Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba); Verslag van een wetgevingsoverleg; Verslag van een wetgevingsoverleg over o.a. de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een wetgevingsoverleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140183
 2009-2010
 
 31 954
 Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba)
 
 
 
 
 Nr. 
 13
 VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
 Vastgesteld 20 januari 2010
 De vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken, de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebben op 15 januari 2010 overleg gevoerd met staatssecretaris
Bijleveld-Schouten van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over diverse wetten openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
 Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse Zaken,
 Van Beek
 De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
 Leerdam
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Ormel
 De griffier van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,
 De Gier
 
 
 
 Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken, de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
 
 Vrijdag
 15 januari 2010
 11.00 uur
 
 Van Beek
 
 Aanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:
 Van Raak, Remkes, Brinkman, Van Gent, Leerdam, Van Bochove, Van Beek en
Ortega-Martijn,
 en mevrouw Bijleveld-Schouten, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties.
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 
 het wetsvoorstel
Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en
Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba) (31954);
 het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de financiële functie
van de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, hun bevoegdheid
tot het heffen van belastingen en hun financiële verhouding met het Rijk
(Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba) (31958);
 het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met de nieuwe
staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland (31956);
 het wetsvoorstel Invoering van
de regelgeving met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba (Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba)
(31957);
 het wetsvoorstel Aanpassing van wetten in verband met
de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba als
openbaar lichaam binnen Nederland (Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba) (31959);
 het wetsvoorstel Goedkeuring
van verdragen met het oog op het voornemen deze toe te passen op Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba, en van het voornemen tot opzegging van verdragen voor
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (32047);
 de brief van de minister
van Buitenlandse Zaken d.d. 22 september 2009 over het voornemen tot
opzegging van verdragen voor de BES-eilanden, waarnaar wordt verwezen in de
memorie van toelichting van het wetsvoorstel 32047 (32047, nr. 5);
 de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 20 november 2009 over de oprichting Stichting BES pensioenfonds
(32223, nr. 1);
 de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties d.d. 3 december 2009 over het verzoek van de commissie
om niet over te gaan tot de oprichting van de Stichting BES pensioenfonds
(32223, nr. 2);
 de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 24 december 2009 over het vaststellen
van Nederlands-Antilliaanse regelgeving (31568, nr. 64).
 
 
 
 
 Goedemorgen. Ik open dit wetgevingsoverleg, dat erop is gericht dat wij
een zevental wetten gaan behandelen die betrekking hebben op Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba. Ik heet de staatssecretaris en haar ambtelijke staf welkom, die al
met veel belangstelling naar komend weekeinde uitkijken!
 
 
 
 Staatssecretaris
 Bijleveld-Schouten
 
 Eerlijk gezegd weet ik niet of dat zo is! Maar het heeft wel iets samenbindends.
 
 
 Ik heet de collega's welkom, die een groot deel van het werk al achter
de rug hebben.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Wij hebben wel weekend!
 
 
 Dat is maar de vraag, want tijdens het weekeinde komen via Parlis de antwoorden
op de gestelde vragen binnen, en ik hoop dat u ze voor maandagochtend gelezen
hebt.
 Ik heb aangegeven dat het in mijn voornemen ligt om de wetten volgtijdelijk
te behandelen. Het gaat om een zevental agendapunten. Ik heb begrepen dat
enkele leden opmerkingen vooraf willen maken. Ik vraag de leden zich te realiseren
dat we samen de afspraak hebben gemaakt om aan het eind van de middag de eerste
termijn van de kant van de Kamer afgerond te hebben. Ik zal proberen het daar
naar toe te leiden, maar we moeten daar samen proberen uit te komen. Verder
wijs ik de leden erop dat dit een wetgevingsoverleg is, zodat ze elkaar wat
ruimte moeten geven om de eigen betogen te houden en niet na elke zin gaan
interrumperen. De bedoeling is namelijk dat er een goed stuk wetsgeschiedenis
geschreven wordt. De politieke standpunten zijn bekend.
 Ik wil de volgorde van de grootte van de fracties aanhouden, zodat we
beginnen met de heer Van Bochove van het CDA.
 
 Algemeen
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Om te beginnen feliciteer ik u op deze bijzondere dag van
harte met uw verjaardag. Daar kunnen we natuurlijk niet aan ontkomen. Voordat
mijn spreektijd ingaat, wil ik zeggen dat het toch wel bijzonder is dat u
als voorzitter van deze vaste commissie deze dag hebt uitgekozen om deze wetten
te behandelen. U refereerde straks al aan een bijeenkomst die we enige jaren
geleden aan de overkant hadden, waar we uw verjaardag ook, overigens in gepaste
eenvoud, vierden. Desalniettemin hoop ik dat u in staat bent deze bijzondere
dag ook met sommigen van degenen die u dierbaar zijn door te brengen, en dat
wij daaraan kunnen meewerken.
 2010 kan de geschiedenis ingaan als het jaar waarin het Statuut van het
Koninkrijk der Nederlanden sinds de ondertekening in 1954 zijn meest ingrijpende
aanpassing ondergaat. De onafhankelijkheid van Suriname in 1975 en het in
1986 uittreden van Aruba uit het staatsverband van de Nederlandse Antillen,
waarmee het een zelfstandig land werd binnen het Koninkrijk, is natuurlijk
voor de betreffende landen en voor alle betrokkenen van grote betekenis. Maar
2010 kan het jaar worden waarin de Nederlandse Antillen feitelijk en juridisch
uit elkaar vallen. Mogelijk worden twee eilanden, Curaçao en Sint-Maarten,
zelfstandige landen binnen het Koninkrijk, mogelijk worden drie eilanden,
Bonaire, Saba en Sint-Eustatius, als openbaar lichaam met Nederland verbonden.
Een voorzichtige omschrijving, bewust gekozen, niet vanwege twijfel bij de
CDA-fractie over de gekozen weg en niet vanwege twijfel over de haalbaarheid
van het proces ergens dit jaar. Als alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid
nemen, kan het. Bewust gekozen, vanwege de vele mogelijke onverwachte hindernissen
die zowel hier als daar nog kunnen opdoemen: verkiezingen, referenda, het
niet bereiken van consensus, bewuste obstructie, het niet tijdig gereed zijn
van wetgeving, het kan allemaal nog leiden tot vertraging, vertraging die
naar de opvatting van de CDA-fractie niet in het belang is van de bevolking
op de eilanden.
 Bij de behandeling van het wetsvoorstel tot vaststelling van de begrotingsstaat
van de koninkrijksrelaties in december jongstleden sprak ik namens de CDA-fractie
het volgende uit.
 Krijgen de staatkundige veranderingen daadwerkelijke inhoud? Wat eind
2010 de feitelijke omstandigheden ook zijn, het land De Nederlandse Antillen
is inmiddels zover gedesintegreerd dat dit land geen toekomst meer heeft.
Dat dienen allen die politiek en maatschappelijk bij de veranderingen betrokken
zijn, zich nadrukkelijk te realiseren. Het is voor de CDA-fractie onomstreden.
De bewoners van de eilanden hebben in vrijheid kunnen beslissen over hun toekomst,
inclusief onafhankelijkheid. Politieke omstandigheden kunnen wisselen door
verkiezingen of door wisseling van de politieke kleur van bestuurscolleges.
Die eenmaal gemaakte keuze brengt echter ook verplichtingen mee. Een eenmaal
gemaakte keuze kan niet bij de eerstvolgende bestuurlijke veranderingen onder
het mom van zelfbeschikkingsrecht eenvoudig worden ingewisseld voor een andere
optie. Bij bestuurlijke kwaliteit hoort ook continuïteit van besluitvorming.
De opvattingen van een politieke en/of wetenschappelijke elite, hoe belangwekkend
ook, leiden als gevolg van een voortdurende hernieuwing van oude discussies
niet tot de door de bevolking gewenste staatkundige veranderingen. Dat heb
ik toen gezegd.
 Voor de CDA-fractie is een van de leidende motieven voor het steunen van
het huidige proces van staatkundige verandering verbetering van de leefomstandigheden
van de bevolking. Die verbeteringen komen op dit moment al tot uiting in de
werkzaamheden voor een betere ziekenzorg op de BES-eilanden, de instelling
van Centra voor Jeugd en Gezin en substantiële investeringen in het onderwijs.
Voor dit wetgevingsoverleg zijn aan de orde de versterking van de democratische
structuur en een vernieuwingsslag in wetgeving.
 De CDA-fractie moet nu vaststellen dat het uitgangspunt "afspraak
is afspraak" kennelijk niet voor eenieder dezelfde betekenis heeft. Eenmaal
genomen besluiten worden naar de opvatting van de CDA-fractie soms lichtvaardig
ter discussie gesteld. Deze zijn kennelijk onderschikt aan een opvatting waarvan
de relevantie nog moet blijken. Hierbij ontstaat bij anderen het gevoel dat
ook hun keuze ter discussie wordt gesteld. Wat de CDA-fractie betreft wordt
de wens van de bevolking van Saba en Sint-Eustatius om zo snel mogelijk een
openbaar lichaam te worden, ook ingewilligd. Daar dient eenieder zich ondanks
eigen opvattingen en belangen voor in te zetten. Hier ligt dan ook een uitdaging
voor de Staten van de Nederlandse Antillen en de Staten-Generaal. Een mogelijk
referendum op Bonaire staat de behandeling van deze wetsvoorstellen niet in
de weg. Een korte plenaire afhandeling is ook mogelijk. Besluitvorming met
betrekking tot Sint-Eustatius en Saba is noodzakelijk. Indien nodig kan Bonaire
met één pennenstreek – lees één wetsartikel –
uit deze wetten worden geschrapt. Overigens sluit de CDA-fractie zich aan
bij de uitspraak van de staatssecretaris in het laatste AO dat er geen andere
optie naast de voorliggende is dan zelfstandigheid buiten het Koninkrijk.
 Dit wetgevingsoverleg staat in het teken van de behandeling van enkele
zogenoemde BES-wetten. De rijksconsensuswetten volgen later, maar zijn eveneens
van grote betekenis. Uiteraard geldt dit in het bijzonder voor de Rijkswet
tot wijziging van het Statuut. Hier wordt immers een nieuwe inhoud gegeven
aan het Koninkrijk: vier landen. Over de status van Sint-Maarten zullen wij
later op basis van een nog te verwachten brief van de staatssecretaris een
debat hebben.
 Aan het begin van dit eerste formele overleg over wetgeving rondom die
staatkundige veranderingen past een woord van waardering voor al degenen die
zich in de afgelopen jaren hebben ingezet om daar te komen waar we nu staan.
Een fors pakket van wetgeving moet de komende maanden worden behandeld. Vandaag
beginnen wij daarmee. In mijn waardering betrek ik natuurlijk de ambtelijke
ondersteuning op de departementen en de griffie. Maar ik denk daarbij ook
aan medewerkers van de fracties. Het waren sinds 2005 energievragende jaren
en er zullen nog hectische maanden volgen.
 Wijziging van de Grondwet is nodig om Bonaire, Sint-Eustatius en Saba
definitief de status van openbaar lichaam als onderdeel van Nederland te geven.
Op basis van adviezen van de Raad van State meent de regering dat voorlopig
kan worden volstaan met de wijziging van het Statuut. De regering wil wachten
op de evaluatie van alle nu te maken afspraken, evenals wet- en
regelgeving, in het zesde jaar van de drie openbare lichamen. De CDA-fractie
deelt deze opvatting niet. Bij de inbreng voor de verslagen van de vandaag
te behandelen wetsvoorstellen is van de kant van de CDA-fractie nadrukkelijk
aangedrongen op de eerste behandeling van de grondwetswijziging voor de Tweede
Kamerverkiezingen in mei 2011. Bij de behandeling van de begroting afgelopen
december heeft de CDA-fractie de motie-Remkes c.s. gesteund. Hierin wordt
de regering verzocht om op korte termijn ter zake dienende voorstellen tot
herziening van de Grondwet bij de Tweede Kamer in te dienen. De CDA-fractie
gaat ervan uit dat de regering deze motie daadwerkelijk uitvoert. Dat betekent
dus: voor mei 2011 een concrete behandeling van een wetsvoorstel tot wijziging
van de Grondwet in beide kamers van het parlement. Wil de staatssecretaris
dit zonder terughoudendheid bevestigen? Wil zij ook bevestigen dat andere
noodzakelijke wijzigingen van de Grondwet, bijvoorbeeld in verband met de
Kieswet, direct meegenomen worden?
 Bij de behandeling van de BES-wetten stel ik vast dat in de vijf nota's
naar aanleiding van het verslag één bepaalde zinsnede regelmatig
terugkomt. Het betreft de tekst dat, in overeenstemming met de Slotverklaring
van 2006, centraal staat dat een belangrijk deel van de Nederlands-Antilliaanse
wet- en regelgeving die op de drie eilanden van kracht is, van kracht zal
blijven en dat Nederlandse regelgeving geleidelijk ingevoerd zal worden. Zo
nodig, indien de Nederlands-Antilliaanse wetgeving aanpassing behoeft, zal
deze aanpassing plaatsvinden via twee aanpassingswetten. Daarnaast is op meerdere
onderdelen specifieke Nederlandse BES-wetgeving noodzakelijk. Ten slotte zullen
een aantal bestaande Nederlandse wetten, zoals de Kieswet, van toepassing
worden op de BES-eilanden.
 De hier gemaakte keuze is zoals aangegeven vastgelegd in de Slotverklaring.
Dit is in een eerder stadium met de Kamer gewisseld. De argumentatie om op
deze manier te handelen heeft de steun van de CDA-fractie. Directe en onverkorte
invoering van de Nederlandse wetgeving werkt op vele terreinen ontwrichtend
op de eilanden. Dat geldt ook voor het onmiddellijk, ik zou bijna zeggen per
decreet, invoeren van het homohuwelijk. Dat ook deze wetgeving, hoe men daar
inhoudelijk ook over denkt, uiteindelijk op de BES-eilanden van kracht zal
worden, lijkt onontkoombaar. Aan directe invoering als voorwaarde voor steun
aan het proces van staatkundige verandering werkt de CDA-fractie niet mee.
Zorgvuldigheid, bestuurbaarheid en leefbaarheid moeten ook in de komende periode
gegarandeerd zijn.
 Opvallend is tevens dat de regering feitelijk niet kan zeggen wanneer
nu precies de invoering van de Nederlandse wet- en regelgeving zal plaatsvinden.
 
 
 De heer Remkes heeft een vraag over het vorige onderwerp.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Misschien kan de heer Van Bochove toelichten wat voor ontwrichtende werking
de onmiddellijke invoering van het homohuwelijk zou hebben.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Deze discussie hebben wij al vaker gevoerd. Op de eilanden leeft een bepaalde
opvatting rondom het homohuwelijk. Die deelt de heer Remkes niet. Die opvatting
is op zich echter legitiem.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Dat heeft niets met ontwrichting te maken.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Het betekent dat, als wij op dit moment overgaan tot het onmiddellijk
opleggen van regelgeving, terwijl wij juist aan de mensen hebben beloofd het
met enige zorgvuldigheid te doen, dit geen goede uitwerking zal hebben op
de eilanden. Ik noem dat "ontwrichting". De heer Remkes mag daar
een andere inkleuring aan geven. Ik vind het echter een verkeerde aanpak.
Ik vind zorgvuldigheid, bestuurbaarheid en leefbaarheid noodzakelijk om na
een goede start tot inpassing in Nederland te komen. Ik heb gezegd dat de
wetgeving die hier bestaat uiteindelijk daar zal worden ingevoerd.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Vindt de CDA-fractie dat het homohuwelijk uiteindelijk op de BES-eilanden
ingevoerd moet worden?
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Als de heer Brinkman goed naar mij had geluisterd, had hij gehoord dat
ik heb gezegd dat het homohuwelijk, hoe je er inhoudelijk ook over denkt,
uiteindelijk zal worden ingevoerd. De Nederlandse wetgeving wordt daar immers
van toepassing. Ik was daar helder over.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik heb het dus goed gehoord. Ik vraag mij dan ook af waarom de heer Van
Bochove de gewijzigde motie van mevrouw Van Gent en de heren Leerdam en Remkes
niet heeft gesteund.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Wij waren van mening dat de wetgeving al is vastgelegd. Op enig moment
worden de wetten dus ingevoerd. De motie is daarmee feitelijk overbodig.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Dan had de heer Van Bochove die toch gewoon kunnen steunen? Die motie
geeft immers een duidelijk signaal af. Het zou mooi zijn als ook de heer Van
Bochove, die net mooie woorden sprak, een duidelijk signaal aan de eilanden
geeft. Hij weet wat de motie op de eilanden teweeg heeft gebracht. Het ware
mooi geweest als de heer Van Bochove de motie gewoon had gesteund. Dat heeft
hij niet gedaan. Daarmee geef hij een dubbel signaal af.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Je kunt natuurlijk een overbodige motie steunen. Ik vind dat echter niet
nodig. Ik heb zo-even helder gemaakt hoe wij over het punt denken. Daarover
bestaat geen misverstand. De motie was wat ons betreft niet noodzakelijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Ik schrik een beetje van een term als "ontwrichtende werking".
Het CDA gaat volkomen voorbij aan het punt dat homo's op de Antillen een positie
innemen die niet altijd even plezierig is. Het lijkt mij vanzelfsprekend dat
dit punt, net zoals abortus en euthanasie, binnen het Koninkrijk op dezelfde
manier wordt geregeld. De heer Remkes en ik komen daar straks op terug. De
heer Van Bochove wil nu iedereen te vriend houden. Verder lijkt het er bijna
op dat hij streeft naar uitstel van executie. Hij noemt een motie weliswaar
overbodig, maar hij weet net zo goed als ik dat dit niet het geval is. Hij
krijgt een nieuwe kans, want de heer Remkes en ik zullen een amendement indienen
met als strekking om dit zo snel mogelijk keurig en netjes te
regelen. De heer Van Bochove weet net zo goed als ik dat democratie niet iets
is voor bange mensen en dat wij hier niet als een stelletje angsthazen om
deze hete brij heen moeten draaien. Ik zou graag een nadere uitleg van hem
willen hebben over de "ontwrichtende werking". Eigenlijk vind ik
dit"bangschieterij" van het CDA.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik heb zojuist al aangegeven dat in een samenleving die zichzelf moet
ontwikkelen en die moet wennen aan bepaalde ideeën die daar niet normaal
zijn en die men niet gewenst acht, je met enige zorgvuldigheid en met oog
en aandacht voor de mensen in die samenleving tot deze wetgeving moet overgaan.
Wij in Nederland vinden immers dat die wetten uiteindelijk wel moeten worden
ingevoerd. Ik heb ook gezegd dat de Nederlandse wetgeving, waaronder die over
het homohuwelijk, daar uiteindelijk van kracht wordt. Wij wisten dat ook allemaal;
bovendien hebben wij van tevoren aangegeven dat die wetgeving daar op termijn
wordt ingevoerd. In de motie wordt gevraagd of de staatssecretaris nog eens
wil nagaan welke wetten wel en welke niet eerder van toepassing zouden moeten
zijn. Straks maak ik daar nog een opmerking over. Ik denk evenwel dat je ook
rekening moet houden met gevoelens van de mensen in die samenleving. Je moet
dus niet overgaan tot het aan de mensen aldaar opleggen van jouw wil en jouw
opvatting. Dat is toch een vorm van "wij weten wat goed voor u is".
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Dan wil ik van de CDA-fractie weten in welke termijnen zij denkt. Als
dit uw belangrijkste argumentatie is voor uitstel, vraag ik mij af op welk
moment volgens u de ontwrichtende werking van het regelen van het homohuwelijk
tot het verleden behoort.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Soms moet je wennen aan een idee, een opvatting of een verandering dat,
respectievelijk die niet is wat je wenst; je moet daar naartoe leven. Mevrouw
Ortega-Martijn, die hier nu niet is, heeft bij de begrotingsbehandeling gezegd:
wij hebben er jarenlang over gedaan om in die richting te emanciperen. Ik
vind dat je, als het gaat om wetgeving op dit punt, ook de bevolking op de
eilanden op die manier die kans moet geven.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 ...
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Dat is een overtuigende argumentatie. Zo kun je het ook benaderen. Ik
denk dan ook dat het verstandig is om dit punt daar "met enige zorg"
te implementeren.
 
 
 Ik wil deze discussie nu afronden. Ik wil namelijk terug naar de onderwerpen
van het wetgevingsoverleg.
 Mevrouw Ortega-Martijn is zojuist geciteerd. Zij komt naar deze vergadering,
maar nu staat zij nog met pech langs de weg. Het is de bedoeling dat zij zal
deelnemen aan dit overleg.
 De heer Van Bochove rondt nu zijn betoog af.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Ik heb al gezegd dat er feitelijk niets is afgesproken over
de precieze invoeringsdatum van deze wetten. Over vijf jaar komt er een evaluatie
en dan weten wij het. Het zal wel geleidelijk gebeuren. In de stukken staat:
met uitzondering van het eindmodel voor de regulering van de financiële
markten zal dat niet de eerste vijf jaar zijn. Dat gebeurt dus niet voor de
evaluatie. De CDA-fractie heeft hier toch wel enige twijfel bij. Daarom vraagt
zij de regering om dit punt in dit debat nader te onderbouwen. Is het niet
verstandiger om op korte termijn een inventarisatie te maken van alle wetten
die ingevoerd moeten worden en om in overleg met de Kamer een noodzakelijke
volgorde te bepalen en zo mogelijk een verdeling in voor en na de evaluatie?
Dat schept niet alleen duidelijkheid voor de eilanden en hun bewoners, maar
ook voor de nieuwe landen waarmee samengewerkt moet worden. Bovendien weten
de departementen dan wanneer zij aan zet zijn. Ten slotte schept het duidelijkheid
voor de Staten-Generaal als medewetgever. Graag verneem ik hierop de reactie
van de staatssecretaris.
 Ten slotte heb ik nog een vraag over de nieuwe wetgeving. De Kamer kan
er toch van uitgaan dat alle nieuwe wetten die vanaf heden aan het parlement
worden aangeboden ook direct nadat die hier zijn aangenomen op de BES-eilanden
van kracht worden? Ik overweeg om hierover een uitspraak aan de Kamer te vragen.
Graag hoor ik eerst de reactie hierop van de staatssecretaris.
 In de vijf nota's naar aanleiding van het verslag is wat de CDA-fractie
betreft uitgebreid ingegaan op de geplaatste kanttekeningen. De gestelde vragen
zijn over het algemeen uitgebreid en voldoende inhoudelijk beantwoord. Hierdoor
hoeft in het volgende deel van dit overleg slechts op een beperkt aantal zaken
te worden ingegaan. Dit was mijn inleiding.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. Ook ik feliciteer u hartelijk met uw verjaardag. Nog vele
jaren. Ik zie dat u uw best doet en ik moet zeggen dat uw traktatie erg goed
valt.
 Vandaag is dan eindelijk het moment aangebroken waarop de Tweede Kamer
het eerste deel van de wetgeving om de BES-eilanden als openbaar lichaam op
te nemen in het Nederlandse staatsbestel behandelt. Het proces van staatkundige
herstructurering waar dit wetgevingsoverleg deel van uitmaakt, begon op 26 november
2005 met de rondetafelconferentie, op 2 november 2006 gevolgd door een
slotverklaring, die het afgelopen voorjaar werd bekrachtigd in een referendum
op Curaçao. De hervorming van het Koninkrijk verloopt moeizaam. De
afgelopen periode is herhaaldelijk gebleken dat de Caribische Zee bezaaid
is met onzichtbare klippen en onverwacht opstekende orkanen. Op Curaçao
en Bonaire lijkt de steun voor de hervorming in zekere mate af te brokkelen,
en ook in de Tweede Kamer is er niet langer sprake van unanieme steun.
 Bovendien is er, voornamelijk met betrekking tot de BES-eilanden, wetgevend
gezien sprake van een bijzonder complexe operatie, waarmee Nederland, de Nederlandse
Antillen en Aruba weinig tot geen ervaring hebben. Het gevolg van het laatste
is dat de regering heeft gekozen voor een geleidelijke aanpak, waarbij Nederlandse
wetgeving gedurende de komende vijf jaar beetje bij beetje van toepassing
wordt verklaard. De grote hoeveelheid regelgeving, de zich opvolgende nota's
van wijziging en het klaarblijkelijke gebrek aan planning vooraf hebben het
proces er niet overzichtelijker op gemaakt. Ik kan dan ook wel
stellen dat het proces niet bepaald de schoonheidsprijs verdient. Dat betekent
echter niet dat wij het schip in het zicht van de haven, in het zicht van
10 oktober 2010 dus, mogen laten stranden. Dat is een gezamenlijke oproep
van mij aan alle partijen die bij dit proces betrokken zijn. Met betrekking
tot het Antillendossier, zo heb ik geleerd, is er zelden sprake van perfecte
oplossingen, maar de hervorming blijft de beste mogelijkheid sinds decennia
om de situatie op de eilanden aan te pakken en die voor de lokale bevolking
te verbeteren.
 Het afschaffen van de dubbele bestuurslaag, de schuldsanering en het aangescherpte
toezicht bieden de beste kans om te komen tot meer zelfstandige en voortvarende
eilanden, die zelf in staat zijn om te investeren in zaken als armoedebestrijding,
onderwijs, gezondheidszorg en milieu. Deze unieke, en wellicht eenmalige,
mogelijkheid tot verbetering mogen Nederland, de Antillen en Aruba niet zomaar
weggooien. Wij zijn het aan elkaar verplicht om de hervorming tot een goed
einde te brengen. Dit is mogelijk als wij ons daar gezamenlijk voor inzetten.
 In dit kader wil ik een aantal woorden wijden aan de kwestie-Bonaire en
de manier waarop dit eiland buiten de boot dreigt te vallen. Vorige week bereikten
ons berichten dat bij de val van het bestuurscollege niet alleen politieke
motieven een rol zouden hebben gespeeld en dat er sprake zou zijn geweest
van omkoping. De staatssecretaris heeft aan de gouverneur gevraagd de zaak
te onderzoeken. Wat houdt dit onderzoek precies in en welke bevoegdheden heeft
de gouverneur op dit gebied? Wanneer is de verwachting dat de gouverneur zijn
onderzoek heeft afgerond? Wat gaat de staatssecretaris doen met de resultaten
ervan? De PvdA heeft nu drie keer gevraagd om een onderzoek naar de staat
van het bestuur op Bonaire en de staatssecretaris heeft in haar reactie op
deze vragen verklaard dat zij de rapportage van de Gouverneur van de Nederlandse
Antillen en de onderzoeken van het OM wil afwachten. Het is wat mij betreft
zaak dat deze kwestie niet vooruitgeschoven blijft worden. Op welke termijn
gaat de staatssecretaris besluiten of een onderzoek al dan niet op zijn plaats
is? Is zij bereid om hierover een brief aan de Kamer te sturen? Zo ja, kan
dit binnen twee weken?
 De PvdA wenst nader inzicht van de regering in de gevolgen van deze kwestie
voor het staatkundig proces. Als de beschuldigingen waar zijn, is de omkoping
de reden geweest waarom Bonaire zich alsnog tegen de hervorming heeft gekeerd,
en is corruptie er de oorzaak van dat de bevolking van Bonaire nu het grote
risico loopt om de voordelen die de hervorming biedt mis te lopen. Ik merk
hierbij op dat het bestuurscollege eerder akkoord ging met het opnemen van
Bonaire in het Nederlandse staatsbestel. Hoewel dat ook niet vrij was van
twijfelachtige praktijken is daar wel direct voor gekozen. Het moge duidelijk
zijn dat, als de beschuldigingen waar zijn, het besluit van Bonaire om zich
tegen het proces te keren niet is genomen op een manier, zoals dat in een
democratische rechtsstaat behoort te gaan. Is de staatssecretaris van mening
dat, mocht er inderdaad sprake zijn van omkoping, Nederland door middel van
de waarborgfunctie in kan en moet grijpen om Bonaire alsnog bij het proces
te betrekken? Ik vraag dat mede in het licht van de eerdere vraag van mijn
fractie welke mogelijkheden Nederland heeft om Bonaire aan de eerder gemaakte
afspraken te houden. Heeft de staatssecretaris dat al uitgezocht?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter ...
 
 
 Ik aarzel enorm. Dit is een ontzettend belangrijk onderwerp, maar eigenlijk
een beetje buiten de orde. Wij zijn namelijk bezig met een wetgevingsoverleg.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Het gaat om de waarborgfunctie en over goed bestuur. De heer Leerdam maakt
dus een terecht punt, want wij moeten wel weten wat wij in huis halen. Als
wij Bonaire op deze manier in huis halen, moeten wij wel weten wat wij doen.
 Stel dat uit het referendum naar voren komt dat men toch een andere structuur
wil en dat men anders wil omgaan met Nederland. Stel dat men anders in het
Koninkrijk wil zitten of dat men helemaal uit het Koninkrijk wil. Roept de
heer Leerdam de staatssecretaris dan op om Bonaire met de waarborgfunctie
in de hand te dwingen om op de huidige manier verder te gaan, of doelt hij
op iets anders?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 In het verleden heeft de staatssecretaris heel duidelijk aangegeven: afspraak
is afspraak. Wij hebben afspraken gemaakt met Bonaire, maar ook met de andere
eilanden, zoals Sint-Eustatius en Saba. Wij hebben dit traject gezamenlijk
ingezet. Bonaire is al akkoord gegaan. Men verwacht van ons dat wij een betrouwbare
partner zijn. Het gaat dan niet aan dat Bonaire de stekker er uittrekt, want
daarmee wordt de positie van de andere eilanden ook in het geding gebracht.
Daar gaat het om. Dit traject moet op een goede manier de eindstreep halen.
In het verleden hebben wij ingegrepen bij Sint-Maarten. Ook wat betreft Bonaire
moeten wij dan bezien hoe wij daarmee omgaan.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik ken alle belangen, maar ik wil antwoord op mijn vraag. Stel dat uit
het referendum naar voren komt dat men totaal onafhankelijk wil worden. Vindt
de heer Leerdam dan dat de staatssecretaris zich moet houden aan de eerder
gemaakte afspraken, of moet het beleid dan zodanig worden gewijzigd dat er
een proces wordt afgesproken waarbij Bonaire totaal onafhankelijk kan worden?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Die vraag is nog niet gesteld. Uit de manier waarop Bonaire tot nu toe
heeft gecommuniceerd, blijkt niets van onafhankelijkheid. De vraag van de
heer Brinkman is op dit moment dus niet aan de orde.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik ben blij dat de heer Leerdam vindt dat er een onderzoek moet komen
naar de staat van het bestuur op Bonaire. Dat steunen wij van harte, maar
wat heeft dat voor gevolgen voor het wetgevingsproces? Wij maken afspraken
met Bonaire, maar dat zijn ook afspraken met het bestuur. Als het waar is
dat het bestuur is gekocht, leugenachtig en corrupt is, dan moet dat volgens
mij gevolgen hebben voor het wetgevingsproces. Ik wil zo snel mogelijk opheldering
van de staatssecretaris of dit waar is. Als dit niet het geval is, dan heeft
iemand gelogen en dan moet er flink aan de oren worden getrokken. Als het
wel waar is, hebben wij een heel groot probleem met Bonaire. Dan
kunnen wij niet zomaar doorgaan op deze weg, al die wetten aannemen, een nieuwe
status maken en het eiland binnenhalen, terwijl wij weten dat met deze bestuurders
geen land te bezeilen is. Wat is de opvatting van de PvdA daarover?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik heb heel duidelijk een vraag gesteld aan de staatssecretaris, dus volgens
mij is er helemaal niets aan de hand. We zijn een weg ingeslagen en we hebben
al verschillende malen met elkaar afgesproken dat we dit traject willen afronden.
Daarom heb ik ook gezegd dat we de waarborgfunctie even moeten onderzoeken.
De staatssecretaris heeft aan de gouverneur gevraagd om een onderzoek te plegen.
Wij willen het resultaat van dat onderzoek zo snel mogelijk hebben, zodat
we dit traject op een goede manier kunnen afronden.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Laat ik het dan zo zeggen; we zijn samen met Bonaire aan het wandelen,
hand in hand, met een wandelstok, en onderweg slaan de bestuurders van Bonaire
ons voortdurend steeds harder op ons hoofd. Ik voel de bulten al. Dan kunnen
we toch niet zeggen: jongens, we zijn gezellig samen aan het wandelen?
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het is maar waar je van houdt. Sommige mensen houden daarvan.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ja, precies. Sommige mensen vinden meppen heerlijk.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik niet, maar mijnheer Leerdam blijkbaar wel.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik heb niet gezegd dat ik van meppen houd, maar ik heb gezegd dat sommige
mensen meppen heerlijk vinden. Ik weet niet of u dat leuk vindt, of andere
mensen, maar ik denk dat dit niet de vraag is. Als u goed hebt geluisterd,
zult u ook merken dat dit niet aan de orde is.
 Mijn fractie heeft kennisgenomen van het ingezonden stuk van de directeur
Koninkrijksrelaties van het ministerie van BZK, dat op 19 december verscheen
in het Antilliaans Dagblad. Daarin stelde hij onder meer dat de tijd en moeite
die gepaard zouden gaan met het zoeken naar een andere oplossing voor Bonaire
dan het worden van een openbaar lichaam, een reden zouden zijn om niet af
te wijken van de gemaakte afspraken. De fractie van de Partij van de Arbeid
is in dit opzicht van mening dat Nederland moet vasthouden aan de gemaakte
afspraken, omdat afspraak nu eenmaal afspraak is, en niet omdat we geen tijd
of zin hebben om te zoeken naar alternatieven.
 Ook de opmerking dat de huidige positie van het bestuurscollege van Bonaire
de andere eilanden in grote mate dupeert, omdat ook de andere eilanden dan
hun nieuwe status ontnomen zou worden, kan de fractie van de Partij van de
Arbeid maar met moeite plaatsen. Mijn fractie is namelijk niet van plan om
Bonaire de andere eilanden te laten duperen. Als Bonaire wil afhaken, gaat
de hervorming van Curaçao, Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius wat
ons betreft gewoon door. Volgens mij heeft de staatssecretaris dat hier al
meerdere malen verkondigd. Ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris
de Nederlandse standpunten in deze kwestie nog even zou kunnen bevestigen.
 De fractie van de Partij van de Arbeid merkt nog het volgende op over
de Raad van State als complicerende factor. De belangrijkste raadgever van
de wetgever lijkt in sommige opzichten geen onafhankelijke positie meer te
hebben in dit proces, daar de nieuwe verhoudingen binnen ons Koninkrijk die
in de voorliggende wetgeving nader worden uitgewerkt, in de belangrijkste
mate zijn gebaseerd op eerdere adviezen van diezelfde Raad van State. De fractie
van de Partij van de Arbeid wenst een heldere reactie van de regering op dit
punt te ontvangen.
 Tot zover onze opmerkingen over het staatkundig proces in zijn geheel.
Mijn fractie heeft bij ieder wetsvoorstel nog een aantal vragen en opmerkingen
die ik straks zal voorleggen aan de staatssecretaris. De heer Van Bochove
sprak net over het gebrek aan volgorde bij het invoeren van Nederlandse wetgeving
bij de BES-eilanden. De fractie van de Partij van de Arbeid deelt de zorgen
van de CDA-fractie hierover. Ik zal hier een aantal woorden aan wijden als
de aanpassingswet ter sprake komt.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. We bespreken vandaag de eerste zes van 30 wetten, waarmee
we Bonaire, Saba en Statia welkom heten in ons land. Het zijn drie prachtige
eilanden, met zo'n 20.000 prachtige inwoners, maar soms met heel moeilijke
bestuurders, en dat geldt vooral voor Bonaire. Ik ben werkelijk heel erg geschrokken
van de verhalen. Ik wil graag zo snel mogelijk, liefst voor maandag, van de
staatssecretaris weten of deze kloppen, want dat heeft te maken met de wetten
die wij vandaag maken. Is het bestuur gekocht? Is er vier keer een jaarsalaris
betaald? Zijn er vriendjes benoemd om deze regering mogelijk te maken? Dit
is volgens mij een van de ergste vormen van corruptie: kopen van de democratie.
 Ik vind het erg goed dat de staatssecretaris een beroep doet op de waarborgfunctie
in artikel 43, want dat hoort in dit geval. Hier is echt iets serieus aan
de hand. Vervolgens vraagt ze informatie aan de gouverneur en moeten wij hier
met z'n allen zitten wachten op die informatie. Dat gaan we dus niet doen.
De staatssecretaris doet een beroep op de waarborgfunctie in artikel 43 van
het Statuut. Dan moet ze dat zelf gaan doen. Ik zou het erg op prijs stellen
als wij voor maandag negen uur van de staatssecretaris horen of dit waar is
of niet. Kunnen wij verder met Bonaire of niet? Als het waar is, houdt het
voor de SP-fractie wel een beetje op. Wij maken afspraken met bestuurders
van Bonaire, maar als met die bestuurders geen land te bezeilen is, kunnen
wij niet bouwen aan een boot.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Wat is de realiteitswaarde van uw wens om voor maandag negen uur een brief
van de staatssecretaris te hebben over de vraag of het waar of niet waar is?
Er is een uitgebreid onderzoek nodig om te bewijzen of het waar of niet waar
is. Ik lees in het antwoord van de staatssecretaris dat om dat onderzoek is
gevraagd, maar daarvoor moeten mensen worden gehoord en noem maar op. Het
is toch onrealistisch om dat maandag om negen uur te wensen?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Er wordt informatie gevraagd aan de gouverneur. De staatssecretaris doet
een beroep op artikel 43 van het Statuut, de waarborgfunctie. Dat betekent
dat je gaat ingrijpen. Ik heb begrepen dat vervolgens om informatie
wordt gevraagd. Anderen moeten onderzoek doen. Nee, dat moeten al die ambtenaren
die hier nu zitten. Zij hadden daar moeten zijn om dat onderzoek te doen,
of in ieder geval sommige ervan. Kan dat onderzoek niet gedaan worden? Ik
wil in ieder geval maandag voor negen uur weten waar ik aan toe ben. Als de
staatssecretaris voor maandag negen uur geen duidelijkheid kan geven, moet
zij even in een briefje uitleggen waarom dat zo is. We maken die wetten niet
uit hobbyisme, maar om het bestuur beter te maken en dat moeten we met bestuurders
doen. Dat kan niet als deze bestuurders zo'n dikke vinger maken naar Nederland
en zichzelf zo corrupt tonen. Dan kunnen we wel afspraken maken, maar als
bestuurders aangeven zich niet aan afspraken te willen houden, dan heeft het
maken van afspraken niet zoveel zin.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik heb in de antwoorden van de staatssecretaris gelezen dat de gouverneur
de procureur-generaal – dat is dus justitie – heeft gevraagd om
een en ander te onderzoeken. We zijn volgens mij op de goede weg. Wat wilt
u nog meer?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik wil voor maandag negen uur weten hoe de vlag erbij hangt; waar we aan
toe zijn. Kan de staatssecretaris uitsluitsel geven? Ik wil zo snel mogelijk
horen of het waar of niet waar is. Het zou erg fijn zijn als dat voor maandag
negen uur gebeurt. Als dat niet kan, omdat er van alles onderzocht moet worden,
moet zij dat even uitleggen en dan moet zij ook uitleggen welke gevolgen dat
heeft voor dit wetgevingsproces. We kunnen hier wel lekker doorgaan met het
bouwen van een boot, maar als we straks geen bestuurders hebben, hebben we
daar niets aan.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 De heer Van Raak heeft natuurlijk volkomen gelijk. Zijn punt is zeer terecht.
Ik vind ook dat we hiermee absoluut niet verder moeten gaan als we niet weten
of deze verhalen wel of niet waar zijn. We moeten wat dat betreft niet het
paard van Troje binnenhalen. Ik wil mijnheer Van Raak een beetje op weg helpen.
Zou het misschien voldoende zijn als wij enkel een kopietje van de desbetreffende
e-mail zouden krijgen, zodat ieder van ons daaruit zijn eigen conclusies kan
trekken? Die e-mail is als bewijsmateriaal al toegevoegd aan het onderzoek.
Als de staatssecretaris deze niet wil verstrekken, ga ik nakijken of ik deze
anoniem kan verstrekken.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Gisteren zijn de vragen beantwoord die ik, meteen toen ik
de berichten hoorde, over deze kwestie heb gesteld. Daarin geeft de staatssecretaris
helder aan dat de gouverneur met deze kwestie bezig is. Ik heb zelf de suggestie
gedaan om een corruptieonderzoek te doen, vergelijkbaar met dat op Aruba,
naar hoe het bestuur ervoor staat. Ik was heel blij dat dit corruptieonderzoek
niet wordt uitgesloten in de beantwoording. Ik heb begrepen dat we inmiddels
ook warme steun hebben gekregen van de heer Abraham op Bonaire – een
nieuwe: Ineke van Gent, bedankt – die zegt dat hij zich heel veel kan
voorstellen bij een dergelijk onderzoek. Dat lijken mij echt goede handvatten
om dat aan te pakken. Ik begrijp heel goed dat het onmogelijk is om voor maandag
negen uur met zo'n verklaring te komen. De heer Van Raak spreekt over het
opsteken van een dikke vinger naar Nederland, maar ik vind zijn verzoek een
beetje het opsteken van een dikke vinger naar het proces. Laten wij dat niet
doen. Het is kwart voor twaalf. Laten wij niet nu al een bom onder de zaak
leggen. Laten wij gewoon doorwerken. Ik ben er ook voor dat dit echt tot op
de bodem wordt uitgezocht, want er klopt natuurlijk geen meter van deze kwestie,
en dat een onderzoek naar corruptie wordt uitgevoerd. Laten wij ons daar dan
samen sterk voor maken.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 De heer Van Raak is altijd voor de bevolking, voor de brede massa. Ik
wil hem vragen ervoor te zorgen dat wij voor de mensen opkomen. Zo ken ik
hem als lid van de Socialistische Partij. Wij mogen toch niet de hele bevolking
duperen omdat er een paar bestuurders zijn die hun zaken niet naar behoren
hebben gedaan? Of vindt de heer Van Raak dat dit wel kan?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik doe dit niet uit hobbyisme. Ik wil deze wetten zo goed mogelijk maken.
In de toekomst zal ik hierop een paar amendementen indienen om ervoor te zorgen
dat de bewoners van Saba, Sint-Eustatius en Bonaire een betere toekomst krijgen.
Ik kan dat echter niet samen met de bewoners doen en de heer Leerdam kan dat
ook niet samen met de bewoners doen. Daar is namelijk het bestuur voor nodig.
Als er incidenteel sprake is van corruptie, is dat wat anders dan dat er een
bestuur is dat corrupt is. Als dat niet het geval is, gaan wij van harte door
en proberen wij hiervan het beste te maken. Is dat wel het geval, dan hebben
wij een fundamenteel problemen waarvoor wij onze ogen niet kunt sluiten. Dan
kun je niet wegkijken; dat is in het verleden te veel gebeurd. Wij staan nu
voor het besluit: gaan wij de zaken goed doen, of gaan wij weer half werk
leveren? Als wij nu wetten maken en dit bestuur op deze manier laten doorgaan,
leveren wij half werk, want het bestuur moet met deze wetten gaan werken.
Als het bestuur aangeeft dat het liegt, bedriegt, corrupt is en zich werkelijk
nergens iets van aantrekt en ook nog eens zijn zakken vult, dan kunnen wij
met dat bestuur niet samenwerken. Als mensen laten zien dat zij zich niet
aan de regels houden, dan kunnen wij hier vandaag die regels niet maken. Dat
moet eerst duidelijk zijn. Als de heer Brinkman behoefte heeft aan informatie,
steun ik zijn verzoek daartoe van harte. Ik ben daar ook benieuwd naar. Vervolgens
moeten wij natuurlijk wel bekijken wat daarvan de waarde is: is het allemaal
waar? Als het mogelijk is om die informatie voor maandag negen uur te krijgen,
steun ik dat van harte. Dan kunnen wij in ieder geval kijken hoe de vlag erbij
hangt.
 Voorzitter. Nog los van "het gedoe", gebeurt een en ander wetstechnisch
gezien toch wel erg vroeg. Ik weet immers nog niet van alle wetten hoe zij
er precies uit gaan zien. Wij weten dus ook nog niet voor wie al die wetten
gaan gelden. De inwoners van Bonaire hebben in 2004 niet gekozen voor onafhankelijkheid.
Daarvoor is het eiland naar eigen zeggen te klein, en ik denk dat dit een
heel wijs besluit is. Men wilde echter ook af van Curaçao, waarmee
de verhoudingen slecht zijn. Wat overbleef was: onderdeel worden van Nederland.
Vijf jaar later is deze opdracht van de bevolking uitgewerkt. De SP juicht
het dan ook toe dat de inwoners in een referendum hun mening kunnen geven
over het eindresultaat. Ik weet ondertussen niet meer precies wanneer dat
referendum zal worden gehouden. Ik hoop dat de staatssecretaris
dat kan vertellen. Nog belangrijker is welke vraag nou precies wordt gesteld.
Heel graag ontvang ik de letterlijke tekst van de vraag. Die is namelijk erg
bepalend. Het moet natuurlijk een onafhankelijke vraag zijn, zo van "ben
u het eens met ...?". Graag weet ik maandag om negen uur wanneer het
referendum zal plaatsvinden en hoe de vraag luidt.
 Als de inwoners van Bonaire geen toestemming geven, gaan de wetten voor
dit eiland van tafel en beginnen wij helemaal opnieuw. Dat kan. Als de bevolking
dat wil, dan doen wij dat. De SP stelt dan wel de voorwaarde dat er een einde
komt aan de huidige ongezonde situatie, waarin wij schulden die ontstaan wel
moeten saneren, maar weinig zeggenschap hebben over het ontstaan van die schulden
en over het ontstaan van slecht bestuur. In de toekomst zal er altijd een
bepaalde verhouding moeten zijn. Hoe dichter men bij Nederland wil blijven,
hoe verantwoordelijker Nederland wordt en hoe meer verantwoordelijkheid Nederland
moet kunnen nemen. Als de inwoners van Bonaire "nee" zeggen, gaan
al deze wetten alleen gelden voor Saba en Sint-Eustatius. Overigens zijn dit
twee prachtige eilanden met in totaal zo'n 5500 prachtige inwoners.
 De bevolking van Saba sprak zich in een referendum uit over aansluiting
bij Nederland; de bevolking van Sint-Eustatius sprak zich uit voor het behoud
van de Nederlandse Antillen. Wetten maken wij niet voor onszelf, maar voor
de bevolking. Kan de staatssecretaris aangeven hoe de inwoners van Saba en
Sint-Eustatius staan tegenover de uitwerking van de nieuwe staatkundige verhoudingen?
Weten zij wat er staat te gebeuren? Weten zij welke veranderingen op hen af
komen en wat vinden zij daarvan? Misschien hoeft hiervoor geen referendum
te worden gehouden, want het aantal mensen is klein. Misschien kan iemand
eens langs de deur gaan om dat te peilen. Ik hoor het graag.
 Ik maak nu nog een algemene opmerking over de wetten. Ik kan niet anders
dan concluderen dat de wetgeving weer eens een rommeltje is. De wijzigingen
vliegen ons nu al om de oren. Ik snap heel goed dat het allemaal niet gemakkelijk
is. Wat wij hier doen is een staatsrechtelijk unicum. Juist daarom moeten
wij zorgvuldig zijn. Onvergelijkbare gebieden in heel andere delen van de
wereld worden één land. Ik begrijp dat de regering slechts een
deel van de Nederlandse wetten op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius wil invoeren
en dat een groot deel van de oude Antilliaanse wetgeving vooralsnog blijft
bestaan. Ook begrijp ik dat zowel de Nederlandse als de Antilliaanse wetgeving
moet worden aangepast aan de specifieke omstandigheden op de eilanden. Bovendien
begrijp ik dat die veranderingen tot stand moeten komen in goed onderling
overleg met de eilanden, die heel verschillend zijn. Dat wil allemaal nog
niet zeggen dat achter die veranderingen geen logica moet zitten of dat de
keuzes niet meer verantwoord hoeven te worden.
 De SP heeft drie wetstechnische bezwaren in algemene zin. Later zal ik
specifiek op deze onderwerpen terugkomen.
 1. De regering heeft algemene criteria opgesteld waaruit kan worden afgeleid
waarom nieuwe wetten moeten worden gemaakt, oude wetten kunnen blijven of
bestaande wetten moeten worden veranderd. De eilanden zijn klein en de bevolkingsaantallen
zijn gering. De afstand tot Nederland is groot en de politieke, economische
en culturele omgeving is uniek. Dat verklaart echter nog niet waarom bijvoorbeeld
het dualisme moet worden ingevoerd, of dat er ruimere regelingen moeten zijn
voor politici, of dat rijken weinig belasting hoeven te betalen. Op basis
van diezelfde criteria wil ik concluderen dat de eilanden veel te klein zijn
voor dualisme, dat de prestaties van de bestuurders bepaald geen aanleiding
zijn voor bijzondere vergoedingen en dat bij zo veel sociale nood extra voordeeltjes
voor de rijken immoreel zijn. Kan de staatssecretaris per wetsvoorstel uitleggen
waarom juist hier de Nederlandse of de Antilliaanse regels moeten gelden of
waarom juist hier bijzondere regels voor de eilanden worden gemaakt, en niet
in algemene, maar in bijzondere zin?
 2. De wetten die wij vandaag bespreken, hangen nauw samen met wetten die
nog moeten komen of die wij nog moeten behandelen. De Wet financiën openbare
lichamen Bonaire, Saba en Sint-Eustatius hangt nauw samen met de Belastingwet
BES en de Douane- en accijnswet BES, die de SP – laat ik dat maar vast
zeggen – in deze vorm niet zal goedkeuren. Wij zullen daar dan ook een
amendement op indienen. Daarvoor hebben wij nog informatie van de staatssecretaris
nodig. Ik kom daar later op terug. Wij kunnen deze wetten niet goedkeuren
omdat zij in deze vorm onverantwoord zijn. Ik kan vandaag niet "ja"
zeggen tegen wetten die deels worden ingekleurd door wetten die nog moeten
komen. Bovendien wil de regering de vrijheid om na aanvaarding van de Invoeringswet
BES alsnog een aantal wettelijke maatregelen te nemen. Zo wil zij bijvoorbeeld
de wetten op de zogenoemde IBES-lijst kunnen aanvullen zonder dat het parlement
hierover een uitspraak doet. De regering wil dit doen bij algemene maatregel
van bestuur. Moet ik het dan toestaan dat de regering bij algemene maatregel
van bestuur wetten verandert? Is dat de implicatie? Dat vind ik nogal wat.
Dat kan eigenlijk niet. Dat strookt niet met de functie van parlementariër.
Ziet de staatssecretaris dit dilemma ook? Ziet zij dat zij het parlement hiermee
eigenlijk overvraagt? Dat geldt al helemaal voor het derde punt.
 3. Ik heb trouw gezworen aan de Grondwet. De staatssecretaris heeft dat
ook gedaan. Wij hebben ons aan de Grondwet te houden. Willen wij dat niet,
dan kunnen wij de Grondwet veranderen. In deze wetten wordt met de Grondwet
gemarchandeerd, bijvoorbeeld inzake het kiesrecht. In de Grondwet staat dat
leden van de provinciale staten de Eerste Kamer kiezen. Er staat niet dat
de leden van de gemeenteraad of eilandsraad dat doen. Ik snap natuurlijk dat
de eilanden niet onder een provincie vallen en dat de staatssecretaris daarom
de eilandsraadsleden wil laten stemmen. Maar waarom stelt zij dan niet gewoon
voor om de Grondwet te veranderen? Dat hoort zo. Onze Grondwet kent het Rijk,
gemeenten en provincies. Het kent geen openbare lichamen zoals wij die nu
op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius willen vormgeven. De regering wil de nieuwe
status van deze eilanden wel vastleggen in het Statuut, maar dat lijkt mij
niet voldoende. Als het parlement dat accepteert, lijkt het Statuut een hogere
status te krijgen dan de Grondwet. Waarom ziet de staatssecretaris niet dat
je niet op deze manier met de Grondwet kunt omgaan? Waarom doet de staatssecretaris
niet gewoon een voorstel om deze vorm van een openbaar lichaam met het benoemen
van de eilanden op te nemen in de Grondwet?
 Ik heb nog één algemene opmerking, omdat de regering in
de strijd tegen de verengelsing van onze taal nog steeds van
plan is om het Nederlands op te nemen in de Grondwet. Het Nederlands is echter
niet onze enige rijkstaal. Er is natuurlijk ook het Fries, dat dan eveneens
in de Grondwet zou moeten worden opgenomen. Als Bonaire een onderdeel van
Nederland wordt, lijkt het mij dat wij nog een officiële taal moeten
opnemen, namelijk het Papiaments. Ook die taal moet dan in de Grondwet. Als
Saba en Statia onderdeel worden van Nederland, wordt het nog interessanter,
want op die eilanden is ook Engels een officiële taal. Krijgen wij dan
straks de situatie dat wij in de strijd tegen de verengelsing van onze taal
dat zelfde Engels officieel als taal moeten vastleggen in de Grondwet?
 
 
 Het woord is aan de heer Remkes. Het gaat nu alleen om de algemene opmerkingen.
Ik begrijp zijn zucht.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Ja, het is maar wat je belangrijk vindt.
 Voorzitter. Ik realiseer mij vooraf twee dingen, allereerst dat deze discussie
door de parlementaire betrokkenheid bij de slotverklaring van oktober en november
2006 niet geheel vrijblijvend meer is. Het gaat nu over de uitwerking. Daar
liggen natuurlijk nadere keuzes aan ten grondslag. Er moet dus niet gedaan
worden alsof dit een soort automatisch spoorboekje is en dat steun aan de
slotverklaring ook instemming met deze wetgeving betekent.
 Mijn tweede algemene opmerking is dat ik mij realiseer dat er sprake is
van een unieke staatkundige hervorming en van een ingewikkelde wetgevingstechnische
operatie. Daar heb ik dus wel begrip voor. Tegelijkertijd maak ik mij, een
beetje in het verlengde van de opmerking van collega Van Raak, zorgen over
de ingewikkeldheid als ik naar het totale wetgevingsproces en het wetgevingspakket
kijk. Ook na vaststelling kan die ingewikkeldheid hier en daar zeker consequenties
hebben. Dit heeft ook niet zozeer betrekking op wetgeving waarvoor BZK in
de eerste plaats verantwoordelijk is. Bijvoorbeeld bij het fiscale pakket
is de overzichtelijkheid op dit ogenblik ver te zoeken. Naar mijn opvatting
is aan het begin van het proces ook sprake geweest van heel rare en niet weloverwogen
keuzes. Ik kom daar bij de bespreking van de aanpassingswet zelf op terug.
 Dan de constitutie. Ik heb ter voorbereiding van dit debat een aantal
daarop betrekking hebbende passages nagelezen. Ik moet eerlijk zeggen dat
ik heel veel doelredeneringen tegenkom en dat ik eigenlijk nergens een overtuigende
constitutionele toetsing tegenkom. Dat vind ik in dit proces een ernstig gemis.
Collega Leerdam heeft daar al een opmerking over gemaakt. Dat betreft de stukken
van de regering, maar ook de adviezen van de Raad van State. Ik kan mij ook
niet geheel aan de indruk onttrekken dat zich hier wreekt dat de Raad van
State in een eerdere fase voorlichting heeft uitgebracht en nu moet adviseren.
In een aantal opzichten wringt dat.
 Dat brengt bij mij tegelijkertijd een vraag naar voren. Bij de begrotingsbehandeling
is een motie aangenomen over aanpassing van de Grondwet in deze kabinetsperiode.
Wij hebben nog geen reactie van de staatssecretaris gekregen over de uitvoering.
Als die reactie maandag komt, ben ik erg nieuwsgierig naar het resultaat,
maar ik geef nu al aan – op dat punt was de motie ook helder –
dat de situatie met op enkele punten grondwettelijke mist wat mij betreft
zo kort mogelijk dient te duren. 
 In de stukken wordt verder ook nogal wat twijfel gezaaid, bijvoorbeeld
over het tijdelijke karakter van de WolBES, want er komt bijvoorbeeld de passage
in voor dat de WolBES bij de evaluatie vermoedelijk kan blijven bestaan. Waar
slaat dat "vermoedelijk" op? Dat is mij gewoon niet duidelijk. In
de stukken staat dus niet klip-en-klaar wat er gebeurt als op basis van de
evaluatie blijkt dat deze structuur in stand blijft. Dat geldt ook voor passages
over het tijdelijke karakter en de verreikendheid van de evaluatie. Misschien
kan de staatssecretaris daar nader op ingaan. Zoals ik het nu lees, valt onder
de evaluatie bijvoorbeeld niet dat er ook nog voor een totaal andere staatkundige
structuur kan worden gekozen. Ik wil op dat punt eigenlijk wel duidelijkheid.
Wat zijn dan de opties en wat is dan de marsroute?
 Collega Van Bochove gaf al aan dat het Statuut natuurlijk conditioneel
is voor dit hele proces. Dat moeten wij nog behandelen, maar wat de VVD-fractie
betreft zijn ook de wetsvoorstellen over de rechtshandhaving conditioneel.
Dan heb ik het met name over het Openbaar Ministerie en over het wetsvoorstel
inzake de politie. Ik heb begrepen dat er in december nog gepraat is over
het politiekorps. De resultaten daarvan hebben wij nog niet gezien, maar ik
ben niet echt gerustgesteld door de berichtgeving daarover. Het wordt een
draak. Er komt één politiekorps – als ik het nu goed begrijp
met een sterkte van ongeveer 150 of 160 mensen – voor drie eilanden
die op 900 kilometer afstand van elkaar liggen. Dat is echt een draak in een
situatie waarin de grootst mogelijke aandacht aan de politiezorg moet worden
besteed, ook in de relatie met de integriteit van het openbaar bestuur. De
voorbeelden zijn al genoemd. Wat het onderzoek naar Bonaire betreft: de staatssecretaris
heeft er gelijk in dat het in deze situatie vooral via de gouverneur en het
Openbaar Ministerie moet gaan. Als het onderzoektechnisch nodig is om bijvoorbeeld
bijstand door de Rijksrecherche aan te bieden, moet de staatssecretaris dat
vooral niet laten.
 Dan het punt van artikel 134, de grondwettelijke basis. Het hilarische
wil dat ik in het blad SC van 23 december een interview met de staatssecretaris
tegenkwam waarin de vlag nog uitgestoken werd. Dat interview ging over het
proces. Een dag eerder had zij de Kamer een brief gestuurd waarin stond dat
de zaak voorlopig werd stopgezet, in ieder geval in een aantal opzichten.
Ik snap natuurlijk wel hoe dat gekomen is, maar ik wil hier toch even nader
bij stilstaan. De VVD-fractie heeft de keuze voor artikel 134 van de Grondwet
als basis van deze operatie gesteund. Daar blijven wij achter staan. Wat mij
betreft, heeft de staatssecretaris dus gelijk met de straffe benadering. Ik
denk ook dat in deze fase een andere bestuurlijke keuze totaal niet kan. Daarom
moeten wij vooral doorgaan met dit wetgevingsproces. Als ik de stukken die
ons van verschillende kanten bereiken, goed begrijp, kiest een deel van Bonaire
onder het motto van "vrije associatie" echter in feite voor de beleidslijnen
die in de toekomstverkenning van 1993 zijn gekozen. De indruk wordt gewekt
dat er toen bestuurlijke overeenstemming bestond. Ik haal tegelijkertijd uit
die stukken dat daar toen geen overeenstemming over bestond, omdat Bonaire
toen koos voor de status van land. Nederland heeft daar volgens mij nooit
ja tegen gezegd. Ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris even
inhoudelijk zou stilstaan bij die "derdewegoptie".
 Ik wil in dit verband een tweede punt maken. Ik heb net aangegeven hoe
ik er principieel in zit, maar er zal wel een referendum komen.
Daar gaan wij maar even van uit, want dat wordt met grote stelligheid beweerd.
Ik begrijp best dat de staatssecretaris nu niet wil reageren op allerlei als-dan-situaties.
In ieder geval moet in het achterhoofd zitten dat er een probleem is, als
de meerderheid van de bevolking nee zegt tegen deze wijze van uitwerking.
Ik ben het overigens met collega Van Bochove eens dat beide andere eilanden
hier niet de dupe van mogen worden. Ik denk wel dat dat signaal dan volkenrechtelijk
een probleem oplevert en dat de wetgever dan voor Bonaire in ieder geval niet
ongestoord zijn gang kan gaan. Volgens mij hebben wij dan een probleem. Wij
kunnen wel doen alsof die situatie niet zal ontstaan, maar ik vind dat wij
er niet helemaal aan voorbij kunnen gaan.
 Ik kom bij mijn laatste wat meer algemene opmerking. Ik vind het een ernstig
gemis dat de financiële plaat ontbreekt. Ergens in de stukken wordt gezegd
dat de kosten voor BZK gewoon uit hoofdstuk IV kunnen worden gedekt; in de
schriftelijke voorbereiding is er expliciet naar gevraagd. Bij de andere departementen
is het gewoon onderdeel van de begroting en niet apart zichtbaar. Dat begint
een beetje te lijken op de discussie over de kosten van het Koninklijk Huis.
Ik realiseer mij natuurlijk dat je dat tot in lengte van jaren kunt doen.
Maar ik vind dat de Kamer zeker bij de start moet weten wat het globaal kost
en dat zij ook inzicht moet hebben in de potentiële fiscale opbrengsten.
Dat moet zij in een helder overzicht tegen elkaar kunnen wegen. Dat geldt
niet alleen voor de opbrengsten van de rijksbelastingen, maar wat mij betreft
ook voor het lokale belastinggebied in relatie tot de gemeentefondsen. Die
discussie hoort daarvan onderdeel te zijn. Ik vind dat die integrale financiële
plaat zichtbaar moet zijn voordat de zaak plenair wordt afgehandeld. Ik durf
dat op die manier te zeggen, omdat het niet de eerste keer is dat ik deze
opmerking maak. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris al belangrijke stappen
heeft gezet om dat inzicht te kunnen geven, want de Kamer moet weten wat de
consequenties zijn.
 Daarmee heb ik een opmerking gemaakt over de plenaire afhandeling, want
die staat in het schema ingetekend in week zoveel. Wat mij betreft zijn het
verloop van dit wetgevingsproces en de informatieverstrekking conditioneel
voor de verdere afwikkeling. Ik wil nog opgemerkt hebben dat 10-10-2010 wat
mij betreft niet heilig is. Binnen dat soort uitgangspunten zal de VVD-fractie
alle medewerking verlenen om zo vlot mogelijk te accorderen, maar wel in alle
zorgvuldigheid.
 Helemaal tot slot. Wij hebben de halfjaarlijkse voortgangsrapportage gekregen
van de rijksvertegenwoordiger. Op sommige plekken zou je in die rapportage
kunnen lezen dat er al wordt vooruitgelopen op wetgeving. Ik snap het dilemma,
maar ik vind dat dit niet kan. De wetgever moet in volle vrijheid kunnen besluiten.
Gaarne krijg ik een bevestiging van de staatssecretaris op dat punt.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik was erg verbaasd dat de plenaire afronding stond ingepland. Ik wil
amendementen indienen. Daarvoor moeten ook andere wetten worden besproken
en heb ik informatie nodig die ik nu nog niet heb, vooral op fiscaal gebied.
Is de heer Remkes het met mij eens dat wij deze 30 wetten eerst in wetgevingsoverleggen
moeten behandelen voordat wij ze in het geheel plenair kunnen afronden?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Dat lijkt mij problematisch. Ik ben het wel met collega Van Raak eens
dat er een momentum gekozen moet worden – dat kan volgens mij wetstechnisch
langs verschillende wegen – waarop wij als wetgever een laatste oordeel
kunnen geven en een laatste stem kunnen laten horen voordat deze wetten definitief
van kracht worden. Volgens mij kan dat via een soort algemene bepaling. Misschien
kan de staatssecretaris er maandag op ingaan hoe zij dat procesmatig ziet.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Versta ik de heer Remkes goed dat wij ook aan de mensen op de eilanden
het inzicht moeten geven dat er voortgang is in het proces; voortgang die
ook in deze Staten-Generaal vraagt dat er nog een andere Kamer naar deze stukken
kijkt? Dat betekent dat wij duidelijkheid moeten geven dat er met voortgang
aan wordt gewerkt. Aan de andere kant suggereert hij eigenlijk dat wij in
een soort slotwetje met een, twee of drie artikelen vastleggen: nu zijn wij
overall tot de conclusie gekomen dat deze wetten van kracht kunnen worden.
Moet ik hem zo verstaan?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 In die richting wel, omdat ik mij inderdaad realiseer dat de Eerste Kamer
ook nog de nodige werkzaamheden zal moeten verrichten en ik in de werkwijze
die collega Van Raak suggereert wel een probleem zie. Daarom heb ik voor mijzelf
gezocht naar een mogelijkheid om beide mogelijkheden toch in een bepaalde
route te combineren, zodat de overzijde aan de slag kan en wij toch nog een
soort laatste mogelijkheid houden om ja of nee te zeggen.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Het moge duidelijk zijn dat de fractie van de PVV het met
geen van deze voorstellen eens is. Wij hebben een heel ander traject voor
ogen. Al drie jaar lang proberen wij dat zichtbaar te maken; het moge u bekend
zijn. Wat ons betreft, is er één traject met aan het einde totale
onafhankelijkheid voor de eilanden. Ik zal u uitleggen waarom.
 Ik ben ervan overtuigd dat de Nederlandse bevolking het wat dat betreft
met de PVV eens is. De Nederlandse bevolking wil niet betalen met Nederlands
belastinggeld aan die corrupte politici die er op hun eigen eilanden –
schitterende eilanden, erg rijke eilanden, zeker in het Caribisch gebied –
gewoon een janboel van maken. Zelfverrijking, corruptie; ik praat er al bijna
drie jaar over. Nu hebben wij het weer over Bonaire en het verbaast mij allemaal
niks meer; het is daar aan de orde van de dag. De Nederlandse belastingbetaler
is het werkelijk helemaal spuugzat wat dit betreft. Dat de Nederlandse regering
zich laat leiden door referenda die gehouden zijn op de eilanden, is op zichzelf
netjes. Maar het is wel heel zuur dat de Nederlandse belastingbetaler zich
over dit traject nog niet heeft kunnen uitspreken. De rondetafelconferentie
was in oktober, november 2006. Dat is voor de verkiezingen geweest. Het is
geen item geweest tijdens de verkiezingen, want wij weten allemaal hoe dat
gaat bij verkiezingen. Er zijn een, twee, drie belangrijke items en daar wordt
over gesproken, maar niet over de Antillen. Het ware mooi geweest als wij
dat wel hadden kunnen doen. Maar uiteindelijk zijn wel die Nederlandse belastingbetalers
er de dupe van dat wij met honderden miljoenen euro's per jaar die eilanden
in stand houden. Dat is eigenlijk het voornaamste punt van de PVV.
 Tot deze week maakte ik mij daar heel veel zorgen over, totdat de commissie-Davids
kwam. Mijn fractievoorzitter zei het treffend: het kabinet staat
gelukkig nu met een been in het graf en het is een kwestie van maanden. Ik
maak mij dus niet meer zo druk. Bij de volgende verkiezingen zal wat wij nu
hier beslissen een item worden en dan zult u zien dat het Nederlandse volk
daar echt anders over denkt. Een heleboel mensen achter deze tafel denken
niet datgene wat het Nederlandse volk hiervan vindt.
 Ik wil een algemene opmerking maken over het gebeuren rondom Bonaire.
Het kan toch niet zo zijn dat wij hier praten over wetgeving voor drie heel
kleine eilandjes met stapels wetgeving – mevrouw Van Gent heeft een
hele grote stapel liggen; volgens mij is dat allemaal de wetgeving waar wij
het hier over hebben – en dat wij dat er doorheen moeten jassen. Deze
datum is namelijk zo gepland, omdat wij gisteren eigenlijk een referendum
zouden hebben op Bonaire. Dat bleek later niet door te gaan; het zou weer
een paar maanden uitgesteld zijn. Maar daarom moest het wetgevingsoverleg
vandaag plaatsvinden. De druk zit er dus behoorlijk achter om dit er doorheen
te jassen, dames en heren. Maar het kan toch niet zo zijn dat wij hier in
de Staten-Generaal wetgeving gaan behandelen voor drie kleine eilandjes waaruit
blijkt dat een van die drie, namelijk het grootste eiland, nu bestuurlijk
gezien ontzettend moeilijk gaat doen, terwijl dat moeilijk doen mogelijk juist
komt door een facet van corruptie. Nogmaals, het verbaast mij niet. Maar als
dat het geval is ...
 
 
 Mijnheer Brinkman, uw collega Remkes heeft een vraag aan u.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Vindt collega Brinkman eigenlijk ook niet dat deze opmerking een zware
belediging is in de richting van de Kamer en van zijn collega's in een situatie
waarin de fractie van de PVV nauwelijks aan de schriftelijke voorbereiding
heeft deelgenomen?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Mijnheer Remkes, als u die twee zinnetjes over onze zienswijze nog wilt
horen na drie jaar, dan wil ik ze nog wel een keer uitspreken. De PVV is een
voorstander van totale onafhankelijkheid van al die eilanden. Al die leuke
verhaaltjes van u dat wij moeten kijken naar een constructie van mogelijk
een gemenebest of iets dergelijks; u van de VVD probeert alleen maar een klein
beetje van de standpunten van de PVV af te snoepen. Dat weten wij allemaal.
U bent het laatste halfjaar ineens zogenaamd kritisch geworden over het hele
functioneren van de eilanden. Waarom? Omdat u ziet dat u daar electoraal een
behoorlijk punt hebt laten liggen. Nu probeert u op die manier een klein stukje
van die electorale winst van de PVV af te nemen. Ik hoef geen verslagen ...
 
 
 Mijnheer Brinkman, wij zijn bezig met een wetgevingsoverleg, niet met
een politieke discussie.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Dat klopt, maar wij zijn ook politici. De uitlating van de heer Remkes
is duidelijk een politieke vraag en ik geef er gewoon een politiek antwoord
op. Ik hoef mijn schriftelijk verslag niet in te dienen, want iedereen die
hier zit weet hoe de PVV over deze wetgeving denkt. Dat is dus niet nodig,
mijnheer Remkes. Dat u zoveel verslagen moet indienen om al uw electorale
winst nog een beetje bij de PVV weg te halen, snap ik. Dat is uw goed recht.
Maar ga mij nu niet zeggen dat ik een schriftelijk verslag moet indienen over
iets wat al drie jaar lang hartstikke helder en duidelijk is. Ik ben niet
voor niks uit uw commissie gezet en ik word niet voor niks in de Staten van
de Antillen ...
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 U zit hier toch?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 U was er niet bij. O, u was er trouwens wel bij. U hebt er ook aan meegewerkt.
Wij weten allemaal hoe het de afgelopen jaren gelopen is.
 
 
 Mijnheer Brinkman, dit was een antwoord op een vraag. De heer Remkes heeft
een vervolgvraag.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Het probleem is dat dit geen antwoord was op mijn vraag, want ik heb geen
vraag gesteld over de inhoudelijke opvattingen van de PVV. Ik heb alleen aan
collega Brinkman gevraagd of de term "er doorheen jassen", gegeven
de voorgeschiedenis van dit wetgevingsproces in de Kamer, niet een zware belediging
is in de richting van de Kamer zelf en in de richting van zijn collega's in
de situatie dat ik van collega Brinkman over de wetgeving zelf tot dusver
geen enkele constructieve vraag of opmerking heb gehoord. Ik vind het de verantwoordelijkheid
van iedere fractie om ook een poging te doen, ook al ben je tegen wetgeving,
om wetgeving toch nog een beetje beter te maken.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Als u "het er doorheen jassen" als een belediging beschouwt,
dan is dat maar zo. U weet donders goed dat ik in er in de procedurevergaderingen
keer op keer voor heb geijverd om de boel uit te stellen. Dat is mijn strategie:
ik wil de boel traineren. Als mijnheer Abraham ontzettend moeilijk loopt te
doen, krijgt hij van mij alle steun. Als het 0,5 mln. kost? Mij best, ga je
gang. Als je een misdrijf hebt gepleegd, ga je vanzelf de lik wel in. Het
zal mij verder een zorg zijn. Ik wil alleen maar uitstellen, want ik wil naar
die stembus en ik wil het Nederlandse volk laten spreken. Als u dat als een
belediging beschouwt, dan moet u dat zelf weten. U weet wat mijn inzet in
die procedurevergaderingen geweest is. Ik heb gezegd dat het niet zo kan zijn
dat wij totaal uit elkaar gereten wetgeving gaan behandelen. Dat zijn wij
nu wél aan het doen. Ik snap dat de VVD het wat dat betreft heel erg
moeilijk heeft, want zij heeft natuurlijk haar historie in diverse kabinetten.
Ik begrijp dat allemaal. Ik begrijp dat u via een gemenebestconstructie nog
een beetje kritisch probeert te blijven. Ook dat snap ik, mijnheer Remkes,
maar ga nou niet zeggen dat ik hiermee het parlement beledig. U kent onze
opstelling, die altijd hetzelfde is geweest.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Volgens mij heeft de gemenebestdiscussie met dit complex aan wetsvoorstellen
helemaal niks te maken. Ik heb juist aangegeven dat de VVD-fractie nog steeds
de keuze voor artikel 134 Grondwet als basis van deze wetgeving accepteert.
Alle opmerkingen van collega Brinkman in dit opzicht zijn dus totaal uit de
lucht gegrepen.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 De heer Brinkman verwijst naar komende verkiezingen waarbij de PVV een
duidelijke keuze zal voorleggen over dit onderwerp. Zal hij dan ook aan de
kiezer voorleggen de mening van de PVV dat Nederland geen deel meer neemt
aan internationale afspraken, regelgeving en verdragen?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Dat is natuurlijk klinkklare flauwekul. Daar waar wij gebonden zijn aan
internationale verdragen die mogelijk een verplichting voor de eilanden tegengaan
om uiteindelijk onafhankelijk te worden, zullen wij die verdragen moeten wijzigen.
Gelooft u mij, dat is niet uniek in de wereld. Dat doen andere landen ook.
Dat doet Amerika, dat doet Groot-Brittannië, dat doen de Fransen. Dat
is dus helemaal niet zo vreemd. Dus ga nou niet denken dat wij ons stellen
boven de internationale wetgeving. Dat zullen wij niet doen. Het is een complexe
materie. Het is al complex als wij alleen al naar de nationale wetgeving kijken.
Er wordt zelfs gesuggereerd dat het Statuut een hogere waarde krijgt dan de
Grondwet. Dat krijgt het niet, maar de indruk wordt gewekt. Kortom, het is
een heel moeilijke juridische weg. Onze weg is de volgende. Wij spreken een
traject af waarin de eilanden uiteindelijk totaal onafhankelijk worden. Als
die weg door internationale verdragen wordt tegengehouden, dan zullen wij
de onderhandelingen moeten openen om die verdragen te wijzigen of op te zeggen.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Als het bijvoorbeeld om internationale VN-verdragen gaat over de autonomie
van landen en dergelijke, dan wens ik de heer Brinkman veel sterkte. Hoe lang
wil hij nog vasthouden aan het in stand houden van het Koninkrijk in deze
vorm? Dit gaat namelijk schier eindeloos duren. Voeren wij over twintig, dertig
jaar nog dit soort discussies?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Met Aruba hebben wij in 1985 een heel goede afspraak gemaakt. Wij hebben
een eindetraject afgesproken. Door een slappe houding van de Nederlandse regering
zijn de jaartallen die daarvoor stonden, van tafel geveegd. Maar waarom zouden
wij de onderhandelingen niet heropenen om ook voor de andere eilanden zulk
soort zaken af te spreken? Uiteindelijk komt men altijd weer bij ons terug
om geld. Wij hebben niet de illusie dat de eilanden over tien jaar geen schulden
meer hebben. Op een bepaald moment is het quid pro quo: dan zal er weer met
Nederland onderhandeld moeten worden. Wij zullen dan zeggen: natuurlijk zijn
wij weer bereid om u uit de brand te helpen. Althans, dat zal het CDA zeggen.
Hopelijk zal er dan ook een PVV-stem te horen zijn die zegt: maar nu staat
er wel echt iets tegenover.
 
 
 Ik sluit deze discussie. Wij gaan weer door met het wetgevingsoverleg.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Het kan niet zo zijn dat het grootste eiland van de BES-eilanden,
Bonaire, door corruptie een totale bestuurskoerswijziging heeft ondergaan.
Wij zitten hier wetgeving af te spreken waarvan wij niet weten of zij ondersteund
wordt door de bevolking van Bonaire en waarmee wij een mogelijk ongrondwettelijk
bestuur in het zadel dreigen te houden. Dat kan niet zo zijn. Wij hebben de
Antillianen de spijkers en het hout voor het paard van Troje gegeven en daarmee
trekken wij dat paard zelf ons eigen land binnen. Dat zouden wij niet moeten
doen. Ik ben van mening dat wij eerst helderheid moeten hebben over de manier
waarop die zaak op Bonaire is gespeeld. Is er inderdaad sprake van corruptie?
Als dat het geval is, dan moet Nederland het bestuur overnemen op Bonaire.
De mensen die zich daaraan bezondigd hebben, zullen moeten worden aangehouden
en vervolgd. Nederland moet nieuwe verkiezingen uitschrijven en moet nette,
eerlijke bestuurders aanstellen. Er zullen een referendum en nieuwe verkiezingen
op Bonaire moeten komen. Pas daarna kunnen wij verder met wetgeving. Dat zou
de enig juiste en correcte weg zijn. Dat dit kabinet dit niet doet en het
vervolgens weer op een onderzoek afschuift en doorgaat met deze wetgeving,
geeft alleen maar het belang aan van dit kabinet om deze drie eilanden binnenboord
te houden. Als deze eilanden straks een openbaar lichaam binnen Nederland
worden, wordt het traject dat de PVV voor ogen heeft een stuk moeilijker.
Dat is de achterliggende gedachte. Wij zijn mordicus tegen een verdere behandeling.
Ik hoop dat de staatssecretaris de vragen van collega Van Raak maandag gaat
beantwoorden. Ik ben erg benieuwd wat zij daarover te vertellen heeft.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Vandaag wordt er voor de BES-eilanden geschiedenis geschreven.
Juristen vergelijken dit transitieproces al met de onafhankelijkheidsverklaring
van Suriname in 1975 en de status aparte van Aruba in 1986. Dit moment bekrachtigt
de stevige onderlinge banden tussen de BES-eilanden en Nederland. Zeker na
de vorige spreker wil ik die echt benadrukken. Daarbij past geen collectief
chagrijn of het traditionele gooi- en smijtwerk dat wij bij eerdere commissievergaderingen
hebben gezien. Wij moeten onszelf natuurlijk ook wel een beetje serieus blijven
nemen in dit proces.
 In de afgelopen periode hebben wij ons door een indrukwekkende stapel
wetgevingsstukken gewerkt. Ik wil hier mijn waardering uitspreken voor alle
betrokken ambtenaren, de bewindslieden, ook die van vorige kabinetten, en
de griffie, die er ook het nodige werk aan heeft gehad. Dat de mensen daarvoor
persoonlijke offers hebben gebracht en misschien net iets te vaak naar de
Antillen hebben moeten reizen, laat ik onbesproken.
 In het hele proces staat één belang voorop en dat is het
belang van de burger. De staatkundige verhoudingen dienen in essentie geen
ander doel dan het tot stand brengen van goed bestuur. Transparantie, integriteit
en controleerbaarheid staan centraal. De BES-burger moet kunnen zien waarvoor
wij het doen. Dat is hard nodig, want in de afgelopen jaren hebben wij al
heel wat humanitaire en ecologische ellende de revue zien passeren. Denk aan
de koraalriffen rond Bonaire die verziekt werden door rioollozingen en aan
het vliegveld van Bonaire, waar de veiligheid niet optimaal gegarandeerd was.
Sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en veiligheid dienen door de
overheid op een hoog niveau gebracht te worden. De burgers moeten dat aan
den lijve kunnen ervaren. Bij een van de wetsvoorstellen hebben wij daar expliciet
naar gevraagd.
 In de afgelopen jaren heb ik er vaker op gehamerd dat publieksvoorlichting
over de effecten van het transitieproces van groot belang is. Volgens mij
is er niets mis met het beoordelingsvermogen van BES-burgers. Als zij zien
dat het transitieproces leidt tot beter openbaar bestuur, gezonde financiële
verhoudingen en een verbetering van de kwaliteit van leven, dan zijn alle
spookverhalen over neokolonialisme snel van tafel. Nu moeten wij gezamenlijk
de kans grijpen om een fundamentele breuk met het verleden te creëren.
Vorig week stelde ik vragen over de mogelijke corruptie bij de val van het
bestuurscollege van Bonaire. Die vragen zijn inmiddels beantwoord.
Het lijkt de GroenLinks-fractie duidelijk dat dit tot op de bodem moet worden
uitgezocht, ook om lessen te kunnen trekken voor de toekomst. Ik zou het heel
goed begrijpen als er een corruptieonderzoek komt, een onderzoek naar de integriteit
van het bestuur. Zeker nu de heer Abraham op Bonaire heeft aangegeven dat
hij zich daarbij wel iets kan voorstellen, lijkt mij dat een logische volgende
stap na het onderzoek van de gouverneur. Wellicht kan de staatssecretaris
daarop ingaan voor maandagochtend negen uur. Geen enkele burger ziet zich
vertegenwoordigd in konkelend bestuur en zeker niet in corrupt bestuur.
 De situatie op Bonaire is best zorgelijk, ook als het gaat om het opnieuw
onderhandelen over het financieel toezicht. De GroenLinks-fractie is daar
niet blij mee. Het is op zichzelf begrijpelijk dat de staatssecretaris heeft
gedaan wat zij heeft gedaan om ook de bestuurders op Bonaire tot rede te brengen.
Als het gaat om de investeringen in het vliegveld van Bonaire, dan ziet de
GroenLinks-fractie dat als powerplay. De aanpassingen worden nu stopgezet,
terwijl het vliegveld de levensader van het eiland is. Wij hebben er allemaal
belang bij dat er geen onveilige situaties ontstaan.
 Wij zijn er nog lang niet. Ik krijg de indruk dat gestreefd is naar alomvattendheid.
Desalniettemin kan ik mij voorstellen dat dit complexe transitieproces gaandeweg
nieuwe, nog niet doordachte kwesties oproept. Ook kan ik mij voorstellen dat
er hoofdpijnpunten bestaan. Denk aan het erkennen en sluiten van het homohuwelijk
op de BES-eilanden. Denk aan euthanasie en abortus. Laat één
ding helder zijn. Als het gaat om gelijke behandeling van burgers binnen het
Koninkrijk, als het gaat om het homohuwelijk, als het gaat om de positie van
de vrouw, als het gaat om abortus en euthanasie, dan valt daar wat ons betreft
niet mee te marchanderen. Er is een motie-Van Gent/Remkes over het homohuwelijk
aangenomen. Die motie was natuurlijk niet overbodig, gezien de commotie die
daarover is uitgebroken. De heer Remkes en ik zullen via amendementen aandacht
vragen voor deze kwesties. Voor ethische kwesties binnen het Koninkrijk gaat
de fractie van GroenLinks uit van het adagium "gelijke monniken, gelijke
kappen". Met dit soort fundamentele zaken voor de GroenLinks-fractie
maar ook voor de burgers binnen het Koninkrijk valt wat ons betreft niet te
marchanderen, laat staan dat wij termen als "ontwrichtende werking"
accepteren. Wij hebben het vaker gezegd: democratie is niet voor bange mensen.
Wij moeten ons niet als angsthazen gedragen op deze thema's. Dat zou ik heel
slecht vinden. Ik ben het zelf ook zeker niet van plan.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Ik stel graag een verhelderende vraag aan collega Van Gent.
Krijgt dat amendement dezelfde strekking als de gewijzigde motie-Van Gent/Remkes/Leerdam
of krijgt het de strekking van de eerdere, toch wel heldhaftige motie-Remkes/Van
Gent?
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 De amendementen zijn inmiddels ingediend. Het komt erop neer dat het zo
snel mogelijk geregeld wordt. Soms moet je een kleine tussenfase inlassen.
Laat ik u dat nu leren, mijnheer Brinkman. Ik heb natuurlijk gelijk en ik
ben blij dat de heer Brinkman dat bevestigt door mij daarin te steunen. Ik
wil echter ook graag gelijk krijgen. Om die reden vond ik het nodig om de
motie te formuleren op de wijze waarop die uiteindelijk geformuleerd is. Ik
blijf natuurlijk op de warme steun van de heer Brinkman in dezen rekenen.
Het amendement is net uitgedeeld dus ik zou zeggen tegen de heer Brinkman:
bekijkt u het even. En dat bedoel ik niet zo negatief als het klinkt.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik weet hoe het af en toe uit uw mond komt. Natuurlijk houdt u mijn steun.
Ik maakte mijn opmerking in relatie tot uw opmerking over "moedige politici".
Ik zal het amendement bekijken en dan zien wij wat wij ermee gaan doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Dat is op zich goed nieuws. Ik was gebleven bij de hoofdpijndossiers.
Ik vraag de staatssecretaris om enig inzicht te geven in de potentiële
struikelblokken in dit proces. Er worden bovendien nogal wat regelingen in
het vooruitzicht gesteld. Ik denk bijvoorbeeld aan de nieuwe milieuwet voor
de BES-eilanden. Die kan vanzelfsprekend op mijn Caribische warme belangstelling
rekenen. Een paar jaar geleden vroeg ik om een milieubeleidsplan, samen met
de heer Van Bochove. Ik ben blij dat hierdoor serieuze aandacht is ontstaan
voor de adembenemende maar ook kwetsbare natuur op de Nederlandse Antillen.
 Het transitieproces vraagt ook in de komende jaren onze aandacht. Ik vraag
mij in dat verband af of het niet verstandig is om het gehele transitieproces
als een groot project te benoemen. Die gedachte is mij door het hoofd gegaan.
Me dunkt dat het aan de voorwaarden in de procedureregeling grote projecten
voldoet. Het geeft ons de kans om de vinger aan de pols te houden, maar ik
realiseer mij ook dat zo'n stap veel van de staatssecretaris vergt. In elk
geval voel ik een grote behoefte om regelmatig de voortgang van dit proces
aan de hand van tussentijdse evaluaties te bespreken. Ik ben niet op zoek
naar overbodige bureaucratie, maar wel naar een goede systematiek van de vinger
aan de pols houden. Ik hoor graag een reactie van de staatssecretaris op dit
punt.
 De ingeslagen weg is de goede en daarop moet dan ook worden voortgegaan.
Het kan niet vaak genoeg benadrukt worden dat de schuldsanering uiteindelijk
een gezonde startpositie betekent voor alle Antilliaanse eilanden en een toezichtinstrumentarium
om die gezonde financiële positie te behouden. Dat vergt vasthoudendheid
en consequent handelen, maar ook het nodige lef. Dit is niets voor bange mensen.
Een weg terug is er volgens GroenLinks niet, laat staan dat wij dat zouden
moeten willen. Van meet af aan is uitgegaan van een staatkundige verhouding
waarbij Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba zich uitspraken voor een
gezamenlijke toekomst. In meer of mindere mate krijgen de afzonderlijke eilanden
autonomie. Voor de BES-eilanden is die autonomie wat beperkter dan voor Curaçao,
Sint-Maarten en Aruba. Hoe het ook zij, wij zijn allen verbonden in het nieuwe
koninkrijksverband. Dat zal bij tijd en wijlen van beide kanten knellen. Het
neemt echter niet weg dat er een gezamenlijk commitment moet worden gevoeld
om ten behoeve van de burger te voorzien in goed bestuur dat het waard is
om een "democratische rechtsstaat" genoemd te worden. Dat is niet
gemakkelijk maar wel noodzakelijk.
 
 
 Dank u mevrouw Van Gent. Ik heet mevrouw Ortega welkom in deze vergadering.
Zij heeft mij laten weten dat zij haar opmerkingen maakt bij de behandeling
van de individuele wetsvoorstellen. Ik schors de vergadering tot 13.15 uur
voor de lunchpauze. Daarna beginnen wij met de behandeling van de verschillende
wetsvoorstellen. Ik vraag u om daarbij goed na te gaan of uw inbreng betrekking
heeft op het wetsvoorstel dat aan de orde is. Dat is voor het wetgevingsproces
van groot belang.
 
 
 De vergadering wordt van 12.41 uur tot 13.20 uur geschorst.
 
 Het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba)
(31954).
 
 Welkom bij het tweede deel van dit wetgevingsoverleg waarbij wij ons allereerst
richten op het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de openbare lichamen
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba) (31954). Dit wetsvoorstel wordt ook wel "WolBES" genoemd,
maar dat vind ik geen mooie naam. Het woord is aan de heer Van Bochove van
de CDA-fractie.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Ik zal wat korte statements maken over dit wetsvoorstel omdat
daarin verschillende items staan. De samenhang in mijn verhaal is soms dus
wat minder. Met dit wetsvoorstel worden de structuur en werkwijze van de organen
van de nieuwe openbare lichamen geregeld. De Raad van State en andere hebben
daar al het nodige over gezegd. Ik heb kennis genomen van de reactie op de
vragen over de LGO-status van de openbare lichamen. Wij hadden daarover vragen
gesteld. De opvatting van de regering om hiermee afwachtend om te gaan en
de eerste vijf jaar geen beslissing te nemen ter zake – dat betekent
in feite: de situatie in stand laten – heeft de instemming van de CDA-fractie.
De regering kiest ervoor om met de Gemeentewet als leidraad de inrichting
van het bestuur inhoud te geven. Daar waar regels strakker zijn, motiveert
de regering dit door het ontbreken van noodzakelijke bestuurscultuur. Zo is
nog nooit een jaarrekening vastgesteld en zijn aangenomen begrotingen meer
een legitimatie om geld uit te geven op kasbasis dan een leidraad voor het
financieel functioneren van het eilandsbestuur. Tegelijkertijd moet er toch
op andere terreinen ruimte zijn voor enige vrijheid.
 In het verslag is de CDA-fractie ingegaan op het bestuursmodel BES. Daarbij
is geconstateerd dat er veel te veel sprake is van een keurslijf; de verplichting
tot een burgerjaarverslag, de onverkorte invoering van het dualisme. De hele
speeltuin van BZK moet worden toegepast. Waarom wordt er niet wat meer ruimte
geboden? Gedeputeerden kunnen nu al voor een deel van buiten komen. Waarom
wordt deze werkwijze niet gehandhaafd? Het burgerjaarverslag wordt in Nederland
binnenkort facultatief of afgeschaft. Waarom wordt het hier dan nog ingevoerd?
Waarom eerst in Nederland komen tot een formele wetswijziging waarbij de regering
nu stelt bereid te zijn om de Gemeentewet en de WolBES ter zake tegelijkertijd
te wijzigen? De regering gaat in de nota naar aanleiding van het verslag in
op deze kritische noten. Het antwoord komt wat krampachtig over. Waarom niet
op bovengenoemde punten ruimte laten en desnoods na evaluatie over vijf jaar
zo nodig de touwtjes aanhalen?
 De CDA-fractie heeft met belangstelling kennis genomen van de reactie
van vragen van de VVD-fractie over de asielaanvragen op de BES-eilanden en
het zich vervolgens vestigen in het Europese deel van Nederland. De regering
stelt dat als gevolg van de Wet toelating en uitzetting BES, toelating op
basis van die wet geen recht op vestiging in het Europees deel van Nederland
met zich meebrengt. De CDA-fractie heeft twijfel op dit punt. Kan de staatssecretaris
duidelijk maken dat de deur niet heel gemakkelijk op een kier wordt gezet?
Ligt er een duidelijke blokkade? Dit is overigens de eerste stap. Als betrokkenen
zich uiteindelijk definitief mogen vestigen, dan is op termijn toch ook naturalisatie
mogelijk? Daarmee is uiteindelijk vestiging in het Europese deel van Nederland
mogelijk. Ik hoor graag een volledige reactie op dit punt.
 De CDA-fractie kan op basis van de reactie van de regering instemmen met
het niet in de wet opnemen van een horizonbepaling. Daarbij gaat de CDA-fractie
ervan uit dat het wel degelijk mogelijk is dat deze wet op basis van de al
meerdere malen genoemde evaluatie vervangen kan worden door nieuwe wetgeving
om op die manier toe te kunnen groeien naar volledige toepassing van de hier
bestaande wetgeving op de BES-eilanden. Graag hoor ik een bevestigende reactie
van de staatssecretaris op dit punt.
 De mogelijkheid om bij eilandsverordening functies aan te wijzen die combineerbaar
zijn met een politiek ambt wil de regering in stand houden. Er zijn twee voorwaarden
aan verbonden. Volgens de nota naar aanleiding van het verslag betreft het
functies die niet zodanige bevoegdheden of verantwoordelijkheden met zich
meebrengen dat voor belangenverstrengeling moet worden gevreesd. Tegelijkertijd
verwijst de regering naar de geringe bevolkingsomvang en het beperkte aantal
banen waarvan het merendeel bij de overheid is. Is in dit geval nog wel aan
te geven om welke functies het gaat? Iedere combinatie is in dit geval toch
kwetsbaar? Kortom, is deze keuze wel verstandig? Ik hoor graag in dit wetgevingsoverleg –
ik heb kennis genomen van de voorstellen van de heer Remkes op dit punt –
een nadere invulling. Bovendien krijg ik graag de toezegging van de staatssecretaris
dat zij op dit punt de vinger aan de pols houdt. Deze zin spreek ik uit met
de premisse van de uitkomst van de inbreng van de heer Remkes. Vindt er op
welke manier dan ook controle plaats op combinatiefuncties en mogelijke belangenverstrengeling?
Is het wel verstandig om te wachten op de evaluatie na vijf jaar? Het kan
volgens mij niet.
 De CDA-fractie stemt in met de voornemens met betrekking tot de rechtspositie
van zowel eilandsraadsleden als eilandgedeputeerden. Goede nota is genomen
van de toezegging dat de Kamer te zijner tijd wordt geïnformeerd over
de besluiten ter zake via AMvB's. De voorgenomen verkiezingen van leden van
de Eerste Kamer door leden van de eilandsraad lijkt in meerdere opzichten
een struikelblok. Het is ook wel een "wangedrocht" genoemd. De gekozen
constructies, zoals neergelegd in artikel Ya 22 van de Wijziging van de Kieswet
staat op gespannen voet met artikel 55 van de Grondwet. In het openbaar lichaam
Zuidelijke IJsselmeerpolders is dat in 1955 opgelost door de inwoners geen
stemrecht te geven voor de Eerste Kamer. Ik heb dat aan den lijve ervaren.
Hoewel de Tweede Kamer destijds aandrong op een spoedige oplossing
van dit probleem duurde het tot 1985 voordat een provinciale structuur werd
vastgesteld. Het onthouden van kiesrecht voor de Eerste Kamer is geen optie,
aldus de regering. Tegelijkertijd is sprake van een bijzondere situatie. Voor
de eilandsraden staat de Gemeentewet terecht model. In het Europese deel van
Nederland hebben gemeenteraden geen stemrecht voor de leden van de Eerste
Kamer. Hoe ziet de regering de strijdigheid van artikel Ya 22 van de Wijziging
van de Kieswet met de Grondwet?
 In september 2006 betoogde de Raad van State dat ingezetenen van de drie
eilanden het kiesrecht voor het Nederlands parlement moeten kunnen uitoefenen,
onder verwijzing naar artikel 3 eerste protocol EVRM. De Kiesraad sluit zich
bij deze opvatting aan. De Raad van State geeft aan dat artikel 55 niet de
enige relevante Grondwetsbepaling is; artikel 4 en artikel 53.1 dienen in
de beschouwing te worden betrokken. De regering onderstreept dit, maar dat
is niet overtuigend. Artikel 55 is toch het leidende artikel ter zake? Het
komt er samenvattend toch gewoon op neer dat verkiezing van de Eerste Kamer
pas mogelijk is na aanpassing van de Grondwet die wij binnenkort overigens
waarschijnlijk tegemoet kunnen zien? De CDA-fractie hoort van de staatssecretaris
in dit wetgevingsoverleg graag nog eens een precieze uiteenzetting van de
reden waarom vooralsnog en bij hoge uitzondering op basis van de Grondwet,
verder reikend dan artikel 55, niet ontkomen kan worden aan kiesrecht voor
de Eerste Kamer. Aanpassing van de Grondwet lijkt mijn fractie noodzakelijk.
 Met het voorgaande is een tweede aandachtspunt aan de orde. Dat betreft
het actief kiesrecht voor de leden van de eilandsraad voor niet-Nederlanders.
Op Bonaire heeft 82% van de ingeschreven inwoners de Nederlandse nationaliteit,
op Sint-Eustatius 60% en op Saba 56%. Een relatief groot aantal
inwoners heeft het recht om voor de eilandsraad te stemmen, namelijk niet-Nederlanders
die vijf jaar in Nederland ingezetene zijn zoals ook bij de gemeenteraadsverkiezingen
gebruikelijk is. Hiermee ontstaat, in tegenstelling tot het Europese deel
van Nederland, indirect kiesrecht voor de leden van de Eerste Kamer voor een
groep niet-Nederlanders. De regering stelt dat dit gezien de bijzondere omstandigheden
geaccepteerd moet worden. De CDA-fractie heeft geen adequaat antwoord gevonden
op de vraag: op welke wijze kan uitgesloten worden dat de niet-Nederlanders
onder de kiesgerechtigden voor de eilandsraden direct of indirect invloed
kunnen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Ik had deze discussie ook willen voeren maar dan bij de Kieswet.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik kom er in dat verband nog op terug want dan trek ik de vraagstelling
nog wat breder.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Oké. Ik stel dan nu de volgende vraag. Ik zie het probleem ook.
Ik heb daar ook grote bezwaren tegen omdat het wetstechnisch zo niet kan.
De eerste vraag aan de staatssecretaris is dan ook waarom het zo rommelig
moet. Kan de heer Van Bochove ook zeggen wat volgens hem de oplossing moet
zijn?
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik kom daar bij de behandeling van het volgende wetsvoorstel concreet
op terug, mogelijk met oplossingen. Ik weet het niet helemaal precies. Uit
internationale verdragen en dergelijke blijkt dat men het recht heeft om aan
verkiezingen van de Eerste en Tweede Kamer deel te nemen. Tegelijkertijd is
sprake van een knelpunt. Wellicht moet ervoor worden gekozen dat op de BES-eilanden
een bepaalde groep mensen niet in aanmerking komt om te stemmen voor de eilandsraadsverkiezingen.
De vraag is of je in dat verband zo ver moet gaan dat je afwijkt van wat in
Nederland volgens de Gemeentewet in de gemeenten wel geldt. Ik vind dat een
ernstig dilemma.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik zie datzelfde dilemma. Enerzijds wil ik niet-Nederlanders graag stemrecht
geven voor de eilandsraad. Anderzijds kan het niet zo zijn dat niet-Nederlanders
een deel van de Staten-Generaal kiezen. Dat kan gewoon niet. De SP-fractie
neigt er daarom toe om dezelfde keuze te maken. Als de staatssecretaris ons
dwingt om uit deze twee kwaden te kiezen, dan kiezen wij er maar voor om niet-Nederlanders
geen stemrecht te geven op de eilanden. Overigens meen ik dat de heer Remkes
op dit punt een amendement heeft ingediend. Ik neig ertoe om dat amendement
te steunen. Steunt de CDA-fractie dat amendement ook?
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik heb in mijn inbreng al gezegd dat ik kennis heb genomen van het amendement
dat de heer Remkes op dit punt heeft ingediend. Ik wil mij op dit ogenblik
niet uitspreken over steun of geen steun voor dit amendement. Uit mijn inbreng
kan worden afgeleid dat ik op dit punt een aantal grote vraagtekens zet. Ik
hoor echter eerst graag nog eens wat de visie van de regering op dit punt
precies is. Dat hoor ik graag van de staatssecretaris in het debat.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. In dit wetsvoorstel wordt de instelling en de inrichting van
de openbare lichamen geregeld in de lijn van de Nederlandse gemeenten. Vanwege
de kleinschaligheid van de eilanden en de geringe bevolkingsomvang worden
maatregelen voorgesteld voor de samenstelling van het bestuur. Zo worden strengere
eisen gesteld rond bloedverwantschappen dan in Nederlandse gemeentebesturen.
Ook worden er meer eisen gesteld ter voorkoming van vermenging van zakelijke
en privébelangen. De fractie van de PvdA kan zich vinden in deze maatregelen.
Vanwege de ontbrekende bestuurscultuur lijkt het inderdaad verstandig dat
de teugels wat worden aangehaald.
 De regering wijst er echter terecht op dat je hiermee niet direct veranderingen
in de politieke cultuur teweegbrengt. Mijn fractie begrijpt dat er daarom
in het kader van deze wet trainingen zullen worden gegeven in de duale bestuurspraktijk.
Dat kan uiteraard nooit kwaad. Hoe verhouden deze trainingen zich tot het
eerder aangekondigde programma Institutionele Versterking en Bestuurskracht?
In welke mate vormen de trainingen een aanvulling op dit programma? Op welke
wijze wordt gemonitord of dit daadwerkelijk leidt tot een meer transparante
politieke cultuur?
 De fractie van de PvdA begrijpt van de regering dat zij de mogelijkheid
wil handhaven om functies te creëren die gecombineerd kunnen worden met
het politieke ambt. De kans dat dit leidt tot belangenverstrengeling is klein, aldus de regering. De fractie van de PvdA wijst er echter op dat de
bevolkingsomvang op de BES-eilanden klein is en dat er, meer dan in Nederland,
sprake is van een cultuur die wordt gekenmerkt door cliëntelisme en vriendjespolitiek.
Wil de regering de komende periode niet het zekere voor het onzekere nemen
door combifuncties aan banden te leggen? Zo niet, waarom wil zij dat dan niet?
 Tijdens de schriftelijke ronde heeft de fractie van de PvdA, evenals andere
fracties, vragen gesteld over de aanvankelijke keuze van de regering om nu
nog geen grondwetswijziging voor te stellen voor het verankeren van de openbare
lichamen in ons staatsbestel. In de beantwoording van deze vragen heeft de
regering de Kamer er herhaaldelijk op gewezen dat de grondwetswijziging volgens
de regering pas plaats moet vinden na de evaluatie over vijf jaar van de nieuwe
verhoudingen. De fractie van de PvdA vindt dat dit wringt, juist omdat de
regering zelf heeft benadrukt dat het bestaande artikel 134 van de Grondwet
niet als permanente basis voor de openbare lichamen kan dienen. Een grondwetswijziging
is volgens de regering nu nog niet zinvol, omdat pas na de evaluatie duidelijk
zal worden waar het echt heen zou moeten gaan met de BES-eilanden. Enerzijds
zou de staatkundige positie van de eilanden niet in de Grondwet worden geregeld,
maar anderzijds moet de evaluatie over vijf jaar er niet toe leiden dat het
feit dat de drie eilanden onderdeel uitmaken van het Nederlandse staatsbestel,
weer ter discussie wordt gesteld. Dit staat op pagina 7 van de nota naar aanleiding
van het verslag. Ook een horizonbepaling is door de regering van de hand gewezen,
omdat niet valt uit te sluiten dat de WolBES na de evaluatie in stand blijft.
Het hoeft echter ook weer niet een eindmodel te zijn. De PvdA pleit voor een
passende juridische en staatkundige oplossing, omdat wij het de BES-eilanden
niet kunnen aandoen om de komende periode slechts als experimenteerfase te
beschouwen. Mijn fractie vraagt daarom wat de stand van zaken is van de uitvoering
van de motie-Remkes c.s. (32123-IV, nr. 12). Deze motie is door de fractie
van de PvdA gesteund. Op welke termijn verwacht de regering de Grondwet te
wijzigen? Kan men al meer inzicht geven in de inhoud van de wijziging?
 Het uitgangspunt dat de bestaande Antilliaanse wetgeving aanvankelijk
moet blijven gelden voor de BES-eilanden, is voor de overgangsfase wat de
fractie van de PvdA betreft begrijpelijk. Op enig moment moet echter duidelijk
worden of de eilanden echt een integraal onderdeel van Nederland worden, of
dat er toch verschillen zijn en moeten blijven met het Europese deel van Nederland.
De voorliggende wetsvoorstellen laten op dit punt ruimte voor interpretatie.
Eerst moet ervaring worden opgedaan en moet er worden geëvalueerd, en
dan zien we wel weer. Dat lijkt mijn fractie wat te ongewis. De PvdA wil in
ieder geval een gewenst einddoel nastreven, namelijk dat de BES-eilanden zo
veel mogelijk onderdeel van Nederland worden, inclusief de daarbij behorende
Nederlandse wet- en regelgeving. Wat dat betreft is er geen haast, maar het
kan niet de bedoeling zijn dat over zo'n tien jaar op de BES-eilanden nog
een heel andere wetgevingssystematiek geldt dan in Nederland. Ik hoor hierop
graag een reactie van de staatssecretaris.
 Een belangrijk gevolg van de nieuwe verhoudingen zal zijn dat er binnen
Nederland twee verschillende rechtsregimes van kracht zullen zijn, zowel wat
betreft formele wetgeving, als wat betreft de lagere regelgeving en het van
toepassing zijn van tal van internationale verdragen. Kan de regering inzicht
geven in de consequenties hiervan voor burgers in het Europese deel van Nederland
en vice versa? Wat zijn de consequenties voor de reizende staatsburger tussen
deze delen van het land Nederland? Wanneer zal welk rechtsregime precies voor
hem of haar van toepassing zijn? Wat is de visie van de regering hierop?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. In het deel van mijn betoog met algemene opmerkingen heb ik
al het een en ander opgemerkt over een aantal grondwetswijzigingen die er
naar het oordeel van de SP-fractie moeten komen. Ik heb ook enkele opmerkingen
gemaakt over de verhouding tussen het Statuut en de Grondwet. Die opmerkingen
zal ik nu dus niet weer maken.
 De staatssecretaris zegt terecht dat de eilanden bestuurlijk voor een
grote uitdaging staan. Er komt nogal wat op ze af. Waarom heeft zij dan het
onzalige idee om juist op deze kleine eilanden het dualisme in te voeren?
Deze eilanden zijn kleiner dan de kleinste gemeente in Nederland, op de gemeente
Rozendaal na. Ik hoor van mijn buurman dat ook Schiermonnikoog kleiner is.
Daar hadden wij het dualisme ook nooit moeten invoeren. Het dualisme is er
om de herkenbaarheid te vergroten. Met herkenbaarheid hebben ze op de eilanden
helemaal geen probleem. Als er iets daar goed gaat, is het wel de herkenbaarheid
van het bestuur. De staatssecretaris wil zo weinig mogelijk onnodig overhoop
gooien. Laat zij dat dus ook niet doen. Waarom moet het koekoeksei van Elzinga
ook nog op deze eilanden in de Caraïben worden gelegd?
 De SP-fractie is wel gelukkig met de figuur van de rijksvertegenwoordiger,
die de oren en de ogen wordt van de staatssecretaris. Via hem kan de minister
ook aanwijzingen geven. Waarom is de rechtspositie van de rijksvertegenwoordiger
echter vergelijkbaar met die van de commissaris van de Koningin? Hij heeft
toch de verantwoordelijkheid over veel minder mensen?
 Wel gelukkig zijn wij ook met de strenge regels die belangenverstrengeling
en vriendjespolitiek onmogelijk moeten maken. Het is goed dat de staatssecretaris
hierbij nadrukkelijk ook wijst op de familiebanden en daarvoor regels opstelt.
Ik complimenteer haar daarmee. Er wordt een muur gebouwd. Waarom dan toch
de mogelijkheid scheppen voor de eilandsraad om sommige ambtenaren de mogelijkheid
te geven om een politieke functie of een politiek ambt te vervullen? Daarmee
schieten wij gaten in de muren die wij net hebben opgetrokken.
 Op Sint-Maarten bleken oud-bestuurders na vertrek bijzonder riante vergoedingen
te krijgen. Ik wil graag weten of zulke riante, illegale en opmerkelijke vergoedingen
ook op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius voor oud-politici zijn voorzien. Ik
wil graag dat de staatssecretaris dat eens nakijkt, wellicht in het kader
van de staat van het bestuur op Bonaire. Gaat wat op Sint-Maarten zo mis gaat,
op de BES-eilanden ook zo mis? Er ligt wel een zee tussen Sint-Maarten en
deze eilanden, maar misschien houdt die niet al het slechte tegen.
 De staatssecretaris heeft besloten de huidige regelingen voor politici
op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius te handhaven. Zij weet dat wij tegen de
verhoging van de AOW-leeftijd zijn, maar dat juist politici op de eilanden
met 60 jaar met pensioen kunnen, is misschien te veel van het goede. De staatssecretaris
zegt dat wij bij het heffen van belasting rekening moeten houden
met de lagere inkomens op de eilanden, maar de vergoeding voor politici blijft
even hoog als die in Nederland. Dat is wel erg vreemd. De eilandsraadsleden
van Sint-Eustatius komen daar zelfs ver boven uit. Waarom moeten politici
op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius relatief hoge vergoedingen hebben en waarom
moeten zij zo vroeg met pensioen? Krijgen oud-politici op deze eilanden ook
een sollicitatieplicht? Ik verwijs naar de motie van Jan Marijnissen.
 Klopt het dat een groot deel van de schulden van de eilanden bestaat uit
in het verleden niet-geïnde pensioenpremies? Volgens mij bestaat een
groot deel van de schuld die wij moeten saneren uit pensioenpremies. Ik zie
al mensen knikken. Dat zijn pensioenpremies van politici en ambtenaren die
deze niet hebben betaald. De staatssecretaris meent naar ik hoop toch niet
serieus dat wij Nederlanders gaan vragen om de tekorten aan te vullen omdat
politici en ambtenaren op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius hun pensioenpremies
niet hebben betaald? Dat is toch niet de vraag die de staatssecretaris voorlegt?
Dat moeten die politici en ambtenaren toch gewoon zelf doen? Dat zijn geen
mensen met financiële problemen, dat zijn mensen die hun premies niet
hebben afgedragen. De SP wil hier volledige helderheid over hebben.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Nee, dat is de overheid.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 De overheid, sorry. Het is heel terecht dat de heer Remkes mij nu corrigeert.
 Dat moet wel op de goede plek gebeuren. Hierover moet openheid en helderheid
zijn voordat wij kunnen instemmen met bijvoorbeeld een nieuw pensioenfonds
voor politici en ambtenaren op de eilanden.
 De SP vindt het ten slotte jammer dat geen duidelijke keuze wordt gemaakt
voor de Nationale ombudsman. Nu blijft in het midden of de eilanden een eigen
ombudsman krijgen of dat de bewoners zich moeten melden bij de Nationale ombudsman.
Waarom maakt de staatssecretaris geen keuze? De voorkeur van de SP gaat uit
naar de Nationale ombudsman.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. Mijn opmerkingen die raken aan de Kieswet, zal ik bij het
volgende blokje maken. Op het punt van de asielaanvragen sluit ik mij nadrukkelijk
aan bij de vraag van collega Van Bochove. Ook mij is immers opgevallen dat
daarover met een zekere stelligheid opvattingen gedebiteerd worden, terwijl
daar in juridisch opzicht nog wel het een en ander aan is af te doen.
 Wij kunnen ons op zich vinden in de keuze voor het dualisme op de eilanden,
ook al had dat voor de VVD-fractie niet de hoogste prioriteit. Wij nemen waar
dat in de West de bestuurscultuur sowieso nogal monistisch is. Het is van
betekenis om die bestuurscultuur toch wat open te breken. Daarmee heb ik direct
gezegd dat dit niet alleen een formele kant heeft maar ook een bestuursculturele
kant. Dat geldt overigens ook voor andere elementen in de bestuurscultuur
daar, bijvoorbeeld op het punt van de integriteit. De discussie is ook nog
wel wat breder te trekken. Schiermonnikoog werd zojuist even genoemd. Sommige
dingen die hier kenmerkend zijn voor kleinschaligheid van bestuur, tref je
natuurlijk ook daar aan. In die zin zijn er inderdaad bepaalde parallellen. 
 Ik ben benieuwd naar de globale beoogde omvang van de overheden daar.
Die vraag is bij mij opgeroepen door de voortgangsrapportage van de rijksvertegenwoordiger,
want daarin staat bijvoorbeeld dat de kwartiermakers vanaf het transitiemoment
worden omgezet in departementale eenheden. Daarnaast gaan 260 ambtenaren van
het land naar de eilanden; die schijnen nog niet aangewezen te zijn, met alle
onzekerheden van dien. Ik ben geïnteresseerd in de globale omvang van
de overheden daarin. Die vraag is bij mij opgekomen naar aanleiding van de
voortgangsrapportage van de rijksvertegenwoordiger. Daarin stond bijvoorbeeld
dat vanaf het transitiemoment de kwartiermakers worden omgezet in departementale
eenheden en dat daarnaast 260 ambtenaren van het land naar de eilanden gaan.
Die ambtenaren zijn nog niet aangewezen, met alle onzekerheden van dien. Wat
gaat er in vredesnaam gebeuren met de bestaande apparaten? Er schijnt ook
een kwartiermakerbestuur te komen. Wat is daarvan de toegevoegde waarde? Ik
heb de indruk dat het misschien een beetje te veel van het goede kan zijn.
 Voorzitter. Ik signaleer dat de gedragscode voor raadsleden en gedeputeerden
wel aardig is, maar ook vrijblijvend. Er wordt namelijk niets geregeld over
de naleving en dat is wel wenselijk.
 Er wordt ook niets geregeld met betrekking tot gemeenschappelijke regelingen
en tot het thema belangenverstrengeling. Ik kan mij goed voorstellen dat een
aantal bepalingen over het tegengaan van belangenverstrengeling ook betrekking
heeft op de gemeenschappelijke regelingen. Er zijn constructies te bedenken
waarbij dat wel terdege relevant is. Ik heb op dat punt een amendement in
voorbereiding.
 Ik vind het nodig dat de rechtspositie van eilandsraadsleden en gedeputeerden
naar analogie van de Nederlandse praktijk, een-op-een wordt overgenomen. Dit
wordt straks geregeld in een AMvB. Ik hoop dat de staatssecretaris met een
toezegging komt. Zo niet, dan overweeg ik een motie in te dienen zoals collega
Van Raak ook heeft aangegeven. Hier hebben wij de zaken keurig geregeld en
ik vind dat dit ook het uitgangspunt moet zijn voor de West. Bij dit soort
dingen moet je geen verschil maken.
 Dat brengt mij op de bepaling in het wetsvoorstel dat het aantal raadsleden
in beginsel wordt bepaald, doch dat men de bevoegdheid krijgt om dat aantal
te vergroten. Dat vind ik verkeerd. Het bestaande aantal raadsleden –
negen, vijf en vijf – moet in de wet vastgelegd worden. Het is al een
relatieve uitbreiding in verband met de dualisering. Bij de evaluatie over
vijf jaar kan worden bekeken of dat aantal in de praktijk voldoet, maar wij
moeten nu niet reeds de mogelijkheid geven om dat aantal te verhogen. Ook
hiervoor is een amendement voorbereid.
 Combinaties van ambtelijke functies en politieke ambten vind ik ongewenst.
Die moeten naar analogie van Nederland worden uitgesloten. Er moeten geen
schijnconstructies gemaakt worden. Dat is niet gezond. Het signaal in de wet
moet volstrekt helder zijn.
 De gezaghebber krijgt een vetorecht in het kader van de openbaarheid van
vergaderingen. Ik vind dat daar een dubbelslot op moet. Ik realiseer mij dat
dit voor Saba en Sint-Eustatius niet kan in verband met het aantal raadsleden,
maar voor Bonaire kan terdege de tweederdebepaling worden toegepast. Ook hiervoor
is een amendement voorbereid
 Ik meen dat wij de oprichting van de Stichting BES pensioenfonds bij dit
onderwerp moeten behandelen. Ik heb natuurlijk geen bezwaar tegen een apart
bestuurlijk gremium, maar zet wel grote vraagtekens bij één
aparte geprivatiseerde uitvoeringsorganisatie vanwege het aantal deelnemers,
de schaal en het te halen beleggingsrendement. Ik vraag mij af of hier geen
aansluiting gezocht kan worden bij de uitvoeringsorganisatie van het ABP.
Die keuze lijkt mij zeer voor de hand te liggen. Ik zou het op prijs stellen
als wij cijfermatige informatie krijgen over aantallen pensioengerechtigden,
over de erfenis, de waardeoverdracht en de beoogde dekking. Het reglement
ligt weliswaar voor, maar de achterliggende werkelijkheid is natuurlijk interessanter.
Ik stem er wel mee in dat voor het reglement aansluiting wordt gezocht bij
het Nederlandse pensioenstelsel. Ik heb nog wel een vraag over de procedure,
want de voorhang loopt op 17 januari 2010 af. Betekent dit dat wij maandag
18 januari nog de volle vrijheid hebben en dat de minister nog rustig
kan doorgaan met de voorbereidingen?
 
 
 Even voor de verslaglegging, want er zijn opmerkingen gemaakt die niet
helemaal doorkwamen. Er is gezegd dat het gestuit is. Dat wil zeggen dat er
maandag nog over gesproken kan worden. Wij hoeven dat niet met de minister
te doen, zij wordt waargenomen door de staatssecretaris.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Dat kunnen wij uitstekend met deze staatssecretaris regelen.
 
 
 Ik maak deze opmerking voor het verslag.
 Ik meld u dat ik aan het einde van de vergadering nog even apart terugkom
op de pensioenfondsen. Iedereen krijgt de gelegenheid daarover te spreken.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 De heer Remkes brengt allerlei argumenten naar voren ten aanzien van het
pensioenfonds. Die zijn meer gericht op het economisch gewin. Ik ben benieuwd
wat hij vindt van het feit dat er straks twee soorten rijksambtenaren zijn
die echter wel werken bij hetzelfde departement.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Dit punt heeft volgens mij betrekking op een ander thema. Collega Van
Raak heeft gesproken over de grote tekorten bij APNA en de aanzuivering. De
betalingsachterstanden over 2006 en 2007 waren een surprise. Het ging om 50
mln. NAf. Bijna de helft daarvan bestaat uit niet afgedragen premies. Het
is natuurlijk geweldig belangrijk om eisen aan het pensioenfonds te stellen
om dat soort toestanden te voorkomen. De vraag over de rechtspositie van de
toekomstige ambtenaren is heel relevant. Ik hoop dat de staatssecretaris daarop
zal ingaan, want daarbij kun je inderdaad vraagtekens plaatsen. Dit punt komt
ook nog terug bij de politie.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Wij zijn niet blij als dit allemaal doorgaat, maar kunnen
wel begrijpen dat er een aparte regelgeving moet zijn voor de eilanden. Hoe
wordt dat geregeld? Er is gekozen voor openbare lichamen. Ik lees echter te
veel voordelen en geen nadelen van de regelgeving die in Nederland bestaat.
 De PVV is van mening dat de grondwettelijke en staatsrechtelijke rechten
en plichten van burgers en bestuurders regelrecht overgenomen moeten worden
door de drie eilanden. Het kan niet zo zijn dat voor de eilanden een soepeler
regelgeving geldt. Ik denk daarbij met name aan goed bestuur. Een corrupt
bestuur vinden wij een groot probleem. Ik verwijs in dit verband naar Bonaire.
Ik heb al gezegd dat wij het zien als het binnenhalen van het Paard van Troje.
De garanties die deze wet geeft, zijn gewoon te gering. Een gedragscode is
hartstikke goed, maar waarom is deze niet afdwingbaar? Waarom is er geen controle
en waarom wordt er niet ingegrepen op het moment dat het niet goed gaat? Strengere
regels voor bestuur en strengere regels voor ambtenaren zijn hartstikke goed,
maar wie controleert of die nageleefd worden? En wat gebeurt er als iets buiten
de regels om gebeurt? Natuurlijk bestaan er mogelijkheden om in te grijpen
als er geen sprake is van goed bestuur. Ik heb deze staatssecretaris echter
vaak gevraagd om artikel 23 te hanteren, maar dat doet zij bijna nooit. Ik
vind dat erg jammer.
 Ambtenaren en politieke functies moeten absoluut gescheiden zijn. Dat
is belangrijk in Nederland, maar voor de Antillen is het een voorwaarde om
te kunnen functioneren. Wij kennen allemaal de problemen met het bestuur op
de Antillen: nepotisme en vriendjespolitiek. Ik ben buitengewoon ontevreden
over de manier waarop dit wordt geregeld.
 Straks ga ik nog in op de Kieswet, het kiesrecht en het pensioenfonds.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Dit wetsvoorstel vormt de kern van de hele wetgevingsoperatie.
Ik blijf de benaming Wet openbare lichamen een beetje vreemd vinden. Deze
wet heeft aanleiding gegeven tot uiteenlopende, mateloos interessante vragen.
Hoe regel je precies dat de eilanden een bijzonder soort gemeente worden?
Moeten zij gevat worden in een provinciaal verband? Ik kom daarop nog terug.
De uiteindelijke structuur spreekt ons wel aan. Er zijn drie belangrijke organen:
de eilandsraad, vergelijkbaar met de gemeenteraad; het bestuurscollege bestaande
uit de eilandgedeputeerden en de gezaghebber, vergelijkbaar met het college
van B&W, de gezaghebber is dan de burgemeester. Tot slot is er nog de
rijksvertegenwoordiger, de commissaris van de Koningin dus, zij het dat het
hem of haar ontbreekt aan een provincie.
 Een belangrijk rechtskundig en politiek commentaar op dit wetsvoorstel
is dat de staatkundige wijziging kan plaatsvinden met een gewone parlementaire
meerderheid. Dat kan de eilanden het gevoel geven dat zij worden ingelijfd.
Het zou ook een duidelijke uitspraak kunnen impliceren dat zij volgens het
Nederlandse parlement welkom zijn als onderdeel van Nederland. Er is wel commentaar
geleverd op de keuze voor het fenomeen openbaar lichaam. Dat zou in dit verband
een inbreuk betekenen op het stelsel van territoriale decentralisatie. Nederland
bestaat in die opvatting uit een uniform systeem van provincies en gemeenten.
Openbare lichamen houden zich in dit systeem bezig met specifieke taken. Denk
bijvoorbeeld aan de product- en bedrijfschappen.
 Wij juichen het toe dat deze structuur is gekozen. Het lijkt erop dat
alle functies van een normale gemeente vertaald zijn naar de Antilliaanse
context. Er wordt niet alleen voorzien in rechtstreeks democratisch gelegitimeerde
functies, maar bijvoorbeeld ook in functies zoals een ombudsman
en een rekenkamer. Dat is voor ons belangrijk.
 Adviezen van staatsrechtsgeleerden moeten altijd serieus genomen worden.
Daarom is het volgens mijn fractie goed dat deze wet wordt geëvalueerd
en dat definitieve keuzes worden gemaakt die worden vastgelegd in een definitieve
grondwettelijke regeling. Dat biedt de BES-eilanden de mogelijkheid om invloed
uit te oefenen op de staatsrechtelijke structuur die zij prefereren. Die invloed
moet in ieder geval gegarandeerd zijn. Wij moeten ook niet vergeten dat de
op de eilanden gehouden referenda gekozen zijn als uitgangspunten voor de
wijzigingsvoorstellen. Ik heb er behoefte aan om dat hier vandaag te benadrukken.
 De voorliggende voorstellen zijn misschien onconventioneel, maar doen
volgens ons nog steeds recht aan de wensen van de bevolking. Desalniettemin
roepen wij de staatssecretaris op om dit soort fundamentele commentaren mee
te nemen in de uiteindelijke evaluatie. Dat lijkt ons vanzelfsprekend, maar
het is goed als de staatssecretaris daarop nog even ingaat.
 Over de vermeende inbreuk op het Nederlandse stelsel van territoriale
decentralisatie zou ik het volgende willen opmerken. Voor de BES-eilanden
is geen equivalent bedacht van het provinciale verband. GroenLinks is weliswaar
voor het opheffen van de provincies, maar de provinciale taken gaan GroenLinks
zeker aan het hart. Ik denk daarbij aan taken op het gebied van de ruimtelijke
ordening. Worden deze taken dan behartigd door het departement van BZK? Hoe
gaat dat precies?
 De BES-eilanden liggen ons na aan het hart. Het enkele feit dat er geen
tweederde meerderheid is voor nauwere banden met Nederland, doet niets af
aan het gevoel dat Bonaire, Sint-Eustatius en Saba van harte welkom zijn en
dat hun belangen er in gelijke mate toe doen. Het gaat erom dat in de komende
jaren bekeken wordt op welke wijze de gekozen structuur bijdraagt aan het
behartigen van de belangen van de BES-eilanden voordat er definitieve grondwettelijke
keuzes gemaakt worden. Dat laatste vinden wij erg belangrijk.
 Voor ons is het vrij eenvoudig dat de positie van politici en de pensioenen
vergelijkbaar met Nederland geregeld moeten worden. Daarbij moet natuurlijk
wel rekening worden gehouden met de op de eilanden geldende standaards. Wij
zijn voor een sollicitatieplicht en wij zijn tegen een opeenstapeling van
pensioenen. Een en ander moet zeer transparant geregeld worden. Sinds ik mij
met dit onderwerp bezighoudt, heb ik vaak gevraagd om precieze gegevens en
een adequaat inzicht. Dat leidde altijd tot zeer onduidelijke antwoorden;
kortom, ik kreeg die informatie gewoon niet. Uiteindelijk is het wel gebeurd,
maar in het begin was het trekken aan een dood maar rijk paard. Daar was ik
niet blij mee.
 Wij hebben ook geen zin om pensioen- of wachtgeldlijken te gaan financieren
die wellicht nog in de kast liggen. Natuurlijk komen er allerlei juridische
procedures over bestaande rechten die mensen nog kunnen claimen, maar ik wil
een indringend beroep doen op de mensen op de eilanden om in dezen hun verstand
te gebruiken. Het is geen vertoning als op de eilanden politici en bestuurders
hun zakken vullen terwijl andere mensen nauwelijks te eten hebben. Dat is
onverteerbaar en onacceptabel. Vinden daarover nog steeds goede gesprekken
plaats?
 De suggestie van de heer Remkes met betrekking tot het ABP vind ik zeer
goed.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Vandaag behandelen wij verschillende wetten die erop gericht
zijn de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba als openbare lichamen in
te richten. Er is veel werk verzet. Het proces gaat niet zonder slag of stoot.
Ik wil in ieder geval mijn waardering uitspreken voor de beantwoording van
de vragen die door mijn fractie zijn gesteld. Zo te zien heeft een aantal
van onze vragen geleid tot nadere inzichten en tot wijzigingen. In de meeste
gevallen komen die wijzigingen erop neer dat er nog iets nauwer dan aanvankelijk
was voorzien, wordt aangesloten op de algemene regeling die model staat voor
de nieuwe verhoudingen. Ik doel op de Gemeentewet. Wij waarderen dit zeer,
maar ons bekruipt het gevoel dat door het feit dat de BES-eilanden onderdeel
worden van het Nederlandse grondgebied er een ander soort Nederlandse burgers
komt.
 Wij blijven de inrichting en de positie van de BES-eilanden bijzonder
vinden. Het zijn openbare lichamen, als waren het gemeenten. De Gemeentewet
heeft namelijk model gestaan. De regelingen worden zo veel mogelijk daarop
toegespitst. Uiteindelijk zijn het echter geen gemeenten maar openbare lichamen
en is er toch een verschil in positie. Dit maakt het allemaal erg ingewikkeld.
De maatstaf voor verbijzonderingen moet duidelijk worden aangegeven. Ik geef
een voorbeeld: gemeenten en provincies in Nederland verschillen enorm van
elkaar, maar toch is er sprake van één Gemeentewet c.q. één
Provinciewet die op alle gemeenten of alle provincies van toepassing is. Slechts
in enkele wetten krijgt een aantal grote steden een uitzonderingspositie.
 De regelingen dienen straks te vallen onder de bepaling in de Grondwet,
dat allen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk worden
behandeld. De maatstaf is te meer van belang omdat het anders kan leiden tot
willekeur op dit gebied en dat is grond voor ontevredenheid. De grondwetswijziging
laat nog even op zich wachten. Artikel 134 van de Grondwet maakt de instelling
van openbare lichamen mogelijk. Wij menen echter dat dit artikel niet bedoeld
is om dit soort gemeenteachtige bepalingen mogelijk te maken. Dit leidt ook
tot de moeizame constructie van eerst een wijziging van het Statuut, dan specifieke
wetten en tot slot een wijziging van de Grondwet. Kan de staatssecretaris
hierop een reactie geven? Kan zij garanderen dat bij een grondwetswijziging
deze constructie niet indruist tegen artikel 1? Moet niet juist door deze
afwijking het Statuut met een tweederde meerderheid worden aangenomen?
 Het is mijn fractie niet duidelijk of er eeuwig gesproken zal worden over
openbare lichamen. Is het de bedoeling om na de evaluatie te spreken over
overzeese gemeenten?
 In de beantwoording van onze vragen over de grondwetswijziging stelt het
kabinet dat pas na de evaluatie duidelijkheid kan worden geboden over de definitieve
status van de eilanden. Mijn fractie kan zich niet voorstellen dat het hier
gaat om een of ander experiment. Aan welke criteria moet de WolBES getoetst
worden, opdat duidelijk wordt of er wel of niet op een ander model moet worden
overgegaan? Wat gebeurt er als gaandeweg de periode van vijf jaar blijkt dat
het niet werkt?
 Ook het antwoord van het kabinet op de vraag over de horizonbepaling begrijp
ik niet. Het enige argument om het niet te doen is dat de WolBES kan vervallen
zonder dat daarvoor iets anders in de plaats komt. Dat kan inderdaad
problematisch zijn. Een enkele evaluatie is weinig dwingend. Ik stel voor
om ten minste een horizonbepaling op te nemen voor enkele bepalingen die in
de kern te maken hebben met een nu nog geldend onderscheid tussen gemeenten,
provincies en openbare lichamen BES, namelijk dat deze na een X aantal jaren
komen te vervallen, tenzij ... De terugvaloptie is dan dat relevante bepalingen
uit de Gemeentewet of uit de Provinciewet van toepassing worden. Ik hoor graag
een reactie op dit voorstel.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Ik heb met belangstelling naar mijn collega geluisterd, maar kan zij mij
een paar voorbeelden geven waarop dat van toepassing zou zijn? Op deze manier
kan ik er namelijk weinig mee.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Om eerlijk te zijn, voorzitter, ik kan ook geen chocola maken van de WolBES
en de daarin opgenomen bepalingen. Ik krijg het gevoel dat er op allerlei
manieren geshopt wordt in de Nederlandse wetgeving. Als er sprake is van een
tussenstation, moet heel duidelijk aangegeven worden welke bepalingen uit
de Gemeentewet en de Provinciewet opgenomen moeten worden. Verder moet worden
bepaald dat als blijkt dat bepaalde zaken niet strikt nodig zijn, deze ook
komen te vervallen in de wet. Ik heb problemen met de evaluatiebepaling omdat
die minder dwingend is. De staatssecretaris zal mij ervan moeten overtuigen
dat een evaluatiebepaling echt nodig is en dat het opnemen van een horizonbepaling
not done is.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Met een wetsvoorstel waarvan je geen chocola kunt maken, kun je eigenlijk
maar één ding doen, zo zeg ik tegen een van de coalitiepartners!
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik heb aangegeven dat ik geen chocola kan maken van de manier
waarop de WolBES op dit moment is ingericht.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Dat is zo mogelijk nog erger! Ik vind het heel bezwaarlijk als een van
de Kamerleden er geen chocola van kan maken. Ik stel voor dat wij een paar
weekjes wachten totdat zij dat wel kan.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Dan wordt het pudding!
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Ik wacht de beantwoording van mijn vragen en de reactie op
de door mij geuite zorgpunten af. Tegen mijn collega's Van Raak en Remkes
zeg ik dat het wetsvoorstel nog ingewikkelder wordt door de verschillende
amendementen. Daardoor komt er nog meer ongelijkheid.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik wil de heer Remkes een beetje helpen. Zijn amendementen maken het juist
een beetje duidelijker. De onduidelijkheid zit bij het kabinet. Wij gaan 30
wetten in deeltjes behandelen op een moment dat bepaalde wetten nog niet hier
zijn of waarvan niet duidelijk is wat er in staat; dat in de ene wet naar
de andere wordt verwezen en dat bovendien wetten nog veranderd kunnen worden
als zij al zijn aangenomen. Ook is onduidelijk of de Grondwet moet worden
veranderd. Ik ben het met mevrouw Ortega eens dat het wetstechnisch een wangedrocht
is. De heer Remkes kan daaraan helaas niets doen, ook niet met zijn amendementen.
Ik sluit mij dan ook aan bij de vraag van mevrouw Ortega, waarom de staatssecretaris
ons zo'n wangedrocht heeft voorgelegd.
 
 
 Als de heer Van Raak de heer Remkes in bescherming gaat nemen, begin ik
mij zorgen te maken!
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Onze fractie heeft twijfels bij de introductie van het fenomeen
rijksvertegenwoordiger. De huidige rijksvertegenwoordiger is benoemd om het
transitieproces soepel te laten verlopen, maar nu wordt dit fenomeen onderdeel
van de bestuursstructuur. Daarnaast zijn wij zeer verbaasd over het takenpakket,
de verantwoordelijkheden en de bevoegdheden van dit orgaan. Waarom is deze
bestuurlijke schakel nodig? Is het tijdelijk totdat de openbare lichamen zijn
ingericht en goed functioneren, of gaat het om een permanent orgaan? Blijven
de openbare lichamen op zichzelf staan, of worden zij te zijner tijd ondergebracht
bij een provincie? Zij vormen weliswaar niet gezamenlijk een eenheid, maar
verhouden zich elk afzonderlijk tot Nederland. Of verhouden zij zich op gelijke
wijze tot Nederland? Dat zou de eenheidsvorming op gang helpen. Met deze mogelijkheid
wordt rekeninggehouden in wetsvoorstel 31959.
 Wij hebben ook vragen bij de democratische positie van de rijksvertegenwoordiger.
In beginsel is hij alleen verantwoording schuldig aan de verantwoordelijke
vakministers. Ontstaat er dan geen probleem? Waarom heeft hij geen verantwoordingsplicht
tegenover de gezamenlijke eilandsraden?
 Ik wil nog even stilstaan bij de verhouding tussen gezaghebber en rijksvertegenwoordiger.
Gelet op kleinschalige verhoudingen en de tussenpositie van de rijksvertegenwoordiger
is er wel degelijk sprake van overlap en onduidelijkheid. Waarom heeft het
kabinet er niet voor gekozen de rijksvertegenwoordiger meer te modelleren
als een commissaris van de Koningin? Ook de gezaghebber gaat de eenheidsvorming
tegen. Waarom niet gewoon een eilandburgemeester?
 Wij willen een concreet antwoord op onze vraag over artikel 14. Wil de
staatssecretaris ons voorbeelden geven van ambtenarenfuncties die onder deze
uitzondering kunnen vallen? Wij hebben problemen met deze lijst.
 Ik heb nog een aanvullende vraag over artikel 142. De regering stelt dat
er een eigen afkondigingsblad per openbaar lichaam wordt afgegeven dat algemeen
toegankelijk is. Naar onze mening biedt dit geen garantie dat de mensen goed
geïnformeerd worden. Waarom is voor deze constructie gekozen? Is het
mogelijk om hiernaast nog een vergelijkbare bepaling met artikel 139 van de
Gemeentewet op te nemen?
 Het antwoord op onze vraag over de definitie van het begrip ingrijpende
beleidsvoornemens zoals bedoeld wordt in artikel 209, derde lid, kan onze
goedkeuring niet wegdragen. Het per geval beoordelen waar de grens ligt, kan
willekeur in de hand werken en onnodige weerstanden oproepen. Wij vragen de
staatssecretaris meer transparantie te betrachten en te komen met een heldere
definitie.
 Ik begrijp niet waarom er een apart pensioenfonds moet komen voor rijksambtenaren
van BZK die werkzaam zijn op de BES-eilanden. Is dit geen ongelijke behandeling
van medewerkers in eenzelfde organisatie? Waarom kunnen de rijksambtenaren
op de BES-eilanden niet onder dezelfde pensioenregeling vallen? Hoe is het
trouwens gesteld met de arbeidsvoorwaarden? Is het ambtenarenrecht
ook op hen van toepassing? Vallen zij onder dezelfde cao's als hun collega's
die in Nederland werkzaam zijn? Onder welk pensioenfonds valt de rijksvertegenwoordiger?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Mevrouw Ortega heeft nogal fundamentele kritiek op de inrichting van de
openbare lichamen. Dat is prima, maar wat is de status van die kritiek? Haar
partij maakt immers onderdeel uit van de coalitie. Moet ik dat opvatten als
goede raad aan de staatssecretaris?
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik zal mijn hele betoog niet overdoen. Er is geen sprake van harde kritiek,
maar ik heb slechts een aantal zorgpunten geuit. Ik heb gevraagd welke mogelijkheden
er zijn om te komen tot meer eenheidsvorming en op welke wijze de dingen gerelateerd
worden aan het algemene model van de Gemeentewet. Als de staatssecretaris
een heel goede reactie kan geven op mijn zorgpunten, is dat wat onze fractie
betreft prima. Alleen moet het wel transparant zijn. Wij moeten wel weten
waarom wij dingen doen. Het lijkt – ik zeg niet dat het zo is –
alsof selectief bepaalde zaken wel en bepaalde zaken niet zijn opgenomen.
Wij hebben totaal geen idee op basis waarvan dat is gebeurd. Als dat transparant
is, is het wat de ChristenUnie-fractie betreft oké.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Dat ben ik helemaal eens met mevrouw Ortega. Daarom heb ik in mijn inleiding
ook gezegd dat er per wet telkens keuzes worden gemaakt waarbij een beroep
wordt gedaan op algemene criteria, maar dat niet wordt aangegeven waarom die
keuzes worden gemaakt. Binnen dezelfde criteria zou men ook heel andere keuzes
kunnen maken. Het heeft mij bijzonder verbaasd dat de keuzes van de regering
niet verantwoord zijn.
 Mevrouw Ortega zegt niet dat sommige dingen een beetje meer of een beetje
minder moeten, maar zij wil op sommige punten een heel andere inrichting van
de openbare lichamen dan de staatssecretaris voorstelt. Mevrouw Ortega zegt
dat zij niet alles nog een keer wil herhalen, omdat zij alle voorbeelden al
genoemd heeft. Als de staatssecretaris haar voorstellen niet overneemt, is
de ChristenUnie dus niet tevreden. Betekent dit dat de fractie van de ChristenUnie
dan amendementen zal indienen?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik had dezelfde vraag als de heer Van Raak, dus ik wil even het antwoord
van mevrouw Ortega aanhoren. Afhankelijk van dat antwoord zal ik nog een andere
vraag stellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik wil absoluut niet een geheel andere inrichting van de WolBES. Als ik
dat zou willen, ben ik bijna een jaar te laat. Mijn fractie heeft alleen een
aantal zorgpunten over deze wet. Ik heb aangegeven dat ik graag zie dat de
staatssecretaris deze zorgpunten maandag bij onze fractie wegneemt.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Mevrouw Ortega doet voorkomen of het iets meer zijn dan zorgpunten. Zij
geeft ook een aantal voorbeelden van hoe het wel zou moeten. Zij vraagt zich
af waarom niet meer aansluiting gezocht is bij de functie van burgemeester
en de commissaris van de Koningin. Dat is dus iets meer dan zorgpunten; dat
is gewoon het invullen van de wet op basis van andere ideeën. Als de
staatssecretaris daar geen duidelijk antwoord op geeft, komt mevrouw Ortega
dan met amendementen? Ik kan haar zorgpunten heel goed begrijpen. Enkele opties
die zij aandraagt, zijn misschien beter dan het wetsvoorstel waarover wij
nu praten.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik val weer in herhaling. Het gaat om de begrippen die te maken hebben
met de eenwording. Ik wacht de beantwoording op mijn vragen af. Vervolgens
zal ik in mijn fractie bespreken wat wij zullen doen.
 
 Het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de financiële
functie van de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, hun bevoegdheid
tot het heffen van belastingen en hun financiële verhouding met het Rijk
(Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba) (31958).
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Het financieel toezicht zoals dat vorm heeft gekregen in het
Besluit tijdelijk functioneel toezicht BES is in het voorliggende wetsvoorstel
geïncorporeerd. Dat is gebeurd naar onze tevredenheid. Toen wij de inbreng
voor het verslag bij dit wetsvoorstel leverden, kenden wij de belastingwetgeving
nog niet. Inmiddels is ook daarover het verslag ingediend. Wij wachten met
belangstelling de reactie van het kabinet af. In dit wetgevingsoverleg beperk
ik mij tot het voorliggende wetsvoorstel.
 Het hebben van eigen verantwoordelijkheid van besturen in openbare lichamen
voor het gezond houden van hun financiën is van grote betekenis. In dit
verband merk ik op dat de CDA-fractie de opvatting van de regering steunt
dat de eilandsraden autonomie behouden voor het maken van politieke keuzes
bij het invullen van de financiële ruimte. De bevoegdheid tot het verlenen
van een verklaring van geen bezwaar bij het benoemen en herbenoemen van vertegenwoordigers
van een bestuurscollege of een privaatrechtelijke rechtspersoon in een openbaar
lichaam berust op basis van een advies van de Raad van State bij de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Uiteindelijk zal het College
financieel toezicht deze bevoegdheid feitelijk uitoefenen. De CDA-fractie
stemt in met deze aanpak.
 In de nota naar aanleiding van het verslag geeft de regering aan dat zij
eind oktober overeenstemming hoopt te bereiken over de taakverdeling tussen
de Nederlandse rijksoverheid en de eilandoverheden. Op basis van die overeenstemming
kan een eerste tentatieve berekening worden gemaakt van het startbedrag van
de vrije uitkering voor de BES-eilanden. Daar is eerder in deze vergadering
al min of meer over gesproken. Het overleg met Bonaire wordt vooralsnog niet
gevoerd, maar wat is de stand van zaken met betrekking tot de andere eilanden?
Is er duidelijkheid over de taakverdeling en kan er een indicatie gegeven
worden van de noodzakelijke bedragen voor de vrije uitkering?
 In de nota naar aanleiding van het verslag wordt tamelijk vaak gevraagd
waarom iets op een bepaalde manier wordt geregeld. Het valt op dat als reactie
daarop steeds naar een vergelijkbare titel in de Gemeentewet en/of de Provinciewet
wordt verwezen. Feitelijk is de behandeling van deze wetsvoorstellen een aardige
evaluatie van de hier fungerende wetgeving. Wordt daar nog iets uit geleerd?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. De Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius
en Saba stelt regels voor de financiële huishouding van de drie openbare
lichamen, bepaalt welke lokale belastingen geheven mogen worden en hoe leges
geheven mogen worden, en regelt de financiële verhoudingen met de rijksoverheid.
De belangrijkste bepalingen gaan over de financiële huishouding, het
toezicht op de financiën van de openbare lichamen en de beperkingen die
moeten waarborgen dat de openbare lichamen geen schulden aangaan of in ieder
geval zomaar schulden kunnen aangaan.
 Op het gebied van een gezonde financiële huishouding hebben de drie
eilanden een lange weg te gaan. Dat geeft de regering ook aan. Voor de relatief
kleine openbare lichamen is het geen sinecure een kwalitatief voldoende administratieve
administratie in te richten en om te gaan met de zeer strikte beperkingen
die deze wet stelt aan de handelruimte van de openbare lichamen. Ook Nederlandse
gemeenten dienen een sluitende begroting te hebben, maar zij hebben meer ruimte
om hier van jaar op jaar kleine variaties en tijdelijke tekorten in te hebben.
De huidige strikte beperkingen en intensieve toezichtstructuur zijn gerechtvaardigd,
gezien het leertraject dat de openbare lichamen nog zullen moeten doorlopen.
De regering geeft wel aan te verwachten dat de openbare lichamen op termijn
toe kunnen groeien naar een situatie zoals bij de gemeenten, met meer zelfstandigheid
en een minder intensief toezicht. Dit is echter duidelijk toekomstmuziek,
waarbij de tijd zal moeten leren of dit realistisch is. De openbare lichamen
en hun bestuurders zullen zich op dit punt nadrukkelijk moeten bewijzen.
 Vastgelegd is dat de wet na vijf jaar geëvalueerd zal worden. Op
dat moment zal bekeken worden hoe de besturen van de openbare lichamen zich
ontwikkeld hebben en welke aanpassingen mogelijk en wenselijk zijn aan de
financiële functie van de eilanden.
 Samen met de Antilliaanse vertegenwoordigers is afgesproken dat de lokale
belastingen zo veel mogelijk gelijk zullen zijn aan de huidige belastingen
die op de eilanden geheven worden. Dit betekent dat de kansspelbelasting en
de motorrijtuigenbelasting lokale belastingen zullen blijven. Het is de vraag
in hoeverre dit ook op termijn wenselijk is, maar het is niet opportuun om
op dit moment van deze kant veranderingen aan te brengen in uitonderhandelde
afspraken. De akkoorden zijn al broos genoeg.
 De PvdA-fractie heeft wel een aantal vragen. Hoe heeft de financiële
huishouding zich op deze eilanden ontwikkeld en waar zitten de zwakten nog?
Welke vooruitgang is er de laatste tijd op dit punt gemaakt? Welk verwachtingsniveau
leeft er op de eilanden zelf ten aanzien van de financiële zelfstandigheid
die zij zullen krijgen? Wat is de visie van de regering ten aanzien van deze
zelfstandigheid? De huidige belastingen blijven bestaan zodat er onder andere
lokaal kansspelbelasting geheven kan worden. De regering kan echter niet aangeven
hoeveel inkomsten met deze belasting gemoeid zijn. Is het wenselijk om een
dergelijke gevoelige belasting lokaal te heffen en hoe zorgelijk is het dat
de omvang ervan op dit moment niet bekend is?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. De SP-fractie is blij met het strenge toezicht op de openbare
financiën van Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. Het is een lange weg van
een rommelige schoenendoos naar een sluitende begroting. Fatsoenlijke begrotingen
zijn op de eilanden nooit opgesteld, jaarrekeningen nooit goedgekeurd. Tekorten
werden aangevuld met leningen. Het College financieel toezicht zal de bestuurders
dwingen tot openheid en verantwoording. Het is goed dat duidelijke eisen worden
gesteld aan de begroting, het lenen van geld veel moeilijker wordt en het
College financieel toezicht op tijd kan ingrijpen.
 De eilanden krijgen een aantal lokale belastingen, om lokaal investeringen
te kunnen doen. De SP-fractie heeft nog veel vragen over de zogenoemde BES-fondsen,
het geld dat de eilanden vanuit Nederland krijgen. De regering zegt dat nog
niet duidelijk is wat het startbedrag van de vrije uitkering in deze fondsen
is. Dat snap ik niet. Hoe kan de staatssecretaris dit niet weten? Alleen al
om begrotingstechnische redenen lijkt mij dit onverantwoord.
 De staatssecretaris creëert een eigen belastinggebied voor de eilanden,
waarbij ik aanneem dat dit voldoende is om lokaal diensten te verlenen en
investeringen te doen. Dan blijft er een aantal taken over die gefinancierd
moeten worden met geld uit Nederland, waarvoor geld wordt vrijgemaakt in de
BES-fondsen. Het is toch niet zo dat wij wel zien hoeveel belastinggeld de
eilanden ophalen en dat wij de rest netjes aanvullen via de BES-fondsen? Hoeveel
heeft de regering gereserveerd voor de BES-fondsen? Het is voor het bestuur
op de eilanden toch ook belangrijk om te weten op welke bedragen zij kunnen
rekenen en wat zij via lokale belastingen moeten ophalen? Inzicht in de inkomsten
is ook nodig om een visie te kunnen ontwikkelen op de toekomst van de sociale
zekerheid, de zorg en het onderwijs. Op dit vlak is op Bonaire, Saba en Sint-Eustatius
nog bijzonder veel werk te verrichten. De zorg is slecht, het onderwijs deplorabel
en de sociale voorzieningen zijn erg mager. Wat zijn volgens de staatssecretaris
de uitgangspunten voor een goed sociaal stelsel en goede sociale voorzieningen
voor de inwoners van de eilanden?
 Bonaire, Saba en Sint-Eustatius moeten in 2011 een sluitende begroting
hebben. Dat gaat niet lukken. Wat zijn de redenen dat deze afspraken niet
zullen worden nagekomen? Toont dit aan dat het eigen belastinggebied te klein
is of dat belastingen niet worden geïnd?
 Welke maatregelen neemt de regering om bestuurders en ambtenaren die verantwoordelijk
zijn voor de financiën beter op te leiden? Is de staatssecretaris bereid
de Kamer jaarlijks te informeren over de financiële stand van zaken op
de eilanden? Is het in dit kader ook mogelijk de bevindingen van het College
financieel toezicht te ontvangen?
 Deze wet kan wat de SP-fractie betreft niet los worden gezien van de Belastingwet
BES, de Douane- en Accijnswet BES, de Wet inkomstenbelasting BES en de Wet
loonbelasting BES. Daarover wil ik later deze middag, bij de behandeling van
de Aanpassingswet openbare lichamen BES, dan ook nader met de staatssecretaris
spreken.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. Er zijn grosso modo twee hoofdonderwerpen aan de orde. Het
eerste hoofdonderwerp is het financieel toezicht. De staatssecretaris kiest
voor een stevig stelsel. In feite is er sprake van een voortzetting van de
huidige algemene maatregel van bestuur. Ik ben het daar mee eens. Zo hier
en daar kom ik de suggestie tegen om op dit punt een horizonbepaling
in te bouwen, maar daar ben ik tegen. Wij hebben immers nu nog niet de zekerheid
dat het er over vijf jaar al allemaal prima uitziet.
 Het tweede hoofdonderwerp is het lokale belastinggebied. Eerder vandaag
heb ik een opmerking gemaakt over inzicht in het totale financiële plaatje.
Onderdeel van die opmerking is, zo zeg ik ook in het verlengde van de opmerkingen
van collega Van Raak, het opbrengstgenererend vermogen van het lokale belastinggebied
als medebepalende factor voor de voeding van de BES-fondsen. Daar zal nader
inzicht in moeten komen. In de nota naar aanleiding van het verslag zegt de
staatssecretaris dat er over de voeding en de omvang daarvan enkele eerste
tentatieve beelden zijn. Dan moet het mogelijk zijn om daar nu een veel definitievere
uitspraak over te doen.
 Er zitten in dit wetsvoorstel op het vlak van de lokale belastingen wel
een paar vreemde eenden in de bijt. In de eerste plaats zijn dat de motorrijtuigenbelasting
en de kansspelbelasting. De staatssecretaris zegt dat zij die maar zo gelaten
heeft omdat wij nu eenmaal hebben afgesproken dat er weinig verandert. Dat
is wat mij betreft niet overtuigend. Ik vind dat dit typische rijksbelastingen
zijn. Die behoren onderdeel te zijn van de Belastingwet BES en geen onderdeel
uit te maken van het nu aan de orde zijnde wetsvoorstel. Er zal dan ook een
amendement worden ingediend; wellicht is dat al gebeurd.
 Met betrekking tot de kansspelbelasting wil ik er nog een opmerking bij
maken. De fiscale kant van de zaak is één kant van de medaille,
maar er is ook nog een andere kant. Als ik denk aan het witwassen van geld
en dergelijke, dan weet ik wel waar dat in overwegende mate gebeurt. Ook dit
is voor mij een reden om te zeggen dat de beide belastingen, maar in ieder
geval de kansspelbelasting, een rijksbelasting dienen te zijn.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Er zijn enkele wetten aan de orde die volgens de PVV-fractie
niet nu behandeld moeten worden. Ik had overigens al gezegd dat wij voor vertraging
zijn, maar dat heeft hier niets mee te maken. Wij hadden liever gezien dat
de nu aan de orde zijnde wet gezamenlijk met de Belastingwet BES behandeld
wordt. Het is jammer dat dit niet gebeurt, want het een heeft natuurlijk alles
met het ander te maken. Dat geldt ook voor een aantal andere wetten waarover
wij straks zullen praten.
 De geschiedenis heeft laten zien dat een restrictief financieel toezicht
vanuit Nederland op de eilanden noodzakelijk is. Dat de drie eilandgebieden
nog nooit een goedgekeurde jaarrekening hebben gehad, spreekt alleen al boekdelen.
De financiële huishouding moet zo snel mogelijk op orde komen. Ik ben
dan ook erg ontevreden over de opmerking van het College financieel toezicht
dat het niet reëel is om te verwachten dat bij het ingaan van de nieuwe
staatkundige verhouding de BES-eilanden hun financiële huishouding geheel
op orde zullen hebben. Ik vind dat wel reëel. Waarom zou dat niet reëel
zijn? Waarom zouden wij niet, nu wij al het Cft hebben, gewoon als eis kunnen
stellen dat wij in ieder geval zorgen dat de financiële huishouding op
orde is voordat wij de nieuwe staatkundige verhouding ingaan? Ik hoor graag
van de staatssecretaris waarom dit niet reëel is. Volgens mij is dit
alleszins reëel. 
 De PVV-fractie heeft enkele opmerkingen over de verplichte evaluatie van
de wet. Vijf jaar na het moment waarop de drie eilanden hun staatsrechtelijke
positie binnen het Nederlandse staatsbestel verkrijgen, zal een evaluatie
worden gehouden. Ik vind vijf jaar veel te lang. Waarom niet een evaluatie
na twee of drie jaar? Wij zijn tenslotte al een tijdje bezig met deze eilanden.
Ik vind het belangrijk om vanaf de invoering uiterlijk na drie jaar al een
evaluatie te houden.
 Wat moet er specifiek worden geëvalueerd en welke toetsingskaders
worden daarvoor aangehouden? Welke maatregelen worden genomen als blijkt dat
de wet niet voor adequaat en effectief toezicht zorgt? Graag ontvangen wij
op dit punt een reactie van de staatssecretaris. Ik moet in dit verband denken
aan enkele vragen die wij het Cft ooit gesteld hebben aangaande openstaande
belastingaanslagen. Daar wist men mij geen antwoord op te geven. Nu gebeurt
dat hopelijk wel. Daar gaan wij het nu maar even over hebben.
 Het is algemeen bekend – collega Van Raak sprak er ook al over –
dat er sprake is van openstaande belastingaanslagen. Dat is namelijk wisselgeld
voor corruptie; dat weten wij. Wij moeten dat zichtbaar maken. Mede om die
reden maak ik mij zo druk over de uitlating van het Cft dat het niet reëel
zou zijn om die zaak op orde te hebben, want dat is nu juist een zaak die
wij op orde moeten hebben op het moment dat wij daar instappen.
 Ik hoop dat wij zo snel mogelijk meer weten over het startbedrag. Ik wil
weten waarom wij dat bedrag nu nog niet weten en waarom de staatssecretaris
dit bedrag niet bekendmaakt. Het kan toch niet zo zijn dat eerst gekeken wordt
hoeveel de lokale belastingen zullen opleveren en dat vervolgens het startbedrag
wordt bepaald. Het startbedrag moet bepaald worden – dat mag wat mij
betreft een heel laag startbedrag zijn, liefst zo laag mogelijk – en
daarna is het aan de eilanden om de hoogte van hun lokale belastingen te bepalen.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. De financiën hebben in het proces van wijziging van de
staatkundige verhoudingen altijd een doorslaggevende rol gespeeld. De op de
Antillen drukkende schuldenlast is immers voor ons een heel belangrijke reden
geweest voor de staatkundige herziening. Dit wetsvoorstel voorziet in de instelling
van een college financieel toezicht. In heldere bewoordingen wordt uiteengezet
onder welke voorwaarden de BES-eilanden financiële beslissingen kunnen
nemen en begrotingen kunnen opstellen, en op welke wijze die uiteindelijk
worden gecontroleerd.
 Er wordt voor gekozen het financiële toezicht zoals dat nu bestaat
te continueren. Dat lijkt mij een heel verstandige keuze, want het huidige
College financieel toezicht heeft zich in de afgelopen periode bewezen. De
enige substantiële wijziging betreft de goedkeuring. Die wordt niet langer
door het College financieel toezicht, maar door de minister gegeven. Ook dat
lijkt mij op zichzelf een verstandige keuze, want daarmee wordt, zoals in
de memorie van toelichting wordt gesteld, het democratisch gehalte verhoogd.
Toch ontstaat bij ons de vraag of het financieel en bestuurlijk toezicht op
deze nieuwe openbare lichamen vergelijkbaar is met "normale" gemeenten.
Het gebeurt immers niet vaak dat de minister zelf zich bemoeit met lokale
financiële aangelegenheden ...
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Wel als zij er een rommeltje van maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het gebeurt immers niet vaak dat de minister zelf zich bemoeit met lokale
financiële aangelegenheden, behalve als men er lokaal een rommeltje van
maakt, en dat de rijksvertegenwoordiger zich bemoeit met de lokale bestuurlijke
aangelegenheden. Daarnaast zijn departementale aanwijzingen mogelijk. Ik geef
toe dat delegatie aan het College financieel toezicht mogelijk is, maar het
blijft zwaar.
 In de schriftelijke procedure zijn veel vragen gesteld over de belastingheffing.
Duidelijk is dat de BES-eilanden beschikken over ruimere mogelijkheden tot
belastingheffing dan gewone gemeenten. Hoe wordt voorkomen dat de lokale belastingdruk
zal afwijken van die in vergelijkbare Nederlandse gemeenten? En hoe wordt
bewerkstelligd dat lucratieve inkomsten op een goede manier verdeeld worden?
Als bepaalde belastingen veel inkomsten opleveren, moeten die gedeeld worden.
Wij zijn net als de heer Van Raak tegen belastingparadijzen, maar ook van
het omgekeerde – een belastingvagevuur – zijn wij geen voorstander.
Ik wil daar helderheid over hebben. Hoe verhouden de ruimere mogelijkheden
tot belastingheffing zich tot de inkomsten en de uitgaven en welke financiële
afspraken zijn er op dit punt gemaakt? Dat gokje – laat ik het maar
zo zeggen – is mij nog niet helemaal helder.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Is mevrouw Van Gent bang dat er te veel belasting wordt geheven op de
eilanden?
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het is de vraag bij wie de belasting wordt geheven. Er wonen daar niet
alleen maar rijke pensionado's en mensen die maar raak gokken, maar ook gewone
mensen. Ik doel dan op de lage middeninkomens. Wat betekent het voor deze
mensen als er ruimte is in de lokale belastingheffing? Ik mag toch hopen dat
degenen met de hoogste inkomens ook het meeste moeten betalen. Zo redeneren
wij in Nederland ook, dus wij maken geen uitzondering voor de BES-eilanden.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Mevrouw Van Gent sprak over een belastingvagevuur. Ik zie dat niet op
die manier. Wel ben ik het eens met de GroenLinks-fractie dat er inzicht moet
komen in de koopkrachteffecten. De SP-fractie heeft al een paar keer gevraagd
wat de koopkrachteffecten zijn van het nieuwe fiscale stelsel. Ik neem aan
dat ook mevrouw Van Gent dit wil weten. Ik ben erg benieuwd naar die effecten.
Ik zie echter niet dat de kansspelbelasting de lagere inkomens heel erg zal
benadelen. Ik wil daarom afstand nemen van de term "belastingvagevuur",
maar ...
 
 
 En uw vraag is?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 ... ik ben het wel erg met mevrouw Van Gent eens dat er inzicht moet komen
in de koopkrachteffecten.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 De heer Van Raak is in zijn eigen termijn iets vergeten en dat brengt
hij via mijn betoog nog even voor het voetlicht. Ik gun de heer Van Raak dit
trucje, want dat pas ik zelf ook wel eens toe. Onze fractie is gewoon voor
een fikse belasting op kansspelen. Het mag niet zo zijn dat de eilanden op
dit vlak wel incasseren, maar dat de bevolking daar niet in deelt. Verder
ben ik het met de heer Van Raak eens. Hij was overigens niet de enige die
deze zaak al eerder heeft aangekaart, maar laten wij daar niet over kissebissen.
 De term "vagevuur" was een woordspeling en bedoeld voor de lagere
inkomens. De mensen mogen niet uitgezogen worden. Dat is mijn punt.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Er is voor gekozen om zo snel mogelijk te komen met een vaste
structuur voor het financieel toezicht op de BES-eilanden. Dat juichen wij
toe. Wij begrijpen dat ook, gezien de financiële huishouding van de eilanden.
Ook hier echter is geen sprake van een horizonbepaling, maar wel van een evaluatiebepaling.
Wij moeten ernaar streven dat het financiële toezicht verminderd kan
worden op het moment waarop aan de gestelde voorwaarden wordt voldaan. Met
deze wet blijft het toezicht in stand tot aan de evaluatie over vijf jaar.
Daarmee wordt de prikkel weggehaald om zo snel mogelijk zaken goed te regelen.
Op welke manier wil de staatssecretaris stimuleren dat de financiële
huishouding van de eilanden heel snel volwassen wordt?
 Ook bij deze wet wordt enerzijds geharmoniseerd naar het model van gemeente
en provincie – ik wijs op de persoonlijke aansprakelijkheid voor uitgaven –
maar wordt anderzijds daarvan afgeweken, bijvoorbeeld met betrekking tot het
verantwoordingsmodel en de toezichtslijn. Ook op dit punt wil de fractie van
de ChristenUnie graag weten waarom wel voor het een, maar niet voor het ander
wordt gekozen.
 Graag ontvangen wij nog een antwoord op onze vraag of het denkbaar is
dat de minister van BZK één keer per jaar rapporteert aan de
Staten-Generaal, conform bijvoorbeeld de systematiek voor het toezicht op
de provincies. Het bevreemdt mijn fractie dat de regering wil wachten met
de invoering van het principe van Sisa tot na de evaluatie. Met het oog op
meer eenvormigheid dringen wij er bij de staatssecretaris op aan om nu al
een invoeringstraject hiervoor af te spreken. Graag ontvangen wij op dit punt
een reactie.
 De beantwoording van mijn vraag ter zake van artikel 21 vind ik onvoldoende.
Als het echt zo is dat de beoordeling van de besluiten tot wijziging minder
tijd vergt, kan naar de mening van de ChristenUnie-fractie de maximale termijn
ingekort worden tot vier weken. Tijdens mijn werkbezoek op de Antillen heb
ik een paar keer de gevolgen gezien van het te lang duren van de beoordeling
van besluiten. Is de staatssecretaris bereid om een verkorting van de maximale
periode te overwegen?
 
 
 Ik sluit hiermee de behandeling van het wetsvoorstel op stuk nr. 31958
en open de discussie over de Kieswet (31956). Ik maak u erop attent dat u
allen in uw algemene bijdrage hierover al opmerkingen hebt gemaakt. Ik verzoek
u die niet te herhalen.
 
 Het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet in verband met de
nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba als openbaar
lichaam binnen Nederland (31956).
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. In oktober 2006 is in de Slotverklaring van de miniconferentie
over de toekomstige staatkundige positie van de BES-eilanden afgesproken
dat het kiesrecht voor de Tweede Kamer en het Europese Parlement zal worden
vastgelegd. Ook is vastgelegd dat er een regeling komt voor de verkiezing
van de leden van de Eerste Kamer. In het voorgaande is daarover al het nodige
gezegd.
 De Raad van State gaat in zijn advies uitgebreid in op artikel 55 van
de Grondwet. Dit artikel bepaalt dat de leden van de Eerste Kamer worden gekozen
door de leden van de provinciale staten. Omdat de eilanden niet provinciaal
worden ingedeeld, bepaalt het voorliggende wetsvoorstel dat de leden van de
eilandsraad de leden van de Eerste Kamer kiezen. Waarom is hier geen uitzondering
gemaakt voor die eilandsraadsleden die niet beschikken over de Nederlandse
nationaliteit? De CDA-fractie vraagt het kabinet zijn standpunt op dit punt
aan te passen en de niet-Nederlandse eilandsraadsleden uit te zonderen van
deelname aan deze verkiezingen. Ik heb op dat punt een amendement in voorbereiding.
Ik hoor graag de reactie van het kabinet, in het bijzonder ten aanzien van
mogelijke juridische implicaties. Op dat punt is het mij nog niet duidelijk
in hoeverre wij een en ander op basis van wet- en regelgeving op andere terreinen
kunnen afdwingen.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik vind de poging om uit dit dilemma te komen goed. De heer Van Bochove
zegt dat de eilandsraadsleden die geen Nederlander zijn, niet moeten meestemmen
voor de Eerste Kamer. Het gaat er echter om dat heel veel niet-Nederlanders
stemrecht hebben en leden van de eilandsraad kiezen. Via die eilandsraadsleden
oefenen die niet-Nederlanders invloed uit op de samenstelling van de Eerste
Kamer en daarmee van de Staten-Generaal. Dat probleem wordt hiermee niet opgelost.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Dat erken ik. Over dat onderdeel hebben wij echter zojuist uitvoerig gesproken.
Op verzoek van de voorzitter herhaal ik dat allemaal niet meer. Natuurlijk
is dit element gekoppeld aan wat ik in het vorige deel heb gezegd. Daarover
is geen twijfel. Ik ga op dit onderdeel echter een stapje verder. Als je het
eerste probleem oplost, hoef je het tweede niet op te lossen. Het heeft ook
te maken met de Grondwet, gelijkstelling, EVRM en dergelijke. Je moet dat
in samenhang zien. Dat is lastig, zo heb ik bij de voorbereiding van dit debat
ervaren. De staatssecretaris, die over een ruim ambtelijk apparaat beschikt,
kan ons waarschijnlijk maandagochtend meer juridisch onderbouwde duidelijkheid
geven.
 Omdat de provinciale bevoegdheden deels door de eilanden worden uitgeoefend,
is het mogelijk dat de eilandsraadsleden voor de verkiezing van de Eerste
Kamer worden gelijkgesteld met de leden van de provinciale staten, zo staat
in de toelichting. Vastleggen op termijn in de Grondwet wordt wenselijk geacht.
Ik mag ervan uitgaan dat in de komende grondwetswijziging dit punt zal zijn
geregeld.
 Uitgebreid wordt door het kabinet ingegaan op het stemmen bij volmacht.
De CDA-fractie is niet gelukkig met de gekozen constructie, vooral voor de
verkiezingen van de eilandsraad. De bestaande volmachtregeling is op de eilanden
afgeschaft na een aantal fraudegevallen. Het kabinet stelt in zijn reactie
enerzijds dat het de zienswijze van de CDA-fractie op hoofdlijnen deelt. Anderzijds
heeft het kabinet op uitdrukkelijk verzoek van de vertegenwoordigers van de
eilanden toch gekozen voor het systeem van schriftelijke volmachtverlening.
Volmachtstemmen na een schriftelijke aanvraag daartoe kent ten opzichte van
de onderhandse volmachtverlening een extra controlemoment, dat bij de gezaghebber
ligt.
 De Raad van State geeft aan de afwijkende regeling voor eilandsraadsverkiezingen
aanvaardbaar te achten. De CDA-fractie kan, ook na ampele overweging, de zienswijze
van de Raad van State en het kabinet nauwelijks volgen. Juist daar waar sprake
is van een nieuwe start, waar sprake is van verbetering van de bestuurskracht
en waar het toezicht volgens nieuwe maatstaven is georganiseerd, gaan wij
oude gebruiken in stand houden. Kan de staatssecretaris de CDA-fractie alsnog
overtuigen dat deze door het kabinet gemaakte keuze absoluut noodzakelijk
is en dat op die manier een amendement dat ik heb voorbereid, onaanvaardbaar
is?
 Dezelfde gevoelens leven bij de CDA-fractie met betrekking tot het verzoek
van het bestuurscollege van Bonaire over de toegevoegde nadere voorwaarde.
Een kiezer die zijn stem bij volmacht wil uitbrengen, zal moeten aantonen
niet in staat te zijn in persoon te verschijnen. De CDA-fractie meent dat
deze extra voorwaarde een stap te ver is en stelt vast dat het kabinet hierop
in de nota naar aanleiding van het verslag geen reactie geeft. De CDA-fractie
kan zich niet voorstellen dat het kabinet zijn zienswijze niet deelt. Is het
kabinet bereid dit punt alsnog te schrappen of moet de CDA-fractie ter zake
een amendement indienen?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA-fractie heeft in het kader van de wijziging van de
Kieswet onder meer gewezen op de praktische implementatie. Op de BES-eilanden
wordt nu in navolging van Nederland een identificatieplicht ingevoerd. Het
kabinet stelt dat dit geen problemen moet opleveren, omdat er op de eilanden
momenteel op grond van de landsverordening een identificatieplicht en draagplicht
geldt. De PvdA-fractie vraagt zich af of dit niet een te formalistische redenering
is. Een dergelijke plicht bestaat in Nederland ook, maar toch heeft de PvdA-fractie
veel signalen ontvangen dat de identificatieplicht bij de Europese verkiezingen
problemen opleverde. Hoe hard zou de identificatieplicht in de praktijk moeten
worden gehandhaafd? Als voorbeeld noem ik het geval van een kleine gemeenschap
waar het hoofd van het stembureau iemand kent, maar waarbij deze persoon niet
mag stemmen omdat hij zijn legitimatie kwijt is en niet op tijd een nieuwe
legitimatie kon aanvragen. Hoe kan worden tegemoetgekomen aan het probleem
dat voornamelijk ouderen hebben? Zij hebben vaak een verlopen identificatiekaart,
omdat een nieuwe kaart duur is en zij die eigenlijk niet nodig hebben.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 U bent op de verkeerde weg!
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Kortom: zijn er manieren om een strenge regel in gevallen waar dit billijk
is, soepel te handhaven? Dat doen wij namelijk in Nederland ook.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik vind dit niet wijs van de PvdA-fractie. Van de bestuurders van de eilanden
horen wij dat stemmen bij volmacht moet worden beperkt, omdat het zeer fraudegevoelig
is. Nu zegt de PvdA-fractie dat wij een beetje ruim moeten omgaan met de identificatie,
omdat de mensen bij het stembureau iedereen kennen en heus wel weten hoe het
zit. Dat is de deur wagenwijd openzetten voor fraude en het is
precies de verkeerde manier om het te regelen. Ik zou graag willen dat de
PvdA-fractie hierover nog eens goed nadenkt. Niet alleen ik vind dit een slecht
voorstel, maar volgens mij vinden de bestuurders op de eilanden dat ook.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 De heer Leerdam kan dit toch in alle serieusheid niet menen? Dit is precies
een van de zaken waaruit op Sint-Maarten bleek dat het hopeloos verkeerd ging
met stemmen. Heeft de PvdA-fractie hierover wel goed nagedacht? Ik neem aan
dat de heer Leerdam deze stelling terugtrekt. Het is immers noodzaak om hier
strakke regels te maken en te zorgen dat die daar worden ingevoerd.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het lijkt mij ook niet verstandig. Ik begrijp de argumentatie van de heer
Leerdam dat iedereen elkaar kent, maar dan kunnen de leden van het stembureau
misschien ook weten waarop iemand stemt. Als iemand zich meldt, zeggen zij
in dat geval misschien: sorry, ik ken u niet. Ik bedoel het als voorbeeld.
Dat moeten wij niet hebben. Dan is men overgeleverd aan de willekeur van de
leden van het stembureau en dat is iets wat wij te allen tijde moeten zien
te voorkomen. Is de heer Leerdam dat met mij eens?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Dat ben ik absoluut met mevrouw Van Gent eens. Nu kent men een identiteitsbewijs.
Op de Antillen en Aruba noemt men dat een sedula. Soms is die sedula verstreken,
maar omdat er een foto en een geboortedatum op staan en omdat men de mensen
kent, staat men de mensen toe om met de oude sedula te gaan stemmen. Daar
gaat het ons om. Het is niet zo dat mensen naar de stembus kunnen gaan zonder
enige vorm van identiteitsbewijs.
 De PvdA-fractie heeft voorts gevraagd of bij het maken van het wetsvoorstel
voldoende rekening is gehouden met het belang van de gebruikers op Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba, nu voor hen een ingrijpende verandering van het kiesstelsel
wordt ingevoerd. Het kabinet antwoordt daarop dat dit het geval is, maar dat
tevens rekening moet worden gehouden met het vele malen grotere aantal gebruikers
van de Kieswet in het Europese deel van Nederland. Waar komt die spanning
vandaan? Een duidelijke en leesbare Kieswet van de BES-eilanden is immers
niet strijdig met het belang van de Nederlandse gebruikers van de Kieswet.
 Hoe staat het met de circulaire waarmee het verkiezingsproces voor de
BES-eilanden wordt verduidelijkt? Is deze inmiddels in ontwikkeling?
 Tot slot het probleem van kiezersbeïnvloeding. Het kabinet kiest
een praktische oplossing voor een principieel probleem. Het stelt dat er waarschijnlijk
een zeer geringe beïnvloeding zal plaatsvinden. Waarop is dit vermoeden
gebaseerd? Is het kabinet bereid om bij de eerstvolgende verkiezingen die
onder de nieuwe constructie plaatsvinden, een onafhankelijk onderzoek te laten
uitvoeren naar de vraag in hoeverre dit probleem zich in de praktijk voordoet?
Hiermee wordt in ieder geval tegemoetgekomen aan de zeer grote principiële
bezwaren van de Raad van State op dit punt.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Het is altijd fijn om nieuwe kiezers te kunnen verwelkomen.
Ruim 20.000 Caribische kiezers mogen straks mede ons parlement kleur geven.
Er gaat ook veel veranderen voor de verkiezing van de eilandsraadsleden. De
SP-fractie steunt het voorstel om voor deze verkiezingen de mogelijkheid tot
stemmen bij volmacht te beperken, omdat dit in het verleden fraudegevoelig
bleek. Diezelfde beperkingen zullen echter niet gelden voor de verkiezingen
voor de Tweede Kamer en het Europese Parlement. Kan de staatssecretaris uitleggen
waarom de fraudegevoeligheid voor deze verkiezingen er niet zou zijn?
 Wat de verkiezingen betreft, kunnen wij nog veel leren van onze vrienden.
Op de Antillen worden de kleuren en symbolen van de partijen op het kiesbiljet
gezet. Ik vind dat heel aantrekkelijk. Wil de staatssecretaris overwegen om
dat ook in Nederland te doen?
 Ondanks al deze hulde is de SP-fractie toch niet tevreden met de huidige
voorstellen. Dat geldt vooral voor de verkiezing van de Eerste Kamer. Wij
hebben twee bezwaren. Ten eerste is het voorstel van de staatssecretaris in
strijd met de Grondwet. De Eerste Kamer wordt gekozen door de leden van de
provinciale staten. Bonaire, Saba en Statia vallen niet onder een provincie.
Daarom wil de staatssecretaris de leden van de eilandsraad de mogelijkheid
geven van een gewogen stem. Ik snap die overweging wel, maar dat neemt niet
weg dat het niet strookt met de Grondwet. Is de staatssecretaris alsnog bereid
om dit in de Grondwet te regelen en een voorstel in te dienen?
 Het tweede probleem is dat ook niet-Nederlanders op Bonaire, Saba en Statia
kunnen stemmen voor de eilandsraad. Als de leden van de eilandsraad vervolgens
de Eerste Kamer kiezen, bepalen deze niet-Nederlanders mede de samenstelling
van onze senaat. Daarmee krijgt een groep niet-Nederlanders feitelijk een
stemrecht in Nederland. Dat dit een relatief kleine groep is, doet daaraan
niets af. Het is een relatief zeer grote groep op de totale bevolking van
Bonaire, Saba en Statia.
 Wat is de oplossing voor dit probleem? Als de staatssecretaris ons voor
de keuze stelt, moet de SP-fractie de overweging maken om niet in te stemmen
met stemrecht voor niet-Nederlanders voor de eilandsraad. Als wij moeten kiezen
tussen het invloed hebben van niet-Nederlanders op de Staten-Generaal en kunnen
stemmen voor de eilandsraad, zouden wij de optie voor de eilandsraad laten
vervallen. Eigenlijk wil ik echter door de staatssecretaris niet voor die
keuze worden gesteld. Ik hoop dat zij iets anders bedenkt.
 Dan kom ik bij het tijdverschil bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer
en het Europese Parlement op Bonaire, Saba en Statia. Kunnen de stembureaus
niet om 15.00 uur sluiten? Voor de Europese verkiezingen is dat op Aruba,
Curaçao en Sint-Maarten nu ook al het geval. Dat kan volgens mij worden
geregeld. Doordat Bonaire, Saba en Statia een kieskring worden, moeten politieke
partijen ook hier een kieslijst indienen, maar om allerlei onnodige administratieve
rompslomp te voorkomen, zou dat veel beter via een verlengd loket in Nederland
kunnen.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. Ik heb twee wat meer technische opmerkingen. Ik sluit mij
nadrukkelijk aan bij de vraag die collega Van Bochove stelde over de toegevoegde
eis van het in persoon aanwezig zijn. In de tweede plaats – en op dat
punt is naar ik meen al een amendement ingediend – moet de identificatie
bij de inlevering van lijsten wat straffer worden geregeld. Het moet dus geen
kan-bepaling zijn, maar een dwingende voorschriftbepaling.
 Dan kom ik bij het kiesrecht voor de Eerste Kamer. Dat is niet grondwettelijk,
ik kan het niet anders interpreteren. Dat is een van de redenen geweest waarom
wij hebben gezegd dat de procedure tot herziening van de Grondwet nog deze
periode moet worden opgestart. Het was ook de belangrijkste basis voor de
motie. Dan duurt de ongrondwettelijke situatie in ieder geval zo kort mogelijk.
Enkele dagen geleden is mij onder de aandacht gebracht dat wij in Nederland
een precedent kennen in de vorm van de IJsselmeerpolders van vroeger. Wellicht
kan de staatssecretaris in de behandeling aanstaande maandag nadrukkelijk
stilstaan bij de relatie tussen het buiten haken plaatsen en artikel 4 van
de Grondwet. Wij kunnen dit niet los beoordelen van het voorstel om niet-Nederlanders
die langer dan vijf jaar legaal in openbare lichamen verblijven, kiesrecht
toe te kennen. In Nederland is immers altijd vanwege invloed op het buitenlands
beleid en daarmee samenhangende argumenten gezegd: geen toekenning van kiesrecht
bij de verkiezingen van de provinciale staten. Dat is altijd een nadrukkelijke
keuze van de Kamer geweest. Het gaat niet om grote aantallen, maar de deur
wordt ten principale op een kier gezet. Wij blijven vasthouden aan het nationaliteitsbeginsel
bij nationale verkiezingen. Ook al is de sloot smal, wij moeten er niet overheen
willen springen.
 Ik heb mij met een aantal collega's gebogen over de vraag hoe dit probleem
kan worden opgelost. Ik ben in afwachting van een reactie van de staatssecretaris
op dat eerste punt, maar vooralsnog kom ik uit bij de onvermijdelijke keuze
dat je dan het kiesrecht voor niet-Nederlanders moet schrappen. Er ligt volgens
mij inmiddels een amendement en ik zou bereid zijn om dat in te trekken en
om dat samen met enkele collega's te doen. Die bereidheid is er. Dat geldt
voor collega Van Bochove en collega Van Raak. Ik zit daar niet geforceerd
in, maar daar ligt wel de principiële grens. Ik beluister dat dit bij
die collega's ook het geval is en het zal bij collega Brinkman waarschijnlijk
niet anders liggen. Ik heb de heer Leerdam op dit punt overigens in het debat
gemist. Misschien kan hij er straks nog iets over zeggen, want ik ben zeer
geïnteresseerd in de opvatting van de PvdA-fractie op dit punt.
 Ergens in de nota naar aanleiding van het verslag staat dat in relatie
tot die vijf jaar een verblijf op de BES-eilanden of in Nederland meetelt.
Als je echter verblijft op Sint-Maarten, Curaçao of Aruba telt dat
niet mee. Ik kan daarvoor geen logische verklaring vinden, maar misschien
kan de staatssecretaris dat raadsel oplossen.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik sluit aan op de laatste woorden van collega Remkes. Ik wil in herinnering
brengen dat zowel Sint-Maarten als Aruba bezig is om illegalen te legaliseren.
Met deze woorden geeft de heer Remkes deze legalen binnen vijf jaar ook nog
eens stemrecht voor de Eerste Kamer. Wij waren toch tegen een generaal pardon?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Dat is een van de redenen waarom ik de vraag stel. Als dat de redengeving
van de staatssecretaris is, leg ik mij daar graag bij neer.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Dat vreselijke generaal pardon van drie jaar geleden in dit land gebeurt
nu tweeërlei op de eilanden, met nog veel grotere gevolgen dan hier in
Nederland hebben gespeeld. Het gaat namelijk om veel grotere aantallen illegalen,
die met een soort generaal pardon uiteindelijk na vijf jaar zelfs een Nederlands
paspoort kunnen aanvragen. Daar zijn wij natuurlijk tegen. Wij maken ons daarover
veel zorgen. Ik wil weten of het kabinet er wel eens over nadenkt hoe de verschuiving
van de illegalen zou kunnen plaatsvinden. Dit is allemaal nog geen wet.
 Het is vreselijk, er is een ongelooflijke ramp gebeurd in het Caribisch
gebied, op Haïti. Ik verwacht nu al dat die ramp duizenden vluchtelingen
gaat opleveren. Als zij weten dat zij na vijf jaar mogelijk bij een generaal
pardon op Sint-Maarten of misschien Bonaire in de toekomst legaal als niet-ingezetene
in Nederland kunnen verblijven, houd ik mijn hart vast. Ik maak hiertegen
bezwaar en zal elk amendement dat hierover wordt ingediend, steunen. Ik verzoek
de staatssecretaris over deze ongrondwettelijke en onverstandige regeling
heel goed na te denken en te komen met alternatieven.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Dit wetsvoorstel regelt het kiesrecht van de bewoners van
Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Het is niet meer dan logisch dat de BES-bewoners
kiesrecht krijgen voor de Tweede Kamer en het Europese Parlement. De representatie
van de BES-stem in de Eerste Kamer is bij gebrek aan een provinciaal bestuur
op het eerste gezicht problematisch. Nu wordt er gekozen voor het stelsel
dat de leden van de drie eilandsraden hun stem voor de Eerste Kamer uitbrengen.
Met de Kiesraad valt te stellen dat dit spanning oplevert. Ik zeg er echter
vervolgens Gronings nuchter achteraan: dat is nu eenmaal niet anders. Het
wringt wel enigszins, maar soms moet je een beetje pragmatisch zijn. Kan de
staatssecretaris een toelichting geven hoe een en ander zich in percentages
verhoudt en wat de precieze invloed is van deze drie eilandsraden op de samenstelling
van de Eerste Kamer? Ik heb zo goed mogelijk getracht om alles door te worstelen,
maar dat staat niet helemaal duidelijk op mijn netvlies.
 Ten aanzien van de nationaliteit bij nationale verkiezingen heeft de GroenLinks-fractie
een wat ruimere opvatting dan de fracties die eerder aan het woord zijn geweest.
Het wordt nu een opgeblazen punt dat mensen de Nederlandse nationaliteit moeten
hebben, omdat het gaat om nationale verkiezingen. Eigenlijk willen wij ook
de Eerste Kamer afschaffen – ik durf het bijna niet te zeggen –
maar zo ver is het nog niet. Hetzelfde geldt voor de provincies. De GroenLinks-fractie
is er voorstander van dat hetzelfde systeem wordt gehanteerd als bij de gemeenteraadsverkiezingen
en de verkiezingen voor de provinciale staten. Ik zit dus niet te wachten
op zo'n amendement. Laten wij dit punt niet opblazen en tot een prestigezaak
maken. Ik vind het een eerste piepkleine stap naar een eventuele verandering
die binnen het koninkrijk Nederland zou kunnen plaatsvinden. Daarom zijn wij
bereid het voorstel te aanvaarden, hoewel het spanning oplevert en enigszins
wringt.
 De recente Europese verkiezingen op de Antillen lieten een veelvoud aan
problemen zien. Wij kregen daarover veel signalen. Het ging bijvoorbeeld om
verdwenen stembiljetten en mogelijk frauduleuze handelingen, waarbij stemgerechtigden
hun stem werd afgetroggeld. Ik heb daarover schriftelijke vragen gesteld en
toen bleek dat alles niet precies kon worden bewezen. Het geruchtencircuit
was echter groot en die geruchten kwamen niet zo maar uit de lucht vallen.
Dat is een zorgelijk iets.
 In de memorie van toelichting worden specifieke problemen aangesneden,
zoals analfabetisme en kiesrecht. Ik vind het een uitstekend idee om kleuren
en symbolen op te nemen op stembiljetten. Ik zou het zelfs toejuichen om dat
door te vertalen naar Nederland, zoals de heer Van Raak al opperde. Nederland
kampt immers zelf ook nog met diezelfde problemen. Het zou wellicht de zaak
ook wat kunnen opfleuren. Dat kan nooit kwaad.
 Een circulaire zal het gehele BES-verkiezingsproces uitputtend behandelen.
Die circulaire wachten wij dan ook af. De GroenLinks-fractie verwacht wel
dat de Kamer in de gelegenheid wordt gesteld hierover een oordeel te vellen.
Ik hoor graag een reactie van de staatssecretaris.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Democratie is een groot goed en het is toe te juichen dat
met deze Kieswet wordt geprobeerd om kiesrecht met betrekking tot de verkiezingen
voor de Tweede Kamer en het Europese Parlement zo goed mogelijk in te kaderen.
 De ChristenUnie-fractie kan zich vinden in het gestelde over de verkiezingen
voor de Eerste Kamer. Ik pleit de hele dag al voor meer eenvormigheid. Ik
ben echter ook in afwachting van de antwoorden van de staatssecretaris hierop.
Hoe ziet zij dit punt in deze transitieperiode?
 Daarnaast ben ik het ook eens met het gestelde over de volmacht. Op dit
moment wordt er niet bij volmacht gestemd op de Antillen. Ik vraag mij wel
af waarom wij het niet doen op de manier zoals het nu in Nederland gebeurt.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Mevrouw Van Gent zei het zojuist ook en mevrouw Ortega doet dat nu weer.
Zij vinden dat het zo praktisch mogelijk moet worden opgelost. Ik vind dat
wegkijken. Wij mogen de Grondwet niet overtreden. Die is er niet voor niets.
Dat zijn de spelregels. Als wij ons aan de Grondwet houden – en dat
moeten wij – dan is wat het kabinet voorstelt niet mogelijk. Het kan
niet zo zijn dat mensen die niet-Nederlander zijn, stemrecht hebben voor een
deel van de Staten-Generaal. Ik wil graag dat niet-Nederlanders ook kunnen
stemmen voor de eilandsraden. Het kan echter niet zo zijn dat wij er gemakkelijk
aan voorbij gaan en het maar een beetje laten schieten, ook al past het niet
bij de Grondwet. Wij zijn Kamerleden en moeten het goed regelen. Daarom moet
het worden geregeld in de Grondwet en moet er een verandering van de Grondwet
komen of een andere oplossing. Het is onacceptabel om de Grondwet op deze
manier onrecht aan te doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik merk dat de heer Van Raak elke interruptie gebruikt om zijn verhaal
weer te houden ...
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Daar maak ik bezwaar tegen.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik heb op geen enkele manier dit hele gebeuren gechargeerd. Ik heb gezegd
dat ik in afwachting ben van de beantwoording van vragen die bijvoorbeeld
zijn gesteld door collega Van Bochove. De ChristenUnie-fractie gaat prat op
onze Grondwet. Ik betoog de hele middag al dat wij geen dingen moeten doen
die indruisen tegen de Grondwet.
 Het kabinet stelt dat er interdepartementaal voor is gekozen om voor bedragen
als waarborgsommen, die wettelijk zijn vastgelegd, de een-staat-tot-eenverhouding
aan te houden. Wordt deze verhouding tot in lengte van dagen aangehouden of
kan er na evaluatie worden gekozen voor een andere berekeningsformule?
 
 
 Wij gaan over tot de behandeling van de invoeringswet.
 
 Het wetsvoorstel Invoering van de regelgeving met betrekking
tot de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (Invoeringswet openbare
lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba) (31957).
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. In het overgangsakkoord van 12 februari 2007 is vastgelegd
dat de drie eilanden openbare lichamen zullen worden. Dat vraagt om een omvangrijk
proces van wetgeving en dat blijkt ook vandaag. Het voorliggende wetsvoorstel
geeft algemene regels over het recht dat van toepassing wordt in de openbare
lichamen. De CDA-fractie gaat ervan uit dat het kabinet, zoals het ook zelf
aangeeft, al het mogelijke heeft gedaan om met het totale pakket van aangekondigde
wet- en regelgeving een compleet en deugdelijk wetgevingspakket tot stand
te brengen.
 De CDA-fractie heeft er kennis van genomen dat in het wetsvoorstel een
aantal bepalingen is opgenomen, op grond waarvan mogelijke omissies en onvolkomenheden
tijdig kunnen worden verholpen. In een uitgebreid proces als dit zal dat ongetwijfeld
voorkomen.
 De motie-Jurgens, waarin delegatiebepalingen die de mogelijkheid bieden
om van de wet af te wijken onconstitutioneel en niet toelaatbaar worden geacht,
is door het kabinet overgenomen. Echter, in strijd daarmee bevat dit wetsvoorstel
bepalingen op grond waarvan de bijlagen en de tot wet of algemene maatregel
van bestuur omgevormde Antilliaanse regelingen bij ministeriële regeling
kunnen worden gewijzigd. Het kabinet geeft dit ook toe. De CDA-fractie ziet
dit als een noodmaatregel en vraagt de staatssecretaris dit te bevestigen.
 De CDA-fractie vraagt van de staatssecretaris de toezegging dat van deze
mogelijkheid maximaal een jaar gebruik gemaakt zal worden. De CDA-fractie
acht het daarbij noodzakelijk dat de staatssecretaris in dit overleg tevens
toezegt dat iedere eventuele ministeriële regeling ter goedkeuring aan
de Staten-Generaal wordt voorgelegd.
 De onderstandsregeling wordt vooralsnog buiten de formele wetgever om
vastgesteld. De regering deelt de opvatting van de Kamer dat een wettelijke
grondslag voor het recht op onderstand gewenst is, zoals blijkt uit de nota
naar aanleiding van het verslag. De wetgever hoeft het onderwerp niet zelf
te regelen, maar mag dat opdragen of overlaten aan een ander orgaan. De bestaande
situatie is dat op geen van de BES-eilanden een schriftelijke regeling voor
onderstand is vastgesteld. De uitvoeringspraktijken van de onderstandsverlening
verschillen in vele opzichten van die in Nederland. Tussen de eilanden onderling
bestaan ook aanmerkelijke verschillen. Het kabinet wil vooralsnog aansluiten
bij de huidige praktijk op de eilanden en kiest voor een traject dat groeit
naar een situatie die voldoet aan wat thans in het Europese deel van Nederland
gebruikelijk is. Kan het kabinet dit nogmaals bevestigen?
 De regering kiest voor regulering via een AMvB en zegt toe de onderstandsregeling
ter inzage aan te bieden aan het parlement, voorafgaande aan verzending aan
de Raad van State. De CDA-fractie ziet dit als een verzwakking
van de positie van de medewetgever en vraagt de regering alle betreffende
AMvB's met voorrang aan de Kamer voor te leggen.
 De CDA-fractie steunt het kabinet in zijn opvatting dat het recht op onderstand
beperkt moet worden tot Nederlanders en vreemdelingen die langer dan vijf
jaar rechtmatig woonachtig zijn op de BES-eilanden. Hoe verloopt het overleg
met de eilandbestuurders en wat is de stand van zaken? Dat overleg zou worden
gevoerd, zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is gemeld. Is amendering
van dit wetsvoorstel noodzakelijk of komt het kabinet met wijzigingsvoorstellen?
 Ik richt mij nu op het vaststellen van de Nederlands-Antilliaanse regelgeving.
Er wordt vastgesteld dat er een verschil is tussen de cd-rom met wetgeving
en de werkelijke tekst van het Burgerlijk Wetboek. Ik vraag de staatssecretaris
welke van de twee nu wordt toegepast op de BES-eilanden.
 Ten aanzien van het Besluit van 15 september 2009 over de vaststelling
van de geconsolideerde teksten van de Nederlands-Antilliaanse regelingen,
die op de BES-eilanden als wet gelden, stelt de CDA-fractie vast dat de bijgevoegde
cd-rom geen juiste weergave geeft van de Nederlands-Antilliaanse regelingen,
zoals deze golden op 15 december 2008. Als voorbeeld noem ik het ontbreken
van een regeling voor de onverdeelde boedels en een regeling voor timeshare.
Ik kan het wetboek dat geldt op de Antillen wel noemen, maar ik wil u die
regelingen liever overhandigen. Gelden nu de geconsolideerde teksten van de
Nederlands-Antilliaanse regelingen van 15 december of de tekst van de
cd-rom? Via de voorzitter zal ik de staatssecretaris een weerslag van beide
overhandigen.
 Gisteren stuurde het ministerie een toelichting op het feitelijk functioneren
van de geconsolideerde en te formaliseren wetgeving van de Nederlandse Antillen
die op de BES-eilanden van toepassing is. Ik citeer: "Om absolute zekerheid
te hebben over de precieze inhoud van de Nederlands-Antilliaanse regelingen
waarnaar in de invoeringswet BES wordt verwezen en waarin door de aanpassingswet
BES wijzigingen worden aangebracht, zijn de geconsolideerde teksten geformaliseerd."
Gezien de hierboven aangetoonde omissie wordt niet de formele wetgeving geformaliseerd,
maar slechts de wetgeving die op de cd-rom staat. Kan de staatssecretaris
dit naar aanleiding van mijn betoog bevestigen? Welke praktische problemen
ontstaan er nu?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 De PvdA-fractie heeft vragen gesteld over de stand van zaken van het nieuwe
Antilliaanse Wetboek van Strafrecht. Uit het antwoord blijkt dat dit nog in
voorbereiding is. De Staten van de Nederlandse Antillen zullen zich er binnenkort
over buigen.
 Gezien de wetgeving die wij nu bespreken en nog gaan bespreken, vraagt
de PvdA-fractie zich af of het wel verstandig is dat de Nederlandse Antillen
met nieuwe wetgeving komen, die naar wij aannemen niet meer voor de BES-eilanden
zal gelden. Als het nieuwe Wetboek van Strafrecht nog voor oktober 2010 wordt
aangenomen, moeten wij dan opnieuw nota's van wijziging tegemoet zien voor
de invoerings- of aanpassingswetten? Deze vraag geldt voor alle wetgeving
waar op de Nederlandse Antillen nog aan wordt gewerkt.
 Mijn fractie begrijpt dat de IBES-lijst niet zal worden aangevuld met
inadequate onafhankelijke landsverordeningen, of die nu lang of kort voor
de transitiedatum zijn gemaakt. De Nederlandse wetgever maakt zelf uit welke
wetten op die lijst komen te staan, maar het is niet duidelijk op grond van
welke criteria nieuwe wetten op die lijst kunnen komen. Wat is de definitie
van inadequate of niet-relevante regelgeving, zoals is vermeld in de nota
naar aanleiding van het verslag, op pagina 11?
 De Nederlandse wetgever heeft geen formele instrumenten om de Nederlandse
Antillen om terughoudendheid te vragen wat betreft de nieuwe regelgeving.
Het lijkt de PvdA-fractie echter onwenselijk om de IBES-lijst nog substantieel
te gaan wijzigen.
 Er wordt voorgesteld via een bijlage bij het wetsvoorstel, die de Kamer
is aangeleverd in de vorm van een cd-rom, een waslijst van bestaande geconsolideerde
regelgeving van de Nederlandse Antillen tot onze nationale wetgeving te gaan
verheffen. De PvdA-fractie vindt dit op gespannen voet staan met onze wettelijke
zorgvuldigheidseisen voor het tot stand komen van nieuwe nationale wetgeving,
die uiteindelijk ook verankerd ligt in onze Grondwet. Wij kunnen mede daarom
de afronding van deze wetgeving niet los zien van de gewenste aanpassing van
onze Grondwet en/of het Statuut op deze punten.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Betekent dit naar het oordeel van de heer Leerdam dat er ook niet over
het Statuut kan worden gestemd?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Het is wel iets wat wij genoteerd hebben en waar wij onze zorg over uitspreken.
Wij stellen de vraag aan de staatssecretaris zodat zij daar direct op kan
reageren. Als het zo is, dan heeft dat consequenties, maar het betekent niet
dat wij er niet over kunnen stemmen.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Wij voeren heel veel wetten in om in de praktijk zo weinig
mogelijk te veranderen. Over de kwaliteit van de wetgeving heb ik eerder opmerkingen
gemaakt. De SP is zeer verbaasd dat het kabinet na aanvaarding van wetten
door het parlement, in een vangnetregeling die wetten alsnog wil kunnen veranderen
via ministeriële regelingen en algemene maatregelen van bestuur.
 Het verzoek om de IBES-lijst na aanvaarding van de wetten alsnog aan te
passen en aan te vullen, vind ik zeer vreemd. Ik vraag de staatssecretaris
zich te verplaatsen in de positie van Kamerlid. Ik weet dat zij dat kan. Een
Kamerlid kan nooit zijn rol van medewetgever en controleur van het kabinet
op zo'n manier laten uithollen. De staatssecretaris overvraagt mij. Kan zij
zich inleven in haar oude rol als Kamerlid? Zou zij als Kamerlid hiermee ingestemd
hebben? Ik ben benieuwd.
 De volgende zin in de nota van de staatssecretaris verontrust mij zeer.
Ik citeer: "De regering kan thans niet aangeven in welke gevallen gebruik
zal worden gemaakt van de bijzondere mogelijkheid die het wetsvoorstel biedt
om bij ministeriële regeling regelgeving van hoger niveau te wijzigen."
Wil de staatssecretaris daar op een zaterdagmiddag tijdens de boodschappen
eens over nadenken? Dit mag een regering toch niet van een parlement vragen
en een parlement mag dat toch ook nooit accepteren?
 Belangrijke sociale regelingen zoals de onderstand en de zorgverzekering
moeten nog worden geregeld. Deze zaken worden in Nederland bij wet geregeld.
Wil het kabinet deze zaken op de BES-eilanden regelen bij algemene
maatregelen van bestuur? Hoe beziet het in dat geval de controlefunctie van
de Kamer? Wij willen hierover debatteren, naar het voorstel van de CDA-fractie.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. In al deze wetsvoorstellen komt heel vaak de verwijzing voor
naar het slotakkoord en naar het feit dat de Nederlands-Antilliaanse wetgeving
voorlopig van kracht blijft. Daar heb ik in een aantal opzichten wel begrip
voor. Soms is dit nodig uit het oogpunt van implementatie en soms is het verstandig
uit het oogpunt van gewenning en overgang. Nu blijft een en ander totaal onbepaald.
 Hoe geleidelijk is geleidelijk? Wat is het spoorboekje van de staatssecretaris?
Wat is de stip op de horizon? Wij weten nu niet hoe laat wij langs welke stations
komen en wat het eindstation is. Deze behandeling moet daar meer duidelijkheid
over scheppen.
 Het moet ook duidelijk worden welke Nederlandse regelgeving niet van toepassing
zal zijn. Hier zal nog over worden gesproken binnen de afwijkingsgronden die
in het Statuut staan geformuleerd. In deze behandeling moeten er stevige stappen
vooruit worden gezet.
 De bouwregelgeving is wel duidelijk. Vanwege de klimatologische omstandigheden
regelen wij het daar niet op dezelfde wijze als hier in Nederland. Bij de
sociale zekerheid en de volksgezondheid doen wij dat ook niet. Het kabinet
laat op dat punt wel vragen open. Ik ben overigens van mening dat dit in de
Caribische context fatsoenlijk moet worden geregeld. Wij zijn het met elkaar
eens dat er geen aanzuigende werking van uit mag gaan. De regelingen voor
de sociale zekerheid en de volksgezondheid zullen structureel blijven afwijken
van de Nederlandse regelgeving. Ik vraag de staatssecretaris dit te bevestigen.
 Ik heb nog enkele principiële vragen die raken aan artikel 1 van
de Grondwet. In de stukken wordt geprobeerd, duidelijk te maken dat de afwijkingsgronden
in het Statuut voldoende legitiem zijn om artikel 1 in te vullen. Ik stel
voor een externe jurist hiernaar te laten kijken. De Kamer mag in de toekomst
niet voor onaangename verrassingen komen te staan. Ik ben wel enigszins geholpen
door de stukken te beschouwen, maar ik acht het belangrijk dat ook de staatssecretaris
of een parlementaire advocaat hiernaar kijkt. De wijze waarop dat gebeurt,
is niet zo belangrijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Gaat de heer Remkes ervan uit dat deze eilanden altijd een bijzondere
positie blijven houden in het Nederlandse staatsbestel?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Daar ga ik in zekere mate van uit. Mevrouw Ortega moet twee zaken niet
door elkaar halen, namelijk de positie van de eilanden in de bestuurlijke
context en de regelgeving die voor de burgers van kracht is. In deze discussie
gaat het om het laatste. De bestuurlijke vormgeving op grond van de WolBES
mag zich in de toekomst rustig in de richting van de Nederlandse gemeenten
ontwikkelen. De aanzuigende werking moet echter worden voorkomen. Ik verwacht
niet dat de sociale zekerheid in het Caribische gebied zich de komende jaren
en jaren zal ontwikkelen richting Nederland. Het gevaar van een aanzuigende
werking blijft altijd bestaan.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik begrijp het nog steeds niet zo goed. Ik ben het met de heer Remkes
eens dat de sociale zekerheid en de volksgezondheid altijd zijn gekoppeld
aan de levensstandaard. Om te spreken van een aanzuigende werking in het Caribisch
gebied vind ik te kort door de bocht. Op het moment dat deze eilanden onderdeel
gaan uitmaken van Nederlands grondgebied, moet er rekening mee worden gehouden
dat de levensstandaard omhoog gaat, maar dat moeten wij wel willen zien. De
heer Remkes nuanceert het nu al door over de komende jaren en jaren te spreken,
maar geeft wel duidelijk aan dat er sprake is van een structurele afwijking.
Op het moment dat blijkt dat er op de eilanden sprake is van dezelfde levensstandaard
als in Nederland, kunnen en willen wij dan overgaan tot meer eenvormigheid?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Als ik spreek over jaren en jaren bedoel ik daar inderdaad iets structureels
mee. Tegelijkertijd probeer ik te zeggen dat ik bereid ben om over dertig
jaar te bezien hoe de verhoudingen dan liggen. Ik ben buitengewoon soepel
van geest en ben bovendien van plan mijn parlementaire bestaan nog enigszins
te rekken. Het komt allemaal wel goed.
 De eilanden zelf hebben ook geen belang bij een aanzuigende werking. Het
zou de bevolkingssamenstelling totaal kunnen destabiliseren. Het is een gemeenschappelijk
belang, dat te voorkomen. Wij kunnen afspreken dat wij eenmaal in de vijf
jaar van de verantwoordelijke bewindslieden een overzicht van de sociale zekerheid
en van de volksgezondheid krijgen. Dat is het punt niet; ik probeer altijd
te blijven nadenken.
 Als ik het goed begrijp, voorziet de regelgeving voor de zorg in een eenmalige
voorrang. Bij de sociale zekerheid zie ik de omineuze zin staan, die de heer
Van Bochove ook al citeerde: "Ter inzage aan het parlement voorafgaande
aan het verzenden aan de Raad van State." Zoiets ben ik niet vaak tegengekomen.
Als motivatie wordt in de nota naar aanleiding van het verslag gezegd dat
er een spanningsveld met de parlementaire termijnen kan ontstaan. Onder dat
motto kan ik iedere greep naar de macht legitimeren. Ik ben hier volstrekt
helder in: dit kan niet. De sociale zekerheid en de volksgezondheid zijn zulke
belangrijke terreinen van overheidszorg, dat daar sprake behoort te zijn van
parlementaire betrokkenheid. Er moet worden voorzien in een stevige voorhangbepaling.
Er zal een amendement worden ingediend, want ik ben totaal ongevoelig voor
dit soort redeneringen.
 De bepaling om per ministeriële regeling wetgeving te kunnen aanpassen,
is tamelijk uniek. Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Van Bochove.
Ik zie het probleem en zeg niet dat ik in alle toonaarden tegen ben. Zo de
deur openzetten, gaat mij echter wel wat te ver.
 Twee onderwerpen uit de fiscaliteit zijn toegevoegd aan de IBES-lijst.
Wij zijn begonnen met de kwaliteit van de wetgeving. Op de Belastingwet BES
was nogal wat commentaar mogelijk en daarom moest er een noodverband worden
aangebracht. Tijdens de volgende ronde zal ik mijn inhoudelijke opmerkingen
hierover maken.
 Voor de overheidsdienaren blijven de landsverordeningen op het gebied
van pensioen gelden. Het is mij niet duidelijk hoe dit in de toekomst wordt
geregeld. Ik ben het spoor bijster geraakt. Kan de staatssecretaris een inhoudelijke
verduidelijking geven?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. Ik houd het kort, want ik heb bij het volgende
blokje meer spreektijd nodig. Ik sluit mij aan bij de leden die opmerkingen
hebben gemaakt over de uit deze invoeringswet ontstane AMvB's en ministeriële
regelingen. Het is absoluut ontoelaatbaar dat deze niet in de Tweede Kamer
worden behandeld en niet, op welke wijze dan ook, geamendeerd kunnen worden.
Wij willen daar graag een regeling voor treffen en duidelijke afspraken maken.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Dit wetsvoorstel regelt het voor de openbare lichamen toepasselijke
recht en, voor zover dit mogelijk is, ook het algemeen overgangsrecht. Er
is een veelheid aan landsverordeningen, landsbesluiten, ministeriële
regelingen, eilandsverordeningen en wat dies meer zij omgezet naar de voor
de openbare lichamen geldende Nederlandse regelgeving, tenzij daartegen grondwettelijke
bezwaren bestaan. De verordeningen zouden sowieso door de staatkundige wijziging
overbodig kunnen worden.
 Bestaande regelingen kunnen vanuit rechtsstatelijk oogpunt – waarmee
wij ook te maken hebben – en vanuit de gedachte van rechtsbescherming
niet zonder meer terzijde worden geschoven, hoewel wij soms popelen om dat
wel te doen. Dat moeten wij ook niet willen. Formeel moet op de BES-eilanden
de Nederlandse regelgeving gelden, omdat zij simpelweg, zij het in bijzondere
mate, toch onder Nederland vallen. Dat klinkt simpeler dan het is en de wetgevingsstukken
dwingen respect af voor het werk van alle betrokken ambtenaren.
 Rechtsstatelijk is het natuurlijk een buitengewoon precaire proces om
Antilliaans-Nederlandse regelgeving tegen het licht te houden en, nog kwetsbaarder,
te besluiten om deze bestaande regels al dan niet over te nemen. Wat niet
meer van toepassing of verouderd is, hoeft niet meer te worden omgezet.
 Terecht is de vraag gesteld hoe moet worden omgegaan met controversiële
regelingen, zoals de pensioenlandsverordening, die de heer Remkes al heeft
aangehaald.
 Het is duidelijk dat de gehele operatie geen sinecure is en dat de komende
jaren in het teken zullen blijven staan van concrete aanpassingen van het
wetgevingscomplex. Het lijkt mij goed dat de Kamer hiervan halfjaarlijks een
follow-up ontvangt. Gaat dat ook gebeuren? Het gaat in veel gevallen immers
om kwesties die er voor de BES-burgers rechtstreeks toe doen en dat zijn kwesties
die de GroenLinks-fractie altijd van belang acht.
 Ik begrijp dat wij wel het stelsel, maar niet de hoogte van de bedragen
van de onderstand en de zorgverzekering rechtstreeks kunnen overbrengen naar
de BES-eilanden en dat deze bedragen in de context van de eilanden moeten
worden bekeken. Ik ben wel van mening dat wij daar een fatsoenlijke standaard
gaan invoeren en dat wij niet moeten komen met armoedige bedragen. Mensen
moeten kunnen wel degelijk kunnen leven van de onderstand en er moeten ook
goede regelingen zijn, zoals de zorgverzekering. Dat is nu vaak niet het geval,
als er al iets is geregeld. Mensen hebben rechten, maar volgens de GroenLinks-fractie
behoren daar ook plichten bij. De onderstand moet bijvoorbeeld worden gekoppeld
aan werkgelegenheidsprojecten of aan de sociale vormingsplicht, of wat daarvan
over is. Dat zijn belangrijke zaken. De beste sociale zekerheid is voor veel
mensen het verwerven van een eigen inkomen en dan het liefst door arbeid.
Die koppeling zouden wij op een goede manier moeten maken. 
 Wij willen in ieder geval dat de huidige wantoestanden op het gebied van
armoede, die op dit moment wel degelijk in ons Koninkrijk plaatsvinden, worden
bedongen met deze operatie. Als dat niet lukt, is de operatie geslaagd, maar
de patiënt overleden. Daar is de GroenLinks-fractie geen voorstander
van.
 Ik maak mij wel de nodige zorgen over de vraag hoe een en ander er precies
uit gaat zien. Ik heb wel begrepen dat minister Donner op de BES-eilanden
is geweest en dat hij een soort principeafspraken over de sociale zekerheid
heeft gemaakt, die nader moeten worden uitgewerkt. Ik hoop wel dat de staatssecretaris
heeft begrepen dat dit zeer belangrijk is. Tegenover het ophouden van je hand,
staan wel degelijk dezelfde plichten die ook in Nederland gelden.
 De onderstand, de zorgverzekering en de staat van de gezondheidszorg op
de eilanden zijn zaken waarmee wij de bewoners van de BES-eilanden kunnen
overtuigen dat staatkundige vernieuwing de enige juiste weg is voor de toekomst.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Het is erg bijzonder is dat er in een groot aantal gevallen
een Nederlandse wet bestaat met als pendant een BES-wet. Wij kennen zelfs
een BW met daarnaast een BES-BW. Dat kan wel, maar in de breedte is het strijdig
met het feit dat Nederland een gedecentraliseerde eenheidsstaat is. De vraag
is dan of dit in alle gevallen wel zo nodig is, want het levert in beginsel
twee keer zo veel regels op. Ik geef een voorbeeld: wat is de zin van een
aparte Deurwaarderswet in plaats van een integratie van de BES-situatie in
de Nederlandse Deurwaarderswet? Ik verneem graag van de staatssecretaris op
grond van welke criteria de ene keer wel de Nederlandse wetgeving is gehanteerd
en de andere keer niet.
 Het kabinet zal niet wettelijk vastleggen wat de hoogte of duur van de
te verlenen onderstand moet zijn bij de BES-eilanden. Het kabinet wil zo veel
mogelijk aansluiten bij de bestaande situatie op de eilanden en vervolgens
een groeitraject inzetten. Ik begrijp de relatie niet zo goed met het ontstaan
van een onstabiele situatie. Wat bedoelt de staatssecretaris daarmee precies?
Hoe lang gaat het ingroeitraject duren? Er wordt geen enkele streefdatum of
minimumnorm genoemd. Wanneer wil het kabinet de regels rond onderstand geregeld
hebben? Mijn fractie vindt dat er ten minste een streefdatum moet worden genoemd
voor het einde van de periode van vijf jaar. Er dient in ieder geval een minimumnorm
vastgesteld te worden. Is het kabinet hiertoe bereid? Daarnaast wil ik van
de staatssecretaris weten of zij kan toezeggen dat er periodiek rapporten
zullen verschijnen over de sociale zekerheid en de volksgezondheid op de eilanden.
 Geen van de BES-eilanden heeft een schriftelijke regeling voor onderstand
vastgesteld. Aansluiten bij de bestaande situatie op de eilanden impliceert
dat er niets wordt geregeld en dat strookt niet met de Grondwet. Het kabinet
voldoet wellicht aan de Grondwet door een en ander via een AMvB te regelen,
maar wat als die AMvB leeg blijft en zaken niet concreet worden ingevuld?
Voldoen wij dan nog steeds aan de Grondwet?
 
 
 Hiermee sluit ik de discussie over de invoeringswet.
 
 
 De vergadering wordt van 15.45 uur tot 16.00 uur geschorst.
 
 Het wetsvoorstel Aanpassing van wetten in verband met
de nieuwe staatsrechtelijke positie van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba als
openbaar lichaam binnen Nederland (Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba) (31959).
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik heb een aantal opmerkingen. Mevrouw Van Gent stelde vast dat het hier
om 479 pagina's gaat en ik vind dit dan ook een van de meest uitgebreide voorstellen.
Gezien het aantal toe te passen wetten is dit een van de moeilijkste wetsvoorstellen
om te becommentariëren. Dat blijkt ook uit de nota van wijziging en het
daaruit voortvloeiende nader verslag. Toch zal ik mij beperken in mijn inbreng
op dit punt, omdat heel veel van onze opmerkingen door het kabinet zijn beantwoord
en aan de orde zijn geweest.
 Een van de vragen van de CDA-fractie richt zich op de wijziging van de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten: op welke termijn zal naar
verwachting worden voldaan aan de eisen van de Nederlandse Grondwet en van
het EVRM? Er wordt gesteld dat dit nu niet het geval is.
 Het kabinet verwijst naar een van de op de Nederlandse Antillen gestarte
trajecten om te komen tot een landsverordening Veiligheidsdienst Nederlandse
Antillen. Het is niet duidelijk op welke termijn deze landsverordening daadwerkelijk
tot stand zal worden gebracht. Dat wekt de suggestie dat Nederland ter zake
niets doet en dat het kabinet lijdzaam toeziet tot men in de Nederlandse Antillen
een besluit neemt. Klopt dit? Wil men te zijner tijd de door de Raad van State
vast te stellen verordening overnemen? Past dit in het door Nederland voorgestane
beleid? Wat gebeurt er als men niet tot een landsverordening komt? Is er op
dat punt voorzien in een noodplan? Kortom, op dit punt schept het kabinet
mist in plaats van duidelijkheid.
 De sedula, de lokale identiteitskaart, wordt voor gebruik op de eilanden
gehandhaafd. Het kabinet gaat ervan uit dat op Sint-Eustatius en Saba een
modernere versie in creditcardmodel wordt geïntroduceerd. Reizen naar
het buitenland is met deze kaart niet mogelijk. Met instemming stelt de CDA-fractie
vast dat op termijn overgegaan wordt naar de Nederlandse systematiek en de
Nederlandse identiteitskaart. Mag gezien de toegezegde inventarisatie verwacht
worden dat de Nederlandse identiteitskaart uiterlijk 1 januari 2012 is
ingevoerd?
 Met instemming stelt de CDA-fractie vast dat het kabinet heeft besloten
de Wet recht van vergadering BES van de lijst te halen. Via de nota van wijziging
is deze wet alsnog geschrapt. Het op de BES-eilanden van toepassing verklaren
van de Wet openbare manifestaties is in onze optiek een juiste beslissing.
 De Raad van State is van opvatting dat de tijdelijke voortzetting van
de bestaande Nederlands-Antilliaanse landsverordeningen op de inkomstenbelasting
en loonbelasting niet leidt tot onoverkomelijke bezwaren. In de nota naar
aanleiding van het nader verslag wordt uitgebreid ingegaan op de vraag of
het complexe en omvangrijke Nederlandse fiscale stelsel direct op de BES-eilanden
moet worden ingevoerd. Op basis van een belangrijk aantal argumenten is de
conclusie dat het huidige Nederlandse fiscale stelsel geen goed startpunt
is. De CDA-fractie volgt deze zienswijze van het kabinet. De nota van wijziging
bij dit wetsvoorstel vloeit feitelijk voort uit het advies van de Raad van
State ten aanzien van de belastingwet BES. De Raad van State acht een overgangsvoorziening
nodig voor de periode tussen transitiedatum en het aannemen van de belastingwet
BES. Daarbij moet de conclusie zijn dat deze overgangsvoorziening komt te
vervallen bij de inwerkingtreding van de belastingwet BES.
 Met verbazing stelt de CDA-fractie vast dat de tambú-bijeenkomsten
niet onder de Wet openbare manifestaties vallen. Wil de staatssecretaris toezeggen
dat op dit punt soepel met het vergunningsstelsel wordt omgegaan?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA-fractie begrijpt dat een groot deel van de afwijkingen
in de regelgeving ten aanzien van de BES-eilanden van tijdelijke aard is en
heeft bij herhaling gevraagd naar de termijn waarop en het tempo waarin deze
afwijkingen worden opgeheven. Het kabinet heeft aangegeven dat op dit moment
nog niet is voorzien op welke termijn de afwijkingen in de regelgeving opgeheven
zullen worden. Er bestaat ook geen planning voor de geleidelijke vervanging
van de op de BES-eilanden geldende Nederlands-Antilliaanse regelgeving. Mijn
fractie wijst het kabinet in dit kader op de motie-Van Gent c.s. (32123-IV,
nr. 21) die in december 2009 door de Kamer is aangenomen. Daarin wordt het
kabinet verzocht om op korte termijn aan te geven wanneer de nationale wetgeving
op het terrein van het burgerlijk huwelijk, inclusief de openstelling voor
personen van hetzelfde geslacht, op de BES-eilanden toepasbaar gemaakt zal
worden binnen het gehele wetgevingsproces. Het kabinet wordt eveneens gevraagd,
de logica en samenhang aan te geven wat betreft de volgordelijkheid van de
verschillende wetten. Deze motie verzoekt het kabinet dus niet alleen om aan
te geven wanneer het homohuwelijk op de BES-eilanden ingevoerd wordt, maar
ook om aan te geven hoe de invoering van het homohuwelijk wordt ingepast binnen
het gehele wetgevingsproces. Wat de PvdA-fractie betreft, is het wenselijk
dat het kabinet op de proppen komt met een inhoudelijk onderbouwde planning
met daarin opgenomen de volgorde waarin de Nederlandse regelgeving op de BES-eilanden
toepasbaar wordt gemaakt.
 Het kabinet heeft te kennen gegeven dat een dergelijke planning nog niet
is gemaakt omdat men zorgvuldig wil bekijken welke wetgeving wanneer wordt
ingevoerd. Volgens de PvdA-fractie sluit het een het ander hierbij niet uit.
Integendeel: wanneer je vooraf een planning hebt voor de invoering van de
wetgeving, kun je zorgvuldig handelen. Mijn fractie vraagt de staatssecretaris
daarom of zij helderheid kan verschaffen over de uitvoering van de motie-Van
Gent c.s. Wil zij de kansen aangeven? Wanneer komt het kabinet met een inhoudelijk
onderbouwde planning voor de invoering van de wetgeving op de BES-eilanden?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 De heer Leerdam is er de oorzaak van dat de collega's Remkes en Van Gent
hun motie hebben gewijzigd. In den beginne werd gevraagd of het kabinet kon
verzekeren dat binnen die nieuwe staatkundige verhouding personen van hetzelfde
geslacht konden huwen. Nu staat er "te bevorderen" en dat is een
stuk zwakker. Waarom heeft de heer Leerdam de eerste motie niet gesteund?
Die formulering was immers veel sterker.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 De eerste motie was onmogelijk omdat wij helemaal geen wetgeving
kunnen opleggen. De staatssecretaris heeft meerdere malen aangegeven dat zij
het proces in gang zou zetten en zij heeft toegezegd dat zij dit traject in
goede banen zal leiden. Het enige wat ik nu vraag is wat ongeveer de planning
is binnen de periode voor de evaluatie en hoe de staatssecretaris ervoor zal
zorg dragen dat dit op een goede manier landt.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Als de BES-eilanden aangeven dat zij graag bij Nederland te willen horen,
hoort daar wat tegenover te staan. In de onderhandelingsfase is het dan heel
simpel en eenvoudig: als u dat wilt, is dat prima, maar dan moet u ook het
homohuwelijk accepteren. Of is het voor de PvdA-fractie alleen maar geven
en nooit eens een keer iets terugvragen? Het kan toch niet waar zijn dat de
heer Leerdam ons voorhoudt dat de Antillianen dit kunnen weigeren? Dit is
iets waar mensen ongelofelijk voor hebben gestreden. Zij hebben dat eindelijk
voor elkaar gekregen en dat zou in de Antillen ineens niet mogen? Dat is te
gek voor woorden!
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Ik heb een vraag aan de heer Leerdam. Is hij het eens met termen als "ontwrichtende
werking" en "overbodige motie", die de heer Van Bochove hanteerde?
Is hij met mij van mening dat het homohuwelijk zo spoedig mogelijk moet worden
ingevoerd? Daaraan gekoppeld vraag ik of de heer Leerdam het amendement-Van
Gent/Remkes steunt.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 De heer Leerdam zei dat wij geen wetgeving kunnen opleggen. Dat lijkt
mij een geweldig misverstand: we zitten er op dit moment middenin. Wij bepalen
een groot aantal dingen en de vraag is of de politieke wil bij de fractie
van de heer Leerdam bestaat om dat nu gewoon wettelijk te regelen. Dat is
de kernvraag. Vluchten kan niet meer. Als dat wel gebeurt, zal de PvdA-fractie
moeten uitleggen waarom het hier wel op een fatsoenlijke manier is geregeld
en waarom de PvdA niet de politieke verantwoordelijkheid neemt om het daar
te regelen.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik ben het niet eens met de ontwrichtende werking. Dat is helder, want
anders hadden wij de motie in eerste instantie helemaal niet gesteund. Het
is niet de eerste keer dat wij over dit punt spreken. Mevrouw Van Gent, de
heer Brinkman en de heer Remkes weten net zo goed als ik dat de staatssecretaris
meerdere malen heeft aangegeven welk traject zij voor ogen heeft en hoe dat
traject zal verlopen. Dat geeft mij het vertrouwen dat deze staatssecretaris
ervoor zorg zal dragen dat het goed gaat landen. In antwoord op de interruptie
van de heer Brinkman: het gaat niet om weigeren, het gaat er niet om alleen
maar iets te vragen. Het homohuwelijk is een groot goed, het is een belangrijk
punt op de agenda. Wij weten dat het op Aruba en de Antillen gevoeliger ligt.
Tegelijkertijd weten wij ook dat wij vanwege het Statuut niet zomaar wetgeving
kunnen opleggen.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Waar staat in het Statuut dat het in dit wetgevingstraject niet kan? Op
grond van welke bepaling in het Statuut is dat onmogelijk?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Zou de heer Leerdam in zijn beantwoording iets specifieker kunnen zijn?
Hij heeft geen kruiwagen maar een vrachtwagen met meel in zijn mond. Hij geeft
niet aan dat de staatssecretaris het over vijf jaar moet regelen, hij geeft
alleen maar aan dat er over vijf jaar iets geland moet zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Ik begrijp best dat deze kwestie ingewikkeld is, maar wij moeten elkaar
ook niet voor de gek houden. Vindt de heer Leerdam niet dat op 10-10-10 de
kogel door de kerk moet zijn wat het homohuwelijk betreft?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Op dit moment niet. Ik wacht graag de beantwoording van de staatssecretaris
af. Ik heb haar een paar vragen gesteld en ik hoop dat zij daarover helderheid
kan verschaffen. Zoals ik de staatssecretaris de afgelopen jaren heb meegemaakt,
zal zij hierop zeker ingaan.
 
 
 
 De heer
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Welke datum denkt de heer Leerdam dan wel?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik wacht eerst de beantwoording van de staatssecretaris af. Wij kunnen
dan altijd in de tweede termijn zien wat wij doen.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Dat kan toch niet voldoende zijn. Er is maar één Partij
van de Arbeid en geen twee. Er is geen Partij van de Arbeid in Nederland en
nog een andere Partij van de Arbeid op de BES-eilanden. Er kan dus maar één
standpunt zijn. Ik weet dat de Partij van de Arbeid voor emancipatie heeft
gestreden met de SP, GroenLinks, de VVD en de PVV. Wij moeten nog steeds vinden
dat dit op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba moet gelden? Als wij dat vinden,
moet dat gevolgen hebben. Wij moeten ervoor zorgen dat die eilanden het homohuwelijk
overnemen als zij deel gaan uitmaken van Nederland. Wij moeten dan ook zeggen
wanneer wij dat willen.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Laat het helder zijn: als wij er helemaal niets van vonden, hadden wij
de voorgelegde motie niet eens meeondertekend en zouden wij niet meestemmen.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 De staatssecretaris roept: 10-10-10. Dan is het niet te veel gevraagd
om hierover voor 10-10-10 duidelijkheid te geven.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 De staatssecretaris heeft daarover al helderheid gegeven. Ik ga ervan
uit dat de heer Van Raak de stukken heeft gelezen waarin de staatssecretaris
meerdere malen helderheid heeft gegeven. Ik wil daarop nog wel specifieker
ingaan en ik wacht graag de beantwoording van de staatssecretaris af. Vervolgens
kijken wij wat wij in de tweede termijn doen. Wij lopen niet op de zaak vooruit.
 De PvdA-fractie vraagt de staatssecretaris om in dit kader zeker aandacht
te besteden aan het volgende. Mijn fractie heeft er kennis van genomen dat
het Antilliaanse Wetboek van Strafrecht van kracht blijft op de BES-eilanden
en dat het waarschijnlijk is dat abortus en euthanasie strafbaar blijven.
Het kabinet geeft aan, geen aanleiding te zien om af te wijken van het algemene
uitgangspunt om de Antilliaanse wetgeving voorlopig in stand te houden. De
PvdA-fractie vindt het wenselijk dat het kabinet ook aandacht schenkt aan
de onderwerpen abortus en euthanasie wanneer het zijn planning
van de invoering van de regelgeving naar de Kamer stuurt.
 De PvdA-fractie heeft met instemming kennis genomen dat het kabinet, in
lijn met het advies van de Raad van State, in een laat stadium alsnog heeft
besloten om de Wet openbare manifestaties van toepassing te verklaren op de
BES-eilanden. De uitvoering van grondrechten is in heel Nederland aan dezelfde
beperkingen onderhevig. Het is dan ook zaak dat de op de BES-eilanden geldende
regelgeving op dit terrein zo snel mogelijk wordt vervangen door de Nederlandse
wetgeving.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het is mij niet helemaal duidelijk of de PvdA-fractie rond het homohuwelijk
een andere strategie volgt dan bij abortus en euthanasie. Het betreft alle
drie ethische kwesties. Wat vindt de heer Leerdam ervan om die kwesties op
10-10-10 te regelen?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Wij stellen hierover dezelfde vraag als wij hebben gesteld over het homohuwelijk.
Daarom vragen wij in het verlengde van het homohuwelijk aan de staatssecretaris
wat het traject is, hoe dit zal worden ingevoerd. Wij gaan ervan uit dat de
staatssecretaris daarop naar behoren antwoord zal geven.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Dat had ik wel begrepen, maar dan heb ik mijn vraag niet helemaal goed
geformuleerd. Het is ook wel handig voor de staatssecretaris dat de heer Leerdam
zelf aangeeft aan welke termijn hij denkt bij deze drie ook voor de PvdA-fractie
cruciale kwesties.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik kan mij enigszins indenken dat wij binnen vijf jaar, voor de evaluatie,
in ieder geval kijken of die wetgeving op een goede manier wordt geïntroduceerd.
Dat kan ik mij enigszins indenken, maar ik wacht graag de antwoorden van de
staatssecretaris af.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik wil het toch concreet weten, want ik heb heel veel PvdA'ers gesproken.
Spreekt de heer Leerdam hier namens de PvdA-fractie?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Natuurlijk spreek ik namens de PvdA-fractie.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Ik vraag het mij eerlijk gezegd af.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het lijkt wel een vraag aan Balkenende.
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik ben geen premier van dit land. Ik ben Kamerlid van de PvdA.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Maar wel van plan dat te worden?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Ik ga door met mijn betoog. Ik wil de heer Remkes graag voor nader overleg
op de gang uitnodigen, maar over dit punt ... Ik wil hem best de tambú
leren dansen. Ik wil hem de tango leren dansen in allerlei vormen. Maar geen
huwelijk, nee. Het homohuwelijk had ik in mijn stoutste dromen nog niet bedacht.
Ik vervolg mijn betoog. 
 De regering heeft de Kamer geïnformeerd dat op de BES-eilanden de
opkomstplicht gehandhaafd wordt. Krachtens het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden is de dienstplicht een landszaak. Binnen het Koninkrijk is
de dienstplicht geregeld in de Nederlandse Kaderwet dienstplicht, de Nederlandse
Antillen Dienstplichtverordening 1961 en de Arubaanse Dienstplichtverordening.
In navolging van Nederland heeft ook Aruba de dienstplicht afgeschaft. De
regering geeft aan dat de dienstplicht op de BES-eilanden gehandhaafd wordt
vanwege de sociale functie die de dienstplicht in de praktijk op de Nederlandse
Antillen zal vervullen. De PvdA-fractie vraagt of de regering nader inzicht
kan geven in deze sociale functie van de dienstplicht. Vervult de dienstplicht
vooral een sociale functie op Curaçao of op Sint-Maarten, Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba? De handhaving van de opkomstplicht op de Nederlandse
Antillen hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat de opkomstplicht ook op
de drie kleinste eilanden moet blijven bestaan. Kan de staatssecretaris hierop
nader ingaan?
 De PvdA-fractie heeft er kennis van genomen dat de pensioengerechtigde
leeftijd op de BES-eilanden zal worden verhoogd naar 65 jaar. Dit is een positief
gegeven, maar de regering gaf eerder aan dat de leeftijd niet zou worden verhoogd
in het onderhavige wetsvoorstel. Dit omdat de pensioenregeling een integraal
onderdeel zou vormen van de totale rechtspositie van ambtenaren op de Antillen
en daarmee onderdeel zou zijn van het overleg met de sociale partners. Welke
veranderingen staan er op dit terrein nog meer op stapel? Zijn Sint-Maarten
en Curaçao voornemens om ook de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen?
 Mijn fractie leest dat overheidsvoorzieningen volgens de regering niet
toegankelijk zijn voor illegaal verblijvende vreemdelingen, maar de regering
schrijft ook dat dit wel het geval is voor mensen die in het bezit zijn van
de slecht beveiligde sedula. De PvdA-fractie merkt op dat de mogelijkheid
dus bestaat dat het niet echt moeilijk is voor illegaal verblijvende vreemdelingen
om toch gebruik te maken van overheidsvoorzieningen. De PvdA-fractie verwacht
daarom dat zo snel mogelijk wordt overgegaan tot de invoering van de Nederlandse
identiteitskaart. Kan de staatssecretaris hiervoor een datum geven?
 De PvdA-fractie deelt de mening van de regering dat het niet wenselijk
is om lang te wachten met het tot stand brengen van meer definitieve wetgeving
op het terrein van financiële markten. De regering spreekt over een eindmodel,
waarvan de voorbereiding al ter hand is genomen en waarbij sprake zal zijn
van verdergaande harmonisatie en andere aanvullingen en aanscherpingen. Kan
de regering meer informatie verschaffen over de aanvullingen en aanscherpingen
waarover hier wordt gesproken? Wat bedoelt de regering met actuele inzichten?
Wordt dit eindmodel ter goedkeuring aan de Kamer voorgelegd?
 Een van de meest belangrijke en positieve aspecten van de staatkundige
hervorming is naar de opvatting van de PvdA-fractie het, naar Nederlandse
maatstaven, op aanvaardbaar niveau brengen van het onderwijs op de BES-eilanden.
Wij begrijpen dat dit niet van de ene op de andere dag gerealiseerd zal zijn,
maar benadrukken in dit kader wel dat de Onderwijsinspectie eerder heeft vastgesteld
dat de kwaliteit van het onderwijs op de BES-eilanden bijzonder zorgelijk
is. De urgentie van het maken van een inhaalslag is dus duidelijk.
Ook omdat goed onderwijs op termijn kan bijdragen aan de andere te realiseren
verbeteringen op de eilanden, op het terrein van goed bestuur en verantwoordelijk
beleid. Dit schooljaar wordt via de toetsing van leerlingen de feitelijke
kwaliteit van het onderwijs nader bepaald. Is dit de enige wijze waarop de
regering het niveau van het onderwijs op de BES-eilanden gaat onderzoeken?
Op welke wijze heeft de regering het niveau van het onderwijs tot nu toe geëvalueerd?
Kan meer inzicht worden gegeven in het verbeterprogramma dat in 2009 is gestart
om de eilanden in staat te stellen om in kwaliteitsverbetering te investeren?
Hoe kan op de lange termijn worden bevorderd dat de mensen die in de toekomst
hebben geprofiteerd van het betere onderwijs op de BES-eilanden, een carrière
op de eilanden zelf zullen nastreven? Met andere woorden: wat is de visie
van de regering op de braindrain die de Antillen parten speelt?
 De PvdA-fractie heeft er kennis van genomen dat de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid regelmatig de balans zal opmaken van de stand van
de sociale voorzieningen en dat hij de eilandsbesturen zal raadplegen of een
verdere aanpassing van sociale voorzieningen wenselijk en mogelijk is. Kan
de regering aangeven welk einddoel zij nastreeft voor de sociale voorzieningen?
Zijn toekomstige veranderingen hierin geheel afhankelijk van overleg dat de
minister hierover zal voeren met de eilandsraden? Kan de staatssecretaris
toezeggen dat de Kamer vooraf zal worden betrokken bij maatregelen om het
niveau van de voorzieningen aan te passen?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Het opnemen van de kleine eilanden Bonaire, Saba en Statia
als onderdeel van ons land heeft wettelijk gezien grote gevolgen. Binnen Nederland
ontstaan twee sociale stelsels, twee juridische stelsels en twee fiscale stelsels.
De verschillen die de regering maakt, zijn soms nodig om maatwerk te leveren,
maar soms zijn ze de uitkomst van heel opmerkelijke politieke compromissen
die ons nog veel problemen zullen bezorgen.
 Wij beginnen met de kleinere. Een eigen identiteitskaart, de sedula, een
eigen systeem voor basisadministratie. Waarom eigenlijk? Dit zijn toch juist
zaken die je in één keer goed moet regelen? Waarom moeten hier
nu verschillen worden gemaakt?
 Ik ben erg tevreden over de actie die op verzoek van de SP-fractie wordt
ondernomen om de asbestvervuiling te inventariseren en gebouwen en wegen te
saneren. Dank daarvoor. Graag word ik van de ontwikkelingen op de hoogte gehouden.
Het is goed dat op Bonaire, Saba en Statia de doodstraf wordt afgeschaft.
 De eilanden moeten een in Nederland gesloten homohuwelijk accepteren,
maar huwelijken tussen mensen van gelijk geslacht zijn op de eilanden niet
mogelijk en ook gelden daar bijzondere regelingen voor bijvoorbeeld abortus
en euthanasie. De SP-fractie respecteert dat de eilanden hier tot op heden
een eigen verantwoordelijkheid hadden, maar nu zij onderdeel willen worden
van Nederland, is wat de SP-fractie betreft dit verschil niet meer te rechtvaardigen.
Op welke termijn gaan de eilanden op het gebied van huwelijk, abortus en euthanasie
de Nederlandse regels overnemen of wanneer gaan wij die regels voorschrijven?
Wat de SP-fractie betreft zo snel mogelijk. 
 De staatssecretaris zegt enerzijds dat zij nog geen inzicht kan geven
in de koopkrachteffecten van de financiële wetten. Anderzijds stelt zij
dat door de fiscale wetten de belastingdruk niet zal toenemen. Dat kan niet.
Het kan niet allebei waar zijn. Als de staatssecretaris weet dat de belastingdruk
niet toeneemt, kan zij ook inzicht geven in de koopkrachteffecten. Dus nogmaals,
wij vroegen het al heel vaak: wat zijn de koopkrachteffecten van de nieuwe
fiscale wetten voor de verschillende inkomensgroepen?
 Voor de inkomstenbelasting en de loonbelasting zal een vlak systeem worden
ingevoerd met minder solidariteit. De argumenten van de staatssecretaris zijn
bepaald niet overtuigend. Deze belastingen zouden vlak moeten zijn omdat de
uitvoering dan gemakkelijker is. Ja, een systeem van geen belastingen is nog
gemakkelijker uit te voeren, maar die belastingen zijn nodig om investeringen
te doen. Een ander argument voor vlakke tarieven is het draagvlak onder de
bevolking. Maar ja, welk deel van de bevolking? Dat zullen vooral de rijken
zijn. Ik denk dat weinig armen op Bonaire, Saba en Statia het heel erg zullen
vinden dat de allerrijksten wat meer belasting moeten gaan betalen.
 De inkomsten uit loon- en inkomstenbelasting worden naar schatting 4,6
mln. dollar lager. Waarom krijgen de rijken van deze regering opnieuw dit
voordeel? Waarom? Als de staatssecretaris moet kiezen tussen de belangen van
de bevolking van Bonaire, Saba en Statia en de belangen van het internationale
bedrijfsleven, kiest zij consequent voor de rijke multinationals. Dat de eilanden
in het Caribisch gebied te klein zijn om een vuist te maken tegen de agressieve
lobby van het internationale bedrijfsleven, dat weten wij. Maar dat nu ook
al Europese landen zich machteloos opstellen tegenover deze lobby, is toch
wel even schrikken. Wij dreigen de toekomst van de inwoners van Bonaire, Saba
en Statia op het spel te zetten omdat de regering geen "nee" durft
te zeggen tegen bedrijven die deze eilanden uitbuiten. Bonaire en Statia zijn
kolonies, ja, maar niet van Nederland, maar van internationale oliebedrijven.
Bonaire, Saba en Statia moeten de komende jaren veel investeren in onderwijs,
zorg en veiligheid, maar toch zie ik alleen maar meer belastingverlagingen
voor de rijken, voor de buitenlanders, voor de multinationals. Het zijn de
gewone mensen op de eilanden die de prijs zullen moeten betalen voor de kromme
rug en de slappe knieën van onze regering. De CDA-fractie sprak eerder
over de ontwrichtende werking van wetten. Dat ging over het homohuwelijk.
Dat zie ik niet. Maar deze belastingwetten, deze fiscale regimes, zullen wel
een ontwrichtende werking hebben.
 De belastingparadijzen op Bonaire, Saba en Statia, de speciale economische
zones waar internationale bedrijven nauwelijks belasting betalen, blijven
gewoon bestaan. Ze krijgen alleen een andere naam: handels- en dienstenentrepots.
Enkele slimme ambtenaren op het ministerie van Financiën hebben gezien
dat in de speciale economische zones op Bonaire en Statia vooral internationale
olieoverslagbedrijven zitten, Bopec en NuStar, en dat er ook verder vooral
overslagbedrijven zijn gevestigd. Zij hebben de volgende truc bedacht: wij
maken van de speciale economische zones douane-entrepots. Grote delen van
Bonaire, geheel Saba en geheel Statia worden één groot douane-entrepot.
In de speciale economische zones stonden alle belastingen op nul, behalve
de vennootschapsbelasting. Die was 2%. In Nederland is die 25,5%.
In de nieuwe douane-entrepots blijven alle belastingen op nul
en wordt zelfs – jawel, het is ongelooflijk, het is ook ongehoord –
die 2% vennootschapsbelasting keihard afgeschaft. Aruba en Curaçao
klagen al over oneerlijke belastingconcurrentie.
 Wat dacht de staatssecretaris? Dat zal mijnheer Van Raak een goed idee
vinden! Ik huur een paar frisse ambtenaren van Financiën in en dan gaan
wij die mijnheer Van Raak om de tuin leiden met die truc. Was dat de gedachte?
Nou, ik weet niet of dat gaat lukken. Waarom weigert de staatssecretaris om
multinationale bedrijven die profiteren van de eilanden, te laten meebetalen?
Waar is zij bang voor? Als wij een paar procent vennootschapsbelasting vragen –
in Nederland is dat 25,5% – als wij 1%, of 2% of
3% vragen, denkt zij dan echt dat die reusachtige bedrijven weg zullen
gaan, dat ze die grote olieoverslagbedrijven gaan verplaatsen? Wat voor kosten
komen daarbij wel niet kijken? Waar is de staatssecretaris bang voor? Waarom
is Nederland te klein?
 Bovendien worden wij ook nog eens door die frisse ambtenaren van Financiën
ronduit bedot. De handels- en dienstenentrepots zijn veel meer dan douane-entrepots.
In de wet worden talloze mogelijkheden opgenomen voor verwerking, bewerking,
montage, verpakking en andersoortige behandeling. Dat is toch geen douane-entrepot?
Dat is gewoon een industrieterrein. Waarin onderscheiden de handels- en dienstenentrepots
zich van de speciale economische zones? Ik wil maandag om negen uur een overzicht
van wat de wezenlijke verschillen zijn tussen de handels- en dienstenentrepots
aan de ene kant en de speciale economische zones aan de andere kant. Ik heb
ze niet gezien, behalve extra belastingverlaging. De enige belasting die wij
hadden, staat nu op nul.
 Er zitten ook frisse ambtenaren bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Kan straks ook een Nederlandse gemeente zeggen: dat is een goed idee, ik maak
van mijn industrieterrein een handels- of een dienstenentrepot. Hoe groot
is de geschatte opbrengst? Dat wil ik serieus weten omdat ik anders niet verder
kan met het wetgevingsproces in verband met de amendementen. Wat is de geschatte
opbrengst van 1% vennootschapsbelasting in de huidige speciale economische
zones? Hoeveel procent aan deze winstbelasting zou de afgelopen tien jaar
hebben volstaan om te voorkomen dat de eilanden zich hopeloos in de schulden
moesten werken? Ik heb die cijfers nodig om amendementen te maken. Is de staatssecretaris
in ieder geval bereid om af te zien van het onzalige voornemen om in de nieuwe
handels- en dienstenentrepots de vennootschapsbelasting te verlagen van 2%
naar 0%? Kunnen wij dan in ieder geval aan de wensen van Curaçao
en Aruba tegemoet komen dat er een eind moet worden gemaakt aan wat zij zien
als oneerlijke concurrentie?
 Ten slotte: met Bonaire, Saba en Statia wordt Nederland niet alleen drie
prachtige eilanden, met prachtige mensen, rijker, maar vooral ook prachtige
natuur. Denk aan de koraalriffen rondom Bonaire. Het is werkelijk ongehoord,
zo mooi. Nederland krijgt de verantwoordelijkheid over een van de mooiste
natuurgebieden op aarde. Hoe gaat de regering ervoor zorgen dat die schat
bij ons in goede handen is?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. In feite gaat het bij dit wetsvoorstel ook weer over de IBES-lijst,
maar dan over de vraag of die een beetje meer of minder op de Nederlandse
leest kan worden geschoeid. In een aantal opzichten heb ik geen problemen
met het wetsvoorstel. Als voorbeeld noem ik het aanwijzen van de Nederlandsche
Bank en de AFM als financiële toezichthouders. Zeer verstandig, lijkt
mij.
 De heer Van Bochove heeft vanmorgen de vraag gesteld hoe het in de toekomst
met nieuwe wetgeving zal gaan. Die vraag blijft relevant. Ik noem één
voorbeeld. Straks ligt in de Kamer het wetsvoorstel ter behandeling voor om
de AOW-leeftijd naar 67 jaar te verhogen. Gaan wij dit automatisch doorvertalen
naar de BES-eilanden? In mijn opvatting zou dit wel moeten, zeg ik er maar
bij. Dat lijkt mij redelijk logisch en consistent. Ik noem dit voorbeeld natuurlijk
niet helemaal voor niets. Ik neem aan dat de staatssecretaris daarop zal reageren.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 De heer Remkes noemt de verhoging van de AOW-leeftijd. Die is wel verbonden
aan de levensverwachting. Weet de heer Remkes wat op dit moment de gemiddelde
levensverwachting is voor de mensen op de BES-eilanden?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Die is lager. Ik hoor de argumentatie van staatssecretaris wel om dat
niet te doen. Dat vormt weer een van de onderscheidende gronden uit het Statuut.
Ook mijn voorkeur gaat ernaar uit om daarvoor niet de levensverwachting te
nemen. Daarover zullen wij nog met elkaar overleggen.
 Het venijn van dit wetsvoorstel zit wat mij betreft vooral in de aanpassingen
die niet worden voorgesteld. Ik noem daarvan drie voorbeelden. Een aantal
collega's heeft die ook genoemd. In de eerste plaats wordt de huwelijkswetgeving
wel aangepast ter voorkoming van polygamie. Ik vind dat een geweldig voorstel.
In de tweede aanpassingswet zit nu ook de verplichting om het homohuwelijk
te registreren, plus de rechtsgevolgen die daaruit voortvloeien. Daarmee ben
ik het eens. Maar het homohuwelijk zelf zit er niet in. De strekking van de
Kamermotie, die wij kortheidshalve "Ineke, bedankt" kunnen noemen,
was volstrekt helder. Wij hebben nog niet van de staatssecretaris gehoord
hoe zij daarmee omgaat. Ik neem aan dat daarop aanstaande maandag een klip-en-klaar
antwoord zal komen. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt wel gesteld
dat de Nederlandse wetgever later zal beslissen en zorgvuldig zal analyseren
wanneer dit zal gebeuren. Wat daaraan te analyseren valt, is mij nog niet
helemaal duidelijk. Misschien heeft het iets te maken met de ontwrichtende
werking waarover collega Van Bochove hedenochtend sprak. Die argumentatie
deugt natuurlijk van geen kant. Toen de Kamer in de vorige eeuw besloot om
het homohuwelijk in Nederland te introduceren, wisten wij ook dat het in sommige
kringen om een gevoelig onderwerp ging. Ik heb toen niemand het argument horen
hanteren dat het in Staphorst of in sommige gemeenten op de Veluwe een ontwrichtende
werking zou hebben. Daarmee is het vergelijkbaar.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Het hoeft niet, het mag.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Precies. Het hoeft niet, het mag. Het is een keuzemogelijkheid voor mensen.
Dit kabinet en deze Kamer moeten geen verantwoordelijkheid willen dragen voor
het feit dat het daar niet mogelijk is. De heer Leerdam heeft absoluut niet
duidelijk gemaakt in verband met welk artikel uit het Statuut
dit niet zou kunnen. Die vraag heeft hij niet beantwoord. Ik verzeker hem één
ding: als de PvdA-fractie ook in tweede instantie niet overtuigd is van de
zin van dit voorstel op dit moment, dan zullen wij zijn collega Anja Timmer
op hem afsturen en dan ben ik ervan overtuigd dat de meerderheid van de PvdA-fractie
het niet voor haar rekening wil nemen om binnen Nederland dit onderscheid
te laten bestaan.
 Iets soortgelijks geldt voor het onderwerp abortus. Abortus blijft strafbaar.
Dat geldt ook voor het onderwerp euthanasie. Euthanasie blijft in het voorleggende
voorstel ook strafbaar. Ik ben niet van plan om ook op die beide onderwerpen
een ongelijke behandeling van burgers binnen het Koninkrijk te accepteren
en op die wijze geen recht te doen, in het eerste geval aan de positie van
de vrouw en in het tweede geval aan de positie van de mens. Deze drie onderwerpen
zijn voor de VVD-fractie buitengewoon belangrijke toetsingspunten voor de
afweging of zij uiteindelijk in het wetgevingstraject meegaat of niet.
 Ik ben overigens in meer algemene zin geïnteresseerd in de vraag
hoe het nu precies verder gaat met de aanpassing van het Wetboek van Strafrecht.
Dat is vanmorgen ook al even aan de orde geweest. Er is op de Antillen een
en ander aan de gang, maar er staan wel meer onderwerpen in die wij niet voor
onze rekening moeten willen nemen.
 Dat brengt mij ten slotte op een enkele opmerking over de fiscaliteit.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik vind de heer Remkes toch een beetje inconsistent in zijn betoog over
die drie onderwerpen: homohuwelijk, abortus en euthanasie. Enerzijds zegt
hij dat hij het voorstel niet zal tolereren in verband met ongelijke behandeling.
Anderzijds hebben wij net gedebatteerd over sociale zekerheid en over de zorgverzekering.
Daarbij was de heer Remkes wel een voorstander van structureel ongelijke behandeling.
Ik begrijp dat gewoon niet.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Daar kan ik een heldere toelichting op geven. Ik heb vanmorgen aangegeven
dat ik vind dat er een fatsoenlijk stelsel voor de zorg en de sociale zekerheid
moet komen, maar wel in de Caribische context, dus ook in de context van de
geldwaarde en alles wat daarmee samenhangt. Daar moet de redengeving op aansluiten.
In de afwijkingsgronden, zoals ze in het Statuut staan, kan ik daarvoor geen
goede argumentatie vinden, terwijl ik die wel kan vinden voor bijvoorbeeld
de sociale zekerheid. Daar zit de crux.
 Dan kom ik bij het onderwerp fiscaliteit. Ik vind het allemaal tamelijk
onoverzichtelijk, in de Belastingwet, in de IBES en nu dus ook in de ABES.
In de nota naar aanleiding van het verslag wordt op een vraag van de VVD-fractie
of het kabinet ook van opvatting is dat er sprake is van wettelijk knip- en
plakwerk ontkennend geantwoord. Maar als ik die bewegingen zie, kan ik daar
eerlijk gezegd geen andere kwalificatie voor bedenken. Dan wordt er vervolgens
gezegd dat na verloop van tijd de tijdelijke wetgeving wordt vervangen, maar
wat is tijdelijk? We praten in feite alleen over de loon- en inkomstenbelasting.
Hoe streeft de regering ernaar dat er een fatsoenlijke, ook met de loon- en
inkomstenbelasting, aangeklede Belastingwet BES komt? Dat is natuurlijk uiteindelijk
de bedoeling. 
 Laat ik helder zijn, ook in de richting van collega Martijn. Om precies
dezelfde reden waarom ik voorstander ben van differentiatie in de sociale
zekerheid, ben ik ook een voorstander van differentiatie op fiscaal gebied.
Ik ben er dus niet voor om het Nederlandse fiscale stelsel een-op-een over
te nemen in deze wetgeving, gezien – en die argumentatie snijdt wat
mij betreft hout – de schaal, de afstand tot Nederland, de economische
Caribische context en de economische context in andere opzichten. Ik vind
overigens nog wel dat het kabinet een poging zou moeten doen om een onderbouwing
te geven aan de verwevenheid van de economie van Bonaire met die van Curaçao
en van de economie van Sint-Eustatius en Saba met die van Sint-Maarten. Dat
wordt nu wel geponeerd en ik kan me er wel iets bij voorstellen, maar ik vind
dat dit wel nader moet worden geduid. De inkomenssituatie is anders en ook
dat is voor mij een legitimatiegrond. Ik kan me iets voorstellen bij het uitgangspunt "eenvoud".
Dat geldt ook voor een zekere verschuiving van directe naar indirecte belastingen.
Ik ben het niet eens met het gehanteerde uitgangspunt: "niet confronteren
met een hogere belastingdruk dan thans". Dat je dit niet van het ene
op het andere moment doet, snap ik. Maar er zou wel een soort groeimodel kunnen
zijn. Ik vind dit uitgangspunt in ieder geval veel te wiskundig gehanteerd.
Dat betekent dus dat ik nogal wat vraagtekens heb bij de voorgestelde tariefstructuur
en het maximumtarief van 30,4%, want wie kan mij uitleggen dat iemand
met een inkomen van $100.000 een dergelijk maximumtarief betaalt? Ik begrijp
ook wel dat het niet om verschrikkelijk veel mensen gaat. Maar dan is mijn
reactie: dat wil ik ook wel. Er moet dus een heldere verdedigingsgrond voor
dat tariefsysteem komen en ik kom deze in de stukken niet tegen.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Ik ben begonnen over speciale economische zones en de vennootschapsbelasting,
omdat ik een totaalbeeld wil hebben van lokale belastingen, BES-fondsen en
andere belastingen. Er moet eenheid zijn. Ik zie nu dat alles op nul staat,
de vennootschapsbelasting bijvoorbeeld gaat van 2% naar 0%.
Is de VVD het met mij eens dat dit ook niet kan, al is het maar vanuit het
oogpunt van belastingconcurrentie? Er moet in ieder geval iets gebeuren.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Bij de behandeling van de wetsvoorstellen Belastingwet BES en de Wet Douane-
en Accijnswet BES zal ik daar op reageren. Maar dat is nu in wettelijke zin
niet aan de orde en dus kunnen wij op dat punt niet amenderen. Het gaat nu
alleen over de loon- en inkomstenbelasting. Die tariefstructuur is nu wel
aan de orde, maar de andere zaken zijn niet aan de orde. Ik heb niet voor
niets gevraagd om een integraal financieel plaatje. Daar horen de geraamde
belastinginkomsten dus bij. Ik wil die samenhang ook kunnen beoordelen. Ik
kan wel alvast zeggen dat een percentage van 2 mij ook redelijk laag voorkomt,
maar daar gaan we in dat andere wetstraject bij stilstaan. Ik wil, in navolging
van collega Van Raak, enige nadere duiding van de koopkrachteffecten. Ik wil
graag een vergelijkend overzicht van wat het voorstel is in tarieftermen,
hoe het nu geregeld is en hoe de situatie in Nederland is, zodat we die weging
kunnen maken. Vervolgens wil ik weten wat het opbrengstgenererende vermogen
van het totale fiscale stelsel is, ook in zijn verschillende onderdelen. Ik
vind dat hier zicht op moet zijn, voordat de zaak plenair wordt afgehandeld.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Daar ben ik heel blij mee. Ik ben het er ook zeer mee eens. De reden dat
ik er over begin, is dat er maar één zak geld is. Het probleem
is dat we dit allemaal in verschillende wetjes moeten bespreken, waardoor
het totaaloverzicht ontbreekt. We gaan het hebben over dat totaaloverzicht.
Ik ben heel blij dat de VVD zegt dat 2% vennootschapsbelasting redelijk
laag is, want nu wordt het 0%. Ik ben blij dat de VVD dit onaanvaardbaar
vindt. Als ik de VVD op dit gebied aan mijn kant heb, heb ik voor de rest
ook volledig vertrouwen.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. In zijn algemeenheid wil de PVV haar zorg uiten over de tijdelijke
afwijkingen die steeds worden genoemd. Mijn fractie vraagt zich af of de verschillende
overgangsfasen en de tijdelijke afwijkende regelingen de effectiviteit en
de mate van betrouwbaar bestuur niet aantasten. De PVV staat dan ook niet
achter het uitgangspunt van dit kabinet dat bij de integratie van de BES aanvankelijk
de bestaande Nederlands-Antilliaanse regelgeving zo veel mogelijk blijft gelden
en dat deze geleidelijk wordt vervangen door Nederlandse wetgeving. Er wordt
volgens ons te veel de nadruk gelegd op de overgangsfase, terwijl de noodzakelijke
wijzigingen veel adequater en concreter moeten worden doorgedrukt.
 Het moge duidelijk zijn dat de PVV vindt dat de nieuwe openbare lichamen
zich volledig, in ieder geval wat betreft de grondwettelijke rechten zoals
het homohuwelijk, euthanasie en abortus, moeten conformeren aan de bestaande
Nederlandse wetgeving. De andere opties moeten totaal worden uitgebannen.
 Ik heb een aantal opmerkingen, om te beginnen over de wijziging van de
Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De toetreding van de BES-eilanden
brengt mee dat de verantwoordelijkheid van Nederland voor de nationale veiligheid
zich ook gaat uitstrekken tot deze drie landen. De AIVD en MIVD worden dus
aldaar de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Met name de taak van de AIVD
is hier van belang, aangezien hij al onderzoekstaken in de civiele sector
verricht. Mijn fractie vraagt zich af wanneer de nieuwe openbare lichamen
volledig voldoen aan deze wet, aangezien inlichtingen en veiligheid van cruciaal
belang zijn voor Nederland. Is de inwerkingstelling van deze wet adequaat
geregeld bij de officiële incorporatie van de eilanden in het Nederlandse
staatsbestel? Welke voorzieningen dienen te worden gerealiseerd om veilig
te kunnen communiceren tussen het hoofdkantoor in Zoetermeer en de nieuwe
vestigingen op de eilanden?
 Daarnaast heb ik een opmerking over de Wet identiteitskaarten BES. De
PVV maakt zich zorgen over de identiteitskaart op de Antillen, de zogenoemde
sedula. Deze heeft een laag beveiligingsniveau en zal na de transitie voorlopig
blijven bestaan. De staatssecretaris heeft aangegeven dat het relatief lage
beveiligingsniveau van de sedula wordt ingeperkt door de relatief beperkte
toepassing ervan. Deze opmerking neemt echter de zorg van mijn fractie op
dat gebied niet weg, en de "methode-Leerdam" al helemaal niet. De
PVV wil graag weten welke gevolgen deze primitieve identiteitskaart heeft
voor Nederland, aangezien deze kaart in de praktijk momenteel als reisdocument
geldt binnen de Nederlandse Antillen en er ook in toekomstige situaties wordt
gestreefd naar afspraken tussen de BES-eilanden aan de ene kant en Curaçao,
Sint-Maarten en Aruba aan de andere kant over de geldigheid van de sedula
als reisdocument. Ik moet eigenlijk zeggen: officieus reisdocument. Wij vragen
ons af in welke mate de inwoners en ook legale vluchtelingen van de andere
eilanden met dat identiteitskaartje naar de BES-eilanden en dus naar Nederland
kunnen komen. De staatssecretaris heeft gezegd dat de sedula nu geen enkele
geldigheid in Nederland of bij de toelating tot Nederland heeft en dat dit
ook zo blijft. Betekent dit dus dat inwoners van andere eilanden met hun sedula
geen toegang meer krijgen tot de BES-eilanden? Ik zou op dit punt graag een
meer specifieke reactie van de staatssecretaris krijgen.
 In 2010 wordt een inventarisatie uitgevoerd van de gevolgen van het op
termijn overgaan naar de Nederlandse identiteitskaart. Tenzij uit de inventarisatie
blijkt dat er valide argumenten zijn tegen een overgang naar de Nederlandse
systematiek, zullen deze maatregelen dus worden doorgevoerd. Kan de staatssecretaris
voorbeelden noemen van valide tegenargumenten? De PVV pleit voor een afschaffing
van de sedula en voor een gelijkschakeling van de regels op dit gebied tussen
Nederland en de openbare lichamen.
 Dan kom ik bij de Wet basisadministratie persoonsgegevens BES. De PVV
merkt op dat alle Nederlandse huwelijken en geregistreerde partnerschappen,
dus ook verbintenissen tussen personen van hetzelfde geslacht, in de basisadministratie
van de BES-eilanden komen te staan. Hoe verhoudt deze mogelijkheid zich tot
de weigering van de BES-eilanden op dit moment om het homohuwelijk toe te
staan? Waarom kiest de regering er niet voor om het huwelijksrecht in overeenstemming
te brengen? Hoe is dat geregeld voor gehuwde homo's die naar de BES-eilanden
gaan verhuizen?
 De PVV heeft kennisgenomen van de wijziging van de rol van de Koninklijke
Marechaussee op de BES-eilanden. Zij is bevoegd bijstand te verlenen aan de
politie op de openbare lichamen. De PVV vraagt zich af op welke wijze zij
een rol gaan spelen in de controle op de vreemdelingenwetgeving op de eilanden.
Er zijn rapporten die daar voor de nabije toekomst schrikbarende gevolgen
van zien. Hoeveel marechaussees worden er gestationeerd op de eilanden?
 De PVV benadrukt dat overal in Nederland dezelfde belastingwetgeving moet
gelden, dus alle belastingwetgeving. Wij vragen ons af in welke mate de fiscale
stelselwijzigingen op de BES-eilanden gevolgen zullen hebben voor de belastingregelingen
in Nederland. Ik sluit mij aan bij de woorden van die leden die vinden dat
we dit allemaal integraal hadden moeten afregelen, in één pakket,
want we hebben nu geen overzicht. Welke argumentatie heeft het kabinet voor
deze afzonderlijke discriminatoire regeling binnen Nederland? Uniformiteit
is wat ons betreft juist noodzakelijk. Als de eilanden als openbaar lichaam
onderdeel willen uitmaken van Nederland, dienen zij aan dezelfde fiscale voorwaarden
te voldoen.
 Dan kom ik bij artikel 8.17: wijziging Wetboek van Strafrecht. De PVV
vindt het een vreemde zaak dat het Nederlandse Wetboek van Strafrecht niet
van toepassing zou zijn in de openbare lichamen en vraagt zich af in hoeverre
dit leidt tot rechtsongelijkheid binnen Nederland. Het "ne bis in idem"
zal ook gelden binnen de nieuwe staatkundige relatie tussen Nederland en de
openbare lichamen. Dit hangt samen met artikel 40 van het Statuut, op grond
waarvan vonnissen in het gehele Koninkrijk kunnen worden uitgevoerd. Beslissingen
die zijn ingegeven door een rechter in Nederland of op de BES-eilanden
worden daarbij gelijkgesteld. Binnen Nederland zullen vonnissen gewezen in
het Europese deel of in de openbare lichamen als gevolg overal executabel
zijn. Dit betekent dus dat vonnissen die op de BES-eilanden worden uitgesproken,
ook gelden voor het Europese deel, terwijl er twee verschillende wetboeken
van strafrecht actief zijn. Kan de staatssecretaris aangeven wat hier specifiek
de gevolgen van kunnen zijn en waarom er voor deze systematiek is gekozen?
 Vervolgens kom ik bij artikel 8.18: wijziging van het Wetboek van Strafvordering.
De PVV ziet een grote discrepantie tussen het feit dat dit kabinet het grote
belang van een volledige herziening van het Caribische strafrecht onderschrijft
en het feit dat het kabinet het bestaande wetboek op de Antillen als uitgangspunt
neemt voor het ontwerpwetboek. Op welke termijn kan in de openbare lichamen
een nieuw wetboek van strafrecht worden geïntroduceerd? De PVV is blij
dat het kabinet werk maakt van de aanpassing van het Caribische strafrecht
naar internationaal geaccepteerde maatstaven. De PVV is zeker van mening dat
de doodstraf zo snel mogelijk moet worden afgeschaft en is ook blij dat dit
gaat gebeuren. Dit proces naar een internationaal geaccepteerde rechtsorde
kan volgens ons wel worden versneld. Tegelijkertijd is de PVV niet blij met
het feit dat bij de aanpassing van het wetboek enkele relevante punten ongemoeid
zijn gelaten. Aspecten zoals abortus en euthanasie moeten zo snel mogelijk
adequaat op de Nederlandse wetgeving worden afgestemd. Het is wat ons betreft
buigen of barsten voor de BES-eilanden, ook met betrekking tot deze, in de
woorden van de staatssecretaris, culturele en levensbeschouwelijke factoren.
Op welke termijn worden zaken als euthanasie en abortus op de BES-eilanden
gelijkgeschakeld aan de Nederlandse regelgeving? Gaat dit überhaupt wel
ooit gebeuren? Waarom kan de staatssecretaris daar wel "ja" op zeggen
en een garantie geven, maar waarom kan ze niet een termijn geven?
 Het kabinet geeft aan dat bij de inwerkingtreding van het stelsel van
minimumstraffen op de Nederlandse Antillen aarzelingen bestaan over de eisen,
en over het opleggen van de in de wet vastgestelde minimumstraffen. Daarnaast
dreigen telkens executieproblemen, waarbij het achterwege blijven van executie
als uitermate onbevredigend moet worden beschouwd. Deze omstandigheden hebben
mede geleid tot intrekking van het voorstel. De minimale straffen vervallen
dus. De PVV vindt dit een schande en vraagt het kabinet voet bij stuk te houden
en zich niet te laten piepelen door die eilanden. De in de Nederlandse wet
vastgestelde minimumstraffen moeten gewoon worden doorgevoerd. Ik hoor graag
de reactie van de staatssecretaris.
 De PVV betwijfelt of met het nieuwe ontwerpwetboek adequaat kan worden
opgetreden tegen corruptie op de eilanden. Ik zie graag een duidelijke en
uitvoerige uitweiding van de staatssecretaris over dit onderwerp voor de nabije
toekomst.
 Dan kom ik bij de vreemdelingenwetgeving. Nederland en de eilanden hebben
afspraken gemaakt over vreemdelingen die tijdelijk werken op de eilanden.
Zo komen de arbeidsmigranten de eerste vijf jaar niet in aanmerking voor een
uitkering. Ook zouden werkgevers die een tijdelijke werkvergunning krijgen
voor een werknemer van buitenaf, verplicht moeten worden om tegelijkertijd
een lokale kracht op te leiden. Op die manier wordt volgens de minister van
SZW voorkomen dat de volgende keer weer iemand van buitenaf gevraagd moet
worden terwijl een eilandbewoner geen werk heeft. De PVV vraagt zich af op
welke wijze bovenstaande afspraken – het lijken mij goede afspraken –
worden nageleefd. Mijn fractie is blij dat de Wet arbeid vreemdelingen onder
directe verantwoordelijkheid van de Nederlandse minister wordt uitgevoerd
en dat dit inhoudt dat de minister bevoegdheid heeft om tewerkstellingsvergunningen
te verlenen, te verlengen en in te trekken. De PVV vraagt zich af welke specifieke
voorwaarden worden vastgelegd om te voorkomen dat deze vreemdelingen in groten
getale naar het Europese deel van Nederland afreizen.
 De PVV maakt zich zorgen over de opmerkingen van de staatssecretaris over
het niet toepassen van het koppelingsbeginsel. In hoeverre kan zij voorkomen
dat vreemdelingen die niet rechtmatig verblijven, automatisch recht hebben
op uitkeringen, voorzieningen en verstrekkingen, mede aangezien een verstrekking
uit het bevolkingsregister op de eilanden nu nog niet ontwikkeld is en de
sedula ook aan legale vluchtelingen wordt verstrekt.
 Dan kom ik bij artikel 8.31: wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering BES. De PVV vindt het buitengewoon vreemd dat in het wetboek
zoals dit voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba zal komen te gelden het procesrecht
zoveel mogelijk wordt omschreven als eenvormig en geldend voor alle landen
en gebieden van jurisdictie van het gemeenschappelijke Hof van Justitie van
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten en van de BES-eilanden. De PVV vindt
namelijk dat deze nieuwe openbare lichamen zich moeten houden aan het Nederlandse
procesrecht, mede omdat de wetgeving van de BES-eilanden steeds meer op de
Nederlandse wetgeving moet gaan lijken in de toekomst.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Je kunt wel merken aan de bijdragen dat deze wetstekst 479
pagina's heeft. Dat is natuurlijk nogal wat, en het is logisch dat er het
een en ander over gezegd wordt. Ik wil wel toegeven dat het alomvattende zicht
hierop bij mij ontbreekt. Wij hebben natuurlijk wel ons best gedaan. Als ik
naar het pakket kijk, vermoed ik dat er tamelijk alomvattend geregeld wordt
welke regels van toepassing zijn op de openbare lichamen van de BES-eilanden.
 Artikel 2.10 op pagina 15 regelt bijvoorbeeld de aanpassing van de Pensioenwet
ambtenaren BES. Ook de Crematiewet, de Gratiewet en de arbeidswetten worden
aangepast. Sommige aanpassingen zijn tijdelijk, andere definitief. Het is
wel duidelijk dat het "work in progress" is. De Raad van State heeft
bijvoorbeeld enkele onderwerpen genoemd waarin de wetstekst niet voorzag.
Ik ben ervan overtuigd dat er is gestreefd naar alomvattendheid, maar dat
neemt niet weg dat er gaandeweg regelingen opduiken waarvoor geen aanpassing
is voorzien. Dat roept bij de fractie van GroenLinks toch een paar vragen
op. Bestaat er op dit moment een alomvattend overzicht van wet- en regelgeving
dat binnen afzienbare termijn op de schop wordt genomen? Kan het voorkomen
dat wordt teruggekomen op de wijzigingen die nu worden voorgesteld, bijvoorbeeld
omdat wijzigingen, achteraf beschouwd, geen of onvoldoende recht doen aan
de lokale context? Kan het kabinet de Kamer bij de implementatie van al deze
wijzigingen informeren?
 In de nota naar aanleiding van het verslag, om precies te zijn in stuk
31959, nr. 6, pagina 8, geeft de staatssecretaris op ons verzoek een uiteenzetting
over welke gevolgen de aanpassingswet zal hebben voor medische zorg, onderwijs
en sociale zekerheid. Die onderwerpen hebben ons altijd na aan het hart gelegen
en als BES-burgers ergens de voordelen van moeten ondervinden, is het wel
op die onderwerpen. De medische infrastructuur zal snel verbeterd worden.
De ziektekostenverzekering dekt voor iedereen de kosten van curatieve en langdurige
zorg. Het onderwijsniveau zal hoger worden. Elke werknemer zal kunnen rekenen
op een ziektekostenverzekering. Sociale verzekeringen zullen, aangepast aan
lokale maatstaven, een aanvaardbaar voorzieningenniveau bieden. Dat zijn resultaten
om trots op te zijn. Ik realiseer mij wel dat veel van deze punten nog nader
uitgewerkt moeten worden. Ik ga ervan uit dat het uiteindelijk resultaten
zullen zijn waar we trots op kunnen zijn. Ik hoop niet dat ik daarin zwaar
wordt teleurgesteld, want dit zijn voor ons essentiële punten van deze
hele exercitie.
 Het gaat ook over zaken als vennootschapsbelasting. De heer Van Raak,
maar ook anderen, hebben daar een groot punt van gemaakt. Dat lijkt mij ook
zeer terecht, want een hogere belastingdruk is voor ons zeer bespreekbaar,
zeker voor degenen die dat kunnen betalen. Dat is natuurlijk ook een vorm
van solidariteit, dat je de rekening in een dergelijk proces neerlegt bij
degenen die deze het best kunnen betalen. Ik heb hierover een principiële
vraag aan de staatssecretaris: zal dit het uitgangspunt zijn bij dit soort
uitwerkingen? Het gedoe rondom de vennootschapsbelasting zit de GroenLinks-fractie
ook niet lekker. Daar moet wel opheldering over komen, want wij gaan niet
voor bedrijven en pensionado's de zaak nog comfortabeler maken op de BES-eilanden.
Ik vraag de staatssecretaris om hierover helderheid te geven. Het moet niet
zo zijn dat we het voor degenen waarbij de nood het hoogst is, nog lastiger
en ingewikkelder maken. Als dat de uitkomst zou zijn van dit proces, zijn
we echt totaal verkeerd bezig.
 We hebben vandaag al flink wat gesteggeld over het homohuwelijk, abortus
en euthanasie. Bij een huwelijk gaat het meestal als volgt: praatje, praatje,
praatje, nog wat persoonlijke dingen en uiteindelijk zeg je "ja, ik wil".
Je zegt dan niet: ja, ik wil misschien. Als dat het antwoord is op de vraag
tijdens zo'n huwelijksplechtigheid, zou ik denken: wat is deze verbintenis
waard? Wij praten hier vandaag ook over een soort verbintenis. Daar hoort
ook het homohuwelijk bij, niet alleen het registreren, maar ook het mogelijk
maken van de verbintenis. Wij hebben indertijd, toen wij in Nederland spraken
over het homohuwelijk, ook een debat met onze achterban gehad. Er waren heel
veel mensen die het huwelijk absoluut burgerlijk vonden. Nu zijn er van die
brave mensen van gelijk geslacht die met elkaar een huwelijk willen aangaan,
en dan gaan we daar een potje moeilijk over zitten doen. Dat moeten we niet
op die manier doen. Termijnen van vijf jaar zijn voor de GroenLinks-fractie
absoluut onacceptabel. Het gaat hier om mensenrechten binnen ons Koninkrijk
en daar valt wat ons betreft niet mee te marchanderen, met andere woorden,
deze kunnen geen onderdeel zijn van geven en nemen in de onderhandelingen.
Het zijn essentiële punten die wij op een goede manier moeten organiseren.
Wat mij betreft is op 10-10-10 de kogel door de kerk voor deze onderwerpen
en wordt er van beide kanten gezegd: ja, ik wil. Laat ik heel helder zijn,
het hoeft niet. Het is niet zo dat Ineke van Gent nu zegt dat iedereen een
homo- of heterohuwelijk moet sluiten of dat euthanasie of abortus verplicht
is. Dat is natuurlijk complete onzin. Het gaat erom dat je deze fundamentele
rechten binnen ons Koninkrijk regelt, hoe moeilijk dat bij sommige mensen
ook ligt. Ik heb daar overigens alle respect voor. Je moet mensen wel vrij
laten zijn in hun opvattingen over dit soort ethische kwesties, maar we gaan
daar niet verschillend in opereren binnen ons Koninkrijk. Dat is voor de GroenLinks-fractie
niet bespreekbaar. Daarom heb ik met de heer Remkes op deze drie onderwerpen
amendementen voorbereid.
 Op pagina 146 van de memorie van toelichting kondigt de staatssecretaris
een separaat wetsvoorstel aan voor expliciete aandacht voor het milieu. Dat
is natuurlijk een ander punt dat voor de GroenLinks-fractie van groot belang
is, maar bijvoorbeeld ook voor de heer Van Bochove en voor anderen. Ik doe
even de heer Van Raak na: het is eigenlijk zo logisch dat we dit wonderschone
gebied, een van de mooiste natuurgebieden op aarde, niet verklooien. We moeten
dat op een goede manier gaan regelen. Op welke termijn volgt hierover nadere
informatie? Dit is natuurlijk niet een soort aanhangsel van de hele wetgeving;
dit is voor ons een integraal onderdeel.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Gezien de tijd zal ik niet in herhalingen vervallen. Mijn
inleiding bij de behandeling van het vorige wetsvoorstel geldt ook voor dit
wetsvoorstel. Het was inderdaad een pakket van bijna 500 pagina's. Het was
voor mij heel erg moeilijk om hiermee op een goede en zorgvuldige manier om
te gaan. Ik ben in ieder geval in afwachting van de beantwoording van de vragen
van mijn collega's.
 Is het misschien mogelijk dat de Kamer een schematisch overzicht krijgt
van de route: welke wetgeving blijft BES, welke wetgeving is tijdelijk, welke
is structureel? Graag ook met de legitieme gronden van de differentiatie erbij,
want ik merk dat we allemaal onze eigen legitimatie aan de differentiatie
gaan geven. Dan wordt het moeilijk debatteren.
 Ik heb een opmerking over de invoering van de Wet op het onderwijstoezicht.
Er is duidelijk voor gekozen om deze wet van toepassing te laten zijn. Dat
is ook begrijpelijk, we moeten staan voor kwaliteit van onderwijs. Maar er
wordt wel melding gemaakt van een aanloopperiode. Hoe lang gaat deze duren?
 Ik ben ook benieuwd naar de verhouding tussen de rijksvertegenwoordiger
en alle rijksinspecties die op de eilanden gaan optreden.
 Tot slot wil ik het volgende zeggen. Het zal geen geheim zijn dat voor
de ChristenUnie het homohuwelijk en abortus- en euthanasiewetgeving nog jaren
en jaren op zich mogen laten wachten.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Wij praten hier gewoon over hoe wij dit binnen ons Koninkrijk regelen.
Hebt u ook een lijstje van uitzonderingen van wat men op de BES-eilanden en
de Antillen niet prettig vindt aan de Nederlandse wetgeving? Nou, dat doen
we gewoon niet, en de rest doen we wel. We kunnen hier toch niet selectief
in winkelen? Staat de ChristenUnie dat voor of gaat het alleen over deze drie
ethische kwesties?
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Mevrouw Van Gent beticht mij van iets wat ze zelf doet. Ik heb juist aangegeven dat ik een schematisch overzicht wil hebben. Het is op
deze manier heel moeilijk om te debatteren. Iedereen heeft zijn politieke
standpunt bepaald. De heer Van Raak en mevrouw Van Gent vinden dat het zo
snel mogelijk moet gebeuren, en ik zeg dat het zo lang mogelijk uitgesteld
mag worden. Dat is ons politieke standpunt.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Dat is heel eerlijk, maar mijn vraag was hoe selectief u vindt dat er
gewinkeld kan worden binnen de wetgeving in het Koninkrijk en in de nieuwe
verhouding tussen BES-eilanden en Nederland. Ik vind dit een vrij principiële
kwestie. Of wilt u de punten in de Nederlandse wetgeving die ChristenUnie
niet bevallen integraal doorvoeren in de structuur zoals we die nu afspreken?
Dat vind ik raar.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Ik winkel niet selectief, dat doet u. Ik heb in de voormiddag al gezegd
dat er inderdaad selectief geshopt wordt. Dat doen wij gewoon niet. Daarom
heb ik gevraagd om een schematisch overzicht. De heer Remkes heeft ook heel
duidelijk aangegeven dat er soms sprake is van implementatie, soms van gewenning,
en dat er soms een bepaalde route gelopen moet worden. Iedereen heeft zijn
politieke standpunt uitgesproken over deze drie ethische kwesties. Bij dezen
doet de ChristenUnie dat ook.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Ik word nu tot twee keer toe van selectief winkelen beschuldigd en dat
kwetst mij een beetje. Nu wil ik wat bewijzen horen. Ik hoor graag van mevrouw
Ortega een "boodschappenlijstje" van onderwerpen waarbij ik selectief
aan het winkelen ben.
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Het gaat hier om een dieper probleem, een fundamenteel probleem. Mevrouw
Ortega heeft haar punten, andere sprekers hebben hun punten en volgens mij
heeft dat te maken met de vraag welke wetten wel of niet moeten worden overgenomen
of veranderd of welke nieuwe wetten er zouden moeten komen en met het feit
dat de criteria daarvoor wel bijzonder vaag zijn. Het zijn kleine eilanden,
ver van Nederland. De regering heeft niet per wetsvoorstel aangegeven wat
voor haar de criteria zijn. Het probleem is niet dat wij gaan shoppen, maar
het probleem is dat alle wetten die wij vandaag behandelen voortkomen uit
selectief shoppen in de zin van politieke compromissen en niet van een politiek
idee. Dat zou ik nu zo graag maandag van de staatssecretaris hebben. Ziet
mevrouw Ortega dit fundamentele probleem van wetgeving niet?
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Nee, dat zie ik niet. Ik heb al een aantal punten van zorg naar voren
gebracht en als het goed is, krijg ik daar maandag antwoord op.
 
 
 Laten wij hiermee de discussie over de aanpassingswet maar beëindigen
en overgaan naar de opzegging van verdragen.
 
 Het wetsvoorstel Goedkeuring van verdragen met het oog op
het voornemen deze toe te passen op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, en van
het voornemen tot opzegging van verdragen voor Bonaire, Sint-Eustatius en
Saba (32047); de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 22 september
2009 over het voornemen tot opzegging van verdragen voor de BES-eilanden,
waarnaar wordt verwezen in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel
32047 (32047, nr. 5).
 
 Wil een uwer hier nog een opmerking over maken?
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Het valt te betreuren dat de regering alleen kan aangeven
dat in het algemeen uitvoeringswetgeving bestaat. Ten aanzien van het Europees
Verdrag inzake bescherming van het archeologisch erfgoed heeft de CDA-fractie
aangetoond dat deze uitvoeringswetgeving ontbreekt. Of dat een incident is,
wordt niet duidelijk en of dat inderdaad geen gevolgen heeft, zoals de regering
betoogt, evenmin. Is de regering doende om een inventarisatie te maken van
ontbrekende uitvoeringswetgeving? Het niet van kracht zijn van het Weens Koopverdrag,
United Nations Convention on contracts for the international sales of goods,
op de Nederlandse Antillen berust, althans voor zover na te gaan, op een nalatigheid
van de wetgever. Voor Aruba is het verdrag direct op het moment van verkrijgen
van de status aparte geldig verklaard. Moeten voor de BES-eilanden alle nalatigheden
van de Nederlands-Antilliaanse wetgever een rol blijven spelen? Ligt het niet
meer voor de hand om hier een moderniseringsslag te maken?
 Is door een of meer van de BES-bestuurscolleges aangedrongen op het mede
gelding geven aan het Europees Handvest voor regionale talen of talen van
minderheden – Raad van Europa van 5 november 1992 – en om
tot een bescherming van het Papiaments of het Engels onder deel 3 van dat
handvest te komen?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA-fractie constateert enerzijds dat diverse verdragen
selectief niet voor de BES-eilanden van kracht zullen worden, maar wel gelden
voor de rest van Nederland en anderzijds dat verdragen die op dit moment gelden
voor het land de Nederlandse Antillen blijven gelden voor de BES-eilanden,
maar niet van kracht worden voor het Europese deel van Nederland. Wij hebben
vragen gesteld over de stelling van de regering dat de aansluiting van de
BES-eilanden bij Nederland niet inhoudt dat alle thans voor Nederland maar
niet voor de Nederlandse Antillen geldende verdragen van toepassing moeten
worden op de BES-eilanden. De regering zegt van mening te zijn dat artikel
29 van het Verdrag van Wenen ten grondslag ligt aan de beslissing of een verdrag
voor het Europese deel van Nederland geldt of juist voor het Caribisch deel
van Nederland. Wij vragen ons af welke precedenten hiervoor in het internationaal
volkenrecht bekend en vergelijkbaar zijn en welke jurisprudentie van internationale
gerechtshoven hierop van toepassing is, of die wel of geen blijvende hindernis
vormen en welke nadere wijziging van het Statuut of de Grondwet hierdoor wenselijk
c.q. noodzakelijk worden.
 Wij hebben gevraagd of de vijf verdragen die strekken tot bescherming
van de financiële belangen van de Europese Unie die de regering van toepassing
wil verklaren op de BES-eilanden zonder aanpassing inderdaad wel toegepast
kunnen worden.
 Wij zouden ons er heel goed in kunnen vinden als aangepaste strafbaarstellingen
van valsheid in geschrifte, corruptie, witwassen en fraude met EU-subsidies
worden opgenomen in het Wetboek van Strafrecht BES en dat bepaald wordt dat
partijen op strafrechtelijk gebied dienen samen te werken.
 Zijn de BES-eilanden in staat om direct na de transitie de EU-verdragen
uit te voeren? Zo niet, welke maatregelen moeten er dan volgens het kabinet
genomen worden om ervoor te zorgen dat dit wel kan? Worden de genoemde partijen
op strafrechtelijk gebied verplicht om met elkaar samen te werken en, zo ja,
op welke wijze?
 Wij hebben er kennis van genomen dat volgens de regering nog niet op alle
terreinen al invulling kan worden gegeven aan de beleidsaanpassingen en dat
diverse ministeries hebben aangegeven meer tijd nodig te hebben om over voor-
en nadelen en de mogelijkheden voor toepassingen na te denken. Wij vernemen
graag om welke ministeries het gaat en op welke termijn mag worden verwacht
dat uitsluitsel kan worden gegeven over de verdragen die in de toekomst moeten
gelden op de BES-eilanden.
 De PvdA-fractie begrijpt dat door de BES-eilanden met steun van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een verkenning wordt opgezet die moet
leiden tot de implementatie van het Verdrag van Valletta. Zij deelt de mening
van de regering dat dit verdrag ook op de BES-eilanden van toepassing moet
worden om de bescherming van de monumenten ook op de lange termijn te garanderen.
Kan de regering aangeven hoe deze verkenning in zijn werk zal gaan en op welke
termijn die naar verwachting zal zijn afgerond?
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Wij hebben ook enkele opmerkingen over dat Verdrag van Valletta.
In Nederland heeft dat de archeologiebeoefening volledig op zijn kop gezet.
Als er gebouwd wordt, moet er onderzoek worden gedaan. Dat heeft de archeologie
in Nederland aanzienlijk veranderd. Er is een markt gekomen, er wordt veel
opgegraven en nauwelijks nog iets verwerkt. Als dit verdrag wordt overgenomen,
kan dat alleen maar heel vergaande gevolgen hebben voor Bonaire, Saba en Statia.
Iedere keer als men daar iets in de grond wil gaan doen, moet er eerst onderzoek
worden gedaan. In onze bijdrage hebben wij gesteld dat wij er alle begrip
voor hebben dat de staatssecretaris hiervoor de tijd wil nemen, want het is
inderdaad nogal wat. Wij zijn het ermee eens dat dit niet per se prioriteit
heeft, want dan hebben wij liever de vennootschapsbelasting omhoog. In de
nota lees ik dat het toepassen van het Verdrag van Valletta op de BES-eilanden
geen gevolgen heeft voor de huidige regelgeving, maar daar kan ik mij echt
niets bij voorstellen. Als dat het uitgangspunt is, ben ik alsnog zeer verontrust.
Dat verdrag heeft zonder meer vergaande gevolgen voor de archeologiebeoefening
op Bonaire, Saba en Statia. Daarom vraag ik de staatssecretaris om toch maar
enige haast te maken, omdat ik vrees dat het anders misgaat.
 
 
 Aangezien zich geen verdere sprekers melden, sluit ik dit onderdeel af.
 
 De brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 20 november 2009 over de oprichting Stichting BES pensioenfonds
(32223, nr. 1); de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 3 december 2009 over het verzoek van de commissie om niet over te
gaan tot de oprichting van de stichting BES pensioenfonds (32223, nr. 2);
de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 24 december 2009 over het vaststellen van Nederlands-Antilliaanse
regelgeving (31568, nr. 64).
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Voorzitter. Het arbeidsvoorwaarden- en rechtspositiepakket van de Nederlands-Antilliaanse
ambtenaren, zoals neergelegd in Antilliaanse regelgeving, zal worden overgenomen,
zo schrijft de regering. Er ontstaat, passend in het Nederlandse sectorenmodel,
een nieuwe sector, de sector BES. De CDA-fractie stemt hiermee in. Gezien
de omstandigheden, vindt zij het een verstandige keuze om te komen tot een
nieuwe private pensioenstichting en om het Algemeen Pensioenfonds Nederlandse
Antillen los te laten. Dat past ook bij de nieuwe ontwikkelingen. De CDA-fractie
deelt ook de opvatting van de regering dat elk land zelf de volledige verantwoordelijkheid
voor en de gevolgen van de pensioenvoorziening voor ambtenaren moet kunnen
dragen. De regering overtuigt ons echter niet als het gaat om de vraag waarom
dit niet het ABP kan zijn. Voor- en nadelen van de door haar gemaakte keuze
lijken subjectief uitgewerkt. Wat zijn volgens haar bijvoorbeeld de voordelen
van aansluiting bij het ABP? Daarnaast gaat zij niet in op bijvoorbeeld de
bijdrage die BZK moet leveren voor het oprichten en het in stand houden van
een apart pensioenfonds. Is de dekkingsgraad van een nieuw pensioenfonds voldoende
of vraagt dit een aanvullende bijdrage van BZK? Is de solidariteit binnen
het ABP niet daarin gelegen dat die dekkingsgraad gezamenlijk kan worden opgevangen?
Hoe zit het nu precies met de waardeoverdracht van het APNA naar een nieuw
pensioenfonds? Wat wordt er nu precies overgedragen en is het wel voldoende
om te zijner tijd tot uitkeringen te komen of moet er extra aan worden toegevoegd
door BZK?
 Voorzitter. Wanneer is de totstandkoming van de wetgeving inzake de aanvullende
pensioenen voorzien en wanneer kan de Kamer beoordelen wat hier nu precies
naar de opvatting van de regering onder gaat vallen? Ik sluit met mijn opmerkingen
eigenlijk aan bij datgene wat onder anderen door de heer Remkes aan het begin
van dit debat is gevraagd, namelijk waarom nu specifiek voor deze kleine groep
eilanden het wiel uitvinden en een zelfstandige positie creëren, terwijl
er in Nederland bijvoorbeeld aangesloten kan worden bij zo'n fonds als het
ABP?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA heeft geen bezwaar tegen de oprichting van deze stichting.
Ik kan mij echter voorstellen dat de suggestie van de heer Remkes en zo-even
nog van de heer Van Bochove over het ABP nog wel even de nodige uitleg vraagt.
Het belangrijkste van de discussie lijkt mij de vraag of je voor de pensioenvoorziening
voor het overheidspersoneel van de BES-eilanden verplicht aansluiting zoekt
bij het ABP of dat de BES-eilanden zelf de verantwoordelijkheid gaan dragen voor de pensioenvoorziening van de eigen ambtenaren. Wij hebben
kennisgenomen van de argumenten van de minister tegen het aansluiten van de
nieuwe regeling bij het APNA en kan zich vinden in haar voornemen om de pensioenregeling
onder te brengen bij een privaat fonds met een eigen paritaire bestuur van
sociale partners. Van belang is dat er een pensioenvoorziening komt, ingericht
naar de eigen lokale omstandigheden en dat die onderdeel gaat uitmaken van
het totale arbeidsvoorwaardenoverleg tussen sociale partners op de BES-eilanden.
In de brief 32223, nr. 1, onder 8, planning, staat dat de voorbereidingen
erop zijn gericht dat het fonds per 1 januari 2010 wordt opgericht en
dat er voor die tijd met de Antilliaanse vakbonden zal worden gesproken. Wat
is de conclusie van deze gesprekken en hoe kijken de Antilliaanse vakbonden
tegen dat nieuwe pensioenfonds? Is er draagvlak en, zo nee, waarom niet?
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Voorzitter. Waar het de uitvoering betreft, beluister ik toch ook enige
twijfel bij collega Leerdam. Is hij met mij van mening dat een zeer gering
aantal deelnemers het minder gemakkelijk maakt om tot verantwoorde risicospreiding
in het beleggingenbeleid te komen? Is hij het met mij eens dat een gering
aantal deelnemers de uitvoeringskosten relatief hoog maken en dat dit type
omstandigheden op zijn minst aanleiding zou moeten zijn om nog eens even met
verstand te kijken naar alternatieven die ook zo hun voordelen kunnen hebben?
 
 
 
 De heer
 Leerdam
 PvdA
 
 Voorzitter. Heel kort: mee eens!
 
 
 
 De heer
 Van Raak
 SP
 
 Voorzitter. Ik kan dit toch niet los zien van de schulden van de eilanden
die voor een groot deel zijn ontstaan doordat pensioenpremies voor politici
en ambtenaren niet zijn geïnd. Dat heeft natuurlijk ook zo zijn gevolgen
voor de toekomst. Als dat pensioenfonds er al komt, hoeveel geld komt er dan
in? De heer Remkes heeft daar al enkele opmerkingen over gemaakt. Het gaat
om een klein aantal mensen. Hoe zal het uitgevoerd worden, hoe wordt ervoor
gezorgd dat het pensioenfonds ook geld krijgt? Zullen er nu wel premies worden
geïnd? Om dat te verzekeren, lijkt het ook mij wel handig om het aan
te sluiten bij het ABP.
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Voorzitter. De PVV vindt een ruimere pensioenregeling voor de BES-eilanden
in vergelijking met die in Nederland in ieder geval onaanvaardbaar. De rechtspositieregels
van de sector Rijk of gemeenten moet ook van toepassing worden op het overheidspersoneel
van het overzeese gedeelte van Nederland. De hierover gemaakte afspraken dienen
wat ons betreft te worden teruggedraaid. Met andere woorden: er moet worden
afgezien van het sectorenmodel. Ondanks dat de PVV wel blij is dat het APNA
naar Nederlands voorbeeld onder wordt gebracht in een private uitvoeringsorganisatie
stelt onze fractie zich wel de vraag waarom er geen aansluiting kan worden
gevonden bij het ABP, zoals enkele voorgaande sprekers ook hebben gevraagd.
Kan de staatssecretaris ingaan op de mogelijke voordelen van aansluiting bij
het ABP, zoals rendementswinst, schaalvoordelen in de uitvoeringskosten? Waarom
heeft zij niet evenwichtig gekeken naar deze voordelen bij haar besluit om
de nieuwe stichting pensioenfonds BES op te richten? Ik vraag daar specifiek
naar, want ik kan echt niet begrijpen wat de redenen zijn om tot dat nieuwe
fonds te komen.
 
 
 
 De heer
 Van Bochove
 CDA
 
 Ik begrijp dat de heer Brinkman geen voorstander is van het sectorenmodel,
maar daarmee blaast hij ook het hele pensioenstelsel in Nederland op dat enkele
jaren geleden juist zo keurig in dat sectormodel is opgebouwd. Nu de sector
BES wordt voorgesteld, zou er wel voor kunnen worden gepleit om aan te sluiten
bij de sectoren Rijk en gemeente, maar de heer Brinkman wil toch niet het
hele sectormodel opblazen?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Volgens mij heeft mijn collega Van Dijck daar al eens een keer iets over
gezegd. Wij zien het sectorenmodel in ieder geval anders. Eerlijk gezegd heb
ik het misschien wat kort geschetst, maar ik heb hier niet zo veel verstand
van en ga er dan liever ook niet verder op in.
 Voorzitter. Er zijn op dit moment veel problemen met het APNA. In welke
mate worden die meegenomen naar het nieuwe fonds en in hoeverre heeft die
stichting een relatie met de budgetten voor de schuldsanering? Worden bijvoorbeeld
de kosten van de op- en inrichting van het BES-pensioenfonds betaald uit het
geld dat voor de schuldsanering beschikbaar is of betaalt BZK dat? Hoe wordt
dat geregeld en welke afspraken zijn daarover gemaakt? Zijn er tot nu nog
verdere betalingsachterstanden bij het APNA ontstaan?
 De pensioenleeftijd op de BES-eilanden is momenteel 60 jaar en dus in
afwijking met de Nederlandse wetgeving. Nu heeft minister Donner in de media
laten weten dat de pensioenleeftijd op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba van
60 naar 65 jaar wordt verhoogd als die Antilliaanse eilanden volgend jaar
op 10 oktober bijzondere gemeenten worden van Nederland. Hoe staat het
met deze toezegging? De PVV vindt dat bij ophoging van de pensioengerechtigde
leeftijd in Nederland naar 67 jaar de openbare lichamen evenredig hun pensioengerechtigde
leeftijden moeten laten stijgen. Zal deze verhoging ook op de BES-eilanden
worden ingevoerd? Ik weet dat de gemiddelde levensverwachting op deze eilanden
lager is en dat dit een van de redenen is voor een lagere pensioengerechtigde
leeftijd, maar in mijn familie is altijd gezegd dat nog nooit iemand van werken
is overleden. Misschien is dat juist wel een mogelijkheid om die gemiddelde
leeftijd omhoog te krijgen.
 
 
 
 De heer
 Remkes
 VVD
 
 Beluister ik nu een koerswijziging van de PVV-fractie in de AOW-discussie?
 
 
 
 De heer
 Brinkman
 PVV
 
 Nee, wij zijn erop tegen, maar als men in Nederland tot 67 jaar moet werken,
dan vinden wij dat dit ook moet gelden voor deze drie nieuwe openbare lichamen.
Gelijke monniken, gelijke kappen en, nogmaals, van werken is nog nooit iemand
overleden. Dat krikt gelijk ook de gemiddelde leeftijd omhoog, dus daarom
ook maar lekker aan het werk blijven. Ook al is de pensioengerechtigde leeftijd
65 jaar, dan betekent dat nog niet dat mensen ook moeten stoppen met werken,
want wij zijn een groot voorstander van versoepeling van de desbetreffende
regelgeving, zodat men door kan blijven werken na de pensioengerechtigde leeftijd.
 Voorzitter. Zoals gezegd vindt onze fractie een ruimere pensioenregeling
op alle vlakken onaanvaardbaar. Gelijkschakeling aan de Nederlandse situatie
moet zo veel mogelijk worden bewerkstelligd gelet op de verschillende regelingen
met betrekking tot accumulatie van pensioenen en de pure verrijking met belastinggeld
van veel bestuurders op de Antillen. Met name moet een einde worden gemaakt
aan het stapelen van die pensioenen wat op die eilanden nog steeds bestaat.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Het BES-pensioenfonds is een heikel punt. Als je het woord "pensioen"
gebruikt gerelateerd aan de Antillen, dan is dat sowieso een open zenuw, ook
voor de fractie van GroenLinks. Bij onderdeel 5 heb ik al aangestipt dat dit
nieuwe pensioenfonds inhoudelijk niet verschilt van de bestaande arrangementen.
Toen heb ik ook al gezegd dat ik de opmerkingen van de heer Remkes over het
ABP wel interessant vond, maar als het gaat om het niet verschillen van de
bestaande arrangementen, moet ik, als ik mij genuanceerd wil uitdrukken, toch
zeggen dat dit klemt, vooral omdat al jaren lang de geruchten de ronde doen
over zichzelf verrijkende politici en ambtenaren – het gaat zelfs ook
wel wat verder dan geruchten – niet zelden familie van elkaar, die zichzelf
riante pensioenuitkeringen toekennen en die ook nog stapelen. Soms zie je
zelfs dat mensen op wel heel jeugdige leeftijd met pensioen gaan. Dat zint
natuurlijk ook de fractie van GroenLinks niet. Ondanks argumenten over de
moordende concurrentie om aan ambtenaren te komen, is het niet goed denkbaar
dat bestaande fêteerpraktijken geaccordeerd worden. Dit fonds moet in
de ogen van GroenLinks gewoon vergelijkbaar zijn met de Nederlandse opzet.
Wat voor de normale sociale onderstandsuitkeringen geldt, geldt ook voor de
pensioenuitkeringen voor ambtenaren. Ik krijg daar maandag zo rond negen uur
graag een reactie op van de staatssecretaris. Wij moeten natuurlijk ook op
dit punt zaken gelijk trekken. Uitkeringen moeten natuurlijk een fatsoenlijk
niveau hebben, maar wel aangepast aan de lokale maatstaven. Wat geldt voor
de onderstand, geldt zeker ook voor de pensioenuitkeringen voor ambtenaren
en ook voor politici.
 Voorzitter. Ik ben het op veel punten niet eens met mevrouw Ortega, maar
waar het gaat om de pensioenleeftijd en haar opmerking over het onethisch
karakter had ze toch wel een punt. Als wij hier praten over een pensioenleeftijd
van 67 jaar en dat maar hoteldebotel ook doorvoeren op de BES-eilanden, dan
heb ik daar grote twijfels over, met name als je dat relateert aan de levensverwachting.
Ik zou dan toch eerst wat willen doen om een hogere levensverwachting te krijgen
en vervolgens kijken wat wij doen met die 67 jaar. Ik zou het anders toch
wel iets te gemakkelijk vinden.
 Voorzitter. Ik krijg straks natuurlijk het woord niet meer en daarom zou
ik nu al willen zeggen dat ik het knap vind dat het u gelukt is om het toch
wel voor 18.00 af te ronden. Ik weet wel dat mevrouw Ortega nog moet spreken,
maar ik ben ervan overtuigd dat zij echt wel binnen een kwartier klaar zal
zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Ortega-Martijn
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Bij de WolBES heb ik mijn vragen al naar voren gebracht.
 
 
 Dan hebben wij ook de oprichting van dit nieuwe pensioenfonds in eerste
termijn afgerond. 
 Voordat ik deze vergadering sluit, wil ik nog enkele opmerkingen maken.
Er zal dit weekend worden doorgewerkt om te zorgen dat de beantwoording kan
plaatsvinden. Een deel zal door de staatssecretaris worden gedaan in onze
bijeenkomst van aanstaande maandag. Een deel van de beantwoording zal schriftelijk
plaatsvinden en zal in de loop van het weekend in Parlis worden gezet, dat
zowel hier als bij u thuis is te raadplegen. In ieder geval zal die schriftelijke
beantwoording uiterlijk maandag 9.00 uur helemaal beschikbaar zijn, maar waarschijnlijk
eerder.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Gent
 GroenLinks
 
 Als het kan, zou ik de antwoorden ook graag per e-mail krijgen. Ik zie
de staatssecretaris bevestigend knikken, waarvoor dank. Zelf was ik van plan
om in de treinreis hier naartoe, dus vanuit Groningen, de stukken door te
lezen. Ik zou daarom fijn vinden als wij zondag uiterlijk 22.00 uur die stukken
hebben, maar natuurlijk liever zo veel eerder als mogelijk is.
 
 
 De begintijd van de vergadering van aanstaande maandag is verschoven van
10.00 uur naar 11.00 uur (Zie kamerstuk 31954, nr.14). Dit is vooral in verband
met de reistijd van degenen die bijvoorbeeld in Twente en Groningen wonen.
Overigens hebben wij ook iets aan de eindtijd gedaan: in plaats van 18.00
uur zal de vergadering tot 19.00 uur duren.
 
 
 Sluiting 17.50 uur.
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Van Beek (VVD), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Van Bommel (SP), Van
der Staaij (SGP), Blok (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Remkes (VVD), Van Bochove
(CDA), Van Velzen (SP), Van Toorenburg (CDA), Sterk (CDA), Leerdam (PvdA),
ondervoorzitter, Van Hijum (CDA), Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA), Schinkelshoek
(CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van
Raak (SP), Gill'ard (PvdA), Lempens (SP), Ouwehand (PvdD), Kuiken (PvdA) en
De Rouwe (CDA).
 Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Halsema (GroenLinks), Van Leeuwen (SP),
Van der Vlies (SGP), Zijlstra (VVD), Wolbert (PvdA), Weekers (VVD), De Nerée
tot Babberich (CDA), Poppe (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Blom (PvdA), Van
Miltenburg (VVD), Spekman (PvdA), Voordewind (ChristenUnie), Graus (PVV),
Koşer Kaya (D66), Bouchibti (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD)
en Kalma (PvdA).
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), De
Pater-van der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk (CDA), Leerdam
(PvdA), voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer
(PvdA), Algra (CDA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van
der Burg (VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD),
Kuiken (PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker (ChristenUnie).
 Plv. leden: Teeven (VVD), Azough (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Joldersma
(CDA), Smilde (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA), Aptroot
(VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Van Gerven (SP), Heerts (PvdA), Çörüz
(CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand
(PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma
Buma (CDA), Cramer (ChristenUnie) en Knops (CDA).
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang
(SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill'ard (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks) en Schippers (VVD).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Van Haersma Buma (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van
Dijk (SP), Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer
(PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP),
Schermers (CDA), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand
(PvdD), Halsema (GroenLinks) en Griffith (VVD).