Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2025-07-22 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2024-2025
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 36 725
 XIII
 
 Wijziging van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
 
 
 Nr. 2
 
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 
 
 
 
 A.
 ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
 
 Wetsartikelen 1 en 2
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in:
 de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Economische Zaken;
 de begrotingsstaat inzake de agentschappen van dit ministerie;
 De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 
 
 
 
 De Minister van Economische Zaken,
 
 D.S.
 Beljaarts
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 BEGROTINGSTOELICHTING
 
 
 
 1.
 Leeswijzer
 
 Opbouw 1e suppletoire begroting 2025
 
 Deze 1e suppletoire begroting geeft een geactualiseerd beeld van de begrotingsuitvoering 2025. Onderdeel B, de begrotingstoelichting, is als volgt opgebouwd:
 
 
 1.
 Leeswijzer.
 
 
 Overzicht belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties. De belangrijkste verplichtingenmutaties zijn toegelicht in de artikelen.
 
 De beleidsartikelen. Voor ieder beleidsartikel is de tabel «Budgettaire gevolgen van beleid» opgenomen. Hierin zijn de begrotingsmutaties voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten weergegeven.
 In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2024 ook de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid van de 1e suppletoire begrotingen. Dit betreft de extrapolatie van de begroting – het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens de voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt.
 De niet-beleidsartikelen. In de budgettaire tabellen zijn de begrotingsmutaties voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten opgenomen.
 De agentschappen. In deze 1e suppletoire begroting zijn de aanpassingen in de agentschapsparagraaf van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) opgenomen.
 Ondergrenzen toelichtingen
 Voor het toelichten van de begrotingsmutaties zijn in deze eerste suppletoire begroting de ondergrenzen gehanteerd zoals opgenomen in de onderstaande tabel.
 
 Tabel 1 Ondergrenzen conform RBV
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 => 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 => 200 < 1.000
 
 
 5
 
 
 10
 
 
 
 
 => 1.000
 
 
 10
 
 
 20
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.
 Beleid
 
 
 
 2.1.
 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties
 
 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025
 
 Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Uitgaven 2025
 
 
 Uitgaven 2026
 
 
 Uitgaven 2027
 
 
 Uitgaven 2028
 
 
 Uitgaven 2029
 
 
 Uitgaven 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2025
 1
 Incl. ISB's, NvW en amendementen
 
 
 
 
 
 
 
 3.275.362
 
 
 
 
 2.969.120
 
 
 
 
 2.618.342
 
 
 
 
 2.391.242
 
 
 
 
 2.230.427
 
 
 
 
 15.822
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afboeken BAR
 
 
 2
 
 
 – 81.136
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Sec Fund
 
 
 3
 
 
 75.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Weerbaarheid
 
 
 2
 
 
 2.265
 
 
 23.363
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 ETCI
 
 
 3
 
 
 10.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Toekenning PhotonDelta
 
 
 2
 
 
 5.380
 
 
 10.760
 
 
 21.520
 
 
 16.140
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Eindejaarsmarge Nationaal Groeifonds projecten
 
 
 1&2
 
 
 216.012
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Eindejaarsmarge Regulier
 
 
 41
 
 
 10.665
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 Kasschuiven Regulier
 
 
 1,2&3
 
 
 – 45.065
 
 
 – 628
 
 
 8.296
 
 
 8.657
 
 
 23.177
 
 
 21.399
 
 
 
 
 Kasschuiven Nationaal Groeifonds projecten
 
 
 1&2
 
 
 – 314.109
 
 
 – 70.450
 
 
 20.619
 
 
 109.513
 
 
 110.262
 
 
 144.165
 
 
 
 
 Loon- en Prijsbijstelling
 
 
 41
 
 
 79.529
 
 
 78.818
 
 
 76.326
 
 
 76.315
 
 
 74.272
 
 
 73.169
 
 
 
 
 Subsidietaakstelling
 
 
 41
 
 
 
 
 – 25.000
 
 
 – 25.000
 
 
 – 25.000
 
 
 – 25.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 
 171.149
 
 
 27.193
 
 
 36.586
 
 
 – 188
 
 
 – 5.690
 
 
 2.061.858
 
 
 
 
 
 Stand 1e
 
 suppletoire begroting 2025
 
 
 
 
 
 3.405.052
 
 
 
 
 3.038.176
 
 
 
 
 2.756.689
 
 
 
 
 2.576.679
 
 
 
 
 2.407.448
 
 
 
 
 2.291.413
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 Afboeken BAR
 De resterende middelen van de Brexit Adjustment Reserve (BAR) zullen niet meer uitgegeven worden. De BAR-regeling is inmiddels gesloten en Nederland heeft de BAR declaratie ingediend bij de Europese Commissie. Deze middelen á € 81,1 mln zijn daarom afgeboekt.
 SecFund
 Eind 2024 is het SecFund opgericht met een startkapitaal van € 25 mln. Om het instrument een vervolg te kunnen geven is besloten het SecFund op te hogen met € 75 mln. Het totale fondsbedrag van € 100 miljoen is benodigd om de komende jaren voldoende startups en MKB’ers te ondersteunen en zo te komen tot succesvolle ontwikkeling van producten die zowel door Defensie als de civiele markt (dual use) afgenomen kunnen worden. Omdat het Ministerie van Economische Zaken aandeelhouder is van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) en de juridische grondslag heeft wordt aanvullend kapitaal van € 75 mln overgeheveld van het Ministerie van Defensie teneinde het uit te keren aan de BOM. Voor het eerste deel van deze middelen is de Kamer middels Kamerstuk 36 410-X, nr. 93 geïnformeerd. Voor het tweede deel zal de Kamer gelijktijdig aan de verzending van de 1e suppletoire begroting een CW3.1 kader ontvangen.
 Weerbaarheid
 Er worden middelen beschikbaar gesteld uit de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid (BEV). Deze middelen worden vanaf artikel 3 van de EZ-begroting ingezet voor de opgaven rondom Maatschappelijke Weerbaarheid waar het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk voor is. Dit betreft onder andere Economische Veiligheid en Kritieke Grondstoffen waarmee zorg wordt gedragen voor de bescherming van kwetsbaarheden en het toerusten van en samenwerking met het bedrijfsleven rondom deze onderwerpen.
 ETCI
 Het European Tech Champions Initiative (ETCI) is een nieuw Europees fonds dat belegd is bĳ het Europees Investeringsfonds (EIF). Nederland neemt sinds 2023 deel aan ETCI voor in totaal € 100 mln. Uitbetalingen aan ETCI vinden plaats op basis van capitall calls, op welk moment alle deelnemende landen middelen overhevelen naar het EIF. In 2024 stond er € 10 mln gereserveerd om over te maken naar het EIF voor ETCI. Deze overheveling is uiteindelijk niet doorgegaan. Omdat de middelen reeds volledig juridisch verplicht zijn aan het EIF zijn deze weer toegevoegd aan het budget voor 2025.
 Toekenning PhotonDelta
 Voor het NGF-project PhotonDelta is bij de 1e suppletoire begroting € 53,8 mln overgeheveld voor het PIXEurope project, welke eind 2024 definitief zijn toegekend door de Adviescommissie, toegevoegd aan de EZ-begroting. Deze middelen zullen worden ingezet voor de Nederlandse deelname aan PIXEurope, een Europees consortium dat een proefproductielijn voor geïntegreerde fotonica opzet.
 Eindejaarsmarge Nationaal Groeifonds projecten
 Tijdens het voorjaar zijn de middelen die vorig jaar niet tot uitputting zijn gekomen weer toegevoegd aan de begroting. Er is bij het Nationaal Groeifonds sprake van 100% eindejaarmarge.
 Eindejaarsmarge Regulier
 In de 1e suppletoire begroting is de reguliere eindejaarsmarge toegevoegd aan de begroting voor 2025. Dit betreft 1% van de begroting van 2024. Er heeft een korting plaatsgevonden om generale problematiek te dekken.
 Kasschuiven Regulier
 Voor een aantal posten is er geld naar achter geschoven om de middelen in een meer realistisch ritme te zetten. De grootste kasschuiven zijn Maritieme Maakindustrie (€ 15,5 mln), Fund to Fund (€ 11,9 mln) en SEED (€ 8,9 mln).
 Kasschuiven Nationaal Groeifonds
 Voor een aantal posten is er geld naar achter geschoven om de middelen in een meer realistisch ritme te zetten. De grootste kasschuiven zijn kwantumDelta (€ 147 mln), Material Independence & Circular Batteries (€ 106 mln) en AI-Ned (€ 51,9 mln).
 Loon- en prijsbijstelling
 Bĳ Voorjaarsnota 2025 is de loon- en prĳsbĳstellingstranche 2025 overgeheveld naar de departementale begroting. De loonbĳstelling betreft de vergoeding voor de stĳging van de contractloonontwikkeling en de stĳging van de sociale lasten voor de overheidswerkgever. De prĳsbĳstelling betreft de verwerking van de stĳging van de diverse prĳsindexen. Een deel van de prijsbijstelling is ingezet als dekking voor generale tegenvallers. Ook de loonbijstelling op de uitgaven voor externe inhuur is niet uitgekeerd. De resterende loon- en prĳsbĳstellingstranche 2025 zal bĳ de eerst volgende begrotingsronde verdeeld worden aan de relevante loon- en prĳsgevoelige onderdelen.
 Subsidietaakstelling
 Ter dekking van de rijksbrede problematiek wordt er vanaf 2027 een ombuiging van € 25 mln per jaar gedaan op de subsidies op de begroting van Economische Zaken.
 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025
 
 Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2025 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelnummer
 
 
 Ontvangsten 2025
 
 
 Ontvangsten 2026
 
 
 Ontvangsten 2027
 
 
 Ontvangsten 2028
 
 
 Ontvangsten 2029
 
 
 Ontvangsten 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Vastgestelde begroting 2025
 1
 Incl. ISB's, NvW en amendementen
 
 
 
 
 
 
 
 498.336
 
 
 
 
 492.037
 
 
 
 
 236.381
 
 
 
 
 241.933
 
 
 
 
 437.609
 
 
 
 
 –
 
 
 
 
 
 Belangrijkste suppletoire mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 TEK- ontvangsten
 
 
 2
 
 
 – 23.716
 
 
 – 21.654
 
 
 3.158
 
 
 11.200
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 
 
 Ontvangsten Bar
 
 
 2
 
 
 – 121.000
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige mutaties
 
 
 
 56.385
 
 
 1.000
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 –
 
 
 230.081
 
 
 
 
 
 Stand 1e
 
 suppletoire begroting 2025
 
 
 
 
 
 410.005
 
 
 
 
 471.383
 
 
 
 
 239.539
 
 
 
 
 253.133
 
 
 
 
 437.609
 
 
 
 
 230.081
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 TEK ontvangsten
 Voor de Tegemoetkoming Energiekosten-regeling (TEK) is er een ramingbijstelling geweest als gevolg van de hoger dan geraamde ontvangsten in 2024. De TEK is vastgesteld in 2024 en doordat de energieprijzen lager waren dan verwacht moet een aantal ondernemers hun TEK voorschot terugbetalen. De RVO hanteert brede terugbetaal mogelijkheden, maar minder ondernemers dan verwacht hebben hier gebruik van gemaakt waardoor de meeste terugbetalingen al in 2024 hebben plaatsgevonden.
 Ontvangsten BAR
 De Europese Commissie heeft met instemming van Nederland besloten om de resterende Brexit Adjustment Reserve (BAR) middelen niet meer uit te betalen aan de verschillende lidstaten en elders in te zetten. Het gevolg hiervan is dat de geraamde ontvangsten van € 121 mln niet meer gerealiseerd worden. De ontvangstenraming is hierop bijgesteld.
 
