Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie; Brief minister met concept-regeringsreactie op Groenboek strafrechtelijke bescherming financiële belangen van de Gemeenschap en instelling Europees aanklager
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22112, nr. 234

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

22112 nr. 234

01-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamConcept-reactie van de Nederlandse regering op het Groenboek
betreffende de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen
van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van justitieInleidende opmerkingen/algemene beoordelingVraag 1 Wat vindt u van de voorgestelde interne structuur
en organisatie van het Europees openbaar ministerie? Moeten de afgevaardigde
Europese officieren van justitie een exclusief Europees mandaat krijgen of
kan dit worden gecumuleerd met een nationaal mandaat?Vraag 2 Voor welke strafbaarstellingen zou de Europese
officier van justitie bevoegd moeten zijn? Zouden de gedefinieerde strafbaarstellingen
in het kader van de Europese Unie moeten worden aangevuld?Vraag 3 Zou de instelling van een Europese officier van
justitie gepaard moeten gaan met de vaststelling van bepaalde aanvullende
gemeenschappelijke regels op het gebied van sancties, aansprakelijkheid, verjaring
of andere? Zo ja, in welke mate?Vraag 4 In welke gevallen en door wie zou de zaak verplicht
moeten worden verwezen naar de Europese officier van justitie?Vraag 5 Zou de Europese officier van justitie moeten worden
geleid door het beginsel van de legaliteit van de vervolging, zoals de Commissie
voorstelt, of door het opportuniteitsbeginsel? In welke uitzonderingen zou
in elk van deze gevallen moeten worden voorzien?Vraag 6 Hoe moeten, met inachtneming van de in dit Groenboek
gedane suggesties, de zaken tussen de Europese officier van justitie en de
nationale vervolgingsinstanties worden verdeeld, met name om gemengde zaken
te kunnen behandelen?Vraag 7 Is de lijst met voor de Europese officier van
justitie beoogde opsporingsmaatregelen voldoende, met name om een einde te
maken aan de versnippering van de Europese strafrechtelijke ruimte? Welk kader
(toepasselijk recht, controle – zie par. 6.4) moet voor dergelijke opsporingsmaatregelen
worden voorzien?Vraag 8 Welke oplossingen moeten worden overwogen om ervoor
te zorgen dat de door de Europese officier van justitie nuttig geachte opsporingshandelingen
daadwerkelijk worden verricht?Vraag 9 Onder welke voorwaarden zou de Europese officier
van justitie een beslissing tot sepot dan wel een beslissing tot het aanhangig
maken van de zaak ter terechtzitting moeten nemen?Vraag 10 Volgens welke criteria moet(en) de lidsta(a)t(en)
kiezen voor het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting? Moet op de
keuze van de Europese officier van justitie terzake toezicht worden uitgeoefend?
Zo ja, door wie?Vraag 11 Vindt u dat het beginsel op grond waarvan in
een lidstaat op rechtmatige wijze verkregen bewijzen door de rechterlijke
instanties in elke andere lidstaat zouden moeten worden toegelaten, wat de
Europese officier van justitie betreft, het obstakel uit de weg kan ruimen
dat wordt gevormd door de verschillen tussen de regels inzake de toelaatbaarheid
van bewijzen?Vraag 12 Wie moet de onder het gezag van de Europese officier
van justitie verrichte opsporingshandelingen toetsen?Vraag 13 Wie moet worden belast met de toetsing van de
akte van het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting?Vraag 14 Denkt u dat de grondrechten van het individu
tijdens de gehele door de Europese officier van justitie gevoerde procedure,
zoals voorgesteld, voldoende worden beschermd? Wordt met name het recht om
niet twee maal voor hetzelfde feit strafrechtelijk te worden vervolgd, naar
behoren gewaarborgd (zie par. 6.2.1)?Vraag 15 Wat zouden de kenmerken moeten zijn van een goede
structurering van de betrekkingen tussen de Europese officier van justitie
en de actoren op het gebied van de samenwerking in strafzaken die in het kader
van de Europese Unie zijn ingesteld?Vraag 16 Welke elementen inzake de relatie tussen het
Bureau en de Europese officier van justitie vindt u relevant in het perspectief
van de door de Commissie te verrichten evaluatie van de status van OLAF?Vraag 17 Hoe zouden de betrekkingen van de Europese officier
van justitie met derde landen, met name de kandidaat lidstaten, moeten zijn
om activiteiten waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap worden
geschaad, krachtiger te bestrijden?Vraag 18 Welke rechtsmiddelen zouden beschikbaar moeten
worden gesteld tegen de door de Europese officier van justitie in de uitoefening
van zijn functie verrichte handelingen?
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22112Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 112Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese Unienr. 234BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 1 mei 2002Op 11 december 2001 heeft de Europese Commissie een Groenboek «betreffende
de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap
en de instelling van een Europees aanklager» gepubliceerd1. In het BNC-fiche van 4 maart 2002 is reeds kort ingegaan op de hoofdlijnen
en belangrijkste aandachtspunten uit dit Groenboek2.De Commissie heeft aangegeven dat tot uiterlijk 1 juni 2002 reacties kunnen
worden ingediend op het Groenboek, meer in het bijzonder op de 18 daarin opgenomen
vragen.Bijgaand bied ik u de concept-regeringsreactie aan, die tot stand is gekomen
na een uitvoerig voorbereidingstraject waarin naast mijn eigen departement
ook het Openbaar Ministerie, de Raad voor de Rechtspraak en diverse andere
departementen (in het bijzonder die departementen onder wie een opsporingsdienst
ressorteert die een rol speelt bij de aanpak van EG-fraude) betrokken zijn
geweest.Ik ben voornemens bijgaande regeringsreactie op het Groenboek uiterlijk
1 juni 2002 aan de Europese Commissie aan te bieden. Ik vertrouw erop u hiermee
voldoende te hebben geïnformeerd.De Minister van Justitie,A. H. Korthals Concept-reactie van de Nederlandse regering op het Groenboek
betreffende de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen
van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van justitieInleidende opmerkingen/algemene beoordelingDe Nederlandse regering beoordeelt het initiatief tot de instelling van
een EG-aanklager voor de bestrijding van gemeenschapsfraude positief, maar
tekent daarbij aan dat de voorstellen op diverse onderdelen nadere uitwerking
verdienen en ook doordenking met betrekking tot de onderlinge samenhang. Voor
een succesvolle aanpak van gemeenschapsfraude is niet alleen de instelling
van een nieuwe functionaris nodig, maar essentieel is dat deze voldoende geëquipeerd
kan functioneren, dat wil zeggen dat hij moet beschikken over een adequaat
rechtsinstrumentarium en voldoende capaciteit voor opsporing, vervolging en
berechting in de lidstaten. Wat het benodigde rechtsinstrumentarium betreft
zou de EG-aanklager in theorie kunnen werken op basis van het nationale recht
in de lidstaten. Gelet op de voorstellen in het Groenboek mag evenwel verwacht
worden dat zich een sterke druk zal ontwikkelen om te komen tot harmonisatie
van (onderdelen van de) regelgeving op het gebied van strafvordering. Gelet
op de ingrijpende consequenties daarvan voor de nationale regelgeving en strafrechtstoepassing
wil de Nederlandse regering in de verdere discussie daarover de vraag betrekken
of een dergelijke forse ingreep gerechtvaardigd is, te meer daar het bij EG-fraude
gaat om een relatief beperkt deel van de totale grensoverschrijdende criminaliteit.
Wat de benodigde capaciteit betreft: de EG aanklager moet kunnen beschikken
over reële opsporingscapaciteit, die in de lidstaten aanwezig is of moet
worden gecreëerd. Bovendien moet worden gewaarborgd dat in de zaken waarin
door de EG-aanklager vervolging wordt ingesteld, berechting binnen een redelijke
termijn kan volgen. Zoals de Commissie aangeeft is bekend dat in alle lidstaten
in belangrijke mate aan het handhavingstekort wordt bijgedragen door gebrek
aan noodzakelijke capaciteit en vaak ook aan voldoende specifieke financiële
expertise bij de opsporing en vervolging, en lange doorlooptijden bij de berechting.
Het voorstel dat de EG-aanklager een min of meer dwingend beroep kan doen
op de beschikbare capaciteit in de lidstaten leidt ertoe dat concurrentie
ontstaat met de nationale prioriteiten, waardoor niet verzekerd is dat de
gewenste resultaten worden behaald. Het Groenboek besteedt ten onrechte geen
aandacht aan het capaciteitsvraagstuk en aan de wijze waarop de in de lidstaten
benodigde extra capaciteit voor opsporing, vervolging en berechting zou moeten
worden. Dit punt moet naar het oordeel van de Nederlandse regering nader door
de Commissie worden uitgewerkt en in de verdere discussie worden betrokken.
Daarbij gaat de Nederlandse regering uit van het uitgangspunt dat nationale
capaciteit nationaal gefinancierd moet worden.De Nederlandse regering merkt op dat de voorstellen van de Commissie geen
voorziening bevatten voor het afleggen van verantwoording van de EG-aanklager
over diens optreden voorzover dat niet rechtstreeks in het kader van een vervolging
aan de nationale rechter wordt voorgelegd. De Nederlandse regering acht een
dergelijke voorziening essentieel.Voor het goed functioneren van de EG-aanklager is het naar de mening van
de Nederlandse regering noodzakelijk dat deze jaarlijks mededeling doet van
de wijze waarop hij van plan is gebruik te maken van zijn bevoegdheden en
de besteding van het budget dat hij daarvoor nodig heeft. Het jaarplan bevat
ook de afspraken die met de lidstaten zijn gemaakt. Na ommekomst van dat jaar
rapporteert de EG-aanklager over de wijze van uitvoering van het plan aan
de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement. Op deze
wijze wordt enigermate tegemoet gekomen aan de noodzaak tot het uitoefenen
van democratische controle (krachtens het budgetrecht) via het Europees Parlement
op de uitoefening van bevoegdheden van de EG-aanklager die direct ingrijpen
in de rechten en vrijheden van de Europese burger.De Nederlandse regering meent dat voor de oprichting van de EG-aanklager
de weg via aanpassing van artikel 280 bis EG-verdrag begaanbaar is, doch op
termijn is denkbaar dat deze als een volwaardige instelling van de EG wordt
gepositioneerd, zij het met een beperkte taakopdracht. Voordeel daarvan zou
zijn dat dan ook de verhouding tussen de EG-aanklager en de andere instellingen
helder en volledig geregeld kan worden, hetgeen ook ten goede zou komen aan
de democratische controle op de EG-aanklager.De Nederlandse regering is een voorstander van de toekenning van bevoegdheden
aan de EG-aanklager op het terrein van de gemeenschapsfraude, waarover de
Lidstaten reeds eerder in de desbetreffende Overeenkomsten, Verdragen en Protocollen
overeenstemming hebben bereikt. Het is gewenst dat de vervolging van zaken
zich daarop concentreert en dat geen problemen ontstaan met zogenaamde «gemengde
zaken» waarin samenloop met andere, «niet EG-delicten» aanwezig
is. Dergelijke «niet-EG delicten» dienen op nationaal niveau vervolgd
te worden. Voor een verdeling van bevoegdheden kan naar de mening van de Nederlandse
regering goed worden aangesloten bij de inmiddels totstandgekomen EU-verdragen
inzake de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen. Ter
uitvoering van die Verdragen zijn de lidstaten verplicht met elkaar overeengekomen
omschrijvingen van fraude, corruptie en witwassen strafbaar te stellen, voor
zover door het plegen van die feiten de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen worden of kunnen worden geschaad. Deze voorwaarde van benadeling
van de EG-begroting kan fungeren als een heldere afbakening van de bevoegdheid
van de EG-aanklager. Dit zou erop neerkomen dat het werkterrein van de EG-aanklager
begrensd wordt tot de strafbare feiten die uitvoering geven aan de eerdergenoemde
Verdragen (het gaat dan om de valsheids-, omkopings-, en witwasdelicten in
het Wetboek van Strafrecht), indien door deze misdrijven schade is toegebracht
aan de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen. Het zou daarbij
overigens niet moeten gaan om een exclusief werkterrein van de EG-aanklager;
ook de nationale vervolgingsautoriteit dient bevoegd te blijven, ware het
dat deze niet optreedt zolang de zaak bij de EG-aanklager in behandeling is.
Nadere uitwerking van de ne-bis-in-idem-regel is in dit verband noodzakelijk.De Nederlandse regering meent dat de positie van de rechter van vrijheden
nog nadere opheldering en uitwerking verdient. In het bijzonder gaat het daarbij
om de aard van de toetsing die hij moet uitvoeren (nationaal recht en/of nieuw
Europees recht), het tegengaan van forum-shopping (het adiëren van rechters
in landen waar de minste vereisten gelden) en de verhouding tot het concept
van de wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken in de lidstaten.
Ook de verhouding tot de rechterlijke organisatie in de lidstaten behoeft
nadere uitwerking.Van belang is voorts dat de bescherming van de financiële belangen
van de EG langs verschillende wegen plaatsvindt: een effectieve handhavingstrategie
dient te bestaan uit een evenwichtige mix van preventieve maatregelen, maatregelen
in de sfeer van toezicht en controle en repressie. In het tweede verslag van
het Comité van onafhankelijk deskundigen over de hervorming van de
Commissie van 10 september 1999 werd ook reeds voor een dergelijke benadering
gepleit. De Nederlandse regering onderschrijft deze benadering ten volle. Fraudebestendige regelgeving en het uitoefenen van adequaat en effectief
toezicht op naleving en handhaving van EG-regelgeving door lidstaten zijn
van groot belang. De Nederlandse regering onderschrijft de voorstellen die
de Commissie hieromtrent reeds deed in haar mededeling betreffende een algemene,
strategische aanpak van de fraudebestrijding en het actieplan fraudebestrijding
2001–20031. Voorts is van belang dat administratieve
sancties in veel gevallen effectief kunnen zijn: strafrechtelijk optreden
moet worden gezien als een ultimum remedium. Bovendien is van belang dat goede
afstemming plaatsvindt tussen het administratief/bestuurlijke traject en het
strafrechtelijke traject, onder andere om te voorkomen dat administratiefrechtelijke
terugvordering wordt bemoeilijkt. Het Groenboek heeft uitsluitend betrekking
op de laatste schakel in de handhavingsketen, de strafrechtelijke aanpak.
De Nederlandse regering benadrukt de relatief beperkte rol die het strafrecht
bij de bestrijding van EU-fraude als ultimum remedium kan spelen. In dit licht
is de Nederlandse regering er niet van overtuigd dat de instelling van een
EG-aanklager zonder meer op korte termijn zal leiden tot het substantieel
terugdringen van EG-fraude, intensivering van de bestrijding van de grensoverschrijdende,
georganiseerde criminaliteit in het algemeen en het wegvallen van fricties
die zich in de praktijk voordoen bij de internationale strafrechtelijke samenwerking.De achterliggende gedachte achter de voorstellen -een meer doeltreffende
opsporing, vervolging en berechting van plegers van fraude en andere misdrijven
tegen de financiële belangen van de EG- wordt door de Nederlandse regering
onderschreven. Een krachtige en effectieve bestrijding van criminaliteit ten
nadele van de EU-begroting heeft voor Nederland prioriteit. Op dat punt valt
in de lidstaten nog het nodige te verbeteren. Bij dit alles is ook de beeldvorming
van de burgers in de EU van belang: op Europees niveau moeten de nodige maatregelen
worden getroffen om fraude met Europese gelden daadkrachtig aan te pakken.
De EG-aanklager kan daaraan een goede bijdrage leveren, doch dient daarvoor
wel voldoende te worden uitgerust en te worden voorzien van een duidelijke
en specifieke taakopdracht, over de uitvoering waarvan verantwoording wordt
afgelegd. Alles overziend meent de Nederlandse regering dat de voorstellen
in het Groenboek de gedachtevorming over versterking van de strafrechtelijke
bescherming van de financiële belangen van de EG weer een stuk verder
brengen. De Nederlandse regering wil een constructieve bijdrage leveren aan
die discussie, en vanuit die houding worden de voorstellen hierna becommentarieerd
aan de hand van de achttien vragen die de Commissie heeft geformuleerd. Op
sommige punten worden daarbij nadere suggesties gedaan of alternatieve mogelijkheden
voorgesteld.Vraag 1 Wat vindt u van de voorgestelde interne structuur
en organisatie van het Europees openbaar ministerie? Moeten de afgevaardigde
Europese officieren van justitie een exclusief Europees mandaat krijgen of
kan dit worden gecumuleerd met een nationaal mandaat?Wat de organisatievorm betreft vindt de Nederlandse regering het voorgestelde
gedecentraliseerde model met afgevaardigde Europese officieren van justitie
in de lidstaten een logische keuze. Aandachtspunt is wel dat de relatie tot
de nationale vervolgingsautoriteiten helder geregeld moet worden. Uitgangspunt
van de Commissie is dat de afgevaardigde Europese officieren van justitie
hiërarchisch niet onder de nationale vervolgingsautoriteiten vallen,
maar direct onder de EG-aanklager. Om te kunnen functioneren in de nationale
setting dienen de afgevaardigde officieren echter wel leiding te kunnen geven
aan opsporingsonderzoeken, en zaken te kunnen aanbrengen bij de nationale
rechter. Daartoe moeten ze deel uitmaken van de nationale vervolgingsautoriteiten.
Voor de spanning tussen deze twee uitgangspunten (wel onderdeel
van de nationale vervolgingsautoriteiten, maar geen hiërarchische relatie)
zal een oplossing gezocht moeten worden; waarschijnlijk zal dit aanpassing
van nationale regelgeving vergen.Wat het mandaat betreft wordt het volgende opgemerkt. Om te waarborgen
dat de afgevaardigde Europese officieren van justitie in de lidstaten zich
volledig kunnen concentreren op hun taak, namelijk de vervolging van misdrijven
tegen de financiële belangen van de EG, verdient een «exclusief
mandaat» de voorkeur. Een combinatie met andere, nationale taken zou
daaraan afbreuk doen. Het toekennen van een exclusief mandaat vereist wel
dat een helder onderscheid gemaakt kan worden tussen «EG-zaken»
als bedoeld in de daarop betrekking hebbende Verdragen (zie vraag 2) en «niet
EG-zaken». Omdat veelal vervolgd wordt op grond van nationale strafbepalingen
die ruimer zijn dan alleen EG-fraude (in Nederland bijvoorbeeld «valsheid
in geschrifte») valt een dergelijk onderscheid op het niveau van de
regelgeving moeilijk te maken. De oplossing moet daarom gevonden worden in
het maken van praktisch werkbare criteria en heldere afspraken tussen de EG-aanklager
en de nationale vervolgingsautoriteiten. Deze vraag moet in samenhang worden
bezien met de vragen 2 (gedefinieerde strafbaarstellingen), 4 (aangifte en
doorverwijzing) en 6 (gemengde zaken). Daarin wordt nader ingegaan op de volgende
punten:– Aan de hand van welke criteria kan worden bepaald of de EG-aanklager
of nationale vervolgingsautoriteiten bevoegd zijn (vraag 2)?– Bij wie moet aangifte worden gedaan (vraag 4) en– Welke procedure moet worden gevolgd in geval van twijfel, zoals
bijvoorbeeld bij gemengde zaken (vraag 6).Vraag 2 Voor welke strafbaarstellingen zou de Europese
officier van justitie bevoegd moeten zijn? Zouden de gedefinieerde strafbaarstellingen
in het kader van de Europese Unie moeten worden aangevuld?De bevoegdheid van de EG-aanklager zal vooralsnog uitsluitend betrekking
moeten hebben op de gedragingen die zijn opgenomen in de Fraude Overeenkomst
van 1995 en de bijbehorende protocollen, alsmede in het Corruptieverdrag,
voorzover de financiële belangen van de Gemeenschap daarbij in het geding
zijn. De instelling van een Europees officier van justitie zoals voorgesteld
is immers bedoeld om de strafrechtelijke bescherming van de financiële
belangen van de EG te versterken, en genoemde gedragingen vormen daarvoor
de kern. Van een aanvulling met andere strafbare feiten is de Nederlandse
regering voorshands geen voorstander.Belangrijk aandachtspunt is dat een heel duidelijke afbakening gemaakt
moet worden tussen de bevoegdheid van de EG-aanklager en de nationale vervolgingsautoriteiten,
om het risico van jurisdictieconflicten te voorkomen. De lidstaten hebben
immers de misdrijven tegen de financiële belangen van de EG als hiervoor
bedoeld veelal in algemene zin opgenomen in hun nationale wetgeving. Dat betekent
dat thans de nationale vervolgingsautoriteiten bevoegd zijn tot het instellen
van strafvervolging voor deze misdrijven. Het is dus zaak om (a) de bevoegdheid
van de EG-aanklager helder te begrenzen en (b) positieve jurisdictieconflicten
tussen de EG-aanklager en de nationale vervolgingsautoriteiten bij voorbaat
te voorkomen. Een mogelijkheid voor de vaststelling van de bevoegdheid als
bedoeld onder (a) is het hanteren van de volgende criteria: – « indien door het misdrijf als omschreven in de artikelen
(...) van het nationale wetboek van strafrecht schade is toegebracht aan de
financiële belangen van de Europese Gemeenschappen of financiële
middelen zijn onttrokken aan de begroting van de Europese Gemeenschappen,
óf– «indien het misdrijf als omschreven in de artikelen (...)
van het nationale wetboek van strafrecht, is gevolgd, vergezeld of voorafgegaan
door een verstrekking of invordering door of vanwege de Europese Gemeenschappen
en gepleegd om deze verstrekking of invordering voor te bereiden of gemakkelijk
te maken dan wel het bezit van het wederrechtelijk verkregene te verzekeren».Wat de bevoegdheidsverdeling betreft kan voorts worden gedacht aan het
hanteren van een drempel, uitgedrukt in termen van financieel nadeel of omvang
van het geschatte schadebedrag. In het Groenboek wordt deze optie besproken
onder de noemer «verdeling van zaken tussen de EG-aanklager en de nationale
vervolgingsautoriteiten», maar hij lijkt meer op zijn plaats bij het
vaststellen van de bevoegdheid.Wat de afbakening van de bevoegdheid ten opzichte van de nationale vervolgingsinstantie
betreft, als hierboven bedoeld onder (b), lijkt het zinvol in de wetgeving
aan te geven dat indien aan de criteria onder (a) is voldaan, de EG-aanklager
bevoegd is, met daaraan gekoppeld een voorrangsregel. Deze voorrangsregel
biedt het voordeel dat de nationale vervolgingsautoriteit ook bevoegd is,
maar niet optreedt zolang de zaak bij de EG-aanklager in behandeling is. Een
en nader vergt wel nadere uitwerking van het «ne bis in idem»beginsel
(zie vraag 14). Een exclusieve bevoegdheid voor de EG-aanklager lijkt wellicht
aantrekkelijker, maar bergt het risico in zich van een negatief jurisdictieconflict.Vraag 3 Zou de instelling van een Europese officier van
justitie gepaard moeten gaan met de vaststelling van bepaalde aanvullende
gemeenschappelijke regels op het gebied van sancties, aansprakelijkheid, verjaring
of andere? Zo ja, in welke mate?Verdergaande gemeenschappelijke regels op het gebied van sancties acht
de Nederlandse regering niet nodig. Een dergelijke harmonisatie van sancties
gaat er immers aan voorbij dat de misdrijven waar het hier om gaat in de strafwetgeving
van de diverse lidstaten in meer algemene zin reeds strafbaar zijn gesteld,
en dus ook reeds zijn voorzien van een strafbedreiging. De nationale delictsomschrijvingen,
zoals in Nederland bijvoorbeeld valsheid in geschrifte, omvatten niet alleen
EG-fraude, maar ook andere (nationale) vormen van fraude. Een zelfstandige
harmonisatie van de strafmaat voor die gedragingen die aangemerkt kunnen worden
als misdrijf tegen de financiële belangen van de EG, zou afbreuk doen
aan het in artikel 280 EG Verdrag neergelegde uitgangspunt dat de lidstaten
ter bestrijding van fraude waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap
worden geschaad, dezelfde maatregelen dienen te treffen als ter bestrijding
van «nationale» fraude. Weliswaar is die regel geschreven met
het oog op het bevorderen van het optreden tegen EG-fraude, maar de pariteitsgedachte
doet ook omgekeerd opgeld.Ten overvloede zij voorts opgemerkt dat er naar het oordeel van de Nederlandse
regering, ook in geval van verdere harmonisatie, geen ruimte is voor de invoering
van minimumstraffen. Berechting vindt immers plaats in de nationale context,
door de nationale rechter.Tegen de gedachte om de mogelijkheid van bijkomende straffen te bezien,
heeft de Nederlandse regering voorshands geen bezwaar, zij het dat deze gedachte
nadere verduidelijking behoeft. Als suggestie wordt nog het volgende meegegeven. Indien het volgens de
nationale rechtsstelsels van de lidstaten is toegestaan aan de officier van
justitie om aan te geven welke straf naar zijn oordeel passend zou zijn, kan
met het oog op een meer gelijk optreden van de afgevaardigd Europese officieren
van justitie nuttig zijn op EU-niveau richtlijnen voor strafvordering op te
stellen voor de vervolging van misdrijven tegen de financiële belangen
van de EG. Dat zou de transparantie van het strafvorderingsbeleid en daarmee
van het optreden van de leden van het Europees openbaar ministerie ten goede
komen.Wat de aansprakelijkheid van rechtspersonen betreft gaan de Fraude Overeenkomst
uit 1995 en de bijbehorende protocollen er alle van uit dat de lidstaten in
hun nationale wetgeving zorg dragen voor een regeling daaromtrent. De terughoudendheid
die in het Groenboek op dit punt wordt betracht is daarom opvallend. De Nederlandse
regering is er voorstander van dat nu, ruim zeven jaar na de totstandkoming
van de Fraude Overeenkomst, een stap verder wordt gezet, en dat strafrechtelijke
aansprakelijkheid van rechtspersonen wordt nagestreefd.Het nader bezien van verjaringstermijnen voor de diverse misdrijven tegen
de financiële belangen van de EG vindt de Nederlandse regering een goede
zaak. De in de lidstaten geldende verjaringstermijnen, in hun algemeenheid,
lopen immers sterk uiteen. Maar de in het Groenboek geventileerde gedachte
dat er een identieke verjaringstermijn voor alle delicten zou moeten zijn,
is niet goed navolgbaar. Het ligt meer voor de hand een langere verjaringstermijn
te hanteren, naarmate sprake is van een ernstiger misdrijf (hetgeen doorgaans
tot uitdrukking zal komen in de strafmaat). Het pleidooi om bij EG-fraudezaken
per definitie een lange verjaringstermijn te hanteren in verband met de complexiteit
van de zaken is niet onlogisch, maar behoeft duidelijk verdere uitwerking.
Het zal van de uiteindelijk vastgestelde duur van de verjaringstermijn(en)
afhangen of het noodzakelijk is ook de stuitinggronden en dergelijke te harmoniseren.
Immers, hoe langer de verjaringstermijnen worden, hoe minder relevant de stuitinggronden
worden.Tot slot nog twee opmerkingen in dit verband.Afhankelijk van het te kiezen beginsel voor de strafvervolging (opportuniteit
of legaliteit, zie vraag 5) zal moeten worden nagegaan of, en zo ja welke
rechtsmiddelen dienen open te staan tegen beslissingen van de EG-aanklager
om een vervolging te staken. Daarbij kan mogelijk worden volstaan met een
verwijzing naar het nationale recht van de lidstaten.Tevens zal te zijner tijd moeten worden bezien op welke wijze de afgevaardigde
Europese officieren van Justitie in de lidstaten bijstand, uitlevering of
rechtshulp kunnen verzoeken aan derde staten. Een mogelijkheid zou zijn dat
de lidstaten de afgevaardigd Europees officier van justitie die op hun grondgebied
is gevestigd, aanwijzen als justitiële autoriteit in de zin van de relevante
bilaterale of multilaterale verdragen op het terrein van de strafrechtelijke
samenwerking, waarbij ze partij zijn.Vraag 4 In welke gevallen en door wie zou de zaak verplicht
moeten worden verwezen naar de Europese officier van justitie?Naar Nederlands recht (artikel 162 wetboek van strafvordering) bestaat
er een aangifteplicht voor openbare colleges en ambtenaren voor strafbare
feiten die zij in hun functie tegen kunnen komen. Het betreft ambtsmisdrijven,
misbruik van ambt (corruptie) en het misbruik van regelingen met de uitvoering
waarvan zij zijn belast dan wel waarop zij toezicht moeten houden. De misdrijven
waarvoor de Europees aanklager bevoegd wordt (zie vraag 2) zijn
species van de in de Nederlandse wetgeving opgenomen algemene delicten: een
aangifteplicht voor die delicten zal dus van meet af aan bestaan. De Nederlandse
regering kan zich derhalve vinden in de in het Groenboek bepleite verplichting
tot het doen van aangifte voor nationale (en communautaire) autoriteiten.De vervolgvraag is bij wie in eerste instantie aangifte moet worden gedaan.
De Nederlandse regering is er geen voorstander van dat aangiften direct, zonder
tussenkomst van de nationale vervolgingsautoriteiten, bij de EG-aanklager
worden gedaan. Om te beginnen zal lang niet altijd direct duidelijk zijn of
er sprake is van een delict waarvoor de EG-aanklager bevoegd is. Dat zullen
de nationale vervolgingsautoriteiten eerst moeten vaststellen. Bovendien is
van belang dat de nationale vervolgingsautoriteiten zicht houden op aard en
omvang van de op het nationale grondgebied geconstateerde misdrijven, ook
als deze uiteindelijk door de EG-aanklager zullen worden vervolgd. Daarom
is de Nederlandse regering er voorstander van dat aangiften van vermeende
misdrijven tegen de financiële belangen van de EG in eerste instantie
bij de nationale vervolgingsautoriteiten worden gedaan. Indien de nationale
vervolgingsautoriteiten vaststellen dat sprake is van een misdrijf waarvoor
de EG-aanklager bevoegd is, verwijzen zij de zaak naar hem door. Probleem
daarbij is dat in de praktijk veelal geen waterdicht onderscheid gemaakt zal
kunnen worden tussen «EG-fraude» en «niet EG-fraude zaken».
Vaak zal sprake zijn van «gemengde zaken» (zie ook vraag 6). Voor
die gevallen moet een overlegstructuur in het leven worden geroepen tussen
de afgevaardigde EG-aanklager in de lidstaat en een vaste vertegenwoordiger
van de nationale vervolgingsautoriteiten. In dat overleg moet worden bepaald
wie de zaak zal vervolgen. Tot slot zij opgemerkt dat de Europese aanklager
ook zelfstandig de bevoegdheid heeft om vervolging in te stellen naar «EG-delicten»,
zonder dat aangifte is gedaan (behalve in het geval van klachtdelicten, die
zonder aangifte niet vervolgd kunnen worden).Vraag 5 Zou de Europese officier van justitie moeten worden
geleid door het beginsel van de legaliteit van de vervolging, zoals de Commissie
voorstelt, of door het opportuniteitsbeginsel? In welke uitzonderingen zou
in elk van deze gevallen moeten worden voorzien?In Nederland hanteren de nationale vervolgingsautoriteiten het opportuniteitsbeginsel.
Dit opportuniteitsbeginsel is zodanig ingericht dat de discretionaire bevoegdheid
van het Openbaar Ministerie langs verschillende wegen toetsbaar is. Het Openbaar
Ministerie in Nederland heeft de mogelijkheid om binnen bepaalde marges te
beslissen of strafvervolging wordt ingesteld, dan wel of de zaak op andere
wijze wordt afgedaan, bijvoorbeeld door middel van een transactie. Ook kan
onder bepaalde omstandigheden worden afgezien van strafvervolging (sepot).
Voor de vervolging van verschillende typen delicten bestaan richtlijnen, die
door het Openbaar Ministerie worden vastgesteld na instemming van de minister
van Justitie. Deze richtlijnen zijn openbaar en geven zowel de rechter als
de burger inzicht in de criteria die worden gehanteerd bij de vervolgingsbeslissingen
van het Openbaar Ministerie. Tegen een beslissing van het Openbaar Ministerie
om geen vervolging in te stellen kan een belanghebbende bezwaar maken bij
de rechter, die in voorkomende gevallen alsnog een opdracht kan geven tot
het instellen van strafvervolging. De minister van Justitie is politiek verantwoordelijk
voor het optreden van het Openbaar Ministerie en kan daarover door het parlement
ter verantwoording worden geroepen. Ten slotte heeft de minister van Justitie
een zogenaamde «aanwijzingsbevoegdheid», die inhoudt dat hij het
Openbaar Ministerie (algemene of bijzondere) aanwijzingen kan geven.
Die bevoegdheid strekt zich ook uit tot individuele zaken. Om democratische
controle te waarborgen is de minister van Justitie verplicht van elke aanwijzing
in een individuele zaak melding te doen aan het parlement. In de praktijk
wordt slechts bij hoge uitzondering gebruik gemaakt van die bevoegdheid. Het
voorgaande laat zien dat het in Nederland gehanteerde opportuniteitsbeginsel
zodanig is vormgegeven dat een fijnmazig en uitgebalanceerd systeem van checks
and balances bestaat. Op nationaal niveau hecht de Nederlandse regering zeer
aan handhaving van dit opportuniteitsbeginsel.De Nederlandse regering realiseert zich dat een opportuniteitsbeginsel
als bovenomschreven, met een vergelijkbaar niveau van democratisch en rechterlijk
toezicht en alle daaraan verbonden chekcs and balances, gemakkelijker te realiseren
is op het niveau van een individuele lidstaat dan op het niveau van de EU.
Daarom kan de Nederlandse regering voor het beperkte en afgescheiden rechtsgebied
waarvoor de EG-aanklager bevoegd is instemmen met een keuze voor het legaliteitsbeginsel.
De daaraan verbonden verplichting om in alle gevallen strafvervolging in te
stellen, versterkt de rechterlijke controle op de EG-aanklager, aangezien
de rechter in alle gevallen (behoudens sepot) in de gelegenheid zal zijn zich
een oordeel te vormen over het handelen van de EG-aanklager.Een belangrijk aspect is welke uitzonderingen mogelijk moeten zijn op
het legaliteitsbeginsel. Het valt op dat het Groenboek wel erg ruime uitzonderingsmogelijkheden
op het legaliteitsbeginsel voorstelt. In deze uitwerking van het legaliteitsbeginsel
lijkt er nog maar weinig verschil met een systeem van opportuniteit. Indien
wordt gekozen voor een systeem van legaliteit, dient dat vergezeld te gaan
van een beperkte, limitatieve lijst met uitzonderingen. Gedacht kan worden
aan de volgende vervolgingsuitsluitingsgronden:– Betrokkene is (naar achteraf blijkt) ten onrechte als verdachte
aangemerkt. Dit kan aan de orde zijn bij de vervolging van een rechtspersoon
of een natuurlijk persoon terzake van een feit. Indien gekozen wordt voor
vervolging van de één, dan kan de ander ten onrechte als verdachte
zijn aangemerkt;– Indien sprake is van onvoldoende of onrechtmatig verkregen bewijs,
waardoor reeds op voorhand zonder twijfel kan worden geconstateerd dat het
voortzetten van strafvervolging niet zal kunnen leiden tot een succesvolle
berechting;– Indien bij voorbaat reeds kan worden vastgesteld dat op grond
van formele gronden het instellen van strafvervolging kansloos is. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn indien sprake is van verjaring, het overlijden
van de verdachte, of overschrijding van de redelijke termijn van artikel 6
EVRM;– Het feit is niet strafbaar: deze situatie kan zich voordoen indien
vóór het aanbrengen van de zaak ter terechtzitting wordt vastgesteld
dat het feit niet onder een wettelijke strafbepaling valt;– Duidelijk is dat de dader niet strafbaar is, omdat sprake is van
psychische overmacht of dat deze lijdt aan een ernstige geestelijke stoornisDe Nederlandse regering is voorstander van scherp en duidelijk omschreven
categorieën van zaken waarin van vervolging mag worden afgezien. Het
eventueel hanteren van een financiële drempel, uitgedrukt in termen van
financieel nadeel of omvang van het geschatte schadebedrag hoort naar de mening
van de Nederlandse regering thuis bij de bevoegdheidsbepaling (zie vraag 2),
en niet bij de uitzonderingen op het legaliteitsbeginsel. Vraag 6 Hoe moeten, met inachtneming van de in dit Groenboek
gedane suggesties, de zaken tussen de Europese officier van justitie en de
nationale vervolgingsinstanties worden verdeeld, met name om gemengde zaken
te kunnen behandelen?Zoals reeds opgemerkt bij de beantwoording van vraag 2 is de Nederlandse
regering er voorstander van dat de EG-aanklager vooralsnog uitsluitend bevoegd
is voor de vervolging van misdrijven, gericht tegen de financiële belangen
van de EG zoals daar omschreven. De nationale vervolgingsautoriteiten zijn
derhalve bevoegd voor de vervolging van alle overige delicten. Indien sprake
is van samenloop, zal een reguliere overlegstructuur tussen de EG-aanklager
en een vaste vertegenwoordiger van de nationale vervolgingsautoriteiten uitkomst
moeten bieden (zie ook het antwoord op vraag 4).Wat de problematiek van de gemengde zaken betreft is de analyse in het
Groenboek onvolledig. Er wordt bijvoorbeeld geen aandacht besteed aan de situatie
waarin een criminele organisatie niet alleen fraudeert met EG-middelen, maar
tevens actief is in de drugshandel: dan is sprake van een «gemengde
zaak». Bij de voorbeelden die het Groenboek geeft (a en b op pagina
57) gaat het om een heel ander probleem, namelijk dat onvoldoende helder is
gemaakt welke delicten precies tot de competentie van de EG-aanklager behoren
en welke niet. De oplossing daarvoor moet worden gezocht in het verscherpen
van dat onderscheid (zie ook het antwoord op vraag 4).In de praktijk doet zich voorts vaak de situatie voor dat bij EG-fraude
niet alleen communautaire middelen maar ook nationale gelden in het geding
zijn. Zo is BTW-fraude altijd primair nationale fraude, die tevens consequenties
heeft voor de omvang van de aan de Gemeenschap af te dragen middelen op BTW-grondslag.
Aan de uitgavenkant wordt gewezen op de structuurfondsen, waarbij vrijwel
altijd sprake is van nationale cofinanciering (vaak 50%). Aan deze problematiek
besteedt het Groenboek geen aandacht.Vraag 7 Is de lijst met voor de Europese officier van
justitie beoogde opsporingsmaatregelen voldoende, met name om een einde te
maken aan de versnippering van de Europese strafrechtelijke ruimte? Welk kader
(toepasselijk recht, controle – zie par. 6.4) moet voor dergelijke opsporingsmaatregelen
worden voorzien?Hier wreekt zich het hybride karakter van de voorstellen in het Groenboek,
vooral omdat een aantal zaken door elkaar wordt gehaald. Voorstellen om de
strafrechtelijke aanpak van misdrijven tegen de financiële belangen van
de Gemeenschap te versterken worden verbonden met gedachten die erop zijn
gericht de veronderstelde versnippering van de strafrechtelijke Europese ruimte
tegen te gaan. De voorstellen vertonen soms een overlapping, maar lijken elkaar
soms ook juist tegen te spreken, bijvoorbeeld waar het gaat om de gelijktijdige
introductie van een rechter van vrijheden én wederzijdse erkenning
van bewijs. Het gaat hier om een aantal fundamentele vraagstukken, die bepaald
vragen om een zorgvuldiger en preciezer uitwerking dan in het Groenboek is
gebeurd.Indien gekozen wordt voor wederzijdse erkenning van bewijs, impliceert
dit dat een beslissing van een nationale rechterlijke autoriteit uit één
lidstaat (gebaseerd op het nationale recht in die lidstaat) in andere lidstaten
ten uitvoer wordt gelegd zonder nadere toetsing aan het eigen nationale recht
van de lidstaten waar de maatregelen ten uitvoer worden gelegd. Het gaat hier
dus om een vorm van samenwerking waarbij bestaande verschillen
tussen bepalingen van strafprocesrecht (die betrekking hebben op bewijs, dwangmiddelen
etc.) in de lidstaten als het ware worden «genegeerd». Om goed
te kunnen beoordelen wat de implicaties van de toepassing van wederzijdse
erkenning als hier bedoeld zijn, verdient het aanbeveling dat de Commissie
inzichtelijk maakt welke de bestaande verschillen in nationale regelgeving
op het gebied van strafprocesrecht zijn.De rechter voor de vrijheden, zoals bepleit in het Groenboek, zou echter
moeten werken op basis van geharmoniseerde regels van strafvordering. Niet
valt in te zien welke noodzaak er dan nog bestaat voor wederzijdse erkenning.
De rechter voor vrijheden zoals beschreven is in zijn algemeenheid een merkwaardige
constructie. Hij functioneert op nationaal niveau ten behoeve van de afgevaardigde
EG-aanklager, maar maakt eigenlijk geen deel uit van de nationale rechterlijke
macht. Bovendien gaat hij regels toepassen die zullen afwijken van de in puur
nationale strafzaken toepasselijke strafvorderlijke regels. Maar uiteindelijk
zal ook zijn optreden voorwerp van toetsing zijn door de nationale zittingsrechter.
Uit de voorstellen blijkt evenwel niet welk recht de zittingsrechter daarbij
moet toepassen.Ook valt niet in te zien waarom de rechter van vrijheden in de lidstaat
waar het onderzoek start beslissingen neemt die ook in andere lidstaten ten
uitvoer moeten worden gelegd. Het zou meer voor de hand liggen indien de EG-aanklager
zich zou wenden tot de rechter van vrijheden in de lidstaat waar de onderzoekshandelingen
moeten worden verricht. Die rechter is immers beter in staat de in het geding
zijnde belangen van onder meer de burgers in die lidstaat af te wegen tegen
het onderzoeksbelang dan een «vreemde» rechter in een andere lidstaat.
Een dergelijke methode wordt ook gehanteerd in de Verenigde Staten bij federale
strafrechtelijke onderzoeken.De Nederlandse regering acht de voorstellen in het Groenboek op dit punt
bepaald onevenwichtig en verwarrend. Er moet veel beter worden uitgewerkt
welke oplossing wordt voorgestaan voor welk probleem, en welke consequenties
daaraan moeten worden verbonden. Nu worden teveel zaken met elkaar vermengd,
waardoor een hybride en onhelder systeem ontstaat. Indien gekozen wordt voor
het principe van wederzijdse erkenning van bewijs (bewijs dat rechtmatig is
verzameld in de ene lidstaat zou ingebracht moeten kunnen worden in een strafrechtelijke
procedure in een andere lidstaat), is in ieder geval van belang dat daarop
een uitzondering mogelijk is, indien het accepteren van het bewijs een fundamentele
inbreuk zou betekenen op de nationale rechtsorde. Voorts dient verzekerd te
zijn dat een toetsing in volle omvang door de nationale rechter mogelijk is.
Welke waarde wordt toegekend aan ingebracht bewijs, blijft uiteindelijk onderworpen
aan het oordeel van de nationale rechter. Daarbij moet ook voorzien worden
in een systeem dat het de nationale rechter mogelijk maakt de rechtmatigheid
van de wijze van bewijsgaring in een andere lidstaat te beoordelen, mocht
de verdachte het bewijs in twijfel trekken.Vraag 8 Welke oplossingen moeten worden overwogen om ervoor
te zorgen dat de door de Europese officier van justitie nuttig geachte opsporingshandelingen
daadwerkelijk worden verricht?Het leidt geen twijfel dat de effectiviteit van het optreden van een EG-aanklager
in belangrijke mate zal worden bepaald door de mate waarin in de lidstaten
de benodigde deskundigheid en capaciteit bij de nationale opsporingsdiensten
beschikbaar is. Dit klemt te meer indien wordt uitgegaan van het beginsel
van legaliteit (zie vraag 5), waarbij in beginsel in alle zaken
(behoudens een beperkt aantal uitzonderingen) die de EG-aanklager ter kennis
komen vervolging moet worden ingesteld.De organisatie van nationale opsporingdiensten, hun werkwijze en hun relatie
tot de nationale vervolgingsautoriteiten verschilt per lidstaat. Het is wellicht
daarom dat het Groenboek voorstelt het aan de lidstaten zelf over te laten
in welke mate opsporingshandelingen in de lidstaten worden uitgevoerd. Die
op het eerste gezicht misschien aantrekkelijke keuze zal in de praktijk echter
tot aanzienlijke problemen kunnen leiden. Zonder duidelijke en concrete afspraken
met de lidstaten over beschikbare opsporingscapaciteit is het risico immers
groot dat in zaken die bij de EG-aanklager zijn aangebracht, in de praktijk
geen opsporings-onderzoek kan worden verricht.De Nederlandse regering is voorstander van maximale duidelijkheid over
en inzicht in het optreden van de EG-aanklager. Daarom bepleit zij dat de
EG-aanklager jaarlijks een actieplan en/of jaarplan opstelt, aan de hand waarvan
hij met de regeringen van de lidstaten afspraken maakt over het beschikbaar
stellen van de benodigde capaciteit voor opsporing, vervolging en berechting.
De thans in de lidstaten bestaande hiërarchische en disciplinaire structuren
van de opsporingsdiensten in de lidstaten zouden daardoor niet of zo weinig
mogelijk geraakt moeten worden. Over de uitvoering van het jaarplan en de
besteding van zijn budget zal de EG-aanklager jaarlijks rapporteren aan de
Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement. Financiering daarvan
zal slechts mogelijk zijn als de bij de vaststelling van de begroting betrokken
instellingen daarmee instemmen.Wat de aansturing van de nationale opsporingsdiensten door de afgevaardigde
Europese aanklager betreft wordt verwezen naar hetgeen hierover in het antwoord
op vraag 1 is opgemerkt.Tot slot wijst de Nederlandse regering erop dat een EG-aanklager zoals
voorgesteld niet zal kunnen functioneren zonder dat in de lidstaten de benodigde
extra capaciteit ten behoeve van opsporing, vervolging en berechting beschikbaar
komt. Het Groenboek besteedt hier ten onrechte geen aandacht aan. De Nederlandse
regering is van mening dat dit punt eerst door de Commissie moet worden uitgewerkt
en daarna in de verdere discussie betrokken moet worden. Daarbij gaat de Nederlandse
regering uit van het uitgangspunt dat nationale capaciteit nationaal gefinancierd
moet worden.Vraag 9 Onder welke voorwaarden zou de Europese officier
van justitie een beslissing tot sepot dan wel een beslissing tot het aanhangig
maken van de zaak ter terechtzitting moeten nemen?Uitgaande van het legaliteitsbeginsel is het uitgangspunt dat in elke
zaak vervolging wordt ingesteld, behoudens een aantal strikt omschreven uitzonderingen
(zie het antwoord op vraag 5). Indien er geen gronden zijn voor sepot, volgt
daar logischerwijze uit dat de EG-aanklager de zaak aanhangig maakt bij de
bevoegde nationale rechter. De Nederlandse regering merkt op dat de voorstellen
van de Commissie geen voorziening bevatten voor het afleggen van verantwoording
door de EG-aanklager over diens optreden voorzover dat niet rechtstreeks in
het kader van een vervolging aan de nationale rechter wordt voorgelegd. Te
denken valt in het bijzonder aan het ontbreken van voldoende activiteiten
of het ontplooien van teveel of onredelijke activiteiten (vergelijk het optreden
van onafhankelijke aanklagers in de USA). In het Groenboek wordt slechts voorzien
in maatregelen voor extreme situaties, namelijk een disfunctioneren van de
EG-aanklager, dat ontslag rechtvaardigt. Afgezien van de kanttekeningen die
bij die procedures kunnen worden geplaatst, gaat deze beperking
eraan voorbij dat er ook een mechanisme dient te zijn dat de instellingen
en de Europese burger in staat stelt de resultaten van het door de EG-aanklager
gevoerde vervolgingsbeleid te meten en, waar nodig, kanttekeningen te plaatsten
bij de daarbij gevraagde inzet van de lidstaten om middelen en menskracht
beschikbaar te stellen. De Nederlandse regering verwijst naar haar hiervoor
genoemde voorstel dat in het antwoord op vraag 5 over de noodzaak van het
kenbaar maken van de beleidsvoornemens en de uitvoering daarvan door de EG-aanklager
is uiteengezet. Wat betreft het instellen van rechtsmiddelen tegen een beslissing
van de Europese aanklager om de vervolging te staken wordt verwezen naar hetgeen
hierover is opgemerkt in het antwoord op vraag 3.Vraag 10 Volgens welke criteria moet(en) de lidsta(a)t(en)
kiezen voor het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting? Moet op de
keuze van de Europese officier van justitie terzake toezicht worden uitgeoefend?
Zo ja, door wie?Het is van belang dat er heldere criteria worden ontwikkeld aan de hand
waarvan kan worden bepaald in welke lidstaat een zaak aanhangig wordt gemaakt.
Zonder dergelijke criteria ontstaat het risico van «forum shopping».
Gedacht kan worden aan de volgende criteria:– De lidstaat waar het strafbare feit is gepleegd– De lidstaat waar de hoofdverdachte zich bevindt– De lidstaat waar het nadeel is geleden– De lidstaat waar het zwaartepunt van het strafrechtelijk onderzoek
zich bevindtHoe helder de geformuleerde criteria ook zijn, in de praktijk zullen zich
toch altijd situaties voordoen waarbij een keuze tussen meer lidstaten mogelijk
is. Een goede oplossing daarvoor is dat een overlegmechanisme tussen de afgevaardigde
Europese officieren van justitie in de lidstaten wordt gecreëerd, zodat
de Europese aanklager na goede afstemming uiteindelijk kan bepalen in welke
lidstaat een zaak zal worden aangebracht. Wellicht kan ook Eurojust daarbij
een rol spelen: dit orgaan is immers belast met de coördinatie van opsporing
en vervolging indien het gaat om grensoverschrijdende vormen van criminaliteit,
inclusief misdrijven tegen de financiële belangen van de EG (zie ook
vraag 15).Het ligt in de rede het toezicht op de keuze van de EG-aanklager neer
te leggen bij de nationale rechter van de lidstaat waar de zaak wordt aangebracht.
Dat vloeit enerzijds voort uit het legaliteitsbeginsel. Vraag is nog of de
rechter die geconfronteerd wordt met evidente forum-shopping niet de mogelijkheid
moet hebben dat hij de zaak verwijst naar zijn in het buitenland bevoegde
collega.Vraag 11 Vindt u dat het beginsel op grond waarvan in
een lidstaat op rechtmatige wijze verkregen bewijzen door de rechterlijke
instanties in elke andere lidstaat zouden moeten worden toegelaten, wat de
Europese officier van justitie betreft, het obstakel uit de weg kan ruimen
dat wordt gevormd door de verschillen tussen de regels inzake de toelaatbaarheid
van bewijzen?Om te beginnen wordt verwezen naar hetgeen hierover al werd opgemerkt
in het antwoord op vraag 7. De mate waarin problemen als geschetst aan de
orde zullen komen dan wel zullen worden opgelost, hangt in belangrijke mate
af van de vraag of de bevoegde rechter (in de figuur van een rechter van vrijheden
dan wel anderszins) het uitoefenen van bevoegdheden al dan niet toetst aan
geharmoniseerde regels van strafvordering. Bij niet geharmoniseerde regels zou een oplossing kunnen zijn dat in elke
lidstaat in het nationale recht een regel wordt opgenomen met de strekking
dat bewijsmiddelen die in de ene lidstaat verkregen zijn – behoudens
een uitzondering voor gevallen die een fundamentele inbreuk op de nationale
rechtsorde zouden betekenen – niet op grond van het nationale recht
als onrechtmatig verkregen kunnen worden aangemerkt.Een stap verder is dat in het nationale recht van de lidstaten een regel
wordt opgenomen, die het Nederlandse nationale recht kent in verband met een
strafvervolging die is overgenomen uit het buitenland, en die luidt: «De
stukken betreffende ambtshandelingen terzake van opsporing en vervolging,
die de autoriteiten van de staat waarvan het verzoek tot strafvervolging is
uitgegaan naar aanleiding van hun verzoek overleggen, hebben de bewijskracht
die toekomt aan stukken betreffende overeenkomstige door Nederlandse ambtenaren
verrichte handelingen, met dien verstande dat hun bewijskracht niet uitgaat
boven die welke zij in de vreemde staat hebben» (artikel 552 gg Wetboek
van Strafvordering).Zoals ook vermeld in het antwoord op vraag 7 laat dit alles laat onverlet
dat het uiteindelijk de nationale rechter is die een oordeel moet geven over
de waardering van het bewijs.Vraag 12 Wie moet de onder het gezag van de Europese officier
van justitie verrichte opsporingshandelingen toetsen?Onder het gezag van de EG-aanklager verrichte opsporingshandelingen dienen
te worden getoetst door de nationale rechter, mogelijk in de figuur van een
rechter voor de vrijheden. Voorts moet een volledige toetsing mogelijk zijn
door de nationale zittingsrechter die de strafzaak behandelt. Indien (de rechtmatigheid
van) het bewijs in twijfel wordt getrokken door de verdachte, dient er een
mechanisme ontwikkeld te worden waarlangs de nationale rechter zich op de
hoogte kan stellen van de bewijsregels in de lidstaat waar het bewijs is verzameld,
en van de wijze waarop het bewijs is verzameld. Indien in elke lidstaat een
rechter voor de vrijheden wordt aangesteld, zou deze voor de zittingsrechter
als aanspreekpunt kunnen fungeren.Vraag 13 Wie moet worden belast met de toetsing van de
akte van het aanhangig maken van de zaak ter terechtzitting?In het Groenboek worden twee opties voorgesteld. In de eerste plaats de
instelling van een Europese preliminaire kamer, in de tweede plaats het bevoegd
maken van een door de lidstaten aan te wijzen nationale rechter. De Nederlandse
regering heeft een voorkeur voor de tweede optie: de nationale rechter van
de lidstaat bij wie de zaak door de EG-aanklager wordt aangebracht.Indien wordt uitgegaan van een strikte toepassing van het legaliteitsbeginsel
(zie vraag 5) behoeft na sluiting van het onderzoek geen discussie te ontstaan
over de vraag of de EG-aanklager al dan niet terecht vervolging heeft ingesteld.
De verdachte die meent dat er onvoldoende aanwijzing van schuld is dan wel
dat er lichtvaardig vervolging is ingesteld, dient dat tijdens het onderzoek
ter terechtzitting aan de orde te stellen. Andere preliminaire verweren als
nietigheid van de dagvaarding of onbevoegdheid van de rechtbank kunnen op
gelijke voet als in de procedure van het bezwaarschrift tegen de dagvaarding
door de raadkamer van de rechtbank worden getoetst. Vraag 14 Denkt u dat de grondrechten van het individu
tijdens de gehele door de Europese officier van justitie gevoerde procedure,
zoals voorgesteld, voldoende worden beschermd? Wordt met name het recht om
niet twee maal voor hetzelfde feit strafrechtelijk te worden vervolgd, naar
behoren gewaarborgd (zie par. 6.2.1)?De voorstellen in het Groenboek houden naar de mening van de Nederlandse
regering onvoldoende rekening met de rechten van het individu. In het Groenboek
wordt ervan uitgegaan dat de situatie zich kan voordoen dat een persoon in
een lidstaat is vervolgd voor een feit ten aanzien waarvan de EG-aanklager
ook bevoegd is. Naar Nederlandse zienswijze zou die situatie zich echter niet
voor kunnen doen, ervan uitgaande dat (a) helder is omschreven voor welke
feiten de EG-aanklager bevoegd is en (b) er een voorrangsregel geldt. Verwezen
wordt naar het antwoord op vraag 2.Voorzover het gaat om een doublure in optreden van de nationale vervolgingsautoriteiten
nadat de afgevaardigde EG-aanklager in dezelfde lidstaat reeds is opgetreden,
zouden de bestaande nationale regels inzake «ne bis in idem» in
die lidstaat een afdoende bescherming tegen een tweede vervolging dienen te
bieden.Wat betreft een mogelijk doublure in optreden van meer afgevaardigde Europese
officieren van justitie in verschillende lidstaten tegelijk zou de bestaande
regeling van de artikelen 54 tot en met 58 van de Uitvoeringsovereenkomst
bij het Akkoord van Schengen afdoende bescherming moeten bieden. Een punt
waarop in het Groenboek terecht de aandacht wordt gevestigd is de zaak die
thans dient bij het Hof, zaak C-187/01 (strafzaak tegen Hüseyin Gözütok).
De uitkomst daarvan zal relevant zijn om te bezien of de bestaande Schengenregels
aanvulling behoeven.Voorts wordt in het Groenboek gesteld dat het feit dat een persoon in
een andere lidstaat terecht moet staan niet ingrijpend is omdat hij immers
een tolk krijgt. Daarmee wordt al te gemakkelijk voorbij gegaan aan het feit
dat het voor een verdachte wel degelijk verschil maakt of hij in zijn eigen
taal en in zijn eigen land terecht staat, nog afgezien van de elementaire
emotionele gevoelens van burgers die in een vreemd land terecht moeten staan.Voorts zij erop gewezen dat, indien onderzoekshandelingen in diverse lidstaten
voornamelijk op basis van wederzijdse erkenning zouden worden uitgevoerd,
het wel degelijk verschil uitmaakt of de verdachte zijn bezwaren tegen dat
optreden in eigen land, of in een vreemd land kenbaar moet maken.Vraag 15 Wat zouden de kenmerken moeten zijn van een goede
structurering van de betrekkingen tussen de Europese officier van justitie
en de actoren op het gebied van de samenwerking in strafzaken die in het kader
van de Europese Unie zijn ingesteld?Uitgangspunt moet in ieder geval zijn dat er geen dingen dubbel worden
gedaan en dat de diverse actoren, ieder vanuit hun eigen taken en verantwoordelijkheden,
over en weer gebruik maken van elkaars diensten. De belangrijkste partners
voor een EG-aanklager zullen zijn: Eurojust, Europol en het Europees Justitieel
Netwerk.De Nederlandse regering is voorstander van een krachtige, coördinerende
rol van Eurojust waar het gaat om het verbeteren van de samenwerking binnen
de Europese Unie bij de opsporing en vervolging van de in artikel 5
van het besluit betreffende de oprichting van Eurojust genoemde strafbare
feiten. Daaronder vallen ook «fraude, corruptie en elk ander strafbaar
feit dat de financiële belangen van de EG schaadt». Een heldere
taakafbakening en goede werkafspraken tussen de EG-aanklager en Eurojust zijn
derhalve van groot belang. Welke concrete samenwerkingsmogelijkheden er zijn,
moet nader worden bekeken. Maar het verdient in ieder geval aanbeveling dat
Eurojust een bijdrage levert aan het versterken van de coördinatie en
de samenwerking bij de aanpak van grensoverschrijdende vormen van misdrijven
tegen de financiële belangen van de EG.Europol, dat sinds 1 januari 2002 ook de bestrijding van de grensoverschrijdende
georganiseerde fraude tot zijn werkterrein heeft, zou in de sfeer van informatieverstrekking
en analyses zonder twijfel interessante gegevens kunnen bieden aan de EG-aanklager.
Onderzocht moet worden onder welke voorwaarden het tot een samenwerking tussen
beide kan komen. Daarbij speelt een rol dat het werkterrein van de EG-aanklager
aanzienlijk beperkter is dan dat van Europol.Het Europees Justitieel Netwerk (EJN) betrekt op dit moment reeds diverse
partners bij zijn werkzaamheden, zoals Europol en OLAF. De producten van het
EJN kunnen ook ter beschikking worden gesteld aan andere partners, zoals een
EG-aanklager, ook al maakt deze formeel geen deel uit van het EJN. Het EJN
staat ten dienste van alle justitiële autoriteiten in de Europese Unie,
en derhalve ook aan een EG-aanklager. Vraag 16 Welke elementen inzake de relatie tussen het
Bureau en de Europese officier van justitie vindt u relevant in het perspectief
van de door de Commissie te verrichten evaluatie van de status van OLAF?OLAF is een orgaan dat administratieve onderzoeksbevoegdheden heeft ten
aanzien van gedragingen die schade toebrengen aan de financiële belangen
van de EG. De instelling van een EG-aanklager vormt geen aanleiding daar verandering
in aan te brengen. Zodra blijkt dat sprake is van strafrechtelijke vergrijpen,
dient OLAF de zaak over te dragen aan de bevoegde justitiële autoriteiten.
Ambtenaren van OLAF hebben daarbij geen andere positie dan ambtenaren in de
lidstaten. Afhankelijk van de vraag op welke wijze de aangifteplicht wordt
ingevuld (zie het antwoord op vraag 4) en afhankelijk van de aard van het
strafbare feit moeten ambtenaren van OLAF hun aangifte doen bij de nationale
vervolgingsautoriteiten in een lidstaat, dan wel bij de EG-aanklager.De Nederlandse regering hecht eraan te benadrukken dat OLAF (en in navolging
daarvan: de EG-aanklager) zich niet alleen moet richten op administratieve
onderzoeken in de lidstaten, maar ook op onderzoeken binnen de instellingen,
organen en diensten van de Gemeenschappen zelf. Indien daar mogelijke strafbare
feiten worden geconstateerd, behoren deze in beginsel ook tot de bevoegdheid
van de EG-aanklager.Vraag 17 Hoe zouden de betrekkingen van de Europese officier
van justitie met derde landen, met name de kandidaat lidstaten, moeten zijn
om activiteiten waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap worden
geschaad, krachtiger te bestrijden?Zeker omdat het om een nieuw instituut gaat dat zijn waarde nog moet bewijzen,
vindt de Nederlandse regering het van belang dat de EG-aanklager zeker de
eerste jaren zijn aandacht primair richt op de aanpak van misdrijven tegen
de financiële belangen van de EG binnen de lidstaten van de Europese
Unie, en -net zo belangrijk- binnen de instellingen en organen
van de Gemeenschappen, alvorens zijn energie te richten op derde landen. Het
risico is anders dat de aandacht van de EG-aanklager reeds in de beginfase
te veel versnippert.Het is uiteraard wel van belang dat kandidaat-lidstaten grondig worden
voorbereid op hun toekomstige EG-lidmaatschap, zodat zij op alle punten kunnen
voldoen aan het «acquis communautaire» inzake beheer, controle
en fraudebestrijding. Maar de contacten met kandidaat-lidstaten dienen zich
niet te bepreken tot de strafrechtelijke bescherming van de financiële
belangen van de EG. Toetredingsvoorbereidingen dienen een bredere strekking
te hebben: een goed beheer- en controlebestel is immers méér
dan fraudebestrijding alleen. Hier ligt veeleer een rol voor de Europese Commissie
dan voor de EG-aanklager. Die dient zich te beperken tot zijn primaire taak,
te weten de strafrechtelijke vervolging van strafbare feite, gericht tegen
de financiële belangen van de EG.Vraag 18 Welke rechtsmiddelen zouden beschikbaar moeten
worden gesteld tegen de door de Europese officier van justitie in de uitoefening
van zijn functie verrichte handelingen?Voor de toetsing van onderzoekshandelingen van de EG-aanklager in het
vooronderzoek is de nationale rechter bevoegd. Indien gekozen wordt voor de
instelling van een «rechter van vrijheden», zou deze die rol ook
kunnen vervullen. Het lijkt in deze fase niet nodig daartegen rechtsmiddelen
in de zin van een hogere instantie te creëren. Indien een verdachte het
niet eens is met een vonnis in eerste (nationale) aanleg, staan daar de volgens
het nationale recht geldende rechtsmiddelen tegen open.XNoot1Brussel, 11 december 2001, COM (2001) 715 definitief.XNoot2Kamerstuk 22 112, nr. 223.XNoot1Mededeling van de Commissie van 28 juni 2000 betreffende de bescherming
van de financiële belangen van de Gemeenschappen: Fraudebestrijding.
Naar een algemene strategische aanpak (COM (2000) 358 en Mededeling van de
Commissie van 15 mei 2001 betreffende aan actieplan voor de fraudebestrijding
voor 2001–2003 (COM (2000) 254). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22112-234.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl