Museale collecties van het Rijk; Rapport 'Museale collecties van het Rijk'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27470, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

02-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27470 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSAMENVATTING1 INLEIDING1.1 Voorgeschiedenis1.2 Het onderzoek2 TOEZICHT OP BEHEER EN BEHOUD RIJKSCOLLECTIES2.1 Inleiding2.2 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen2.2.1 Organisatie toezicht2.2.2 Toezichtstaak Inspectie Cultuurbezit2.2.3 Inspectiemethode2.2.4 Kanttekeningen RekenkamerTaakomschrijvingInspectiemethode2.3 Ministerie van Defensie2.4 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij2.5 Ministerie van Financiën2.6 Conclusies3 STAND VAN ZAKEN VERZELFSTANDIGDE RIJKSMUSEA3.1 Inleiding3.2 Rapport Beheer Rijkscollectie 1994–19993.3 Concept-evaluatie Deltaplan voor het Cultuurbehoud3.4 Paleis Het Loo en Scheepvaartmuseum3.5 Conclusies4 STAND VAN ZAKEN NIET-RIJKSMUSEA4.1 Inleiding4.2 Stand van zaken registratie4.3 Stand van zaken conservering4.4 Wegwerken achterstanden4.5 Conclusies5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN6 REACTIES EN NAWOORD6.1 Inleiding6.2 Staatssecretaris van OCen W6.3 Minister van Defensie6.4 Staatssecretaris van Financiën6.5 Minister van LNV6.6 Musea6.7 Nawoord RekenkamerBIJLAGE Rijkscollecties roerend cultureel erfgoed
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27470Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 470Museale collecties van het rijknr. 2RAPPORTInhoud Samenvatting51Inleiding81.1Voorgeschiedenis81.2Het onderzoek8    2Toezicht op beheer
en behoud rijkscollecties102.1Inleiding102.2Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen102.2.1Organisatie toezicht10 2.2.2Toezichtstaak Inspectie Cultuurbezit10 2.2.3Inspectiemethode112.2.4 Kanttekeningen Rekenkamer11 2.3Ministerie van Defensie12 2.4Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij12 2.5Ministerie van Financiën122.6Conclusies13    3Stand van zaken verzelfstandigde rijksmusea143.1Inleiding143.2Rapport Beheer Rijkscollectie
1994–1999143.3Concept-evaluatie Deltaplan voor het Cultuurbehoud143.4Paleis Het Loo en Scheepvaartmuseum153.5Conclusies15    4Stand van zaken niet-rijksmusea174.1Inleiding17 4.2Stand van zaken registratie17 4.3Stand van zaken conservering18 4.4Wegwerken achterstanden194.5Conclusies19    5Conclusies en aanbevelingen21   6Reacties en nawoord236.1Inleiding236.2Staatssecretaris van OCenW23 6.3Minister van Defensie23 6.4Staatssecretaris van Financiën246.5Minister van LNV24 6.6Musea246.7Nawoord Rekenkamer24BijlageRijkscollecties roerend cultureel erfgoed26SAMENVATTINGIn het kader van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud is de afgelopen
10 jaar f 216,5 miljoen extra naar de rijksmusea gegaan om achterstanden
in de registratie en de conservering weg te werken en de bewaaromstandigheden
te verbeteren. De projecten van de inmiddels verzelfstandigde rijksmusea op
het terrein van registratie en conservering werden voor honderd procent uit
het Deltaplan gefinancierd. De «niet-rijksmusea» konden maximaal
40% van de kosten voor een behoudsproject gesubsidieerd krijgen, maar alleen
als de basisregistratie in orde was. Uit een conceptevaluatie van het Deltaplan
voor het Cultuurbehoud blijkt dat, uitgaande van de raming van de achterstanden
bij het begin van het Deltaplan, de registratie- en conserveringsachterstanden
bij de voormalige rijksmusea volledig zijn weggewerkt. Wordt uitgegaan van
de bijgestelde, hogere achterstandramingen van 1995, dan resteert anno 2000
nog een kleine registratie-achterstand en een conserveringsachterstand van
36%, aldus het evaluatierapport. Het rapport «Beheer Rijkscollectie
1994–1999» van de Inspectie Cultuurbezit van het Ministerie van
OCenW komt tot iets positiever conclusies, namelijk dat de collecties van
de verzelfstandigde rijksmusea voor een groot deel goed geregistreerd en geconserveerd
zijn.De Rekenkamer heeft, als vervolg op eerdere onderzoeken naar het beheer
en het behoud van het Nederlandse culturele erfgoed in eigendom van het rijk,
opnieuw bij een aantal instellingen onderzocht hoe de stand van zaken op dit
punt is. Omdat in het Deltaplan het accent op rijksmusea lag, heeft zij voor
dit deel van haar onderzoek zeven niet-rijksmusea geselecteerd en twee voormalige
rijksmusea.Het tweede deel van het onderzoek betrof het toezicht op het beheer en
behoud van de rijkscollecties. De verantwoordelijkheid voor de rijkscollecties
ligt bij vier verschillende ministers: die van OCenW, Defensie, Financiën
en LNV. De Rekenkamer heeft onderzocht hoe deze vier ministers het toezicht
hebben geregeld.Uit het onderzoek blijkt dat de situatie van de rijkscollecties bij niet-rijksmusea
slechter is dan die bij rijksmusea. Bij vijf van deze zeven niet-rijksmusea
waren er grote achterstanden in de registratie van de collecties. Dat is ernstig:
wanneer de registratie niet compleet is, kan niet gecontroleerd worden of
alle objecten nog aanwezig zijn. Daarnaast bleek dat in veel gevallen de juiste
standplaats in de registratie ontbrak, waardoor het gevaar bestaat dat de
objecten niet meer terug te vinden zijn. In het algemeen was er te weinig
geld en menskracht bij deze instellingen om de achterstanden snel in te lopen.
Bij vier van de zeven onderzochte instellingen was er veel aan te merken op
de bewaaromstandigheden: de gebouwen waren vaak niet geschikt als museum en
ook de klimatologische omstandigheden lieten te wensen over. Niettemin was
de conditie van de objecten over het algemeen redelijk.Bij de twee onderzochte voormalige rijksmusea was de situatie rooskleuriger:
bij beide was de registratie van de onderzochte deelcollectie nagenoeg in
orde, bij één van de twee musea geldt hetzelfde voor de staat
van onderhoud van de objecten, maar bij het andere museum was een deel van
de objecten (ongeveer eenderde) beschadigd of incompleet.Van de vier verantwoordelijke ministeries was het Ministerie van OCenW
het enige dat specifiek toezicht op het beheer en behoud van de collecties
heeft geregeld. De ministeries van Financiën, LNV en Defensie krijgen
weliswaar in het kader van het financiële toezicht ook beleids- en beheersinformatie van de instellingen, maar zij gebruiken deze informatie
niet om de stand van zaken in het beheer en behoud van de collecties te monitoren.Bij het Ministerie van OCenW is sinds de verzelfstandiging van de rijksmusea
vanaf 1993 een inspectie belast met het toezicht op het beheer van de
collecties in deze musea, vanaf 1996 onder de naam Inspectie Cultuurbezit.
Deze inspectie doet geen inspecties bij de niet-rijksmusea die onder OCenW
vallen, noch bij de instellingen die onder de verantwoordelijkheid van de
de drie andere ministeries vallen. De Inspectie Cultuurbezit pleit er in haar
rapport «Beheer Rijkscollectie 1994–1999» voor om voor alle
rijkscollecties éénzelfde regime te voeren. Er is op dit moment
een nieuwe regeling in voorbereiding voor het toezicht op een deel van het
cultureel erfgoed in bezit van het rijk. De staatssecretaris van OCenW heeft
laten weten dat de collecties van instellingen die onder andere departementen
ressorteren hierbij een punt van aandacht zullen zijn.De inspectiemethoden van de Inspectie Cultuurbezit zijn ontwikkeld in
samenspraak met de rijksmusea. Jaarlijks is bij elk museum een aantal deelcollecties
geïnspecteerd, met de bedoeling om na een aantal jaren een oordeel over
de hele collectie te geven. Deze oordelen zijn gebundeld tot een totaaloordeel
over alle 26 rijksmusea in het rapport «Beheer Rijkscollectie 1994–1999».
De Rekenkamer merkt op dat de steekproeven van de Inspectie vaak te klein
zijn om harde conclusies over de stand van zaken in het beheer en behoud van
de deelcollecties te kunnen trekken. Dit doet dus ook af aan de onderbouwing
van de totaalconclusies die de Inspectie Cultuurbezit trekt. Volgens de Inspectie
onthoudt zij zich bewust van harde conclusies, omdat haar toezicht een preventief,
adviserend en beleidsondersteunend karakter heeft. De Rekenkamer kan zich
voorstellen dat deze wijze van inspecteren in de afgelopen periode, een aanloopfase
immers, haar nut heeft bewezen, maar vindt dat het nu tijd wordt om de methode
aan te scherpen en de lat wat hoger te leggen. Er is behoefte aan betrouwbare
informatie over de toestand van de rijkscollecties en die kan de Inspectie
met haar huidige inspectiemethodiek niet leveren. De Inspectie is van plan
haar methodiek aan te passen na de evaluatie van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud.De Rekenkamer komt op grond van haar onderzoek tot de volgende aanbevelingen:• de staatssecretaris van OCenW zou de Inspectie Cultuurbezit moeten
opdragen om alle instellingen met rijkscollecties waarvoor hij verantwoordelijk
is in haar inspectieprogramma op te nemen;• de staatssecretaris van OCenW zou het initiatief moeten nemen om
met de ministers van Financiën, Defensie en LNV te komen tot een gelijk
toezicht op alle rijkscollecties;• de vier verantwoordelijke ministers zouden een plan van aanpak
moeten maken om de nu nog resterende registratie- en conserveringsachterstanden
weg te werken;• de Inspectie Cultuurbezit zou vaart moeten zetten achter haar voornemen
om haar inspectiemethodiek aan te scherpen, zodat zij in de komende jaren
periodiek een onderbouwd totaaloordeel over de stand van zaken bij de rijkscollecties
kan geven. Alleen dan kunnen problemen op tijd worden gesignaleerd en kan
worden voorkomen dat er opnieuw achterstanden ontstaan.De bewindslieden van OCenW, Defensie, Financiën en LNV hebben in
oktober 2000 op het rapport gereageerd. Zij hebben voor het overgrote deel
de aanbevelingen van de Rekenkamer overgenomen. De staatssecretaris
van OCenW heeft toegezegd vanuit zijn generale verantwoordelijkheid voor het
museale erfgoed in overleg te zullen treden met zijn collega's.De Rekenkamer is ingenomen met de toezeggingen van de bewindslieden. 1 INLEIDING1.1 VoorgeschiedenisIn 1988 publiceerde de Algemene Rekenkamer het rapport «Rijksmusea»
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1988–1989, 20 697, nrs. 1–2).
Hieruit bleek dat het behoud van museale collecties werd bedreigd door onvoldoende
registratie, grote achterstanden in conservering en restauratie, gebreken
in de huisvesting en onvoldoende voorzieningen voor conservering. De kwaliteit
van bewaking en beveiliging was bij een aantal musea zorgwekkend.Het rapport vormde voor de minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur
(WVC) mede de aanleiding tot het opstellen van het «Deltaplan voor het
cultuurbehoud» om de gesignaleerde achterstanden in te lopen. Dit plan
trad in 1990 in werking. In het Deltaplan werden de museale instellingen verdeeld
in «rijksmusea» en «niet-rijksmusea». Bij het inhalen
van de achterstanden lag de nadruk op de «rijksmusea». De projecten
van de rijksmusea op het terrein van registratie en conservering werden voor
honderd procent uit het Deltaplan gefinancierd. De «niet-rijksmusea»
konden maximaal 40% van de kosten voor een behoudsproject gesubsidieeerd krijgen,
maar alleen als de basisregistratie in orde was.Enkele jaren na het rapport van 1988 onderzocht de Rekenkamer of er inzicht
was in de omvang en de aanpak van achterstanden bij onder andere de musea
(Rekenkamerrapport «Cultuurbehoud», Tweede Kamer, vergaderjaar
1993–1994, 23 475, nrs.1–2). Uit dit onderzoek bleek dat
er nog steeds aanzienlijke achterstanden waren in registratie, conservering
en restauratie. De minister van WVC nam de aanbevelingen van Rekenkamer om
toetsbare doelstellingen vast te stellen en een planmatige aanpak te bevorderen
over, maar zegde geen concrete maatregelen toe.In 1995 verlengde de staatssecretaris van OCenW (het beleidsveld «cultuur»
was inmiddels overgegaan van het Ministerie van WVC naar dat van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen (OCenW)) de looptijd van het Deltaplan tot en met
2000. Inmiddels is het Deltaplan bijna beëindigd en is er in opdracht
van het Ministerie van OCenW een evaluatie van dit plan verricht, die in het
najaar van 2000 naar de Tweede Kamer zal worden gezonden.1.2 Het onderzoekDe Rekenkamer heeft van medio 1999 tot medio 2000 een onderzoek ingesteld
naar de museale collecties van het Rijk. Dit onderzoek viel in twee delen
uiteen:• de verantwoordelijkheid voor de rijkscollecties ligt bij vier verschillende
ministers: die van OCenW, Defensie, Financiën en LNV. De Rekenkamer heeft
onderzocht hoe deze vier ministers het toezicht op het beheer en behoud van
de rijkscollecties hebben geregeld. Een overzicht van de instellingen die
rijkscollecties beheren is te vinden in bijlage 1;• omdat in het Deltaplan voor het Cultuurbehoud het accent op rijksmusea1 lag, heeft de Rekenkamer bij zeven niet-rijksmusea de
stand van zaken in het beheer en behoud van de hele rijkscollectie onderzocht.
Beheer en behoud werden beoordeeld aan de hand van twee aspecten, respectievelijk
registratie en conservering. Bij twee voormalige rijksmusea is één
deelcollectie op deze twee punten beoordeeld. Het onderzoek bestond uit literatuurstudie, gesprekken met departementale
toezichthouders, de Inspectie Cultuurbezit en vertegenwoordigers van het museale,
en bestudering van ambtelijke dossiers, controlebezoeken en steekproefonderzoeken.
De gehanteerde normen sluiten aan bij de Rekenkamernormatiek voor toezicht
zoals die werd gehanteerd in recente onderzoeken naar de toezicht- en inspectiefunctie
bij de rijksoverheid (IGZ, Keuringen, Douane, Rijksconsulenten1 ).De zeven onderzochte niet-rijksmusea waren het Nederlands Instituut voor
Scheeps- en Onderwaterarcheologie (NISA), het Nederlands Architectuurinstituut,
het Militair Luchtvaartmuseum, het Marinemuseum, museum Bronbeek, kasteel
Groeneveld en het Muntmuseum). De twee onderzochte voormalige rijksmusea waren
Paleis Het Loo en het Scheepvaartmuseum. Per ministerie is één
instelling geselecteerd voor nader onderzoek naar de kwaliteit van de registratie
en de conservering op basis van steekproeven. Dit waren: het Muntmuseum (Financiën),
het kasteel Groeneveld (LNV), het Museum Bronbeek (Defensie) en het NISA (OCenW).Om de staat van onderhoud te beoordelen is bij de zeven niet-rijksmusea
een steekproef uit de hele rijkscollectie beoordeeld. Bij de twee rijksmusea
werd hiervoor een steekproef uit één deelcollectie getrokken.Om de kwaliteit van de registratie te kunnen beoordelen werden twee steekproeven
uit de hele rijkscollectie (niet-rijksmusea), dan wel één deelcollectie
(rijksmusea) genomen. Het ging om een administratieve steekproef, om na te
gaan of objecten volledig beschreven waren en op de plaats te vinden waren
waar zij volgens de registratie zouden moeten zijn, en een objectgebonden
steekproef, om na te gaan of objecten een inventarisnummer hadden en of onder
dit nummer in de registratie de juiste beschrijving werd gegeven. De steekproefaantallen
zijn zo gekozen dat een uitspraak over de hele collectie kan worden gedaan
met een betrouwbaarheidspercentage van 95% en een maximale onnauwkeurigheid
van 12%. 2 TOEZICHT OP BEHEER EN BEHOUD RIJKSCOLLECTIES2.1 InleidingHet Deltaplan voor het Cultuurbehoud had betrekking op het Nederlandse
culturele erfgoed. Hieronder vallen monumenten en archeologische vindplaatsen
(onroerend), maar ook archieven, wetenschappelijke collecties en kunstvoorwerpen –
veelal in musea (roerend). Cultureel erfgoed kan in eigendom zijn van stichtingen,
verenigingen, particulieren of de overheid. Het deel van het cultureel erfgoed
dat in eigendom van de rijksoverheid is wordt
«de Rijkscollectie» genoemd.Een groot deel van de Rijkscollectie bevindt zich in de verzelfstandigde
rijksmusea, die onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van OCW vallen,
maar een deel bevindt zich in niet-rijksmusea, die onder de verantwoordelijkheid
van de ministeries van OCenW, Financiën, Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en Defensie vallen.De Rekenkamer gaat ervan uit dat de verantwoordelijkheid van deze vier
ministers voor hun delen van de rijkscollectie met zich meebrengt dat zij
ervoor zorgen dat periodiek wordt bezien wat de feitelijke stand van zaken
rond beheer en behoud is en dat maatregelen worden genomen als sprake is van
gebreken.2.2 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen2.2.1 Organisatie toezichtBij het Ministerie van OCenW is na de verzelfstandiging van de rijksmusea
vanaf 1993 een inspectie belast met het toezicht op het beheer van de
collecties van deze musea. Sinds 1997 maakt deze inspectie als Inspectie Cultuurbezit
deel uit van de portefeuille van het Directoraat-Generaal Cultuur en Arbeidsvoorwaarden.
Met de directie Cultureel Erfgoed voert zij overleg over de toezichtstaak
en andere taken. Het toezicht is als volgt opgezet:De Inspectie Cultuurbezit brengt via de directie Cultureel Erfgoed rapporten
uit aan de staatssecretaris van OCenW. Deze rapporten vormen slechts een deel
van de informatie die de staatssecretaris via de directie Cultureel Erfgoed
over de rijksmusea ontvangt. Voor hun bekostiging moeten de rijksmusea een
beleidsplan en een meerjarenbegroting indienen. Hierin moet een koppeling
worden gemaakt tussen beleid en financiën. Met de instellingen worden
afspraken gemaakt over resultaten die zij geacht worden te behalen met de
ter beschikking gestelde middelen, onder meer over bewaking en beveiliging,
collectievorming en collectiebeheer, en conservering en restauratie. De rapporten
van de Inspectie Cultuurbezit kunnen worden betrokken bij de jaargesprekken
die de directie Cultureel Erfgoed met de rijksmusea over deze afspraken voert.Mocht een museale instelling in gebreke blijven dan zijn mogelijke sancties
het weghalen van collecties onder het beheer van een museum of het stopzetten
van de subsidie. De staatssecretaris heeft deze echter nog nooit opgelegd.2.2.2 Toezichtstaak Inspectie CultuurbezitDe Inspectie Cultuurbezit houdt namens de minister van OCenW toezicht
op de verzelfstandigde rijksmusea, het Instituut Collectie Nederland (ICN)
en de Rijksakademie van Beeldende Kunsten. Hoewel het Nederlands Architectuurinstituut
(NAi) en het Nederlands Instituut voor Scheeps- en onderwaterArcheologie (NISA)
ook onder de verantwoordelijkheid van OCenW vallen, verricht de
Inspectie Cultuurbezit bij die instellingen geen inspecties. Ook bij de instellingen
van andere ministeries verricht zij geen inspecties. Zij zou dat overigens
alleen kunnen doen op verzoek van deze ministeries en na overleg met DCE en
toestemming van de DGCA.2.2.3 InspectiemethodeDe inspectiemethoden van de Inspectie Cultuurbezit zijn ontwikkeld in
samenspraak met de musea. De methode van inspecteren is in 1997 vastgelegd
in het rapport «De Inspectietaak in de praktijk» en is na 1997
niet wezenlijk veranderd. De inspectie houdt in:• het opstellen van een basisbeschrijving waarin de aard van het
museum en de collectie, en de stand van zaken op het gebied van de registratie,
de conservering en het risicobeheer beschreven staan;• een jaarlijks inspectierapport over de stand van zaken op het gebied
van registratie, conservering en risicobeheer bij een deel van de rijkscollecties
op basis van steekproeven. Voor de steekproeven is in overleg met externe
deskundigen een methodiek ontwikkeld, op basis waarvan na vier jaar een volledig
en representatief beeld gegeven kon worden van de staat van de registratie
en de conservering van de hele collectie van een instelling;• een bijstelling van de basisbeschrijving na vier jaar aan de hand
van de inspectierapporten over de deelcollecties;• facetrapportages met een overzicht van bepaalde facetten van registratie,
conservering of risicobeheer.12.2.4 Kanttekeningen RekenkamerTaakomschrijvingDe Rekenkamer merkt op dat de taakomschrijving van de Inspectie Cultuurbezit
ruimte biedt om de inspectie van instellingen van andere ministeries in het
inspectieprogramma op te nemen. Daarin staat onder andere: «....en het
houden van toezicht op het beheer van de rijkscollecties die onder de zorg
van ministeries of bepaalde andere overheidsinstellingen berusten».
Hieruit kan worden opgemaakt dat de Inspectie Cultuurbezit niet alleen bij
verzelfstandigde rijksmusea, maar ook bij andere instellingen met een rijkscollectie
toezicht dient te houden. Volgens de Inspectie Cultuurbezit wordt hiermee
echter gedoeld op het toezicht op 's Rijks verspreide kunstvoorwerpen, dat
zijn objecten van culturele waarde die zijn ondergebracht in rijksgebouwen
of zijn uitgeleend aan openbare instellingen. Deze worden beheerd door het
Instituut Collectie Nederland, waarop de Inspectie Cultuurbezit toezicht houdt.
Dit toezicht is apart geregeld in een Koninklijk Besluit.De Inspectie Cultuurbezit ziet zelf nadelen aan het feit dat zij slechts
een deel van de instellingen die een rijkscollectie beheren inspecteert. Recent
nog in haar rapport «Beheer Rijkscollectie 1994–1999» (2000)
wijst de Inspectie erop, dat hierdoor een verschil ontstaat in de wijze waarop
verantwoording wordt afgelegd over het behoud van ons cultureel erfgoed, niet
alleen tussen de verschillende departementen, maar zelfs binnen het eigen
departement van OCenW. Zij pleit ervoor om voor alle rijkscollecties éénzelfde
regime te voeren. Dit rapport is in juni 2000 naar de Tweede Kamer gezonden.
In de begeleidende brief merkt de staatssecretaris op dat de collecties van
instellingen die onder andere departementen ressorteren een punt van aandacht
vormen bij de voorbereiding van een regeling die het huidige Koninklijk Besluit
over het toezicht op 's Rijks verspreide kunstvoorwerpen zal vervangen. InspectiemethodeDe Rekenkamer merkt op dat de steekproeven van de Inspectie Cultuurbezit
vaak te klein zijn om de uitkomsten van de steekproeven te kunnen betrekken
op de stand van de collecties. De Inspectie Cultuurbezit is zich hiervan bewust
en verklaart dit voor een deel uit het feit dat veel registraties nog niet
voldoende op orde waren om grotere steekproeven te kunnen trekken en voor
een deel uit het bedoelde karakter van de inspecties: deze hebben tot nu toe
in dienst gestaan van preventie, advisering en beleidsondersteuning. Niettemin
wordt in de inspectierapporten wel de indruk gewekt dat het hier om statistisch
verantwoorde uitspraken gaat. De percentages die de Inspectie Cultuurbezit
in haar conclusies geeft, betreffen echter niet de hele deelcollectie waaruit
de steekproef is getrokken, maar zijn percentages van de getrokken steekproef.
Dit is misleidend: een statistisch verantwoorde uitspraak op basis van de
steekproef zou op andere percentages uitkomen. Het lijkt daardoor alsof er
een harde conclusie over de staat van de onderzochte deelcollectie wordt gegeven,
terwijl het in werkelijkheid slechts om een indruk van de deelcollectie gaat.
De Rekenkamer vindt het, nu de registraties grotendeels op orde zijn, tijd
worden om het accent te verleggen naar het trekken van harde conclusies. De
Inspectie is van plan na de evaluatie van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud
haar methodiek aan te passen.2.3 Ministerie van DefensieOnder het Ministerie van Defensie vallen het Militair Luchtvaartmuseum,
het Marinemuseum en het Museum Bronbeek. Vanaf begin 2000 kent dit ministerie
geen instelling die namens de minister onafhankelijk inhoudelijk toezicht
houdt op het beheer en behoud van de collecties in deze drie musea. Tot eind
1999 was dit een taak van de Traditiecommissie Krijgsmacht (TCK).2.4 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijOnder het Ministerie van LNV ressorteert één museale instelling
waar zich cultureel erfgoed in rijkseigendom bevindt, te weten het Kasteel
Groeneveld. Het ministerie laat geen inhoudelijk toezicht uitoefenen op het
behoud en beheer van de collectie.2.5 Ministerie van FinanciënHet Ministerie van Financiën heeft met de Stichting het Nederlands
Muntmuseum een beheersovereenkomst, waarin afspraken zijn gemaakt over het
behoud en beheer van de collectie. Het museum moet jaarlijks een beheersrapport
over het financiële en materiële beheer van de collectie en een
beheersplan voor twee jaar opstellen.Het beheersrapport moet worden goedgekeurd door het ministerie. Als wanbeheer
blijkt kan het ministerie de betalingen aan het museum stopzetten of de beheersovereenkomst
ontbinden. De overeenkomst maakt het mogelijk dat de minister een inspecteur
aanwijst om toezicht op het beheer te houden. Daarvan is echter afgezien,
vanwege de kleinschaligheid van het museum. Het toezicht dat door het ministerie
wordt uitgeoefend, beperkt zich dus tot het beoordelen van informatie die
het museum verstrekt. Volgens het ministerie is er toezicht op het beheer
van het museum via de vertegenwoordiger in het bestuur. 2.6 ConclusiesVan de vier ministeries die verantwoordelijkheid dragen voor rijkscollecties
heeft alleen het Ministerie van OCenW naast het financiële toezicht het
toezicht op het beheer en behoud van de rijkscollecties in rijksmusea geregeld
door dit op te dragen aan de Inspectie Cultuurbezit. Dit betekent dat er geen
toezicht is op het beheer en behoud van rijkscollecties bij niet-rijksmusea.
Hiervan ressorteren er twee onder het Ministerie van OCenW zelf en vijf onder
de ministeries van Financiën, Defensie en LNV. De niet-rijksmusea verantwoorden
zich in het kader van het financieel toezicht onder andere ook over beheer
en beleid, maar de ministeries gebruiken deze informatie niet om de stand
van zaken in het beheer en behoud van de collecties te monitoren en weten
dus niet of het cultureel erfgoed waarvoor zij verantwoordelijkheid dragen
goed geregistreerd, bewaard en onderhouden wordt.De Inspectie Cultuurbezit heeft de staatssecretaris van OCenW op het verschil
in toezicht gewezen en op de gevolgen ervan. Uit een brief van de staatssecretaris
van juni 2000 aan de Tweede Kamer valt op te maken dat hij de rijkscollecties
van andere overheden zal betrekken bij de nieuwe regeling voor het toezicht
op het cultureel erfgoed in bezit van het rijk.De Rekenkamer merkt op dat de steekproefmethodiek van de Inspectie Cultuurbezit
niet voldoende onderbouwing biedt voor een oordeel over het beheer en behoud
van de onderzochte deelcollecties en dus ook niet voor totaaloordelen over
de hele collecties en over de stand van zaken bij alle 26 rijksmusea. Dat
betekent dat de Inspectie Cultuurbezit op basis van haar huidige methodiek
geen juist en volledig beeld van het beheer en de toestand van de rijkscollecties
kan geven. De Inspectie Cultuurbezit is van plan de komende tijd, ook op basis
van de evaluatie van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud, haar methodiek
aan te scherpen. 3 STAND VAN ZAKEN VERZELFSTANDIGDE RIJKSMUSEA3.1 InleidingDe Inspectie Cultuurbezit heeft op basis van haar inspecties bij 26 rijksmusea
het rapport «Beheer rijkscollectie 1994–1999» opgesteld,
dat in juni 2000 naar de Tweede Kamer is gezonden. Het ministerie van OCenW
heeft het proces en de resultaten van het Deltaplan voor het Cultuurbeleid
laten evalueren. De rapportage van de evaluatie van het Deltaplan zal waarschijnlijk
in het najaar van 2000 naar de Tweede Kamer gestuurd worden. De Rekenkamer
heeft voor haar onderzoek gebruik gemaakt van het (voorlopig) laatste concept
van het evaluatierapport dat verscheen in juni 2000. Het evaluatierapport
over het Deltaplan doet geen uitspraken over het wegwerken van de conserveringsachterstand
bij niet-rijksmusea, omdat de meting van de conserveringsachterstand niet
betrouwbaar wordt geacht. Over de mate waarin er beheersbare werkvoorraden
zijn, kan evenmin een uitspraak worden gedaan.De Rekenkamer heeft ten slotte eigen onderzoek gedaan naar de stand van
zaken in het beheer en behoud van de één deelcollectie bij twee
rijksmusea, namelijk Paleis Het Loo en het Scheepvaartmuseum.3.2 Rapport Beheer Rijkscollectie 1994–1999Uit het rapport blijkt dat de inspanningen die de musea hebben geleverd
in de looptijd van het Deltaplan ertoe geleid hebben dat de collecties van
de verzelfstandigde rijksmusea voor een groot deel goed geregistreerd en geconserveerd
zijn. Maar er zijn nog wel minpunten te melden:• bij een aantal musea zal na het beëindigen van het Deltaplan
in 2000 de registratie nog niet volledig op orde zijn;• bij negen van de 26 musea was de automatisering van de registratie
nog niet voltooid. Bovendien was in de meeste musea de geschreven inventaris
zonder inhoudelijke controle naar een geautomatiseerd bestand overgezet. Fouten
die er al in zaten, zijn er dus niet uitgehaald;• bij veel musea was er een teruggang in het schoonmaken van de depots.Dit betekent volgens het rapport dat voor sommige instellingen ook na
afloop van het Deltaplan extra ondersteuning voor registratie en conservering
onvermijdelijk is.Het rapport voegt hieraan toe dat er voor gezorgd moet worden dat na afloop
van het Deltaplan de behaalde vooruitgang in registratie en conservering door
de verschuiving van de aandacht naar presentatie en het verhogen van het bezoekersaantal
niet snel weer verloren gaat. In een begeleidende brief bij het rapport geeft
de staatssecretaris aan dat dit voor hem een punt van aandacht zal zijn tijdens
de jaarlijkse monitoring van de verzelfstandigde rijksmuseale instellingen.13.3 Concept-evaluatie Deltaplan voor het CultuurbehoudVan 1991 tot en met 2000 hebben de inmiddels verzelfstandigde rijksmusea
f 216,5 miljoen ontvangen in het kader van het Deltaplan: f 88,6
miljoen voor het wegwerken van registratie- en conserveringsachterstanden
en f 127,9 miljoen voor bouwkundige en klimaattechnische voorzieningen.Uit het concept-evaluatierapport Deltaplan blijkt dat de doelstelling
van het Deltaplan gedurende de looptijd verschoven is van «het wegwerken
van achterstanden in beheer en behoud» naar «het bereiken van beheersbare werkvoorraden», zonder dat duidelijk werd wat hieronder
moet worden verstaan.Het rappport concludeert dat bij alle voormalige rijksmusea de achterstanden
zijn ingelopen, uitgaande van de raming van de achterstand bij het begin van
de Deltaplanperiode. Wordt uitgegaan van de herziene raming van de achterstanden
die in 1995 is opgesteld, dan is er wat betreft de registratie een achterstand
van 9 procent en wat betreft de conservering een achterstand van 36 procent.
Voor wat betreft de registratie zal eind 2000 bij 16 rijksmusea sprake zijn
van beheersbare werkvoorraden en bij 6 nog niet.De geschatte conserveringsachterstand bij de voormalige rijksmusea is
ondanks alle verbeteringsacties dus nog behoorlijk hoog (36 procent). Deze
conclusie is in lijn met een conclusie uit de eindrapportage van de Projectgroep
Conservering van het Ministerie van OCenW (juni 1999), waarin het resterende
conserveringsprobleem voor de hele rijkscollectie (dus ook monumenten, archeologische
vindplaatsen, archieven en wetenschappelijke collecties) op f 2,5 miljard
wordt geschat en wordt aanbevolen een actieplan erfgoedbehoud voor te bereiden
als politieke erfenis van de staatssecretaris voor de volgende kabinetsperiode.
Of het ministerie deze schatting overneemt is vooralsnog onduidelijk.3.4 Paleis Het Loo en ScheepvaartmuseumBij Paleis Het Loo was de registratie van de onderzochte deelcollectie
(meubelen) nagenoeg in orde. Afbeeldingen of foto's waren echter nauwelijks
aanwezig.De conditie van een gedeelte (tussen de 29 en de 51 procent) van de deelcollectie
vertoonde gebreken. Het ging hierbij om kleine en grote beschadigingen of
het incompleet zijn van de objecten.Ook de registratie van de onderzochte deelcollectie (handschriften) bij
het Scheepvaartmuseum was nagenoeg in orde. Alleen de registratie van handschriften
die uit losse onderdelen bestaan bleek niet volledig te zijn, waardoor het
moeilijk te achterhalen is bij welk handschrift een losgeraakt onderdeel thuishoort
en het omgekeerd niet is na te gaan of een onderdeel van het handschrift ontbreekt.De conditie van 30 handschriften was niet optimaal. Verder was de conservering
van de (vaak zeer oude) handschriften gegeven de omstandigheden (oud gebouw,
zwakke klimaatbeheersing) goed.3.5 ConclusiesBij de twee onderzochte rijksmusea was de registratie van de twee onderzochte
deelcollecties in orde. Van deze twee had één ook geen conserveringsachterstanden,
bij de andere was ongeveer een derde deel van de collectie beschadigd of incompleet.
Deze conclusies zijn in lijn met de conclusies uit het rapport van de Inspectie
Cultuurbezit «Beheer rijkscollectie 1994–1999» en het concept-evaluatierapport
Deltaplan voor het Cultuurbehoud.Uit het rapport «Beheer rijkscollectie 1994–1999» blijkt
dat de inspanningen die de musea hebben geleverd in de looptijd van het Deltaplan
ertoe geleid hebben dat de collecties van de verzelfstandigde rijksmusea voor
een groot deel goed geregistreerd en geconserveerd zijn. Maar voor sommige
instellingen zal ook na afloop van het Deltaplan extra ondersteuning voor
registratie en conservering onvermijdelijk zijn. Het concept-evaluatierapport
Deltaplan komt, uitgaande van de bijgestelde, hogere achterstandramingen
uit 1995, uit op een kleine overblijvende registratie-achterstand van 9 procent
en een behoorlijk grote conserveringsachterstand bij de voormalige rijksmusea
(36 procent). Wanneer als uitgangspunt de raming van de achterstanden bij
het begin van het Deltaplan wordt genomen, zijn de registratie- en conserveringsachterstanden
bij de voormalige rijksmusea volledig weggewerkt.De Rekenkamer plaatst overigens kanttekeningen bij de stelligheid van
de uitspraken in beide rapporten.De uitspraken in het rapport «Beheer rijkscollectie 1994–1999»
zijn gebaseerd op de inspecties bij de musea, en dus in veel gevallen op steekproeven
die niet groot genoeg zijn om een uitspraak over de hele collectie te onderbouwen
(zie ook punt 2.2.4). Dit doet volgens de Rekenkamer afbreuk aan de waarde
van dit rapport als beleidsdocument.Het concept-evaluatierapport Deltaplan is gebaseerd op enquêtes
en interviews, niet op onderzoek ter plaatse bij de musea. Dit vermindert
de waarde van de conclusies in het rapport. 4 STAND VAN ZAKEN NIET-RIJKSMUSEA4.1 InleidingVoor de beoordeling van beheer en behoud van rijkscollecties van de niet-rijksmusea
heeft de Rekenkamer aangesloten bij de methode van de Inspectie Cultuurbezit,
zij het dat zij aanmerkelijk grotere steekproeven heeft genomen om harde conclusies
te kunnen trekken. Overigens bleek de registratie bij drie musea (Muntmuseum,
Bronbeek en Kasteel Groeneveld) slechts toereikend voor een beperkte toepassing
van de gekozen onderzoeksmethode. Bij het Nederlands Instituut voor Scheeps-
en onderwaterArcheologie moest het onderzoek beperkt blijven tot het toegankelijke
deel van de collectie: het grootste deel van de collectie was nog ingepakt,
hoewel de verhuizing van het NISA ten tijde van het onderzoek inmiddels alweer
anderhalf jaar geleden had plaatsgevonden.4.2 Stand van zaken registratieBij vijf van de zeven onderzochte instellingen bleken er nog ernstige
achterstanden en tekortkomingen in de registratie van de objecten te zijn.Bij Museum Bronbeek was een groot deel van
de objecten nog niet in de geautomatiseerde registratie opgenomen; een deel
van de collectie (in het ongunstigste geval een kwart) was in het geheel niet
geregistreerd. Van de wel in de registratie opgenomen objecten is slechts
voor een klein deel de standplaats vermeld. Ook ontbreekt vaak een foto van
het object en vermelding van de juridische status, datering, materiaal en
afmetingen.Een groot deel van de collectie van het Nederlands
Instituut voor Scheeps- en onderwaterArcheologie was niet in de geautomatiseerde
registratie opgenomen. Van de objecten die wel geregistreerd waren, was voor
het grootste deel nog de oude standplaats van voor de verhuizing vermeld.Bij het Militair Luchtvaartmuseum was 60 procent
van de objecten niet geregistreerd. Bij gelijkblijvend budget en gelijkblijvende
menskracht kost het nog minstens enige jaren om de registratie compleet te
maken.Kasteel Groeneveld heeft het overgrote deel
van de objecten geregistreerd, maar toch is de situatie verre van ideaal.
Doordat er de standplaatsen van de objecten maar zeer globaal zijn aangegeven
en doordat wijzigingen niet worden doorgevoerd is het erg moeilijk om objecten
terug te vinden. De in de registratie opgenomen gegevens zijn mager, met name
voor de xylotheek. De geautomatiseerde registratie van de bosbouwwerktuigen
is op dit punt beter, maar nog niet volledig.Het Nederlands Muntmuseum heeft ongeveer 10
procent van zijn collectie in geautomatiseerde bestanden geregistreerd. Op
penningen en de munten kan geen inventarisnummer worden aangebracht zonder
ze te beschadigen. Het is daardoor moeilijk om de objecten te identificeren
zonder kennis van de collectie. Dit maakt het inlopen van achterstanden niet
eenvoudig.Twee gunstige uitzonderingen vormen het Nederlands Architectuurinstituut
en het Marinemuseum.Bij het Nederlands Architectuurinstituut is de collectie gedeeltelijk
in een geautomatiseerd collectiebeheersysteem opgenomen, te weten de bibliotheekcatalogus
en de depotadministratie. De overige registratie wordt met tekstdocumenten
gedaan; van deze administraties worden regelmatig backups gemaakt die in de
kluizen buiten de collectieruimten worden opgeslagen. Per archief is de juridische
status, de naam van de architect en het project, het soort en
het formaat van de documenten en de naam van de archiefvormer geregistreerd.Bij het Marinemuseum zijn er grote registratieachterstanden bij twee collecties
die recent aan het museum zijn toegevoegd. De kerncollectie is echter bijna
helemaal geregistreerd in inventarislijsten. Ongeveer 60 procent van de objecten
is ook in een geautomatiseerd bestand opgenomen. Per object wordt onder meer
het inventarisnummer, de juridische status, de titel, de afmetingen en de
standplaats geregistreerd. Er is een begin gemaakt met de digitale beeldregistratie
van de collectie.4.3 Stand van zaken conserveringBij vier van de zeven onderzochte instellingen was er veel aan te merken
op de bewaaromstandigheden.Dit waren museum Bronbeek, het Militair Luchtvaartmuseum, Kasteel Groeneveld
en het Nederlands Architectuurinstituut.Bij Museum Bronbeek waren de objecten buiten
de vitrines niet voldoende beschermd. In een depot waar een belangrijk deel
van de collectie is opgeslagen, bleek de relatieve luchtvochtigheid duidelijk
te laag. In de huisvesting van het Militair Luchtvaartmuseum is niet overal klimaatbeheersing mogelijk. Alleen voor de meest
kwetsbare collecties zijn vochtbeperkende maatregelen genomen. De objecten
zijn voldoende beschermd tegen licht. Het depot op de vliegbasis is zeer vol.
Bij Kasteel Groeneveld is geen klimaatbeheersing
aanwezig of deze functioneert niet en de depots zijn overvol, rommelig en
vuil. Bij het Nederlands Architectuurinstituut
worden de klimatologische omstandigheden geregeld gemeten. Het blijkt dat
deze vaak afwijken van de constanten die voor de collecties nodig zijn.De bewaaromstandigheden bij het Marinemuseum
en het Muntmuseum waren redelijk tot goed.Een oordeel over de bewaaromstandigheden bij het NISA is niet goed te geven, omdat het NISA na zijn verhuizing in 1998
de collectie nog maar zeer ten dele heeft uitgepakt. Het grootste deel van
de collectie staat nog steeds ingepakt op pallets en was dus moeilijk bereikbaar.
De bescherming van de bereikbare objecten was echter in orde. De bewaaromstandigheden
in de nieuwe huisvesting zijn voldoende.Slechte bewaaromstandigheden hebben in sommige gevallen een negatieve
invloed op de conditie van de objecten in de collecties, maar niet altijd.
Bij Museum Bronbeek bijvoorbeeld bleek ondanks de slechte bewaaromstandigheden
driekwart van de objecten in de steekproef in vrijwel ongeschonden staat te
verkeren. In de overige gevallen werden slechts kleine beschadigingen aangetroffen.Het Nederlands Architectuurinstituut had last van schimmel in een deel
van het archief. Bij Kasteel Groeneveld was de conditie van circa een kwart
van de objecten in de steekproef matig tot slecht. Bij enkele objecten werd
schimmel aangetroffen, andere objecten waren beschadigd of incompleet.Bij het Muntmuseum waren de objecten in het het algemeen in goede conditie,
voldoende beschermd en goed bereikbaar. Ook de objecten in de kerncollectie
van het Marinemuseum waren in goede staat. De twee recent toegevoegde deelcollecties
moesten zowel voor wat betreft de conservering als voor wat betreft de registratie
nog op orde gebracht worden. 4.4 Wegwerken achterstandenDe zeven onderzocht niet-rijksmusea hebben in het algemeen maar weinig
profijt gehad van de Deltaplangelden. Alleen het NISA heeft met Deltaplangelden
eenmalig de conservering van een klein aantal bijzondere objecten kunnen realiseren.Bij de instellingen met achterstanden in registratie en/of conservering
zag het er niet naar uit dat er voldoende mensen en middelen zouden zijn om
hieraan op redelijke termijn iets te doen. Enkele voorbeelden:Volgens het Muntmuseum kost het ongeveer vijf tot zes mensjaren om de
gehele collectie in de geautomatiseerde registratie op te nemen.Het Militair Luchtvaartmuseum vindt dat het niet alle benodigde kennis
in huis heeft voor toereikend collectiebeheer. Bij Museum Bronbeek moet het
opstellen van een gedetailleerd conserveringsplan wachten op het voltooien
van het wegwerken van de registratie-achterstanden.Geen van de zeven instellingen heeft een conserveringsplan. Het Militair
Luchtvaartmuseum en het Marinemuseum hebben zo'n plan wel in voorbereiding.
Alleen het Nederlands Architectuurinstituut en het Militair Luchtvaartmuseum
hebben vaste budgetten voor conservering, de overige instellingen begroten
hun conserveringsbudget per jaar. Het Muntmuseum heeft geen geoormerkt budget
voor conservering, maar is van plan om in de begroting voor 2001 een aparte
post voor conservering op te voeren.4.5 ConclusiesRijkscollecties in niet-rijksmusea hebben veel minder profijt gehad van
de Deltaplangelden dan de rijksmusea. Uit het onderzoek blijkt dat dit zich
vertaalt naar een duidelijk slechtere situatie voor wat betreft beheer (registratie)
en behoud (conservering) van deze collecties.De registraties van vijf van de zeven onderzochte instellingen bleken
flinke fouten en achterstanden te vertonen. Dat is ernstig omdat het de collecties
kwetsbaar maakt voor diefstal en zoekraken. Bij vier van de zeven instellingen
waren de klimatologische omstandigheden slecht. Ook zijn de gebouwen vaak
niet geschikt als museum. De vereiste deskundigheden zijn niet altijd aanwezig.
Een gunstige uitzondering vormde het Marinemuseum, zowel voor wat betreft
de registratie van de kerncollectie als voor wat betreft de bewaaromstandigheden.
Het Nederlands Architectuurinstituut viel op met zijn goede registratie en
het Marinemuseum en het Muntmuseum hadden redelijk tot goede bewaaromstandigheden.Voor sommige van de instellingen worden al maatregelen ter verbetering
getroffen. Zo werkt het Museum Bronbeek met het ICN en de Rijksgebouwendienst
samen aan het verbeteren van de bewaaromstandigheden.Het ministerie van LNV heeft in een reactie op de bevindingen van de Rekenkamer
bij Kasteel Groeneveld het volgende toegezegd:• er is opdracht gegeven om de xylotheek te ontdoen van mogelijk
aanwezige insecten en schimmels. Vervolgens zal de collectie waar nodig worden
gerestaureerd;• het ICN is verzocht advies uit te brengen voor verbetering van
de klimatologische bewaaromstandigheden van de xylotheek;• de directeur Facilitaire Dienst zal voortaan jaarlijks verantwoording
afleggen over het gevoerde behoud en beheer van de collectie;• er zal voor de collectie bosbouwwerktuigen een museum worden gezocht
dat vanuit haar doelstellingen de collectie kan en wil beheren;• er zijn maatregelen getroffen om voor zover mogelijk de inventarisadministratie
van de collecties op orde te brengen; • een deskundige wordt gezocht die ten behoeve van het kasteel een
adviserende functie kan vervullen bij het conserveren en beheren van de xylotheek.Het Ministerie van Financiën verwacht dat nog dit jaar een besluit
genomen zal worden over de oprichting van het Geld- en Bankmuseum, waarin
ook het Muntmuseum zal opgaan. In dat kader zal de noodzakelijke inhaalslag
zowel voor de registratie als voor de conservering op korte termijn gemaakt
worden. Mocht de besluitvorming vertraging oplopen, dan zal dit de uitvoering
hiervan, naar van ambtelijke zijde is meegedeeld, niet in de weg staan.De andere instellingen met ernstige achterstanden beschikken over te weinig
menskracht en middelen om deze achterstanden op een redelijke termijn in te
halen. 5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENVan de vier ministeries die verantwoordelijkheid dragen voor delen van
de rijkscollectie (Financiën, LNV, Defensie en OCenW), heeft alleen het
Ministerie van OCenW een Inspectie belast met het toezicht op het beheer en
behoud van de collecties, de Inspectie Cultuurbezit. Deze Inspectie beperkt
zich tot de inspectie van de verzelfstandigde rijksmusea; op de niet-rijksmusea
van het Ministerie van OCenW en de instellingen van de drie andere ministeries
houdt de Inspectie Cultuurbezit geen toezicht. Dit betekent dat de ministeries
van Financiën, LNV en Defensie niet weten of het cultureel erfgoed waarvoor
zij verantwoordelijkheid dragen goed geregistreerd, bewaard en onderhouden
wordt. Zij krijgen weliswaar in het kader van het financiële toezicht
ook beleids- en beheersinformatie van de instellingen, maar zij gebruiken
deze informatie niet om de stand van zaken in het beheer en behoud van de
collecties te monitoren.De in 1990 bij het begin van het Deltaplan voor het Cultuurbehoud geschatte
achterstanden in registratie en conservering lijken na afsluiting van het
Deltaplan ingelopen te zijn. Toch hebben veel rijksmusea nog steeds registratie-
en conserveringsachterstanden. Het evaluatierapport over het Deltaplan voor
het Cultuurbehoud spreekt van een conserveringsachterstand van 36 procent,
en van een registratie-achterstand van 9 procent, uitgaand van de achterstandsschattingen
van 1995. De Inspectie Cultuurbezit geeft in haar rapport «Beheer Rijkscollectie
1994–1999» (juni 2000) een iets rooskleuriger beeld, namelijk
dat de collecties van de verzelfstandigde rijksmusea voor een groot deel goed
geregistreerd en geconserveerd zijn. Niettemin wijst de Inspectie Cultuurbezit
op de vermoedelijke noodzaak om sommige instellingen ook na afloop van het
Deltaplan extra ondersteuning voor registratie en conservering te geven. De
conclusies uit het eigen Rekenkameronderzoek bij deelcollecties van twee rijksmusea
zijn min of meer in lijn met deze twee rapporten: de registraties waren in
orde, bij één van de twee deelcollecties waren er ook geen conserveringsachterstanden,
bij de andere was ongeveer een derde deel van de collectie beschadigd of incompleet.In het Deltaplan lag het accent op verbetering van de omstandigheden bij
de rijksmusea. Van de zeven niet-rijksmusea die de Rekenkamer onderzocht,
had slechts één enkele projecten uitgevoerd met Deltaplangelden.
De beheers- en conserveringssituatie bij de niet-rijksmusea was dan ook beduidend
minder goed dan bij de rijksmusea. Vijf van de zeven onderzochte niet-rijksmusea
hadden flinke registratie- en conserveringsachterstanden en vier van de zeven
ontoereikende gebouwen en bewaaromstandigheden. Bij instellingen met achterstanden
waren in het algemeen te weinig mensen, deskundigheid en geld om deze achterstanden
op een redelijke termijn in te lopen.De Rekenkamer komt op grond van haar onderzoek tot de volgende aanbevelingen:• de staatssecretaris van OCenW zou de Inspectie Cultuurbezit moeten
opdragen om alle instellingen met rijkscollecties waarvoor hij verantwoordelijk
is in haar inspectieprogramma op te nemen;• de staatssecretaris van OCenW zou het initiatief moeten nemen om
met de ministeries van Financiën, Defensie en LNV te komen tot een gelijk
toezicht op alle rijkscollecties, met dezelfde normen en registratiemethoden,
zodat periodiek een totaalbeeld kan worden gegeven van het beheer en behoud.
Alleen dan kunnen problemen op tijd worden gesignaleerd en kan
worden voorkomen dat er opnieuw achterstanden ontstaan;• de vier verantwoordelijke ministers zouden een plan van aanpak
moeten maken om de nu nog resterende registratie- en conserveringsachterstanden
weg te werken. Het Rekenkameronderzoek maakt immers duidelijk dat de musea
zelf hiervoor niet voldoende mensen en geld hebben;• de Inspectie Cultuurbezit zou vaart moeten zetten achter haar voornemen
om haar inspectiemethodiek aan te scherpen, zodat haar inspecties kunnen resulteren
in onderbouwde conclusies. 6 REACTIES EN NAWOORD6.1 InleidingDe Rekenkamer heeft haar bevindingen voor commentaar voorgelegd aan de
minister van OCenW, de minister van Financiën, de minister van Defensie
en de minister van LNV.Ook vroeg zij het Nederlands Scheepvaartmuseum, het Nationaal Museum Paleis
Het Loo en het Nederlands Muntmuseum om commentaar op de passages die betrekking
hebben op deze musea.De commentaren zijn afzonderlijk beknopt weergegeven.6.2 Staatssecretaris van OCen WIn het antwoord dat de staatssecretaris van OCenW namens de minister aan
de Rekenkamer stuurde, geeft hij aan dat hij in beginsel bereid is de Inspectie
Cultuurbezit op te dragen de rijkscollecties van het NAi en het NISA in haar
inspectieprogramma op te nemen. Over de inpassing in het werkprogramma zal
hij met de Inspectie overleg voeren.Verder zegt hij toe op grond van zijn generale verantwoordelijkheid voor
het museale erfgoed in overleg te zullen treden met zijn collega's van Financiën,
LNV en Defensie over de problemen die geconstateerd zijn bij de musea die
niet direct onder zijn beheer vallen. Het overleg zal betrekking hebben op
de wijze waarop zijn collega's met de problematiek om willen gaan en op rol
die de Inspectie Cultuurbezit en hijzelf daarbij zullen kunnen spelen.De staatssecretaris ziet geen oplossing in een algemeen plan van aanpak
voor de rijkscollecties, en blijft daarom bij de huidige gang van zaken, namelijk
het maken van resultaatafspraken met de individuele instellingen.De staatssecretaris onderschrijft de aanbeveling van de Rekenkamer dat
de Inspectie Cultuurbezit meer vaart moet zetten achter haar voornemen de
inspectiemethodiek aan te scherpen. Over het aanpassen van de methodiek voert
de inspectie al gesprekken. Ook is de Directie Cultureel Erfgoed bezig samen
met de inspectie normen te ontwikkelen omtrent de vindbaarheid en de vermelding
van de juridische status van objecten. In dit kader zijn er drie klankbordgroepen
in het leven geroepen met onder andere vertegenwoordigers uit het museale
veld.De bewindsman merkt op dat hij het verheugend vindt te lezen dat de Rekenkamer
tot gelijkluidende conclusies komt als het evaluatierapport over het Deltaplan
voor Cultuurbehoud dat in oktober naar de Tweede Kamer is gezonden.De staatssecretaris wijst er voorts op dat de in paragraaf 3.4 genoemde
eindrapportage van de Projectgroep Conservering een interne ambtelijke notitie
betreft. Hij wijst er met klem op dat de f 2,5 miljard die hierin genoemd
wordt, voor het overgrote deel géén betrekking heeft op rijksmusea,
maar op archieven, bibliotheken en de audio-visuele sector en dat dit cijfer
bovendien een zeer indicatief karakter heeft.6.3 Minister van DefensieDe minister van Defensie is het eens met de constatering van de Rekenkamer
dat de Traditiecommissie Krijgsmacht sinds 2000 geen advies- en assistentiebezoeken
meer brengt aan het Museum Bronbeek, het Marinemuseum en het Nederlands Luchtvaartmuseum.
Hij zal de Traditiecommissie verzoeken een advies uit te brengen
over de wijze waarop dit toezicht op de musea kan worden geregeld.Aan de aanbeveling van de Rekenkamer om op initiatief van de staatssecretaris
van OCenW te komen tot een gelijk toezicht door het ontwikkelen van rijksbrede
normen en registratiemethoden voor het cultureel erfgoed, is hij bereid zijn
medewerking te verlenen.De minister geeft als verklaring voor achterstanden bij de onderzochte
musea de beschikbare menskracht en de periode dat een museum is geprofessionaliseerd.
Hij benadrukt dat er aan het wegwerken van achterstanden al hard wordt gewerkt.
Hij is bereid een plan van aanpak te maken om de nog resterende registratie-
en conserveringsachterstanden weg te werken, waarbij zijn voorkeur uitgaat
naar een gezamenlijke aanpak van de vier betrokken ministers.6.4 Staatssecretaris van FinanciënDe staatsseceretaris van Financiën deelt mee dat op ambtelijk niveau
contact was opgenomen met de Inspectie Cultuurbezit om de mogelijkheid te
verkennen dat de inspectie het toezicht «ter plaatse» op het beheer
en behoud van de collectie bij het Nederlands Muntmuseum uitvoert.De bewindsman geeft aan dat het wegwerken van de achterstand in de registratie
kan geschieden in het kader van het nieuw op te richten Geld- en Bankmuseum,
waarvan het Muntmuseum onderdeel gaat uitmaken. Als de oprichting van dit
museum dit jaar niet is afgerond, zal het Muntmuseum een registrator aantrekken
om de achterstand weg te werken.6.5 Minister van LNVDe minister van LNV zag in het Rekenkamerrapport geen aanleiding voor
opmerkingen.6.6 MuseaHet Scheepvaartmuseum is het eens met de passages die over dit museum
in het rapport van de Rekenkamer zijn opgenomen.Het Muntmuseum heeft geen afzonderlijke reactie gegeven, maar verwijst
naar het antwoord van de staatssecretaris van Financiën.De directie van Paleis Het Loo onderschrijft de bevindingen van de Rekenkamer
ten aanzien van de deelcollectie meubelen van het museum. Het museum wijst
er echter met nadruk op dat deze bevindingen uitsluitend betrekking hebben
op één deelcollectie en niet representatief moeten worden geacht
voor de collecties van Paleis Het Loo in algemene zin.6.7 Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer vindt het verheugend dat de bewindslieden de aanbevelingen
van de Rekenkamer voor het overgrote deel overnemen. Zij hoopt dat de staatssecretaris
van OCen W vaart zal zetten achter zijn voornemen in overleg te treden met
zijn collega's om de problemen ten aanzien van registratie en conservering
te bespreken die de Rekenkamer geconstateerd heeft.De Rekenkamer wijst er voorts op de opmerking van de staatssecretaris
van OCenW over de gelijkluidendheid van haar conclusies en die uit het evaluatierapport over het Deltaplan voor het Cultuurbehoud niet te
onderschrijven.De Rekenkamer heeft alleen op basis van van haar onderzoek bij twee verzelfstandigde
rijksmusea gesteld dat de bevindingen van dit onderzoek in lijn waren met
de conclusies uit de evaluatie. Over de stand van zaken rond beheer en behoud
bij de verzelfstandigde rijksmusea spreekt de
Rekenkamer zich niet uit. Wel trekt zij – om redenen die in dit rapport
zijn uiteengezet – de stelligheid in twijfel waarmee uitspraken worden
gedaan in het rapport Beheer Rijkscollectie 1994–1999 en in de evaluatie
van het Deltaplan.De Rekenkamer is het eens met de staatssecretaris van OCenW als hij erop
wijst dat het bedrag van f 2,5 miljard aan resterende conserveringsproblemen
betrekking heeft op veel meer dan de rijksmusea. De staatssecretaris geeft
aan dat het bedrag een zeer indicatief karakter heeft, maar vermeldt niet
of en zo ja, tot welke vervolgacties hij zal overgaan.De Rekenkamer zal deze en de reeds toegezegde acties met belangstelling
blijven volgen. BIJLAGE Rijkscollecties roerend cultureel erfgoeda. verzelfstandigde rijksmusea, die door de Inspectie Cultuurbezit geïnspecteerd
worden1• Rijksmuseum, Amsterdam;• Nederlands Scheepvaartmuseum, Amsterdam;• Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam• Van Gogh Museum/Museum H.W. Mesdag, Amsterdam/Den Haag;• Nationaal Museum Paleis Het Loo, Apeldoorn;• Nederlands Openluchtmuseum, Arnhem;• Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis, Den Haag;• Museum Gevangenpoort, Den Haag;• Museum van het Boek/Museum Meermanno-Westreenianum, Den Haag;• Huis Doorn, Doorn;• Rijksmuseum het Zuiderzeemuseum, Enkhuizen;• Rijksmuseum Twenthe, Enschede;• Museum Boerhaave, Leiden;• Rijksmuseum voor Volkenkunde, Leiden;• Nationaal Natuurhistorisch Museum, Leiden;• Rijksmuseum Het Koninklijk Penningkabinet, Leiden;• Rijksmuseum van Oudheden, Leiden;• Rijksmuseum Muiderslot, Muiden;• Kröller-Müller Museum, Otterlo;• Museum Slot Loevestein, Poederoijen;• Museum Catharijneconvent, Utrecht.b. instellingen met rijkscollecties, die geen verzelfstandigd rijksmuseum
zijn en dus niet door de Inspectie Cultuurbezit worden geïnspecteerd2• Stichting het Nederlands Muntmuseum, Ministerie van Financiën;• Militair Luchtvaartmuseum, Ministerie van Defensie;• Museum Bronbeek, Ministerie van Defensie;• Marinemuseum, Ministerie van Defensie;• Kasteel Groeneveld, Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij;• Nederlands Instituut voor Scheeps- en onderwaterArcheologie, Ministerie
van OCenW;• Nederlands Architectuurinstituut, Ministerie van OCenW. XNoot1Alle rijksmusea zijn inmiddels verzelfstandigd. Kortheidshalve gebruikt
de Rekenkamer voor deze verzelfstandigde instellingen in dit rapport de term
«rijksmusea».XNoot1Inspectie voor de Gezondheidszorg, Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999,
26 395, nrs. 1–2, Toezicht op keuringen in Nederland, Tweede Kamer,
vergaderjaar 1998–1999, 26 400, nrs. 1–2, Douane en Douanita,
Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 451, nrs. 1–2, Uitvoering
toezicht gemeentelijke sociale zekerheid, Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999,
26 616, nrs. 1–2.XNoot1De ICB heeft een rapport over het risicobeheer opgesteld dat inmiddels
met een begeleidende brief van de staatssecretaris naar de Tweede Kamer is
gestuurd.XNoot1Brief van de staatssecretaris van OCenW aan de Tweede Kamer d.d. 29 juni
2000, kenmerk DCE/00/21 866.XNoot1Basis voor deze lijst van 20 instellingen vormt het inspectieveld zoals
omschreven in het ICB-rapport Inspectie in de praktijk, uit 1999, voorzover
daarover ten tijde van het onderzoek basisbeschrijvingen en inspectierapporten
verschenen waren. (Over de feitelijke omvang van het inspectieveld, zie hoofdstuk
2). Toegevoegd is de Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam, die
eind 1999 verzelfstandigd is en inmiddels door ICB geïnspecteerd is.XNoot2Het gaat onder b. om rijkscollecties die volledig rijkseigendom zijn.
Achter de naam van de instelling waar de collecties bewaard worden volgt de
naam van het ministerie dat verantwoordelijk is voor beheer en behoud. Enkele
collecties zijn in de loop der jaren ondergebracht in een beheersstichting.
Andere instellingen die collecties beheren zijn onderdeel van een ministerie
gebleven. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27470-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl