sympathie
voor de beoogde bescherming van werknemers tegen eenzijdige wijziging van
de arbeidsvoorwaarden op grond van het nieuwe artikel 613, BW. Naar aanleiding
van dit voorstel vragen deze leden in hoeverre de dreiging reëel is dat
met dit voorstel de CAO als ordeningsinstrument wordt aangetast, en of denkbaar
is dat hierdoor vakbonden in een concurrentiepositie kunnen worden geplaatst
ten opzichte van de ondernemingsraad. Bovendien vragen zij of dit artikel
er niet toe zal leiden dat materieel toch sprake zal zijn van een instemmingsrecht
van de OR op arbeidsvoorwaardelijk terrein. Zij verwijzen naar het standpunt
van de RCO dat de werkgever indirect wordt «gedwongen om instemming
van de OR te vragen respectievelijk te verkrijgen op alle ondernemingsregelingen
buiten een CAO, omdat hij anders tegenover iedere individuele werknemer zal
moeten bewijzen dat een zwaarwichtig belang aan de orde is bij de toepassing
van het eenzijdig wijzigingsbeding» (brief RCO d.d. 10 mei 1996, blz.
3).Het wetsvoorstel probeert het gebruik en de werking van zgn. eenzijdige
wijzigingsbedingen terug te dringen. De wijze waarop dit wordt vorm gegeven
komt volgens de leden van de SGP-fractie materieel neer op uitbreiding van
het instemmingsrecht van de OR. De werkgever wordt hierdoor indirect gedwongen
om instemming van de OR te vragen met wijziging van alle ondernemingsregelingen
buiten een CAO. De leden van de SGP-fractie vragen de regering of dit in de
praktijk niet noodzaakt tot onbedoeld dubbel overleg in het geval van CAO
van een bedrijfstak. Invulling van die CAO's vindt overeenkomstig de nieuwe
koers van de Stichting van de Arbeid steeds vaker op ondernemingsniveau plaats,
waarbij soms overleg wordt gevoerd met de districtsbestuurder van de vakbond.
Deze leden vragen of zij het goed zien dat dit binnen de kaders van het wetsvoorstel
niet zou leiden tot een vermoeden van een zwaarwichtig belang van de werkgever,
tenzij de werkgever hierover alsnog overeenstemming zoekt met de OR. Overweegt
de regering artikel II van de wet aan te passen, zodanig dat het zwaarwichtig
belang van de werkgever ook wordt vermoed aanwezig te zijn indien dit voortvloeit
uit een «met één of meer vakverenigingen bereikte overeenstemming»?De leden van de SGP-fractie vragen de regering nog eens duidelijk uiteen
te zetten, of, en op welke wijze, in de praktijk de noodzaak is gebleken van
de voorgestelde aanscherping van het gebruik van wijzigingsbedingen. Ook willen
zij van de regering weten of een afzonderlijke regeling voor
wijzigingsbedingen in de arbeidsovereenkomst wel zo nodig is, gezien datgene
dat in de wetgeving reeds vast ligt? Deze leden verwijzen hierbij naar de
bepaling dat uitoefening van contractueel verleende bevoegdheden (dus ook
eenzijdige wijzigingen in de arbeidsovereenkomst) naar redelijkheid en billijkheid
dienen te geschieden (artikelen 6:2 en 6:248, BW).De leden van de GPV-fractie constateren dat een werkgever gebruik kan
maken van het eenzijdig wijzigingsbeding met betrekking tot arbeidsvoorwaarden
van individuele arbeidsovereenkomsten, als de werkgever daarvoor een zwaarwichtig
belang heeft. Is de zienswijze van deze leden juist, dat indien hierover overeenstemming
is bereikt met de ondernemingsraad er automatisch sprake is van een zwaarwichtig
belang? Deze leden lezen dat, indien er sprake is van een zwaarwichtig belang,
een werknemer feitelijk alleen maar onder het wijzigingsbeding kan uitkomen,
als naar redelijkheid en billijkheid de toepassing van dat beding onaanvaardbaar
is. In de MvT wordt gesteld dat als maatstaf hiervoor de CAO een grote rol
speelt en dat daardoor individuele werknemers die niet onder een CAO vallen
meer mogelijkheden hebben zich aan het wijzigingsbeding te onttrekken. Kan
de regering een aantal van deze mogelijkheden uiteenzetten?De regering stelt voor dat de werkgever een zwaarwichtig belang moet aantonen
voor het eenzijdig wijzigen van arbeidsvoorwaarden. Een dergelijk zwaarwichtig
belang wordt vermoed aanwezig te zijn als deze voortvloeit uit een bindende
CAO of is vastgesteld in overeenstemming met de ondernemingsraad. De leden
van de SP-fractie zijn het niet eens met dit voorstel. Als belangrijkste uitgangspunt
moet gelden dat arbeidsvoorwaarden niet kunnen worden vastgesteld of gewijzigd
zonder de uitdrukkelijke instemming van de individuele werknemer. De OR dient
daarom geen uitdrukkelijke wettelijke rol toe te komen voor vaststelling of
wijziging van arbeidsvoorwaarden, die immers direct inwerken op de individuele
arbeidsovereenkomst. En als het al zo mocht zijn dat de OR daar wel een wettelijke
taak in krijgt, dan dient het naar de mening van de leden in ieder geval een
instemmingsrecht te zijn, als bedoeld in artikel 27, WOR, en niet, zoals de
regering voorstelt, om slechts overeenstemming tussen werkgever en OR.Ook in de situatie dat een werkgever de arbeidsvoorwaarden voortvloeiend
uit een CAO van toepassing wil laten zijn op de ongeorganiseerde werknemers
zijn de leden van opvatting dat een werkgever hiervoor de uitdrukkelijke instemming
dient te krijgen van de werknemers. Dat de arbeidsvoorwaarden voortvloeien
uit de CAO zien de leden niet als rechtvaardiging om eenzijdig in te breken
op een individuele arbeidsovereenkomst. Graag vernemen de leden een reactie
van de minister op deze drie onderdelen.De leden van de SP-fractie vragen verder wat de rechtsgevolgen zijn indien
tussen werkgever en OR geen overeenstemming wordt bereikt, maar de werkgever
vervolgens toch de arbeidsvoorwaarden vaststelt of wijzigt. Klopt het dat
dan als enige mogelijkheid een rechtsprocedure overblijft? Door wie kan deze
procedure worden gestart? 5. De overeenkomst tussen ondernemer en ondernemingsraadIndien ondernemer en OR een convenant sluiten, is het voor de leden van
de PvdA-fractie niet vanzelfsprekend dat een dergelijk convenant meteen de
status van wettelijk ingekaderde overeenkomst krijgt. Deze leden zien de wettelijke
inkadering van de ondernemingsovereenkomst mogelijk wel op het punt van naleving
en rechtsgang gestalte krijgen, en vroegen de regering op dit punt met een
verduidelijking te komen. Bijvoorbeeld door in artikel 36 te
verzekeren dat ondernemer en OR voor de kantonrechter van elkaar naleving
van afspraken kunnen verlangen.Gelet op de toenemende behoefte aan maatwerk per onderneming, zoals ook
uiteengezet in «Nieuwe koers» van de Stichting van de Arbeid,
waarderen de leden van de CDA-fractie het positief dat het wetsvoorstel plaats
inruimt voor de ondernemingsovereenkomst. De ondernemingsovereenkomst die
tot nu toe voornamelijk in grotere bedrijven gehanteerd wordt, kan naar de
mening van deze leden zowel betrekking hebben op procedurele afspraken als
op inhoudelijke beleidsafspraken.Een verdere ontwikkeling van de ondernemingsovereenkomst past in de trend
naar decentralisatie. Wel dient de totstandkoming van de ondernemingsovereenkomst,
het primaat van de CAO onaangetast te laten. Juist in bedrijven waar geen
CAO van toepassing is, kan de ondernemingsovereenkomst ook het kader aangeven
voor het arbeidsvoorwaardenoverleg.De leden van de D66-fractie constateren dat de ondernemingsovereenkomst
als institutie in de wet wordt opgenomen. Voor het geval de overeenkomst voorziet
in extra advies- of instemmingsrechten zal een nieuw vierde lid van artikel
32 de bepalingen van het beroep op de ondernemingskamer (bij adviesrechten)
c.q. op de gewone rechter (bij instemmingsrechten) van overeenkomstige toepassing
verklaren. Deze leden merken op dat een probleem dat in de praktijk rond de
convenanten over extra medezeggenschapsrechten was gerezen, hiermee wordt
geëlimineerd.Over de ondernemingsovereenkomst in relatie tot eenzijdige wijzigingsbeding
arbeidsvoorwaarden hebben deze leden in navolging van prof. mr. M. G. Rood
een aantal vragen. Wie bindt zo'n overeenkomst? De MvT meent dat een nieuwe
OR in beginsel aan de door de oude OR gemaakte afspraken is gebonden maar
laat na duidelijk te maken waarop die binding zou steunen. Zij vragen de regering
hierop in te gaan.Zij merken voorts op dat de regering constateert dat van een rechtstreekse
doorwerking van de ondernemingsovereenkomst naar het niveau werkgever–werknemer
geen sprake is. De regering meent dat zo'n doorwerking een te grote systeemwijziging
is. De leden van de D66-fractie kunnen meegaan met een dergelijke opvatting,
omdat daarvan eerst grondiger de voor- en nadelen overwogen en doordacht dienen
te worden. Bovendien wijzen zij erop dat hen geen signalen hebben bereikt
van werkgevers noch werknemers en ondernemingsraden dat een dergelijke forse
systeemwijziging gewenst is.Deze leden wijzen op de relatie met artikel 7:613, BW. Uitgangspunt van
die wetsbepaling is dat arbeidsvoorwaarden niet eenzijdig kunnen worden gewijzigd.
Eenzijdige wijzigingsbedingen zullen in beginsel niet binden. Zwaarwichtige
belangen van de werkgever leiden evenwel tot het loslaten van dat uitgangspunt.
Zulke belangen zijn aan de orde als de werkgever een wijziging van het individueel
overeengekomene wenst, die voortvloeit uit een regeling van arbeidsvoorwaarden
waarvoor de OR instemming heeft verleend. Of anders gezegd: de werkgever maakt
een afspraak met een werknemer over diens arbeidsvoorwaarden en neemt daarbij
een eenzijdig wijzigingsbeding op. Na enige tijd treft hij een regeling over
datzelfde onderwerp waarvoor hij instemming met de ondernemingsraad verkrijgt.
Die regeling werkt niet door en raakt dus niet direct de betrokken werknemer.
Maar indirect is dat wel het geval omdat de werkgever zich tegenover de werknemer
beroept op het wijzigingsbeding jo de met instemming van de OR getroffen regeling.
Het wetsvoorstel acht bovendien het zwaarwichtige werkgeversbelang niet slechts
aanwezig in geval de tekst van de (met instemming vastgestelde) regeling afwijkt
van de destijds gemaakte afspraak maar reeds wanneer naar de mening van de
werkgever de gewenste wijziging voortvloeit uit zo'n regeling. Dit verdraagt
zich volgens de leden van de D66-fractie slecht met het gekozen uitgangspunt:
geen doorwerking van de ondernemingsovereenkomst. Het komt hen voor dat aan
de ene kant de regering bescherming wil bieden tegen eenzijdige wijzigingsbedingen
terwijl aan de andere kant de werkgever de mogelijkheid krijgt om aan de beperking
van de geldigheid van zo'n beding kan ontsnappen.Deze leden vragen wat de regering bedoelt met het tweede lid van artikel
7:613: een individuele afspraak moet niet in strijd komen met een CAO-bepaling,
dan is dat op basis van artikel 12 c.q. 14, Wet op de CAO, overbodig. Of bedoelt
de regering meer?Het wetsvoorstel introduceert het begrip ondernemingsovereenkomst. De
vraag is of aan een dergelijke explicitering behoefte bestaat. Reeds nu kunnen
ondernemer en OR afspraken maken en waar nodig schriftelijk vastleggen, aldus
de leden van de GroenLinks-fractie. Het spreekt voor zich dat zij zich vervolgens
aan deze afspraken hebben te houden. Kantonrechters honoreren nu reeds in
de praktijk verzoeken om naleving van afspraken die krachtens overeenkomst
tussen ondernemer en OR zijn gemaakt. Waarom heeft de regering niet het advies
gevolgd van de SER op dit punt, namelijk om in artikel 36 op te nemen dat
ondernemer en OR bij de rechter kunnen vorderen dat de ander zich naar redelijkheid
en billijkheid gedraagt? Gaat van het begrip ondernemingsovereenkomst niet
teveel de suggestie uit dat de OR bevoegd is individuele werknemers te binden
aan afspraken die de Raad met een ondernemer maakt?De leden van de SP-fractie zijn op zich niet tegen een mogelijkheid voor
ondernemer en OR om overeenkomsten met elkaar te sluiten. Wel maken zij daarbij
de aantekening dat dit niet ten koste mag gaan van de positie van de vakbonden. 6. Medezeggenschap in kleine ondernemingenDe leden van de PvdA-fractie herinneren de regering aan datgene wat door
deze leden tijdens het nota-overleg van juni 1995 naar voren was gebracht
over 100+, 100– en de mini-OR. Het werd deze leden niet duidelijk waarom
het onderscheid 100+/100– gehandhaafd diende te worden. Waarom, zo vroegen
deze leden de regering, geen gelijkschakeling voor de medezeggenschapsvormgeving
in ondernemingsraadplichtige bedrijven. In het verlengde daarvan zou, aldus
deze leden, het «100–reglement» van toepassing kunnen worden
verklaard voor bedrijven waar volgens deze leden de figuur van de personeelsvertegenwoordiging
moet worden geïntroduceerd. Als vervolgens, zonder al te veel bureaucratie
en formalisering binnen de kleinste bedrijven – d.w.z. minder dan 10
werknemers – een medezeggenschapscoördinator kan worden aangewezen
of verkozen, die in ieder geval bescherming geniet tegen benadeling in positie
en ontslag, ontstaat een situatie waarin alle werknemers in beginsel kunnen
bijdragen aan medezeggenschap. De leden van de PvdA-fractie waren benieuwd
naar de reactie hierop van de regering. Concreet gaat het dus om drie categorieën
bedrijven en instellingen, namelijk die met 35 of meer werknemers waar een
OR behoort te zijn, vervolgens die met 10 tot 35 werknemers waar een tot «mini-OR»
omgebouwde personeelsvertegenwoordiging optreedt en tenslotte de kleinste
bedrijven, waar een medezeggenschapscoördinator kàn optreden.De behandeling van de Arbeidstijdenwet heeft ertoe geleid dat in deze
wet een nieuwe medezeggenschapsfiguur geïntroduceerd is, nl. de personeelsvertegenwoordiging.
De leden van de CDA-fractie zijn van oordeel dat, nu tot een dergelijke nieuwe
vorm van medezeggenschap besloten is, deze personeelsvertegenwoordiging over
passende bevoegdheden moet beschikken en dat de personeelsvertegenwoordiging opgenomen dient te worden in de WOR. Deze leden hebben derhalve de
motie-Rosenmöller mede ondertekend, echter onder de uitdrukkelijke kanttekening
dat de personeelsvertegenwoordiging alleen bevoegd dient te zijn ter zake
van de arbeidstijden. Deze leden zien de personeelsvertegenwoordiging niet
als een opstap naar een mini-OR. De experimentele waarde die door de regering
aan de personeelsvertegenwoordiging toegekend wordt spreekt deze leden dan
ook niet aan. Dit geldt temeer waar de regering zelf constateert dat «in
bedrijven met minder dan 35 werknemers in het algemeen directe medezeggenschap
een passende vorm zal zijn, gezien met name de structuur en cultuur in die
ondernemingen».De leden van de D66-fractie zijn positief over de mogelijkheid om in ondernemingen
met minder dan 35 werkzame personen een personeelsvertegenwoordiging in te
stellen. Zij constateren dat de regering hiermee gepoogd heeft uitvoering
te geven aan de motie-Rosenmöller. In deze motie is niet alleen de relatie
gelegd met de Arbeidstijdenwet maar ook met de arbeidsomstandighedenwet, merken
deze leden op. Zij vinden het jammer dat de regering gekozen heeft voor een
«kan»-bepaling. Deze leden vragen of de regering overwogen heeft
de ondernemer te verplichten, op desbetreffend verzoek van de meerderheid
van de in de onderneming werkzame werknemers of van een werknemersorganisatie,
mee te werken aan de verkiezing van personeelsvertegenwoordiging bestaande
uit één of meer personen.Deze leden constateren overigens dat het wetsvoorstel de mogelijkheid
opent dat binnen een onderneming met minder dan 35 werknemers twee instituties
te laten bestaan (personeelsvergadering en personeelsvertegenwoordiging).
De personeelsvertegenwoordiging past in een direct democratisch systeem (iedere
werknemer doet mee in de personeelsvergadering) en de andere in een vertegenwoordigend
democratisch stelsel (de vertegenwoordigers worden gekozen). Iedere institutie
heeft eigen bevoegdheden. De personeelsvergadering die tenminste twee maal
per jaar bijeenkomt stelt de ondernemer in staat met haar te overleggen. De
ondernemer heeft tegenover de vergadering een informatieplicht en moet haar
advies vragen over voorgenomen besluiten. De facultatieve personeelsvertegenwoordiging
heeft instemmingsrecht (werktijdregeling), kan ondernemingsovereenkomsten
sluiten met de ondernemer en beschikt over de meeste faciliteiten van een
ondernemingsraad (scholings- en vormingsverlof). De leden van de D66-fractie
vragen de regering hierop in te gaan.Deze leden constateren dat het wetsvoorstel een aantal beperkingen aan
bevoegdheden en faciliteiten schrapt van ondernemingsraden in ondernemingen
met tenminste 35 maar minder dan 100 werknemers. Zij constateren tevens dat
een aantal beperkingen gehandhaafd blijft, en vragen op grond waarvan de regering
dit doet.Nu de instelling van een medezeggenschapsorgaan in veel kleine bedrijven
kennelijk nog met zoveel problemen is omgeven, menen de leden van de GroenLinks-fractie
dat het wetsvoorstel tekort schiet in de bepalingen met betrekking tot de
personeelsvertegenwoordiging. Naar hun oordeel zou de werkgever wettelijk
verplicht moeten worden een personeelsvertegenwoordiging in te stellen indien
de meerderheid van de werknemers of een werknemersorganisatie daarom vraagt.
De nu voorgestelde regeling is aan de vrijblijvende kant. Waarom heeft de
regering hier gekozen voor een facultatieve regeling, waarbij het uitsluitend
aan de werkgever is om te bepalen of een personeelsvertegenwoordiging nodig
en wenselijk is? Verder menen deze leden dat het van belang is in de wet op
te nemen dat werknemers die aandringen op oprichting van een medezeggenschapsorgaan
niet in hun belangen in de onderneming mogen worden geschaad. Te vaak nog
komt er geen OR tot stand omdat de werkgever niet wil meewerken
en de werknemers bevreesd zijn voor repercussies als zij (blijven) aandringen
op de instelling van een OR. Is de regering van dit soort problemen op de
hoogte en verdient het uit dien hoofde aanbeveling om de rechtspositie van
deze werknemers iets te versterken?De rechten van de OR in bedrijven met meer dan 35, maar minder dan 100
werknemers worden uitgebreid. Dat juichen de leden van de GroenLinks-fractie
toe. Het ontgaat deze leden echter waarom niet gewoon alle rechten van de
100+-OR aan de middelgrote ondernemingsraden worden verstrekt. Met name de
beperking van het adviesrecht en de bepaling dat de ondernemer moet instemmen
met deskundigenraadpleging zijn niet meer van deze tijd en blijken in de praktijk
ook nauwelijks toegepast te worden. Hoe verhouden deze beperkingen zich met
de stelling van de regering dat de partijen die bij medezeggenschap betrokken
zijn zich in het algemeen verantwoordelijk gedragen? Is er werkelijk aanleiding
te veronderstellen dat OR-leden in middelgrote bedrijven maar lukraak kosten
gaan maken voor het raadplegen van deskundigen of zich met allerlei bagatellen
gaan bezighouden?Ten aanzien van bedrijven met een omvang van tussen 10 en 35 werknemers
wordt de personeelsvertegenwoordiging steviger in de wet verankerd. Instelling
van een dergelijk orgaan is echter facultatief. De leden van de GroenLinks-fractie
gaven al aan moeite te hebben met deze vrijblijvendheid. Bovendien lijkt de
regeling van de personeelsvertegenwoordiging in het algemeen voor verbetering
vatbaar. Waarom krijgt dit orgaan geen bevoegdheden inzake regelingen betreffende
arbeidsomstandigheden, milieuzorg, ziekteverzuim en vakantieregelingen. Vooral
het onderwerp arbeidsomstandigheden is, waar de overheid zich op dit terrein
steeds meer lijkt terug te trekken, bij uitstek een aangelegenheid waar ook
een medezeggenschapsorgaan in een klein bedrijf over moet kunnen meepraten.
Stelt de regering zich hier niet erg voorzichtig op? Waarom heeft de regering
bovendien nadere regels terzake kandidaatstelling en werkwijze van de personeelsvertegenwoordiging
achterwege gelaten? Waarom, ten slotte, is in het wetsvoorstel niet vastgelegd
wat de omvang is van het scholingsverlof waar leden van de personeelsvertegenwoordiging
zich op kunnen beroepen?De leden van de RPF-fractie vragen de regering of het te rechtvaardigen
is dat werknemers in kleinere bedrijven niet in gelijke mate medezeggenschap
hebben als werknemers in grotere ondernemingen. In kleine ondernemingen geldt
de verplichting tot het houden van personeelsvergaderingen. Deze leden vragen
in hoeverre deze vergadering een effectief medezeggenschapsinstrument kan
worden genoemd. Zij menen dat hiermee niet echt invulling kan worden gegeven
aan van de ondernemer onafhankelijke medezeggenschap. Heeft de regering aanwijzigingen
dat het tegendeel het geval is?Wat betreft de personeelsvertegenwoordiging vragen deze leden waarom deze
in dit stadium niet reeds ruimere bevoegdheden kan krijgen, naast arbeidstijden.
Daarnaast informeren zij waarom niet wordt gekozen voor verplichte instelling
van een personeelsvertegenwoordiging als de meerderheid van de werknemers
daarom verzoekt.De medezeggenschapsregime voor ondernemingen met 35 tot 100 werknemers
zal, als het aan de regering ligt, blijven afwijken van het regime van de
100+-bedrijven. Is hiervoor alleen op grond van organisatorische en financiële
redenen gekozen of spelen nog meer factoren een rol bij die keuze? Is aan
te geven hoeveel invloed de nu voorgestelde beperkingen van bevoegdheden en
faciliteiten hebben op de organisatie en de kosten van een onderneming? Het
is de leden van de RPF-fractie overigens niet geheel duidelijk in hoeverre
nog behoefte bestaat onder de betrokken 100–ondernemingen aan een afwijkend
regime. De stelling dat bij een aantal kleine ondernemingen nog steeds behoefte
bestaat aan een aantal in de wet genoemde beperkingen wordt niet
gekwantificeerd. Bovendien is deze stelling blijkbaar gebaseerd op reeds zeven
jaar oud onderzoek.In het wetsvoorstel wordt voorgesteld een aantal uitzonderingsbepalingen
die op dit moment gelden voor ondernemingen met 35–100 werknemers te
schrappen. De leden van de SGP-fractie willen van de regering weten uit welk
onderzoek gebleken is dat het huidige specifieke regime voor kleinere ondernemingen
tekort schiet. Ook vragen deze leden of enig inzicht bestaat in de kosten
die het schrappen van de uitzonderingsbepalingen voor de betreffende ondernemingen
met zich brengt.De leden van de GPV-fractie constateren dat de regering voorstelt de regelgeving
met betrekking tot de personeelsvertegenwoordiging in de WOR op te nemen.
Naar de mening van deze leden hoort de regelgeving daar ook thuis. Is de zienswijze
van deze leden juist, dat in de Arbeidstijdenwet de instelling van een personeelsvertegenwoordiging
volgens dwingend recht wordt voorgeschreven en in het voorliggend wetsvoorstel
facultatief, afhankelijk van de wil van de ondernemer? Deze leden vragen waarom
is gekozen voor deze eenzijdigheid? Wat vindt de regering van de suggestie
om, bij een onderneming met minimaal 10 werknemers, de ondernemer te verplichten
tot het instellen van een personeelsvertegenwoordiging op het moment dat een
meerderheid van de werknemers daar om vraagt?De leden van de SP-fractie vragen waarom aan de personeelsvertegenwoordiger
niet alle bevoegdheden zijn toegekend die ook gelden voor de OR. 7. Medezeggenschapsaanspraken werknemersIn een brief d.d. 12 september 1995 vroegen de FNV-jongeren de regering
hoe de WOR in de praktijk geldt voor gedetacheerden of tewerkgestelden. Daarbij
gaat het de FNV-jongeren in het bijzonder om de positie van JWG- en banenpool
werknemers. Graag kregen de leden van de PvdA-fractie hierop een antwoord
van de regering.De leden van de CDA-fractie onderschrijven het voorstel om het één-derde
criterium te laten vervallen omdat deeltijdwerkers een gelijke betrokkenheid
bij de onderneming toekomt als voltijdse werkers. Ook werknemers die minder
dan één-derde voltijd werkzaam zijn dienen als volwaardige medewerkers
beschouwd te worden. Dit geldt temeer waar kleine deeltijdbanen vaak door
vrouwen vervuld worden en op deze wijze aan een feitelijke vorm van ongelijke
behandeling een eind gemaakt wordt. Juist omdat deeltijdarbeid met kracht
bevorderd moet worden, is een gelijke behandeling van deeltijdwerkers op het
terrein van medezeggenschap volledig op zijn plaats.Meetellen van deeltijdwerkers betekent dat veel kleinere ondernemingen
eerder de 35-grens passeren, en dus een OR zullen moeten instellen, danwel
tot het houden van personeelsvergaderingen moeten overgaan. Dit betekent met
name voor de categorie bedrijven die een OR moeten instellen een extra belasting.
Omdat het beleid er juist op gericht is voor bedrijven de administratieve
en financiële lastendruk te verminderen, zijn deze leden van oordeel
dat terughoudendheid betracht moet worden met het schrappen van beperkingen
van bevoegdheden en faciliteiten voor bedrijven met 35 tot 100 werknemers.
Deze leden delen de opvatting van de regering dat die bepalingen van artikel
35a waaraan in de praktijk nog behoefte is gehandhaafd dienen te worden. De leden van de CDA-fractie betreuren het dat hun suggestie om een wezenlijke
dereguleringsstap te zetten, nl. door de grens waarbij een onderneming verplicht
is een ondernemingsraad in te stellen, op te trekken tot 50 werknemers en
tegelijk het onderscheid 100+ en 100– te laten vervallen, door de regering
zonder nadere motivatie is afgewezen. Kan de regering aangeven wat de ondergrens
is in andere EU-landen?In de MvT wordt erkend dat zich in ondernemingen met 35 of meer werknemers
problemen kunnen voordoen met vertegenwoordigende medezeggenschap. Maar, zo
wordt gesteld, deze problemen nopen niet tot een omschakeling naar directe
medezeggenschap c.q. een verhoging van de instellingsgrens. Op deze manier
wordt haar voorstel naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie veel
te makkelijk en ongemotiveerd afgewezen. Zij verzoeken de regering dan ook
om gemotiveerd aan te geven waarom het voorstel van deze leden niet is overgenomen.
Zij vernemen ook graag reactie op dit punt in het kader van het MDW-project.Gedetacheerde werknemers kunnen thans geen aanspraak maken op «medezeggenschapsrechten»,
noch bij de uitlener (daar niet werkzaam), noch bij de lener (geen arbeidsovereenkomst).
De leden van de CDA-fractie achten dit een ongewenste situatie omdat zeker
bij langerdurende relaties ook gedetacheerden aanspraak moeten kunnen maken
op medezeggenschap. Juist nu flexibel werken toeneemt en flexibele arbeidsrelaties,
toegepast onder de juiste voorwaarden en omstandigheden als een positieve
ontwikkeling opgevat wordt, dient ook de medezeggenschap passend geregeld
te worden.Deze leden betwijfelen evenwel of het voorstel van de regering waarbij
gedetacheerde werknemers bij beide bedrijven volledige medezeggenschapsrechten
verkrijgen, zowel bij de uitlener als bij de lener, een passende oplossing
biedt. Zij zijn van mening dat het wetsvoorstel doorschiet van het ene uiterste
(geen rechten) naar het andere uiterste (rechten bij zowel de uitlener als
de lener). Deze leden zijn van oordeel dat het arbeidscontract bepalend moet
zijn voor de vraag waar men zijn medezeggenschapsrechten kan uitoefenen. Conform
het akkoord van de Stichting van de Arbeid inzake flexibel werken, dat op
hoofdlijnen door de regering gevolgd wordt, dient de gedetacheerde bij de
uitlener met wie hij een arbeidscontract heeft volledige medezeggenschapsrechten
te verkrijgen (actief en passief kiesrecht). Omdat deze benadering, zoals
ook de regering aangeeft, tot praktische problemen kan leiden, stellen deze
leden voor om de werknemer in principe medezeggenschapsrechten te geven bij
de uitlener, en als er sprake is van een langdurige detachering (bijvoorbeeld
langer dan een jaar) de werknemer de mogelijkheid te geven om vrijwillig zijn
medezeggenschapsrechten bij de uitlener om te ruilen voor medezeggenschapsrechten
bij de lener. Graag zagen deze leden een reactie op dit voorstel.Hoe staat de regering tegenover de gedachte het één-derde
criterium te schrappen onder gelijktijdige verandering van de verplichte instellingsgrens
voor een OR van 35 naar 50 werknemers, zo vragen de leden van de VVD-fractie?Daarbij zou het totale beeld worden:a: personeelsvertegenwoordiging: 1 tot 25 medewerkers;b: personeelsvergadering: 25 tot 50 medewerkers;c: OR: 50 en meer medewerkers.De leden van de D66-fractie onderschrijven het schrappen van het arbeidstijdcriterium.
Daarmee komt een einde aan de ongelijke behandeling van medezeggenschap van
werknemers, al naar gelang ze (kleine) deeltijder zijn in een onderneming
met minder dan 100 werknemers. Voor een grotere onderneming geldt immers het
bovengenoemde criterium niet zodat daar (kleine) deeltijders
niet anders dan anderen behandeld worden.Deze leden zijn het op zichzelf eens met de uitbreiding van de kring in
de onderneming werkzame personen, maar vragen of het voorgestelde systeem
niet teveel van het goede is. Zij volgen daarbij hetgeen door prof. mr. M.
G. Rood en prof. mr. F. Koning is gesteld en geven een aantal voorbeelden.Hij die in de onderneming van X werkt, doch zonder arbeidsovereenkomst
met of aanstelling bij X telt voor de medezeggenschap mee alsof hij werknemer
van X is. Maar ook hij die in dienst is van X doch in de onderneming van Y
werkt, telt voor de medezeggenschap mee in de onderneming van X alsof hij
daar werkt. Deze leden vragen de regering of de laatste uitbreiding niet overbodig
is nu de betrokkene op grond van het eerste deel van het voorstel mee kan
tellen bij Y. Zij vragen de regering of dit voorstel dan ook niet op gespannen
voet staat met het WOR systeem dat medezeggenschap beoogt te brengen aan werknemers
in een onderneming waar zij daadwerkelijk werken.Uitzendkrachten, banenpoolers, gedetacheerden e.c. worden gelijkgesteld
met normale werknemers. Dat moet zowel bij de uitlener als bij de lener gelden.
De leden van de D66 fractie vragen hoe dat in praktijk moet gaan werken. Moeten
uitzendbureaus, waarop kantoor slechts enkele administratieve medewerkers
werkzaam zijn, maar die wel een aanzienlijk aantal wisselend werkzame uitzendkrachten
kennen, overgaan tot het instellen van een ondernemingsraad? Hoe stelt de
regering zich onder dergelijke omstandigheden een verkiezing voor? Zullen
dergelijke ondernemingsraden levensvatbaar zijn? Wat zou de inhoud van een
overlegvergadering moeten vormen? Gesteld dat de uitzendkrachten in de ondernemingsraad
van het uitzendbureau zouden worden verkozen, moet de lener hen daarvoor vrijaf
geven? En wanneer uitzendkrachten zijn gekozen in de ondernemingsraad van
de lener, kan hun dienstbetrekking dan in verband met de ontslagbescherming
niet door het uitzendbureau kunnen worden opgezegd?De leden van de RPF-fractie hebben met instemming kennis genomen van de
afschaffing van het één-derde criterium en de verruiming van
het werknemersbegrip. Is aan te geven hoeveel ondernemingen hierdoor verplicht
worden een ondernemingsraad in te stellen en hoeveel bedrijven hierdoor 100+-onderneming
worden in de zin van de WOR?Het schrappen van het één-derde criterium leidt er onder
meer toe dat deeltijders voortaan volledig moeten worden meegeteld bij de
berekening van het aantal werknemers waarbij de instellingsplicht ontstaat,
aldus de leden van de SGP-fractie. Samen met het opheffen van andere uitzonderingsbepalingen
leidt dit ertoe dat een groot aantal kleinere ondernemingen met een zwaarder
WOR-regime te maken krijgen. Waarom is niet overwogen om ter compensatie hiervan
de ondergrens voor het instellen van een ondernemingsraad op te trekken naar
50 werknemers, een grens die immers ook voorkomt in wetgeving van andere EU-landen?De groep werknemers met medezeggenschapsaanspraken wordt in dit wetsvoorstel
ook nog op een andere wijze vergroot. Ook banenpoolers, uitzendkrachten en
gedetacheerden worden in beginsel onder de werking van de WOR gebracht. De
motivatie is hier dat genoemde categorieën belang hebben bij medezeggenschap,
een belang dat toeneemt naarmate de arbeidsrelatie langer duurt. De leden
van de SGP-fractie kunnen deze redenering volgen, maar vragen de regering
waarom een concrete langdurigheidseis (die wèl geldt bij het actief
en passief kiesrecht, nl. een half resp. één jaar) niet is opgenomen
bij het instellingscriterium voor een ondernemingsraad. Waarom geldt hier
alleen maar de regel dat er tenminste 35 werknemers moeten zijn, zodat aan
die eis ook met een zeer fluctuerend werknemersbestand kan worden
voldaan? Betekent dit dat nu ook veel uitzendbureaus tot instelling van een
ondernemingsraad moeten overgaan? Zullen ondernemingsraden, voornamelijk bezet
door uitzendkrachten, levensvatbaar zijn? Zou het niet beter zijn zich te
beperken tot de bepaling die de wet ook nu reeds kent, nl. de mogelijkheid
om langdurig gedetacheerden bij de medezeggenschap te betrekken? Neemt de
regering niet te veel hooi op haar vork als zij meent voor de veelsoortigheid
van uitzenden detacheringssituaties die zich in de praktijk voordoen, eenduidige
regels te kunnen geven? Strijdt dit niet met haar eigen uitgangspunt, nl.
om op het gebied van medezeggenschap alles wat enigszins kan, ter regeling
aan de praktijk over te laten?De leden van de SGP-fractie vragen of zij het goed zien dat als gevolg
van dit wetsvoorstel werknemers die in concernverband in de onderneming van
een andere ondernemer zijn tewerkgesteld, zowel bij de moeder als de dochter
moeten worden meegeteld, en voor actief en passief kiesrecht in aanmerking
komen. Zo ja, is dit gewenst en bedoeld?De leden van de SP-fractie vragen of de wijziging van de WOR voorziet
in een situatie dat een onderneming bestaat uit verschillende bedrijfsonderdelen,
waarbij veelal ook verschillende CAO's gelden. In de huidige praktijk is dan
het probleem dat er slechts één OR wordt ingesteld, met een
eventueel daaraan ondergeschikte afdelingscommissie. Er is echter alle belang
bij dat voor elk bedrijfsonderdeel een eigen OR wordt ingesteld. De leden
vragen de regering of hij deze opvatting deelt en bereid is het voorstel in
deze zin te wijzigen.Deze leden vragen of de wetswijziging zal betekenen dat een uitzendbureau
met enkele werknemers en een groot bestand aan uitzendkrachten ook een OR
zal moeten instellen. Zo ja, hoe zal dit in de praktijk dan verlopen? 8. Overige aspecten Raad van commissarissenAlhoewel de WOR niet bij uitstek het instrument is om de samenstelling
van de raden van commissarissen te beïnvloeden, hechten de leden van
de PvdA-fractie er aan om de OR een bepaald aantal leden van de raad van commissarissen
aan te laten wijzen c.q. bindend voor te dragen. Ook zou de OR in dit verband
over een vetorecht moeten kunnen beschikken, waarmee de benoeming van «werknemers-onvriendelijke»
commissarissen zo niet verhinderd, dan toch in ieder geval bemoeilijkt wordt.
Graag zag deze leden hierop een reactie van de regering.De leden van de D66-fractie missen in het voorliggende wetsvoorstel aandacht
aan het recht van een ondernemingsraad leden van de Raad van Commissarissen
te benoemen en vragen de regering hier nader op in te gaan. Zij herinneren
de regering eraan dat zij hiernaar vorig jaar hebben gevraagd bij de behandeling
van de hoofdlijnennotitie Herziening WOR en aan de belofte van de minister
om hieromtrent navraag te doen bij de minister van Justitie.De leden van de GroenLinks-fractie achten het wenselijk dat werknemers
het recht van voordracht krijgen van een deel van de leden van de Raad van
Commissarissen. Wat is de visie van de regering op dit punt? Landelijke OR-verkiezingenDe leden van de PvdA-fractie wezen de regering erop dat in diverse Europese
landen sprake is van landelijke OR-verkiezingen, ofwel gesynchroniseerde
OR-verkiezingen. Graag wilden deze leden van de regering vernemen of zij bereid
is een experiment in deze richting mogelijk te maken. In het commentaar van
de FNV wordt gewezen op de voordelen van landelijke OR-verkiezingen. Kan de
regering deze voordelen onderschrijven?De leden van de CDA-fractie zijn geen voorstander van landelijke OR-verkiezingen
op dezelfde dag. De taak van ondernemingsraden is gelegen binnen de ondernemingen.
Verkiezingen moeten bepaald worden door onderwerpen die in de onderneming
spelen. Niet valt in te zien hoe deze thema's landelijk op een zinvolle wijze
aan de orde gesteld kunnen worden. Een wettelijke regeling zou voorts haaks
staan op de decentralisatietendens en op het dereguleringsstreven. Deze leden
zijn van oordeel dat het aan de sociale partners overgelaten kan worden in
hoeverre bijvoorbeeld per bedrijfstak gelijktijdig OR-verkiezingen georganiseerd
kunnen worden, hier ligt geen taak voor de overheid.Hoe staat de regering tegenover de gedachte OR-verkiezingen in het hele
land op een dag te doen houden, zo vragen de leden van de VVD-fractie?De leden van de D66-fractie vragen de regering aandacht voor de wenselijkheid
van synchronisatie van de OR verkiezingen op landelijk of sectoraal niveau.
Zij sluiten zich aan bij de opvattingen van de FNV dienaangaande (brief d.d.
24 juni 1996). Door verkiezingen op landelijk of sectoraal niveau kan toename
van de belangstelling voor het ondernemingsraadswerk worden verwacht. De verkiezingen
worden meer in het licht van de publiciteit gebracht. Vakbonden, kiezers en
gekozenen zullen meer worden uitgedaagd te laten zien waarvoor zij staan.
Daarvan zijn positieve gevolgen te verwachten zoals een grotere inzet van
werknemers en vakbonden tot het nakomen van de ondernemersverplichting een
ondernemingsraad in te stellen, een grotere animo onder werknemers voor deelneming
aan ondernemingsraadswerk en een stimulering van het besef bij werkgevers
en werknemers dat van hen een bijdrage wordt verwacht aan de oplossing van
sociaal-economische en maatschappelijke vraagstukken.Het komt de leden van de GroenLinks-fractie voor dat het onderwerp medezeggenschap
bij werknemers meer gaat leven als er op dezelfde dag landelijke OR-verkiezingen
zouden worden gehouden. Ook voor de media wordt medezeggenschap dan wellicht
een interessanter thema. Ziet de regering aanleiding en mogelijkheden het
ertoe te leiden dat de OR-verkiezingen telkens landelijk plaatsvinden?In de discussie over de OR worden van diverse kanten ook gesproken over
de wenselijkheid van synchronisatie van OR-verkiezingen. De leden van de RPF-fractie
informeren naar het regeringsstandpunt terzake.Volgens de leden van GPV-fractie is de taak van de ondernemingsraad gelegen
in de onderneming en moet daarom tijdens ondernemingsraadverkiezingen de specifieke
aan de betreffende onderneming verbonden thema's alle aandacht krijgen. Dat
betekent volgens deze leden ook dat op het niveau van de individuele onderneming
wordt bepaald wanneer de ondernemingsraadsverkiezingen plaatsvinden. BuitenlandDe leden van de RPF-fractie constateren dat de regering er niet voor heeft
gekozen om de collectieve ordening van arbeidsvoorwaarden op ondernemingsniveau
ter invulling en aanvulling van de CAO fundamenteel te herzien.
Voor het overnemen van het Duitse model van de ondernemingsovereenkomst bestaat
in de Nederlandse verhoudingen geen aanleiding, aldus deze leden. Deze leden
verzoeken de regering nader aan te geven waarom daarvan op dit moment wordt
afgezien. Aansluitend vragen zij of de regering bewust aankoerst op het model
van de «Betriebsvereinbarung». Zo ja, op welke termijn kan een
dergelijk model in de Nederlandse situatie redelijkerwijs worden ingevoerd? 9. BedrijfscommissiesDe leden van de D66-fractie betreuren het dat de regering volstaat met
het verzoek aan de SER om aandacht te besteden aan het slechte functioneren
van de bedrijfscommissies. Zij vragen de regering in te gaan op de suggestie
van de FNV d.d. 24 april 1996, om tot een andere financiering van de bedrijfscommissies
over te gaan. Tevens vragen deze leden de regering in te gaan op de suggestie
van het Vasmo (november 1995) om te komen tot een bedrijfscommissie die hetzij
landelijk dan wel per regio wordt ingesteld en die door haar professionele
opzet snel en efficiënt kan worden ingeschakeld, zich onafhankelijk opstelt,
ontwikkelingen bijhoudt en overzicht van de OR-reglementen heeft.De leden van de RPF-fractie verzoeken de regering te reageren op het standpunt
van de FNV d.d. 24 april 1996, blz. 24, dat het gebrekkige functioneren van
veel bedrijfscommissies mede is terug te voeren op het ontbreken van een afdoende
wettelijke regeling van de financiering van die commissies. 10. BedrijfseffectenDe leden van de CDA-fractie delen de opvatting dat de baten van effectieve
medezeggenschap moeilijk te kwantificeren zijn, maar daarom niet minder wezenlijk
zijn voor de ontwikkeling van gezonde arbeidsverhoudingen. Het belang van
medezeggenschap kan daarom niet gereduceerd worden tot een simpele financiële
kosten/baten afweging. Dit neemt evenwel niet weg dat het van belang is om
zo goed mogelijk inzicht te hebben in de financiële lasten van medezeggenschap
voor het bedrijfsleven en de effecten van uitbreiding van verplichtingen,
juist omdat lastenverlichting uitgangspunt is van het regeringsbeleid. Uit
de MvT kan echter geen duidelijk beeld verkregen worden van de gecumuleerde
kosten voor het Nederlandse bedrijfsleven: hoeveel is 0,2% van de loonsom
van bedrijven die een OR hebben, dan wel zouden moeten instellen? MKB Nederland
schat de kosten van het oprichten van een OR op omstreeks f 8000,–
tot f10 000,–. De kosten van een vijfmans-OR worden geschat op
f 6000,– tot f 8000,– per OR-lid. Deelt de regering
deze schattingen? Gelet op deze gegevens van MKB Nederland verbaast het deze
leden dat in de MvT gesteld wordt dat de verplichting voor enkele honderden
bedrijven om, als gevolg van het schrappen van het één-derde
criterium, een OR in te stellen nauwelijks tot meerkosten zal leiden, omdat
de verplichting om een personeelsvergadering te houden vervalt. Moet hier
nu uit afgeleid worden dat de kosten verbonden aan een personeelsvergadering
ongeveer gelijk liggen aan die van een OR, of bagatelliseert de regering de
kosten van invoering van een OR?Deze leden gaan ervan uit dat, conform de uitgangspunten van het MDW-project,
een bedrijfseffectentoets is verricht. Zij vragen expliciet om deze bedrijfseffectentoets
ter kennis te brengen van de Tweede Kamer. Is het onderzoek van Regioplan
waarnaar in de MvT verwezen wordt inmiddels gereed en kan dit aan de Kamer
gezonden worden?Zou de regering op basis van de beschouwingen op blz. 35 en 36 van de
MvT toch een poging willen wagen de kosten samenhangend met de voorgestelde
wijzigingen in geld uit te drukken, zo vragen de leden van de VVD-fractie?De leden van de D66-fractie verwijzen naar het meerderheidsstandpunt in
het SER advies en vragen waarom de regering niet met een voorstel komt. Vooral
omdat de regering geen indicatie geeft van de omvang van de administratieve
lastenverzwaring, en geen afweging tussen de lastenverzwaring en het informatiebelang
van de ondernemingsraad.De leden van de RPF-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd
dat het beslag op de rechterlijke macht door het wetsvoorstel niet of nauwelijks
zal toenemen. 11. WOR en ArbeidsomstandighedenwetHet heeft de leden van de CDA-fractie verbaasd dat de regering een voorstel
doet voor een «technische» aanpassing van artikel 27, derde lid.
Allereerst zijn deze leden van oordeel dat het hier geenszins een technische
aanpassing betreft, maar een principieel en gecompliceerd onderwerp, nl. de
taakverdeling tussen OR en Inspectiedienst-SZW. Deze leden betwijfelen of
het voorstel werkelijk een oplossing biedt. Immers de geschillenregelingen
op grond van de WOR en op grond van de Arbo-wet worden beide weer mogelijk.
Dit kan toch moeilijk als een verduidelijking worden beschouwd. De regering
verwijst voor de onderbouwing van haar voorstel naar een onderzoek van de
FNV waaruit zou blijken dat het instemmingsrecht in de praktijk in 85% van
de gevallen niet toegepast zou worden waar de wetgever wel degelijk een instemmingsrecht
bedoeld heeft. Acht de regering dit onderzoek voldoende objectief? Is het
de bedoeling dat de OR ook instemmingsrecht verkrijgt t.a.v de keuze van de
Arbo-dienst en de contractuele afspraken met de Arbo-dienst, hetgeen een beleidswijziging
zou betekenen t.o.v. van de brief van de toenmalige minister van SZW? (maart
1994). Het belangrijkste bezwaar van de leden van de CDA-fractie is evenwel
gelegen in het feit dat met dit voorstel een voorschot genomen wordt op de
heroriëntatie van de Arbo-wet waarover de SER nog moet adviseren. Is
het niet verstandiger om eventuele aanpassing van de WOR te effectueren wanneer
duidelijk is hoe de heroriëntatie van de Arbo-wet vorm zal krijgen?De leden van de D66-fractie vinden het terecht dat de problematische uitzondering
op het gebied van het instemmingsrecht voor het geval de arbeidsinspectie
een aanwijzing kan geven of een eis kan stellen te schrappen.Deze leden vragen de regering in te gaan op hetgeen de FNV heeft gesteld,
namelijk of de nieuwe conflictenregel die door de regering wordt voorgesteld
niet opnieuw problemen zal veroorzaken.Deze leden herinneren eraan dat zij bij de behandeling van de WULBZ aandacht
hebben besteed aan de relatie ondernemingsraad-controlevoorschriften. Prof.
Asscher-Vonk stelde dat in geval controlevoorschriften zijn neergelegd in
een reglement, de instemming van de ondernemingsraad nodig is. Daar bestaat
evenwel onzekerheid over nu de afschaffing van het reglement in het BW te
verwachten is. Overleg vooraf met de ondernemingsraad is op grond van artikel
4a, Arbowet, voorgeschreven voor regelingen op het gebied van veiligheid,
gezondheid en welzijn van de werknemers. Op de vraag of controlevoorschriften
onder artikel 4a, Arbowet, vallen heeft de regering bevestigend geantwoord.
De leden van de D66-fractie vragen of het niet beter is artikel, 27, eerste
lid, zodanig aan te passen dat daarover geen misverstand kan ontstaan. Daarmee
komt vast te staan dat het instemmingsrecht zich mede uitstrekt tot onder
meer de redelijke voorschriften omtrent het verstrekken van inlichtingen die
de werkgever behoeft om het recht op loon vast te stellen. In Pemba stelt de regering voor de ondernemingsraad adviesrecht te geven
op het punt van het eigen risicodragerschap. Deze leden vragen de regering
te motiveren waarom is gekozen voor het adviesrecht en niet voor instemmingsrecht.
Het leggen van het financiële risico voor arbeidsongeschiktheid bij de
ondernemer heeft als doel de vermijdbare arbeidsongeschiktheid te verminderen
door een onder meer een goed arbeidsomstandigheden beleid, waarbij de relatie
tot artikel 4a, Arbowet, in beeld komt. II ARTIKELEN AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie zagen zich regelmatig op het verkeerde been
gezet worden doordat termen als bemiddeling en beroep door elkaar gehanteerd
worden. Kan hier eenduidigheid in aangebracht worden? Artikel I, onderdeel GKan het recht van de OR om gebruik te maken van in de onderneming aanwezige
voorzieningen worden geïnterpreteerd als het recht van individuele OR-leden
om dit te doen? Dit omdat pietluttige ondernemers hen ongewelvallige OR-leden
feitelijk monddood kunnen maken, door hen de toegang tot voorzieningen te
ontzeggen. Hetzelfde zou in feite kunnen gelden voor kandidaten voor de OR,
aldus de leden van de PvdA-fractie.Het stimuleren van het werkoverleg door de OR krijgt wellicht meer handen
en voeten als OR-leden de wettelijke bevoegdheid bezitten om bij dit werkoverleg
aanwezig te zijn. Graag vernamen de leden van de PvdA-fractie een reactie
op deze stellingname van de regering. Artikel I, onderdeel IWaarom is een nuancering bij de bescherming van ambtelijke secretarissen
aangebracht? Is het niet logischer en helderder om één uniforme
beschermingsregeling te treffen voor alle OR-leden, ex-leden, OR-commissieleden,
ex-leden, kandidaat-leden, initiatiefnemers en ambtelijk secretarissen, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie? Artikel I, onderdeel JIs het nog wel van deze tijd, zo vragen de leden van de PvdA-fractie,
om de OR in zijn overlegverbanden formeel te koppelen aan uitsluitend bestuurder
en bestuur c.q. Raad van Commissarissen? Waarom wordt niet in de wet vastgelegd
dat ook informatieve bijeenkomsten met anderen dan de bestuurder kunnen worden
belegd? Artikel I, onderdeel NLigt het niet voor de hand om het strategisch beleid van de onderneming,
c.q. de strategische keuzen van de ondernemer ter advisering van de OR voor
te leggen, zo vragen de leden van de PvdA-fractie?In artikel I, onderdeel N stelt de regering voor adviesrecht toe te kennen
aan de ondernemingsraad inzake technologische vernieuwing en wijst daarbij
op jurisprudentie terzake. Hier rijst de vraag waarom de regering bij de gegeven
toelichting op blz. 42 zo stellig weet dat «het kennelijk de bedoeling
is in elk geval een nieuw systeem in te voeren», zo vragen de leden
van de VVD-fractie. Met betrekking tot onderdeel N (sub 4) jo artikel IV vragen de leden van
de D66 fractie of het schrappen van de strafsanctie vergezeld dient te gaan
van het bieden van zekerheid dat een door de ondernemingskamer getroffen (voorlopige)
voorziening – in het kader van een door de ondernemingsraad op voet
van artikel 26 ingesteld beroep – in dit geval wel degelijk door derden
verworven rechten kan aantasten – in afwijking van het gestelde in de
laatste zin van het vijfde lid van artikel 26.De leden van de RPF-fractie informeren wat precies moet worden verstaan
onder «technologische voorziening». Gaat de regering niet te gemakkelijk
voorbij aan de wetstechnische en praktische interpretatieproblemen, waarop
in het SER-advies wordt gewezen? Artikel I, onderdeel OVolgens de leden van de PvdA-fractie zou het instemmingsrecht inzake v.g.w.-aangelegenheden
zich moeten uitstrekken tot het totale ARBO-beleid, inclusief regelingen m.b.t.
ziekmelding en ziekteverzuim.Analoog aan regelingen m.b.t. een pensioenverzekering (lid 1b) moeten
ook de door de ondernemer voorgenomen regelingen tot verzekering van het risico
en (langdurige) arbeidsongeschiktheid onder het instemmingsrecht worden gebracht.De leden van de D66 fractie vragen of de redactie van artikel I, onderdeel
O, nieuw onderdeel 1 van het eerste lid van artikel 27 gelukkig is. Hierin
is sprake van een «regeling inzake voorzieningen die gericht zijn op...».
Had hier niet beter kunnen staan: «een voorziening die gericht is op...»
Daarmee komt helderder tot uitdrukking dat – naar de strekking van het
wetsvoorstel – elke vaststelling (invoering), wijziging of intrekking
van een voorziening als hier bedoeld de instemming van de ondernemingsraad
behoeft. Artikel I, onderdeel PWaarom leidt het advies van de SER inzake bedrijfsinterne milieuzorg tot
adviesrecht? De SER spreekt immers van een «stimulerende taak»
van de OR (artikel I, onderdeel P, blz. 9), aldus de leden van de VVD-fractie.Waarom voldoet de huidige werkwijze d.m.v. een commissie milieuzaken niet
aan de betrokkenheid van de OR? Waarom dient milieuzorg zowel in artikel 25
als 28 te worden opgenomen? Artikel I, onderdeel RArtikel 33, eerste lid, jo derde lid, verplicht slechts tot instelling
van een centrale ondernemingsraad indien dit bevorderlijk is voor een goede
toepassing van deze wet voor deze ondernemingen. De leden van de D66-fractie
vragen of dit betekent dat in geval van in een concern (groep) verbonden ondernemingen
waarvoor twee of meer ondernemingsraden zijn ingesteld de goede toepassing
van de wet instelling van een centrale ondernemingsraad vergt, en voor het
geval dat in een groep slechts bij een groepsmaatschappij een ondernemingsraad
is ingesteld de moedervennootschap jegens die ondernemingsraad mede als ondernemer
heeft te gelden zodat ook in dat geval – waarin geen sprake kan zijn
van instelling van een centrale ondernemingsraad medezeggenschapsrechten ten
aanzien van besluiten van de moeder kunnen worden uitgeoefend. Artikel I, onderdeel WWat is de noodzaak van de introductie van een nieuwe conflictenregel,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie? Met het CNV (zie commentaar d.d. 20 mei 1996, blz. 6) plaatsen de leden
van de PvdA-fractie kanttekeningen bij het laten vervallen van de vereiste
van tenminste zes overlegvergaderingen per jaar.Mede naar aanleiding van het commentaar van de ACV d.d. 26 april 1996,
blz. 13, stellen de leden van de PvdA-fractie de regering de vraag of de betrokkenheid
van flex-werkers bij medezeggenschap niet in het gedrang komt. De ACV stelt
in dit verband een kaderregeling binnen de WOR voor, hetgeen deze leden op
het eerste gezicht aansprak. Alvorens hierover definitief te oordelen, vernamen
zij graag een reactie van de regering, waarbij deze dan ook ingaat op de suggesties
van de Raad van Centrale Ondernemingsorganisaties in haar commentaar d.d.
10 mei 1996, blz. 11, punt 6.4.De voorzitter van de commissie,De JongDe griffier voor dit verslag,Van Luyk XNoot1Samenstelling: Leden: Doelman-Pel (CDA), Biesheuvel (CDA), Vliegenthart
(PvdA), ondervoorzitter, De Jong (CDA), voorzitter, Scheltema-de Nie (D66),
Van Middelkoop (GPV), Schimmel (D66), Rosenmöller (GroenLinks), Van Zijl
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Van Hoof (VVD), Boogaard
(Groep Nijpels), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Adelmund (PvdA),
Dankers (CDA), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Van der Stoel
(VVD), Van Dijke (RPF), Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Van Blerck-Woerdman
(VVD). Plv. leden: Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Esselink (CDA), Sterk (PvdA),
Terpstra (CDA), Van Rooy (CDA), Van der Vlies (SGP), Fermina (D66), Rabbae
(GroenLinks), Van der Ploeg (PvdA), Wolters (CDA), Dijksma (PvdA), M. M. H.
Kamp (VVD), Nijpels-Hezemans (Groep Nijpels), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Van
Nieuwenhoven (PvdA), Apostolou (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van Boxtel (D66),
vacature CD, J. M. de Vries (VVD), B. M. de Vries (VVD), Leerkes (U55+), Van
Vliet (D66), Hofstra (VVD), Hoogervorst (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24615-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl