Duurzame ontwikkeling en beleid; Brief regering; Aanbieding van de derde Voortgangsrapportage Duurzaam Inkopen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140536
 2009-2010
 
 30 196
 Duurzame ontwikkeling en beleid
 
 
 
 
 Nr. 
 95
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 22 januari 2010
 1. Inleiding
 Voor u ligt de derde Voortgangsrapportage Duurzaam Inkopen.
 Sinds het Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 2 juli 2009 over
de tweede Voortgangsrapportage (Duurzame ontwikkeling en beleid, Tweede Kamer,
2008–2009, 30 196, nr. 64) is het dossier Duurzaam Inkopen
in een nieuwe fase aangekomen. In dit overleg zijn beslissingen genomen over
de duurzaamheidcriteria die overheden bij hun inkoop dienen te hanteren om
hun doelstellingen ten aanzien van duurzaam inkopen te bereiken. Deze duurzaamheidcriteria
zijn vastgesteld en bekend gemaakt. Inkopers kunnen ermee aan de slag. Overheidsorganisaties
die gewacht hebben op het gereedkomen van deze criteria, zetten nu stappen
om te borgen dat de vastgestelde duurzaamheidcriteria bij hun inkoop worden
toegepast. En dat is hoog tijd. Want het jaar 2010, het jaar waarvoor overheden
concrete doelstellingen ten aanzien van duurzaam inkopen hebben geformuleerd,
is nu aangebroken.
 Niet alleen bij overheden, ook bij bedrijven is een beweging op gang gekomen.
Bedrijven die overheden als klant willen houden zijn bezig hun producten en
productieprocessen te verduurzamen. Alerte bedrijven realiseren zich dat het
op den duur niet voldoende is om alleen aan de vastgestelde duurzaamheideisen
te voldoen. Voortgaande verduurzaming van producten en van productieprocessen
(waaronder ook toeleveringsketens) is noodzakelijk voor de transitie naar
een duurzame economie. Met haar inkopen kan de overheid een grote impuls geven
aan het verduurzamen van markten. Volgens recente inzichten bedraagt het totale
inkoopvolume van de overheid ruim € 50 miljard («Het totale
inkoopvolume van Nederlandse overheden», Instituut voor Onderzoek van
Overheidsuitgaven, 26 februari 2009).
 2. Ontwikkelingen met betrekking tot duurzaamheidcriteria
 In deze paragraaf worden ontwikkelingen met betrekking tot de duurzaamheidcriteria
beschreven. In dit verband wijs ik erop, dat met de Tweede Kamer is gesproken
over een integraal afwegings- en beoordelingskader ten aanzien van de opstelling
van duurzaamheidcriteria. Ik vat dat op als het geheel van inhoudelijke uitgangspunten
en randvoorwaarden die bij de opstelling van duurzaamheidcriteria worden gehanteerd.
Deze zijn in de bijlage nog eens uiteengezet.
 Uitvoering van de afspraken bij het Algemeen Overleg op
2 juli 2009
 Op 2 juli jl. heb ik met de Tweede Kamer gesproken over de tweede
Voortgangsrapportage, inclusief de daarbij bijgevoegde bijlage met voorstellen
tot wijziging van de duurzaamheidcriteria. Belangrijke redenen om de eerder
opgestelde criteria aan te passen waren dat criteria moesten leiden tot substantiële
milieuwinst en dat ze niet al te gedetailleerd moesten zijn. Daarnaast was
de bedoeling nog eens goed te kijken of er nog mogelijkheden waren de criteria
functioneel te specificeren en aansluiting te zoeken bij eisen van keurmerken.
 Bij sommige criteria waren de beoogde wijzigingen in de hierboven bedoelde
bijlage nog niet concreet ingevuld, maar waren alleen de achterliggende doelen
of keurmerken genoemd. In de afgelopen periode is in overleg met VNO-NCW aan
diverse branches gevraagd om suggesties voor functionele criteria en voor
mogelijkheden om keurmerken te hanteren. Ik heb u over dit proces reeds geïnformeerd
in antwoord op vragen van het lid Neppérus (2009Z16389).
 Inmiddels zijn reacties van de branches ontvangen en ook uit andere hoeken
is commentaar gekregen op de wijzigingsvoorstellen.
 Deze reacties worden zoveel mogelijk betrokken bij de reguliere aanpassing
van milieucriteria, het zogenoemde onderhoud. Wanneer daartoe aanleiding is,
zal het onderhoud van de criteria de vorm krijgen van een volledige herziening
van criteria voor een productgroep. In andere gevallen gaat het om gedeeltelijke
wijzigingen. In de laatste categorie vallen ook de invulling van PM-posten
en de uitvoering van resterende toezeggingen zoals de formulering van extra
Cradle to Cradle wensen en de invoeging van transportcriteria in de criteria
voor grond-, weg- en waterbouw, bioplastics, PVC, bouwmetalen en hout.
 
 Bij nieuwe aanpassingen van de duurzaamheidcriteria blijven de overwegingen
een rol spelen die hebben geleid tot de aanpassingen van de criteria in de
afgelopen zomer. Ik doel daarbij onder andere op de focus op significante
milieuwinst en de wens te komen tot meer functionele criteria. Daarnaast blijven
de (overige) uitgangspunten en randvoorwaarden gelden zoals die in de bijlage
zijn uiteengezet.
 
 Het proces van criteriaontwikkeling wordt flexibeler gemaakt. Per productgroep
zal worden bezien welk aanpassingsproces nodig of mogelijk is. Daarbij spelen
aspecten als de ingrijpendheid van de te verwachten wijzigingen van de criteria
en het aantal betrokken stakeholders een rol. Er wordt voortdurend gezocht
naar verdere vergroting van de betrokkenheid van stakeholders. Het is en blijft
de bedoeling om de criteria te ontwikkelen in nauwe samenspraak enerzijds
met het bedrijfsleven en andere maatschappelijke geledingen en anderzijds
met betrokkenen vanuit het rijk en decentrale overheden.
 In het verleden hadden de gezamelijke overheden verenigd in de Stuurgroep
duurzame bedrijfsvoering overheden een expliciete rol bij het vaststellen
van de criteria. Deze Stuurgroep zal deze zich in de toekomst richten op advisering
over strategische aspecten, waaronder de relatie tussen duurzaam inkopen en
duurzame bedrijfsvoering. De onder de Stuurgroep functionerende
Programmagroep duurzame bedrijfsvoering overheden houdt de taak om concept-criteria
te toetsen aan de uitgangspunten die gelden bij het opstellen van duurzaamheidcriteria
(zie de bijlage). Ik neem zelf de verantwoordelijkheid voor de uiteindelijke
vaststelling van de criteria.
 
 Wat betreft de productgroepen waarvoor in de zomer van 2009 de duurzaamheidcriteria
zijn geschrapt zal op de website van Agentschap NL informatie worden geboden
die door inkopers benut kan worden bij hun inkoop. Benutting van die informatie
is overigens niet nodig in het kader van het nastreven van een bepaald percentage
duurzaam inkopen. De «oude» criteriadocumenten zijn opvraagbaar
bij Agentschap NL.
 Sociale criteria
 Uw Kamer heeft op 16 oktober de beleidsbrief over sociale criteria
ontvangen (Tweede Kamer, 2009–2010, 30 196, nr. 82). In essentie
gaat het erom dat leveranciers de mensenrechten en fundamentele arbeidsnormen
dienen te onderschrijven en zich dienen in te zetten om de naleving daarvan
in hun productieketen te bevorderen. Voor enkele specifieke producten gaan
ook aanvullende arbeidsnormen en fair trade normen gelden.
 Administratieve lasten en regeldruk
 In de tweede Voortgangsrapportage heb ik gemeld dat ik het advies van
het Adviescollege toetsing administratieve lasten (ACTAL) over duurzaam inkopen
van 8 juni jl. wil opvolgen. Met het oog daarop wordt onderzoek uitgevoerd
naar de administratieve lasten die voortvloeien uit het toepassen van duurzaamheidcriteria
bij de inkoop, waaronder ook de toepassing van sociale criteria. Ook heb ik
in dat verband de Commissie Regeldruk Bedrijven advies gevraagd over de mogelijkheden
de regeldruk ten gevolge van het toepassen van duurzaamheidcriteria nog verder
terug te brengen. Dit om ervoor te zorgen dat de regeldruk als gevolg van
duurzaam inkopen zoveel mogelijk beperkt kan worden. Ik verwacht de uitkomsten
van dit onderzoek en advies binnenkort te ontvangen en zal u zo spoedig mogelijk
daarna informeren over de conclusies die ik daaraan wil verbinden.
 Levensduur
 Tijdens het Algemeen Overleg op 2 juli jl. is aandacht gevraagd voor
het onderwerp levensduur van producten in verband met de nieuwbouw van enkele
ministeries. De duurzaamheidcriteria bevatten geen normen voor de levensduur
van te kopen of te vervangen producten. De vraag is of het mogelijk is dergelijke
normen te ontwikkelen. Ik ben tot de conclusie gekomen dat het niet mogelijk
is daarvoor algemeen geldende normen te ontwikkelen. Dit komt omdat productgroepen
te zeer van elkaar verschillen wat betreft de levensfase waarin de grootste
milieubelasting plaatsvindt: bij de productie, bij het gebruik of juist bij
het afschaffen van het product.
 Bij bepaalde typen producten, vooral bij producten waarbij de zwaarste
milieubelasting optreedt bij de productie en het afschaffen ervan, is het
vanuit milieuoptiek wenselijk ze niet of niet snel te vervangen zolang zij «technisch»
niet versleten zijn. Er kunnen evenwel redenen van andere aard zijn, bij voorbeeld
veranderde functionele eisen of gewijzigde opvattingen van meer esthetische
aard (modegevoeligheid, uitstraling) dat een product toch wordt vervangen.
 Bij andere producten die technisch nog bruikbaar zijn kan het vanuit milieuoptiek
juist wel wenselijk zijn ze te vervangen, namelijk wanneer er nieuwe
producten op de markt zijn gekomen die veel minder energiegebruik met zich
brengen of anderszins milieuvriendelijker zijn.
 Net zo min als ik het mogelijk acht voor burgers normen te ontwikkelen
hoe lang zij hun oude TV, hun kleren of hun auto moeten gebruiken voordat
deze vervangen mogen worden, acht ik het ook niet mogelijk om voor overheidsinkopers
algemeen geldende normen te ontwikkelen wat betreft de levensduur van gekochte
of in te kopen producten.
 Wel wijs ik erop, dat in de criteriadocumenten ook aandachtpunten zijn
opgenomen die betrekking hebben op het minimaliseren van de milieubelasting.
Het gaat om aandachtspunten die van belang zijn voor de behoeftestelling voorafgaande
aan een inkoopbeslissing, voor het gebruik van een aangeschaft product in
de praktijk als ook voor het afschaffen ervan. Bij de behoeftestelling is
onder andere van belang af te wegen of het al wel nodig is zaken die men al
heeft te vervangen door nieuwe. Bezien zal worden of in die aandachtpunten
in de criteriadocumenten nadrukkelijker kan worden ingegaan op het aspect
levensduur.
 Mogelijkheden voor hogere ambities
 Doelstelling van duurzaam inkopen in 2010 is dat inkopers in ieder geval
de duurzaamheideisen gaan toepassen. Er zijn ook inkopers die op zoek gaan
naar ambitieuzere duurzaamheidcriteria. Hierdoor kunnen betere duurzaamheidresultaten
worden behaald en bestaan grotere kansen dat innovatie wordt gestimuleerd.
Met het oog hierop zal informatie worden gegeven over de eisen waaraan de
thans duurzaamste producten op de markt reeds voldoen (bij voorbeeld in de
zg. criteriadocumenten).
 
 Daarnaast is het altijd al de bedoeling geweest om de duurzaamheidcriteria
geleidelijk aan te scherpen en toekomstgericht te maken. Ik wil in dit verband
bezien of het mogelijk is nu al toekomstige criteria te formuleren. Anders
gezegd: ik wil aangeven waar de overheid de lat over bijvoorbeeld twee, drie
of vijf jaar wil gaan leggen, uiteraard indien dit dan mogelijk zal zijn.
Met de formulering van criteria die in komende jaren kunnen gaan gelden wil
ik een ontwikkelingsrichting aangeven en toeleveranciers en producenten uitdagen
zich daarop voor te bereiden.
 De toekomstperspectieven zullen in nauw overleg tussen (koplopende) bedrijven,
deskundigen uit de onderzoekswereld, beleidsmakers en inkopers worden opgesteld.
Het gaat er immers om toekomstige technische mogelijkheden zo veel mogelijk
te kennen en te benutten. Daarnaast dienen de toekomstperspectieven een concrete
vertaling te zijn van en een bijdrage te leveren aan globalere langere-termijn-doelstellingen
ten aanzien van milieuonderwerpen (b.v. energiebesparing).
 In eerste instantie zullen toekomstige criteria worden geformuleerd voor
een aantal nader te bepalen productgroepen. Wanneer dit lukt zullen, indien
mogelijk en relevant, voor alle productgroepen toekomstige criteria worden
geformuleerd.
 Bij de huidige inkoop hoeven de toekomstige criteria niet te worden toegepast.
 Wel kunnen zij inkopers die willen streven naar ambitieuzere duurzaamheidresultaten
inspireren bij het maken van afspraken met leveranciers over (toekomstige)
leveringen.
 Over deze aanpak is overlegd met het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven
ziet deze aanpak als een goede eerste stap om invulling te geven aan de procesaanpak
waarvoor het al enige tijd pleit.
 3. Bevordering van duurzaam inkopen door overheden
 Ik zie groot enthousiasme bij overheden om met duurzaam inkopen aan de
gang te gaan. Er zijn echter niet alleen koplopers, er zijn ook achterblijvers.
Niet alle inkopers hebben voldoende kennis over het toepassen van duurzaamheidcriteria.
Ook blijkt het soms lastig duurzaam inkopen binnen organisaties te borgen,
bij voorbeeld wanneer er in een overheidsorganisatie veel budgethouders zijn
met bevoegdheden om inkopen te doen. Er zijn ook decentrale overheden waar
het bestuur nog niet expliciet heeft gekozen voor het systematisch verduurzamen
van de inkoop.
 
 Bij het bevorderen van duurzaam inkopen is allereerst van belang dat overheden
de vastgestelde duurzaamheideisen gaan toepassen. De doelstellingen van de
diverse overheden voor duurzaam inkopen in 2010 hebben immers betrekking op
het toepassen van de duurzaamheideisen. Daarnaast wil ik gaan bevorderen dat
overheden niet alleen de duurzaamheideisen toepassen maar ook de duurzaamheidwensen
een zwaar gewicht gaan geven bij de gunning van opdrachten. Ten slotte wil
ik bevorderen dat overheden ook duurzaamheidcriteria gaan toepassen die ambitieuzer
zijn dan de vastgestelde duurzaamheidcriteria, dat zij zo mogelijk duurzame
innovaties bevorderen en zich opstellen als launching customer van duurzame
innovaties. Deze doelen streef ik na via een aantal algemene instrumenten
en via activiteiten die specifiek gericht zijn op bepaalde doelgroepen (rijk,
decentrale overheden en nieuwe doelgroepen) of projecten.
 Algemene instrumenten
 Belangrijke instrumenten voor duurzaam inkopen zijn de websites van VROM
en van Agentschap NL. De website van VROM geeft informatie over beleidsmatige
achtergronden van het Programma Duurzaam Inkopen. Op de website van Agentschap
NL staan de duurzaamheidcriteria en ook diverse andere hulpmiddelen en documenten
met achtergrondinformatie.
 
 Het bieden van actuele en goed hanteerbare informatie is een belangrijk
instrument om duurzaam inkopen te bevorderen. De presentatie en de toegankelijkheid
van de criteriadocumenten zullen verder worden verbeterd. Ook zal informatie
worden gepresenteerd over duurzaamheidaspecten bij productgroepen waarvoor
geen duurzaamheidcriteria gelden.
 
 Een handleiding duurzaam inkopen is geplaatst op de website van Agentschap
NL. Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan een elektronische implementatiecoach
duurzaam inkopen (de opvolger van de z.g. zelfscan). Doel hiervan is organisaties
te helpen bij implementatievraagstukken, mede door voorbeelden ervan te geven
hoe andere organisaties deze vraagstukken hebben aangepakt.
 
 Agentschap NL organiseert voorts voorlichtingsbijeenkomsten over duurzaam
inkopen voor overheden, heeft netwerken voor kennisuitwisseling opgericht
en brengt periodiek een nieuwsbrief uit.
 Daarnaast heeft het electronische kennisnetwerk inzake overheidsaanbestedingen
(PIANOo) recent een gebruikersgroep ingesteld voor duurzaam inkopen. Aanbestedende
overheden kunnen via de PIANOo-desk onderling ervaringen met duurzaam inkopen
uitwisselen. PIANOo vervult ook een belangrijke rol bij de verspreiding van
kennis over innovatiebevorderende aanbestedingen. Ik wil samen met PIANOo
bekijken of daarbij ook al voldoende kennis wordt verspreid over technieken
om bij aanbestedingen duurzame innovaties uit te lokken. Ook zal worden bezien
hoe bij de verzamelde voorbeeldbestekken in de z.g. Bestekkenbibliotheek op
de site van PIANOo zichtbaar kan worden gemaakt in hoeverre daarbij duurzaamheidcriteria
zijn toegepast.
 In dit verband wijs ik er nog op dat onderzoeksbureau DHV in opdracht
van de VNG vijftig goede voorbeelden van duurzaam inkopen heeft verzameld.
Deze zijn te vinden op de website www.duurzameoverheden.nl.
 Bevordering van duurzaam inkopen bij het rijk
 De rijksoverheid gaat in 2010 voor 100 procent duurzaam inkopen. Kort
gezegd betekent dit dat alle departementen (incl. de buitendiensten) in ieder
geval de vastgestelde duurzaamheideisen zullen toepassen bij de inkoop van
producten, diensten en werken waarvoor duurzaamheideisen zijn vastgesteld.
Een aantal departementen heeft in hun begrotingen voor 2010 ook aangegeven
de duurzaamheidwensen een zwaar gewicht te zullen geven bij de gunning van
opdrachten.
 Wanneer er in uitzonderlijke situaties bij een specifieke inkoop goede
redenen zijn één of meer duurzaamheidcriteria niet toe te passen
zal hiervan verantwoording plaatsvinden. De Algemene Rekenkamer heeft voorgesteld
dat verantwoording wordt afgelegd over het (niet) toepassen van duurzaamheidcriteria
in de departementale jaarverslagen, bij voorbeeld in de bedrijfsvoeringparagraaf.
In overleg met de rijksinkopers zal worden bepaald hoe de externe verantwoording
van het duurzaam inkopen zal geschieden.
 
 Bevordering van duurzaam inkopen bij het rijk geschiedt in nauwe samenwerking
met het Directoraat-generaal voor Organisatie en Bedrijfsvoering bij het Rijk
(DGOBR). Ook de portefeuillehouder duurzaam inkopen binnen de Interdepartementale
Commissie Inkoop en Aanbesteden (ICIA), de coördinerend directeur inkopen
van het ministerie van LNV, vervult hierbij een actieve rol.
 Er wordt gezamenlijk een actieplan uitgevoerd. Daarbij gaat het onder
meer om het uitwisselen van informatie over het borgingsmechanisme dat zeker
moet stellen dat de doelstelling met betrekking tot duurzaam inkopen wordt
gerealiseerd. Ook wordt onderling afgestemd hoe binnen het rijk zal worden
omgegaan met het toepassen van duurzaamheidcriteria bij kleine uitgaven. Ten
slotte wordt, indien gewenst, andere departementen ondersteuning geboden bij
de organisatie van voorlichtingsbijeenkomsten voor medewerkers bij het departement
en bij buitendiensten.
 
 De praktijk laat zien dat departementen in enkele gevallen al ambitieuzer
duurzaamheidcriteria toepassen dan de vastgestelde duurzaamheidcriteria (bij
voorbeeld door het ministerie van LNV bij de catering). Ook heeft Rijkswaterstaat
het initiatief genomen om samen VROM, Agentschap NL, de publieke opdrachtgevers,
marktpartijen in de GWW en de Stichting Natuur en Milieu (SNM) een nadere
invulling te ontwikkelen van de criteria in de GWW die nog beter past bij
de praktijk van innovatief aanbesteden en die de markt meer uitdaagt tot duurzame
innovaties.
 
 Voor het streven naar het toepassen van ambitieuzer duurzaamheidcriteria
is de ontwikkeling naar categoriemanagement bij de inkoop van belang. Samen
met mijn collega’s van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
van Economische Zaken zal worden bezien welke kansen deze ontwikkeling biedt
voor het rijk zich op te stellen als launching customer.
 Daarnaast heb ik het voornemen om met andere ministers in overleg te treden
om zo mogelijk afspraken te maken over het toepassen van ambitieuze duurzaamheidcriteria
op specifieke terreinen. Daarbij wil ik mijn collega’s uitdagen om specifieke
kansen te zoeken voor verdere verduurzaming op hun beleidsterrein.
 Bevordering van duurzaam inkopen bij decentrale overheden
 Provincies en waterschappen hebben de doelstelling om in 2010 voor 50
procent te gaan inkopen. Gemeenten zullen vanaf 2010 voor 75 procent
duurzaam inkopen. In 2015 zullen provincies en gemeenten net als het rijk
voor 100 procent duurzaam inkopen. De waterschappen bezien momenteel of zij
zich in 2015 kunnen aansluiten bij deze ambitie.
 
 Om de toepassing van duurzaamheidcriteria bij decentrale overheden te
bevorderen heb ik de afgelopen jaren ondersteuning gegeven aan actieplannen
van het IPO, de VNG en de UvW. Deze actieplannen bevatten onder meer de organisatie
van voorlichtingsbijeenkomsten voor bestuurders en/of inkopers, de opstelling
van handreikingen en het (laten) verrichten van onderzoek.
 De VNG onderneemt bovendien acties gericht op raadsleden in verband met
de komende gemeenteraadverkiezingen. Doel is te bevorderen dat in verkiezingsprogramma’s
en in collegeprogramma’s aandacht zal worden geschonken aan duurzaam
inkopen.
 
 Om te bevorderen dat ook decentrale overheden waar mogelijk ambitieuzer
duurzaamheidcriteria gaan hanteren dan de vastgestelde duurzaamheidcriteria
wil ik stimuleren dat er netwerken van koplopende overheden tot stand komen
waarbinnen ervaringen met het toepassen van ambitieuze criteria worden uitgewisseld.
 Bevordering van duurzaam inkopen door nieuwe doelgroepen
 Hoe meer typen organisaties duurzaamheidcriteria bij de inkoop toepassen,
des te groter het effect op het verduurzamen van markten.
 Vooralsnog heb ik vooral aandacht gegeven aan het bevorderen van de toepassing
van duurzaamheidcriteria bij de klassieke doelgroepen, het rijk, de provincies,
de gemeenten en de waterschappen. Nu de duurzaamheidcriteria gereed zijn,
wil ik bezien of de toepassing ervan ook bij andere doelgroepen kan worden
bevorderd.
 
 Al eerder heb ik andere ministers opgeroepen om hun Zelfstandige Bestuursorganen
(ZBO’s) en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak (RWT’s) te vragen
zich aan te sluiten bij de rijksbrede ambitie om in 2010 duurzaam in te kopen.
In de komende periode zullen ZBO’s en RWT’s die geen deelnameverklaring
hebben getekend gevraagd worden deze alsnog te tekenen. Daarbij wordt begonnen
met de grootste ZBO’s en RWT’s.
 
 Met universiteiten en hogescholen is al in december 2008 een convenant
over duurzaam inkopen afgesloten. In november 2009 heeft nu ook de MBO-raad
namens het middelbaar beroepsonderwijs een convenant ondertekend om duurzaam
te gaan inkopen. Bezien zal worden of ook afspraken mogelijk zijn met het
voortgezet onderwijs en het basisonderwijs.
 
 Er bestaan perspectieven voor een convenant met de politiekorpsen. Ook
met de zorgsector bestaan contacten. Duurzaam inkopen lijkt niet hoog te staan
op de agenda van besturen van ziekenhuizen en verpleeg- en verzorgingshuizen.
Niettemin zullen de mogelijkheden worden verkend om afspraken te maken met
zorginstellingen over duurzaam inkopen.
 Voorlichting gericht op het bedrijfsleven
 Het bedrijfsleven is op verschillende manieren betrokken bij duurzaam
inkopen door overheden. In de eerste plaats als leverancier aan de overheid
van producten (waaronder werken) en diensten die aan duurzaamheidcriteria
dienen te voldoen. In de tweede plaats als partij die als stakeholder is betrokken
bij de opstelling en aanpassing van duurzaamheidcriteria. En in de derde plaats
omdat het programma Duurzaam Inkopen meer in het algemeen het bedrijfsleven
wil stimuleren om producten en productieprocessen (waaronder toeleveringsketens)
steeds verder te verduurzamen. Ik wil dus ook het bedrijfsleven oproepen zelf
steeds duurzamer te gaan inkopen.
 Bedoeling is dat in de komende periode het bedrijfsleven gericht voorlichting wordt gegeven over zijn rol bij duurzaam inkopen. Relevant daarbij
is dat het bedrijfsleven als inkopende partij verdergaande duurzaamheideisen
kan stellen dan de overheid, omdat het bedrijfsleven niet gehouden is aan
eisen die voortvloeien uit de Aanbestedingsrichtlijn (o.a. de proportionaliteiteis).
 Specifieke innovatiegerichte projecten
 Ik heb in de tweede Voortgangsrapportage Duurzaam Inkopen van juni 2009
aangekondigd aan de slag te gaan met een aantal specifieke (innovatiegerichte)
aanbestedingen en daarbij ondersteuning te bieden aan een vijftal projecten.
Dit initiatief staat los van de toepassing door inkopers van vastgestelde
duurzaamheidcriteria bij hun huidige inkoop. Met dit initiatief wil ik een
aantal specifieke projecten procesmatig ondersteunen zodat zo snel mogelijk
wordt geïnvesteerd in (innovatieve) oplossingen met gunstige milieueffecten.
Bedoeling is de weg te bereiden voor duurzame inkopen in de toekomst en zo
de markt voor dergelijke innovatieve oplossingen te vergroten.
 De afgelopen maanden zijn de mogelijkheden hiertoe geïnventariseerd.
Ik heb besloten me te concentreren op de volgende projecten:
 • de elektrische auto;
 • bouwproject rijksoverheid (incl. kantoorinrichting);
 • energiezuinige investeringen in woningen;
 • scholen;
 • de «weg van de toekomst».
 Met betrekking tot de aanschaf van een groot aantal elektrische auto’s
is het kabinet al een eind op weg. Er is zich een consortium aan het vormen
van overheden en bedrijven die zich voor een belangrijk deel van hun wagenpark
gecommitteerd hebben aan elektrisch rijden. Naast een aantal departementen
hebben zich daarbij de gemeenten Amsterdam en Rotterdam, de provincie Limburg
alsmede een aantal private bedrijven als TNT, Essent, Eneco en de Rabo-Bank
aangesloten.
 Wat betreft de overige projecten ben ik thans samen met bedrijven en de
meest betrokken departementen in overleg over de wijze waarop we de initiatieven
vorm kunnen geven. Ik hoop u hierover spoedig nader te informeren.
 4. Europese ontwikkelingen
 In december 2008 is de EU-mededeling inzake groene overheidsopdrachten
genaamd Green Public Procurement (GPP) vastgesteld. Daarmee staat duurzaam
inkopen ook in Europa op de agenda.
 De Commissie richt zich vooralsnog alleen op milieucriteria en niet op
sociale criteria. Zij heeft inmiddels voor tien productgroepen milieucriteria
opgesteld. Afgesproken is dat de EU criteria minimum criteria zijn en lidstaten
ambitieuzer criteria kunnen toepassen.
 
 Nederland heeft zich politiek gecommitteerd aan de ontwikkeling door Brussel
van vrijwillige gemeenschappelijke inkoopcriteria en het monitoren in alle
lidstaten of het gestelde doel van 50% duurzaam inkopen in 2010 wordt
gehaald.
 
 Naar verwachting zal de Europese Commissie de lidstaten vragen de huidige
GPP criteria officieel te onderschrijven. Voor Nederland is van belang om
het verschil in uitgangspunten tussen het Europese en het nationale duurzaam-inkopenbeleid
te verkleinen.
 Nederland wil bevorderen:
 • dat de Commissie een heldere methodiek vaststelt voor het proces
van GPP criteria ontwikkeling die de kernelementen bevat van de Nederlandse
aanpak;
 • dat er bij voorkeur waar mogelijk functionele criteria worden vastgesteld
om zoveel mogelijk ruimte te bieden aan creatieve en innovatieve oplossingen;
 • dat er een nauwere en gestructureerde betrokkenheid van stakeholders
tot stand komt bij het opstellen van criteria in Brussel;
 • dat er een helder besluitvormingsproces wordt bepaald voor het
vaststellen van criteria door de Commissie en
 • dat ook gemeenschappelijke sociale criteria worden opgesteld.
 
 Nederland werkt hierbij nauw samen met de zes andere koplopers op het
gebied van duurzaam inkopen in Europa (Finland, Denemarken, Duitsland, Oostenrijk,
het Verenigd Koninkrijk en Zweden), de Europese Commissie en Nederlandse stakeholders.
Nederland ondersteunt de Commissie met in ons land opgedane kennis en ervaringen.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer
 
 
 BIJLAGE
 Afwegings- en beoordelingskader voor de opstelling van
duurzaamheidcriteria
 In de tweede Voortgangsrapportage over duurzaam inkopen is toegezegd u
nader te zullen informeren over het overkoepelend afwegings- en beoordelingskader
voor de opstelling van duurzaamheidcriteria. Ik vat dat op als de inhoudelijke
uitgangspunten en randvoorwaarden die van belang zijn voor de opstelling van
de milieucriteria. Hoewel de toekomstige criteria (zie paragraaf 2) hierbij
een nieuw element vormen, is dit dus niet een geheel nieuw afwegingskader.
Wanneer de Tweede Kamer concrete ideeën heeft over een nieuw overkoepelend
afwegings- en beoordelingskader voor de opstelling van duurzaamheidcriteria,
dan wil ik graag de mogelijkheden daartoe onderzoeken.
 Omdat bij de totstandkoming van de sociale criteria deels andere uitgangspunten
gelden, zijn deze in deze bijlage buiten beschouwing gelaten. Zie daaromtrent
de brief die op 16 oktober 2009 aan de Tweede Kamer is gezonden (Tweede
Kamer, 2009–2010, 30 196, nr. 82).
 
 Uitgangspunten bij de opstelling van milieucriteria:
 • criteria dienen zo ambitieus mogelijk te zijn
   Er is naar gestreefd om zo ambitieus mogelijke duurzaamheideisen
enwensen op te stellen, maar wel binnen de hieronder omschreven randvoorwaarden.
Periodieke aanscherping van duurzaamheidcriteria is noodzakelijk zodat zij
hun ambitieuze karakter behouden. Met de formulering van toekomstige criteria
(zie paragraaf 2) wordt beoogd een voorschot te nemen op het ambitieuzer
maken van de duurzaamheidcriteria, mede om bedrijven te stimuleren tot verdere
verduurzaming van hun producten,
 • criteria dienen ruimte te laten voor creatieve
of innovatieve oplossingen
   Door zoveel mogelijk gebruik te maken van functionele criteria
wordt ruimte gelaten voor creatieve of innovatieve oplossingen. Daarom worden
criteria bij voorkeur niet als middelvoorschriften, maar als doelvoorschriften
geformuleerd.
 • toepassing van de criteria dient te leiden tot
substantiële milieuwinsten
   Bij alle productgroepen zijn alle relevante milieuaspecten geïnventariseerd,
waarna de meest dominante daarvan zijn geïdentificeerd. Vervolgens zijn
duurzaamheideisen opgesteld ten aanzien van het minimaal te behalen duurzaamheidniveau
voor die meest dominante milieuaspecten en duurzaamheidwensen voor het bereiken
van extra duurzaamheidwinsten. Daarbij zijn de milieueffecten tijdens de gehele
levenscyclus in beschouwing genomen (vanaf de grondstofwinning tot en met
afdanken/hergebruik).
   Onderstreept zij overigens, dat over het algemeen is uitgegaan
van thans beschikbare kennis en geen nieuw onderzoek is verricht. In lang
niet alle gevallen zijn er levenscyclusanalyses (LCA’s) beschikbaar.
   Voor productgroepen waarbij geen substantiële milieuwinsten
te bereiken zijn, zijn geen duurzaamheidcriteria vastgesteld.
 • criteria dienen gemakkelijk toepasbaar te zijn
en zo min mogelijk administratieve belasting op te leveren voor inkopers en
bedrijven
   Om criteria gemakkelijk toepasbaar te maken is bij voorbeeld het
aantal criteria zo beperkt mogelijk gehouden en is in de criteriadocumenten
aangegeven met welke bewijsmiddelen aanbieders kunnen aantonen dat ze aan
de criteria voldoen. Daarnaast is bij de opstelling van criteria zoveel mogelijk
gebruik gemaakt van bestaande milieukaders (zoals keurmerken, Greencalc, energielabels,
Euro-brandstofnormen etc.).
 
 Randvoorwaarden bij de opstelling van milieucriteria:
 • criteria dienen juridisch verantwoord te zijn
en mogen niet contrair zijn aan ander kabinetsbeleid
   De criteria dienen onder meer te voldoen aan de eisen die voortvloeien
uit de (aanbestedings)richtlijn nr. 2004/18/EG. Dit brengt onder meer met
zich mee dat de criteria proportioneel dienen te zijn (er mogen alleen eisen
worden gesteld die in redelijke verhouding staan tot het voorwerp van de opdracht).
Ook dienen criteria transparant te zijn, dat wil zeggen ze moeten vooraf kenbaar
zijn en zodanig zijn geformuleerd dat alle redelijk geïnformeerde en
zorgvuldige inschrijvers in staat zijn de criteria op dezelfde wijze te interpreteren.
 • criteria dienen per direct toepasbaar te zijn
voor alle overheden
   Dit betekent dat er bij het te bepalen niveau van duurzaamheideisen
voldoende aanbod moet zijn om de gehele overheidsvraag te bedienen. Deze randvoorwaarde
beperkt het streven naar zo ambitieus mogelijke eisen. Individuele overheden
of samenwerkingsverbanden van overheden kunnen evenwel door het toepassen
van de vastgestelde duurzaamheidwensen of van eigen verdergaande duurzaamheidcriteria
streven naar hogere duurzaamheidresultaten.
 • toepassing van duurzaamheidcriteria dient over
het geheel genomen niet te leiden tot substantiële meerkosten
   Uit onderzoek blijkt dat toepassing van de duurzaamheidcriteria
de inkoop over het geheel genomen niet duurder maakt. Veel inkopen blijken
zelfs goedkoper te zijn, zeker wanneer niet alleen wordt gekeken naar de aanschafkosten,
maar ook naar de exploitatiekosten van het gebruik van het product (denk b.v.
aan energiekosten) en naar de kosten van afdanken (Total Cost of Ownership).
 
 De voorgaande uitgangspunten en randvoorwaarden dienen steeds in samenhang
te worden bezien. Zo wordt het streven naar zo ambitieus mogelijke criteria
bij voorbeeld beperkt door de randvoorwaarde dat de criteria juridisch houdbaar
moeten zijn. De Aanbestedingsrichtlijn impliceert bij voorbeeld dat de criteria
voor bepaalde typen producten niet zo kunnen worden vastgesteld dat alleen
de producten van één of enkele koplopers in de markt daaraan
voldoen.
 Om een ander voorbeeld te noemen. De Tweede Kamer heeft uitgesproken een
voorstander te zijn van het waar mogelijk aansluiten bij keurmerken. Ook ik
vind dit een aantrekkelijke gedachte. Indien mogelijk zullen de eisen van
keurmerken worden betrokken bij de opstelling van duurzaamheidcriteria. Ook
zal in de criteriadocumenten worden verwezen naar de keurmerken waaraan (bepaalde)
eisen zijn ontleend. Dat betekent niet dat in alle gevallen dat er keurmerken
beschikbaar zijn deze integraal zullen worden overgenomen in de criteriadocumenten.
Ik wil immers in die gevallen ook toetsen of voldaan is aan alle (overige)
bovengenoemde uitgangspunten en randvoorwaarden. Bij voorbeeld of de eisen
waaraan moet worden voldaan om een keurmerk te verkrijgen voldoende ambitieus
zijn, of zij voldoende ruimte laten voor creativiteit van aanbieders en/of
daartussen niet ook eisen staan die juridisch kwetsbaar zijn (b.v. omdat ze
disproportioneel zijn) en/of leiden tot overmatige administratieve lasten.