 
 
 
 3.
 Beleidsartikelen
 
 
 
 3.1.
 Beleidsartikel 1 Goed functionerende economie en markten
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid art. 1 Goed functionerende economie en markten (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 469.758
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 469.758
 
 
 
 
 3.499
 
 
 
 
 473.257
 
 
 
 
 30.383
 
 
 
 
 14.395
 
 
 
 
 13.963
 
 
 
 
 626
 
 
 
 
 322.683
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 465.763
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 465.763
 
 
 
 
 – 1.632
 
 
 
 
 464.131
 
 
 
 
 2.525
 
 
 
 
 – 18.522
 
 
 
 
 22.506
 
 
 
 
 23.233
 
 
 
 
 330.521
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 138.748
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 138.748
 
 
 
 
 – 4.723
 
 
 
 
 134.025
 
 
 
 
 – 199
 
 
 
 
 – 18.493
 
 
 
 
 21.467
 
 
 
 
 22.607
 
 
 
 
 11.338
 
 
 
 
 
 Cyber security
 
 
 1.176
 
 
 
 1.176
 
 
 491
 
 
 1.667
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidiemaatregel telecom Caribisch Nederland
 
 
 3.500
 
 
 
 3.500
 
 
 1.700
 
 
 5.200
 
 
 2.500
 
 
 800
 
 
 
 
 3.500
 
 
 
 
 EU-cofinanciering Digital Europe
 
 
 13.050
 
 
 
 13.050
 
 
 – 969
 
 
 12.081
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project AiNed
 
 
 36.841
 
 
 
 36.841
 
 
 – 14.775
 
 
 22.066
 
 
 – 2.699
 
 
 – 19.293
 
 
 21.467
 
 
 22.607
 
 
 7.838
 
 
 
 
 NGF – project Nationaal Onderwijslab
 
 
 9.821
 
 
 
 9.821
 
 
 5.855
 
 
 15.676
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project 6G
 
 
 25.759
 
 
 
 25.759
 
 
 969
 
 
 26.728
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – projecten Subsidie route
 
 
 20.201
 
 
 
 20.201
 
 
 2.006
 
 
 22.207
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Digitale veiligheid
 
 
 28.400
 
 
 
 28.400
 
 
 
 28.400
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 47.097
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 47.097
 
 
 
 
 – 10.001
 
 
 
 
 37.096
 
 
 
 
 948
 
 
 
 
 – 1.170
 
 
 
 
 1.646
 
 
 
 
 1.646
 
 
 
 
 47.852
 
 
 
 
 
 Onderzoek&opdrachten
 
 
 6.904
 
 
 
 6.904
 
 
 – 3.159
 
 
 3.745
 
 
 1.826
 
 
 1.846
 
 
 1.846
 
 
 1.846
 
 
 5.468
 
 
 
 
 Beleidsvoorbereiding en evaluaties Veiligheid en Frequenties
 
 
 4.108
 
 
 
 4.108
 
 
 540
 
 
 4.648
 
 
 1.780
 
 
 – 230
 
 
 
 
 5.068
 
 
 
 
 Digital trust centre
 
 
 6.936
 
 
 
 6.936
 
 
 – 1.099
 
 
 5.837
 
 
 
 
 
 
 7.875
 
 
 
 
 Cyber security
 
 
 11.609
 
 
 
 11.609
 
 
 – 3.142
 
 
 8.467
 
 
 
 
 
 
 12.901
 
 
 
 
 ICT beleid
 
 
 8.338
 
 
 
 8.338
 
 
 – 3.010
 
 
 5.328
 
 
 – 2.559
 
 
 – 2.587
 
 
 
 
 8.612
 
 
 
 
 CSIRT – DSP
 
 
 6.971
 
 
 
 6.971
 
 
 – 131
 
 
 6.840
 
 
 – 99
 
 
 – 199
 
 
 – 200
 
 
 – 200
 
 
 7.928
 
 
 
 
 Nationaal Groeifonds
 
 
 2.231
 
 
 
 2.231
 
 
 
 2.231
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 69.372
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 69.372
 
 
 
 
 10.118
 
 
 
 
 79.490
 
 
 
 
 – 529
 
 
 
 
 – 836
 
 
 
 
 – 794
 
 
 
 
 – 771
 
 
 
 
 65.769
 
 
 
 
 
 Bijdrage RVO.nl
 
 
 15.783
 
 
 
 15.783
 
 
 10.275
 
 
 26.058
 
 
 – 56
 
 
 – 114
 
 
 – 114
 
 
 – 114
 
 
 12.965
 
 
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)
 
 
 53.589
 
 
 
 53.589
 
 
 – 157
 
 
 53.432
 
 
 – 473
 
 
 – 722
 
 
 – 680
 
 
 – 657
 
 
 52.804
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 205.821
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 205.821
 
 
 
 
 2.675
 
 
 
 
 208.496
 
 
 
 
 2.305
 
 
 
 
 1.977
 
 
 
 
 187
 
 
 
 
 – 249
 
 
 
 
 200.856
 
 
 
 
 
 Bijdrage Metrologie
 
 
 12.924
 
 
 
 12.924
 
 
 
 12.924
 
 
 
 
 
 
 12.924
 
 
 
 
 Raad voor de Accreditatie
 
 
 838
 
 
 
 838
 
 
 – 182
 
 
 656
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 – 5
 
 
 471
 
 
 
 
 Bijdrage ACM
 
 
 899
 
 
 
 899
 
 
 
 899
 
 
 
 
 
 
 899
 
 
 
 
 Bijdrage aan het CBS
 
 
 191.160
 
 
 
 191.160
 
 
 2.857
 
 
 194.017
 
 
 2.310
 
 
 1.982
 
 
 192
 
 
 – 244
 
 
 186.562
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 4.725
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.725
 
 
 
 
 299
 
 
 
 
 5.024
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 4.706
 
 
 
 
 
 Bijdrage Nederlands Normalisatie Instituut
 
 
 1.468
 
 
 
 1.468
 
 
 
 1.468
 
 
 
 
 
 
 1468
 
 
 
 
 Bijdrage aan internationale organisaties
 
 
 3.257
 
 
 
 3.257
 
 
 299
 
 
 3.556
 
 
 
 
 
 
 3.238
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 43.679
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 43.679
 
 
 
 
 227
 
 
 
 
 43.906
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 48.235
 
 
 
 
 
 Ontvangsten ACM
 
 
 162
 
 
 
 162
 
 
 
 162
 
 
 
 
 
 
 162
 
 
 
 
 Ontvangsten High Trust
 
 
 41.550
 
 
 
 41.550
 
 
 
 41.550
 
 
 
 
 
 
 44.700
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 1.967
 
 
 
 1.967
 
 
 227
 
 
 2.194
 
 
 
 
 
 
 3.373
 
 
 
 
 
 
 Tabel 5 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 469.758
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 469.758
 
 
 
 
 3.499
 
 
 
 
 473.257
 
 
 
 
 30.383
 
 
 
 
 14.395
 
 
 
 
 13.963
 
 
 
 
 626
 
 
 
 
 322.683
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 469.758
 
 
 
 
 469.758
 
 
 
 3.499
 
 
 473.257
 
 
 30.383
 
 
 14.395
 
 
 13.963
 
 
 626
 
 
 322.683
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 De budgetflexibiliteit naar aanleiding van de wijzigingen uit de 1e suppletoire begroting is ongeveer 2%. Dit betekent dat 98% van het beschikbare kasbudget juridisch verplicht is. Van de 2% van de flexibele budgetten is 100% bestuurlijk gebonden. Dit betreft onder andere budgetten voor het «Opdracht en Onderzoeksbudget Nationaal Groeifonds» en voor de subsidie-instrumenten «Digital Europe» en «Kennis en innovatie ICT».
 Vergeleken met de stand van de Ontwerpbegroting 2024 is het percentage juridisch verplicht gestegen van 93% naar 98%. Dit komt doordat verschillende verplichtingen zijn aangegaan sinds de start van het begrotingsjaar.
 Toelichting
 Verplichtingen
 De verhoging van het verplichtingbudget met € 3,5 mln wordt voornamelijk veroorzaakt door de opgevraagde eindejaarsmarge van € 50,9 mln en een verplichtingenschuif van € 13,7 mln voor het NGF-project AiNed om de middelen in een realistischer ritme te zetten. Daarnaast komt de wijziging van het verplichtingenbudget door een verplichtingenschuif van € 38,7 mln naar latere jaren. Deze heeft betrekking op de bijdrage aan VSL voor de uitvoering van hun wettelijke taak in het kader van de Metrologiewet. Eerder is de verplichtingenruimte naar voren geschoven van 2026 t/m 2028 naar 2025, echter het naar voren halen van de verplichtingenruimte blijkt in de praktijk niet met de voorziene werkwijze voor een subsidiekader en jaarlijkse beschikkingen te werken. Daarom wordt dit teruggedraaid.
 Uitgaven
 Subsidies
 NGF – project AINed
 Voor het NGF-project AINed zĳn alle niet bestede middelen opgelopen door vertragingen uit 2024 (€ 15,8 mln) toegevoegd aan het budget voor 2025 via de 100% eindejaarsmarge die voor alle NGF-projecten geldt. In aanvulling hierop is er door dezelfde vertraging een kasschuif doorgevoerd op basis van het nieuwe uitbetalingsritme welke rekening houdt met deze vertraging. Hiervoor is € 29,2 mln naar latere jaren geschoven.
 NGF – project Nationaal Onderwijslab
 Voor het NGF-project Nationaal Onderwijslab zĳn alle niet bestede middelen uit 2024 (€ 5,9 mln) toegevoegd aan het budget voor 2025 via de specifieke eindejaarsmarge die voor alle NGF-projecten geldt.
 Bijdrage RVO.nl
 Voor de opdracht aan RVO voor het jaar 2025 heeft er een overheveling van middelen plaatsgevonden, ter hoogte van € 10,2 mln. Deze middelen bestaan uit uitvoeringskosten van onder meer het Nationaal Groeifonds, het Programmabureau Cybersecurity Dcypher en de subsidieregelingen Cyberweerbaarheid en Mijn cyberweerbare zaak.
 
 
 
 3.2.
 Beleidsartikel 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid art. 2 Bedrijvenbeleid: innovatie en ondernemerschap voor duurzame welvaartsgroei (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 2.758.165
 
 
 
 
 82.292
 
 
 
 
 2.840.457
 
 
 
 
 411.192
 
 
 
 
 3.251.649
 
 
 
 
 – 6.735
 
 
 
 
 6.930
 
 
 
 
 – 70.504
 
 
 
 
 – 63.685
 
 
 
 
 2.272.680
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 1.976.010
 
 
 
 
 30.798
 
 
 
 
 2.006.808
 
 
 
 
 – 71.402
 
 
 
 
 1.935.406
 
 
 
 
 13.326
 
 
 
 
 95.721
 
 
 
 
 99.609
 
 
 
 
 79.965
 
 
 
 
 1.310.579
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 841.761
 
 
 
 
 29.798
 
 
 
 
 871.559
 
 
 
 
 – 196.028
 
 
 
 
 675.531
 
 
 
 
 2.618
 
 
 
 
 87.397
 
 
 
 
 121.015
 
 
 
 
 94.039
 
 
 
 
 270.185
 
 
 
 
 
 MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 
 
 24.124
 
 
 
 24.124
 
 
 – 17.984
 
 
 6.140
 
 
 – 13.286
 
 
 – 12.238
 
 
 – 1.262
 
 
 – 7.172
 
 
 36.313
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 22.558
 
 
 
 22.558
 
 
 – 1.000
 
 
 21.558
 
 
 
 
 
 
 21.140
 
 
 
 
 Bevorderen ondernemerschap
 
 
 37.319
 
 
 – 600
 
 
 36.719
 
 
 – 19.505
 
 
 17.214
 
 
 19.426
 
 
 1.208
 
 
 97
 
 
 – 94
 
 
 15.829
 
 
 
 
 Cofinanciering EFRO
 
 
 32.077
 
 
 
 32.077
 
 
 
 32.077
 
 
 5.002
 
 
 
 
 
 24.077
 
 
 
 
 Bijdrage aan ROM's
 
 
 11.623
 
 
 
 11.623
 
 
 924
 
 
 12.547
 
 
 1.658
 
 
 2.112
 
 
 3.091
 
 
 1.507
 
 
 10.880
 
 
 
 
 Verduurzaming industrie
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 – 5.000
 
 
 
 
 Startup beleid
 
 
 4.214
 
 
 
 4.214
 
 
 
 4.214
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Invest-Nl
 
 
 12.231
 
 
 
 12.231
 
 
 
 12.231
 
 
 – 1.544
 
 
 – 2.223
 
 
 – 1.778
 
 
 – 3.444
 
 
 6.419
 
 
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten
 
 
 30.000
 
 
 
 30.000
 
 
 – 4.357
 
 
 25.643
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Europees Defensie Fonds cofinanciering
 
 
 1.200
 
 
 
 1.200
 
 
 
 1.200
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten Startersregeling
 
 
 500
 
 
 
 500
 
 
 
 500
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Herstructurering winkelgebieden
 
 
 14.888
 
 
 
 14.888
 
 
 – 1.235
 
 
 13.653
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 R&D mobiliteitssectoren
 
 
 27.900
 
 
 
 27.900
 
 
 
 27.900
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 SEG
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 2.474
 
 
 2.474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project Health-RI
 
 
 11.000
 
 
 
 11.000
 
 
 317
 
 
 11.317
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project RegMed XB
 
 
 5.751
 
 
 
 5.751
 
 
 2.097
 
 
 7.848
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project kwantumDeltaNL
 
 
 151.714
 
 
 
 151.714
 
 
 – 75.763
 
 
 75.951
 
 
 – 50.000
 
 
 – 15.000
 
 
 25.000
 
 
 60.000
 
 
 62.000
 
 
 
 
 NGF – project Oncode-PACT
 
 
 40.875
 
 
 
 40.875
 
 
 5.959
 
 
 46.834
 
 
 5.855
 
 
 5.854
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project NXTGEN HIGH TECH
 
 
 58.705
 
 
 
 58.705
 
 
 
 58.705
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project PhotonDelta
 
 
 53.261
 
 
 
 53.261
 
 
 4.252
 
 
 57.513
 
 
 – 19.584
 
 
 1.017
 
 
 5.439
 
 
 4.754
 
 
 59.878
 
 
 
 
 NGF – project Opschaling PPS beroepsonderwijs
 
 
 35.089
 
 
 
 35.089
 
 
 3.973
 
 
 39.062
 
 
 2.976
 
 
 36.458
 
 
 36.820
 
 
 6.043
 
 
 5.673
 
 
 
 
 NGF – project Biobased Circular
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 4.271
 
 
 4.271
 
 
 – 6.436
 
 
 10.500
 
 
 
 
 
 
 
 NGF – project Material Independence & Circular Batteries
 
 
 70.868
 
 
 
 70.868
 
 
 – 37.043
 
 
 33.825
 
 
 10.198
 
 
 22.603
 
 
 36.927
 
 
 16.858
 
 
 8.776
 
 
 
 
 Tegemoetkoming Energiekosten
 
 
 5.387
 
 
 
 5.387
 
 
 – 1.107
 
 
 4.280
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IPCEI Cloudinfrastructuur en services
 
 
 14.252
 
 
 
 14.252
 
 
 – 235
 
 
 14.017
 
 
 
 
 
 1.538
 
 
 
 
 
 IPCEI Micro elektronica
 
 
 20.811
 
 
 
 20.811
 
 
 – 533
 
 
 20.278
 
 
 
 
 
 2.784
 
 
 
 
 
 Aanvullende tegemoetkoming evenementen
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 41
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EuroHPC
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 
 7.645
 
 
 
 
 EuroQCI
 
 
 15.177
 
 
 
 15.177
 
 
 – 7.500
 
 
 7.677
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 2.500
 
 
 
 
 
 
 Qredits duurzaamheid
 
 
 4.000
 
 
 
 4.000
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Actieplan Groene en Digitale Banen
 
 
 5.000
 
 
 
 5.000
 
 
 
 5.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Brexit Adjustment Reserve
 
 
 81.136
 
 
 
 81.136
 
 
 – 81.136
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimte voor economie / bedrijventerreinen
 
 
 9.770
 
 
 
 9.770
 
 
 – 500
 
 
 9.270
 
 
 – 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maritieme Maakindustrie
 
 
 18.000
 
 
 
 18.000
 
 
 – 15.550
 
 
 2.450
 
 
 4.585
 
 
 3.540
 
 
 3.540
 
 
 2.823
 
 
 5.726
 
 
 
 
 PEGA: Ruimte voor economie
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 35.240
 
 
 35.240
 
 
 27.540
 
 
 27.540
 
 
 10.057
 
 
 9.000
 
 
 
 
 
 Nationaal versterkingsplan microchip-talent
 
 
 0
 
 
 30.398
 
 
 30.398
 
 
 11.211
 
 
 41.609
 
 
 14.107
 
 
 3.650
 
 
 651
 
 
 651
 
 
 651
 
 
 
 
 Overig
 
 
 9.331
 
 
 
 9.331
 
 
 – 3.339
 
 
 5.992
 
 
 – 363
 
 
 – 124
 
 
 – 67
 
 
 – 1.209
 
 
 10.178
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Garanties
 
 
 
 
 75.965
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 76.965
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 76.604
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 – 361
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 56.345
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 40.248
 
 
 
 40.248
 
 
 – 361
 
 
 39.887
 
 
 – 361
 
 
 – 361
 
 
 
 
 35.628
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 8.972
 
 
 
 8.972
 
 
 
 8.972
 
 
 
 
 
 
 8.972
 
 
 
 
 Garantie Ondernemersfinanciering
 
 
 11.745
 
 
 
 11.745
 
 
 
 11.745
 
 
 
 
 
 
 11.745
 
 
 
 
 Garantie Ondernemersfinanciering Corona
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 
 15.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatwerkgaranties
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opdrachten
 
 
 
 
 9.939
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 9.939
 
 
 
 
 176
 
 
 
 
 10.115
 
 
 
 
 – 18
 
 
 
 
 – 25
 
 
 
 
 – 144
 
 
 
 
 – 59
 
 
 
 
 9.644
 
 
 
 
 
 Onderzoek en opdrachten
 
 
 6.039
 
 
 
 6.039
 
 
 1.218
 
 
 7.257
 
 
 – 218
 
 
 – 225
 
 
 – 344
 
 
 – 259
 
 
 5.530
 
 
 
 
 Caribisch Nederland
 
 
 799
 
 
 
 799
 
 
 – 475
 
 
 324
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 200
 
 
 999
 
 
 
 
 Regeldruk
 
 
 2.336
 
 
 
 2.336
 
 
 – 46
 
 
 2.290
 
 
 
 
 
 
 2.450
 
 
 
 
 Budget Samenwerking regio
 
 
 765
 
 
 
 765
 
 
 – 521
 
 
 244
 
 
 
 
 
 
 665
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 112.647
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 112.647
 
 
 
 
 38.367
 
 
 
 
 151.014
 
 
 
 
 – 84
 
 
 
 
 – 453
 
 
 
 
 – 397
 
 
 
 
 – 356
 
 
 
 
 105.751
 
 
 
 
 
 Bijdrage RVO.nl
 
 
 111.868
 
 
 
 111.868
 
 
 38.367
 
 
 150.235
 
 
 – 80
 
 
 – 446
 
 
 – 390
 
 
 – 349
 
 
 104.994
 
 
 
 
 Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)
 
 
 779
 
 
 
 779
 
 
 
 779
 
 
 – 4
 
 
 – 7
 
 
 – 7
 
 
 – 7
 
 
 757
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 
 
 
 
 428.546
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 428.546
 
 
 
 
 55.952
 
 
 
 
 484.498
 
 
 
 
 2.414
 
 
 
 
 – 1.223
 
 
 
 
 – 4.334
 
 
 
 
 – 4.728
 
 
 
 
 365.735
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan TNO
 
 
 237.764
 
 
 
 237.764
 
 
 51.340
 
 
 289.104
 
 
 4.786
 
 
 1.723
 
 
 – 1.428
 
 
 – 1.914
 
 
 196.766
 
 
 
 
 Kamer van Koophandel
 
 
 160.148
 
 
 
 160.148
 
 
 4.612
 
 
 164.760
 
 
 – 705
 
 
 – 1.462
 
 
 – 1.436
 
 
 – 1.336
 
 
 141.292
 
 
 
 
 Bijdrage aan NWO-TTW
 
 
 30.634
 
 
 
 30.634
 
 
 
 30.634
 
 
 – 1.667
 
 
 – 1.484
 
 
 – 1.470
 
 
 – 1.478
 
 
 27.677
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan medeoverheden
 
 
 
 
 19.010
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 19.010
 
 
 
 
 11.952
 
 
 
 
 30.962
 
 
 
 
 9.860
 
 
 
 
 8.964
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 MKB Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 
 
 19.010
 
 
 
 19.010
 
 
 11.952
 
 
 30.962
 
 
 9.860
 
 
 8.964
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
 
 
 
 
 488.142
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 488.142
 
 
 
 
 – 11.460
 
 
 
 
 476.682
 
 
 
 
 – 1.103
 
 
 
 
 1.422
 
 
 
 
 – 16.531
 
 
 
 
 – 8.931
 
 
 
 
 502.919
 
 
 
 
 
 Internationaal Innoveren
 
 
 52.752
 
 
 
 52.752
 
 
 2.250
 
 
 55.002
 
 
 1.260
 
 
 4.010
 
 
 – 7.742
 
 
 – 5.470
 
 
 64.974
 
 
 
 
 PPS toeslag
 
 
 189.311
 
 
 
 189.311
 
 
 – 3.058
 
 
 186.253
 
 
 1.177
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 2.200
 
 
 189.361
 
 
 
 
 TO2 (excl. TNO)
 
 
 70.724
 
 
 
 70.724
 
 
 449
 
 
 71.173
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 250
 
 
 0
 
 
 62.027
 
 
 
 
 Topsectoren overig
 
 
 18.198
 
 
 
 18.198
 
 
 59
 
 
 18.257
 
 
 3.857
 
 
 4.103
 
 
 – 2.668
 
 
 1.520
 
 
 15.968
 
 
 
 
 Ruimtevaart (ESA)
 
 
 85.403
 
 
 
 85.403
 
 
 – 160
 
 
 85.243
 
 
 
 
 
 
 82.139
 
 
 
 
 Bijdrage NBTC
 
 
 10.285
 
 
 
 10.285
 
 
 600
 
 
 10.885
 
 
 
 
 – 250
 
 
 – 350
 
 
 9.208
 
 
 
 
 Overige bijdragen aan organisaties
 
 
 6.192
 
 
 
 6.192
 
 
 – 43
 
 
 6.149
 
 
 201
 
 
 – 57
 
 
 – 100
 
 
 – 100
 
 
 6.242
 
 
 
 
 Economische ontwikkeling en technologie
 
 
 6.657
 
 
 
 6.657
 
 
 – 6.657
 
 
 0
 
 
 – 3.229
 
 
 – 5.320
 
 
 – 4.931
 
 
 – 6.044
 
 
 3.331
 
 
 
 
 EU-cofinanciering JTF
 
 
 16.331
 
 
 
 16.331
 
 
 
 16.331
 
 
 
 
 
 
 156
 
 
 
 
 Faciliteiten toegepast onderzoek TO2 en RKI
 
 
 24.000
 
 
 
 24.000
 
 
 – 4.900
 
 
 19.100
 
 
 – 4.619
 
 
 – 3.764
 
 
 – 3.290
 
 
 – 687
 
 
 69.513
 
 
 
 
 NGF – projectNXTGEN Ruimtevaart
 
 
 8.289
 
 
 
 8.289
 
 
 
 8.289
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Storting begrotingsreserve
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 30.000
 
 
 
 
 30.000
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Storting reserve maatwerk garantie
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 30.000
 
 
 30.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 390.119
 
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 391.119
 
 
 
 
 – 118.516
 
 
 
 
 272.603
 
 
 
 
 – 21.654
 
 
 
 
 3.158
 
 
 
 
 11.200
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 117.489
 
 
 
 
 
 Luchtvaartkredietfaciliteit
 
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijksoctrooiwet
 
 
 47.066
 
 
 
 47.066
 
 
 2.200
 
 
 49.266
 
 
 
 
 
 
 47.666
 
 
 
 
 Eurostars
 
 
 4.250
 
 
 
 4.250
 
 
 
 4.250
 
 
 
 
 
 
 4.000
 
 
 
 
 F-35
 
 
 10.576
 
 
 
 10.576
 
 
 
 10.576
 
 
 
 
 
 
 10.576
 
 
 
 
 Diverse ontvangsten
 
 
 1.244
 
 
 
 1.244
 
 
 
 1.244
 
 
 
 
 
 
 1.247
 
 
 
 
 Bedrijfssteun
 
 
 40.367
 
 
 
 40.367
 
 
 
 40.367
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming vaste lasten
 
 
 76.700
 
 
 
 76.700
 
 
 
 76.700
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 BMKB
 
 
 33.000
 
 
 
 33.000
 
 
 
 33.000
 
 
 
 
 
 
 33.000
 
 
 
 
 Groeifaciliteit
 
 
 8.000
 
 
 
 8.000
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 
 
 8.000
 
 
 
 
 Garantie Ondernemingsfinanciering
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 Onttrekking reserve GO
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 24.000
 
 
 24.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tegemoetkoming Energiekosten
 
 
 34.916
 
 
 
 34.916
 
 
 – 23.716
 
 
 11.200
 
 
 – 21.654
 
 
 3.158
 
 
 11.200
 
 
 
 
 
 
 Maatwerkgarantie
 
 
 0
 
 
 1.000
 
 
 1.000
 
 
 
 1.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Brexit Adjustment Reserve
 
 
 121.000
 
 
 
 121.000
 
 
 – 121.000
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 7 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 2.758.165
 
 
 
 
 82.292
 
 
 
 
 2.840.457
 
 
 
 
 411.192
 
 
 
 
 3.251.649
 
 
 
 
 – 6.735
 
 
 
 
 6.930
 
 
 
 
 – 70.504
 
 
 
 
 – 63.685
 
 
 
 
 2.272.680
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 1.250.000
 
 
 
 1.250.000
 
 
 – 38.100
 
 
 1.211.900
 
 
 – 61.100
 
 
 – 61.100
 
 
 – 91.100
 
 
 – 91.100
 
 
 1.165.000
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 1.508.165
 
 
 82.292
 
 
 1.590.457
 
 
 449.292
 
 
 2.039.749
 
 
 54.365
 
 
 68.030
 
 
 20.596
 
 
 27.415
 
 
 1.107.680
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 De budgetflexibiliteit naar aanleiding van de wijzigingen uit de 1e suppletoire begroting is ongeveer 11%. Dit betekent dat 89% van het beschikbare kasbudget juridisch verplicht is. Van de 11% van de flexibele budgetten is 10% bestuurlijk gebonden. Dit betreft onder andere budgetten voor NGF-projecten. De resterende 1% is beleidsmatig gereserveerd.
 Vergeleken met de stand uit de Ontwerpbegroting 2024 is het percentage juridisch verplicht gestegen van 86% naar 89%. Dit komt onder andere doordat nu verplichtingen aan zijn gegaan sinds de start van het begrotingsjaar. Hierdoor is ook het percentage van bestuurlijk gebonden budgetten gedaald van 12% bij de Ontwerpbegroting naar 10% bij de eerste suppletoire begroting. Het percentage voor de beleidsmatig gereserveerde budgetten is gedaald van 2% naar 1% gedaald ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2025.
 Toelichting
 Verplichtingen
 
 Bij de eerste suppletoire begroting is het verplichtingenbudget in 2025 opgehoogd met € 412,3 mln. Dit is het saldo van met name de volgende mutaties:
 
 
 –
 Voor vijf NGF-projecten op de EZ begroting is het verplichtingenbudget bij de eerste suppletoire begroting opgehoogd met in totaal € 269,3 mln. Dit betreft voor de projecten Material Independence & Circular Batteries (€ 140,3 mln), kwantumDelta (€ 34,6 mln), NXTGEN HIGH TECH (€ 24 mln), en PPS opschaling (€ 16,4 mln) het opboeken van de Eindejaarsmarge over middelen die in 2024 niet besteed zijn. Hiernaast is er voor het NGF-project PhotonDelta € 53,8 mln aan verplichtingenbudget toegevoegd aan de begroting als gevolg van het omzetten van een deel van de voorwaardelijke toekenning voor het PIXEurope project.
 
 
 –
 Voor de resterende middelen van de Brexit Adjustment Reserve (BAR) zullen de middelen niet meer uitgegeven worden. De BAR-regeling is inmiddels gesloten en Nederland heeft de BAR declaratie ingediend bij de Europese Commissie. Deze middelen á € 81,1 mln zijn daarom afgeboekt.
 
 
 –
 Voor de Groeifaciliteit is het verplichtingenbudget grotendeels afgeboekt. Naar aanleiding van het IBO-bedrijfsfinanciering is besloten de Groeifaciliteit te stoppen. De niet meer benodigde garantieruimte is daarom afgeboekt á € 55 mln per jaar.
 
 
 –
 Voor de Faciliteiten Toegepast Onderzoek (FTO) is € 46,6 mln aan verplichtingenbudget toegevoegd voor het begrotingsjaar 2025. Door vertraging in de uitvoering van de deelvoorstellen DigiLab en Duurzaamheid zijn deze verplichtingen eind 2024 niet meer aangegaan. De kasmiddelen zijn nog beschikbaar op de begroting en de beschikkingen zullen in 2025 worden afgegeven zodat de middelen kunnen worden uitbetaald aan de deelnemende TO2-instellingen en RKI's.
 
 
 –
 Het verplichtingenbudget voor Ruimtevaart (ESA) is met € 45,6 mln opgehoogd in begrotingsjaar 2025. Door een fout in de extrapolatie de afgelopen jaren was het verplichtingenbudget niet juist op de begroting terecht gekomen. Deze fout is bij de 1e suppletoire begroting 2025 gecorrigeerd door het verplichtingenbudget weer gelijk te stellen aan het beschikbare kasbudget op de EZ-begroting voor de komende jaren. Hiermee is voor de aankomende Ministeriële Conferentie (MC) eind 2025 ongeveer € 225 mln beschikbaar voor de inschrijving op de optionele ESA-programma's.
 
 
 –
 Als eigenaar en stelselverantwoordelijke voor de Toegepaste Onderzoeksinstellingen verstrekt EZ de Rijksbijdrage aan TNO. Bij de eerste suppletoire begroting is het verplichtingenbudget voor de Rijksbijdrage aan TNO met € 41 mln opgehoogd. De voornaamste ophoging komt door het overhevelen van het budget van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG). Door de splitsing van het voormalige Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dient de bijdrage vanuit KGG via de begroting van EZ beschikbaar te worden gesteld aan TNO. Voor begrotingsjaar 2025 is er in totaal € 31,1 mln overgeheveld vanuit KGG voor de bestaande opdracht vanuit KGG aan TNO. Hiernaast zijn er voor 2025 ook een aantal aanvullende opdrachten vanuit andere departementen (o.a. IenW, VWS, en EZ) beschikbaar gesteld voor TNO bij de eerste suppletoire begroting.
 
 
 –
 Voor de uitvoering van de verschillende regelingen van EZ is het verplichtingenbudget voor het uitvoeringskosten instrument Bijdrage aan RVO opgehoogd met € 40,1 mln.
 
 
 –
 Voor het instrument «Topsectoren overig», een verzamelinstrument voor verschillende kleinere bijdragen aan (internationale-)organisaties, is via interne herschikkingen op de EZ-begroting het verplichtingenbudget met € 33,9 mln opgehoogd in 2025. Dit onder andere door een verplichtingenschuif op middelen die beschikbaar zijn gesteld voor het PIXEurope project. Dit verplichtingenbudget is uit latere jaren op de begroting naar begrotingsjaar 2025 gehaald.
 
 
 –
 Voor de Mkb-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) is het verplichtingenbudget op het subsidieinstrument naar beneden bijgesteld met € 35,4 mln in begrotingsjaar 2025. Dit o.a. als gevolg van het overhevelen van de middelen voor het decentrale deel dat wordt uitgevoerd door de Provincies middels een specifieke uitkering (SPUK). De uitbetaling van deze SPUK gebeurt vanaf het instrument MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) onder de categorie «Bijdragen aan medeoverheden». Voor dit instrument wordt het verplichtingenbudget met € 29,9 mln opgehoogd.
 
 
 –
 Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is cumulatief € 108,8 mln overgeheveld als onderdeel van PEGA: Ruimte voor Economie. Deze middelen zijn bestemd voor strategische (internationale) acquisitie dat kan worden ingezet in samenspraak tussen de Provincie Groningen het het Ministerie van Economische Zaken als onderdeel van de Economische Agenda van Nij Begun. Hierdoor wordt het verplichtingenbudget voor dit instrument met € 35,7 mln opgehoogd.
 
 
 –
 Als onderdeel van het project Beethoven is er cumulatief € 31,1 mln toegevoegd aan artikel 2 vanaf de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën voor het project-onderdeel LevenLangOntwikkelen. Hiervoor is in begrotingsjaar 2025 het verplichtingenbudget met € 26,1 mln opgehoogd voor het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent.
 
 
 –
 Er is garantieruimte in de vorm van verplichtingenbudget opgevraagd voor een 50% garantie op een lening van de EIB aan Qredits. Hiermee wordt Qredits voorzien van nieuw kapitaal ter ondersteuning van de reguliere werkzaamheden á € 23 mln.
 
 
 
 Uitgaven
 Subsidies
 MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 De MIT-regeling kent een centraal, en een decentraal deel. Het decentrale deel wordt uitgevoerd door de provincies. Het Rijk hevelt hiervoor middelen over aan de provincies middels een specifieke uitkering (SPUK). De uitbetaling van deze SPUK gebeurt vanaf het instrument MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) onder de categorie «Bijdragen aan medeoverheden». Hiertoe is het subsidieinstrument voor de MIT naar beneden bijgesteld en het mede-overheden instrument opgehoogd. In begrotingsjaar 2025 betreft dit € 17,9 mln.
 Bevorderen ondernemerschap
 Voor het instrument Bevorderen Ondernemerschap is het uitgavenbudget in 2025 met € 19,5 mln naar beneden bijgesteld als gevolg van een interne herschikking van de budgetten, voornamelijk als gevolg van het overhevelen van middelen naar het uitvoeringskosteninstrument voor RVO. Hiernaast is het budget in begrotingsjaar 2025 opgehoogd met per saldo € 19,4 mln. Onderdeel hiervan is het beschikbaar stellen van middelen uit de Beschermingsvoorziening Economische Veiligheid (BEV) vanaf artikel 3 van de EZ-begroting voor de opgaven rondom Maatschappelijke Weerbaarheid waar het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk is. Dit betreft onder andere Economische Veiligheid en Kritieke Grondstoffen, waarmee zorg wordt gedragen voor de bescherming van kwetsbaarheden en het toerusten van en samenwerking met het bedrijfsleven rondom deze onderwerpen.
 NGF – project kwantumDeltaNL
 Voor het NGF-project kwantumDeltaNL worden de middelen voor fase 3 van het project welke bij de Ontwerpbegroting 2025 zijn toegevoegd aan de begroting in een realistisch ritme gezet. Hiervoor wordt € 82 mln uit begrotingsjaar 2025, € 50 mln uit begrotingsjaar 2026, en € 15 mln uit begrotingsjaar 2027 naar latere jaren op de begroting geschoven. Hiernaast is tegelijkertijd € 6,2 mln opgeboekt via de 100% eindejaarsmarge die voor NGF-projecten geldt. Deze middelen zijn in 2024 niet tot besteding gekomen en zijn daarom weer toegevoegd aan het budget voor 2025 om alsnog voor dezelfde doeleinden te worden besteed binnen kwantumDelta. In totaal wordt met deze twee mutaties het budget voor kwantumDeltaNL in 2025 met € 75,7 mln naar beneden bijgesteld.
 NGF project NXTGEN HIGH TECH
 Voor het NGF-project NXTGEN HIGH TECH worden de resterende middelen voor het project in een realistisch ritme gezet door middel van een kasschuif. Hiervoor wordt € 51,5 mln uit begrotingsjaar 2025 en € 19,6 mln uit begrotingsjaar 2026 naar latere jaren in de begroting geschoven. Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie van RVO is een ander uitbetalingsritme benodigd voor de komende jaren als gevolg van vertraging in de uitvoering van sommige deel-projecten waardoor vorig begrotingsjaar niet alle geplande bijdragen zijn uitgekeerd. Als gevolg hiervan is er € 55,7 mln opgeboekt via de 100% eindejaarsmarge die voor NGF-projecten geldt. Deze middelen zijn in 2024 niet tot besteding gekomen en zijn daarom weer toegevoegd aan het budget voor 2025 om alsnog voor dezelfde doeleinden te worden besteed binnen NXTGEN HIGH TECH. In totaal wordt het budget voor NXTGEN HIGH TECH in 2025 per saldo met € 4,2 mln naar boven bijgesteld.
 NGF-project PhotonDelta
 Voor het NGF-project PhotonDelta is bij de 1e suppletoire begroting € 53,8 mln voor het PIXEurope project, welke eind 2024 definitief zijn toegekend door de Adviescommissie, toegevoegd aan de EZ-begroting. Deze middelen zullen worden ingezet voor de Nederlandse deelname aan PIXEurope, een Europees consortium dat een proefproductielijn voor geïntegreerde fotonica opzet. Hiernaast is er een kasschuif doorgevoerd om de middelen in een realistisch ritme te zetten. Voor het begrotingsjaar 2025 is € 39,6 mln en € 7,8 mln in begrotingsjaar 2026 naar latere jaren op de begroting geschoven. Verder is er € 38,1 mln opgeboekt via de 100% eindejaarsmarge die voor NGF-projecten geldt. Deze middelen zijn in 2024 niet tot besteding gekomen en zijn daarom weer toegevoegd aan het budget voor 2025 om alsnog voor dezelfde doeleinden te worden besteed binnen PhotonDelta. In totaal wordt het budget per saldo in begrotingsjaar 2025 met € 3,9 mln naar boven bijgesteld.
 NGF – project Material Independence & Circular Batteries
 Voor het NGF project Material Independence & Circular Batteries zijn niet alle middelen die in 2024 begroot waren verplicht en besteed. Deze middelen zijn opnieuw toegevoegd aan de begroting van 2025. Dit NGF-project richt zich op het versterken van de positie van de Nederlandse maakindustrie in de mondiale batterijketen, waarbij duurzaamheid en circulariteit centraal staan. Tevens is een kasschuif doorgevoerd om met name de kasuitgaven in een realitischer bestedingsritme te zetten. Als gevolg van de definitieve vormgeving van de regeling is er een ander uitbetalingsritme benodigd dan initieel geraamd. Om dit te reflecteren in de kasraming is er in totaal € 91 mln doorgeschoven naar latere jaren in de begroting.
 Brexit Adjustment Reserve
 Het resterende budget voorde Brexit Adjustment Reserve (BAR) zal niet meer uitgegeven worden. De BAR-regeling is inmiddels gesloten en Nederland heeft de BAR declaratie ingediend bij de Europese Commissie. Deze middelen á € 81,1 mln zijn daarom afgeboekt.
 Maritieme Maakindustrie
 Voor de Innovatieregeling vanuit het Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie is de eerste openstelling eind januari gesloten. Vervolgens wordt het resterende deel in de markt gezet, waarbij de verwachting is dat dit deel in 2026 wordt verplicht. Hiervoor is een kas- en verplichtingenschuif verwerkt. In het nieuwe kasritme worden de projecten vervolgens uitbetaald. Als gevolg hiervan is het budget met € 15,6 mln verlaagd in 2025 en verschoven naar latere jaren op de begroting.
 Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent
 Als onderdeel van het project Beethoven is er cumulatief € 31,1 mln toegevoegd aan artikel 2 vanaf de Aanvullende Post bij het Ministerie van Financiën voor het project-onderdeel LevenLangOntwikkelen. Hiervoor is in begrotingsjaar 2025 het budget met € 11,2 mln opgehoogd voor het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent.
 PEGA: Ruimte voor economie
 Vanuit het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is cumulatief € 101,6 mln overgeheveld als onderdeel van PEGA: Ruimte voor Economie. Deze middelen zijn bestemd voor ondersteuning bĳ de Economische Agenda Groningen onder de noemer Economische Bedrĳvigheid. Het budget is bedoeld voor strategische acquisitie, met als doel: het aantrekken van nieuwe (internationale) bedrĳvigheid met strategische, toegevoegde waarde voor de regio. Verder is een deel van het budget bestemd voor de Noordelĳke Ontwikkelmaatschappĳ (NOM) en de Economic Board Groningen (EBG). Tot slot wordt het budget gebruikt voor het ondersteunen van de uitvoeringskracht vanuit het Ministerie van Economische Zaken bĳ projecten, innovatie en opschaling, het benutten van bestaande regelingen, en in aanmerking komen voor nationale en Europese financiering
 Bijdrage aan agentschappen
 Bijdrage RVO.nl
 Voor de uitvoering van de verschillende regelingen van EZ is het budget voor het uitvoeringskosten instrument Bijdrage aan RVO opgehoogd met € 40,1 mln.
 Bijdrage aan ZBO's/RWT's
 Bijdrage aan TNO
 Als eigenaar en stelselverantwoordelijke voor de Toegepaste Onderzoeksinstellingen verstrekt EZ de Rijksbijdrage aan TNO. Bij de eerste suppletoire begroting is het budget voor de Rijksbijdrage met € 51,3 mln opgehoogd. De voornaamste ophoging komt door het overhevelen van het budget van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG). Door de splitsing van het voormalige Ministerie van Economische Zaken en Klimaat dient de bijdrage vanuit KGG via de begroting van EZ beschikbaar te worden gesteld aan TNO. Voor begrotingsjaar 2025 is er in totaal € 31,1 mln overgeheveld vanuit KGG voor de bestaande opdracht vanuit KGG aan TNO. Hiernaast zijn er voor 2025 ook een aantal aanvullende opdrachten vanuit andere departementen (o.a. IenW, VWS, en EZ) beschikbaar gesteld voor TNO bij de eerste suppletoire begroting. Meerjarig is er een kleine daling in het budget voor TNO door de doorwerking van de additionele taakstelling als gevolg van het terugdraaien van een aantal bezuinigingen op de OCW begroting eind 2024. Deze additionele taakstelling is voor EZ gedeeltelijk ingevuld met een efficiency-korting op de taakorganisaties, waaronder TNO.
 Bijdrage aan medeoverheden
 MKB-innovatiestimulering Topsectoren (MIT)
 De MIT-regeling kent een centraal, en een decentraal deel. Het decentrale deel wordt uitgevoerd door de provincies. Het Rijk hevelt hiervoor middelen over aan de provincies middels een specifieke uitkering (SPUK). De uitbetaling van deze SPUK gebeurt vanaf het instrument MKB-Innovatiestimulering Topsectoren (MIT) onder de categorie «Bijdragen aan medeoverheden». Hiertoe is het subsidieinstrument voor de MIT naar beneden bijgesteld en het mede-overheden instrument opgehoogd. In begrotingsjaar 2025 betreft dit € 11,9 mln.
 Storting begrotingsreservers
 Storting Reserve Maatwerkgarantie
 Dit betreft een storting van € 30 mln in een nieuwe begrotingsreserve. Voor een maatwerkgarantie wordt een risicovoorziening ingericht welke wordt gevuld met een storting van het Ministerie van Defensie en het Ministerie van Economische Zaken.
 Ontvangsten
 Onttrekking reserve GO
 Uit de risicovoorziening voor de GO wordt € 24 mln onttrokken. De risicovoorziening is de reserve voor de garantieregeling GO. Wanneer er meer schade betalingen moeten worden gerealiseerd dan begroot, voorziet de reserve in dekking.
 Tegemoetkoming Energiekosten
 Voor de Tegemoetkoming Energiekosten-regeling (TEK) is er een ramingbijstelling geweest als gevolg van de hoger dan geraamde ontvangsten in 2024. De TEK is vastgesteld in 2024 en doordat de energieprijzen lager waren dan verwacht moet een aantal ondernemers hun TEK voorschot terugbetalen. De RVO hanteert brede terugbetaal mogelijkheden, maar minder ondernemers dan verwacht hebben hier gebruik van gemaakt waardoor de meeste terugbetalingen al in 2024 hebben plaatsgevonden.
 Brexit Adjustment Reserve
 De Europese Commissie heeft met instemming van Nederland besloten om de resterende Brexit Adjustment Reserve (BAR) middelen niet meer uit te betalen aan de verschillende lidstaten en elders in te zetten. Het gevolg hiervan is dat de geraamde ontvangsten van € 121 mln niet meer gerealiseerd worden. De ontvangstenraming is hierop bijgesteld.
 Toelichting op de begrotingsreserves
 De begrotingsreserves zijn bedoeld om inkomsten uit premies en uitgaven voor schades, die over de jaren kunnen fluctueren, te verevenen. De reserve dient als buffer voor uitgaven door EZ in geval bedrijven niet aan hun terugbetalingsverplichtingen kunnen voldoen inzake leningen bij financieringsinstellingen waarop EZ een borgstelling heeft afgegeven.
 Er zijn begrotingsreserves voor de Borgstelling mkb-kredieten (BMKB, inclusief BMKB-C), de BMKB groen, de Garantie Ondernemings-financiering (GO, inclusief de GO-C), garantiestelling Maritiem, de Groeifaciliteit (GF), de Garantie MKB-financiering en Klein Krediet Corona (KKC). De GO, GF, KKC en Garanties MKB-financiering betreffen kostendekkende garanties, waarvan de te realiseren premieontvangsten naar verwachting toereikend zijn voor het afdekken van eventuele verliesdeclaraties. Ultimo 2025 wordt op basis van de gerealiseerde ontvangsten en uitgaven vastgesteld of een onttrekking of storting dient plaats te vinden.
 
 Tabel 8 Begrotingsreserve Borgstelling MKB-kredieten (BMKB) (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 241,0
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 241,0
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve van de BMKB bestaat uit een begrotingsreserve voor de reguliere BMKB en de BMKB-C. Vooralsnog is geen storting in de reserve BMKB geraamd. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve BMKB worden vastgesteld.
 
 Tabel 9 Begrotingsreserve Borgstelling MKB-kredieten groen (BMKB groen) (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 13,1
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 13,1
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve van de BMKB groen is in 2022 aangemaakt als aparte reserve voor het groene luik onder de BMKB. Vooralsnog is geen storting in de reserve BMKB groen geraamd. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve BMKB groen worden vastgesteld.
 
 Tabel 10 Begrotingsreserve Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 230,0
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 – 24,0
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 206,0
 
 
 
 
 
 De begrotingsreserve van de GO bestaat uit een begrotingsreserve voor de reguliere GO en de GO-C. De regeling is gesloten voor nieuwe aanvragen en de openstaande garanties zijn afgenomen. De GO-regeling wordt voor 1 jaar verlengd met een verlaagde openstelling. Er wordt een onttrekking van de GO-reserve voorzien van € 24 mln. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve GO worden vastgesteld.
 
 Tabel 11 Begrotingsreserve maatwerk garantie (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 30,0
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 30,0
 
 
 
 
 
 Voor de begrotingsreserve maatwerk garantie wordt een nieuwe begrotingsreserve aangelegd. Hierin wordt in totaal € 30 mln gestort in 2025. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve worden vastgesteld.
 
 Tabel 12 Begrotingsreserve Groeifaciliteit (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 58,6
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 58,6
 
 
 
 
 
 Vooralsnog is geen storting in de reserve Groeifaciliteit geraamd. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve Groeifaciliteit worden vastgesteld.
 
 Tabel 13 Begrotingsreserve Garantie MKB-financiering (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 22,9
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 22,9
 
 
 
 
 
 Vooralsnog is geen storting in de reserve Garantie MKB-financiering geraamd. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve Garantie MKB-financiering worden vastgesteld.
 
 Tabel 14 Begrotingsreserve Klein Krediet Corona (bedragen x € 1 mln)
 
 
 
 
 
 
 Stand 1/1/2025
 
 
 14,0
 
 
 
 
 + Geraamde storting
 
 
 
 
 
 – Geraamde onttrekking
 
 
 
 
 
 Stand (raming) per 31/12/2025
 
 
 14,0
 
 
 
 
 
 Vooralsnog is geen storting in de reserve Klein Krediet Corona (KKC) geraamd. Aan het eind van 2025 zal op basis van de gerealiseerde ontvangsten en de schadedeclaraties de storting of onttrekking aan de reserve KKC worden vastgesteld.
 
 
 
 3.3.
 Beleidsartikel 3 Toekomstfonds
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleid art. 3 Toekomstfonds (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 270.486
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 270.486
 
 
 
 
 99.742
 
 
 
 
 370.228
 
 
 
 
 – 22.424
 
 
 
 
 – 2.061
 
 
 
 
 – 605
 
 
 
 
 – 2.035
 
 
 
 
 161.982
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 293.096
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 293.096
 
 
 
 
 82.279
 
 
 
 
 375.375
 
 
 
 
 – 37.741
 
 
 
 
 – 1.756
 
 
 
 
 6.401
 
 
 
 
 25.747
 
 
 
 
 182.630
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subsidies (regelingen)
 
 
 
 
 3.650
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.650
 
 
 
 
 1.410
 
 
 
 
 5.060
 
 
 
 
 – 829
 
 
 
 
 – 1.702
 
 
 
 
 – 634
 
 
 
 
 – 634
 
 
 
 
 1.620
 
 
 
 
 
 Thematisch Technology Transfer
 
 
 3.650
 
 
 
 3.650
 
 
 1.410
 
 
 5.060
 
 
 – 829
 
 
 – 1.702
 
 
 – 634
 
 
 – 634
 
 
 1.620
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Leningen
 
 
 
 
 279.942
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 279.942
 
 
 
 
 80.869
 
 
 
 
 360.811
 
 
 
 
 – 36.864
 
 
 
 
 41
 
 
 
 
 7.130
 
 
 
 
 26.476
 
 
 
 
 171.553
 
 
 
 
 
 
 Startups / MKB financiering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Volledig revolverend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fund to Fund
 
 
 11.905
 
 
 
 11.905
 
 
 – 11.905
 
 
 0
 
 
 
 
 
 11.905
 
 
 
 
 
 ROM's
 
 
 2.457
 
 
 
 2.457
 
 
 
 2.457
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dutch Future Fund
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deep Tech Fund
 
 
 50.000
 
 
 
 50.000
 
 
 
 50.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Fonds Alternatieve Financiering
 
 
 10.000
 
 
 
 10.000
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Economische Veiligheid Fonds
 
 
 25.000
 
 
 
 25.000
 
 
 – 2.265
 
 
 22.735
 
 
 – 23.363
 
 
 
 
 
 
 
 
 Secfund
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 75.000
 
 
 75.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 European Tech Champions Initiative (ETCI)
 
 
 25.000
 
 
 
 25.000
 
 
 10.000
 
 
 35.000
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deels revolverend
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekrediet
 
 
 50.000
 
 
 
 50.000
 
 
 19.885
 
 
 69.885
 
 
 – 8.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 1.000
 
 
 – 2.000
 
 
 61.189
 
 
 
 
 Risicokapitaal SEED
 
 
 53.920
 
 
 
 53.920
 
 
 – 4.184
 
 
 49.736
 
 
 899
 
 
 5.586
 
 
 11.450
 
 
 14.952
 
 
 46.916
 
 
 
 
 Vroege fase / informal investors
 
 
 35.443
 
 
 
 35.443
 
 
 – 3.581
 
 
 31.862
 
 
 – 5.063
 
 
 – 751
 
 
 – 1.200
 
 
 – 135
 
 
 22.150
 
 
 
 
 Start ups / MKB
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 22.087
 
 
 
 
 
 Met vermogensbehoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onco research
 
 
 5.500
 
 
 
 5.500
 
 
 – 1.375
 
 
 4.125
 
 
 – 1.505
 
 
 – 1.605
 
 
 – 2.455
 
 
 170
 
 
 5.759
 
 
 
 
 Thematische Technology Transfer
 
 
 5.500
 
 
 
 5.500
 
 
 740
 
 
 6.240
 
 
 850
 
 
 – 450
 
 
 1.936
 
 
 515
 
 
 8.302
 
 
 
 
 RegMed XB
 
 
 3.217
 
 
 
 3.217
 
 
 – 1.446
 
 
 1.771
 
 
 – 682
 
 
 – 739
 
 
 – 1.601
 
 
 1.069
 
 
 5.150
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijdrage aan agentschappen
 
 
 
 
 9.504
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 9.504
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 9.504
 
 
 
 
 – 48
 
 
 
 
 – 95
 
 
 
 
 – 95
 
 
 
 
 – 95
 
 
 
 
 9.457
 
 
 
 
 
 Bijdrage RVO.nl
 
 
 9.504
 
 
 
 9.504
 
 
 
 9.504
 
 
 – 48
 
 
 – 95
 
 
 – 95
 
 
 – 95
 
 
 9.457
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 40.692
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 40.692
 
 
 
 
 10.000
 
 
 
 
 50.692
 
 
 
 
 – 1.000
 
 
 
 
 – 2.000
 
 
 
 
 – 2.000
 
 
 
 
 – 2.000
 
 
 
 
 39.511
 
 
 
 
 
 ROM's
 
 
 5.504
 
 
 
 5.504
 
 
 
 5.504
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Investeringen in fundamenteel en toegepast onderzoek
 
 
 777
 
 
 
 777
 
 
 
 777
 
 
 
 
 
 
 551
 
 
 
 
 Thematische Technology Transfer
 
 
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 2.960
 
 
 
 
 Smart Industry
 
 
 411
 
 
 
 411
 
 
 
 411
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Innovatiekredieten
 
 
 21.000
 
 
 
 21.000
 
 
 10.000
 
 
 31.000
 
 
 – 1.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 – 2.000
 
 
 23.000
 
 
 
 
 SEED
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 
 13.000
 
 
 
 
 
 
 Tabel 16 Uitsplitsing verplichtingen (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid art. 3... (bedragen x € 1.000)
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 270.486
 
 
 
 
 
 270.486
 
 
 
 
 99.742
 
 
 
 
 370.228
 
 
 
 
 – 22.424
 
 
 
 
 – 2.061
 
 
 
 
 – 605
 
 
 
 
 – 2.035
 
 
 
 
 161.982
 
 
 
 
 
 waarvan garantieverplichtingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige verplichtingen
 
 
 270.486
 
 
 
 270.486
 
 
 99.742
 
 
 370.228
 
 
 – 22.424
 
 
 – 2.061
 
 
 – 605
 
 
 – 2.035
 
 
 161.982
 
 
 
 
 
 Budgetflexibiliteit
 De budgetflexibiliteit naar aanleiding van de wijzigingen uit de 1e suppletoire begroting is ongeveer 37%. Dit betekent dat 63% van het beschikbare kasbudget juridisch verplicht is. Van de 37% van de flexibele budgetten is 24% bestuurlijk gebonden. De resterende 13% is beleidsmatig gereserveerd.
 Vergeleken met de stand uit de Ontwerpbegroting 2024 is het percentage juridisch verplicht gedaald van 84% naar 63%. Dit komt onder andere door de ophoging van het budget voor het SecFund van € 75 mln. Hierdoor is ook het percentage van bestuurlijk gebonden budgetten gestegen van 6% bij de Ontwerpbegroting naar 24% bij de eerste suppletoire begroting. Het percentage voor de beleidsmatig gereserveerde budgetten is van 10% naar € 13% gestegen ten opzichte van de Ontwerpbegroting 2025.
 Toelichting
 Verplichtingen
 
 Bij de eerste suppletoire begroting is het verplichtingenbudget in 2025 voor artikel 3 opgehoogd met € 99,7 mln. Dit is het saldo van met name de volgende mutaties:
 
 
 –
 Voor het SecFund dat eind 2024 is opgericht bij de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) is € 75 mln aan verplichtingenbudget ovegeheveld vanaf de begroting van het Ministerie van Defensie naar het Toekomstfonds. Hiermee komt het totale fondsbedrag op € 100 mln waarmee de komende jaren startups en MKB'ers te ondersteunen en zo te kmen tot succescvolle ontwikkeling van producten die zowel door Defensie als de civiele markt afgenomen kunnen worden.
 
 
 –
 Voor het Innovatiekrediet is het verplichtingenbudget met € 16,8 mln opgehoogd in begrotingsjaar 2025. Dit betreft onder andere een desaldering op de ontvangsten voor de komende jaren. Per saldo tot en met 2030 betreft het een ophoging van het verplichtingenbudget van € 1 mln, waarvan een ophoging van € 10 mln in 2025 en een neerwaartse bijstelling van cumulatief € 9 mln in de jaren 2026 tot en met 2030. Hiernaast is er € 6,9 mln aan verplichtingenbudget opgeboekt via een specifieke eindejaarsmarge naar aanleiding van nieuwe afspraken rondom het vervallen van de 100% eindejaarsmarge op het Toekomstfonds. Voor het Innovatiekrediet geldt op de meerontvangsten in het voorgaande jaar een 100% eindejaarsmarge voor de huidige kabinetsperiode. In 2024 was er in totaal € 6,9 mln meer ontvangen dan geraamd. Deze budgetten zijn toegevoegd aan het budget voor het Innovatiekrediet van 2025.
 
 
 –
 Voor de regeling Onco research is het verplichtingenbudget met € 6,5 mln naar boven bijgesteld. Dit als gevolg van het opvragen van deze verplichtingenruimte nadat dit in 2024 niet is benut door vertraging in het openstellen van deze regeling. De regeling is inmiddels gesloten en de verplichting zal begin dit jaar aan worden gegaan.
 
 
 
 Uitgaven
 Leningen
 Fund to fund
 Voor de resterende kasbudgetten op de EZ-begroting voor het Dutch Venture Initiative (DVI) I en II is bij de eerste suppletoire begroting een kasschuif doorgevoerd waarbij € 11,9 mln aan kasbudget van begrotingsjaar 2025 naar begrotingsjaar 2029 is geschoven. Op basis van de huidige uitvoeringsinformatie van de uitvoerder van DVI I en II, de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij OostNL, zijn er voor 2025 geen kasmiddelen benodigd.
 Economische Veiligheid Fonds
 Voor de opgaven rondom Maatschappelijke Weerbaarheid waar het Ministerie van Economische Zaken verantwoordelijk is, onder andere Economische Veiligheid en Kritieke Grondstoffen, is er voor de jaren 2025 en 2026 dekking beschikbaar gesteld uit de middelen voor het Beschermingsfonds Economische Veiligheid. Dit betreft € 2,3 mln in begrotingsjaar 2025 en € 23,4 mln in begrotingsjaar 2026. Hiermee wordt zorg gedragen voor de bescherming van kwetsbaarheden en het toerusten van en samenwerking met het bedrijfsleven rondom deze onderwerpen. Ook wordt hiermee het minimaal benodigde voor Grondstoffen gerealiseerd, zoals kennisopbouw en monitoring van kwetsbaarheden in ketens en positionering van de Nederlandse economie en leveringszekerheid.
 European Tech Champions Initiative (ETCI)
 Het European Tech Champions Initiative (ETCI) is een nieuw Europees fonds dat belegd is bĳ het Europees Investeringsfonds (EIF). Nederland neemt sinds 2023 deel aan ETCI voor in totaal € 100 mln. Uitbetalingen aan ETCI vinden plaats op basis van capitall calls, op welk moment alle deelnemende landen middelen overhevelen naar het EIF. In 2024 stond er € 10 mln gereserveerd om over te maken naar het EIF voor ETCI. Deze overheveling is uiteindelijk niet doorgegaan. Omdat de middelen reeds volledig juridisch verplicht zijn aan het EIF zijn deze weer toegevoegd aan het budget voor 2025.
 SecFund
 Eind 2024 is het SecFund opgericht met een startkapitaal van € 25 mln. Om het instrument een vervolg te kunnen geven is besloten het SecFund op te hogen met € 75 mln. Het totale fondsbedrag van € 100 miljoen is benodigd om de komende jaren voldoende startups en MKB’ers te ondersteunen en zo te komen tot succesvolle ontwikkeling van producten die zowel door Defensie als de civiele markt (dual use) afgenomen kunnen worden. Omdat het Ministerie van Economische Zaken aandeelhouder is van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) en de juiste juridische grondslag heeft wordt aanvullend kapitaal van € 75 mln overgeheveld van het Ministerie van Defensie teneinde het uit te keren aan de BOM.
 Innovatiekrediet
 Voor het Innovatiekrediet heeft een desaldering op de ontvangsten plaatsgevonden naar aanleiding van een bijstelling van de verwachte ontvangsten in de komende jaren. Als gevolg is er cumulatief € 1 mln toegevoegd aan het budget voor het Innovatiekrediet voor de komende jaren, met een ophoging van € 10 mln in 2025 en een neerwaartse bijstelling van cumulatief € 9 mln in de jaren 2026 tot en met 2030. Hiernaast is er een kasschuif doorgevoerd voor de komende jaren op basis van de huidige uitvoeringsinformatie van uitvoerder RVO. Hierdoor is het kasbudget in de jaren 2025 met € 3 mln opgehoogd en in 2026 met € 7 mln naar beneden bijgesteld. Verder is er € 6,9 mln toegevoegd aan het budget voor begrotingsjaar 2025 als gevolg van afspraken rondom het Toekomstfonds waarbij hoger dan geraamde ontvangsten voor o.a. het Innovatiekrediet uit het voorgaande begrotingsjaar mee worden genomen naar het daaropvolgende begrotingsjaar via een 100% eindejaarsmarge. Per saldo wordt met bovenstaande mutaties het uitgavenbudget van het Innovatiekrediet opgehoogd met € 19,9 mln in begrotingsjaar 2025 en met € 8 mln naar beneden bijgesteld in begrotingsjaar 2026.
 Risicokapitaal SEED
 Voor de SEED Capital en SEED Business Angels regelingen is een kasschuif doorgevoerd op basis van de huidige uitvoeringsinformatie van de uitvoerder RVO. Voor begrotingsjaar 2025 is daarom het kasbudget met € 8,8 mln naar beneden bijgesteld en naar latere jaren geschoven. Hiernaast is er € 4,6 mln opgeboekt voor de SEED als gevolg van afspraken rondom het Toekomstfonds waarbij hoger dan geraamde ontvangsten voor o.a. de SEED uit het voorgaande begrotingsjaar mee worden genomen naar het daaropvolgende begrotingsjaar via een 100% eindejaarsmarge. In totaal wordt hiermee het kasbudget van de SEED met € 4,1 mln naar beneden bijgesteld in 2025.
 Vroegefasefinanciering
 Voor de Vroegefasefinanciering (VFF) is een kasschuif doorgevoerd op basis van de huidige uitvoeringsinformatie van de uitvoerder RVO. Voor begrotingsjaar 2025 is daarom het kasbudget met € 6,2 mln naar beneden bijgesteld en naar latere jaren geschoven. Hiernaast is er € 2,7 mln opgeboekt voor de VFF als gevolg van afspraken rondom het Toekomstfonds waarbij hoger dan geraamde ontvangsten voor o.a. de VFF uit het voorgaande begrotingsjaar mee worden genomen naar het daaropvolgende begrotingsjaar via een 100% eindejaarsmarge. In totaal wordt hiermee het kasbudget van de VFF met € 3,6 mln naar beneden bijgesteld in 2025.
 Ontvangsten
 Innovatiekredieten
 Voor het Innovatiekrediet heeft een desaldering op de ontvangsten plaatsgevonden naar aanleiding van een bijstelling van de verwachte ontvangsten in de komende jaren. Als gevolg is er cumulatief € 1 mln toegevoegd aan het budget voor het Innovatiekrediet voor de komende jaren, met een ophoging van € 10 mln in 2025 en een neerwaartse bijstelling van cumulatief € 9 mln in de jaren 2026 tot en met 2030.
 
 
 
 
 4.
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 4.1.
 Artikel 40 Apparaat Kerndepartement
 
 Op dit artikel zijn de personele en materiële uitgaven en ontvangsten van EZ en KGG geraamd, voor zover die betrekking hebben op het kerndepartement (Directoraten-Generaal en stafdirecties) en de diensten van EZ en KGG (ACM
 3
 De leden van het Bestuur ACM vormen een ZBO. De uitgaven voor dit ZBO zijn geraamd op beleidsartikel 1.
 , CPB en SodM). Enkele stafdirecties van EZ werken als gemeenschappelijke dienst voor EZ, KGG en LVVN. In deze begroting is enkel het EZ en KGG-aandeel van deze gedeelde diensten geraamd, te weten 57%. De overige 43% van het budget staat op de LVVN-begroting geraamd.
 
 Tabel 17 Apparaatsuitgaven Kerndepartement (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 516.829
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 516.829
 
 
 
 
 23.117
 
 
 
 
 539.946
 
 
 
 
 4.994
 
 
 
 
 4.444
 
 
 
 
 – 1.528
 
 
 
 
 – 8.330
 
 
 
 
 396.558
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 516.829
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 516.829
 
 
 
 
 23.117
 
 
 
 
 539.946
 
 
 
 
 4.994
 
 
 
 
 4.444
 
 
 
 
 – 1.528
 
 
 
 
 – 8.330
 
 
 
 
 396.558
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Personele uitgaven
 
 
 
 
 386.034
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 386.034
 
 
 
 
 13.326
 
 
 
 
 399.360
 
 
 
 
 14.118
 
 
 
 
 11.669
 
 
 
 
 5.275
 
 
 
 
 8.790
 
 
 
 
 335.234
 
 
 
 
 
 eigen personeel
 
 
 231.818
 
 
 0
 
 
 231.818
 
 
 14.935
 
 
 244.579
 
 
 22.998
 
 
 14.621
 
 
 12.944
 
 
 10.351
 
 
 308.024
 
 
 
 
 inhuur externen
 
 
 140.540
 
 
 0
 
 
 140.540
 
 
 – 6.112
 
 
 134.428
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 21.126
 
 
 
 
 overige personele uitgaven
 
 
 13.676
 
 
 0
 
 
 13.676
 
 
 4.503
 
 
 18.436
 
 
 – 8.880
 
 
 – 2.952
 
 
 – 7.669
 
 
 – 1.561
 
 
 6.084
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 
 
 
 130.795
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 130.795
 
 
 
 
 9.791
 
 
 
 
 140.586
 
 
 
 
 – 9.124
 
 
 
 
 – 7.225
 
 
 
 
 – 6.803
 
 
 
 
 – 17.120
 
 
 
 
 61.324
 
 
 
 
 
 ICT
 
 
 33.303
 
 
 0
 
 
 33.303
 
 
 – 8.274
 
 
 25.029
 
 
 – 10.019
 
 
 – 6.955
 
 
 – 6.803
 
 
 – 5.458
 
 
 23.243
 
 
 
 
 bijdrage aan SSO's
 
 
 28.839
 
 
 0
 
 
 28.839
 
 
 0
 
 
 28.839
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7.389
 
 
 
 
 DICTU
 
 
 27.256
 
 
 0
 
 
 27.256
 
 
 0
 
 
 27.256
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.935
 
 
 
 
 overige materiële uitgaven
 
 
 41.397
 
 
 0
 
 
 41.397
 
 
 18.065
 
 
 59.462
 
 
 895
 
 
 – 270
 
 
 0
 
 
 – 11.662
 
 
 27.757
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 22.846
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 22.846
 
 
 
 
 19.958
 
 
 
 
 42.804
 
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 24.846
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 22.846
 
 
 
 0
 
 
 
 22.846
 
 
 19.958
 
 
 42.804
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 2.000
 
 
 24.846
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
 De stijging van het uitgaven- en verplichtingenbudget op het apparaatsartikel wordt vrijwel volledig verklaard door de desaldering van een aantal nieuw gebudgetteerde ontvangsten (zie toelichting bij de Ontvangsten).
 Personele uitgaven
 
 Het budget voor personele uitgaven wordt in 2025 per saldo met € 13,3 mln verhoogd. De per saldo stijging van de eigen personele uitgaven (€ 14,9 mln) heeft te maken met:
 
 
 –
 een toename van het personele budget van de ACM met ca. € 8,9 mln in 2025, o.a. voor het voortzetten van het IV-portfolio;
 
 
 –
 een toename van het budget voor eigen personeel met € 2,5 mln in verband met de splitsing van EZK in EZ en KGG, m.n. voor waarborging van de financiële functie;
 
 
 –
 verschillende heralloceringen binnen het apparaatsartikel, waarmee per saldo ophoging van het budget voor eigen personeel;
 
 
 –
 het naar beneden bijstellen van het budget eigen personeel met € 6,8 mln om invulling te geven aan de apparaatstaakstelling uit het Hoofdlijnenakkoord.
 
 
 
 
 De daling van de uitgaven voor externe inhuur met € 6,1 mln heeft te maken met:
 
 
 –
 het naar beneden bijstellen van het centraal beheerde budget voor de inhuur van externen met € 6,1 mln ter invulling van de apparaatstaakstelling uit het Hoofdlijnenakkoord, waarin expliciet aandacht is gevraagd voor het terugdringen van de externe inhuur tot de Roemernorm.
 
 
 
 
 De stijging van het budget voor overige personele uitgaven met € 4,5 mln wordt grotendeels verklaard door:
 
 
 –
 een correctieve boeking van materiële naar overige personele uitgaven (€ 8,6 mln);
 
 
 –
 extra middelen voor maatregelen ter verbetering van de sturing en control binnen ACM in het kader van het programma Inzicht en Verantwoording (€ 1,7 mln);
 
 
 –
 een overheveling van ongeveer € 1,7 mln naar SWZ voor het besparingsverlies door het niet behalen van de banenafspraak;
 
 
 –
 verschillende heralloceringen binnen het apparaatsartikel, die per saldo zorgen voor verlaging van de overige personele uitgaven.
 
 
 
 Materiële uitgaven
 
 Het budget voor de materiële uitgaven wordt in 2025 per saldo met € 9,8 mln verhoogd. Deze verhoging wordt grotendeels verklaard door:
 
 
 –
 een toename in het materiële budget van ACM met ongeveer € 8,0 mln, waaronder € 5,4 mln om een inhaalslag op het ICT-beheer te maken in het kader van de verbetering van de informatievoorziening en € 0,2 mln voor uitvoering van de Dataverordening;
 
 
 –
 ophoging van het budget rondom klimaatcommunicatie met € 4,6 mln;
 
 
 –
 de overheveling van WaU-middelen (Werk aan Uitvoering) vanuit de Aanvullende Post voor 2025 van € 1,3 mln;
 
 
 –
 de apparaatstaakstelling uit het Hoofdlijnenakkoord is in eerste instantie met het budget voor overige materiële uitgaven ingevuld. Voor 2025 wordt dit nu doorberekend aan de organisatieonderdelen waarmee de overige materiële uitgaven weer worden opgehoogd;
 
 
 –
 een correctieve boeking van € 8,6 mln naar overige personele uitgaven;
 
 
 –
 het naar beneden bijstellen van het budget overige materiële uitgaven met € 1,3 mln om invulling te geven aan de apparaatstaakstelling uit het Hoofdlijnenakkoord;
 
 
 –
 het naar beneden bijstellen van het budget ICT met € 0,8 mln om invulling te geven aan de apparaatstaakstelling uit het Hoofdlijnenakkoord.
 
 
 
 Ontvangsten
 Het budget voor de ontvangsten wordt in 2025 met ongeveer € 20 mln verhoogd. Deze verhoging wordt verklaard door een bijstelling van de raming voor retributies die ACM in rekening brengt bij de onder toezicht gestelde sectoren. Gelet op de realisaties in afgelopen jaren kan de raming met € 2,0 mln worden verhoogd. Daarnaast wordt de verhoging verklaard door het afromen van het bovenmatig eigen vermogen van RDI (€ 2,9 mln), DICTU (€ 6,8 mln), RVO (€ 7,2 mln) en de NEa (€ 1,0 mln).
 
 
 
 4.2.
 Artikel 41 Nog onverdeeld
 
 
 Tabel 18 Nog onverdeeld (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwerpbegroting 2025 (1)
 
 
 Mutaties via NvW, moties, amendementen en ISB's (2)
 
 
 Vastgestelde begroting 2025 (3) = (1) + (2)
 
 
 Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
 
 
 Stand 1e suppletoire begroting (5) = (3) + (4)
 
 
 Mutatie 2026
 
 
 Mutatie 2027
 
 
 Mutatie 2028
 
 
 Mutatie 2029
 
 
 Mutatie 2030
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 
 97.328
 
 
 
 
 90.194
 
 
 
 
 85.952
 
 
 
 
 58.460
 
 
 
 
 58.449
 
 
 
 
 56.406
 
 
 
 
 55.303
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 
 97.328
 
 
 
 
 90.194
 
 
 
 
 85.952
 
 
 
 
 58.460
 
 
 
 
 58.449
 
 
 
 
 56.406
 
 
 
 
 55.303
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Loonbijstelling
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 66.043
 
 
 66.043
 
 
 65.623
 
 
 63.825
 
 
 64.492
 
 
 63.144
 
 
 62.007
 
 
 
 
 Prijsbijstelling
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 13.486
 
 
 13.486
 
 
 13.195
 
 
 12.501
 
 
 11.823
 
 
 11.128
 
 
 11.162
 
 
 
 
 Onverdeeld
 
 
 0
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 
 – 7.134
 
 
 
 17.799
 
 
 10.665
 
 
 7.134
 
 
 – 17.866
 
 
 – 17.866
 
 
 – 17.866
 
 
 – 17.866
 
 
 
 
 Onvoorzien
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de verplichtingen en uitgaven
 Loon- en prijsbijstelling
 Bĳ Voorjaarsnota 2025 is de loon- en prĳsbĳstellingstranche 2025 overgeheveld naar de departementale begroting. De loonbĳstelling betreft de vergoeding voor de stĳging van de contractloonontwikkeling en de stĳging van de sociale lasten voor de overheidswerkgever. De prĳsbĳstelling betreft de verwerking van de stĳging van de diverse prĳsindexen. Een deel van de prijsbijstelling is ingezet als dekking voor generale tegenvallers. Ook de loonbijstelling op de uitgaven voor externe inhuur is niet uitgekeerd. De resterende loon- en prĳsbĳstellingstranche 2025 zal bĳ de eerst volgende begrotingsronde verdeeld worden aan de relevante loon- en prĳsgevoelige onderdelen.
 Onverdeeld
 Bij behandeling van de MJN 2025 is er een taakstelling opgelegd welke toeziet op dekking van het maatregelenpakket voor het gedeeltelijk terugdraaien van bezuinigingen op de OCW-begroting. De taakstelling wordt primair bereikt door een aanvullende, proportionele korting op het apparaat van de rijksoverheid, met name op personeelskosten, waarbij politie (bewaken en beveiligen), krijgsmacht, inlichtingen- en veiligheidsdiensten, COA, IND en het rechtsbestel incl. DJI, en uitvoering die ziet op de rechtsbescherming van burgers, zijn uitgezonderd. De taakstelling voor EZ bedroeg € 7,1 mln en wordt nu bij 1e suppletoire begroting gedekt. De resterende € 10,7 mln in 2025 betreft de uitgekeerde Eindejaarsmarge over de niet bestede middelen in 2024, welke bij de eerstvolgende begrotingsronde zal worden verdeeld. Tenslotte wordt er vanaf 2027 een ombuiging van € 25 mln per jaar gedaan op subsidies op de begroting van Economische Zaken, ter dekking van de rijksbrede problematiek. Deze ombuiging wordt voorlopig geboekt op artikel 41 onverdeeld.
 
 
 
 
 5.
 Agentschappen
 
 
 
 5.1.
 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
 
 
 Tabel 19 Exploitatieoverzicht Baten-lastenagentschap RVO.nl Eerste suppletoire begroting 2025 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1) Vastgestelde begroting
 
 
 (2) Mutaties 1e suppletoire begroting
 
 
 (3)=(1)+(2) Totaal geraamd
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Omzet
 
 
 1.256.914
 
 
 145.303
 
 
 1.402.217
 
 
 
 
 
 waarvan omzet moederdepartement
 
 
 
 
 223.598
 
 
 
 
 5.940
 
 
 
 
 229.538
 
 
 
 
 
 
 waarvan omzet overige departementen
 
 
 
 
 1.008.574
 
 
 
 
 125.491
 
 
 
 
 1.134.065
 
 
 
 
 
 
 waarvan omzet derden
 
 
 
 
 24.742
 
 
 
 
 13.872
 
 
 
 
 38.614
 
 
 
 
 
 Rentebaten
 
 
 7.000
 
 
 0
 
 
 7.000
 
 
 
 
 Vrijval voorzieningen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 
 
 1.263.914
 
 
 
 
 145.303
 
 
 
 
 1.409.217
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 1.268.452
 
 
 – 36.730
 
 
 1.231.722
 
 
 
 
 – Personele kosten
 
 
 735.702
 
 
 84.533
 
 
 820.235
 
 
 
 
 
 waarvan eigen personeel
 
 
 
 
 537.062
 
 
 
 
 61.710
 
 
 
 
 598.772
 
 
 
 
 
 
 waarvan inhuur externen
 
 
 
 
 176.568
 
 
 
 
 20.288
 
 
 
 
 196.856
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige personele kosten
 
 
 
 
 22.071
 
 
 
 
 2.536
 
 
 
 
 24.607
 
 
 
 
 
 – Materiële kosten
 
 
 532.750
 
 
 – 121.263
 
 
 411.487
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 5.327
 
 
 
 
 612
 
 
 
 
 5.939
 
 
 
 
 
 
 waarvan bijdrage aan SSO's
 
 
 
 
 293.012
 
 
 
 
 33.668
 
 
 
 
 326.680
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiële kosten
 
 
 
 
 234.410
 
 
 
 
 – 155.542
 
 
 
 
 78.868
 
 
 
 
 
 Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten
 
 
 0
 
 
 163.761
 
 
 163.761
 
 
 
 
 Rentelasten
 
 
 1.134
 
 
 0
 
 
 1.134
 
 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 12.600
 
 
 0
 
 
 12.600
 
 
 
 
 – Materieel
 
 
 100
 
 
 0
 
 
 100
 
 
 
 
 
 waarvan apparaat ICT
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan overige materiele afschrijvingskosten
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 100
 
 
 
 
 
 – Immaterieel
 
 
 12.500
 
 
 0
 
 
 12.500
 
 
 
 
 Overige lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 waarvan dotaties voorzieningen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 waarvan bijzondere lasten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 
 
 1.282.185
 
 
 
 
 127.032
 
 
 
 
 1.409.217
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten gewone bedrijfsuitoefening
 
 
 
 
 – 18.271
 
 
 
 
 18.271
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Agentschapsdeel Vpb-lasten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 
 
 – 18.271
 
 
 
 
 18.271
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Als agentschap werkt RVO met het uitgangspunt van een kostendekkende begroting. De totale mutatie in de baten is € 145,3 mln. Dit is deels te verklaren door een grotere kostenstijging dan was begroot, met als gevolg een hoger tarief en een hogere omzet. Daarnaast hebben er ten opzichte van de begroting een aantal wijzigingen plaatsgevonden in het opdrachtenpakket.
 Toelichting op de baten
 Omzet moederdepartement
 De omzet van het moederdepartement is gestegen met € 5,9 mln ten opzichte van de ontwerpbegroting. Hieronder worden de voornaamste mutaties toegelicht.
 De opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie is gedaald met € 8,1 mln. Dit komt voornamelijk door een daling bij de regelingen Tegemoetkoming Energiekosten energie intensief mkb (TEK € 4 mln) en de Corona regelingen (€ 1 mln).
 De opdracht van DG Economie en Digitalisering is € 4,7 mln lager dan in de ontwerpbegroting. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door het vervallen van de opdracht Nederlands Cybersecurity Coördinatiecentrum (€ 5 mln).
 In de omzet moederdepartement zijn nu ook de WaU-gelden (€ 22,7 mln) opgenomen.
 Omzet overige departementen
 De totale omzet van de overige departementen is gegroeid met € 125,4 mln ten opzichte van de ontwerpbegroting. Hieronder worden de voornaamste mutaties toegelicht.
 De opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur stijgt met € 53,5 mln ten opzichte van de ontwerpbegroting. De definitieve jaaropdracht was significant groter dan waar rekening mee was gehouden bij de ontwerpbegroting. Verder is er sprake van een aantal meewerkopdrachten. Onder anderen; Nationaal Strategisch Plan (€ 7,8 mln) en New Delivery Model (€ 3,4 mln).
 De opdracht van het Ministerie van Klimaat en Groene Groei is gegroeid met € 33,4 mln. Deze toename is onder anderen te verklaren door intensiveringen bij de Energie-Innovatie regelingen (€ 5 mln), Netcongestie (€ 2,5 mln) en Gebiedsgerichte Aanpak Energie (€ 3 mln).
 De opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties is € 30,8 mln groter dan de ontwerpbegroting. Dit is voornamelijk te verklaren door een stijging van de opdracht van Groningen en Ondergrond (€ 28,0 mln).
 De opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken is in 2025 € 3,8 mln groter dan initieel begroot. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de toevoeging op de Oekraïne faciliteit (€ 3,2 mln) aan de opdracht. De opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is € 8 mln groter dan bij de ontwerpbegroting.
 Omzet derden
 De totale omzet derden valt € 13,9 mln hoger uit dan initieel begroot. Deze stijging vindt vooral plaats bij Provincies, waar de opdracht Nationaal Strategisch Plan (NSP) € 12,5 mln groter is dan initieel begroot.
 Toelichting op de lasten
 De lasten stijgen met € 127,0 mln. Dit is met name te verklaren door de stijging in personele kosten (€ 84,5 mln) ten opzichte van de ontwerpbegroting. De kosten voor ambtelijk personeel zijn gestegen met € 61,7 mln. De kosten voor externe inhuur zijn gestegen met € 20,3 mln. In de materiële kosten is een modelwijziging verwerkt ten opzichte van de ontwerpbegroting. Een deel van de materiële kosten uit de ontwerpbegroting is opgenomen onder de nieuwe categorie «Kosten uitbesteed werk en andere externe kosten». Dit betreft een verschuiving van € 163,8 mln.
 
 Tabel 20 Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 (1) Vastgestelde begroting
 
 
 (2) Mutaties 1e suppletoire begroting
 
 
 (3)=(1)+(2) Totaal geraamd
 
 
 
 
 
 
 
 1.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 1 januari 2025 + depositorekeningen
 
 
 
 
 143.556
 
 
 
 
 120.909
 
 
 
 
 264.465
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)
 
 
 1.263.915
 
 
 145.303
 
 
 1.409.217
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven operationele kasstroom (-/-)
 
 
 – 1.269.585
 
 
 – 127.032
 
 
 – 1.396.617
 
 
 
 
 
 2.
 
 
 
 
 Totaal operationele kasstroom
 
 
 
 
 – 5.670
 
 
 
 
 18.270
 
 
 
 
 12.600
 
 
 
 
 
 
 Totaal investeringen (-/-)
 
 
 – 15.000
 
 
 – 24.500
 
 
 – 39.500
 
 
 
 
 
 Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 3.
 
 
 
 
 Totaal investeringkasstroom
 
 
 
 
 – 15.000
 
 
 
 
 – 24.500
 
 
 
 
 – 39.500
 
 
 
 
 
 
 Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
 
 
 20.332
 
 
 – 20.332
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Aflossingen op leningen (-/-)
 
 
 – 20.480
 
 
 0
 
 
 – 20.480
 
 
 
 
 
 Beroep op leenfaciliteit (+)
 
 
 15.000
 
 
 24.500
 
 
 39.500
 
 
 
 
 
 4.
 
 
 
 
 Totaal financieringskasstroom
 
 
 
 
 14.852
 
 
 
 
 4.168
 
 
 
 
 19.020
 
 
 
 
 
 
 5.
 
 
 
 
 Rekening-courant RHB 31 december 2025 (=1+2+3+4)
 
 
 
 
 137.738
 
 
 
 
 118.847
 
 
 
 
 256.585
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op het kasstroomoverzicht
 In het kasstroomoverzicht is zichtbaar dat het grotere opdrachtpakket zorgt voor hogere operationele ontvangsten en uitgaven. Ook de investeringen zijn toegenomen en betreft met name de ontwikkeling van software.