Vreemdelingenbeleid; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19637, nr. 1238

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

19637 nr. 1238

17-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: De Pater-van der Meer Griffier: Van DoornVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 19637Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 107 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
19 637Vreemdelingenbeleidnr. 1238VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 november 2008De vaste commissie voor Justitie1 heeft op
30 september 2008 overleg gevoerd met staatssecretaris Albayrak van Justitie
en minister Verhagen van Buitenlandse Zaken over:– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 19 december 2007 met de reactie van de regering op het rapport van
de Nationale ombudsman over de totstandkoming en het gebruik van individuele
ambtsberichten (19 637, nr. 1179);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 21 mei 2008 met een verslag van de expertbijeenkomst over individuele
en algemene ambtsberichten (19 637, nr. 1198);– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
en de staatssecretaris van Justitie met de reactie van de regering op de dupliek
van de Nationale ombudsman over individuele ambtsberichten d.d. 29 september
2008 (19 637, nr. 1224).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: De Pater-van der Meer Griffier: Van DoornVragen en opmerkingen uit de commissieDe voorzitter: Dames en heren, welkom bij
de vaste commissie van Justitie. Wij voeren vanmiddag overleg met de minister
van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Justitie over individuele
ambtsberichten. Aan degenen die hier achter de tafels zitten, stel ik de tijdelijk
waarnemend griffier van de commissie van Justitie en van Binnenlandse Zaken
voor, de heer Van Doorn.Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken welkom. Hij verschijnt niet
met enige regelmaat in onze commissie, maar zijn aanwezigheid is bij dit onderwerp
zeer gewenst.In de eerste termijn geldt er een spreektijd van zeven minuten per fractie.
De heer Kamp gaat ons eerder verlaten.De heer Kamp (VVD): Het is niet mijn gewoonte
om eerder weg te gaan, voorzitter, maar ik heb om 17.00 uur een vergadering
waarbij ik niet mag ontbreken. Ik moet dus helaas eerder weg.De voorzitter: U bent bij dezen verontschuldigd.Het woord is aan de heer De Wit.De heer De Wit (SP): Voorzitter. De individuele
ambtsberichten zijn een voortdurende bron van discussie, zeker in het parlement.
Waar gewerkt wordt, zijn fouten onvermijdelijk, maar ontdekking van fouten
dient te leiden tot verbetering. Daaraan ontbreekt het op een aantal punten
bij de individuele ambtsberichten.Als eerste stel ik de mogelijkheid om kennis te nemen van de vertrouwelijke
informatie aan de orde. Ik onderschrijf de kritiek die de Nationale ombudsman
op dit punt heeft. De minister van Buitenlandse Zaken brengt een scheiding
aan tussen de ambtenaren van zijn ministerie en de ambtenaren van de IND,
en beroept zich daarbij op het beginsel van de equality of arms. Terecht merkt
de Nationale ombudsman op dat equality of arms in een behoorlijke besluitvormingsprocedure
met zich meebrengt dat de Nederlandse overheid alle beschikbare informatie
in de procedure moet brengen. De beslisambtenaar van de IND moet tot een zorgvuldige
afweging kunnen komen en de asielzoeker moet zich kunnen verdedigen tegen
feiten en argumenten die worden gebruikt in zijn procedure. De huidige manier
van werken betekent echter dat de beslisambtenaar moet beslissen op basis
van een gekwalificeerd oordeel van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
terwijl het de asielzoeker en zijn advocaat ontbreekt aan inzicht in de onderliggende
informatie.De argumentatie die door de bewindslieden wordt genoemd, snijdt naar mijn
idee geen hout. De controle die de ambtenaren bij de IND uitoefenen, heet
in het jargon de REK-check. Deze REK-check is geen afdoende middel nu de Nationale
ombudsman in zijn onderzoek heeft geconstateerd dat er soms «kardinale
fouten in ambtsberichten voorkomen die met de marginale REK-toets niet werden
opgemerkt». Toetsing door de rechter is ook slechts marginaal en biedt
ook onvoldoende waarborg voor het ontdekken van inhoudelijke onjuistheden.
De SP-fractie is van mening dat een rechter de inhoud van het ambtsbericht
op juistheid moet kunnen toetsen. Aanbevelingen van de Nationale ombudsman
op dit punt worden desondanks niet opgevolgd. De vraag aan de bewindslieden
is waarom zij voorbijgaan aan deze zwaarwegende aanbevelingen van de Nationale
ombudsman.Een punt dat hieraan raakt, is de betrouwbaarheid van de gebruikte onderzoekers.
In 2007 stelde ik Kamervragen over een zaak waarin de Nationale ombudsman
constateerde dat de betrouwbaarheid van de betreffende persoon niet kon worden
vastgesteld. De reactie van de minister was dat een aanvullend onderzoek de
twijfel over de betrouwbaarheid had weggenomen. Wat het onderzoek inhield,
werd niet duidelijk waardoor iedere mogelijkheid van controle ontbreekt. Dit
geldt in het algemeen voor de controle op de betrouwbaarheid van alle onderzoekers.
Het zou buitengewoon bijzonder zijn als het ministerie van BuZa in landen
waar corruptie hoogtij viert juist altijd die enkele persoon weet te vinden
die 100% betrouwbaar en immuun voor corruptie is.Ik wijs in dit verband op het vorige week verschenen boek van de advocaat
Bogaers getiteld «Hoogverraad» – ik heb het bij mij –
waarin hij de gang van zaken in een aantal individuele ambtsberichten blootlegt
en aantoont dat daar in ieder geval iets mis was met de onderzoeker. Voor
alle duidelijkheid, ook tegen de minister van BuZa wil ik opmerken dat het
meer dan één geval betrof. Tijdens de expertbijeenkomst over
de ambtsberichten van 3 april gaf het ministerie van BuZa als reactie
op vragen over de betrouwbaarheid van onderzoekers aan dat besloten is om
in de toekomst diplomatieke posten periodiek door te lichten op de juiste
naleving van de werkprocessen en op de inzet en werkwijze van de vertrouwenspersonen.
Graag verneem ik hierover een nadere uitleg van de bewindspersonen,
met name hoe dit besluit wordt uitgevoerd en op welke wijze de Kamer iets
daaromtrent kan vernemen.Als laatste vestig ik de aandacht op het belangrijke punt van de kritiek
van de Permanente commissie van deskundigen in internationaal vreemdelingen-,
vluchtelingen- en strafrecht, ook wel de commissie-Meijers geheten. Terecht
merkt deze commissie op dat de vreemdeling in een moeilijke bewijspositie
wordt gebracht. Wanneer slechts conclusies openbaar worden, is het welhaast
onmogelijk om fouten in het onderzoek aan te tonen. Het inzicht in de onderliggende
brondocumenten ontbreekt immers. Omdat het ambtsbericht gezien wordt als een
deskundigenbericht, met name ook door de Raad van State, over dat individuele
geval, volstaat het niet om algemene informatie van bijvoorbeeld VluchtelingenWerk,
Amnesty International en soortgelijke organisaties als tegenwerping te gebruiken.
Daarnaast is er ook nog eens sprake van een marginale toetsing door de bestuursrechter,
waardoor er in feite tweemaal slechts marginaal wordt getoetst. Zowel het
ambtsbericht als het besluit op basis van het ambtsbericht wordt slechts marginaal
getoetst. De permanente commissie oordeelt daarom dat er sprake is van onvoldoende
tegemoetkomen aan procedurele wensen zoals voorgeschreven door het EG-recht
en het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens. Ik hoor graag een reactie
van de bewindslieden op dit kritiekpunt van de permanente commissie.Diezelfde permanente commissie is van mening dat er niet voldaan wordt
aan de eisen van artikel 13 van het EVRM. In de notitie van maart 2007 van
die commissie wordt dit met jurisprudentie onderbouwd. De permanente commissie
komt met een tweetal concrete voorstellen om aan deze situatie een einde te
maken. In april 2007 heb ik tijdens een algemeen overleg reeds de staatssecretaris
van Justitie om een reactie op deze voorstellen gevraagd. Die reactie is tot
op heden echter niet gekomen, vandaar mijn vraag vandaag.De permanente commissie pleit in de eerste plaats voor zogenaamde «special
advocates», advocaten die in een besloten zitting zonder de aanwezigheid
van de asielzoeker en de advocaat tegenwerpingen kunnen opwerpen tegen de
inhoud van de ambtsberichten. De permanente commissie doet die aanbeveling,
maar realiseert zich ook dat dit wetgeving vergt. Ik ben dit ook van mening.
Het zal dus niet van de ene op de andere dag geregeld kunnen worden. Graag
zou ik in ieder geval het oordeel van beide bewindslieden over de functie
van special advocates willen vernemen.Omdat bovenstaande wetgeving vergt en lang duurt, doet de permanente commissie
een tweede voorstel, gebaseerd op artikel 8.12 van de Algemene wet bestuursrecht,
om gebruik te maken van de figuur van de rechter-commissaris. Deze kan in
een afgeschermde procedure het individuele ambtsbericht integraal toetsen
en een beslissing nemen of dat ambtsbericht als bewijs kan dienen in een vreemdelingrechtelijke
procedure. De SP-fractie is voorstander van beide voorstellen. Over dit laatste
voorstel, eveneens als over het eerste, verneem ik graag het oordeel van beide
bewindslieden.De heer Van de Camp (CDA): Voorzitter. Als
je de persberichten leest over het boek van de heer Bogaers, lijkt het alsof
wij in een bananenrepubliek wonen. Hij komt met wel heel stevige verhalen.
Ook de titel van het boek, «Hoogverraad», is een term die ik binnen
het asiel- en vreemdelingendossier niet veel tegenkom. Ik maak de minister
en staatssecretaris daarentegen een compliment voor de werkwijze van het afgelopen
jaar. In de verslagen van de bijeenkomsten op 4 april 2007 en 3 april
2008 lees je dat er op een moderne, transparante manier, en in mijn ogen erg
horizontaal, is overlegd met de diverse spelers in het asiel- en vreemdelingenrecht.
Ik zou bijna zeggen: in welk ander Europees land kom je dit op deze manier
tegen, om nog maar te zwijgen over de situatie buiten de Europese Unie? Nogmaals,
de manier waarop de bijeenkomst plaatsvond, is een compliment waard. Rondom de eerste reactie van beide bewindslieden op het rapport van de
Nationale ombudsman hangt echter een sfeer van irritatie. Er wordt gezegd
dat de Nationale ombudsman zich voor een gedeelte baseert op oude kennis,
oude werkwijzen en oude werkmethodes. Ik wilde aanvankelijk de vraag stellen
of de bewindslieden al iets teruggehoord hadden, maar nu hebben wij ondertussen
gisteren nog de meest recente correspondentie met de beide bewindslieden gekregen,
waaruit ik afleid dat de functionele vrede tussen de Nationale ombudsman en
het kabinet is getekend. Het doet mij moeite dit te zeggen, maar dat is een
compliment voor de Nationale ombudsman, want de eerste brief was wel heel
pittig.De CDA-fractie is van mening dat er gestopt moet worden met het nog verder
horizontaliseren van het proces. Ik wil nadrukkelijk gezegd hebben dat het
vaststellen van ambtsberichten een overheidsverantwoordelijkheid is. Het gaat
hier niet om een civiel proces waarin beide partijen gelijkwaardig zijn. Het
is uiteindelijk een ambtsbericht van de overheid in een asielaanvraag. Het
is dan ook eerlijk voor het proces om te zeggen dat het een ambtsbericht van
de overheid betreft. Ik heb moeite met het nevengeschikt maken van het proces.
In dit verband heb ik een vraag over andere objectieve bronnen. In een goed
ambtsbericht heb je ook de geluiden van bijvoorbeeld Amnesty International
en de UNHCR te weerleggen of te omarmen. Ik praat dus niet over nevengeschiktheid
van die bronnen, maar zeker gezien de werkwijze die ik net geprezen heb, vind
ik wel dat andere objectieve bronnen moeten worden toegelaten tot het vaststellen
van het ambtsbericht. Het kabinet is mans en vrouws genoeg om te zeggen wat
waar en wat niet waar is.In dit opzicht wil ik de taakafbakening tussen beide ministeries continueren.
In tegenstelling tot collega De Wit, zie ik wel degelijk een functiescheiding
tussen het departement van BuZa dat de informatie inwint en verzamelt en op
basis daarvan een ambtsbericht opstelt, en het ministerie van Justitie dat
de informatie in het ambtsbericht interpreteert, hetzij in algemene hetzij
in individuele asielaanvragen. In dit verband heeft mijn fractie geen behoefte
aan een afzonderlijke commissie tot evaluatie van de ambtsberichten. Een werkwijze
die zo breed bekend en besproken is, kan de toets van kritiek doorstaan.Ik heb nog een vraag die ook al tijdens een van de expertmeetings aan
de orde is geweest, namelijk of de advocaat op voorhand vragen kan meegeven
aan de IND. Dit voorstel kwam later terug in een brief van Amnesty International.
Ik vind dit een redelijke eis. Wellicht heeft het kabinet moverende redenen
om die vragen niet mee te nemen, maar als de advocaat op voorhand reeds vragen
heeft, waarmee rekening moet worden gehouden gezien de specifieke situatie
van een bepaalde persoon of een bepaald land, staat de CDA-fractie positief
tegenover de gedachte dat mogelijk te maken.De indruk kan ontstaat dat er niet veel aanbevelingen zijn overgenomen.
Als je echter leest wat er in de expertmeetings allemaal aan aanbevelingen
is overgenomen, had ik daarover een warm woord van collega De Wit verwacht.
Ik ken hem, hij gaat voor de laatste vier aanbevelingen. De andere twaalf
zijn al binnen. Dat is een beetje zijn werkwijze en daar respecteer ik hem
in. Ik wilde het toch even zeggen.De voorzitter: Aan het einde van de spreektijd
zijn interrupties toegestaan, zoals u weet.De heer Van de Camp (CDA): In de diverse brieven
is sprake van een nieuw format voor algemene ambtsberichten, met name als
de situatie plotseling sterk wijzigt. Er is in zo’n geval dus al een
algemeen ambtsbericht opgesteld en dan gebeurt er plotseling iets hevigs in
het betrokken land, waarna blijkt dat het huidige format niet is toegesneden
op de nieuwe situatie. Als ik goed ben geïnformeerd, zou er een project
zijn geweest rond Iran, Irak, Somalië en Sudan. Wat zijn
daarvan de eventuele uitkomsten?Ik wil nog een cri de coeur uiten over het gezamenlijke Europese ambtsbericht.
In deze zaal bevinden zich mensen die op dat vlak ambities hebben. Je wordt
niet vrolijk van de berichten. Ik vind het een redelijk onthutsend bericht
dat vier landen die een gezamenlijke missie beginnen het al tijdens het eerste
ontbijt oneens zijn over de vaktermen en benaderingswijze. Ja, minister Verhagen,
u kunt wel zeggen dat er in dit opzicht veel te doen is in Europa, maar alles
wat u op dit moment al kunt doen, zou op prijs worden gesteld. Kortom, mijn
vraag is of er op dit punt meer te melden valt.De laatste brief van de minister wordt afgesloten met de opmerking dat
op een aantal punten de aanbevelingen nog in ontwikkeling zijn. Wij hebben
recent de brief van 18 juni ontvangen inzake het toch aan de IND ter
beschikking stellen van een memorandum met weggelakte stukken. Zijn er nog
andere aanbevelingen die destijds in ontwikkeling waren en ondertussen alsnog
zijn overgenomen?De heer De Wit (SP): De heer Van der Camp
zegt dat het opstellen van ambtsberichten een overheidstaak is. De ambtenaren
van BuZa kennen alles wat onder het uiteindelijke ambtsbericht zit. De ambtenaren
van de IND, zelfs meerdere ambtenaren, krijgen de gelegenheid om in een of
andere vorm kennis te nemen van de stukken, ook de vertrouwelijke. Het weglakken
van informatie is wat minder geworden, maar daar staat tegenover dat de asielzoeker
en de advocaat geen bevoegdheden hebben om de onderliggende stukken te bezien,
te lezen, etc. Vindt de heer Van de Camp met het oog daarop dat, als het tot
een procedure komt, het rapport voor heilig moet worden aangenomen en dat
er dus geen mogelijkheid moet zijn voor de verdediging en de betrokkene zelf
om te controleren wat er in het ambtsbericht staat en of dat klopt? Met andere
woorden, heeft degene over wie het gaat – wij hebben het vandaag namelijk
over individuele ambtsberichten – het recht om zelf ook te weten wat
er nu precies onder zit, wat de bronnen zijn en welke informatie is gebruikt?De voorzitter: Uw vraag kon dus in één
zin gesteld worden, mijnheer De Wit.De heer Van de Camp (CDA): Het antwoord is «nee».
In een fatsoenlijke procedure tussen de overheid en de asielzoeker is niets
heilig. Ik denk dat de advocatuur in voldoende mate in staat is om de contra-argumenten
naar voren te brengen. De heer De Wit heeft zelf kunnen lezen dat in het gehele
proces van het tot stand komen van de ambtsberichten wordt gewerkt met vertrouwelijke
stukken en met vertrouwenspersonen. Mijn collega Spekman zal daar nog iets
over zeggen. De informatie moet worden ingewonnen in wat vaak rommelige landen
zijn, anders zouden er geen asielzoekers vandaan komen; wij kennen gelukkig
geen asielzoekers uit Zweden. Het betreft dus landen met een zekere instabiliteit.
Daarom heb ik juist gezegd dat het een taak is van de overheid en geen nevengeschikt
proces. De advocatuur moet ervan uit kunnen gaan dat er een fatsoenlijk ambtsbericht
ligt dat gebaseerd is op betrouwbare bronnen. Bovendien is er de REK-procedure.
Als wij dat niet langer van de overheid willen aannemen, hebben wij een heel
slechte situatie.De voorzitter: Ik stel verdere discussie op
dit punt uit tot de tweede termijn.Het woord is aan de heer Kamp.De heer Kamp (VVD): Voorzitter. Ik begrijp
dat er een voorbespreking heeft plaatsgevonden. Ik ben daarbij niet aanwezig
geweest. Wij hebben hier een rapport van de Nationale ombudsman naar aanleiding
van een onderzoek dat hij uit eigen beweging heeft gedaan. Er zit een aanbiedingsbrief
bij, waarin hij een aantal opmerkingen over ongedocumenteerden maakt. Ik ga
hier allereerst op in, omdat het van het grootste belang is. Asielzoekers
die ongedocumenteerd hierheen komen, doen dat om een van de volgende drie
redenen.De eerste reden is dat er niet kan worden nagegaan uit welk land zij afkomstig
zijn, voordat zij naar Nederland zijn gekomen. Dat is voor de beoordeling
van de vraag of zij bescherming nodig hebben echter wel van het grootste belang.
De tweede reden die zij kunnen hebben, is dat hun identiteit op deze manier
moeilijk gecontroleerd kan worden. Ook daarbij kunnen zij voordeel hebben.
De derde reden is dat als zij geen documenten hebben, het voor de Nederlandse
overheid moeilijker is hen uit te zetten na een afwijzing van de asielaanvraag.
Dit zijn de redenen dat mensen ongedocumenteerd zijn.Ik denk dat wij dit absoluut niet kunnen hebben. Ik heb al vaak gezegd
dat wij daarop op twee manieren moeten reageren. Als zij met het vliegtuig
Nederland binnenkomen en dan beweren geen documenten te hebben – terwijl
wij toch allemaal weten dat je een paspoort en ticket nodig hebt om een vliegtuig
in te komen – moet je ze geen verblijfsvergunning geven. Komen zij over
land zonder documenten, dan moet de bewijslast volledig bij de asielzoeker
worden gelegd. Als wij op deze wijze reageren, zul je zien dat het snel afgelopen
is met het ongedocumenteerd zijn.Momenteel gebeurt er niets. Uit de brief van de Nationale ombudsman blijkt
wat de praktijk is: als iemand ongedocumenteerd is, wordt er gekeken of het
asielrelaas hiaten, vaagheden, ongerijmde wendingen of tegenstrijdigheden
bevat. Als dat het geval is, komt er geen verblijfsvergunning. Als iemand
echter ongedocumenteerd binnenkomt en zorgt dat hij geen hiaten, vaagheden,
ongerijmde wendingen of tegenstrijdigheden in zijn betoog heeft – en
de rechtsbijstand en VluchtelingenWerk staan als het aan de staatssecretaris
ligt binnenkort gedurende zes dagen klaar om dit allemaal te voorkomen –
komt hij dus gewoon in aanmerking voor een verblijfsvergunning. Dat is heel
erg verkeerd en niet de manier waarop wij het moeten aanpakken. Het werkt
misbruik in de hand, zoals dat al zo lang gaande is en houdt dat misbruik
in stand. Ik dring er dus opnieuw bij de bewindslieden op aan om heel kritisch
naar het eigen beleid met betrekking tot ongedocumenteerden te kijken. De
huidige gang van zaken is niet in het belang van de Nederlandse samenleving
en dient ook niet de bescherming van vluchtelingen die deze echt nodig hebben.Mijn volgende punt is dat dit rapport de suggestie wekt, en soms meer
dan dat, dat het niet goed zou gaan met de individuele en de algemene ambtsberichten.
Ik heb in verschillende functies jarenlang te maken gehad met ambtsberichten
en ben van mening dat het ministerie van BuZa consciëntieus en zeer zorgvuldig
bezig is met zowel de individuele als de algemene ambtsberichten. Dit geldt
zowel voor het ministerie van BuZa als organisatie als voor de medewerkers
van het ministerie van BuZa in de diverse landen waarin onderzoek wordt gedaan.
Zij doen hun best om op een correcte manier met de ambtsberichten te komen.
Wij kunnen dit in Nederland aan onze overheid toevertrouwen. Zo zit onze overheid
in elkaar, zo zijn onze regels, onze bestuurders en onze ambtenaren. Op grond
van mijn ervaringen heb ik veel vertrouwen in de kwaliteit van de ambtsberichten.
Ik denk ook dat er nogal wat checks ingebakken zitten. Als de ambtenaren op
het ministerie van BuZa merken dat er ergens iets misgaat, controleren en
corrigeren zij zelf. De IND voert een check op de individuele ambtsberichten
door. Voor mij gaat het al ver dat ambtenaren elkaar controleren. Maar goed,
het gebeurt toch maar en komt de kwaliteit nog eens extra ten goede. Ik merk
ook dat als er signalen zijn over verbetermogelijkheden, er adequaat op wordt
gereageerd. Uiteraard zijn die signalen er: als mensen werken is er altijd
de mogelijkheid dat er dingen verbeterd moeten worden. Tegen deze achtergrond vind ik de formuleringen die de Nationale ombudsman
kiest en de voorbeelden die hij noemt niet correct. Als eerste voorbeeld noem
ik dat de Nationale ombudsman zegt dat hij van mening is dat de wijze waarop
de IND gebruik maakt van individuele ambtsberichten, getuigt van vooringenomenheid
en partijdigheid. Ik vind het nogal wat om van de IND te zeggen dat deze vooringenomen
en partijdig zou zijn. Mijn overtuiging is dat de IND ontzettend zijn best
doet, en ook moet doen, om te zorgen dat er een zorgvuldige beoordeling van
asielverzoeken komt. Van vooringenomenheid en partijdigheid is geen sprake.
Als de Nationale ombudsman dat toch beweert terwijl hij het helemaal niet
hardmaakt in het rapport, is dat een ernstige zaak. Ik zou er eigenlijk de
kwalificatie «ongepast» aan willen koppelen.De Nationale ombudsman zegt ook dat het Nederlandse asielbeleid op grond
van politieke keuzes zonder meer streng is. Dat is zijn politieke opvatting.
Ik heb die opvatting helemaal niet. Ik vind het Nederlandse asielbeleid op
dit moment niet streng. Integendeel, ik denk dat het zodanig soepel is dat
er een sterk aanzuigende werking van uitgaat. Als je het vergelijkt met andere
landen, zelfs een land als Zweden, blijkt dat wij hier in Nederland veel soepeler
zijn. De politieke kwalificatie van de Nationale ombudsman deel ik dus niet.De Nationale ombudsman doet een aantal aanbevelingen. De eerste is dat
erkend moet worden door de bewindslieden dat individuele ambtsberichten soms
onjuistheden of onduidelijkheden bevatten. In die gevallen moet er een rectificatie
komen. Door te stellen dat het erkend moet worden, wordt er gesuggereerd dat
het ministerie van BuZa dat eigenlijk niet wil en doet alsof een ambtsbericht
altijd perfect is waaraan niets toe of af kan worden gedaan. De werkelijkheid
is echter dat op de onderzochte ambtsberichten – dat zijn er niet eens
zo heel veel – in zes gevallen een correctie is gekomen van het ministerie
van BuZa. In één geval is er een aanvulling gekomen. Hieruit
blijkt dat het ministerie van BuZa, dat ook de ambtsberichten nog eens een
keer door de IND laat controleren, bereid is te rectificeren als het tot de
conclusie komt dat er iets onjuist is. Een aanbeveling in de trant van erkennen
dat ambtsberichten onjuistheden kunnen bevatten en zo nodig rectificaties
aanbrengen, vind ik daarom hovaardig, suggestief en alweer ongepast.Op pagina 5 van de brief die wij van de bewindspersonen hebben ontvangen,
wordt een andere zaak naar voren gehaald. De Nationale ombudsman komt in zijn
rapport met een voorbeeld waarvoor hij een gehele bladzijde uittrekt. Hij
laat een stuk zien dat is opgestuurd door het ministerie van BuZa en dat van
onder tot boven wit is gelakt. Het ministerie van BuZa zou van alles en nog
wat wit lakken en er eigenlijk een potje van maken. Als je vervolgens in deze
zaak duikt, blijkt dat het stuk helemaal niet is overlegd in het kader van
een WOB-verzoek of een verzoek tot inzage. Het gaat om een zogenaamde herbevestigingszaak,
wat iets geheel anders is en waarbij bovendien alleen datgene is weggelakt
wat op een andere zaak betrekking had. Het ministerie van BuZa heeft dus de
informatie overgebracht naar de instantie die deze nodig had en heeft informatie
die over een andere persoon ging volledig verwijderd. Het is volkomen vanzelfsprekend
dat zoiets gebeurt. Als de Nationale ombudsman dit als voorbeeld in zijn rapport
opneemt, vind ik dat wederom suggestief. Het bevalt mij in het geheel niet.Voorzitter, ik zie dat u mij duidelijk maakt dat ik moet afronden. Mijn
laatste opmerking betreft het advies van de Nationale ombudsman dat niet langer
de Wet openbaarheid bestuur moet worden toegepast als de onderliggende stukken
worden opgevraagd. Als je weet dat er in de wet door de Kamer is gezet dat
bewindslieden verplicht zijn om ieder verzoek om informatie over een bestuurlijke
aangelegenheid als een verzoek op grond van de Wet openbaarheid bestuur aan
te merken, vraag ik mij af hoe de Nationale ombudsman hiermee kan komen. Al
met al vind ik het rapport van de Nationale ombudsman beneden peil. Er staan
suggestieve, ongepaste opmerkingen in. Het is op eigen initiatief
gedaan, maar ik mag hopen dat hij als er een volgende keer iets op eigen initiatief
doet, hij een betere keuze maakt.Mevrouw Azough (GroenLinks): Na het betoog
van de heer Kamp, wil ik wel eens weten wat hij vindt van de kabinetsreactie.
Op veel punten is het kabinet het niet eens met de Nationale ombudsman, maar
op sommige punten is het dat wel degelijk. Daar gaat het kabinet in op de
kritiek van de Nationale ombudsman en stelt het vast dat verbeteringen noodzakelijk
zijn. Die reactie moet de heer Kamp dan toch volstrekt belachelijk en onzinnig
vinden?De heer Kamp (VVD): Ik heb de indruk dat de
bewindslieden dit rapport helemaal niet nodig hebben gehad om met dit onderwerp
bezig te zijn. Mijn door de praktijk bekrachtigde indruk is dat zij voortdurend
elkaar controleren, dat de IND via de REK-check kijkt wat het ministerie van
BuZa doet en dat dit ministerie bereid is te corrigeren als dat nodig is.
Men is voortdurend bezig een wisselwerking te creëren met het veld om
te kijken wat er kan worden gedaan. De instelling van de bewindspersonen is
zodanig dat zij doen wat nodig is om tot een goede kwaliteit van de ambtsberichten
te kunnen blijven komen.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
De evaluatie en de aanscherping van de kwaliteit van ambtsberichten kent inmiddels
een behoorlijke geschiedenis. Naar aanleiding van de bevindingen van de commissie-Wijnholt
zijn al de nodige verbeteringen gerealiseerd. De discussie is daarna doorgegaan
en betreft nu ook de individuele ambtsberichten. Mijn fractie is blij dat
de discussie is doorgegaan en wij zijn positief over wat ermee wordt gedaan.
Wij realiseren ons dat de individuele ambtsberichten een heel belangrijke
rol spelen, ook in juridische procedures, en dat zij daarom moeten voldoen
aan een hoge standaard. Wij zijn daarom positief dat er naar aanleiding van
adviezen van de ACVZ en de Nationale ombudsman bekeken wordt hoe de ambtsberichten
nog verder verbeterd kunnen worden. Zojuist kwam al naar voren dat Nederland
in vergelijking met andere Europese landen een ietwat bijzondere positie inneemt,
door de scheiding tussen de rol van het ministerie van BuZa en die van het
ministerie van Justitie. Het inwinnen van informatie gebeurt door het ministerie
van BuZa en de beleidsconsequenties, zowel van algemene als van individuele
zaken, liggen bij het ministerie van Justitie. Mijn fractie vindt het een
goede zaak dat de verantwoordelijkheid op deze manier is gespreid.De basis van het vertrouwen in het ambtsbericht ligt onder andere bij
de totstandkoming van deze berichten. Mijn fractie heeft er behoefte aan de
kabinetsreactie te horen op de concrete suggestie om bij individuele ambtsberichten
betrokken partijen de mogelijkheid te verlenen hun inbreng te doen. Dat betekent
dus dat concrete advocaten en cliënten suggesties kunnen doen over wat
er wordt meegenomen in het onderzoek. De IND heeft hier naar ik meen positief
op gereageerd en ziet er mogelijkheden voor. Het is mij echter nog niet helemaal
duidelijk wat de concrete staat van het beleid op dit punt is. Wordt die mogelijkheid
geboden?Ik noemde zo-even al de hoge status van ambtsberichten. Als er eenmaal
een ambtsbericht ligt waarop de staatssecretaris zich baseert, moet je inderdaad
van goeden huize komen om voor elkaar te krijgen dat de redenering in dat
ambtsbericht niet wordt gevolgd bij de rechtbank. Je moet dan echt kunnen
aantonen dat zo’n ambtsbericht naar inhoud of naar wijze van totstandkoming
zodanige gebreken vertoont dat daar in redelijkheid niet van kan worden uitgegaan.
Je moet dus van goeden huize komen om andere feiten als waar aangenomen te
krijgen door de rechter. Dat is ook logisch; iets anders zou niet werkbaar
zijn. Als je hoge eisen stelt aan een individueel ambtsbericht,
moet dat ook een belangrijke rol in de procedure vervullen. Het is wel van
belang dat daarbij op een evenwichtige manier ook relevante informatie buiten
het ambtsbericht adequaat wordt gewogen. Het begint er al mee dat op het moment
dat informatie in de procedure wordt ingebracht, deze niet met een verwijzing
naar het ambtsbericht op voorhand terzijde wordt geschoven. De bescherming
van het vertrouwen van personen die van cruciaal belang zijn voor de informatievoorziening,
geniet onze steun. Het lijkt er wel op dat Nederland hier een strikter standpunt
kiest dan de andere lidstaten. Doet het specifiek aangeven van passages die
gebaseerd zijn op vertrouwelijke informatie per definitie afbreuk aan de toegezegde
bescherming?Om de toegankelijkheid en transparantie van ambtsberichten te vergroten,
zal de onderbouwing van de aangevoerde informatie helder moeten zijn. Ik zag
ergens een discussie over de vraag wat te doen met tegenstrijdige informatie.
Ik kan mij voorstellen dat het waardevol is dat juist als er tegenstrijdige
informatie is, dit transparant kenbaar wordt gemaakt in een ambtsbericht.
Het heeft meerwaarde voor het ambtsbericht als duidelijk wordt gemaakt over
welke punten simpelweg geen helderheid kon worden verkregen.Tot slot heb ik nog een opmerking over de Europese ambtsberichten. Wij
delen de benadering dat er pas kan worden overgegaan tot een soort Europese
ambtsberichten als minimaal het huidige hoge niveau kan worden gehandhaafd.
Zo’n overgang mag nooit afbreuk doen aan de kwaliteit van de ambtsberichten
in Nederland. Eerlijk gezegd ligt verdergaande samenwerking op het punt van
de Europese ambtsberichten minder in de rede dan nagaan in hoeverre er resultaat
kan worden geboekt op het gebied van gezamenlijke informatievergaring, zoals
intensivering van gemeenschappelijke «fact finding missions».De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter.
Wij bespreken vandaag met elkaar een lijvig pakketje briefwisselingen. De
eerste brief die ik las, was de reactie van het kabinet op het rapport van
de Nationale ombudsman. Na twee pagina’s vroeg ik mij af waarom deze
brief afgelopen nacht al de deur uit moest. Het is het soort brief dat je
stuurt als je een beetje in je wiek geschoten bent en waarvan je je de volgende
ochtend realiseert dat het misschien wel wat minder had gekund. Eigenlijk
staat de toon van de brief in tegenstelling tot de manier waarop het kabinet
zich opstelt. Ik vind het een heel zure, verdedigende toon, maar als je kijkt
naar de brief die wij vanochtend ontvingen, wordt er eigenlijk heel welwillend
gekeken naar de kritiek die de Nationale ombudsman levert en wordt daarop
gereageerd. Met dat laatste ben ik heel blij. Ik zal dan ook niet verder meer
over de toon zeuren. Zo’n emotie krijg je wel, dat is tegenwoordig belangrijk
...Gelukkig zijn er de afgelopen tijd wat dingen verbeterd, ook naar aanleiding
van het ACVZ-advies. Dat is een goede zaak. Een belangrijk knelpunt is de
mogelijkheid om te checken hoe een ambtsbericht tot stand is gekomen. Het
is moeilijk om de vertrouwelijkheid en betrouwbaarheid van de bron te verifiëren.
Die afscherming leidt er ook toe dat de overheid op achterstand staat bij
de verdediging van het tot stand komen van het ambtsbericht. Er blijft namelijk
een zweem van partijdigheid omheen hangen. Meer openheid is dus niet alleen
in het belang van de cliënt, de asielzoeker, maar ook in dat van de overheid.
De overheid moet heel goed duidelijk kunnen maken en kunnen aantonen dat zij
zich gebaseerd heeft op goede bronnen. Wat mijn fractie betreft, moet er ontspannener
mee worden omgegaan. Wij hebben in de stukken gelezen dat er in sommige landen
anders mee wordt omgegaan, dat daar de vertrouwelijkheid er alleen op wordt
gelegd op verzoek van de bronnen. Zou dat ook voor de Nederlandse situatie
een mogelijkheid kunnen zijn, zodat wij er wat gemakkelijker mee kunnen omgaan?
Zo hou je geen losse eindjes bij een ambtsbericht en kan er geen twijfel blijven
bestaan.Een andere kwestie is hoe er is omgegaan met de contra-informatie. De
Nationale ombudsman zegt dat nu alleen wordt gemeld dat er ook informatie
is waarin andere dingen worden beweerd, maar dat er niets gebeurt met deze
informatie. Kunnen wij daar nu niet een kwalitatief oordeel over geven? Het
ambtsbericht geeft namelijk informatie waarmee wij vervolgens kwalitatief
aan de gang gaan. Hoe wordt er omgegaan met contra-informatie? Er mag niet
alleen geconstateerd worden dat die er is. Wat gebeurt er vervolgens mee?Ik sluit mij van harte aan bij het pleidooi van de heer Van de Camp over
de Europese afstemming. Ik vind het heel bijzonder dat iemand het Europees
Parlement in wil gaan om met name het Europees asielbeleid naar een hoger
plan te tillen. Ik wens hem daar alle succes bij. Ik zeg dit zonder enige
vorm van cynisme, mocht dat in mijn woorden worden gelezen. Ik ken de heer
Van de Camp inmiddels lang genoeg. Er moet veel gebeuren op dit gebied. Het
is heel erg teleurstellend dat het proces tot nu toe zo moeizaam is verlopen.Het is heel goed dat er expertmeetings zijn geweest om de maatschappelijke
organisaties bij het proces te betrekken. Ik vind het heel bijzonder dat wij
de verslagen van die meetings bij de stukken konden lezen. Ik miste soms wel
informatie over wat er gedaan wordt met de informatie. Er wordt geen beleidsmatige
reactie gegeven, wij hebben alleen het verslag van zo’n expertmeeting
ontvangen. De suggestie van de advocaten om bij het opstellen van een individueel
ambtsbericht ook de vragen van een advocaat mee te nemen, lijkt mijn fractie
heel nuttig. Zijn hier nu echt bezwaren tegen? Is het mogelijk om zo’n
vraag mee te nemen zodat je een evenwichtig ambtsbericht krijgt dat veel meer
draagvlak heeft bij degenen die het betreft: de asielzoekers zelf?De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik vind
dit een belangrijk onderwerp. Het gaat over iets echts: mogen mensen hier
blijven of moeten zij weg? Het gaat er om of dit terecht is en of het consequenties
heeft voor iemands leven. De uiterste consequentie zou fataal kunnen zijn
voor mensen. Het gaat dus echt ergens om en dat dwingt ons ook tot zorgvuldigheid.
Aan de andere kant zie ik ook donders goed het dilemma dat bestaat voor de
mensen die ter plekke in die landen het werk doen. De situatie daar is bepaald
niet rooskleurig. Dit kan soms leiden tot onveiligheid. Daarom zijn vluchtelingenorganisaties
soms ook zeer terughoudend om iets in het openbaar te vertellen over sommige
landen. Zij vrezen daar vervolgens hun positie te verliezen. Dit geldt bijvoorbeeld
voor Artsen zonder Grenzen of Stichting Vluchteling die ik erover heb gesproken.
Hetzelfde geldt voor de bronnen die wijzelf in die landen gebruiken.Dit alles ontslaat ons nog steeds niet van de dure plicht om het zo objectief
mogelijk te doen. Daarop zit logischerwijze spanning. Wij bevinden ons in
een politieke omgeving, wij zijn immers politici. De politiek stuurt aan en
ambtenaren zijn loyaal. Dat betekent dus dat een instrument dat bedoeld is
om objectief te zijn, soms politiek ingezet zou kunnen worden. Vandaar dat
er controle nodig is van onszelf, een democratische controle zoals wij nu
tegenover elkaar zitten, maar ook van de rechterlijke macht, de advocatuur
en dat soort werk.Wij hebben vanochtend een brief ontvangen. Het is jammer dat je een halve
huiskamergeleerde moet zijn om je post bij te houden en op het laatste moment
je briefjes te lezen. Dit neemt niet weg dat het een goede brief is, waarin
een aantal verbeteringen staan. Ik heb er nog wel wat opmerkingen over. In
welke gevallen wordt er verzocht om een individueel ambtsbericht? Bestaat
daar een werkinstructie voor en zijn er criteria? In eerste instantie zou
het tegemoet moeten komen aan de bewijsnood van een asielzoeker, maar het
wordt ook vaak andersom ingezet en gebruikt. Daarom snap ik de kritiek van
de Nationale ombudsman, die zich afvraagt of het wel objectief is. Mijn tweede
punt betreft de weggelakte passages. Op dat punt vind ik de brief heel goed.
Het sluit aan bij de behoefte die er bestaat bij de rechterlijke macht en
de andere partijen. Over mijn derde punt hebben wij waarschijnlijk gewoon een verschil van mening. Mijn fractie heeft begrepen dat in de expertmeeting –
het is overigens goed dat deze was belegd – de volle toets aan de orde
is gekomen. Ik heb verder begrepen dat een van de aanbevelingen was dat die
volle toets van de rechter noodzakelijk is. Dit is niet opgenomen in het verslag.
Mijn fractie vindt dat die volle toets er moet komen. Ik weet dat er een initiatiefvoorstel
ligt van de heren Pechtold en Van der Ham dat al gedurende de vorige kabinetsperiode
in gang is gezet. Daar wachten wij dus op. Wij zijn dus zeker een voorstander
van de volle toets.Mijn volgende punt betreft de onderzoeksmemoranda. In een onderzoeksmemorandum
worden de uitkomsten van een onderzoek in het land van herkomst opgenomen
door een medewerker van de Nederlandse vertegenwoordiging aldaar. Voor de
rechtbank is het onderzoeksmemorandum van groot belang, aangezien de rechtbank
zelf over het algemeen geen onderzoek kan doen naar de feiten in een land
van herkomst. De rechtbank is dus afhankelijk van de informatie in het memorandum.
Hebben de bewindslieden de rechterlijke macht geconsulteerd over de vraag
of de informatie in de onderzoeksmemoranda voldoende is? Bestaat daar een
standaard format voor?Dan kom ik op het punt van de vertrouwenspersoon. Wat mij heel erg opvalt
in de situatie van Congo, nog los van het feit of dat de maat aller dingen
is, is dat wij te vaak vertrouwen hebben in één persoon. Eén
bron is geen bron, wat mij betreft, en één vertrouwenspersoon
is geen vertrouwenspersoon. Als je iemand heel veel macht geeft, liggen corruptie
en misbruik op de loer. Dat kan financieel misbruik zijn, omdat iemand een
aardig zakcentje wil hebben, of corruptie, omdat iemand een tegenprestatie
vraagt, al dan niet van seksuele aard. Je geeft iemand macht en als één
iemand zo veel macht heeft, kunnen er heel ongelukkige dingen gebeuren. De
informatie van een vertrouwenspersoon is zo wezenlijk voor de afweging of
iemand in Nederland mag blijven, dat ik het huidige systeem uitermate kwetsbaar
vind. Ik vind eerlijk gezegd dat er niet gewerkt moet worden met slechts één
vertrouwenspersoon, maar met minimaal twee, die onafhankelijk van elkaar meldingen
doen. Anders is het echt te kwetsbaar en bestaat het risico op corruptie.
Dat kan overigens twee kanten opgaan: of mensen blijven onterecht in Nederland
omdat zij geld hebben betaald, of mensen worden onterecht uitgezet omdat zij
niet willen of kunnen betalen.Een consequentie van de individuele ambtsberichten kan zijn dat iemand
terug moet keren. Ik kan het niet laten te vragen of de minister van BuZa
een iets actievere rol kan nemen bij het overtuigen van landen dat zij uiteindelijk
mee moeten werken aan zo’n uitzetting door mensen op te nemen die uit
Nederland terug moeten naar het land van herkomst. Hoe vriendelijk blijft
de minister het vragen aan Afghanistan als dat land blijft weigeren mee te
werken en het terugsturen van Afghanen blijft tegenhouden?De heer De Wit (SP): Wat vindt de heer Spekman
van de voorstellen van Permanente commissie van deskundigen in internationaal
vreemdelingen-, vluchtelingen- en strafrecht, getoetst aan artikel 13 van
het EVRM? De commissie stelt voor om een speciale advocaat in te stellen die
de bronnen kan toetsen in een besloten setting en om in afwachting daarvan
de rechter-commissaris het recht te geven hetzelfde te doen via een andere
procedure.De heer Spekman (PvdA): Ik heb zojuist gezegd
dat ik er erg voor een volle toets ben. Zo kan in laatste instantie het evenwicht
gehandhaafd worden zoals het bedoeld is, via een objectief verhaal. Ik ben
daarom ook positief over het initiatiefvoorstel wat hierover in de maak is.
Het is bewezen dat advocaten nu al eigen onderzoek kunnen doen. Dat heeft
in sommige gevallen ertoe geleid dat een asielzoeker gelijk kreeg bij de rechtbank. Ik vind het vooral belangrijk dat de rechter uiteindelijk
zijn eigen onderzoek kan doen. Vandaar mijn steun voor de volle toets.Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Dit
dossier kent een lange geschiedenis. Al in 1998 constateerde de toenmalig
Nationale ombudsman tekortkomingen in de totstandkoming van individuele ambtsberichten.
In 2005 zijn er opnieuw veel berichten naar buiten gekomen over de problemen
die er zijn bij de totstandkoming van individuele ambtsberichten. Daarover
zijn toen door mijn fractie mondelinge vragen gesteld. Het gaat om ernstige
zorgen die bijna alle hier aanwezige fracties zullen delen, over ontlastende
verklaringen die achter zouden worden gehouden, over de vertrouwenspersonen
en het vertrouwen dat je in deze mensen zou moeten kunnen stellen. Deze zorgen
moeten serieus genomen worden. Ik hoop dat ik van het kabinet een serieuze
reactie krijg.De eerste reactie van het kabinet op het rapport van de Nationale ombudsman
klonk duidelijk getergd, zoals meerdere collega’s al naar voren hebben
gebracht. Dat is toch vreemd gezien het feit dat dit kabinet en voorgaande
kabinetten voortdurend stellen dat de zorgen van de Nationale ombudsman ook
hun zorgen zijn. Een reactie op zijn rapport zou dan niet zo emotioneel getergd
en defensief moeten klinken. Het kabinet erkent tenslotte zelf dat er verbeteringen
noodzakelijk zijn en dat daarin de afgelopen jaren een aantal stappen gezet
zijn. Dit geeft aan dat de situatie niet uit de lucht is gegrepen en dat het
niet is verzonnen. Het gaat hier uiteindelijk over levens van individuen.
De ambtsberichten zijn voor deze mensen van groot belang en kunnen grote invloed
hebben.De kritiek die door de Nationale ombudsman wordt geleverd, is al door
meerdere collega’s naar voren gebracht, dus die zal ik niet herhalen.
Ik wil het nog wel hebben over de aanbevelingen die niet zijn overgenomen.De heer Kamp (VVD): De opmerking dat het om
een zure reactie van het kabinet zou gaan, is ook al door de ChristenUnie
gemaakt. Ikzelf heb de kabinetsreactie als feitelijk ervaren. Begrijpt mevrouw
Azough niet dat als het kabinet een stuk ontvangt waarin staat dat de IND
vooringenomen en partijdig is, er een adequate reactie moet komen? De bewindslieden
zouden toch geen knip voor de neus waard zijn als zij zulke opmerkingen over
hun kant lieten gaan?Mevrouw Azough (GroenLinks): Volgens mij wordt
er wel degelijk, in ieder geval deels, een onderbouwing gegeven in het rapport
van de Nationale ombudsman. De heer Kamp kan het oneens zijn met de gebruikte
kwalificaties, maar dat neemt niet weg dat er wel degelijk aanwijzingen zijn
dat deze kwalificaties wellicht van toepassing zijn. Het is van groot belang
dat het kabinet daar serieus op ingaat, en niet per definitie en op voorhand
al een bepaalde toon aanslaat.De heer Kamp (VVD): Wat het kabinet gedaan
heeft, is naar aanleiding van deze scherpe aanval een feitelijke reactie geven.
Je kunt toch niet verwachten van kabinetsleden dat zij dit over hun kant laten
gaan en met een slap verhaal terugkomen? Dat kan toch niet?Mevrouw Azough (GroenLinks): Mijnheer Kamp,
u bent volgens mij tot nu toe de enige die hier stelt dat de toon heel feitelijk
en niet getergd of defensief is. Ik hou er het daarom maar op dat dit mijn
mening is en dat u recht hebt op de uwe. Dat lijkt mij heel belangrijk.Het is een probleem dat een aantal aanbevelingen niet worden overgenomen.
Wat mijn fractie betreft, gaat het daarbij vooral om het feit dat de WOB-procedure
gewoon wordt gehandhaafd, om het feit dat de termijnen voor de zienswijzen
ook gehandhaafd worden, met als gevolg dat informatie uit de «opgeWOBte»
achterliggende stukken niet altijd door de asielzoeker kunnen worden gebruikt,
om het feit dat tekstsuggesties uit de REK-check niet in ambtsberichten worden
opgenomen, om het feit dat onderzoeksmemoranda niet beschikbaar worden gesteld
en om het feit dat er geen inzage wordt gegeven aan asielzoekers
en hun gemachtigden in de onderliggende stukken. Dit leidt ertoe dat het nu
feitelijk zo is dat asielzoekers die met een individueel ambtsbericht worden
geconfronteerd, een kennisachterstand houden ten opzichte van het ministerie
van BuZa, omdat zij geen inzagerecht krijgen, dat ellenlange WOB-procedures
gevolgd moeten blijven worden die feitelijk zinloos zouden kunnen zijn omdat
de «opgeWOBte» informatie te laat beschikbaar komt, en dat de
IND zelf als opdrachtgever dus ook niet alles te weten krijgt. Dit leidt tot
een ongelijkheid in rechtspositie. Het fundamentele probleem van de ongelijkheid
in rechtspositie, de«disequality of arms», dat de afgelopen decennia
voortdurend naar voren is gebracht door meerdere partijen waaronder het maatschappelijk
middenveld, wordt niet verbeterd. De controle op de asielberichten door de
IND, de asielzoeker en de rechter blijft onvoldoende en de formalistische
benadering van het ministerie BuZa frustreert asielzoekers in het halen van
hun recht. Mijn fractie vindt dit zorgelijk. Ik heb daarom een aantal vragen.Het kabinet stelt verplicht te zijn tot de WOB-procedure. De Nationale
ombudsman argumenteert echter dat dit nog maar de vraag is. Kan het kabinet
nogmaals ingaan op de vraag of die verplichting van toepassing is, aangezien
de WOB-procedure in principe het algemeen belang van openbaarheid zou moeten
dienen? Als de WOB-procedure wel van toepassing blijft, is er een wetswijziging
nodig om ervoor te zorgen dat asielzoekers toch de tijd krijgen die zij nodig
hebben om ervoor te zorgen dat zij de informatie kunnen gebruiken. Ik hoor
graag van de staatssecretaris in hoeverre zij bereid zou zijn tot een wetswijziging
op dit specifieke punt.Mijn volgende vraag betreft de volle toets door de rechter. Het valt ook
mij op dat zowel het betreffende deel van de expertmeetings als de brieven
van het maatschappelijk middenveld en de Nationale ombudsman nauwelijks aangekaart
worden door de bewindslieden. Graag een specifieke reactie op dit punt.Dan kom ik op de vertrouwenspersonen. Mijn collega aan mijn rechterkant
zei het al: een van de adviezen die herhaaldelijk terugkomen, is dat er meerdere
vertrouwenspersonen nodig zijn. Zo kan ervoor gezorgd worden dat zij controle
op elkaar kunnen houden. De gevaren die de heer Spekman noemde, zijn reëel
en zijn de afgelopen jaren soms zichtbaar gebleken. Het kabinet stelt dat
dit kan leiden tot lastig werken en tot gevaar voor de bron en de vertrouwenspersoon
in kwestie. Dat begrijp ik wel, maar de vraag is in hoeverre deze benadering
toch wel degelijk in sommige gevallen zou kunnen en waarom het kabinet niet
bereid is om deze benadering in veel meer gevallen toe te passen.Ik sluit af met de adviezen van de commissie-Meijers. Ik zou hierover
graag nu al een aanzet tot reactie horen.Antwoord van de bewindsliedenMinister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de
Kamerleden voor hun vragen en voor het feit dat ik voor het eerst sinds 1998
hier weer eens met hen van gedachten mag wisselen over asielbeleid en ambtsberichten.
In 1998 zat ik aan de andere kant van de tafel om de toenmalig staatssecretaris
van BuZa het vuur na aan de schenen te leggen over de ambtsberichten. Dat
was terecht, want ambtsberichten vormen natuurlijk een belangrijke bouwsteen
voor het asielbeleid. Het besluit of iemand in Nederland mag blijven moet
zeer zorgvuldig en op basis van goede informatie genomen worden, want het
betekent nogal wat. Ik ben mij er dus terdege van bewust dat ambtsberichten
van een goede kwaliteit en objectief moeten zijn. Dat geldt zowel voor de
algemene als voor de individuele ambtsberichten. Ik ben het met een aantal
leden uwer Kamer eens dat juist op dit terrein in de afgelopen jaren een grote
kwaliteitsslag is geslagen. Ik ben het op dit punt dus niet eens met mevrouw
Azough, die stelt dat wij hier al zolang over praten en het toch
nog steeds hetzelfde is. Ik kom hier verderop in mijn beantwoording nog op
terug.Het ministerie van BuZa staat open voor kritiek, juist omdat wij hechten
aan die zorgvuldigheid, kwaliteit en kwaliteitsverbetering. Wij zijn wel degelijk
welwillend ten opzichte van kritiek. Wij luisteren naar kritiek, maar wij
luisteren niet welwillend naar ongefundeerde beschuldigingen. Het was de heer
Anker en mevrouw Azough opgevallen dat de eerste reactie van het kabinet nogal
hard was jegens de Nationale ombudsman. Het ging daarbij voornamelijk over
zijn kwalificaties «onzorgvuldigheid», «vooringenomenheid»
en «partijdigheid». Dat noem ik ongefundeerde beschuldigingen.
Met name in het persbericht bij het verschijnen van het rapport werden deze
kwalificaties gebruikt. Overigens heeft nader contact met de Nationale ombudsman,
zeg ik tegen de heer Van de Camp, ertoe geleid dat ook de Nationale ombudsman
heeft laten weten dat hij bij nader inzien die woordkeuze minder gelukkig
vindt. Omdat dat dus geparkeerd is en het daarna over de inhoud gegaan is,
over de vragen welke aanbevelingen er zijn en of deze een verbetering kunnen
opleveren, hebben wij elkaar op tal van punten weer gevonden. Dan gaat het
dus over het welwillend luisteren naar kritiek om een kwaliteitsslag te maken.Eerdere aanbevelingen van bijvoorbeeld ACVZ maar ook van de Nationale
ombudsman in 2007 hebben wel degelijk geleid tot aanpassingen en een verdere
aanscherping van de kwaliteit van de ambtsberichten. Dat helpt ons ook om
die kwaliteit gelijke tred te laten houden met de eisen van de beslispraktijk
en de rechtspraak. Naar aanleiding van de aanbevelingen in het ACVZ-rapport
is er een dialoog op gang gekomen met de gebruikers van de ambtsberichten.
Ik doel naast het ministerie van Justitie, op de advocatuur, de rechterlijke
macht en op maatschappelijke organisaties zoals Amnesty International en VluchtelingenWerk.
Inmiddels hebben er twee expertmeetings plaatsgevonden. Een aantal uwer heeft
hieraan reeds gerefereerd. Die bijeenkomsten zijn op zich positief ontvangen
door de deelnemers. Zij hebben ook constructieve suggesties opgeleverd. Ik
denk wel dat het goed zou zijn, gelet ook op uw belangstelling, om als wij
wederom zo’n bijeenkomst beleggen, ook de Kamerleden uit te nodigen
om daarbij aanwezig te zijn. Dan kunt u zelf ervaren hoe de uitwisseling verloopt
en hoeft u zich niet alleen te baseren op het rapport.De expertbijeenkomsten hebben op een aantal punten absoluut tot een andere
werkwijze geleid. Zo kunnen nu maatschappelijke organisaties als Amnesty International
en VluchtelingenWerk door het indienen van vragen een bijdrage leveren aan
de terms of reference van een algemeen ambtsbericht. Tezamen met het verschijnen
van een algemeen ambtsbericht worden ook die terms of reference gepubliceerd.
Die uitwisseling van ideeën vind ik op zich bijzonder nuttig. Die dialoog
zal dan ook zeker worden voortgezet. Het is echter niet altijd mogelijk om
alle vragen te beantwoorden, bijvoorbeeld omdat de onderzoeksmogelijkheden
ontbreken. Dat zal soms het geval zijn, laten wij elkaar op dit punt niet
voor de gek houden. De ministeries van BuZa en van Justitie zullen op korte
termijn in overleg treden met de vertegenwoordiger van de advocatuur om te
verkennen of er een rol is weggelegd voor de advocatuur in een vooroverleg
ten behoeve van het opstarten van een individueel onderzoek in een land van
herkomst. De staatssecretaris zal hier nader op ingaan. Wij kijken dus ook
op dit punt welwillend naar de mogelijkheden.Terecht vraagt de Kamer naar de kwaliteit van het onderzoek dat in het
kader van die individuele ambtsberichten opgestart wordt ten aanzien van een
intensief toezicht op het werkproces. Ik heb besloten om de begeleiding van
het onderzoek naar de individuele ambtsberichten door ambassades te versterken.
Betrokken posten zullen periodiek bezocht worden door een asieladviesteam.
Volgende week gaat in principe de eerste missie daarvan van start. Volgens
planning zullen uiterlijk in 2009 alle posten bezocht zijn waar onderzoek
wordt verricht naar individuele ambtsberichten. Zo wordt ook van buitenaf
toegezien op de werkwijze en kan die versterkt worden. Een vertegenwoordiger van de rechterlijke macht werd geconsulteerd over
de wensen met betrekking tot de onderzoeksverslagen. De heer Spekman ging
in zijn betoog nader in op de verslaglegging daarvan. Deze verslaglegging
leverde juist die aanknopingspunten voor verbetering op. Zowel voor het opstellen
van de individuele ambtsberichten als voor de REK-check bestaan instructies
ten aanzien van de elementen die in de onderliggende stukken moeten worden
opgenomen. Om de terugkoppeling tussen het ministerie van BuZa en de IND te
verbeteren indien een individueel ambtsbericht de rechterlijke toets niet
heeft doorstaan, is er overleg geweest tussen de betrokken organisatieonderdelen
van de IND. De uitkomst hiervan is dat die procesvertegenwoordiger het Bureau
Land en Taal van de IND hiervan op de hoogte brengt en dat brengt dan weer
het ministerie van BuZa op de hoogte, zodat er ook op dat punt een kwaliteitsverbetering
geborgd is.Er waren uiteraard ook kritische geluiden tijdens die expertbijeenkomsten.
Die waren met name gericht op de lange productietijd van een algemeen ambtsbericht,
het daarmee samenhangende gebrek aan actualiteit, en de wens om te komen tot
Europese ambtsberichten. Met name de heer Van de Camp sprak daarover. Het
is terecht dat op dit punt gekeken wordt naar mogelijke versnelling en actualisering.
Tijdige en actuele berichtgeving over die mensenrechten- en veiligheidssituatie
in landen van herkomst is van groot belang. Daartoe zijn wij begonnen met
een pilot om een versnelling te realiseren. Die pilot hield in dat wij slechts
delen van het ambtsbericht actualiseerden. Een dergelijke flexibiliteit zou
een snellere doorlooptijd tot stand brengen. In goed overleg met Justitie
is de pilot beëindigd. Het eindproduct was weliswaar bruikbaar in de
asielpraktijk, maar de verwachte tijdwinst was per saldo buitengewoon gering.
In een later stadium moest alsnog gekomen worden tot een volledige actualisering
van het ambtsbericht. Dat leverde uiteindelijk extra werk en weinig tijdwinst
op. Om toch meer te kunnen inspelen op specifiekere informatie gaan wij nu
inzetten op kortere, thematische ambtsberichten over specifieke onderwerpen.
Dit jaar zullen thematische berichten verschijnen over minderjarigen in India,
ahmadi’s en christenen in Pakistan en vrouwen in Nigeria. Door middel
van deze berichten gaan wij proberen een positieve bijdrage aan een slagvaardiger
proces rond ambtsberichten te realiseren.De heer Van de Camp is ingegaan op de Europese ontwikkelingen. Nederland
speelt een actieve rol in het bereiken van een Europees migratie- en asielbeleid.
Ik noem het Haags programma tijdens ons voorzitterschap, dat nu wordt voortgezet.
Nederland heeft bij het EU-migratie- en asielpact een vooraanstaande rol gespeeld.
Juist omdat wij Europese ambtsberichten een goed idee vinden, hebben wij bekeken
of wij gezamenlijke landenrapporten kunnen maken. Over Nigeria hebben wij
een pilot gedaan, samen met België, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk.
Deze pilot toonde direct de weerbarstigheid van het Europese asieldossier.
Het heeft geen gezamenlijke landeninformatierapportage opgeleverd. De belangrijkste
reden is een verschil van inzicht in de methodologische aanpak. Daarmee kom
ik op iets wat de heer Van de Camp als een van de voordelen ziet van de huidige
praktijk. Bij de landenrapporten staan wij een synthesetekst voor. Na selectie
en weging van de bronnen wordt een zo veel mogelijk gekwalificeerd oordeel
gegeven. Het Verenigd Koninkrijk en Denemarken willen louter een soort verslag
van een fact-finding missie: alle bevindingen gooi je op een bordje en je
ziet maar wat je ermee doet. Wij kijken daar anders tegen aan, juist vanwege
die kwaliteit en zorgvuldigheid.Wij stellen ons op het standpunt dat het vertrouwelijk houden van de bronnen
wel degelijk de beste garantie biedt voor waarheidsvinding. De heer Spekman
sprak er al over. Als een ngo die in een land moet werken en die daar ook
afhankelijk is van de overheid, bepaalde informatie geeft die haar functioneren
onmogelijk maakt, kan zij vertrekken. Op vertrouwelijke basis kan zo’n
ngo wel degelijk bereid zijn om die nadere informatie te geven.
Ik wijs de suggestie van de hand dat vertrouwelijke informatie hoe dan ook
zou leiden tot een positie die ten nadele van de asielzoeker is. Integendeel,
wij hebben landen meegemaakt waar in het openbaar te goeder naam en faam bekendstaande
organisaties rustig zeggen dat er geen probleem is bij bijvoorbeeld de toegang
van vrouwen tot de politie. Op het moment dat men zeker weet dat men niet
met naam en toenaam in het rapport staat, zegt men: als een vrouw hier bij
de politie om bescherming vraagt, is zij nog eerder de pineut dan wanneer
zij dat niet doet. In zo’n individueel ambtsbericht op basis van een
vertrouwelijke bron is dat juist ten voordele van de asielzoeker.Maar goed, wij blijven ons inspannen om een bijdrage te leveren. Wij zijn
met een aantal andere lidstaten in gesprek om te bekijken of afspraken kunnen
worden gemaakt over gemeenschappelijke landenrapporten. Voorts is het duidelijk
dat juist in het EU-migratie- en asielpact de afspraak is opgenomen dat met
het oog op een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid meer zal worden
samengewerkt. Daarvoor zijn in Europees verband met immigratiediensten richtlijnen
overeengekomen.Het openbaar maken van alle bronnen en de keuze voor een gekwalificeerd
oordeel bemoeilijkt dus de samenwerking op Europees niveau. De heer Anker
staat het systeem voor waarin bronnen zelf om vertrouwelijkheid moeten verzoeken.
Dat is niet evident beter. Gesprekspartners kun je de keuze laten of zij geciteerd
willen worden. Als zij zelf zeggen dat zij er geen probleem mee hebben, dan
kan dat.Hoe gaan wij om met tegenstrijdige bronnen? Algemene ambtsberichten beschrijven
de feitelijke situatie. Sommige bronnen kun je daarbij ter zijde leggen. Soms
doe je dat omdat aanvullende bronnen andere informatie geven die uiteindelijk
de doorslag geeft. Indien niet duidelijk is welke van de tegenstrijdige bronnen
het bij het rechte eind heeft, wordt dat expliciet in de tekst aangegeven.
Er wordt dan aangegeven dat sprake is van tegenstrijdige bronnen. De werkinstructie
voor algemene ambtsberichten is daarover zeer duidelijk. Sinds de vorige expertbijeenkomst
staat die instructie op internet.Ik kom op de positie van de vertrouwenspersoon. Laat ik helder zijn: zonder
vertrouwenspersoon is er geen individueel asielonderzoek. Dat is er echt één
op één aan gekoppeld. Er mag geen koppeling worden gelegd tussen
de asielzoeker en Nederland, juist ter bescherming van die asielzoeker, zijn
familie in het land van herkomst, en anderen. Als bekend is dat Nederland
daar onderzoek naar doet, kun je die mensen in gevaar brengen. Het mag niet
terugleidbaar zijn op de Nederlandse ambassade of de Nederlandse overheid.
Hoe weten wij of de vertrouwenspersoon te vertrouwen is? Wij stellen bijzondere
eisen aan zo iemand. Hij moet over een goed netwerk beschikken, hij moet toegang
hebben tot de informatiebronnen, hij moet discreet en secuur zijn, kortom,
hij moet integer zijn. Bij die selectie van vertrouwenspersonen wordt informatie
ingewonnen bij andere instanties die over zijn betrouwbaarheid en expertise
een belangeloos en geïnformeerd oordeel kunnen geven. Er moet zuiver
te werk worden gegaan. Op basis van informatie van ngo’s, internationale
organisaties, de IOM en ambassades van derde landen kunnen wij zeggen of iemand
betrouwbaar is. Die integriteit wordt wel degelijk getoetst.Voor de uitvoering van het onderzoek wordt de vertrouwenspersoon geïnstrueerd.
Als hij terugrapporteert aan de ambassade worden zijn bevindingen minutieus
besproken. Daarbij komen juist vragen aan de orde die een nader licht kunnen
werpen op zijn betrouwbaarheid en kundigheid. Tijdens de komende bezoeken
van de asieladviesteams, die vanaf volgende week naar de ambassades gaan,
worden de vertrouwenspersonen aan deze eisen getoetst. In de praktijk blijkt
het moeilijk om vertrouwenspersonen te vinden die aan al deze eisen voldoen.
Dat is ook de reden waarom niet overal in alle asielherkomstlanden individuele
ambtsberichten worden opgesteld.De heer Spekman vroeg specifiek of er niet gekozen kan worden voor minimaal twee vertrouwenspersonen. Indien mogelijk ben ik daar zeker
toe bereid. Het is echter vaak moeilijk om überhaupt iemand te vinden
die aan die eisen voldoet. Als je twee vertrouwenspersonen inschakelt, zullen
vaak niet beide personen dezelfde checks kunnen uitvoeren. Herhaald onderzoek
bij dezelfde bronnen kan bij de autoriteiten argwaan wekken en dus die personen
in gevaar brengen. Dat geeft ook weer aan dat het een complexe materie is,
die niet een, twee, drie eenduidig te beantwoorden is. Het vraagt om maatwerk.
Dat zegt genoeg in relatie tot het individuele ambtsbericht dat vraagt om
maatwerk ten opzichte van de algemene ambtsberichten.Tegen mevrouw Azough zeg ik zeer nadrukkelijk dat één bron
geen bron is, tenzij de bron als hard gekwalificeerd wordt. Wat is «hard»?
Een bevolkingsregister kan een harde bron zijn, tenzij er aanleiding is om
te vermoeden dat ermee gesjoemeld is. Je moet kunnen aantonen dat het bevolkingsregister
op orde is voordat je het als een harde bron kunt aanwenden. De REK-check
hanteert dit criterium eveneens. Indien sprake is van één bron
die niet als hard is te kwalificeren, dan wordt dat in de IAB gemeld. Het
is aan de IND hoe het antwoord bij de besluitvorming wordt betrokken.Mevrouw Azough (GroenLinks): Ik kom terug
op het vertrouwen dat wij in de vertrouwenspersoon kunnen stellen. Dat is
een cruciale vraag in het hele dossier. De selectie is van enorm belang. Ik
kan het mij voorstellen dat iemand die in eerste instantie integer, autonoom
en onafhankelijk lijkt te zijn, dat gaandeweg niet langer is. Er kan sprake
zijn van verleidingen, van chantage, van omkoping en dergelijke. Hoe wordt
herhaaldelijk gecontroleerd dat de persoon vertrouwenspersoon kan blijven?Ik ken het dilemma van twee vertrouwenspersonen. Je moet voorkomen dat
je bij de overheid argwaan creëert. Is het instrument tot nu toe wel
eens gebruikt? In alle rapporten, ook dat van de ACVZ, komt de vraag naar
voren of het middel niet vaker ingezet kan worden om de controle op de vertrouwenspersoon
serieus te nemen.Minister Verhagen: In enkele landen wordt
het instrument gebruikt. Voor de uitvoering van ieder onderzoek wordt de vertrouwenspersoon
geïnstrueerd. Hij moet terugrapporteren aan de ambassade. Daarbij kun
je je vragen stellen die een licht kunnen werpen op zijn betrouwbaarheid.
Bij die terugkoppeling vindt de check plaats op de stand van zaken van de
integriteit. Het is mogelijk dat tussentijds wordt gesteld dat de man of vrouw
niet voldoet aan de gestelde eisen. Dan is er dus geen vertrouwenspersoon.
Dat kan gebeuren. Nogmaals, er is een check om zeker te stellen dat wij met
recht en reden kunnen stellen dat de vertrouwenspersoon voor ons informatie
kan blijven inwinnen. Wij moeten zeker weten dat de verkregen informatie klopt.De heer De Wit (SP): Het is nog iets gecompliceerder
dan de minister zegt. Eerder is de minister ingegaan op het geval in Congo.
De vertrouwenspersoon is één. Natuurlijk moeten wij de betrouwbaarheid
en geloofwaardigheid ervan toetsen. Daarnaast doet het zich voor dat de vertrouwenspersoon
onderzoekers of andere mensen inschakelt. De persoon waar het in Congo om
ging, was zo’n medewerker. Ook daarop moet controle worden uitgeoefend.
De vraag is hoe de minister dat doet.Minister Verhagen: Via terugrapportage proberen
wij de betrouwbaarheid van de informatie te toetsen. Als je twijfels hebt
over de bronnen, dan wordt dat gemeld.De heer Spekman (PvdA): Wij leven in de grotemensenwereld.
In die wereld is soms sprake van corruptie. Het gaat namelijk ergens om. Zijn
er in de afgelopen jaren mensen gepakt voor corruptie en, zo ja, hoe vaak
is de relatie met een vertrouwenspersoon of een van de medewerkers beëindigd? Minister Verhagen: Er zijn gevallen geweest
waarin de relatie met de vertrouwenspersoon beëindigd is.De voorzitter: Ik denk dat het vandaag niet
specifieker hoeft.Minister Verhagen: Mevrouw Azough zei dat
niets gedaan is met het onderzoek dat de Ombudsman in 1998 heeft gedaan naar
individuele ambtsberichten. In 1999 heeft de Ombudsman geconstateerd dat op
passende wijze invulling was gegeven aan alle aanbevelingen. De meerderheid
van de aanbevelingen voortvloeiende uit het nieuwe onderzoek uit 2007 is ook
overgenomen. Wij hebben grote moeite met één aanbeveling, namelijk
die over het verstrekken van de volledige onderlinge stukken van individuele
onderzoeken. Die aanbeveling heeft de Nationale ombudsman herhaald in een
brief van 19 september jongstleden aan de voorzitter van de Kamer, maar
deze brief bevatte voor mij geen nieuwe gezichtspunten die een ander standpunt
zouden rechtvaardigen. Omwille van de bescherming van de identiteit van bronnen
en de bescherming van de gebruikte methoden en technieken, kan ik de volledige
onderliggende stukken niet beschikbaar stellen aan de asielzoeker en zijn
gemachtigde. Evenmin kan dat gebeuren aan de IND-beslismedewerkers. Binnen
de IND krijgt een groep gespecialiseerde en bevoegde medewerkers inzage in
de volledige, ongelakte onderliggende dossiers. Aan de hand daarvan wordt
beoordeeld of het individuele ambtsbericht qua inhoud en qua procedure zorgvuldig
tot stand is gekomen en de inhoud inzichtelijk is. Op die manier wordt aan
het zorgvuldigheidsvereiste voldaan. Een bestuursorgaan moet zich ervan vergewissen
dat alle relevante informatie is verzameld voordat een besluit wordt genomen
op een aanvraag. Dat is die REK-check, die nadrukkelijk niet door de beslismedewerkers
van de IND wordt uitgevoerd. Het hele stuk, ongelakt, gaat naar de IND.Het procesbelang van de asielzoeker wordt gewaarborgd door de onafhankelijke
rechter. De asielzoeker kan het individuele ambtsbericht en de onderliggende
stukken in ongelakte versie laten toetsen door de vreemdelingenrechter via
artikel 8:29 Awb. Dit gebeurt door een andere rechter dan de vreemdelingenrechter,
die de beslissing op de asielaanvraag toetst. De rechter die de beslissing
op de asielaanvraag toetst, kan eveneens verzoeken om inzage in de volledige
onderliggende stukken. Zowel de rechter als de IND krijgt deze stukken. Desalniettemin
heb ik besloten om per 1 oktober alle onderliggende stukken, ontdaan
van vertrouwelijke passages, aan beide partijen ter hand te stellen, dus ook
aan de asielzoeker. Wij doen dus al het mogelijke om ook de asielzoeker en
zijn partij de informatie te geven. Nogmaals, wij lakken dan wel weg datgene
wat echt vertrouwelijk moet blijven.Als ik sommige verhalen hoor, krijg ik het idee dat men denkt dat er de
meest vreselijke dingen in staan. Ik ben best bereid om de commissie een keer
vertrouwelijk inzage te geven in een IAB. Eerder heeft de commissie een keer
een algemeen ambtsbericht kunnen inzien. Wij moeten spookverhalen de wereld
uit krijgen.De heer De Wit (SP): In een brief van september
stelt de Ombudsman vast dat ondanks de REK-check en ondanks de inzage voor
de rechter, toch kardinale fouten kunnen worden gemaakt. Ik benader het probleem
nu alleen vanuit het gezichtspunt van de asielzoeker. Welke garantie heeft
de asielzoeker met het voorstel van 1 oktober? Wat is er tegen het overnemen
van het voorstel van de permanente commissie? Het probleem van de vertrouwelijkheid
wordt daarmee opgelost, zonder dat wij het risico lopen dat de zaak op straat
komt te liggen. Het gaat om een gesloten setting waarin een speciale persoon
voor de verdediging optreedt die kan toetsen wat er aan het ambtsbericht ten
grondslag ligt.Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Het
is begrijpelijk dat een debat als dit vooral gaat over de elementen
van de brief waar de Kamer wat minder tevreden over is. Zo kan zomaar de indruk
ontstaan dat individuele ambtsberichten vooral worden gebruikt om mensen af
te wijzen. Ik hecht eraan te zeggen dat ambtsberichten ons soms ook helpen
om verzoeken tot verblijf in te willigen, omdat ze het verhaal van een asielzoeker
onderbouwen. Ik kan dat met cijfers onderbouwen. Van de 50 meest recente zaken
hebben wij er iets meer dan 10 ingewilligd, 20 hebben wij nog in beraad, en
20 zijn er afgewezen. Soms helpt een ambtsbericht een vluchteling bij zijn
verhaal.Wat de toon van de brief betreft, is een vrij directe beschuldiging aan
het adres van IND-ambtenaren geuit. Er is gesproken van onzorgvuldigheid,
vooringenomenheid, partijdigheid en oneerlijkheid. Dat kwam hard aan. Als
je dat als bewindspersoon in een persbericht leest, dan schrik je je rot.
Dan ga je meteen zo’n rapport lezen. Toen bleek de vlag de lading niet
helemaal te dekken. Wij zijn daarop met de Ombudsman in gesprek getreden,
die de woorden vervolgens wat heeft gerelativeerd. Hij heeft gezegd dat de
woordkeuze misschien niet altijd even gelukkig was. Wij waren niet zozeer
zuur van toon, maar wij vonden dit «niet helemaal eerlijk», om
de woorden van de Ombudsman zelf te gebruiken.De heer De Wit heeft gevraagd waarom niet alle aanbevelingen van de Ombudsman
over de REK-check zijn overgenomen. De aanbevelingen van de Ombudsman zijn
voor een belangrijk deel overgenomen, ook op het punt van de verbeteringen
die te maken hebben met de manier waarop wij gebruikmaken van ambtsberichten
van Buitenlandse Zaken. De grootste tegemoetkoming zit hem in de laatste woorden
van de minister. Vanaf 1 oktober zullen de gelakte onderliggende
stukken met het individuele ambtsbericht worden meegezonden, zodat de asielzoeker
en de IND-medewerker over dezelfde informatie beschikken. Omwille van de bescherming
van de identiteit van bronnen en van de gebruikte methode wil ik niet de volledige
onderliggende stukken beschikbaar stellen.Het is belangrijk dat wij bij de IND de mogelijkheid hebben om onderliggende
stukken volledig door een klein aantal gespecialiseerde mensen te laten toetsen.
Dat betreft de medewerkers van het Bureau Land en Taal. Wij kijken daarbij
naar een aantal zaken. Wordt het ambtsbericht voldoende inhoudelijk onderbouwd
door de onderliggende stukken? Is de inhoud van het ambtsbericht terug te
vinden in de onderliggende stukken? Hoe stelliger de verwoording in het ambtsbericht,
hoe beter gemotiveerd de informatie in de onderliggende stukken moet zijn.
Wij kijken dus echt naar de verhouding. Wat heeft de minister van Buitenlandse
Zaken opgeschreven en wat staat er in de onderliggende stukken? Daarnaast
kijken wij naar de inzichtelijkheid en de consistentie. Is het niet intern
tegenstrijdig? Is het niet tegenstrijdig met een eerder ambtsbericht van de
minister van Buitenlandse Zaken? Wordt een eventuele tegenstrijdigheid uitgelegd?
Is een bericht niet voor meerderlei uitleg vatbaar? Dat is de manier waarop
de REK-toets wordt verricht. Het zijn dus niet de beslismedewerkers die dit
doen.Dit geldt ook voor de rechterlijke toets op die onderliggende stukken.
Het zijn niet de rechters die in de zaak beslissen, het zijn de rechters die
met toepassing van het artikel van de Awb alleen maar bekijken of de volledige
informatie die zij tot hun beschikking hebben, kan en mag leiden tot het ambtsbericht.De heer De Wit heeft herhaaldelijk gevraagd om de volle rechterlijke toets.
De heer Spekman heeft daar ook uitgebreid bij stilgestaan. Kortheidshalve
verwijs ik naar het debat dat wij op 9 oktober zullen hebben over de
asielbrief. De heer Spekman verwees naar een initiatiefwetsvoorstel van de
heer Pechtold, maar ik wijs hem ook op de wijzigingsvoorstellen in de asielbrief.
Daarmee komen wij voor een belangrijk deel tegemoet aan de manier waarop de
rechters toetsen. Dit raakt niet aan de toets op de bronnen van de ambtsberichten.
Het gaat om het beroep en het hoger beroep in asielzaken in het algemeen.
Daar komen wij dus nog over te spreken. De heer Spekman vraagt hoe bij de REK-check wordt omgegaan met het aantal
bronnen. Is het nog enigszins relevant dat er maar één bron
is? Het is geen absolute voorwaarde dat er meer dan één bron
moet zijn. Met de REK-check wordt er wel op toegezien dat de hoedanigheid
van de bron is aangegeven. Zelfs als sprake is van één bron,
kan een weging plaatsvinden in de vraag of op basis van die ene bron het ambtsbericht
mocht zijn zoals het uiteindelijk is opgeschreven. De relevantie van de bron
en daarmee de waarde van de informatie wordt getoetst. Er vindt wel een weging
plaats, maar er is geen absolute voorwaarde dat er meer dan één
bron moet zijn.De heer Anker heeft gevraagd wat wij doen met contra-expertise. De IND
kijkt daar serieus naar. Het is mogelijk dat contra-expertise leidt tot aanvullende
vragen aan de minister van Buitenlandse Zaken. In de IND-werkinstructie hebben
wij opgenomen dat de IND-medewerker verduidelijkende informatie kan vragen.
Zo nodig wordt er door de IND gevraagd om aanvullend onderzoek. Dat komt regelmatig
voor.Wat hebben wij gedaan met de kritiek van de commissie-Meijers? Waarom
is er niet op gereageerd? De heer De Wit gaat er blijkbaar vanuit dat er een
toezegging was om schriftelijk te reageren op de brief van de commissie-Meijers.
Een dergelijke toezegging is bij ons niet bekend. Door het antwoord op het
rapport van de Nationale ombudsman dachten wij impliciet de kritiek van de
commissie-Meijers te hebben meegenomen. De heer De Wit haalt specifiek twee
punten uit de brief van de commissie: de rechter-commissaris en de special
advocat. Als hij behoefte heeft om afzonderlijk op de inhoud van de brief
te reageren, met name op de punten die niet in de kabinetsreactie zijn meegenomen,
dan zullen wij dat graag doen. Dat kan met enige snelheid, want wij hebben
al wat voorwerk gedaan.De heren Van der Staaij en Van de Camp hebben gevraagd hoe wij omgaan
met andere bronnen dan die van Buitenlandse Zaken. De ontwikkelingen van het
laatste jaar zijn bekend. Relevant is de uitspraak-Salah Seekh van het EVRM,
die dateert van januari vorig jaar en die onherroepelijk is geworden op 23 mei.
Wij hebben meteen bekeken wat deze uitspraak betekent voor het gebruik van
bronnen en deskundigenrapporten. Het was al praktijk dat wij naast het ambtsbericht
van Buitenlandse Zaken andere bronnen bekijken. Dit arrest heeft ons nog eens
aanleiding gegeven om er extra aandacht aan te besteden. In de uitvoeringspraktijk
hebben de gevolgen ervan een plek gekregen. De gevolgen van het arrest hebben
wij over de volle breedte verwerkt en geïmplementeerd in de Vreemdelingencirculaire.
Een van de gevolgen is dat op een steviger manier de aandacht wordt gevestigd
op alle informatie die ten grondslag ligt aan de asielbeslissing en op de
manier waarop wij moeten omgaan met informatie die anders luidt dan die in
het ambtsbericht van de minister van Buitenlandse Zaken. In het beleid hebben
wij vastgelegd dat ten behoeve van de toets van de geloofwaardigheid van het
asielrelaas, alle informatie die afkomstig is uit objectieve bronnen, bij
de beoordeling betrokken dient te worden. Zo hebben wij dat ook opgeschreven.
Hoe gaan wij dan tewerk? Aanvullende informatie wordt per definitie betrokken
bij de besluitvorming. Soms wijkt de informatie af van datgene wat in het
ambtsbericht staat. Als de informatie van een dusdanige strekking en gewicht
is dat er twijfel rijst over de juistheid en volledigheid van het ambtsbericht,
dan ga ik terug naar de minister van Buitenlandse Zaken en vraag ik hem om
een reactie op het verschil. Als er geen sprake is van een dusdanige strekking
en gewicht dat er getwijfeld moet worden, dan moet dat zorgvuldig in het besluit
worden gemotiveerd. Dan moet ik uitdrukkelijk zeggen waarom die informatie
mij niet tot twijfel over het ambtsbericht brengt. Als er sprake is van twijfel,
zal ik een standpunt innemen over de ingebrachte informatie en de strekking
en het gewicht ervan. Europa is niet onbelangrijk. Hoe meer wij proberen met de Europese lidstaten
op één lijn te komen, hoe meer wij beseffen dat het belangrijk
is om eenzelfde oordeel te vellen over de feitelijke situatie in landen van
herkomst. Het is echt niet te verkopen dat 27 lidstaten van de EU bijna 27
verschillende interpretaties, definities en waarderingen hebben van bijvoorbeeld
de situatie in Irak. Op basis van de landeninformatie wordt beleid gevoerd.
Zo kan het gebeuren dat op de vraag of er sprake is van een «internal
armed conflict» het antwoord in de verschillende EU-lidstaten anders
luidt. Dat kan natuurlijk niet, want het gaat vaak om feitelijke informatie.
Vanwege de gevolgen voor de praktijk in Nederland is het belangrijk om te
blijven inzetten op voortgang in Europa richting gezamenlijke ambtsberichten
en landeninformatie. De minister heeft al wat gezegd over het mislukken van
het project-Nigeria, waartoe wij nota bene zelf het initiatief hadden genomen.
Graag hadden wij dat als een eerste succes gepresenteerd van een kopgroep
binnen de EU van landen die met elkaar tot een gezamenlijk ambtsbericht konden
komen. Het heeft niet zo mogen zijn. Wij leggen ons er niet bij neer en blijven
stappen zetten. Met een aantal andere lidstaten, zoals Italië, Slovenië
en Bulgarije, proberen wij wél afspraken te maken over een gemeenschappelijk
landenrapport.Over het migratie- en asielpact hebben wij vorige week nog in de Kamer
gesproken in het kader van de voorbereiding van een Europese Raad. Wij hebben
ons wederom ingespannen om een afspraak te maken over verdere samenwerking
op het terrein van landeninformatie. Een eerste stap in dit proces is onlangs
in Europees verband door de immigratiediensten overeengekomen: de zogeheten «common
EU guidelines for processing country of origin information». Het zijn
richtlijnen hoe de informatie gebruikt en geëvalueerd moet worden om
tot berichten te komen. Het is een meer procedurele benadering. Daarin heeft
de IND wederom een voortrekkersrol gespeeld. Die voortrekkersrol zet ik graag
door. Het hoofd IND is op dit moment voorzitter van GDISC, het overleg tussen
de IND’s van de Europese lidstaten. Ik heb hem gevraagd om, ter voorbereiding
van hetgeen uiteindelijk in de tweede helft van 2009 het European support
office moet worden, een ondersteuningsbureau voor asiel in Europa, te kijken
of wij in het kader van een integraal terugkeerplan voor Irak een gezamenlijk
landenbericht kunnen maken. Dat is heel concreet. Ik heb gezegd: als er zo’n
ondersteuningsbureau komt, laat hen dan meteen met Irak beginnen, een concreet
lifetime voorbeeld. Dat wordt nu opgepakt en nader ingevuld.Voorzitter. Ik denk dat ik alle vragen aan mij heb beantwoord.De voorzitter: Voordat wij naar de tweede
termijn gaan: de minister van Buitenlandse Zaken denkt dat hij nog een antwoord
moet geven aan de heer Spekman.Minister Verhagen: De heer Spekman vroeg mij
nog expliciet of ik ook andere landen aansprak op de terugkeer van afgewezen
asielzoekers in casu Afghanistan. Wij komen er uiteraard nog over te spreken,
maar ik kan u nu reeds meedelen dat ik hier zeer duchtig over heb gesproken
met president Karzai, vorige week in New York. Het voordeel van zo’n
AVVN is dat je zo’n beetje alle landen bij elkaar hebt. Ik heb verschillende
gesprekken gevoerd met onder anderen president Karzai, waarbij ik, wellicht
in iets diplomatiekere termen dan ik in sommige kranten zag van verschillende
Kamerleden, de noodzaak om mee te werken aan de terugkeer van Afghanen absoluut
onder zijn aandacht heb gebracht. Ik heb ook gesteld dat het niet zo kan zijn
dat wij enerzijds op alle wijzen juist Afghanistan bijstaan op het punt van
de opbouw van de rechtsstaat, maar dat zij anderzijds niet bereid zijn mee
te werken aan de terugkeer van afgewezen asielzoekers. Daar was geen woord
Frans bij. Nadere gedachtewisselingDe heer De Wit (SP): Voorzitter. Belangrijk
is wat de minister nu heeft gezegd en wat ook in de expertmeeting al naar
voren is gekomen, namelijk dat de vertrouwenspersoon en de medewerkers die
de vertrouwenspersoon inschakelt regelmatig worden bekeken op hun betrouwbaarheid.
Een heleboel dingen die wij in het verleden daarover hebben gevraagd, hebben
er juist mee te maken dat er berichten kwamen dat er de nodige twijfel was
op dat punt.Als de minister voorbeelden vertrouwelijk ter inzage wil leggen voor de
Kamer of de vaste commissie, lijkt het mij heel goed om er een keer naar te
kijken.Omdat ik wil weten of ik het nu goed heb of niet, wil ik een passage voorlezen
uit het advies van de permanente commissie van maart 2007: zoals in de Wet
afgeschermde getuigen, waarin de rechter-commissaris in strafrechtelijke procedures
de mogelijkheid wordt geboden in een afgeschermde procedure de inhoud van
het ambtsbericht te toetsen, zo zou ook in de vreemdelingenrechtelijke procedure
waarin met toepassing van artikel 8:29 van de Algemene wet bestuursrecht een
beroep wordt gedaan op beperkte kennisneming, de rechter het vooronderzoek
kunnen opdragen aan de rechter-commissaris. Is dit nu het antwoord dat de
minister gaf? Hij zei dat ook nu al de rechter – maar dan wordt het
een andere rechter – op basis van artikel 8:29 enzovoort. Als dat zo
is, dan is een van de twee punten van de permanente commissie daarmee opgelost;
althans, dan is die procedure mogelijk en kan die worden toegepast. Dan is
dat duidelijk.Over de special advocates zou ik graag een reactie van de regering krijgen.
Hoe wordt daartegen aangekeken? Hoewel wij per 1 oktober een verruimde
inzage krijgen in de stukken, is het toch nog van belang dat in een wat afgeschermde
setting tegenwicht kan worden geboden tegen bepaalde berichten of onderdelen
daarvan. Juist met het oog op artikel 13 EVRM, het fair trial-beginsel, zou
ik het oordeel van de regering daarover willen vernemen.De heer Van de Camp (CDA): Voorzitter. Ik
wil beide bewindslieden danken voor de heldere beantwoording. Wij maken wel
ander overleg met het kabinet mee waarbij het toch allemaal een slagje voorzichtiger
moet, maar dit is helder.Prompt wordt nog een aantal verbeteringen toegezegd en aangereikt, zoals
de asieladviesteams die de diverse posten zullen bezoeken. Verder noem ik
de thematische ambtsberichten. Ik vind dat een buitengewoon goede benadering,
omdat ik graag situaties ken in landen waarvan wij nog niet direct asielzoekers
hebben. Je ziet nu ook bij andere landen dat, als wij ambtsberichten moeten
maken of actualiseren op het moment dat er reeds grote asielstromen zijn,
het allemaal in een ander daglicht komt te staan. Stel dat je bijvoorbeeld
over bepaalde minderheden of over jongeren in een land praat en dat je er
een thematisch ambtsbericht over hebt. Mocht er onverhoopt een asielstroom
op gang komen, dan hebben wij min of meer een stabiele kennisbasis, als ik
het tenminste goed begrijp. Als ik het verkeerd zie, dan hoor ik dat graag.
Maar het maken van algemene ambtsberichten terwijl er al incidenten zijn,
is toch risicovol.Ik heb goede nota genomen van de opmerking van de minister over meerdere
vertrouwenspersonen: indien mogelijk. Ik vind het ook logisch. Je probeert
toch een algemeen ambtsbericht te maken of een individueel ambtsbericht op
basis van checkbare bronnen. Als je er twee hebt, waarom zou je er niet twee
gebruiken?De kwestie van de nevengeschiktheid houd ik er toch nog even in. Het klinkt
misschien een beetje vreemd uit mijn mond, maar ik ben ouderwets. Wij maken
de ambtsberichten wel erg horizontaal, maar misschien kan dat de heer De Wit
tevredenstellen. De kwestie van de andere bronnen is mij duidelijk. Ik vind dat een goede
ontwikkeling.Ik mis een antwoord op mijn vraag of de advocaat in een vroegtijdig stadium
reeds vragen mag voorleggen aan de IND. Dat idee circuleerde zowel in de expertmeeting
als in de brief van Amnesty. Ik vind het een verantwoorde procedure.Ook ik ben erg benieuwd naar het antwoord dat de minister of de staatssecretaris
zal geven op de vraag van de heer De Wit over artikel 8:29 Awb en de plaats
en functie van de rechter-commissaris.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Ik vind het positief dat,
in aanvulling op hetgeen in de vroegere stukken al stond, wel degelijk wordt
gekeken naar verdere verbeteringen, bijvoorbeeld de mogelijkheid die per 1 oktober
wordt geboden om de achterliggende stukken ter beschikking te stellen. Eerder
werd dat nog afgewezen, maar nu wordt gezegd: wij vinden die argumentatie
niet doorslaggevend en wij kunnen er toch ruimhartiger mee omgaan. Dat vind
ik positief.Over de thematische ambtsberichten heb ik nog een vraag, ook naar aanleiding
van de opmerking van de heer Van de Camp. Ik zou het juist wenselijk vinden
dat er een zekere koppeling is aan bijvoorbeeld actuele ontwikkelingen. Als
er sprake is van een toenemend aantal minderjarige Nigerianen die asiel hebben
aangevraagd in het afgelopen jaar en een toename van het aantal Afghaanse
vrouwen, zou ik het een beetje jammer vinden om een ambtsbericht te krijgen
over minderjarige Afghanen en Nigeriaanse vrouwen, dus precies andersom. Ik
had het idee dat het in de praktijk al zo liep. Toen wij debatten hadden over
de positie van christenen en homoseksuelen in Iran, was er ook al een gerichter
bericht over gekomen. Het valt mij op dat er naar aanleiding van actuele ontwikkelingen
soms behoefte is om in te zoomen op iets wat in het algemeen ambtsbericht
beknopter aan de orde is geweest.Tot slot sluit ik mij aan de vraag van de heer Van de Camp, die ik in
eerste termijn ook stelde, over de mogelijkheden voor de raadsman van een
asielzoeker om een inbreng te hebben in de onderzoeksvraag voor het individueel
ambtsbericht. Ik zag de staatssecretaris wel daarop knikken, maar ik weet
niet of dat betekent dat de vraag is begrepen of dat het antwoord positief
is.De heer Anker (ChristenUnie): Voorzitter.
Ik dank de bewindspersonen voor de duidelijke beantwoording. Ik ben blij dat
er direct een gesprek is geweest met de Nationale ombudsman en dat alle kou
uit de lucht is. Het is heel goed dat men op die manier communiceert. Dan
moeten wij het er niet meer over hebben.Ik heb nog twee vragen. De eerste vraag is al door de heer Van de Camp
gesteld en net ook aangehaald door de heer Van der Staaij: in hoeverre kan
de advocaat zijn ideeën aandragen bij het maken van het individuele ambtsbericht?Mijn tweede vraag gaat over de contra-indicaties. Als ik het goed heb
begrepen, kan Buitenlandse Zaken bij tegengestelde berichten zeggen: er zijn
berichten die het tegendeel beweren, maar wij weten op dit moment ook niet
wat de doorslag moet geven. Dan komt dat bij de IND terecht en die moet daar
vervolgens wat mee. Ik heb een samengesteld antwoord gekregen. De minister
zegt: soms weten wij ook niet zo goed wat wij ermee aan moeten, dan melden
wij beide feiten. De staatssecretaris van Justitie zegt vervolgens: wij moeten
wel een beslissing nemen.Minister Verhagen: U doelt op de algemene
ambtsberichten?De heer Anker (ChristenUnie): Ja.Staatssecretaris Albayrak: Ik had het over
de individuele ambtsberichten. De heer Anker (ChristenUnie): Wij hebben het
laatst in een debat gehad over een kwartje dat een kant op moest vallen. Mijn
vraag is welke kant dat dan opvalt. Dat moet wel gemotiveerd worden. Er moet
uit die tegengestelde berichten een oordeel komen, hoe dan ook. Mijn indruk
was dat dat vaak in de lucht bleef hangen. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe dat in de praktijk gaat?De heer Spekman (PvdA): Voorzitter. Ik dank
beide bewindspersonen. Het is goed om te horen dat er een stevig gesprek is
geweest met president Karzai. Ik denk dat het nodig is, want het succes van
ons beleid hangt er ook van af of mensen daadwerkelijk terugkeren.Het is ook goed om te horen dat er is gesproken met de rechter over de
onderzoeksmemoranda en dat die wel werkbaar moeten zijn. Het was voor mij
nog niet helemaal duidelijk of dat een standaard format betekent voor die
onderzoeksmemoranda.Eén vertrouwenspersoon is geen vertrouwenspersoon. Dat vind ik
toch lastig. Ik begrijp dat ook Buitenlandse Zaken geen ijzer met handen kan
breken wat die vertrouwenspersoon betreft. Ik begrijp ook dat je hen niet
voor het oprapen hebt in zo’n land. De intentie is goed: indien mogelijk
twee. Wij hebben een aantal checks of die vertrouwenspersoon en de medewerkers
daarachter wel deugen, maar ik heb zelf nog niet het gevoel dat het een redelijk
dicht systeem is waarmee wij corruptie kunnen voorkomen. Ik ben er toch nog
wat ongelukkig mee. Ik hoor graag van de minister wat die asieladviesteams
gaan doen. Hoe kunnen zij beoordelen of een vertrouwenspersoon en de medewerkers
daarachter wel te vertrouwen zijn en of zij eventueel misbruik maken van hun
positie en die familie geld aftroggelen om een bepaald advies te geven? De
minister zegt dat er mensen gepakt zijn. Ik vind het prettig om dat te horen.
Ik zeg het in mijn woorden; ik zie de minister nee schudden: het zijn niet
de goede woorden.Minister Verhagen: Ik zei niet «gepakt».
Ik zei: in een aantal gevallen is de samenwerking beëindigd.De heer Spekman (PvdA): Ik dacht: dat is typisch
Buitenlandse Zakentaal voor «gepakt zijn».Minister Verhagen: Nee, daar hoeft u bij mij
niet zo bang voor te zijn.De heer Spekman (PvdA): Als er niemand gepakt
is, ben ik benieuwd of het onderzoek wel adequaat is. Ik kan mij echt niet
voorstellen dat mensen niet soms misbruik maken van hun positie. Hoe gedegen
het onderzoek ook is, er zijn toch veel mensen die hier een belang bij hebben.
In het boek dat gepresenteerd werd, was het toch heel duidelijk dat er in
sommige gevallen misbruik werd gemaakt van die positie. Ik kan mij helemaal
niet vinden in de titel van het boek, maar ik kijk gewoon naar feiten die
erin staan. Ik maak mij daar zorgen over. Wat doet het asieladviesteam daar
daadwerkelijk? In hoeveel gevallen zijn er nu al twee of meer bronnen? Kan
in die landen die kwetsbaar zijn voor corruptie in gang worden gezet dat er
zo snel mogelijk wel meerdere bronnen worden geraadpleegd? Of komt er alvast
een interne werkinstructie dat die gezocht worden? Ik snap best dat zij niet
vandaag of morgen uit de grond gestampt worden, maar wij moeten er wel naartoe
werken dat die informatie goed en adequaat is. Dan kom ik terug bij het begin,
want het gaat wel ergens over. Het gaat erover of mensen hier terecht of onterecht
blijven. Dat is van levensbelang. Daarom wil ik er meer grip op hebben.Mevrouw Azough (GroenLinks): Voorzitter. Ik
dank de bewindspersonen voor hun antwoorden. Ik begreep niet helemaal wat
de heer Spekman bedoelde met zijn opmerking over het pakken van die vertrouwenspersonen. Volgens mij hebt u die bevoegdheid helemaal niet, omdat
zij helemaal los moeten staan van onze overheid, in dit geval van onze posten.De heer Spekman (PvdA): Ik bedoel dat iemand
corrupt is en blijkbaar zijn positie gebruikt om de ander geld af te troggelen.
Dan moet de band met die persoon verbroken worden en moet dat consequenties
hebben voor alle adviezen die hij blijkbaar heeft geschreven.Mevrouw Azough (GroenLinks): Dat is helder.Ook ik vraag wat de asieladviesteams precies gaan doen. Op welke punten
gaan zij de verbetering die u ook wilt realiseren?Ik sluit mij aan bij de collega’s die het een goed idee vinden om
individuele ambtsberichten te bekijken. Ik ben benieuwd welke selectie u daarop
gaat toepassen, zodat wij een rijke schakering aan individuele ambtsberichten
kunnen bekijken. In ieder geval is het goed om dat te kunnen doen.Wat houdt de toezegging om de gelakte onderliggende stukken direct aan
de asielzoeker respectievelijk zijn advocaat te sturen precies in? Het is
een belangrijke toezegging. Wordt hiermee het probleem dat ik in eerste termijn
heb aangekaart, namelijk dat de termijnen soms worden overschreden waardoor
de asielzoeker geen faire kans heeft om zijn zienswijze naar voren te brengen,
volledig weggenomen? Zal de asielzoeker altijd voldoende tijd hebben, binnen
die vier weken, om de informatie uit de gelakte onderliggende stukken in de
procedure te gebruiken?Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Spekman over de vertrouwenspersonen.
Ik begrijp zijn vraag nu goed. Het beëindigen van de samenwerking dient
inderdaad consequenties te hebben voor de ambtsberichten waarvoor deze vertrouwenspersoon
verantwoordelijk is geweest. Wat is daarmee gebeurd?Ik begrijp best dat dit kabinet niet blij was met het rapport van de Nationale
ombudsman. Maar de kritiek die de Nationale ombudsman gaf, waarop de woorden
waarop u aansloeg gebaseerd waren, was wel inhoudelijke kritiek. Het gaat
erom dat de IND in de regel in hoger beroep gaat als de rechtbank een asielzoeker
in het gelijk heeft gesteld, zelfs als de rechtbank oordeelt dat een ambtsbericht
niet ten grondslag had mogen liggen aan de beslissing op asiel en dat de IND
soms een beslissing neemt zonder de eventuele uitkomsten van een contra-expertise
af te wachten. Het is misschien goed om daar nader op te reageren. Die kritiek
had ook betrekking op de termijnen waaraan een asielzoeker zich moet houden,
maar waardoor hij in de WOB-procedure in de wielen wordt gereden. Dat zijn
toch reële kritiekpunten. Ik kan mij voorstellen dat, zoals de Nationale
ombudsman stelt, daarmee feitelijk een bestuursorgaan een moeilijke situatie
creëert voor de betrokkene. Ik neem aan dat u dat toch ook zo kunt zien,
want u geeft in uw reactie aan: het is niet voldoende onderbouwd. Maar dat
betekent niet dat het volstrekt niet wordt onderbouwd.Minister Verhagen: Voorzitter. Er is een aantal
keren teruggekomen op de corruptie van de vertrouwenspersoon dan wel van de
medewerker. De beschuldigingen die geuit zijn in NOVA en in een of ander boek
raken op dit punt kant noch wal. De geuite beschuldiging van corruptie van
de medewerker van die vertrouwenspersoon is onderzocht, maar dat heeft geen
enkele aanwijzing van corruptie opgeleverd. Overigens is de samenwerking met
de vertrouwenspersoon wel opgezegd, maar dat was omdat zijn naam bekend was
geworden. Daardoor kon hij niet meer als vertrouwenspersoon optreden, omdat
men wist dat hij verbonden was met asielaanvragen in Nederland. Hij kon geen
onderzoek meer doen zonder een verband te leggen met Nederland. Dat is de
reden, niet corruptie. Ik wil hier klip en klaar stellen dat ons onderzoek
geen grond voor die beschuldiging heeft opgeleverd.In datzelfde boek wordt in zijn algemeenheid gesteld dat er iets niet
klopte. Die stelling wordt gehanteerd naar aanleiding van een onderzoekop basis van een bron die je alles kunt noemen behalve neutraal. Die
bron was aangeleverd door dezelfde asielzoeker. Het lijkt mij voor de hand
te liggen dat die asielzoeker niet iemand aanwijst die een verhaal zal houden
dat tegen zijn eigen verhaal ingaat. Wat dat betreft, hoeven wij elkaar niets
wijs te maken. Als wij de eisen die wij stellen aan vertrouwenspersonen zouden
toepassen op de bron die hier gebruikt was, dan zou deze persoon niet door
de check komen. Onze eisen ten aanzien van de bronnen zijn hoger.Wat doen de asieladviesteams? Laat ik een voorbeeld geven. Als ik toegang
moet hebben tot het bevolkingsregister, kan ik twee dingen doen om te bekijken
of iemand inderdaad ingeschreven stond. De ambassade kan een verzoek indienen
om daartoe toegang te krijgen, maar dat doen wij niet vanwege de link die
dan wordt gelegd. Je moet wel iemand hebben die in principe toegang heeft
en van wie je zeker kunt weten dat hij niet alleen die informatie kan checken,
maar ook jou die informatie wil geven. Dat type vertrouwenspersonen zoek je
dus. Dat gebeurt op basis van een jarenlange relatie en ook op basis van de
eisen die ik heb genoemd. De asieladviesteams zullen in zijn algemeenheid
de werkwijze van de ambassades doorlichten. Zij zullen bij ngo’s, ambassadeurs
van derde landen en internationale organisaties checken hoe hun bevindingen
zijn ten aanzien van die vertrouwenspersoon om daarmee nader zicht te krijgen.
Zij kijken of alle afspraken over het onderzoek goed worden gevolgd. Het is
een extra kwaliteitscheck, een doorlichting van zowel de vertrouwenspersoon
als de gevolgde werkwijze. Wanneer die kwaliteit niet goed is, zal er geen
verder gebruik worden gemaakt van die vertrouwenspersoon. Maar nogmaals, dan
komt er ook geen individueel ambtsbericht.Overigens hecht ik eraan om te vermelden dat, zoals ook de staatssecretaris
helder heeft aangegeven, slechts in een beperkt aantal asielzaken sprake is
van een individueel ambtsbericht. Het is een dalende trend. Het zijn er uit
mijn hoofd nu nog 87. Wij hebben het over een vrij gering aantal. Dat laat
echter onverlet dat wij er alles aan moeten doen om de kwaliteit te borgen.De heer Spekman (PvdA): Ik stel die vragen
over de vertrouwenspersoon, omdat ik mij realiseer dat het in potentie een
machtige positie is en dat die altijd kwetsbaar is voor dingen die niet goed
zijn. Ik spreek mij niet uit over het boek; ik kan niet oordelen wat waar
en wat niet waar is. Ik snap alleen de kwetsbaarheid van die positie. U zegt
over het asieladviesteam dat de vertrouwenspersoon een extra check krijgt
door gebruik te maken van ngo’s, mensen in de omgeving en dergelijke.
Hoe vaak gaat dat plaatsvinden? Hoe vaak vindt er opnieuw een check plaats
of die vertrouwenspersoon nog functioneert?Minister Verhagen: Zoals ik in eerste termijn
heb gezegd, worden er bij iedere terugrapportage vragen gesteld om de betrouwbaarheid
te bezien. Door middel van je vragen bij die rapportage kun je wel degelijk
in de gaten hebben: wordt mij hier iets op de mouw gespeld of is deze man
inderdaad nog steeds betrouwbaar? Ik pluk niet iemand van de straat. Er komen
relatief weinig individuele ambtsberichten tot stand, onder andere omdat dat
alleen maar kan als je een vertrouwenspersoon hebt. Juist omdat je hoge kwaliteitseisen
stelt aan die vertrouwenspersoon, kan een individueel ambtsbericht niet in
alle gevallen tot stand komen. Als Justitie aan Buitenlandse Zaken vraagt
om een individueel ambtsbericht, dan kan dat niet in alle gevallen gebeuren.
Dan zal dat niet gebruikt kunnen worden in de procesgang of bij de asielaanvraag
als zodanig. Alleen als er voldoende waarborgen zijn, zijn wij bereid een
individueel ambtsbericht te leveren. Zo eenvoudig is het. Ik ga u hier niet
met naam en toenaam zeggen welke vragen wij stellen aan meneer Jansen en hoe
wij dat doen, omdat er anders mogelijk twintig meneren Jansen staan. De heer Spekman (PvdA): Ik vraag ook niet
naar meneer Jansen; ik vroeg alleen naar het asieladviesteam. Dat komt langs,
in aanvulling ten opzichte van het verleden. Ik probeer nu te proeven bij
de minister hoe vaak dat plaatsvindt, dus hoe stevig die check is en wat er
extra is ten opzichte van het verleden. Daarop heeft de minister nog geen
antwoord gegeven.Minister Verhagen: Wij doen nu in principe
alle landen waar die individuele ambtsberichten tot stand komen. Voor eind
2009 worden zij allemaal een keer bezocht.Er is gevraagd naar de thematische ambtsberichten. In zijn algemeenheid
komen alle ambtsberichten tot stand op verzoek van Justitie. Wij vinden het
op zichzelf aardig om behalve naar de toestroom uit een geheel land ook te
kijken naar thema’s, analoog aan hetgeen wij eerder hebben besproken
over homoseksuelen en christenen in Iran. Het gaat dan niet om een algemeen
ambtsbericht over het land, maar je licht een kwetsbare groep er specifiek
uit; vandaar de drie categorieën die ik noemde. Dat kan ook een bepaalde
tijdwinst met zich brengen wat de rapportage betreft.Wat de inzage betreft: als je een vinger krijgt, moet je niet de hele
hand grijpen. Wacht u dat maar af.Staatssecretaris Albayrak: Voorzitter. Een
individueel ambtsbericht wordt echt alleen opgevraagd als wij op basis van
de ons beschikbare gegevens of wegens substantiële twijfel aan de verklaringen
niet kunnen beslissen. Wij hebben heel veel gehoord, wij hebben documenten
en wij hebben berichten, maar wij weten nog steeds niet of het allemaal klopt;
wij denken dat het verifieerbaar moet kunnen zijn via de minister van Buitenlandse
Zaken. Dan vragen wij een individueel ambtsbericht aan. Het is zeker niet
onnodig en het gebeurt zeker niet in alle gevallen.De heer De Wit vraagt naar de rechterlijke toets en naar de rol van de
rechter-commissaris zoals gesuggereerd door de commissie-Meijers. Ik heb net
gezegd dat de brief die u hebt gekregen op die onderdelen geen antwoord geeft.
Wij dachten dat wij in de reactie op de ombudsman ook die brief hadden meegenomen.
Ik zal er schriftelijk op terugkomen. Ik wil even kijken wat de commissie-Meijers
precies over de rol van de rechter-commissaris zegt. Voor dit debat is het
wel relevant om iets meer informatie te geven dan de minister en ik al hebben
gedaan. Als een asielzoeker de uitkomst van een individueel ambtsbericht in
twijfel trekt of vindt dat hij niet alle informatie heeft verkregen waar hij
recht op heeft, dan kan hij naar de vreemdelingenrechter met de Algemene wet
bestuursrecht in de hand, artikel 8:29. Vervolgens is de rechter bevoegd om
alle onderliggende stukken op te vragen bij de minister van Buitenlandse Zaken.
De minister is dan verplicht om al die gegevens te overleggen met een uitdrukkelijke
motivering waarom de passages die vertrouwelijk en dus weggelakt zijn ook
vertrouwelijk moeten blijven. De rechtbank neemt voorafgaand aan de beslissing
op de asielaanvraag een aparte beslissing over het beroep door de minister
van Buitenlandse Zaken op die vertrouwelijkheid. Er wordt een afweging gemaakt
van de door BZ ingeroepen weigeringsgronden en het procesbelang van de asielzoeker.
Het kan gebeuren dat de rechter na die belangenafweging de minister van Buitenlandse
Zaken alsnog verplicht om delen van die informatie openbaar te maken. Zo is
de toets nu. Ik zal u er in reactie op de commissie-Meijers nog schriftelijk
op antwoorden, ook op het punt van de special advocates en de strijdigheid
met artikel 13 van het EVRM.Ik ben de heer Van de Camp nog een antwoord schuldig over de rol van de
advocaten. Wij zijn aan de slag gegaan om te kijken welke rol wij de advocaten
precies kunnen geven in het voorproces. Het betreft het vooroverleg ten behoeve
van het opstarten van een individueel onderzoek in het land van herkomst.
Wij hebben alle mensen die nota bene op onze uitnodiging hebben deelgenomen
aan de expertmeetings goed gehoord; wij hebben die wens ook goed gehoord.
Wellicht is het mogelijk, maar wij willen er vooral met de advocaten zelf
over in gesprek. Wij zullen dat op korte termijn doen om te kijken
of er in dat vooroverleg een rol is weggelegd voor de advocaten en welke rol
dat dan precies zou moeten zijn vanuit ieders verantwoordelijkheid in het
proces.Ik kom bij de contra-expertise. Wij hebben aanbeveling zes overgenomen:
het wijzen op de mogelijkheid om contra-expertise in te winnen. Het staat
de vreemdeling ook uitdrukkelijk vrij om naar aanleiding van ieder onderzoek
een contra-expertise te laten uitvoeren. Als informatie later in het proces
door de vreemdeling wordt ingebracht, wordt die meegenomen in de beoordeling
door de rechter. Er zijn meerdere mogelijkheden om die contra-expertise niet
alleen te vragen, maar ook bij het proces te betrekken.De heer Anker vraagt wat er gebeurt als Buitenlandse Zaken niet tot een
oordeel kan komen. De minister zei het al: in het geval van een individueel
ambtsbericht komt er helemaal geen ambtsbericht. Dan zullen wij de beslissing
op de aanvraag moeten baseren op de ons op dat moment ter beschikking staande
gegevens. Als wij in het geval van algemene ambtsberichten niet tot een oordeel
kunnen komen, bijvoorbeeld omdat het niet veilig is voor de ambtenaren van
Buitenlandse Zaken om heel gericht onderzoek te doen in een bepaald gebied,
dan baseren wij ons wederom op de ons op dat moment wel beschikbaar staande
gegevens. Bij twijfel krijgt de vreemdeling altijd het voordeel van de twijfel,
als het een kwestie van veiligheid is.Mevrouw Azough vraagt naar de termijnen en naar de kritiek die daarop
is gerezen. Het gaat specifiek over aanbeveling drie. De minister heeft al
aangegeven dat de werkelijkheid vanaf morgen in die zin verandert dat de stukken
voorzien van weggelakte onderdelen met het ambtsbericht worden meegestuurd,
dat erop wordt toegezien dat er niet te veel wordt weggelakt en dat het echt
vertrouwelijke informatie moet zijn. Dat komt ten goede aan de termijnen.
U wees op de interferentie tussen het WOB-verzoek en de tijd die daarmee gemoeid
is enerzijds en de termijn voor de zienswijze anderzijds. Die termijn is vastgelegd
in de Vreemdelingenwet en die blijft ook. Maar met de praktische verbeteringen
die wij nu doorvoeren, komen wij voor een belangrijk deel tegemoet aan de
kritiek. Bovendien is de instructie nu dat, zodra het individuele ambtsbericht
beschikbaar is, het zo snel mogelijk aan de asielzoeker en de gemachtigde
zal worden toegezonden. Via die praktische verbetering zal er meer tijd beschikbaar
zijn voor de vreemdeling om zich te beraden op het individuele ambtsbericht.De minister heeft al geantwoord op de vragen over de thematische berichten.
Nogmaals, het gaat echt om de beslispraktijk en de ruimte die ik nodig heb
om een goed en zorgvuldig oordeel te kunnen vellen of mensen wel of niet moeten
worden toegelaten. Wij gaan daarbij heel gericht te werk, bijvoorbeeld omdat
wij groepen hebben aangemerkt als kwetsbaar. De minister noemde homoseksuelen
en christenen uit bepaalde landen. Wij hebben ook specifiek beleid voor vrouwen
uit Afghanistan en minderjarigen uit sommige landen. Het is denkbaar dat wij
weten hoe de situatie in een land is en dat die voor veel mensen veilig is,
maar dat een specifieke groep in een specifiek land wel kwetsbaar is. Dat
moet je steeds weer actualiseren. Je moet in de diepte verkennen en bekijken
of die situatie nog steeds zo is voor die doelgroep om vervolgens een juiste
beslissing te kunnen nemen over verblijfsaanvaarding.Voorzitter. Ik denk dat ik dit keer wel alle vragen heb beantwoord.De voorzitter: Ik dank de staatssecretaris
en de minister hartelijk voor de gegeven antwoorden en de collega’s
voor hun inbreng. Wij zien de reactie op de commissie-Meijers met belangstelling
tegemoet.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,De Pater-van der MeerDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,BeukerXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Kamp (VVD),
Arib (PvdA), ondervoorzitter, De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz
(CDA), Joldersma (CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Azough (GroenLinks), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD), Verdonk
(Verdonk), De Roon (PVV), Pechtold (D66), Heerts (PvdA), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en Anker (ChristenUnie).Plv. leden: Sterk (CDA), Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Weekers (VVD),
Smeets (PvdA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA),
Roemer (SP), Jan de Vries (CDA), Halsema (GroenLinks), Dijsselbloem (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra (VVD),
Fritsma (PVV), Koşer Kaya (D66), Gill’ard (PvdA), Ouwehand (PvdD),
Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Slob (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19637-1238.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl