Enquête Opsporingsmethoden; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24072, nr. 24

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

01-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24072 nr. 24

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamPvdA-fractie 1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950515253545556575859606162636465666768697071727374757677CDA-fractie Algemeen 12Vragen eindrapport 3456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141Vragen bijlage I 142143Vragen bijlage II 144145146147148149150151152153154155156157158159Vragen bijlage VI 160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204Vragen bijlage VII 205206207208209210211212213214215216217218219220221222Vragen bijlage VIII 223224225226227228229230Vragen bijlage IX 231232233234235Bijlage XI 236237Vragen VVD 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546II Met betrekking tot het rapport van de commissie, BOEK
VI, organisatie van de opsporing, 24 072, nr. 15.: 47484950D66-fractie 12Vragen naar aanleiding van Bijlage VIII (criminele groepen) 345678910Vragen naar aanleiding van Bijlage IX (branches) 111213Vragen naar aanleiding van Bijlage X (beroepsgroepen en
fraude) 141516Vragen naar aanleiding van Bijlage XI (lokale onderzoeken) 17Vragen naar aanleiding van het eindrapport 18192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104Groenlinksfractie 123456Groep Nijpels 1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738RPF-fractie 12345678910SGP-fractie Algemeen 1Eindrapport 2345Hoofdstuk 10 Conclusies en aanbevelingen 6789101112131415161718192021222324252627Bijlage VI 28293031323334Bijlage IX Deel II 3536Vragen GPV-fractie 123456789101112131415.16.17.18.SP fractie 12345678910AOV-fractie 123456789101112131415161718
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24072Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 382 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 072Enquête Opsporingsmethodennr. 24LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 21 maart 1996De Kamer heeft de navolgende lijst van vragen met betrekking tot het rapport
van de enquêtecommissie opsporingsmethoden aan de enquêtecommissie
voorgelegd.De enquêtecommissie heeft de vragen beantwoord bij brief van 20
maart 1996.De vragen en antwoorden zijn hierna fractiegewijs afgedrukt.De Voorzitter van de Kamer,DeetmanDe griffier voor dit verslag,Coenen PvdA-fractie 1In welke gevallen leidde verificatie van de codering door de voorzitter
of vice-voorzitter met de werkelijke gegevens tot wijziging van de anonimisering?
(blz. 18).Dit is bijvoorbeeld het geval geweest bij de gegevens over zaken die ter
toetsing aan de Centrale toetsingscommissie zijn voorgelegd. Dit systeem heeft,
in overleg met de zogenaamde «viltstift-officieren» Van der Kerk
en Van Erve bevredigend gewerkt. 2Hoe verhoudt zich de mededeling dat over de Russische mafia in Nederland
weinig bekend is met de melding in het jaarverslag van de BVD over 1994, inhoudende,
dat «de aanwezigheid van de Russische mafia in Nederland toeneemt en
haar organisatiegraad hoger wordt»? (blz.31).De BVD heeft, naar het weten van de commissie, nooit structureel onderzoek
gedaan naar de aanwezigheid van de Russische mafia in Nederland. De mededelingen
in het BVD jaarverslag zijn waarschijnlijk gebaseerd op onderzoek dat wel
in Duitsland terzake door de zusterdienst van de BVD is uitgevoerd.Zoals uit de laatste zinsnede van de desbetreffende subparagraaf in het
eindrapport is af te leiden, kunnen «eerdere berichten van vooral de
BVD over de dreiging van de Russische mafia niet met harde gegevens worden
onderbouwd». (p. 43) 3«Ongeveer driekwart van de cocaïne komt uit Colombia»,
stelt het rapport.Is bedoeld driekwart van de cocaïne die in Nederland wordt geconsumeerd?
(blz. 42).Neen, het gaat hier om een schatting van de cocaïne op de wereldmarkt. 4Waarom vindt de commissie het aantal incidenten (29) en de aard van
de verwijtbare handelingen van de kant van bedoelde advocaten en notarissen
«verontrustend»? (blz. 56).Het aantal incidenten en de aard van de verwijtbare handelingen van de
kant van de advocaten en notarissen zoals beschreven in paragraaf 2.8.2 en
2.8.3 is verontrustend. Enige vertegenwoordigers van de beroepsgroepen lijken
bereid te zijn ongeoorloofde hand- en spandiensten te verschaffen. Verder
bergen deze incidenten het reële gevaar in zich dat het aanzien van de
gehele beroepsgroep in diskrediet komt. In het verlengde zou een politieke
discussie kunnen ontstaan over afschaffing van het verschoningsrecht of de
geheimhoudingsplicht. (p. 56) 5Heeft de commissie suggesties en voorstellen, hoe de aantrekkelijkheid
van advocaten en notarissen voor criminele organisaties te verminderen? (blz.
56).Nee, in het eindrapport heeft de commissie met betrekking tot dit punt
geen specifieke suggesties en voorstellen opgenomen. Overigens werken advocaten
en notarissen (in samenwerking met Justitie) zelf aan richtlijnen
en gedragscodes ter voorkoming van betrokkenheid bij criminele handelingen.Wel adviseert de commissie te bezien hoe de officier van justitie eenvoudiger
toegang tot de tuchtrechter kan krijgen terzake van verwijtbare betrokkenheid
van notarissen en advocaten. 6Heeft de commissie aanwijzingen dat anderen dan advocaten en notarissen
middels fusies, samenwerking e.d. proberen mede onder het verschoningsrecht
van eerstgenoemden te vallen? (blz. 56).De commissie heeft geen aanwijzingen die genoemde stelling kunnen onderbouwen.
Zij heeft dit punt niet onderzocht. 7Is nader onderzoek nodig naar de omvang van de handel inrechtspersonen enz.? (blz. 59).Naar aanleiding van de constatering dat er «een levendige handel
in rechtspersonen bestaat (...) en dat over de omvang van deze markt veel
onduidelijkheid blijft bestaat» (p. 59) is het wenselijk nader onderzoek
op dit punt te verrichten, vooral waar handel in rechtspersonen een methode
is om de toets door het ministerie van Justitie te ontlopen. Tevens is aangewezen
nader te bezien in hoeverre nadere regels noodzakelijk zijn om economische
eigendom te regelen. Dit punt is nader uitgewerkt in bijlage X van het rapport,
onderdeel fraude. 8Wat onderneemt de commissie, nu is gebleken dat het Turkse gemeenteraadslid
in Arnhem zich ten onrechte beschuldigd c.q. gecriminaliseerd voelt? Kan dit
gemeenteraadslid gelijk hebben als hij stelt, niets te maken te hebben met
een criminele organisatie? (blz. 68).De commissie heeft een betreurenswaardige fout in het rapport terzake
hersteld. Dit is gebeurd per brief aan de Kamer, 24 072, nr. 22.Een voormalig Koerdisch gemeenteraadslid in Arnhem is ten onrechte genoemd.
De burgemeester van Arnhem en de betrokkene zijn hiervan op de hoogte gesteld. 9Moet uit de passage halverwege blz. 86 betreffende het laten groeien
van een informant en het doorlaten van drugs worden afgeleid dat toen beide
methoden of één daarvan (zo ja, welke) verboden waren? Had de
toenmalige minister deze expliciet verboden? Zijn van dit verbod het OM en
de politie in kennis gesteld? Zo ja, op welke wijze en wanneer is dat gebeurd?
(blz. 86).Neen, het betreft hier de mening van de toenmalige CID-officier, heer
Franken van Bloemendaal, dat het om een verboden methode zou gaan (p. 86,
noot 49 Archief IRT, 1991). Er was echter geen sprake van een expliciet verbod.
Franken van Bloemendaal meende echter dat het ministerie van Justitie hier
nooit medewerking aan zou willen verlenen. De minister van justitie was hiervan
niet op de hoogte en had niets expliciet verboden. 10Is minister Sorgdrager – hetzij schriftelijk, hetzij mondeling –
gewaarschuwd dat het toekennen van 2 miljoen gulden aan een informant aangemerkt
moest worden als een ongebruikelijke en/ of politiek gevoelige aangelegenheid
of iets dergelijks? (blz. 116/155). Of minister Sorgdrager mondeling door enig ambtenaar op de dag van haar
aantreden is gewaarschuwd dat haar beslissing moest worden aangemerkt als
een «ongebruikelijke en/of politiek gevoelige aangelegenheid»
is de commissie niet bekend. Het dossier dat minister Sorgdrager op maandag
22 augustus 1994 onder ogen kreeg, bevatte een uitvoerige notitie van de wnd.
DG Van Brummen aan de SG Suyver d.d. 19 augustus 1994, waarin de verschillende
aspecten van deze zaak aan de orde werden gesteld. «Politiek gevoelig»
of woorden van gelijke strekking, komen daarin niet voor. Wel kan uit de betreffende
notitie alsmede de onderliggende stukken worden opgemaakt dat het hier een
uitzonderlijke en dus ongebruikelijke aangelegenheid betrof. 11Hield de akte van dading ook in dat de informant niet vervolgd zou
worden voor (bepaalde) door hem gepleegde strafbare feiten? (blz. 116).Die conclusie valt te trekken. De heer Wooldrik stelt in zijn verhoor
d.d. 23 oktober 1995, nr. 70 : «het was een morele verplichting die
de Staat der Nederlanden op zich had genomen. Wij vonden dat het leven van
die man moest worden beschermd en dat wij hem bovendien de kans moesten geven,
zijn schepen hier achter zich te verbranden en ergens anders opnieuw te beginnen
(...)». 12Zijn de feiten die uit het rijksrechercheonderzoek naar voren zijn
gekomen verwerkt in het rapport van de Enquetecommissie? (blz. 118).Ja, voorzover wij daar tot ongeveer begin januari 1996 kennis van hebben
kunnen nemen. 13Welke waarde vertegenwoordigde de «honderden tonnen vruchtensappen»
die naar de sapfabrikant zijn gegaan vanaf de CID Kennemerland?Wat heeft de sapman in totaal aan de opsporingsmethode van de CID
Kennemerland verdiend (met en zonder aftrek van kosten)? (blz. 119).Zowel de vraag naar de precieze waarde van de «honderden tonnen
vruchtensappen» als naar het totaalbedrag dat de sapman aan de methode
heeft verdiend zijn niet door de commissie tot in detail onderzocht. Overigens
is het zeer de vraag of er «honderden tonnen» sap door de sapfabrikant
zijn afgenomen.Dit aantal zal eerder in de buurt van honderd ton sap liggen.De sapman heeft de commissie verklaard miljoenen guldens voor de opbouw
van het bedrijf in Zuid-Amerika ontvangen te hebben en daarenboven het zogenaamde
zwijggeld van Van Vondel om niet aan de Rijksrecherche of de commissie te
verklaren.Anderzijds moet, gezien de verklaringen van de zuster van Langendoen,
het bedrijf in Zuid-Amerika geen florissante winsten hebben opgeleverd. 14Hebben de bestaande personen van wier namen gebruik is gemaakt om
dekmantelfirma's op te richten daar op enigerlei wijze weet en/of hinder van
gehad? (blz. 124).In enkele gevallen is de persoon wier naam is gebruikt achteraf op de
hoogte gesteld van het gebruik van zijn of haar naam. De heer Langendoen stelt
in zijn verhoor d.d. 2 november 1995, nr. 76 dat sommige betrokken personen
indirect toestemming hebben gegeven (p. 124). Van opgelopen hinder
voor die personen is de commissie niets bekend geworden. 15Kunnen goederen crimineel zijn (3.7.3 1e zin)? Zo ja, welke? (blz.
128).Net als goud niet eerlijk is, zijn goederen inderdaad niet crimineel.
Hier worden die goederen bedoeld die op enigerlei wijze bijdragen aan de vervulling
van de bestanddelen van de verschillende delictsomschrijvingen van strafbare
feiten. In algemene zin valt dus te denken aan goederen als explosieven, wapens,
bepaalde verboden afvalstoffen, drugs, accijnsloze sigaretten, gestolen auto's
etc. 16Waarom wordt op blz. 96 gesproken van een vertrouwelijke brief aan
de voorzitter van de Tweede Kamer en op blz. 155 van een vertrouwelijke brief
aan de voorzitter van de vaste commissie voor Justitie? Is hier sprake van
een vergissing? Het gaat toch om dezelfde brief? (blz. 155/96).Het betreft hier inderdaad één en dezelfde vertrouwelijke
brief van de minister van Justitie d.d. 10 oktober 1995 inzake haar eerdere
beantwoording van de kamervragen met betrekking tot de doorvoer van weed,
XTC en amfetamine naar Groot-Brittannië (Kamerstuk 24 400 VI, nr.
30, vergaderjaar 1995–1996). Deze brief is in eerste instantie gestuurd
aan de voorzitter van de Tweede Kamer en doorgezonden aan de voorzitter van
de vaste commissie voor Justitie. Het was niet de bedoeling de indruk te wekken
dat het om twee verschillende brieven ging. 17Wat heeft minister Sorgdrager wanneer precies gedaan c.q. laten doen
om de doorvoer van drugs te doen stoppen? (N.a.v. blz. 155).Met de doorlichting van de opsporingsmethoden binnen het OM heeft de minister
van Justitie geprobeerd een overzicht te krijgen van de doorvoer van drugs.Naar de commissie kan nagaan is zij zich intensief met de doorvoer van
drugs bezig gaan houden als minister toen bleek dat in Rotterdam in het Bever-traject
het doorlaten van drugs via de Delta-methode nog verder doorgang had gevonden.Zij heeft in mei 1995 het infiltratie traject in het Zuiden des lands
gestopt waarbij duizenden kilo's marihuana op de markt zouden worden gebracht.Op 9 juni 1995 heeft zij in een brief aan het college van procureurs-generaal
uiteengezet dat doorlaten van drugs gestopt diende te worden, tenzij zich
zeer bijzondere argumenten aandienden om anders te beslissen. Daarop heeft
op 15 juni 1995 het college van procureurs-generaal een nieuwe beleidslijn
m.b.t doorlaten vastgesteld. Deze brieven zijn afgedrukt in bijlage I, p.
320–326. 18Heeft de Enquetecommissie geen aanwijzing gevonden dat niet zozeer
informatie is opgevangen omdat «de hoorn van de haak van een telefoontoestel
lag», maar omdat bij voorbeeld afluisterapparatuur was geïnstalleerd?
Acht de commissie het geloofwaardig dat informatie is opgevangen omdat «de
hoorn van de haak van een telefoontoestel lag»? Zijn er geen aanwijzingen
gevonden dat de hoorn expres van het telefoontoestel is gelegd, bij voorbeeld
door een opsporingsambtenaar of informant? (blz. 169).De commissie heeft geen aanwijzingen dat door middel van andere apparatuur
informatie is verzameld waarvan bij proces verbaal is opgemerkt
dat «de hoorn van de haak lag». De commissie heeft in het vooronderzoek
bij herhaling nagevraagd of inderdaad niet met andere apparatuur gewerkt was.
Dit is stelselmatig ontkend. Het is mogelijk dat informanten deze methodiek
hebben toegepast. Duidelijke aanwijzingen heeft de commissie niet.Ten overvloede zij nog meegedeeld dat ons is gedemonstreerd hoe men inderdaad
via een telefoon naast de haak gesprekken kon afluisteren. 19Wie heeft de ziekenhuisopname van de rechercheur die zich in het
kader van een tactisch onderzoek liet opnemen, betaald? Hoe volledig was de
betalende instantie geïnformeerd over het doel van de opname? Waren artsen
en verplegend personeel op de hoogte van dat doel? (blz. 174).De ziekenhuisopname is betaald door de regiopolitie die het onderzoek
uitvoerde en is behandeld als een «stukje EHBO». Omdat de politie
zelf de betalende instantie was, was zij volledig op de hoogte van het doel
van de opname.Het Hoofd bedrijfsbeveiliging, het Hoofd van de afdeling EHBO en het Hoofd
van de verpleegafdeling van het ziekenhuis zijn volledig op de hoogte gesteld
van het doel van de opname. 20Wat is het belang van de constatering, dat de commissie weinig of
geen voorbeelden heeft gezien van rechtszaken waarbij CID-informatie van informanten
een doorslaggevende rol speelde in de bewijsvoering? Is immers niet veeleer
het belang van CID-informatie, dat het richting geeft waar strafbare feiten,
verdachten, bewijs e.d. gevonden kunnen worden? (blz. 212).Het is zeker waar dat CID-informatie afkomstig van informanten eerder
sturend blijkt te werken dan dat dit concreet voor het bewijs wordt gebruikt.
Echter hier gaat vaak ook een keuze achter schuil, namelijk de bescherming
van de (identiteit van de) informant. Hierdoor ontstaat bijvoorbeeld de situatie
dat informatie over de werkwijze van de informant en de wijze waarop de informatie
is verwerkt niet ter terechtzitting wordt besproken omdat zij als niet relevant
voor het bewijs wordt afgedaan. Dit terwijl deze informatie soms juist wel
een doorslaggevende rol heeft gespeeld bij de verzameling van het uiteindelijk
gepresenteerde bewijsmateriaal. 21Is bekend hoe vaak deals met informanten zijn gesloten zonder dat
de betreffende hoofdofficier of procureur-generaal op de hoogte was? Welk
type deals zijn hoe vaak gesloten? (blz. 215).Neen, er is niet exact te zeggen hoeveel deals zonder medeweten van de
hoofdofficier van justitie of de procureur-generaal zijn gesloten. Voor een
uitgebreide beschrijving van de door ons onderzochte deals (tegenprestatie
in geld en andere deals zoals onder meer (belastende) verklaringen in ruil
voor strafvermindering dan wel lichtere strafeis, straffeloosheid, ontslag
uit voorlopige hechtenis et cetera) wordt verwezen naar bijlage 5 Opsporingsmethoden,
hoofdstuk 4 Informanten met name paragraaf 4.5 Tegenprestatie voor informatie:
geld en deals, p. 124 e.v. 22Betekent de deal die «strafonderbreking» inhoudt, de
facto dat de verdachte of veroordeelde de mogelijkheid wordt geboden zich
aan de invloed van Justitie te onttrekken door onder te duiken of te vluchten?
(blz. 216). Neen, in eerste instantie wordt in geval van strafonderbreking vanwege
een informantenrol niet zozeer gedacht aan onderduiken dan wel vluchten om
aan de invloed van Justitie te ontkomen. Bedoeld wordt bijvoorbeeld de mogelijkheden
die het wegzendbeleid (uitgevoerd door een zogenaamde wegzendofficier) biedt.
Veroordeelden die hun straf ondergaan in een gevangenis of huis van bewaring
zouden zodoende heengezonden kunnen worden zonder dat de aan hen opgelegde
straf is voldaan. Het is echter onduidelijk of en in hoeverre de status van
informant bij de wegzendbeslissing een rol speelt. De richtlijnen inzake heenzendingen
laten een heenzending op die grond(en) echter niet toe.Daarnaast kan de officier zijn invloed aanwenden bij de gratie, onderbreking
of kwijtschelding van de straf. Op grond van artikel 46 van de Beginselenwet
gevangeniswezen kan de minister van Justitie in bijzondere omstandigheden
de tenuitvoerlegging van de gevangenisstraf onderbreken. De informantenrol
vormt in de praktijk enkele malen per jaar zo een omstandigheid. In de wet
wordt nergens expliciet gesteld dat het openbaar ministerie een straf mag
kwijtschelden. In de praktijk zien sommigen de strafexecutie echter meer als
een machtiging dan als een verplichting tot tenuitvoerlegging. De commissie
heeft echter niet kunnen vaststellen of het niet-executeren van straf een
veel toegepaste methode is om informanten te belonen (zie verder Bijlage V
Methoden, hoofdstuk 4 Informanten, p. 141–143). 23Welke opsporingsmethoden dragen het risico van corruptief gedrag
in zich? (blz. 217).Om het begrip politieel corrumptief gedrag nader te omlijnen onderscheid
de commissie een aantal verschijningsvormen: normafwijkend gedrag (naggen),
het lekken van politie-informatie, het behalen van (financieel of ander) voordeel,
omkoping in de zin van het Wetboek van Strafvordering (of het Algemeen rijksambtenarenreglement)
of anderszins het plegen van strafbare feiten. Op grond van een aantal concrete
casus is bezien welke corruptie-risico's het gebruik van informanten, politiële
infiltratie en gecontroleerde aflevering/doorlating met zich meebrengen. De
conclusies van dit onderzoek zijn schematisch weergegeven in Bijlage V Methoden,
hoofdstuk 9 Corruptie-gevoeligheid van bijzondere opsporingsmethoden, paragraaf
9.5 Conclusies, p. 419.Ten aanzien van het runnen van informanten komt de commissie onder meer
tot de conclusie dat het risico bestaat dat de runner de regie over de informant
verliest en de informant de runner leidt in plaats van andersom. Vanwege het
paradoxale karakter van de relatie tussen runner en informant, namelijk dat
het vertrouwen van de informant door de runner gewonnen moet worden om zoveel
mogelijk informatie te verzamelen terwijl aan de andere kant het risico groter
wordt dat er prive-contacten tussen hen ontstaan, kan, juist omwille van dit
laatste, tot onduidelijke belangenverstrengelingen, met alle gevaren van dien,
leiden. Gebrek aan opleiding van de runnende rechercheur maakt deze opsporingsmethode
extra gevoelig voor corruptie. (Zie Eindrapport, hoofdstuk 5 Informanten,
p. 227) Bij politiële infiltratie bestaat het risico, als gevolg van
de nauwe relaties die de infiltranten onderhouden met het criminele milieu,
dat zij zo «goed» de kleur van het milieu aannemen dat zij er
daadwerkelijk deel van gaan uitmaken. De gevolgen daarvan kunnen zijn: overname
levensgewoonten (infiltratie als het ware voortzetten na beëindiging,
het plegen van strafbare feiten etc), het weglekken van vertrouwelijk politie-informatie,
het behouden van criminele winsten tot en met het daadwerkelijk «afglijden»
in het milieu. Wederom speelt de door de politiële infiltrant genoten
opleiding een rol bij het corruptie-risico (zie Eindrapport, hoofdstuk 6 Infiltratie,
p. 269–270). Voor de corruptie-risico's van gecontroleerd aflevering
en doorlaten geldt in grote mate hetzelfde als voor de methoden
het gebruik van informanten en politiele infiltranten. In het bijzonder speelt
hier de relatie tussen politie en burger-informant/infiltrant (waaronder de
afhankelijkheid in de opzet van het project, de verleidelijkheid van grote
geldsommen en zomeer). In het derde hoofdstuk van het Eindrapport De delta-methode:
doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie, wordt uitgebreid
aandacht besteed aan de corruptie-risico's van deze methoden. 24Is het de commissie ook gebleken of ingeleverde verdiensten aan de
strijkstok blijven hangen? (blz. 220).Neen, dat is ons niet gebleken. De commissie heeft slechts willen wijzen
op de mogelijke gevolgen van ondoorzichtig gebruiken en administratie op het
gebied van inleveren van criminele verdiensten. 25Is een briefwisseling van de ministers van Justitie, Verkeer en Waterstaat,
Binnenlandse Zaken en Financiën naar het oordeel van de commissie voldoende
rechtsgrond voor het niet vervolgen van strafbare feiten gepleegd door ambtenaren,
zoals het verstrekken van valse identiteiten? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom
niet? (blz. 237).Over de vraag of deze briefwisseling wel voldoende rechtsgrond oplevert
voor de vrijwaring van ambtenaren voor het verstrekken van valse identiteitsbewijzen
valt te twisten. Als wettelijke basis kunnen genoemd worden artikel 167, tweede
lid WvSv juncto artikel 5 Wet RO. De commissie meent dat hiervoor een expliciete
wettelijke regeling noodzakelijk is. In de praktijk is het echter zo dat door
het bestaan van deze geheime briefwisseling feitelijk wel vrijwaring voor
vervolging tot stand komt. De commissie kent geen precedenten waarbij ondanks
de brief toch tot vervolging van de verstrekker van de valse identiteit is
overgegaan. Overigens doet de commissie in dit verband de aanbeveling het
verstrekken van valse identiteiten centraal te regelen, namelijk enkel en
alleen door de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie, na een daartoe
strekkend verzoek van de hoofdofficier en de korpsbeheerder en na advies van
de CRI (zie Eindrapport, hoofdstuk 11 Conclusies en aanbevelingen, paragraaf
10.12.4 Ondersteunende diensten, onder C, p. 470). 26Het doel van het doorlaten van partijen drugs, namelijk het vervolgen
van de top van een criminele organisatie, heeft nooit succes gehad volgens
de commissie. Is dat mede reden om doorlaten niet toe te willen staan? (blz.
245).Dat is een van de redenen om het doorlaten van drugs als opsporingsmethode
niet toe te staan.Er zijn twee andere redenen te noemen.a. het toelaten van doorlaten zou Nederland in een uitzonderingspositie
plaatsen. Het rechtsvergelijkend onderzoek wijst uit dat doorlaten in de omringende
landen nergens officieel is toegelaten. Dat zou een aantrekkende werking op
de internationale criminaliteit kunnen hebben.b. het is niet meer uit te leggen dat de overheid de criminaliteit eerst
laat verdienen aan wat zij wil bestrijden. Bij de harddrugs komt daar nog
bij dat het onacceptabel is dat de overheid deze goederen op de markt laat
komen waartegen de volksgezondheid zich in ieder geval verzet. 27De commissie acht doorlating geen effectieve en verantwoorde bijdrage
aan de bestrijding van de criminaliteit. Hoe wordt in dat licht beoordeeld
dat bijvoorbeeld in de Copa-zaak 65 mensen zijn veroordeeld tot aanzienlijke
gevangenisstraffen? (blz. 270).In het zogenaamde COPA-onderzoek is het, naar het oordeel van de grootst
mogelijke meerderheid van de commissie, zo dat de doorlatingen niet een duidelijke
meerwaarde hebben betekend voor de in dat onderzoek behandelde zaken.Lijntesters blijken niet altijd succesvol te zijn, zo ook de verantwoordelijke
officier Van der Voort (p. 257 Eindrapport). De doorlating van een partij
van 250 kg cocaïne heeft geleid tot het niet-ontvankelijk verklaren van
het OM voor het Hof in Den Haag, althans wat betreft de vervolging van de
bij deze partij betrokken daders.In het op p. 258 beschreven traject A blijkt de doorlating niet het gewenste
resultaat te hebben gehad.Naar de mening van de commissie zijn de doorgelaten partijen dus niet
in alle geval van essentieel belang geweest voor de gevolgde veroordelingen.De risico's wegen niet op tegen de mogelijke meerwaarde.Zoals bekend is het lid Koekkoek van mening dat het sturen van een lijntester
cocaïne wel als opsporingsmethode acceptabel is. 28Betekent het feit, dat de commissie zich in meerderheid tegenstander
verklaart van het doorlaten van drugs, dat ook de redenering zoals door de
heren v.d.Voort en Brand gegeven m.b.t. een lijntester, niet wordt onderschreven?
Kan dat nader worden beargumenteerd? (blz. 256/257).Natuurlijk laat de redenering van Brand en Van der Voort voor het accepteren
van doorlaten als methode zich verdedigen.Onder omstandigheden zal het mogelijk zijn extra informatie te verwerven
door middel van het bewust op de markt laten verdwijnen van verdovende middelen.De directe samenhang tussen de lijntester en de informatie over de top
van de organisatie blijkt echter vaak niet te bestaan, zeker als men gebruik
moet maken van vele tussengeschoven informanten en infiltranten.Keer op keer is ook gebleken dat er nooit waterdichte garanties te geven
zijn over de aard van de informatie die door dit middel verkregen zal worden.Tenslotte verwijst de commissie tevens naar de antwoorden op vraag 26
en 27 van de PvdA-fractie. 29Wat heeft de minister waarom beslist in het traject dat in het rapport
wordt aangeduid als Traject A? (blz. 257).Voor zover de commissie bekend, is dit traject niet voorgelegd aan de
minister. Naar alle waarschijnlijkheid is dit niet gebeurd omdat de desbetreffende
partij marihuana inmiddels zoek was geraakt. Dit traject is achteraf door
de Centrale toetsingscommissie getoetst. 30Kan de commissie toelichten waarom zij verwacht dat bij «nog
meer verfijnde normering» politiële infiltratie de mogelijkheid
biedt het evenwicht te vinden tussen effectieve opsporing en controle op de
methode? Bijvoorbeeld: het «afglij-risico» en het overstappen
naar «de andere kant» van een politiële infiltrant als het
delen in criminele winsten wordt toch niet voorkomen door normering? (blz.
270).In de praktijk blijkt er een groot verschil te bestaan tussen de risico's
en de controleerbaarheid van het optreden van politie-infiltranten en burgerinfiltranten.Dat geldt des te meer nu in de Nederlandse praktijk niet meer gewerkt
wordt met politie-infiltranten die door criminele informanten in het milieu
worden geïntroduceerd.Het «overstappen naar de andere kant» is eerder een risico
dat optreedt bij opsporingsambtenaren die ontslagen zijn dan in goed begeleide
infiltratie-trajecten.Een goed begeleid infiltratietraject vraagt echter een grote inspanning
om genoemde afglij-risico's te voorkomen.Meer verfijnde normering betekent in dit verband ook vastleggen van de
regels waaraan politie-infiltratie moet voldoen. In ieder geval dienen de
waarborgen bij het feitelijk functioneren te worden vastgelegd, over de activiteiten
dient verslag te worden gelegd en het begeleiden dient in de wet te worden
geregeld. 31Hoe is te rijmen dat de commissie enerzijds meent dat moeilijk vast
te stellen is of in concrete gevallen van gecontroleerde aflevering de methode
verantwoord is ingezet en of deze effectief is geweest en dat de commissie
anderzijds meent dat «onder de voorwaarde van een wettelijke normering»
deze methode een effectieve en verantwoorde bijdrage kan leveren aan de opsporing
van de georganiseerde criminaliteit? Een methode wordt toch niet effectiever
door haar wettelijk te normeren? (blz. 270).De duidelijke ontsporingen in de opsporing zijn opgetreden in trajecten
waar van onduidelijke aflevering of doorlatingen sprake was.Alle gevallen van gecontroleerde aflevering zijn echter niet door de commissie
onderzocht om de doodeenvoudige reden dat er geen betrouwbaar overzicht is
van de frequentie waarin deze methode is toegepast. 32Acht de commissie bijvoorbeeld de 65 veroordelingen in de Copa-zaak
waarbij drugs doorgelaten zijn geen effectieve en/of geen verantwoorde bijdrage
aan de bestrijding van de criminaliteit? Waarom?Waarop baseert de commissie haar oordeel dat doorlaten ineffectief
is? En waarop dat de methode onverantwoord is? (blz. 270).Voor de Copa-zaak verwijst de commissie naar antwoord onder nr. 26 en
27. 33Hoe kunnen combinaties van methoden nader genormeerd worden? (blz.
271).Ten aanzien van de normering van een combinatie van methoden pleit de
commissie voor de algemene norm, dat bij de goedkeuring van opsporingsmethoden
door het openbaar ministerie en de rechter-commissaris ook wordt onderzocht
of het totaalpakket van opsporingsmethoden, gezien de ernst van de op te sporen
feiten, nog wel rechtmatig en verantwoord is te achten (zie Eindrapport, p.
467). Voor de algemene uitgangspunten die bij een dergelijke beoordeling in
acht genomen dienen te worden, wordt verwezen naar Hoofdstuk 10 Conclusies
en aanbevelingen van het Eindrapport. 34Hoe vaak is het voorgekomen dat de politie bepaalde informatie aan
de pers geeft? Wordt dan «lekken» van informatie voorgewend?Valt dit doorgeven van informatie aan te merken als «lekken»?
(blz. 284).In de opsporings- en vervolgingspraktijk komt het dagelijks voor dat politie
en justitie de pers voorlichten over bepaalde zaken. In het geval er bepaalde
informatie, bedoeld om de leden van een criminele organisatie te verwarren,
bewust wordt verspreid (desinformatie) kan vanwege het karakter daarvan (van
te voren wordt namelijk doelbewust bepaald wat de inhoud van de informatie
zal zijn, het is bekend wie de informatie gaat verspreiden, er zit geen ander
motief (zoals geld en ander gewin) achter dan het verwarren van de leden van
een criminele groepering et cetera) niet worden gesproken van «lekken».
De commissie heeft weet van een enkele keer dat desinformatie om genoemde
reden is verspreid; daarbij werd niet gedaan alsof die informatie was gelekt. 35Waarom is de commissie tegenstander van de U-bochtconstructie? (blz.
285).De commissie is een tegenstander van de U-bochtconstructie omdat daardoor
ondoorzichtig wordt waar de informatie nu daadwerkelijk vandaan komt. Controle
op de vaststelling van de betrouwbaarheid en de bruikbaarheid van de informatie
wordt daarmee te zeer bemoeilijkt. 36Worden aan de korpsbeheerder – die tevens burgemeester is –
geen gegevens uit een politieregister verstrekt? (blz. 286).In beginsel is de korpsbeheerder verantwoordelijk voor het beheer van
de politieregisters, waaronder de CID-registers. Als beheerder van een politieregister
treft hij de nodige voorzieningen ter bevordering van de juistheid en de volledigheid
van de opgenomen persoonsgegevens (artikel 4 Wet politieregisters). Hij draagt
onder meer zorg voor de juiste werking van het register (en de beveiliging
ervan) en aan hem worden alle inlichtingen verstrekt die hij voor dit doel
nodig heeft (artikel 7 Wet politieregisters). Tevens stelt de beheerder een
reglement vast voor het politieregister (artikel 9 Wet politieregisters).
In het kader van de uitoefening van genoemde beheerderstaken is het zeker
mogelijk dat aan de korpsbeheerder gegevens worden verstrekt uit politieregisters.Gegevens uit een politieregister worden aan burgemeesters verstrekt voor
zover zij deze behoeven voor de uitgifte van verklaringen omtrent het gedrag
of in verband met de uitoefening van hun gezag of zeggenschap over de politie
(artikel 15 lid 1 sub b Wet politieregisters). Uit registers van de bijzondere
opsporingsdiensten, die vallen onder het verstrekkingenregime van de Wet persoonsregistraties,
kan zonder meer, na de vereiste afweging tussen de noodzaak van verstrekking
voor de uitvoering van de taak van het bestuur en de schade die door verstrekking
aan persoonlijke levenssfeer van de geregistreerde wordt toegebracht, aan
het bestuur (dus ook burgemeester, informatie worden verstrekt (artikel 18
lid 3 Wet persoonsregistraties).Toch is het in de praktijk voorgekomen dat buiten de hiervoor genoemde
gevallen aan het bestuur, waaronder de burgemeester, gegevens uit een politieregister
(ook CID-informatie) zijn verstrekt (zie genoemde voorbeelden in het Eindrapport,
p. 286 en bijlage V Opsporingsmethoden, hoofdstuk 8 Informatiehuishouding,
p. 395). 37Is aan de commissie bekend of ook in Amsterdam m.b.t. de aanbesteding
van de Noord-Zuidlijn op informele of andere wijze gegevens zijn uitgewisseld?
Zo ja, was daarvoor volgens de commissie een voldoende juridische basis? (blz.
286).Het is de commissie niet bekend of in het kader van de aanbesteding van
de Noord-Zuidlijn (politie)gegevens zijn verstrekt. Verwezen wordt naar het
verhoor van de heer Van Riessen, 18 oktober 1995, nr. 55. Een fragment van
dit verhoor is opgenomen in het Eindrapport, p. 288.Met het oog op de huidige privacywetgeving is het duidelijk dat gegevens
uit een politieregister die vallen onder de Wet politieregisters (en ook CID-regeling
1995) niet voor een dergelijk doel aan het bestuur gegeven mogen worden (bijlage
V Opsporingsmethoden, hoofdstuk 8 Informatiehuishouding, p. 293–295
en 402 en Eindrapport, p. 288). De commissie is van oordeel dat het mogelijk
zou moeten zijn dat het bestuur op grond van nauwkeurig omschreven doeleinden
informatie van politie en justitie mag ontvangen. Normering moet de uitwisseling
van dergelijke gegevens mogelijk maken (Eindrapport, p. 288 en 433). Overigens
is nog steeds het wachten op een nadere rapportage over de voortgang van het
Noord-Zuid-project in Amsterdam. 38Deelt de commissie het oordeel van de heer Van Riessen dat op basis
van Europese wetgeving bedrijven die aanbesteden en inschrijven gescreend
kunnen worden? (blz. 288).Het antwoord op deze vraag is in sterke mate afhankelijk van de inhoud
die men aan het woord «screening» wenst te geven en het doel dat
men daarmee wil bereiken. Het is inderdaad juist dat op basis van de Europese
wetgeving, zoals bijvoorbeeld de Europese Richtlijn werken, bedrijven die
mee willen dingen naar een bepaalde overheidsopdracht verplicht kunnen worden
bepaalde informatie te verstrekken. Zo een informatieverplichting, in combinatie
met eigen overheidsonderzoek, heeft eerder tot doel controle op de solvabiliteit
en dergelijke mogelijk te maken dan dat zij ziet op voorkoming van facilitering
van criminele organisaties door de overheid. Op basis van Europees en nationaal
recht is slechts een beperkt onderzoek mogelijk naar bijvoorbeeld criminele
antecedenten, en blijft het nog maar de vraag of een afwijzing van de overheid
op basis van vermoedens (bijvoorbeeld CID-informatie) voldoende grond oplevert
en stand houdt voor de rechter. Juridische precedenten op dit punt zijn door
de commissie niet gevonden. 39Hoe verhoudt het oordeel van de commissie dat er sprake is van een
crisis in de opsporing zich tot het gegeven dat van de 65 infiltratie-acties
die in 1994 plaatsvonden 42 een buitenlands verzoek betroffen om Nederlandse
assistentie? Er waren met andere woorden slechts 23 infiltratie-acties van
Nederlandse makelij.Hoeveel van de 65 respectievelijk 23 infiltratie-acties waren politiële
infiltraties? Bij hoeveel waren burger-infiltranten betrokken? (blz. 293).De crisis in de opsporing is een omschrijving van de algemene bestuurlijke
situatie waarin de opsporing zich bevindt.De direkte samenhang van die vaststelling met de specifieke gegevens over
infiltratie ontgaat de commissie. Hierbij moet worden opgemerkt dat het op
pagina 293 gaat om politie-infiltraties, waarbij in principe geen burgerinfiltranten
zijn betrokken.Dit overzicht ziet niet op allerlei vormen van burgerinfiltratie die deels
ook bij de CTC zijn aangemeld. Het gehele Delta-traject is dus niet begrepen in de opsomming op blz.
293.Hieruit is te concluderen dat het aantal Nederlandse politie-infiltraties
vrij gering is. Dat is niet verwonderlijk gezien het geringe aantal Nederlandse
politie-infiltranten.Veel van de buitenlandse verzoeken betreffen niet meer dan de mededeling
van een actie van een buitenlandse politie-infiltrant op Nederlands grondgebied,
bv. een ontmoeting e.d. Het merendeel van die acties is kortlopend, namelijk
een dag of enkele dagen. 40De commissie acht het gebrek aan controle op de rechtmatigheid van
uit het buitenland verkregen informatie onwenselijk. Is er echter een reële
methode denkbaar waarbij die controle gestalte kan krijgen? (blz. 299).In de praktijk speelt het vertrouwensbeginsel bij het omgaan met uit het
buitenland afkomstige informatie een belangrijke rol. Een gezond wantrouwen
ten opzichte van uit het buitenland verkregen informatie is echter naar het
oordeel van de commissie op zijn plaats. Daarmee zou de onwenselijke situatie
kunnen worden voorkomen dat men bijvoorbeeld ter terechtzitting bekend wordt
met het feit dat de gebruikte informatie als gevolg van uitlokking was verkregen.
Naleving van de regel dat informatie-uitwisseling van CID-gegevens met het
buitenland gemeld, gecontroleerd en op waarde geschat dient te worden bij
en door de CRI, dragen bij aan een reële controle (zie Eindrapport, p.
299, 433). 41Kan de commissie kwantificeren hoeveel van de opsporingsactiviteiten
worden verricht door enerzijds tactische recherche en kernteams en anderzijds
CID's? (blz. 317).Het is niet mogelijk, zonder differentiatie in verschillende soorten te
ontplooien opsporingsactiviteiten, aan te geven hoeveel opsporingsactiviteiten
door de onderscheidelijke diensten worden verricht. Voor een algemene beschrijving
van door genoemde diensten gehanteerde opsporingsmethoden wordt verwezen naar
Bijlage VI Organisatie van de opsporing, paragrafen 3.3.2, 4.3.2, 5.3.2, 6.5.2
en 6.5.3. 42Hoe verhouden de eerste en tweede zin van 8.3.6. zich tot elkaar?Enerzijds is sprake van de noodzaak tot normering, anderzijds wordt
vastgesteld dat de tactische recherche vrijwel steeds methoden gebruikt die
wettelijk genormeerd zijn (blz. 318).Het gaat niet alleen om de methoden die de tactische recherche gebruikt
maar ook om de organisatievorm waaronder de recherche opereert. Het moet duidelijk
zijn dat de tactische recherche opereert tezamen met de CID onder het gezag
van de recherche officier en de leiding van de recherchechef.Ook is verdere normering noodzakelijk van de methoden waarvan en de wijze
waarop proces-verbaal wordt gemaakt. 43Waarom moet de procedure of en hoe een ondersteunende dienst wordt
ingezet gelijk zijn voor geheel Nederland? (blz. 329).Het streven naar een uniforme landelijke procedure die duidelijkheid moet
verschaffen over onder meer de vragen wie kan beslissen of en hoe een ondersteunende
dienst kan worden ingezet, heeft het voordeel dat daarmee onder meer de verhouding
tussen opdrachtgever (CID en tactische recherche) en uitvoerende
instantie alsmede de verwachtingen over en weer met betrekking tot in te zetten
opsporingsmethoden worden verhelderd. Tevens kan worden voorkomen dat een
ondersteunende dienst, mede als gevolg van bestaande onduidelijkheid, oneigenlijke
taken gaat verrichten.De commissie geeft in de voorgaande twee alinea's aan wat uit het feitenonderzoek
naar de procedures en werkwijzen van ondersteunende diensten is gebleken.
Voor een uitgebreidere beschrijving hiervan verwijst de commissie graag naar
bijlage VI Organisatie van de opsporing, hoofdstuk 5 Ondersteunende diensten
(p. 102 t/m 137).De aanbeveling tot eenvormigheid in de procedures beoogt in de toekomst
te voorkomen dat in Nederland op 26 verschillende manieren wordt beslist tot
de inzet van een ondersteunende dienst. Het is voorgekomen dat de tactische
recherche in een onderzoek naar de verdwijning van portemonnees in de kleedruimte
van het personeel van een verpleegtehuis, besluit tot de plaatsing van een
videocamera en dat de Sectie technische ondersteuning (STO) van het betreffende
regiokorps daar geen gehoor aan geeft, omdat de STO de schending van de privacy
te groot acht ten opzichte van het belang dat ermee wordt nagestreefd (p.
112), terwijl de STO van een ander regiokorps dat verzoek wel inwilligt.De uniformering die de commissie voorstaat betreft zowel de organisatie,
de beslissing over de keuze van zaken en methoden en de samenwerking van de
te onderscheiden ondersteunende diensten. Tevens schept zij betere kaders
voor de sturing van en controle die op deze diensten dient te worden uitgeoefend. 44Kernteams hebben in het algemeen zeer betrokken kernteam-officieren.
Is daar geen sprake van een gezagscrisis? Als die er naar het oordeel van
de commissie wel zou zijn waar bestaat die dan uit? (blz. 335 en elders).Ook bij de kernteams is sprake van moeizame gezagsverhoudingen omdat het
OM in de praktijk te afhankelijk blijft van de politie bij de keuze van in
te zetten methoden en te onderzoeken zaken.Bij verschillende kernteams bestaat daarenboven een moeizame verhouding
tussen de verantwoordelijk kernteamofficier en de zaaksofficier. Voorbeeld
daarvan is de verhouding in Amsterdam tussen de kernteamofficier van het KTAmsterdam
en de verschillende zaaksofficieren. Ook zijn er de onopgeloste problemen
met betrekking tot de verantwoordelijkheid voor de CID-en van de kernteams,
die officieel geen eigen status hebben. 45Hoe was de toedracht van de gecontroleerde aflevering naar 15 verschillende
landen? Op wiens verzoek vond die gecontroleerde aflevering plaats? Wisten
de landen van bestemming er van af c.q. waren zij door de Nederlandse autoriteiten
op de hoogte gesteld? (blz. 348).Voorzover de commissie kan nagaan waren de autoriteiten in de landen van
bestemming op de hoogte gebracht van de op handen zijnde transporten. Het
is in de meeste gevallen de Kmar Schiphol die besluit over te gaan tot een
gecontroleerde aflevering indien bijvoorbeeld de koffer verdovende middelen
gevolgd gaat worden tot de eindbestemming. Het gaat hier dus niet om doorlatingen
van drugs. 46Na welk incident in de media werd de politie de toegang tot het CBO
geweigerd? (blz 357). De in het openbaar gedane uitlatingen door enkele korpschefs vormde de
aanleiding de politie de toegang tot het CBO te ontzeggen. 47Gecontroleerde aflevering mag alleen in uitzonderlijke omstandigheden
en met toestemming van het college van procureurs-generaal, volgens procureur-generaal
Gonsalves. Is dat ook ergens vastgelegd en aan het OM meegedeeld? (blz. 359).Voor de procedure die inachtgenomen dient te worden ingeval van gecontroleerde
af- en doorlevering wordt verwezen naar Bijlage I Werkwijze en procedures,
Appendix C Cruciale documenten onder 5 Briefwisseling minister van Justitie
en college van procureurs-generaal over gecontroleerde doorlevering (met name
p. 319–326). De heer Docters van Leeuwen stelt in zijn brief d.d. 15
juni 1995 aan de hoofdofficieren van justitie (cc. A. Zwanenburg, secretaris
CTC) met betrekking tot toestemming van het college van procureurs-generaal
voor een dergelijke operatie het volgende: «Alle operaties waarbij het
voornemen bestaat het opsporingsmiddel gecontroleerde doorlevering in te zetten,
dienen door de betrokken hoofdofficier van justitie, met behulp van het voorgeschreven
formulier bij de CTC te worden aangemeld. De voorzitter van de CTC legt de
operatie vervolgens met het oordeel van de CTC, na consultatie van de PG-portefeuillehouder,
ter besluitvorming voor aan het College van Procureurs-Generaal. Deze procedure
geldt alleen voor deze bijzondere opsporingsmethode» (zie Bijlage I,
p. 326). In de slotpassage van deze brief verzoekt Docters van Leeuwen de
hoofdofficieren de leden van hun parket over de procedure in kennis te stellen. 48Hoe verhoudt de constatering dat het OM in het algemeen weinig zicht
heeft op het feitelijk functioneren van de opsporingsmethoden zich tot de
constatering op blz. 317 dat de officieren van Justitie in het algemeen een
redelijk zicht hebben op de activiteiten van de recherche-eenheden en op de
ingezette opsporingsmethoden en die op blz. 335 inhoudende dat kernteam-officieren
in het algemeen zeer betrokken zijn op hun kernteam?Betreft de constatering alleen de CID's? (blz. 364).Officieren van justitie hebben redelijk zicht op de activiteiten van recherche
eenheden voorzover ze de toepassing van «klassieke» opsporingsmethoden
betreffen. Dat neemt niet weg dat men, zij het natuurlijk in verschillende
mate, te weinig zicht heeft hoe in de praktijk de opsporing werkt, zeker waar
het gaat om de parallelle trajecten en de vermenging van CID-trajecten en
tactische trajecten.De constatering op p. 364 betreft dus het totaaloverzicht over de opsoringsmethoden.
Een indicatie daarvoor is ook dat de zogenaamde doorlichting van opsoringsmethoden
uiteindelijk gestopt is zonder dat men binnen de CTC tevreden was met het
resultaat. Een totaaloverzicht van methoden was niet voorhanden. 49Is behalve uit het «Plan van aanpak reorganisatie OM»
en het rapport van de commissie Donner ook uit onderzoek van de enquetecommissie
zelf af te leiden dat het OM structureel veel te weinig middelen had of heeft?
Zo ja, om welke feiten gaat het dan? (blz. 364).De commissie heeft geen nader onderzoek verricht naar de conclusies omtrent
het structureel gebrek aan middelen van het OM, die zowel in het genoemde
plan van aanpak als in het rapport van de commissie-Donner zijn gegeven. 50Ziet naar het idee van de commissie de meerderheid (hoe groot?) van
de officieren van justitie het als hun gezagsrol om zich met concrete opsporingsactiviteiten
te bemoeien? (blz. 364).De commissie heeft geen enquête gehouden onder alle officieren van
justitie. Er blijkt echter een duidelijk verschuil te zitten tussen diegenen
die menen dat men bepaalde zaken aan de politie moet overlaten en niet te
veel moet doorvragen en anderen die het als hun taak zien, zeker na de IRT-affaire
om er bovenop te zitten. De uitoefening van het gezag betekent naar het oordeel
van de commissie dat de officier bepaalt wat er in het opsporingsonderzoek
gebeurt. 51Is ongeveer aan te geven hoeveel «rekkelijke», hoeveel
«precieze» en hoeveel «autonome missionarissen» het
OM bevat? (blz. 366).Het onderscheid in «rekkelijke», «precieze» en
«autonome missionarissen» is ontstaan als gevolg van de verhoren
van enkele leden van het openbaar ministerie. Deze begrippen illustreren de
verschillende bij het openbaar ministerie levende visies omtrent het gezag
over concrete opsporingsactiviteiten. Daarbij heeft de commissie niet zozeer
gekeken naar het precieze aantal leden van het openbaar ministerie dat aanhanger
is van de een of andere visie, maar is de nadruk gelegd op het ontbreken van
een eenduidige gezagsconceptie als gevolg waarvan uiteenlopende interpretaties
omtrent het uit te oefenen gezag mogelijk is.De voorzitter van het college van procureurs-generaal, Docters van Leeuwen,
heeft als grootste probleem aangevoerd de «autonomen» voor wie
de missie slechts gold. Dat is niet de meerderheid van het OM maar zij hebben
wel op zeer belangrijke posities gezeten. 52Hoe waren de acties betreffende gecontroleerde aflevering of doorlating
over het land gespreid? Hoeveel kilo's soft- en harddrugs waren met de gemelde
trajecten gemoeid? (blz. 374).De gecontroleerde afleveringen vonden in het hele land plaats, de commissie
heeft zich met name in Gooi en Vechtstreek, Rotterdam-Rijnmond, Amsterdam-Amstelland,
Utrecht, Kennemerland, Haaglanden en Twente in deze zaken verdiept. Doorlatingen
vonden plaats in Haaglanden, Twente, Rotterdam-Rijnmond en Kennemerland. De
commissie heeft voor een aantal trajecten nagegaan hoeveel kilo soft- en harddrugs
doorgelaten zijn, daarbij komt ze tot de conclusie dat het gaat om meer dan
100 000 kilo softdrugs en meer dan 250 kilo cocaïne (zie blz. 144). 53Was de hoogste OM-functionaris, waarvan de heer Jansen meldt dat
hij had ingestemd met de werkwijze, een procureur-generaal of de voorzitter
van het college of iemand anders?Was die instemming vooraf gegeven? (blz. 376).Uit het vervolg van het verhoor van de heer Jansen (d.d. 16 oktober 1995,
nr. 58, zie Bijlage III, Verhoren deel 2, p. 1190) blijkt dat het gaat om
de procureur-generaal te Den Haag. Dat was toentertijd de heer Addens.De heer Addens heeft zijn instemming vooraf gegeven. 54(Naar aanleiding van verhoor Paulissen) Is een mislukte gecontroleerde
aflevering te onderscheiden van doorlevering? (blz. 376). Ja, bij een gecontroleerde aflevering, die mislukt is het doel het uiteindelijk
in beslag nemen van de gehele partij. Een mislukking is wanneer een observatieteam
een transport uit het oog verliest.Een doorlating betekent het onder regie van politie en justitie welbewust
in het milieu laten verdwijnen van bepaalde partijen, zonder dat er sprake
is van de doelstelling inbeslagname. 55Betekende de brief van de heer Jansen namens de CTC aan het college
van procureurs-generaal dat wat het CTC betreft doorlevering wel zou moeten
kunnen? (blz. 377).De brief die de heer Jansen, namens de Centrale toetsingscommissie aan
het College van procureurs-generaal heeft gestuurd was het gevolg van de stopzetting
van deze concrete infiltratie-actie die door de CTC wel verantwoord werd geacht.
Doordat de minister hiermee het oordeel van de CTC overstemt had, vroeg de
CTC zich in deze brief af wat nu haar positie was en de status van haar beslissingen
en hoe ver de ministeriële verantwoordelijkheid diende te reiken (mede
bezien vanuit de interpretatie van art. 5 van de Wet op de rechterlijke organisatie)
(zie Bijlage III, Verhoren deel 2, Verhoor J. M. Jansen, 16 oktober 1995,
nr. 58, p. 1183–1184).De CTC was van mening dat deze doorlating mogelijk zou moeten kunnen zijn. 56Is bij benadering bekend hoeveel zaken stuk zijn gegaan door onzekerheid
over de toelaatbaarheid van opsporingsmethoden en daaruit voortvloeiende fouten
van politie en/of OM (bij voorbeeld vals proces-verbaal om inkijkoperatie
in tas te verhullen)?Is bij benadering bekend hoeveel zaken stuk zijn gegaan door onzekerheid
over de toelaatbaarheid van opsporingsmethoden en de daaruit voortvloeiende
beslissing om zaken te stoppen (bij voorbeeld beslissing van de minister)?Is bekend hoeveel verdachten bij deze zaken betrokken waren? (algemeen).De commissie heeft meerdere zaken beschreven waarbij zaken zijn misgegaan.
Zie hiervoor hoofdstuk 3 en in paragraaf 4.5, 5.4 en 6.4. Bij de meeste van
deze zaken veroorzaakte het gebruik van niet nader genormeerde opsporingsmethoden
dat de zaak op een of ander manier stukging. Om hoeveel verdachten het in
totaal gaat is moeilijk aan te geven, maar op basis van de beschikbare gegevens
komt zij tot het oordeel dat het gaat om tientallen verdachten. 57Hoe algemeen is de klacht van de zittende magistratuur over een gebrek
aan openheid bij het OM en politie als het om infiltranten en informanten
gaat? Is daarover iets kwantitatiefs te zeggen? (blz. 383).De afscherming van de informant en infiltrant door politie en justitie
gaat in de praktijk soms zo ver dat men bereid is er een zaak voor de rechter
op stuk te laten lopen. Deze vorm van bewuste geheimhouding van gebruikte
opsporingsmethoden komt onder meer uitgebreid aan de orde in de beschreven
casusonderzoeken (met name Ramola, de zaak Henk R. en zo meer). In die zaken
doet de zittingsrechter soms expliciet een verzoek om openheid van zaken om
de gehanteerde methoden te kunnen toetsen en krijgt hij nul op het rekest. Zo verzuchtte de rechtbank tijdens de Ramola-zaak ter terechtzitting openlijk:
«Dat betekent dus dat u nooit volledige openheid van zaken kan geven zonder de identiteit van de informant vrij te geven?»
Daarop reageerde de getuige (RCID-chef de heer In 't Veld): «Dat klopt.
Dat was ook van tevoren voorzien, en het is de afweging geweest die wij hebben
gemaakt». (proces-verbaal ter terechtzitting, p. 6).De rechtbank oordeelt dat door deze gang van zaken, namelijk dat het OM
een informant vooraankopen liet doen, terwijl zonder diens identiteit prijs
te geven onvoldoende informatie aan de rechtbank verstrekt zou kunnen worden
om de methode te toetsen en dat daarom maar helemaal geen melding werd gemaakt
van het gebruik van deze methode, het openbaar ministerie op zodanige wijze
handelt in strijd met de goede procesorde dat het de niet-ontvankelijkheid
over zichzelf afroept. Met het oog op uitspraken in dergelijke concrete strafzaken
en gezien de verhoren van enkele leden van de zittende magistratuur (mw. mr
A. Rutten-Roos, mw. mr J. M. E. in 't Velt-Meijer en mr J. H. M. Willems)
kan gesteld worden dat de klacht vrij algemeen is. Verweven als deze constatering
is met specifieke strafzaken waarin een rechter hiermee geconfronteerd wordt,
leiden ertoe dat hier helaas niets kwantitatiefs over te zeggen valt.De commissie hebben nooit signalen bereikt dat rechters tevreden waren
met de informatie die zij ter zitting in dit soort zaken kreeg. Wel lijkt
duidelijk dat er binnen de zittende magistratuur enige huiver bestaat om alles
te willen weten. Men stelt zich vaak op het standpunt dat de rechter slechts
te beoordelen heeft wat hem voor bewijsmiddelen wordt voorgelegd en of de
verdediging terecht bezwaren maakt ten aanzien van de rechtmatigheid van gebezigde
methoden. 58Wat wordt bedoeld met: Het feit dat de wetsvoorstellen op het gebied
van de organisatie .... werden in verschillende voorbereid? (blz. 407).Hier is sprake van een drukfout. Er dient gelezen te worden : «in
verschillende commissies werden voorbereid.» 59Hoe verhoudt de conclusie van de commissie, dat de Tweede Kamer de
regering niet verzocht heeft te komen met een beter kwalitatief beeld van
de georganiseerde criminaliteit zich tot het feit, dat met algemene stemmen
de motie Krajenbrink/Jurgens is aangenomen? (blz. 411).De motie Krajenbrink/Jurgens had tot gevolg de nota De georganiseerde
criminaliteit in Nederland. (Kamerstuk 22 838, nr. 2, 1992–1993).
De nota werd uitgebracht in september 1992. Naar het oordeel van de commissie
gaf die nota geen adequaat kwalitatief beeld van de georganiseerde criminaliteit
in Nederland. De Kamer heeft niet gevraagd om een betere analyse. Over de
moeizame ontstaansgeschiedenis van die nota is veel te lezen in het rapport
van de commissie-Wierenga en bijlage VII Eindrapport, p. 18 en 19. 60Wat houdt normeringscrisis in: «het ontbreken van normen»,
«niet adequate normstelling» of het sprake zijn van «een
rechtersstaat»? (blz. 413).De normeringscrisis bestaat uit verschillende, elkaar deels overlappende
processen, die een geheel vormen. Het ontbreken van een adequate normstelling
op het gebied van de opsporing heeft geleid tot onzekerheid in de praktijk
en veel ruimte voor invulling naar eigen inzicht door verschillende functionarissen.
Aan de rechters, die eveneens te kampen kregen met het ontbreken van normen
ter toetsing van de gehanteerde opsporingsmethoden, werd het vervolgens overgelaten
een oordeel over de opsporingsmethode in de concrete zaak te geven. Uit de vaste jurisprudentie konden voor de praktijk (de) enige normen worden
afgeleid. Een dergelijke normering van opsporingsactiviteiten achteraf, met
de wetgevende macht buiten schot, bergt echter het gevaar in zich van verstoring
van de trias politica en komt de nadruk te liggen op de rechters, die bij
gebrek aan van te voren vastgelegde regels om aan te toetsen haar eigen normen
creëert. Samen te vatten als een rechtersstaat op het gebied van de normering
van opsporingsmethoden. Overigens heeft de mogelijkheid voor rechterlijke
macht om te beoordelen ook ontbroken. 61Waar zijn de persoonlijke verhoudingen tussen politie en justitie
zo verstoord dat van een werkbare situatie geen sprake meer kon zijn? (blz.
414)In het Eindrapport, maar ook in de bijlagen worden op meerdere plaatsen
voorbeelden gegeven van zodanige verstoorde persoonlijke verhoudingen tussen
politie en justitie dat van een werkbare situatie geen sprake meer was. Het
meest opvallend is dat gebleken in het ressort Amsterdam. 62Welke leden van de commissie menen dat verantwoorde liberalisering
een groot positief effect zal hebben op de aard, ernst en omvang van de georganiseerde
criminaliteit? Wat verstaan deze leden onder «verantwoorde liberalisering»?
(blz. 417).De leden de Graaf, Rabbae en Van Traa zijn die mening toegedaan. Verantwoorde
liberalisering betekent het in internationaal verband komen tot decriminaliseren
van het gebruik en de handel in soft-drugs en mogelijk XTC.Daarmee wordt tegelijkertijd de georganiseerde criminaliteit van een grote
markt beroofd en kan meer energie gestoken worden in verantwoord ontmoedigingsbeleid
terzake en aanpak van andere vormen van georganiseerde criminaliteit. 63Zou het oordeel van de Enquêtecommissie over een aantal opsporingsmethoden
anders zijn geweest indien geen sprake was geweest van een gezags- of organisatiecrisis?
Zo ja, over welke? (algemeen).Het oordeel van de commissie wordt bepaald door de werkelijkheid. Het
lag eigenlijk niet in onze opdracht om «als» vragen te beantwoorden.
Het onstaan van de enquêtecommissie is namelijk niet los te zien van
de onvrede in de Kamer over de vraag hoe de zaken nu werkelijk in elkaar staken.Was er in het geheel geen sprake geweest van crisisverschijnselen dan
was er geen commissie gekomen. 64Kan de commissie aangeven hoe het parlement de organisatie en het
functioneren van de CID aan controle had moeten of kunnen onderwerpen als –
zoals de commissie zelf stelt – een aantal bijzondere opsporingsmethoden
buiten beperkte kring nauwelijks bekend was? (blz. 428).Het parlement had als medewetgever en controleur zich actiever moeten
en kunnen opstellen in het stellen van vragen over het functioneren van CID-en
in de praktijk. Het had ook extra activiteiten kunnen ondernemen toen bleek
dat de regering in het geheel geen extra informatie gaf over
het functioneren van de CID na afloop van het zogenoemde Bosio-onderzoek. 65Betekent de eerste aanbeveling van de commissie (10.7.1) dat artikel
5 R.O. gewijzigd zou moeten worden( (blz. 447).De eerste aanbeveling, dat in een democratische rechtsstaat elk optreden
van bestuur, justitie en politie een zo precies mogelijke wettelijke grondslag
eist, verhoudt zich in het algemeen goed met het bepaalde in artikel 5 Wet
op de rechterlijke organisatie. Dit artikel luidt: «De ambtenaren bij
het openbaar ministerie zijn verplicht de bevelen na te komen, welke hun in
hun ambtsbetrekking door de daartoe bevoegde macht, vanwege de Koning, zullen
worden gegeven». De ministeriële verantwoordelijkheid voor het
doen en laten van het openbaar ministerie en voor gehanteerde opsporingsmethoden
kan door middel van dit artikel thans gestalte krijgen. De keerzijde van deze
verantwoordelijkheid is, zoals in de aanbevelingen voor de organisatie van
de opsporing en de sturing en controle is opgenomen (Eindrapport, p. 474),
dat de minister derhalve goed geïnformeerd dient te worden en te zijn
over het gebruik van opsporingsmethoden. De minister behoudt altijd de bevoegdheid
en de mogelijkheid om in te grijpen indien naar zijn of haar oordeel het gebruik
van opsporingsmethoden onverantwoord of onrechtmatig is. 66Hoe verhoudt de opvatting van de commissie dat sanctionering door
het strafrecht de eerste doelstelling moet blijven (dat wil zeggen dat het
niet om het even is of strafrechtelijk wordt vervolgd, fiscaal wordt «gestraft»
of bestuurlijk wordt ingegrepen) zich tot het algemeen aanvaarde adagium dat
strafrecht ultimum remedium dient te zijn? (blz. 450).De commissie beschouwt het strafrecht eveneens als ultimum remedium. Georganiseerde
criminaliteit wordt in Nederland, en in de ons omringende landen gezien als
zodanig bedreigend dat inzet van dit uiterste middel, het strafrecht, noodzakelijk
en gerechtvaardigd is. Een andere opvatting zou ook geen recht doen aan al
die andere burgers die voor mindere vergrijpen met de strafrechter in aanraking
komen. De legitimiteit van de rechtshandhaving kan in gevaar komen indien
het strafrecht niet meer zou worden toegepast op grote criminelen.Het zoeken naar andere instrumenten ter beheersing dan wel bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit staat daaraan niet in de weg. Dit onder
de voorwaarde dat strafvorderlijke bevoegdheden en ontplooide opsporingsactiviteiten
niet oneigenlijk worden ingezet. Daarbij komt dat fiscaal straffen ook een
strafrechtelijk aspect kan hebben en bestuurlijk ingrijpen in de praktijk
niet zo eenvoudig te realiseren is. 67De commissie beveelt aan dat de minister besluiten van het college
van procureurs-generaal of van andere officieren van Justitie teniet kan doen
indien hij het gebruik van opsporingsmethoden onverantwoord of onrechtmatig
oordeelt. (In hoeverre) betekent dit een afwijking van art. 5 RO? (blz. 454).Dit betekent in het geheel geen afwijking van artikel 5 wet op de rechterlijke
organisatie. Zie ook het antwoord op vraag 65 en Eindrapport onder meer p.
448 en 474. 68Waarom beveelt de commissie aan dat de officier van Justitie zich
niet meer aan het oordeel van de zittingsrechter kan onttrekken als hij eenmaal
besloten heeft de zaak voor te leggen door deze «van de rol te halen»?
(blz. 455).Zie het antwoord op vraag 66 van D66. 69Waarom stelt de commissie deze aanscherping voor met betrekking tot
het aftappen van telecommunicatie in vergelijking met het oorspronkelijke
wetsvoorstel Gerechtelijk vooronderzoek? (blz. 456).In het wetsontwerp wordt de band met de verdachte geheel doorgesneden.
Het gaat er volgens de commissie om dat de verdachte of de toekomstige pleger
in de pro-actieve fase aan het gesprek deelnemen. Daarvoor hoeft nog niet
vast te staan wie de verdachte is.Wel dient de rechter-commissaris er zich van te overtuigen dat de eventueel
nog niet bekende verdachte aan de af te tappen gesprekken deelneemt. Het gehele
voorstel van de commissie betekent geen aanscherping, maar een verruiming
van het huidige artikel in het Wetboek van Strafvordering. 70Wat is de meerwaarde van het voorleggen van een vordering tot direct
afluisteren aan het college van procureurs-generaal? (blz. 457).Het Wetboek van Strafvordering gaat uit van het beginsel dat hoe zwaarder
de inbreuk op rechten van burgers door toepassing van het middel is, des te
hoger dient de autoriteit te zijn die daarvoor toestemming moet geven. Direct
afluisteren kan een grote inbreuk op het recht van privacy van burgers opleveren,
en dient om die reden met voldoende waarborgen omkleed te worden. Een van
de door de commissie genoemde waarborgen is derhalve dat het hoogste gezag
binnen het openbaar ministerie op de hoogte wordt gesteld van en toestemming
geeft voor het gebruik van deze methode. Tevens kan hierdoor aan de ministeriële
verantwoordelijkheid beter inhoud worden gegeven, doordat deze direct van
het gebruik op de hoogte wordt gesteld.Ten overvloede moge gelden dat direct afluisteren als opsporingsmethode
in Europa geen gemeengoed is. In België en Frankrijk is het niet toegestaan
en in Duitsland nog steeds niet in woningen. 71Waarom zouden volgens de commissie bij observatie middels video-apparatuur
zwaardere eisen moeten gelden dan bij andere vormen van observatie? (blz.
458).Aan observatie door middel van video-apparatuur worden zwaardere eisen
gesteld dan aan bijvoorbeeld de kortstondige waarneming met het blote oog.
De combinatie van (technische) mogelijkheden die het gebruik van video-apparatuur
met zich meebrengt, te denken valt aan bijvoorbeeld vergroting, permanente
opname gedurende een langere tijd, reproductie van het materiaal en zo meer,
betekenen uiteindelijk een grotere inbreuk op de rechten van burgers, in het
bijzonder het recht op privacy. Meer waarborgen zijn in zo een geval geboden.De eis dat een officier van justitie deze methode moet goedkeuren is trouwens
een eis die nu in de praktijk al wordt toegepast in veel politieregio's. 72Hoe zou volgens de commissie het gebruik van plaatsbepalingsapparatuur
in een proces-verbaal vermeld moeten worden?Zoals het nu veelal gebeurt? (blz. 458).Ten aanzien van het verbaliseren van de inzet van plaatsbepalingsapparatuur
constateert de commissie de tendens om in een zogenaamd «stamproces-verbaal»
zakelijk mede te delen dat van het middel gebruik is gemaakt en eventueel
ook voor welke termijn (Eindrapport, p. 176). Het is geen vaste regel dat
hetgeen door middel van de plaatsbepalingsapparatuur wordt waargenomen ook
in de vorm van een proces-verbaal wordt vastgelegd. Noch worden de opgemaakte
processen-verbaal steeds in het zaaksdossier opgenomen (Bijlage V Opsporingsmethoden,
Hoofdstuk 3 Observatie, p. 60). Het op deze wijze opmaken van een proces-verbaal
acht de commissie in elk geval niet toereikend. Het proces-verbaal dient zowel
de relevante inhoud (zoals de duur van de inzet, wat het middel heeft opgeleverd
etc) als de gebruikte methode weer te geven. 73Acht de commissie het toelaatbaar dat een politieman een GEB-controleur
vergezelt en zo in een woning kijkt?Welke normering acht de commissie eventueel noodzakelijk? (blz. 458/179).Wanneer een politieman met een GEB-controleur «meelift» om
in een woning te kijken geldt dit als inkijken in een woning. Voor het betreden
van woningen en daarmee gelijk te stellen ruimten geldt de Algemene Wet op
het binnentreden. Door de daarin opgenomen vereiste toestemming van de bewoner
en verplichting zich voorafgaand te legitimeren en mededeling te doen van
het doel van binnentreden (artikel 1 lid 1 Algemene wet op het binnentreden)
is er geen ruimte voor het heimelijk vergezellen, zoals dit in de vraag is
geschetst. De commissie ziet geen reden tot nadere normering op dit punt. 74Heeft de beperking van infiltratie tot de fasen IIIB en IIIC praktische
of principiële redenen?Hoe luiden die? (blz. 463).Infiltratie is niet beperkt tot de fasen IIIB en IIIC. Infiltratie is
ook mogelijk in fase II, zij het dat dan onder regie van politie en justitie
geen strafbare feiten mogen worden gepleegd.Dat heeft een eenvoudige reden. Er zou licht van uitlokking sprake kunnen
zijn als een politieambtenaar strafbare feiten pleegt voordat het te plegen
strafbare feit al tot uitvoering is gekomen of daartoe een poging is gedaan. 75Waarom bepleit de commissie voor fenomeenonderzoek een wettelijke
basis? (blz. 467).De commissie meent dat «het gewenst is dat uitbesteding van fenomeenonderzoek,
voorzover vertrouwelijke gegevens gebruikt worden, een wettelijke basis krijgt»
(p. 467). Dit staat in direct verband met het feit dat de privacywetgeving
(de Wet politieregisters) verstrekking van (geheime) politiegegevens buiten
de kring van de in die wet genoemde personen en instanties verbiedt (het zogenaamde
gesloten verstrekkingenregime). Derden aan wie fenomeenonderzoek wordt uitbesteed,
bijvoorbeeld een particulier onderzoeksbureau, kunnen thans geen
aanspraak maken op dergelijke politiegegevens. Een wettelijke basis voor fenomeenonderzoek
waarbij duidelijk geregeld wordt onder welke voorwaarden van vertrouwelijke
politiegegevens gebruik mag worden gemaakt, kan de gewenste verstrekking van
politiegegevens aan externe onderzoekers in de toekomst mogelijk maken. 76Hoe denkt de Enquêtecommissie zicht te krijgen op allochtone
criminele groeperingen als burger-infiltratie niet mogelijk is en geen (voldoende)
allochtone politiefunctionarissen voorhanden zijn om daadwerkelijk te kunnen
infiltreren? (algemeen).Door gebruik te maken van andere opsporingsmethoden waaronder ook het
gebruik van informanten. In het beschreven onderzoek van de 4 M zaak is wel
gebruik gemaakt van politie-infiltranten die in staat waren te infiltreren
in een Turkse organisatie. 77In hoeverre was de commissie iets bekend van de corruptiezaak te
Rotterdam waarover vanaf 21 februari 1996 berichten in de media verschenen?Zou het oordeel van de commissie over bepaalde opsporingsmethoden
anders hebben geluid als zij hiervan op de hoogte was geweest? Welke delen
van het onderzoek zijn mogelijk – naar nu blijkt – stukgegaan
door bedoelde corruptie? (Algemeen).Deze zaak, waarbij nog aangetoond moet worden dat het om corruptie gaat,
betreft een Rotterdamse CID-rechercheur die vertrouwelijke politie-informatie
aan derden tegen betaling aangeboden zou hebben.De bedoelde rechercheur is op 7 februari 1996 aangehouden, een week nadat
het rapport van de commissie verschenen was. Bij het redigeren van het rapport
had de commissie geen weet van deze ontwikkelingen.Nadat de commissie vernomen had wat er aan de hand was is zij door de
Rotterdamse politie, met medeweten van het OM, ingelicht.De rechercheur heeft cid-informatie voor eigen gebruik gecopieerd en klaarblijkelijk
aan derden aangeboden.Het is niet duidelijk of daardoor in de door de commissie onderzochte
Bever-zaak extra informatie over de gebezigde methode aan het hoofdsubject
is toegekomen.Overigens was het bedoelde Bever-onderzoek al gestopt nadat de omstreden
Delta-methode gestaakt was. Dat was lang voordat deze aanhouding verricht
werd en vermoedens bestonden dat de betrokken rechercheur van strafbare feiten
verdacht werd. CDA-fractie Algemeen 1In het rapport van de werkgroep vooronderzoek opsporingsmethoden
staat geschreven: «Waar het hier een enquête betreft die zich
dient te richten op nieuwe wetgeving, is het risico dat het accent zou komen
te liggen op het speuren naar mogelijkerwijs verwijtbaar gedrag zeer beperkt.
Het kan niet de bedoeling zijn dat het werk van politie en justitie gefrustreerd
wordt.» (Opsporing Gezocht, blz. 5). Welk effect heeft het houden van
openbare verhoren gehad op het werk van politie en justitie met betrekking
tot lopend onderzoek?De commissie heeft met de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken
afspraken gemaakt over het gebruik van gevoelige gegevens. De commissie
heeft zich aan deze afspraken gehouden. Het effect van de openbare verhoren
op het werk van politie en justitie valt moeilijk te meten. 2Kan de commissie een algemene toelichting geven op de door haar geziene
noodzaak de namen van medewerkers van de verschillende opsporingsinstanties
te noemen?De commissie heeft besloten in haar rapportage namen te noemen om maximale
duidelijkheid te verschaffen over het functioneren van de opsporingsorganisaties
en de controle daarop in Nederland. Vragen eindrapport 3Welke criteria zijn doorslaggevend geweest bij de selectie van de
onderzochte strafzaken? (blz.15).Het diende in de eerste plaats te gaan om onderzoeken naar criminele organisaties
waarbij van CID-informatie gebruik is gemaakt en waarbij verschillende opsporingsmethoden
zijn gebruikt. 4Is de gebrekkige handhaving van de milieuregels enkel het gevolg
van de complexiteit van de regelgeving, of zijn er ook andere oorzaken? Zo
ja, welke? ( blz. 49).Ja. Aan de ene kant ontbreekt tot op heden de expertise bij de politie,
aan de andere kant heeft de handhaving van milieuregels lange tijd geen prioriteit
gehad. 5Waarom bestaat behoefte aan de mogelijkheid dat een officier van
justitie, naast vervolging via het strafrecht, ook gebruik kan maken van het
tuchtrecht om een klacht tegen een advocaat in te dienen? (blz. 56).Omdat het tuchtrecht iets anders beoogt dan het strafrecht. Het tuchtrecht
dient ertoe te strekken dat de normen van de beroepsgroep en de gedragscode
gehandhaafd blijven. 6Is onderzoek gedaan naar de omvang van fraude met sofinummers? Zo
ja, wat is hiervan het resultaat? (blz. 56).Nee, dat viel niet binnen de onderzoeksopdracht van de commissie. 7Is de vaststelling van de identiteit van de oprichters van een besloten
vennootschap een probleem, ondanks de invoering van de wet op de identificatieplicht?
(blz. 59).Ja, omdat het in de dagelijkse praktijk niet ongebruikelijk is om de oprichtingshandelingen
te delegeren aan een accountant. Het meenemen door de accountant van een –
eventueel vervalst – legitimatiebewijs van de oprichter volstaat in
de meeste gevallen al om de notaris tot het opstellen van de conceptacte te
bewegen. 8Op grond waarvan concludeert de commissie dat de financieel-economische
georganiseerde criminaliteit in Nederland ernstig is, als in de zin ervoor
wordt gesteld dat er «zo weinig inzicht in de in de omvang van de problematiek
bestaat»? (blz. 60).De commissie concludeert dat de financieel-economische georganiseerde
criminaliteit ernstig is omdat zij schadelijk kan zijn voor het functioneren
van de economie, de internationale concurrentieverhoudingen kan aantasten
en de potentiële schade voor de samenleving groot is.Over de omvang van die criminaliteit valt op dit moment weinig te zeggen. 9Wat bedoelt de commissie te zeggen over het beleid van de Amsterdamse
politie met de zin: «het beeld van de politie in Amsterdam over de georganiseerde
criminaliteit zegt meer over haar eigen beleid in dezen dan over de vorm van
criminaliteit»? (blz. 61).De commissie bedoelt daarmee dat het inzicht dat de Amsterdamse politie
heeft de resultante vormt van de prioriteiten die zij in de voorbije jaren
bij de bestrijding van deze criminaliteit heeft gesteld. 10Moet de zin «Amsterdam vormt tegenwoordig een internationale
markt voor verdovende middelen» geacht worden een zelfde lading te hebben
als opmerking dat Nederland naar voren komt als een «zeer kosmopolitisch
en prominent centrum van de handel in allerlei soorten drugs in Europa en
daarbuiten» (Bijlage VIII blz 207 / blz. 61).Ja. 11Indien de geografische ligging, zo'n belangrijke rol speelt, waarom
zijn Rotterdam of Antwerpen dan niet grotere drugsmarkten dan Amsterdam? (blz.
61).Het is bepaald niet duidelijk hoe de drugsmarkten van Amsterdam, Rotterdam
en Antwerpen zich in kwantitatief opzicht tot elkaar verhouden. Wel kan met
enige voorzichtigheid worden gesteld dat Amsterdam voor internationale drugshandelaren
wellicht aantrekkelijker is dan Rotterdam of Antwerpen vanwege de zeer gemengde
bevolking enerzijds en de sociale en culturele ambiance anderzijds. 12Zijn met het door de commissie aangetroffen drietal varianten van
het binnenhalen van containers onder regie van de politie, alle mogelijke
manieren van gecontroleerde afleveringen aangegeven? (blz. 73, Bijlage V,
blz. 257).Het binnenhalen van containers, zoals beschreven in de bijlage V en het
eindrapport op pagina 73, is in enige varianten beschreven. Wat er daarna
met de partijen gebeurt is afhankelijk van de vraag of de bedoeling is om
de partijen in beslag te nemen (gecontroleerde aflevering) of in het milieu
te laten verdwijnen (doorlaten). Er zijn natuurlijk meer varianten mogelijk
van gecontroleerde aflevering door bijvoorbeeld observatie of inzetten van
politie-infiltranten. 13Hoe groot acht de commissie de kans, dat misdrijven – zoals
de moord op de drugshandelaar Van der Heijden in Alkmaar – zouden zijn
opgelost indien bepaalde informatie uit het IRT-dossier (het oude Delta-onderzoek)
wel beschikbaar was geweest? (blz. 82/83).De commissie sluit niet uit dat het mogelijk is dat misdrijven zouden
kunnen zijn opgelost indien de informatie van het IRT wel beschikbaar zou
zijn geweest. 14Kan de commissie uitleggen, hoe zij de grens tussen «informant»
en «infiltrant» in de wet wil vastleggen, mede gelet op de constatering
van de werkgroep vooronderzoek opsporingsmethoden dat de grens tussen informant
en infiltrant niet altijd goed te trekken is en de opmerking van de commissie,
dat in de praktijk geen eenduidigheid heerst over de inhoud van het begrip
informant en infiltrant? (Opsporing Verzocht (23 945, nrs. 1–2),
blz. 70, blz. 204 en verder, Bijlage V, blz. 101).De politie heeft geen pogingen gedaan tot een wettelijke grens tussen
informanten en infiltranten te komen. Het verschil tussen de «informant»
en de «infiltrant» ligt in het onder regie van justitie en politie
plegen van strafbare feiten. Volgens het schema van de commissie mag de gestuurde
informant eventuele strafbare feiten plegen, die hij al pleegde. De infiltrant
wordt ook gevraagd om andere strafbare feiten te gaan plegen. Het is waar
dat er in de praktijk geen eenduidige opvatting bestaat over het verschil
tussen en de informant en de infiltrant. De commissie heeft een grens aangegeven
die in ieder geval duidelijker is dan de huidige situatie waarin geen duidelijk
onderscheid bestaat tussen de informant en de infiltrant. 15Hoe is het contact in 1989 tussen de CID van Kennemerland en de «sapman»
ontstaan? (blz.119).Het contact is ontstaan doordat sapman afnemer was van een grote hoeveelheid
sapconcentraat die bij een cocaïnevangst in de haven van IJmuiden was
aangetroffen. Later kwam de sapman in contact met de CID-Kennemerland na tussenkomst
van de tactische recherche in Haarlem. 16Kan de commissie de vermeende betrokkenheid van de FIOD en de douanerecherche
met betrekking tot de uitvoering van de Delta-methode toelichten? (blz.125).Een rechercheur (De Jongh) van de douanerecherche (onderdeel van de FIOD)
werkte samen met de CID-Dordrecht en de CID-Haarlem. Hij zorgde ervoor dat
containers niet door de douane werden gecontroleerd. Tevens droeg hij zorg
voor de inklaring van de containers en de daarvoor benodigde documenten. Ook
runde deze rechercheur informanten die ten behoeve van de uitvoering van de
Delta-methode werden ingezet. 17Bij welke onderzoeken, behalve in de regio Kennemerland, is de FIOD
en de douanerecherche precies betrokken geweest? (blz.127/128/129).Bij grote onderzoeken wordt de FIOD bijna altijd betrokken. In de door
de commissie in het bijzonder onderzochte casus was er in bijna alle gevallen betrokkenheid van de FIOD/douanerecherche bij het opsporingsonderzoek. 18Kan de commissie van het Bever-onderzoek en de onderzoeken in de
Gooi- en Vechtstreek, aangeven wat deze onderzoeken (tot nog toe) aan resultaten
hebben geboekt waarmee bijvoorbeeld het inzicht in de criminele organisatie
is vergroot? (blz.129 tot en met 141).In het Beveronderzoek zijn enkele opslagplaatsen «tactisch»
gemaakt. Men kreeg zicht op loodsen van de organisatie. In de onderzoeken
in de regio Gooi- en Vechtstreek is inzicht verkregen in de drughandel van
enige netwerken, die overigens deels al aanwezig was. Ook zijn enige veroordelingen
gevolgd in Gooi- en Vechtstreek. 19Werpen de berichten over corruptie binnen het politiekorps van Rotterdam
naar aanleiding van de arrestatie van een CID-rechercheur op 7 februari jl.
een nieuw licht op het door de commissie onderzochte Bever-onderzoek? (blz.
129 en NRC 21-02-1996).Deze berichten werpen in zoverre een nieuw licht op de situatie dat de
betrokken rechercheur klaarblijkelijk eigen wegen is ingeslagen om extra-informatie
in te winnen over het hoofdsubject in de Beverzaak. Op dit moment is niet
duidelijk of geheime politie-informatie door de handelingen van de betrokken
rechercheur in handen van dit subject is gekomen. Duidelijk is wel dat CID
informatie uit het systeem is gehaald en in ruil daarvoor mogelijk informatie
te koop is aangeboden. 20Waarom heeft volgens de commissie de voorganger van de huidige minister
van Justitie het concept-besluit over de afkoop van de informant laten liggen
voor zijn opvolger? (blz. 158/159).Het is de commissie onbekend of en zo ja, om welke reden, minister Kosto
het concept-besluit over de afkoop van de informant heeft laten liggen voor
zijn opvolgster, minister Sorgdrager. De notitie van de wnd. DG van Brummen
aan de SG Suyver waarin het voorstel tot besluitvorming staat verwoord, dateert
van vrijdag 19 augustus 1994. De maandag daarop (22 augustus) trad minister
Sorgdrager aan en op diezelfde dag is haar door de SG Suyver het dossier ter
besluitvorming voorgelegd. Uit bestudering van het dossier maakt de commissie
op dat werd aangedrongen op zeer spoedige besluitvorming in verband met de
mogelijk kwetsbare positie van de informant. De commissie acht het waarschijnlijk
dat het dossier niet meer in het weekend van 20 en 21 augustus aan de demissionaire
minister Kosto is voorgelegd. 21In hoeverre worden bijzondere opsporingsmethoden (observatie, gebruik
informanten/infiltranten) gebruikt in situaties anders dan die betrekking
hebben op de georganiseerde, zware criminaliteit? (blz. 165).Uit de doorlichtingsactie en uit alle door de commissie opgevraagde en
bestudeerde documenten blijkt dat bovengenoemde opsporingsmethoden (en dan
vooral observatie) ook gebruikt worden in opsporingsonderzoeken die niet gericht
zijn op een criminele organisatie. De commissie heeft dit niet gekwantificeerd.
Dynamische observatie, het zogenoemde schaduwen, wordt bijvoorbeeld zeer veelvuldig
ingezet. 22Kan de commissie de uitspraken van het Hof in de zaak Charles-Z.
en de uitspraak van het Hof in de zaak Henk-R., alsmede de uitkomst van het
milieu-onderzoek naar de afvalverwerkingsbedrijven TCA en TCR van een uitgebreidere
toelichting voorzien (dan in 4.6)? (ER, blz. 180/189/197/201).Op pagina 180 tot en met p. 201 van het Eindrapport staan de bevindingen
(verdeeld in de subparagrafen feiten en omstandigheden, politieel en justitieel
onderzoek, gebruikte opsporingsmethoden en het onderzoek ter terechtzitting)
van de genoemde casusonderzoeken. Voor meer informatie over de uitspraken
van het hof (gevoerde verweren en rechterlijke reactie) in de zaak Charles
Z. en de zaak Henk R. wordt verwezen naar de samenvattingen van de uitspraken
in Bijlage Jurisprudentie, opgenomen achterin de bijlage Opsporingsmethoden
V, p. 553–559). Met betrekking tot de zaak TCA/TCR, die nog altijd onder
de rechter is (hoger beroep bij het hof in de zaak tegen verdachte Jan L.)
wordt verwezen naar het vonnis van de rechtbank te Rotterdam, 13 oktober 1995,
nr. 10 094490–94 en het interim-rapport van de Werkgroep subsidieverlening
tankercleaning (mei 1995) en het recentelijk verschenen rapport van de Technische
Universiteit Delft. Voor het overige meent de commissie dat het niet haar
taak is op de stoel van de rechter plaats te nemen om de genoemde zaken in
al haar merites opnieuw te beoordelen. 23Kan de commissie toelichten, hoe zij denkt over de rechtmatigheid
van de huidige interne richtlijn met betrekking tot het houden van inkijkoperaties?
(ER, blz. 201).De commissie is, in tegenstelling tot het gestelde in de Handleiding Kijkoperaties
(opgenomen in Bijlage I werkwijze en procedures, p. 451 en verder), van oordeel
dat inkijkoperaties, waaronder hier wordt verstaan het heimelijk betreden
van afgesloten ruimten, erven en dergelijke met het doel de situatie te gaan
bekijken om eventueel later in de wet geregelde dwangmiddelen toe te passen,
onvoldoende basis vindt in de wet. Zowel artikel 9 Opiumwet als art. 150 Wetboek
van Strafvordering (schouw), in de Handleiding genoemd als rechtsgrond voor
kijkoperaties, acht de commissie als wettelijke basis niet bevredigend. Een
voorstel tot normering van deze opsporingsmethode wordt gedaan op pagina 458–460
van het Eindrapport. 24Hoe kan de commissie het toetsingscriterium «het effect van
de in te zetten methode» onderbouwen, nadat zij eerder in haar rapport
constateert dat het in het eigen onderzoek aan objectieve gegevens heeft ontbroken
om de effectiviteit van bepaalde methoden te kunnen vaststellen? (blz. 203,227).De toetsingscriteria van de commissie zijn bedoeld als uitgangspunt voor
toekomstige normering en toetsing. Effectiviteit moet worden afgemeten aan
rechtmatig verkregen resultaat en gespendeerde energie en middelen. Duidelijk
is dat in sommige zaken de effectiviteit gering is indien bewijsmiddelen worden
uitgesloten vanwege twijfel over de rechtmatigheid van de verkrijging. 25In hoeverre zijn informanten door de politie ingezet als infiltranten?
(ER, blz. 205).In haar rapport heeft de commissie een aantal casus onderzocht waarbij
de informant door de politie werd ingezet als infiltrant, dat wil zeggen hij of zij heeft onder regie van politie en justitie strafbare feiten
gepleegd of de criminele organisatie steun geboden. Dit heeft zich in ieder
geval voorgedaan in het zogenoemde Delta-onderzoek, het Bever-onderzoek, de
Copa-onderzoeken, bij het Exportteam en in verschillende onderzoeken in Dordrecht
en Gooi en Vechtstreek. 26Wat is het oordeel van de commissie ten aanzien van de uitspraak
van de rechtbank met betrekking tot de zaak Kobus-L. (casus-onderzoek Laundry)?
(blz. 221).Op het punt van het gebruik van kroongetuigen in het algemeen, in de zaak
Kobus L. (Laundry) uitgebreid aan de orde geweest, komt de commissie tot het
oordeel dat, anders dan de door de commissie omschreven toegestane deals en
het getuigenbeschermingsprogramma, een kroongetuigenregeling in het Nederlandse
strafproces niet wenselijk is. Van Italiaanse toestanden, waarbij de georganiseerde
criminaliteit een grote invloed heeft op het functioneren van democratische
instellingen, die nopen tot een dergelijke kroongetuigenregeling is immers
geen sprake (Eindrapport, p. 214 e.v. en 461–462). 27Hoe komt de commissie tot haar oordeel, dat een duidelijke wettelijke
regeling vanuit de optiek van informanten en CID-subjecten wenselijk is, mede
gelet op de gewenste anonimiteit van informanten? (blz. 227).De commissie komt tot dat oordeel omdat uit haar onderzoek is gebleken
dat de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van zowel politie en justitie
als van informanten onduidelijk zijn. Dit heeft tot gevolg gehad dat CID-rechercheurs
een te grote vrijheid hadden. Het begrip CID-subject is tezeer opgerekt. Een
duidelijker definitie is wenselijk. Ook indien er sprake is van een wettelijke
regeling kan de anonimiteit van informanten, voorzover noodzakelijk, bewaard
blijven.De commissie doet daartoe voorstellen in haar aanbevelingen. 28Is er, volgens de commissie, een relatie tussen enerzijds de openbaarheid
en verantwoording van gegevens van informanten en anderzijds de betrouwbaarheid
van die gegevens? Zo ja, welke? (blz. 227).Antwoord : Bij het gebruik van gegevens, afkomstig van informanten, dient
altijd afgewogen te worden wat het belang van de informant is om bepaalde
informatie te verstrekken. Vanaf het begin moet tussen politie en informant
duidelijk zijn wat er met de informatie kan gaan gebeuren. 29Stelt de commissie waarborgen voor, waarmee de veiligheid van politie-functionarissen
die aan infiltratie-acties deelnemen verzekerd kan worden? Zo ja, welke? (blz.
233).Ja. Het toezicht van de ANCPI en de landelijk officier van justitie dient
zodanig te zijn dat de veiligheid van infiltranten gewaarborgd is. Elke politie-infiltrant
heeft dag en nacht een begeleidingsteam tot zijn beschikking. 30Is de commissie op de hoogte van wat er precies in de notulen van
de bespreking (waar wellicht ook de heer Van den Broek aanwezig was) staat
van 17 januari 1994 tussen de heer Blok, en mevrouw Sorgdrager en wie heeft
die opgesteld? (blz. 262/263/264). De commissie beschikt niet over de bovengenoemde notulen. Voorzover zij
heeft kunnen nagaan zijn er geen notulen gemaakt van het gesprek tussen Sorgdrager
en Blok. De heer Van den Broek was, zoals uit de verklaringen van zowel Blok
als Sorgdrager is gebleken, niet aanwezig bij het gesprek. Op 1 februari 1994
heeft het bedoelde gesprek van ongeveer 5 minuten plaatsgevonden. 31Is bij de commissie ondertussen bekend wie de kopie van de notitie
van de heer Van der Voort in de kluis van het parket PG heeft gelegd en wanneer
deze daar (door de nieuwe PG) is gevonden? (blz. 446/262 tot en met 264).Het is de commissie niet bekend wie de notities in de kluis van het parket
heeft gelegd. De kabinetschef die de sleutel toentertijd beheerde en de stukken
in de kluis legde is overleden. De heer Vast, plaatsvervangend procureur-generaal
te Den Haag, maakt 25 augustus 1995 aan de minister van Justitie melding van
het feit dat de notities zijn gevonden. 32Kan de commissie toelichten hoe zij in de toekomst ruimte van cq.
een slagvaardig gebruik van «nieuwe methoden van onderzoek» (met
een innovatief cq. technisch karakter, bijvoorbeeld «visexpedities»
in computerbestanden) ziet in het licht van haar aanbeveling om te komen tot
een limitatieve opsomming van opsporingsmethoden met een expliciete wettelijke
basis? (blz. 272).De commissie is van oordeel dat alle opsporingsmethoden een wettelijke
basis moeten hebben. In haar aanbevelingen tot normering besteedt de commissie
expliciet aandacht aan technologische ontwikkelingen op het gebied van opsporingsmethoden.
Het is geenzins haar bedoeling deze ontwikkelingen te frustreren. De voorstellen
van de commissie laten het gebruik van nieuwe technische hulpmiddelen toe,
in sommige gevallen, zoals direct afluisteren en proactief tappen, ook ruimer
dan in het omringende buitenland. 33Kan een nadere toelichting gegeven worden over het inwinnen van informatie
bij derden ten behoeve van opsporing via de formele weg (huiszoeking, onderzoek
in computers, bevel tot uitlevering stukken, oproepen getuigen)? In hoeverre
mag ook informeel informatie worden ingewonnen? (blz. 272).Zie voor de huiszoeking de artikelen 97, 110 e.v. Sv.; voor het onderzoek
in geautomatiseerd werk de artikelen 125i–n Sv.; bevel uitlevering van
stukken de artikelen 105–107 en 126a en 126b Sv.; oproeping getuigen
de artikelen 210–226 en 260, 263, 280 en 284–295 Sv. Voor zover
de vraag betrekking heeft op de frequentie waarmee van deze regelingen gebruik
wordt gemaakt, is de vraag niet te beantwoorden, aangezien deze gegevens nergens
worden bijgehouden.De tweede vraag onder dit nummer betreft de informele informatie-inwinning.
De commissie heeft geconstateerd dat opsporingsambtenaren zonder de formele
weg te bewandelen gegevens opvragen én verkrijgen uit gegevensbestanden
die vallen onder het regime van de Wet persoonsregistratie. De privacy-wetgeving
beoogt de belangen van de geregistreerde te beschermen tegen onvoorzien gebruik
van gegevens, waaronder verstrekking aan een ander.Onderscheid moet worden gemaakt tussen formeel gedane verzoeken met medewerking
van het OM, waarop na de afweging zoals bedoeld in artikel 11, tweede lid
WPR de registratiehouder beslist om al dan niet aan het verzoek
te voldoen en ook overigens zijn verplichtingen jegens de geregistreerde naleeft
enerzijds en anderzijds de informele benadering van functionarissen van de
registratiehouder door opsporingsambtenaren om onderhands gegevens aan laatst
genoemde bekend te maken. Tegen de eerste categorie verzoeken bestaat geen
bezwaar, voor zover de gegevensverstrekking betrekking heeft op een verdachte
van misdrijf. Zie in dit verband HR 8 november 1994, DD 95, 085 en NJB-katern
1995, p. 54, nr. 15. De tweede categorie verzoeken is niet toelaatbaar.Het niet-naleven van de verplichtingen uit de privacy-regelgeving door
de registratiehouder zal als regel een onrechtmatige daad jegens de geregistreerde
opleveren. Het past de overheid niet om bij haar reguliere taakuitoefening
registratiehouders te verleiden tot schending van hun verplichtingen jegens
derden. Een dergelijke handelwijze levert tevens een schending op van artikel
8 EVRM. Immers, schending van het recht op de eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer – ook als dit geschiedt in het kader van opsporing of voorkoming
van misdrijven – kan slechts geschieden indien is voldaan aan de voorwaarden
van het tweede lid van genoemde bepaling. Informatiegaring door de overheid
die niet overeenkomstig de bij wet daarvoor aangegeven weg tot stand komt,
voldoet daar niet aan. Voor het opnemen van gegevens in een politieregister
is voorwaarde dat de gegevens rechtmatig zijn verkregen. De informele wijze
van verkrijging staat derhalve aan opslag en verder gebruik van de aldus verkregen
gegevens in de weg. 34Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar bezwaren tegen
het inwinnen van vrijwillige informatie bij derden (bv. banken)? Acht de commissie
de handelwijze terzake in de zaak-Z legitiem? Staan de «nadere afspraken
met banken» van het College van PG's in de ogen van de commissie ook
«op gespannen voet met de WPR»? Zo ja, waarom? (ER, blz. 272–274/279/280).De eerste vraag is reeds beantwoord bij de vorige vraag. De handelwijze
van de politie en justitie in de zaak-Z voor zover het betreft informele informatie-inwinning
voorafgaand aan officiële verzoeken tot het verstrekken van gegevens,
acht de commissie niet aanvaardbaar om de redenen uiteengezet in de beantwoording
van vraag 31. Dit oordeel komt overeen met de vice-president van het Hof Amsterdam
Willens, zie zijn verhoor.De Privacy gedragscode van de Nederlandse vereniging van banken is blijkens
de verklaring van 16 oktober 1995 van de Registratiekamer in overeenstemming
met het bepaalde bij of krachtens de Wet persoonsregistraties en voldoet aan
redelijkerwijs ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer te stellen
eisen. Deze verklaring ex artikel 15 WPR is gepubliceerd in de Staatscourant
1995, 207, p. 8 e.v. Naast de wettelijke informatieplicht krachtens het Wetboek
van strafvordering of de Wet melding ongebruikelijke transacties zal slechts
op afgewogen wijze gebruik gemaakt worden van de mogelijkheid om in geval
van een dringende en gewichtige redenen over te gaan tot verstrekking van
een persoonsgegeven aan derden voor zover de persoonlijke levenssfeer van
de cliënt van de bank daardoor niet onevenredig wordt geschaad. 35Heeft de commissie – met politie en justitie – «hoge
verwachtingen ten aanzien van de kwaliteit van de misdaadanalyse»? Kan
de commissie haar stelling dat dergelijke analyses geen doorslaggevende rol
spelen in de keuze voor de aanpak van bepaalde criminele groeperingen voorzien
van argumenten cq. onderbouwing? Moet de «aparte opleiding» terzake
veranderd worden? (blz. 275; VI, blz. 78). Ja, mits het een kwalitatief beeld geeft van criminele groepen en meer
is dan het in schema zetten van reeds aanwezige CID-informatie. De aparte
opleiding zou terzake moeten worden veranderd. Tot op heden spelen de analyses
geen doorslaggevende rol omdat ze vaak niet meer zijn dan de in schema gezette
reeds voorhanden zijnde CID-informatie. 36Hoe beoordeelt de commissie de functionele verdeling van «fenomenen»
naar de verschillende kernteams? Kan zij een toelichting geven op de wenselijkheid
van een dergelijke structuur? (blz. 276).De functionele verdeling over de kernteams is op een vrij willekeurige
wijze tot stand gekomen. De commissie beveelt aan om het fenomeenonderzoek
landelijk te doen plaatsvinden door de CRI of door externe onderzoeksinstellingen
omdat het naar haar mening niet direct tot de taak van de kernteams behoort. 37Mag men ten behoeve van fenomeenonderzoek op basis van «vrijwilligheid»
informatie inwinnen bij derden? (ER, blz. 272/276).Van zogenoemde open bronnen mag men te allen tijde gebruik maken. Indien
fenomeenonderzoek niet als opsporing kan worden aangemerkt is gegevensinwinning
langs strafvordelijke weg uitgesloten. Verder geldt de Wet Persoonsregistraties. 38Kan de commissie nader ingaan op de (toekomstige) relatie politie-banken
in het licht van de nadruk op het financieel rechercheren? Acht de commissie
(meer) specifieke wetgeving terzake nodig? Zo ja, welke? (blz. 277).De aanbevelingen van de commissie zien ook op de nadere regelgeving van
vragen van politie aan banken te normeren. Daarbij is de vraag hoever men
wil gaan met een verplichting aan banken om, voordat de «klassieke»
dwangmiddelen worden ingezet, banken te verplichten informatie te verschaffen
of dat hierbij, zoals nu, sprake moet blijven van vrijwilligheid. 39Kan de commissie een nadere toelichting geven op de bijzondere LRT-taak
«financieel rechercheren» in relatie tot de kernteams? Verwacht
de commissie competentiestrijd? (blz. 278; VI, blz. 151).De ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie hebben het LRT een
opdrachtomschrijving gegeven die ook als taak omvat het bestrijden van de
georganiseerde criminaliteit via de financiële invalshoek. De relatie
tot de kernteams is gezien de opdrachtomschrijving ten dele aanvullend. Voorts
dient het LRT te voldoen aan rechtshulpverzoeken uit het buitenland. De commissie
verwacht geen competentiestrijd, indien het LRT zich in de eerste plaats richt
op de financieel-economische criminaliteit. 40Bedoelt de commissie met de verschillende passages over privacy dat
de huidige privacy-regelgeving (vast) uitgangspunt dient te vormen bij het
(her)formuleren van «opsporingswetten»? Zo nee, op welke punten
moet deze regelgeving heroverwogen worden? Zijn de bestaande WPR en de WpolR
niet aan een grondige evaluatie toe, gezien de datering (jaren tachtig) van
de privacy-wetgeving? (ER, blz. 280/281/284/285). Ja. De bestaande privacywetgeving dient uitgangspunt te vormen voor de
opsporing en eventuele nieuwe wetgeving. De commissie heeft geconstateerd
dat de privacywetten niet aan een verantwoorde opsporing in de weg staan.
Wel dient te worden bezien of de uitwisseling van informatie kan worden bespoedigd. 41Wat zal de «nadere wettelijke regeling» inzake het inwinnen
van «vrijwillige informatie» concreet in moeten houden? (ER, blz.
280).De nadere wettelijke regeling inzake opsporing zal ter zake van de informatie-inwinning
moeten inhouden een aanwijzing voor het OM en de opsporingsambtenaren in welke
gevallen, geautoriseerde verzoeken tot informatieverstrekking door derden
op basis van de WPR mogen uitgaan. Tevens zal de uit te voeren controle op
de rechtmatige verkrijging van gegevens moeten worden vastgelegd, evenals
de procedure inzake de selectie van in de politieregisters op te nemen gegevens. 42Kan de commissie nader toelichten waarom («de politie- en opsporingstaak»)
fenomeenonderzoek «soms» beter uitbesteed kan worden aan externe
deskundigen? Voorziet de commissie hier niet veel praktische problemen in
de sfeer van bevoegdheden, vertrouwelijkheid van informatie etc.? (blz. 280).De commissie is tot het oordeel gekomen dat de kwaliteit van de fenomeenonderzoeken
niet altijd optimaal is. In enkele gevallen was door politiefunctionarisen
fenomeenonderzoeken gedaan dat niet meer was dan een algemene beschrijving
van de sociale en politieke structuur van een land. In andere gevallen bestond
het fenomeenonderzoek uit een breed opgezette en kwalitatief hoogwaardige
analyse van een bepaald crimineel fenomeen. In enkele gevallen werd gebruik
gemaakt van externe deskundigen, in andere gevallen voerde de politie de fenomeenonderzoeken
uit. De commissie komt tot het oordeel dat indien het gaat om bredere onderzoeken
naar een crimineel fenomeen de politie noch de mogelijkheden, noch de kwaliteiten
bezit om dergelijk hoog gekwalificeerd onderzoekswerk te kunnen verrichten.
Het gaat dan niet alleen om de analyse van criminele gegevens, maar vooral
om analyse van sociale, politieke en criminele ontwikkelingen. Om criminele
fenomenen in kaart te brengen is het naar het oordeel van de commissie wenselijk
dat in opdracht van de politie anderen de onderzoeken uitvoeren. Op die manier
kan de politie haar aandacht besteden aan haar daadwerkelijk taak: het opsporen
en vervolgen van strafbare feiten. Voor het gebruik maken van vertrouwelijke
gegevens met externe onderzoekers zijn goede afspraken mogelijk. De commissie
heeft dat door de afspraken met de onderzoeksgroep Fijnaut zelf kunnen ervaren. 43Hoe moet volgens de commissie de verdeling van fenomeenonderzoeken
beter afgestemd worden? (blz. 280/281).Zie vraag 36. 44Kan de commissie haar constatering, dat privacy-regelgeving geen
belemmering vormt in het functioneren van politie en justitie, onderbouwen,
mede in het licht van haar weerstand tegen zgn. U-bochtconstructies? Acht
de commissie het uitgesloten dat dergelijke constructies (mede) zijn ontstaan
vanwege (te) strikte privacy-regelgeving? (blz. 285/285). Met de mogelijke aanpassingen zoals bedoeld in vraag 38 zijn er geen praktische
belemmeringen te constateren, waar de Wet Politieregisters de mogelijkheid
geeft allerlei tijdelijke registers aan te maken. De beweerde moeilijkheden
zijn soms ook terug te voeren op een terughoudende positie van de politie
om gegevens ter beschikking te stellen in het kader van bepaalde onderzoeken
aan bijzondere opsporingsdiensten.De U-bocht constructie heeft niet zozeer te maken met de privacy-regelgeving,
maar eerder met de wens de afkomst van de informatie verder te verdoezelen. 45Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar aanbeveling
tot normering van gegevensuitwisseling, vooral in relatie tot bestuur en bestuurlijke
rechtshandhaving? (blz. 288).De commissie is van oordeel dat er nu teveel onduidelijkheid bestaat over
wat er met de informeel uitgewisselde informatie kan en moet gebeuren. Het
staat buiten kijf dat politie, justitie en bestuur vertrouwelijke informatie
moeten kunnen uitwisselen. De door de commissie voorgestelde normering moet
zodanig zijn dat uitwisseling van deze gegevens mogelijk is. Echter CID-informatie
alléén kan volgens de commissie geen grond zijn voor een negatieve
beslissing. 46Kan de commissie een uitgebreide toelichting geven ten aanzien van
de consequenties van haar belangrijkste aanbevelingen over opsporingsmethoden
voor de internationale opsporing? (blz. 289).Strafvordering blijft bij uitstek een zaak van nationale wetgeving. Internationale
normen betreffen de rechtsbescherming van de burger en de algemene vereisten
die in Europees verband aan strafvordering gesteld worden. Specifieke normering
van opsporingsmethoden is niet internationaal vastgelegd. De moeizame samenwerking
om te komen tot een werkbare Europol is een gevolg van dat gegeven.Internationale opsporing blijft dus voor het overgrote deel geregeld door
de nationale wetgeving van betrokken landen. Daaraan veranderen de aanbevelingen
van de commissie niets. Het verdrag van Schengen schept een rechtsgrond voor
onder meer grensoverschrijdende observatie, gecontroleerde aflevering, achtervolging
en het Schengen Informatie Systeem.De wezenlijke vraag is in hoeverre men Europese normen voor opsporingsmethoden
wil ontwikkelen. Die Europese normen zijn nu te vinden in de jurisprudentie
van het EHRM, zij het dat de jurisprudentie slechts een uitleg geeft van het
EVRM.De aanbevelingen hebben tot gevolg dat de partners van Nederland betere
garanties krijgen dat rechtmatig wordt opgespoord. Buitenlandse opsporingsambtenaren
dienen zich wel aan de Nederlandse regels te houden indien zij hier opereren.
Dat beginsel geldt trouwens in geheel Europa. 47Wat zijn, naar de inschatting van de commissie, de gevolgen van het
enquêterapport voor de internationale verplichtingen van Nederland (Verdrag
van Schengen, Unieverdrag, bilaterale verdragen)? (blz. 289/299).Nederland zal, bij uitbreiding van bijvoorbeeld de observatiecapaciteit,
beter aan zijn internationale verplichtingen kunnen voldoen. De partners van
Nederland zullen minder in de verleiding komen, zoals in het verleden gebeurd
is, twijfelachtige operaties op Nederlands grondgebied uit te voeren. 48Heeft de commissie buitenlandse autoriteiten gehoord cq. reacties
ontvangen naar aanleiding van haar aanbevelingen? Zo ja, kan de Kamer hiervan
kennis nemen? (blz. 288–299).De commissie heeft getracht de in Nederland geplaatste liaisonofficers
van de Drugs Enforcement Administration uit te nodigen voor een gesprek. De
DEA stelt zich echter op het standpunt dat de diplomatieke status van de betrokken
medewerkers hen vrijwaart van enige verplichting om gehoor te geven aan een
dergelijk verzoek. Zij heeft geen reacties van buitenlandse autoriteiten ontvangen
naar aanleiding van haar aanbevelingen. 49Leidt de stelling dat «in de praktijk de verstrekking van politiegegevens
aan het buitenland niet wezenlijk verschilt van verstrekking aan andere politie-regio's»
volgens de commissie tot de conclusie dat de reglementering terzake (ook)
analoog moet zijn? (blz. 290).De commissie meent dat de huidige regelgeving gevolgd moet worden. Dat
wil zeggen dat gewone politie-informatie uitgewisseld kan worden volgens de
regels van het Wetboek van Strafvordering en de wet Politieregisters. Voor
de overdracht van CID-gegevens is de tussenkomst van de landelijke CID-officier
verplicht. 50Is de commissie het eens met de heren Theeuwes en Karstens (CRI)
dat in het kader van internationale samenwerking «het controleren van
vertrouwen» neerkomt op het stellen van de vertrouwensvraag? Zo ja,
acht de commissie een dergelijke situatie wenselijk cq. werkbaar? Zo nee,
waarom niet? Hoe kijkt de commissie in dit licht aan tegen de zinsnede dat
«de traagheid waarmee Nederland op rechtshulpverzoeken uit het buitenland
reageert schandalig wordt genoemd»? (blz. 290/291/293/299; VI, blz.
152).Het gaat erom dat informatie niet verkregen is op een wijze die in Nederland
als apert onrechtmatig wordt beschouwd. In het kader van Europol is voorstelbaar
dat verdere minimumregels gesteld worden voor de rechtmatigheid van verkregen
informatie.Dat betekent ook dat soms de vraag naar de herkomst van de informatie
gesteld moet worden.Het is de commissie niet gebleken dat Nederland veel trager reageert op
rechtshulpverzoeken dan andere partnerlanden. Hierbij moet weer bedacht worden
dat er een groot tekort bestaat aan praktisch toegankelijke informatie wie
in de verschillende Europese landen rechtshulpverzoeken in de praktijk zullen
kunnen afhandelen. 51Komt het door een Nederlands kernteam van Duitsers overgenomen (open)
infiltratietraject in een drugslijn van Colombia naar Nederland (blz. 291)
overeen met de beschreven zaak in 3.3.4. van het rapport «Opsporing
gezocht» (23 945, nr. 2)? Hoe verhouden deze zaken zich tot het
zgn. SAP-traject in de Delta-operatie? (blz. 74/199/291; rapport «Opsporing
gezocht», 3.3.4).Neen, het gaat hier om twee zaken. In het rapport «Opsporing gezocht
wordt gedoeld op de zaak Hugo/Mertrans. Zie ook blz. 537 e.v. Bijlage V. De
doorlating op p. 291 heeft betrekking op een andere zaak, namelijk een partij
van ongeveer 10 000 kilo marihuana. Deze zaak staat los van het zogenoemde saptraject. Ze hebben daar niets
mee uitstaande. In het saptraject speelt het BKA geen rol. 52Kan de commissie de «poging» (de heer Theeuwes, CRI)
van Nederland om nadere voorschriften te stellen met betrekking tot de «posting
for liaison-officers» nader omschrijven? (blz. 294).Van de zijde van de politie en meer in het bijzonder de CRI is aangedrongen
op scherpere voorwaarden voor in Nederland opererende liaison-ambtenaren.
Om diplomatieke redenen is daar klaarblijkelijk vanaf gezien. 53Hoe moet de «nadere reglementering» ten aanzien van internationale
samenwerking er – in de visie van de commissie – concreet uitzien?
(blz. 299).Naar het oordeel van de commissie dienen de liaison-officieren verplicht
te worden alles te melden aan de CRI wat zij in Nederland uitvoeren. Zij dienen
zich te houden aan Nederlandse regels. Daarin voorzien de zogenaamde «Guidelines»
(zie p. 295 Eindrapport) nu niet. 54Kan de commissie aangeven in welke sectoren de CID-en meer informanten
zouden moeten hebben? (blz. 304).Op het gebied van de bestrijding van milieucriminaliteit en organisatiecriminaliteit
in het algemeen, fraudes en criminaliteit in etnische gemeenschappen zouden
de CID-en meer informanten moeten hebben. 55Kan de commissie haar stelling onderbouwen dat de «informatie-uitwisseling
na de reorganisatie van de politie beter op gang is gekomen»? (blz.
307).De samenwerking tussen de CID-en is met de instelling van de regionale
CID-en beter gecoördineerd. Tevens verstrekken steeds meer CID-en steeds
meer informatie aan de NCID. 56Kan de commissie een toelichting geven over het functioneren van
de ARI's met betrekking tot de informatie-uitwisseling tussen CRI en de regionale
recherche-eenheden? Krijgt de CRI in de praktijk voldoende informatie? (blz.
308).De ARI's vormen het vaste aanspreekpunt voor politie, justitie en andere
opsporingsinstanties inzake aangelegenheden van de CRI. Zij fungeren als schakel
tussen de CRI, de regiokorpsen en de kernteams. Zij zijn belast met de zorg
voor de informatieuitwisseling en samenwerking tussen de CRI en de opsporingsinstanties
binnen hun geografisch gebied, het leveren van concrete recherche-ondersteuning
bij onderzoeken in de vorm van recherche-expertise of de bemiddeling bij het
verlenen van (inter)nationale rechtshulp. De ARI's maken hierbij gebruik van
expertise en informatie van andere afdelingen van de CRI. De commissie heeft
niet de indruk dat de CRI onvoldoende informatie krijgt van de ARI's. 57Kan de commissie toelichten hoe er «verandering lijkt te komen»
in de sturing en controle van de CID-en door het OM? (blz. 310). Door de aanstelling van meer full-time CID-officieren van justitie is
de sturing en controle van de CID-en verbeterd. De CID-officieren hebben meer
tijd om regelmatig te overleggen met de RCID-chefs. Bovendien is na de IRT-affaire
en enkele geruchtmakende zaken het besef gegroeid dat de rechtmatige toepassing
van bijzondere opsporingsmethoden voorafgaande instemming van het openbaar
ministerie behoeft. 58Kan de commissie toelichten hoe groot zij de factor overbelasting/capaciteitsproblemen
acht bij het onvoldoende doorvragen bij, tijd besteden aan en sturen en controleren
van CID-en? (blz. 310).Uit het onderzoek van de commissie is gebleken dat in enkele arrondissementen
de CID-officier van justitie slechts een beperkt deel van zijn tijd daadwerkelijk
aan de sturing van en controle op de CID besteedde. Dit had in bijvoorbeeld
Haarlem tot gevolg dat er te weinig werd doorgevraagd. 59Kan de commissie een toelichting geven op haar stelling dat «verschillende
korpschefs hun verantwoordelijkheid inmiddels hebben opgepakt»? (blz.
311).Zoals ook uit de verhoren is gebleken hebben verschillende korpschefs
na de IRT-affaire hun verantwoordelijkheid met betrekking tot de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit opgepakt. De getuigen IJzerman, Wilzing,
Wiarda, Nordholt en Straver hebben dat in hun verhoren verklaard. 60Kan de commissie toelichten in hoeverre in andere regio's dan «vooral
in de regio Kennemerland» CID-chefs de korpschef bewust niet informeren
over onderdelen van een methode? (blz. 311).De commissie heeft in de hoofdstukken 4, 5 en 6 van het eindrapport uitgebreid
enkele opsporingscasus beschreven. In enkele van deze zaken kwam het voor
dat de CID de korpsleiding niet informeerde over de gebruikte methode, zoals
bijvoorbeeld naar de zaak R. in de regio Utrecht. De precieze details van
de Delta-methode in de verschillende regio's waren de verschillende korpsleidingen
niet bekend. In paragraaf 3.12 gaat de commissie uitgebreid in op de kennis
en verantwoordelijkheid van alle betrokkenen, inclusief de korpsleiding. 61Kan de commissie meer concreet aangeven hoe de wettelijke basis voor
de CID eruit zou moeten zien? Kan de commissie de gewenste «voorwaarden
waaronder.....en verstrekt» enigszins uitwerken? (blz. 312).De CID dient een wettelijke basis te krijgen in de Politiewet 1993. De
CID-regeling 1995 dient daarin ingepast te worden. De voorwaarden waaronder
inlichtingen mogen worden verzameld, bewerkt opgeslagen en worden verstrekt
staan uitgebreid beschreven in de aanbevelingen in hoofdstuk 10. De commissie
noemt hier in het bijzonder 10.9 onder A, 10.10 onder A, 10.11 onder A, B
en C, 10.12.2 onder A, C, F en I. 62Kan de commissie een toelichting geven aangaande de «oneigenlijke
argumenten» waarop informatie-uitwisseling geweigerd wordt? (blz. 313). De commissie doelt hier op de zogenoemde embargo-onderzoeken, waarbij
geweigerd wordt om informatie uit te wisselen, ook vanwege het feit dat men
een ander korps een succes niet of moeizaam «gunt». 63Moet volgens de commissie alle informatie in relatie tot de 70 000
«grijze-veldsubjecten» vernietigd worden? (blz. 313/469).Op 29 mei 1995 waren er in de CID-subjecten-index (CIDSI) van de CRI 54 814
CID-subjecten en 10 371 grijze-veld-subjecten opgenomen (Bijlage V, blz.
357, Bijlage VI, blz. 63). Het totaal aan CID- en grijze-veld-subjecten wordt
op blz. 313 genoemd. De informatie over de grijze-veld-subjecten dient beoordeeld
te worden aan de hand van de door de commissie voorgestelde criteria. Indien
de grijze-veld-subjecten niet aan de criteria voor een CID-subject voldoen
dient de informatie vernietigd te worden. 64Kan de commissie een toelichting geven op de zin: «Korpsbeheerders
hebben nimmer blijk gegeven van gevoel voor verantwoordelijkheid voor dit
«geheime» deel van het politiekorps (...)»? Geldt dit voor
alle korpsbeheerders? (blz. 314).Uit de vele gesprekken die de commissie en haar staf in de loop van het
onderzoek met korpsbeheerders, korpschefs, andere leidinggevenden in politiekorpsen
en CID-chefs hebben gevoerd, is op geen enkele wijze gebleken dat korpsbeheerders
zich actief informeerden over en betrokken voelden bij het functioneren en
het werk van de CID-afdelingen. Dit gold overigens ook veelal voor korpschefs.
Een verklaring kan gelegen zijn in het feit dat voor het gezag over de CID
aparte CID-officieren van justitie waren aangesteld. De commissie heeft niet
alle korpsbeheerders gesproken en sluit dus niet uit dat voor een enkele korpsbeheerder
dit anders ligt. 65Kan de commissie een toelichting geven op haar stelling dat het primaat
van de tactische recherche steeds vaker benadrukt wordt? (blz. 315).De commissie bedoelt daarmee dat de tactische recherche steeds vaker de
prioriteiten bepaalt en de CID de onderzoeken van de tactische recherche ondersteunt. 66Kan de commissie een toelichting geven op (de noodzaak van) het klimaat
van criminaliteitsbestrijding («Ga er maar tegenaan») in de afgelopen
kabinetsperiode in het licht van de constatering dat de aandacht in de afgelopen
tien jaren «naar andere zaken dan de opsporing van georganiseerde criminaliteit»
uitging? (blz. 317/396).De korpschefs hebben vooral hun aandacht gericht op de reorganisatie van
de politie, de invoering van wijkteams en andere zaken. Pas na de IRT-affaire
hebben de korpschefs zich intensief met de recherche beziggehouden. De Tweede
Kamer heeft in 1989 gevraagd om een kabinetsnota over de georganiseerde criminaliteit
in Nederland en diverse keren de nadruk gelegd op noodzaak van de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit hetgeen bij een aantal officieren van
justitie en politieambtenaren de indruk heeft dat veel geoorloofd is in de
strijd tegen de georganiseerde criminaliteit. Dat heeft er voor het uitbarsten
van de IRT-affaire niet toe geleid dat korpsleiding en korpsbeheerders zich
met de praktijk van de opsporing gingen bezighouden. 67Kan de commissie een toelichting geven op de constatering dat de
rol van de beheersdriehoek nog niet is uitgekristalliseerd? Hoe schat zij
de (toekomstige) ontwikkeling in? Is (nadere) wetgeving terzake nodig? (blz.
335).De oprichting van de kernteams dateert van juli 1993. Sindsdien bestaat
dus ook de voor het kernteam verantwoordelijke beheersdriehoek van korpsbeheerder,
hoofdofficier van justitie en korpschef. Dit overleg moet worden onderscheiden
van de beheersdriehoek voor het regionale korps. De beheersdriehoek het kernteam
is, mede namens korpsbeheerders, korpschefs en hoofdofficieren van justitie
van andere regio's, verantwoordelijk voor regiogrens-overschrijdende onderzoeken
door personeel dat uit diverse politieregio's afkomstig is. De kernteams zijn
pas in de loop van 1994 feitelijk operationeel geworden. Dat maakt het moeilijk
om nu al een oordeel te geven over de effectiviteit van de kernteams en over
de wijze waarop de beheersdriehoek daarin sturing geeft. Ook de verhouding
tussen de beheersdriehoek en andere beheerders en gezagsdragers binnen de
deelnemende regio's is nog onvoldoende helder. De commissie heeft in paragraaf
10.12.5 van het eindrapport aanbevolen dat de taken en de organisatie van
de kernteams nadere regeling krijgen op basis van de wet. De taak en verantwoordelijkheid
van de beheersdriehoek kan hiervan onderdeel uitmaken. 68Kan de commissie een uitgebreide toelichting geven op de door haar
geuite noodzaak dat de kernteams een positie gegeven moet worden waardoor
zij als afzonderlijk te identificeren eenheden kunnen functioneren? Hoe verhoudt
deze passage zich tot de aanbevelingen aangaande kernteams? Welke consequenties
heeft dit volgens de commissie voor de geconstateerde «afwijkende»
status van de kernteams in Amsterdam en Rotterdam? (blz. 337/470/471/332).De commissie heeft de ontstaansgeschiedenis en de doelstelling van de
kernteams uitvoerig beschreven (zie bijlage VI, p.138–172). Daaruit
blijkt dat deze eenheden zijn gevormd om interregionaal onderzoek te doen
naar georganiseerde criminaliteit met een bovenregionaal, nationaal en zelfs
internationaal karakter. De zes kernteams worden, tezamen met het LRT, geacht
het gehele land te bestrijken en ieder een aantal regio's te overkoepelen.
Daartoe is het noodzakelijk dat deze teams niet worden beschouwd als slechts
een onderdeel van de centrale recherche van de regio waarin zij zijn gehuisvest
of als zodanig worden ingelijfd. Zulks doet geen recht aan de doelstelling
en vergemakkelijkt de samenwerking met andere regio's evenmin. De aanbevelingen
van de commissie zijn er op gericht de kernteams ook daadwerkelijk als afzonderlijke
eenheden te doen functioneren. 69Kan de commissie een toelichting geven op de verhouding tussen de
zinnen: «De commissie is van oordeel dat de verslaglegging binnen de
CID-en onvoldoende is. In verschillende gevallen is er totaal geen sprake
van verslaglegging» en «Over het algemeen is bij de inzet van
deze methoden (burgerinfiltranten, inkijkoperaties, gecontroleerde afleveringen
en doorlatingen) sprake van een deugdelijke administratie en verslaglegging
van deze methoden.»? (blz. 337/313).De zinsnede op pagina 313 «De commissie is van oordeel dat de verslaglegging
binnen de CID-en onvoldoende is. In verschillende gevallen is er totaal geen
sprake van verslaglegging.» ziet op het functioneren van de CID-afdelingen
binnen de regionale korpsen (paragraaf 8.2. Criminele Inlichtingendiensten).
De zinsnede op pagina 337 «Over het algemeen is bij de inzet van deze
methoden (burgerinfiltranten, inkijkoperaties, gecontroleerde afleveringen
en doorlatingen) sprake van een deugdelijke administratie en verslaglegging
van deze methoden.» heeft betrekking op de kernteams (paragraaf 8.5.
Kernteams). Deze zinnen verhouden zich dus tot elkaar als twee afzonderlijke
oordelen over afzonderlijke politieonderdelen. 70Kan de commissie een toelichting geven op haar oordeel dat «de
kernteams en het LRT de tijd moeten krijgen om te bewijzen dat zij daadwerkelijk
een toegevoegde waarde hebben ten opzichte van regionale eenheden»?
Gaat deze «tijd» in zodra «kernteams daadwerkelijk als afzonderlijke
eenheden kunnen functioneren en de prioriteitsstelling een betere basis krijgt»?
Zo nee, waarom niet? ( blz. 338).De commissie meent dat haar oordeel dat de kernteams en het LRT de tijd
moeten krijgen om te bewijzen dat zij daadwerkelijk een toegevoegde waarde
hebben ten opzichte van regionale eenheden, voor zich zelf spreekt. Deze meerwaarde
is immers thans nog niet aan te geven. De commissie heeft aangegeven dat naar
haar oordeel binnen vijf jaren na nu de inhoudelijke betekenis van de kernteams
moet zijn aangetoond. 71Kan de commissie toelichten hoe de «oncontroleerbaarheid»
bij de douanerecherche duidelijk (in het bijzonder) is gebleken? (blz. 347).In hoofdstuk 3 wordt een uitgebreide toelichting gegeven op de oncontroleerbaarheid
van in ieder geval de heer De Jongh in het Delta-onderzoek. 72Kan de commissie toelichten wat zij meer concreet bedoeld met een
orgaan dat bijzondere opsporingsdiensten in staat stelt gebruik te maken van
CID-informatie? (blz. 347).De commissie beveelt aan dat het uitwisselen van gegevens in bepaalde
zaken kan plaatsvinden op gezag van een officier van justitie. Deze uitwisseling
dient dan de opsporing van strafbare feiten. Bij het landelijk bureau openbaar
ministerie dienen recherche-officieren te worden aangesteld voor de verschillende
bijzondere opsporingsdiensten. Het gaat erom dat bijzondere opsporingsdiensten
sneller dan nu het geval is, in het kader van bepaalde onderzoeken, over relevante
CID-informatie kunnen beschikken. Daartegen verzetten zich niet de wettelijke
regels maar eerder een gegroeide cultuur. 73Kan de commissie een nadere toelichting geven op de geuite noodzaak
van een apart regime inzake opsporingsmethoden voor politie, Rijksrecherche
en de KMAR? Aan welke typen opsporingsmethoden denkt de commissie in het bijzonder?
(blz. 349).De commissie heeft aparte aandacht besteed aan de KMar en de Rijksrecherche
aangezien de beide diensten een specifieke taak vervullen en een bijzondere
positie in het politiebestel innemen. Daarbij is de commissie er van uitgegaan
dat deze diensten ook moeten voldoen aan de algemene regels die voor de politie
worden voorgesteld. Dat neemt echter niet weg dat vanwege de specifieke taakstelling
en positie in het politiebestel nader bezien moet worden over welke bevoegdheden
de beide diensten moeten kunnen beschikken. Het is denkbaar dat de rijksrecherche
voor de opsporing van bepaalde strafbare feiten binnen het openbaar bestuur
verdergaande bevoegdheden en opsporingsmethoden (bijvoorbeeld infiltratie
of vormen van observatie) krijgt dan de reguliere politie heeft. De commissie
heeft in haar onderzoek te weinig aandacht kunnen besteden aan deze vragen
om tot een afgerond antwoord te kunnen komen over welke methodes moeten kunnen
worden gebruikt en onder welke voorwaarden. 74Kan de commissie een toelichting geven op haar uitspraak dat «de
BVD niet beschikt over een inventarisatie van gevallen waarin de georganiseerde
criminaliteit de integriteit van de overheid bedreigt» in relatie tot
het rapport «De georganiseerde misdaad in Europa» (zie Volkskrant
24 november 1995: «BVD schetst alarmerend beeld in EU-rapport; helft
criminelen heeft «witte» connecties»)? (blz. 350).De commissie blijft bij haar bevinding dat de BVD geen overzicht heeft
van de georganiseerde criminaliteit in Nederland. Zij doet daar geen systematisch
onderzoek naar. Zie hiervoor meer uitgebreid hoofdstuk 8 bijlage VI. Het in
de Volkskrant genoemde rapport is gebaseerd op de CRI-inventarisatie. 75Kan de commissie nader toelichten in hoeverre zij overbelasting als
verklaringsgrond voor het reactief optreden van het OM bij de besluitvorming
over opsporingsmethoden ziet? (blz. 364).De overbelasting is, zoals ook de commissie-Donner heeft gesignaleerd,
een belangrijke verklaring voor het reactief optreden van het openbaar ministerie
bij de besluitvorming over opsporingsmethoden. Het openbaar ministerie heeft
structureel te weinig middelen om zijn taken naar behoren uit te oefenen.
Het OM gaat derhalve vaak af op door de politie verstrekte informatie.Overbelasting is echter niet het hele verhaal. Daarmee heeft ook van doen
het algemeen geconstateerde gebrek aan gezag van het OM over de politie. 76Kan de commissie een toelichting geven op de verhouding tussen de
door de CTC gehanteerde uitgangspunten en haar aanbevelingen terzake? (blz.
374/449–467).De commissie heeft bij het formuleren van haar aanbevelingen de uitgangspunten
van de CTC in haar overwegingen betrokken. Voor een groot gedeelte komen de
aanbevelingen van de commissie overeen met de uitgangspunten van de CTC. De
commissie heeft echter in haar onderzoek geconstateerd dat burgerinfiltranten
moeilijk stuurbaar en controleerbaar zijn. Zij beveelt daarom aan in de toekomst
geen gebruik meer te maken van burgerinfiltranten maar van politie-infiltranten.
Ook wijst de commissie het doorlaten van grote hoeveelheden soft-drugs en
van harddrugs van de hand. Het commissielid Koekkoek acht een enkele proefzending
van een beperkte hoeveelheid harddrugs aanvaardbaar. 77Kan de commissie toelichten hoe de korpsbeheerders de eigen verantwoordelijkheid
voor het gebruik van opsporingsmethoden meer inhoud kunnen geven? Is daarvoor
nadere regelgeving nodig? (blz. 391).Om de eigen verantwoordelijkheid van de korpsbeheerders voor het gebruik
van opsporingsmethoden meer inhoud te geven is nadere regelgeving
niet noodzakelijk, hoewel niet uitgesloten. De commissie meent dat het vooral
een kwestie is van zich informeren en geïnformeerd te worden. De verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder strekt zich uit onder meer over de integriteit van het
apparaat en de veiligheid en de arbeidsomstandigheden van het betrokken personeel.
Bovendien is de korpsbeheerder verantwoordelijk voor de organisatie, inrichting
en werkprocedures van alle politieonderdelen, dus ook van de CID. Een en ander
impliceert dat de korpsbeheerder op de hoogte moet zijn van de (hoofdlijnen
van de) onderzoeken, waarin zijn personeel wordt ingezet en de manier waarop
dat gebeurt. 78Bij wie vond de stafafdeling Wetgeving «aanvankelijk geen gehoor
voor haar voorstellen om tot een wettelijke regeling (van de proactieve fase)
te komen»? Hoe verhoudt deze passage zich tot de volgende uitspraak
van E. M. H. Hirsch Ballin in zijn verhoor: «(...) Daarbij kwam ook
de proactieve fase naar voren. Het ter hand nemen van zo'n hercodificatie
van strafvordering werd toen sterk ontraden van de kant van de wetgevingsjuristen
van het departement. (...)» (blz. 395).Bij de ambtenaren van de Directie Politie vonden ze geen gehoor. De ambtenaren
van het ministerie wilden geen hercodificatie van het wetboek van strafvordering,
maar regeling in een aparte wet. Dat was de reden dat het ministerie van Justitie
nauwelijks met eigen initiatieven is gekomen ten aanzien van het gebruik van
opsporingsmethoden. Het ministerie ging ervan uit dat de jurisprudentie het
wel zou houden. Het oordeel van de stafafdeling wetgeving kon daar geen verandering
in brengen. 79Kan de commissie een toelichting geven op de passage over het Ministerie
van Justitie: «De meeste steun krijgt het idee van kaderstellende wetgeving,
met daaraan gekoppeld strikte regelgeving voor het toezicht op de inzet en
uitvoering van bijzondere opsporingsmethoden alsook het vasthouden aan geheimhouding
van operationele bijzonderheden. Gedetailleerde wetgeving waarin de opsporingsmethoden
limitatief zijn opgesomd, kan op minder steun rekenen.» (blz. 397).De commissie baseert deze passage op interviews die zij heeft gehouden
met ambtenaren van het ministerie van Justitie en op de verhoren. Het gaat
hier om een weergave van de verschillende meningen binnen het ministerie van
Justitie over de normering van opsporingsmethoden. 80Kan de commissie een uitgebreide toelichting geven op de rol van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken in het klimaat van de criminaliteitsbestrijding
in de vorige kabinetsperiode – door uw voorzitter als «Ga er maar
tegenaan» gekenschetst –? (blz. 402/396).Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft op verschillende manieren
actieve bemoeienis gehad met het beleid van criminaliteitsbestrijding in de
voorgaande kabinetsperiode. Een «rol van het ministerie van Binnenlandse
Zaken in het klimaat van de criminaliteitsbestrijding» is evenwel moeilijk
te duiden. De actieve bemoeienis vloeide voort uit het inzicht dat ook het
binnenlands bestuur een bijdrage kan leveren aan de preventie en beheersing
van georganiseerde criminaliteit en uit de beheersverantwoordelijkheid voor
de politie op centraal niveau. Voor wat betreft het eerste kan er op worden
gewezen dat minister Dales de integriteit van de overheid als belangrijk thema
aan de orde heeft gesteld. Voorts heeft het ministerie van Binnenlandse
Zaken vanuit de bestuurlijke invalshoek bijgedragen aan de formulering en
de uitvoering van de Nota «De georganiseerde criminaliteit in Nederland.
Dreigingsbeeld en plan van aanpak» van september 1992. Ten aanzien van
de beheersverantwoordelijkheid heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken
in nauw overleg met het ministerie van Justitie de oprichting en financiering
van de kernteams verzorgd. Binnenlandse Zaken richtte zich daarbij in het
bijzonder op de bestuurlijke inbedding en de rechtmatigheid en doelmatigheid
van de besteding van middelen. 81Kan de commissie haar uitspraak dat de minister van Binnenlandse
Zaken «nadrukkelijk aanwezig» was in de IRT-affaire nader duiden?
(ER, blz. 402).Dat de minister van Binnenlandse Zaken op beslissende momenten «nadrukkelijk
aanwezig» was in de IRT-affaire, moge blijken uit de wijze waarop betrokkenen
de aanwezigheid en deelname van minister Dales bij het gesprek op 1 december
1993 hebben ervaren. Ook de positie van minister Van Thijn nadien (instelling
commissie-Wierenga, uitvoering van aanbevelingen commissie-Wierenga) was niet
onzichtbaar. 82Kan de commissie het door haar benadrukte en wijd verbreide misverstand
«dat de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit het exclusieve
domein van Justitie is» nader toelichten? (blz. 403).De commissie meent dat zij in haar eindrapport de mede-verantwoordelijkheid
en betrokkenheid van Binnenlandse Zaken bij de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit uitvoerig heeft toegelicht. Het misverstand dat zulks het exclusieve
domein van Justitie is, heeft lange tijd bestaan en komt wellicht voort uit
de gezagspositie van het openbaar ministerie en de Minister van Justitie ten
aanzien van de opsporing. De Politiewet kent de minister van Binnenlandse
Zaken een belangrijke verantwoordelijkheid toe voor het beheer van de politie,
inclusief de nadere regelgeving voor de inrichting van specifieke onderdelen
en de uitrusting van het personeel. Tevens heeft de minister van Binnenlandse
Zaken bemoeienis met o.m. de opleiding en de integriteit van het politiepersoneel
en kan aan de minister van Binnenlandse Zaken een primaire verantwoordelijkheid
worden toegedacht voor de bewaking van de eisen die de Grondwet stelt aan
overheidsoptreden in relatie tot rechten van burgers. Tenslotte kan ook nog
worden gewezen op de medeverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse
Zaken voor de uitvoering van de Wet Politieregisters. 83Kan de commissie haar constatering dat «het Ministerie van
Justitie tot voor kort nauwelijks enige bemoeienis had en wilde hebben met
de praktische toepassing van methoden van opsporing» nader toelichten?
(blz. 404).Uit de openbare verhoren van de heren Suyver, Wooldrik en Van de Beek
blijkt duidelijk dat het ministerie van Justitie de praktische toepassing
van opsporingsmethoden overliet aan de politie en het openbaar ministerie.
De verantwoordelijkheid voor het hanteren van opsporingsmethoden lag volgens
het ministerie bij het OM. Voor de discussie over opsporingsmethoden werd
telkens verwezen naar het openbaar ministerie. Ook de minister van Justitie
Hirsch Ballin verklaarde in zijn verhoor dat niet in de eerste plaats op de
weg lag van de minister van Justitie om concrete gevallen te beoordelen. 84Kan de commissie een toelichting geven op haar opmerking dat «in
verschillende gevallen het overleg tussen de ministeries moeizaam loopt en
de tevredenheid van het ene ministerie over de resultaten van het overleg,
ontevredenheid van het andere oplevert»? (blz. 405).In de vormgeving van het politiebeleid op centraal niveau dienen verschillende
deelbelangen te worden afgewogen. Zo kan worden gewezen op de justitiële
taken van de politie versus de algemene surveillance, de hulpverlening en
de handhaving van de openbare orde. In de beide ministeries spiegelt zich
het gezagsdualisme dat eigen is aan het politiebestel. Ook de splitsing van
de zeggenschap over de politie in beheer en gezag komt tot in zekere mate
terug in de verhoudingen tussen de departementen: Binnenlandse Zaken is eerst
verantwoordelijke voor het zg. beheer op afstand door de rijksoverheid, terwijl
Justitie primair de justitiële taakuitoefening door de politie tot zijn
zorg rekent.In het verleden heeft deze behartiging van uiteenlopende belangen geleid
tot verkokering, die eertijds wel is aangeduid met «stammenstrijd». 85Kan de commissie een globale schatting geven van de bestemmingen
(in absolute, percentuele en kwalitatieve termen) van «smokkelwaar,
niet bestemd voor de Nederlandse markt»? (blz. 416).De commissie en de onderzoeksgroep Fijnaut hebben niet onderzocht welke
bestemming de smokkelwaar heeft die niet bestemd is voor de Nederlandse markt.Wel is duidelijk dat een deel van de illegale goederen de Nederlandse
bodem in het geheel niet bereikt maar al op zee of op transport doorverkocht
worden. 86Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar (weliswaar
verdeelde) opvattingen over de wenselijkheid/noodzakelijkheid van de liberalisering
van drugs en mogelijk XTC in het licht van het feit dat dit vraagstuk de kern
van de criminaliteitsbestrijding raakt? (blz. 417).De commissie is verdeeld over de effecten van de liberalisering van het
drugsbeleid. Een deel van de commissie spreekt over regulering legalisering
van soft drugs en mogelijk XTC. De wezenlijke vraag is of niet op internationaal
vlak andere wegen ingeslagen moeten worden in Europa en Noord-Amerika nu de
«oorlog tegen drugs» niet gewonnen zal worden zolang de vraag
zo overstelpend blijft. Vanwege die grote vraag naar verboden roesmiddelen
heeft de georganiseerde criminaliteit de sterke positie ontwikkeld die ze
nu heeft.Daarbij zijn de gevaren voor de volksgezondheid bij soft-drugs en XTC
van een andere orde dan bij hard-drugs. Legalisering internationaal van deze
categorieën roesmiddelen zou de georganiseerde criminaliteit, zeker in
Nederland, voor een belangrijk deel brodeloos maken.Dat aspect wordt in de algemene discussie teveel verwaarloosd. Natuurlijk
zullen criminelen eventueel op zoek gaan naar andere illegale markten om grof
geld te verdienen. Dat is zonder twijfel waar. Echter, een substitutiemarkt
is niet zomaar gevonden.De commissie is zich ervan bewust dat legalisering in Nederland alleen
geen oplossing biedt maar een gedeelte van de commissie meent dat er zeer
goede argumenten zijn om de internationale discussie over dit onderwerp met
kracht voort te zetten. Het andere deel van de commissie verwacht dat liberalisering
een negatief effect op de volksgezondheid zal hebben, internationaal onhaalbaar
is en zal leiden tot een verschuiving van illegale activiteiten.
Deze leden wijzen een verdere liberalisering van het beleid dan ook af. 87Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar stelling dat
«van verwevenheid van de legale «bovenwereld» in het algemeen
en de criminele «onderwereld» niet is gebleken?» (blz. 418).Uit de onderzoeken van de onderzoeksgroep Fijnaut is niet gebleken dat
er sprake is van verwevenheid van de legale bovenwereld in het algemeen en
de criminele onderwereld. In hoofdstuk twee van het eindrapport wordt uiteengezet
op basis waarvan de commissie tot deze conclusie komt. 88Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar opmerking dat
«van mediamanipulatie de commissie niet is gebleken»? (blz. 418).In de door de commissie onderzochte zaak van de mogelijke mediamanipulatie
via De Telegraaf is niet gebleken. Er is daar sprake van mogelijke beïnvloeding
via directe contacten die de commissie niet als manipulatie wil karakteriseren.De commissie heeft geen ongewenste situaties aangetroffen die als mediamanipulatie
gekenschetst kunnen worden. Dat wil niet zeggen dat er nooit sprake van is.
Maar de commissie heeft niet alle publikaties terzake systematisch onderzocht
zoals het geval is geweest bij de bedoelde artikelen in De Telegraaf. 89Kan de commissie een nader oordeel geven over de brief van de minister
van Justitie van 10 oktober jl. en andere uitlatingen van de minister met
betrekking tot het zgn. XTC-traject naar Engeland waarover de Kamer volgens
de commissie «onvoldoende en onjuist is geïnformeerd»? (blz.
421).Nadat in het verhoor van de heer Wooldrik op 11 september 1995 de XTC-zaak
aan de orde was geweest heeft op het ministerie van Justitie een reconstructie
plaatsgevonden op 29 september 1995 van het gebeurde. Daarover zijn de voorzitter
en de vice-voorzitter van de commissie op 10 oktober 1995 geïnformeerd
door de SG, de heer Suyver en de DG, de heer Van Brummen.Op diezelfde dag is een vertrouwelijke brief door de minister aan de Kamer
gestuurd. Via de betreffende ambtenaren heeft de minister de bovengenoemde
leden van de commissie gevraagd of zij een oordeel hadden of de Kamer moest
worden geïnformeerd. De laatsten hebben dat geheel aan de minister gelaten.
Zij heeft de Kamer op de hoogte gesteld dat er meer aan de hand was dan uit
de eerdere beantwoording van de vragen viel op te maken voordat, zo neemt
de commissie aan, de commissie zelf met haar conclusies terzake zou komen. 90Kan de commissie nader onderbouwen in welke opzichten de verantwoordelijkheden
voor het runnen van informanten «duidelijker» hadden moeten worden
vastgelegd? (blz. 423).De commissie verwijst hiervoor naar de appendices bij bijlage 1, appendix
C onder 7. Daarin wordt duidelijk dat het OM in Haarlem en Rotterdam van elkaar
niet wisten wat de informant precies in de Bever-trajecten deed en hoeverre
de samenwerking van de CID-Kennemerland strekte. Evenmin is bij convenant of anderszins vastgelegd wie verantwoordelijk
was, hoelang de operatie zou duren en hoe de operatie gestaakt zou kunnen
worden. 91Hoe acht de commissie het mogelijk dat enerzijds informanten verdiende
gelden niet mogen houden en er anderzijds geen politie-activiteiten mee mogen
worden bekostigd? Met andere woorden: wat moet cq. mag er wel gebeuren met
crimineel geld dat door informanten wordt afgedragen? Mag het worden ingezet
bij andere overheidsbestedingen? Kan het onder strikte voorwaarden en in bepaalde
gevallen gebruiken van criminele gelden voor politie-activiteiten niet bijdragen
aan de financiering van de aanpak van georganiseerde criminaliteit? (blz.
424).De commissie meent dat het onjuist is dat in een gesloten circuit criminele
winsten, dat wil zeggen, gelden die door een informant zijn verdiend met criminele
handelingen, op directe wijze worden aangewend door de politie om opsporingsactiviteiten
in de betrokken zaak te financieren. De verschillende belangen lopen dan tezeer
samen: de opsporing van de ene crimineel wordt dan immers rechtstreeks gefinancierd
uit het illegale vermogen van de andere crimineel. Indien criminele winsten
door een informant worden afgedragen (zoals bekend wijst de commissie de inzet
van criminele burgerinfiltranten af) zal nader moeten worden bezien of deze
gelden terugvloeien naar de algemene middelen ofwel aan de politie- en/of
justitiebegroting kunnen worden toegevoegd. 92Ongeveer 70% van de doorgelaten softdrugs en cocaïne (zowel
door- als aflevering) komt «voor rekening» van CID-Kennemerland.
Kan de commissie globaal aangeven voor wiens rekening de overgebleven 30%
komt? Hoeveel van dit percentage is doorgelaten door niet-randstedelijke actoren?
(blz. 424).Amsterdam-Amstelland, Rotterdam-Rijnmond, Haaglanden en Twente zijn de
andere regio's waarvan de commissie heeft kunnen constateren dat er drugs
zijn doorgelaten. In de regio Twente is meer dan 10 000 kg drugs doorgelaten. 93Kan de commissie kwalitatieve toelichting geven op het feit dat de
heer Vrakking «niet wist welke trajecten er liepen en wie daarvoor wel
verantwoordelijk was»? (blz. 424).Als hoofdofficier van Justitie te Amsterdam was de heer Vrakking verantwoordelijk
voor het functioneren van IRT-officier Van Cappelle. Van Capelle heeft Vrakking
niet op de hoogte gesteld van de trajecten die binnen het IRT liepen, Vrakking
heeft daar ook niet naar gevraagd. 94Kan de commissie een nadere toelichting geven aan de hand van feiten
op haar opmerking dat «de Amsterdamse driehoek niet in staat was met
initiatieven tot verbetering van de situatie te komen»? (blz. 425).De commissie heeft moeten constateren dat zowel voor als na de ressortsvergadering
van 17 november 1993 de Amsterdamse driehoek en haar individuele leden geen
pogingen hebben ondernomen om de verhoudingen met andere betrokken korps-(leidingen),
beheerders en hoofdofficieren goed te houden en in gezamenlijkheid te zoeken
naar oplossingen voor de ontstane crisis, die niet als splijtzwam zouden fungeren
maar tot consensus en draagvlak konden leiden. Gelet op de verantwoordelijkheid
van de Amsterdamse driehoek voor het functioneren van het IRT, had dit naar
het oordeel van de commissie op haar weg gelegen. Kennelijk zagen de leden
van de driehoek hiertoe geen mogelijkheden. 95Kan de commissie aangeven waar in het eindrapport en de bijlagen
zij heeft geput cq. geciteerd uit het geheime deel van het rapport van de
commissie-Wierenga? Ging de regering steeds akkoord waar het ging om het opnemen
van bepaalde passages cq. citaten of heeft de commissie dit in bepaalde gevallen
achterwege gelaten op verzoek van de regering? Zo ja, bij welke onderdelen?
(blz. 426).Op blzz. 284, 285, 286, 287 en 288 van Bijlage V, op de blzz. 101 tot
en met 104 van het eindrapport en op de blzz. 306 tot en met 317 van Bijlage
1 heeft de commissie geput en geciteerd uit het geheime deel van het rapport
van de commissie Wierenga. De regering en de betrokkenen zijn akkoord gegaan
met de publikatie van de citaten uit de verklaringen afgelegd voor de commissie
Wierenga.Uiteindelijk zijn alle citaten die de commissie wilde afdrukken ook afgedrukt.
De regering heeft niet verzocht enige van de uitgezochte citaten niet te vermelden. 96Kan de commissie een nadere toelichting geven op de zinsnede dat
«de commissie de interpretatie van voorzitter Brinkman niet deelt»?
Sprak de heer Brinkman namens de commissie voor Inlichtingen- en veiligheidsdiensten?
(blz. 426).Antwoord : De commissie gaat ervan uit dat Brinkman sprak namens de commissie-IVD.
De toenmalige fractievoorzitter van de PvdA Wöltgens heeft hierover in
de pers een andere lezing gegeven, maar in zijn brief aan de commissie vermeldt
hij dit punt expliciet niet.Gezien de stukken die nu openbaar gemaakt zijn kan de commissie de interpretatie
van Brinkman niet delen omdat er wel degelijk een dusdanig verschil bestaat
tussen de geheime en de openbare rapportage van de commissie-Wierenga dat
naar het oordeel van de commissie beide elkaar in normaal Nederlands spraakgebruik
niet «dekken». 97Kan de commissie een nadere toelichting geven op de grootte van «het
risico van corruptie en afglijden»? (blz. 431).In hoofdstuk 6 van haar eindrapport heeft de commissie in paragraaf 6.3.7.
een toelichting gegeven op deze conclusie. De commissie verwijst u daarnaar.
Zie ook antwoord 23 PvdA-fractie. 98Hoe moet/kan/mag het bestuur in het kader van bestuurlijke rechtshandhaving
rekening houden met zachte (criminele) informatie, bv. in het kader van het
verlenen van subsidie en/of bouwvergunning? (blz. 433).De commissie verwijst voor de beantwoording van deze vraag naar haar beschouwingen
in paragraaf 7.4 van het eindrapport en het gestelde in Bijlage V, paragraaf
8.5. Daaruit moge blijken dat de commissie van oordeel is dat de huidige situatie
waarin geen wettelijke mogelijkheid bestaat dat informatie wordt overgedragen
aan het bestuur maar dat in de praktijk wel gebeurt, onwenselijk is. Tevens
meent de commissie dat het bestuur onder omstandigheden moet kunnen beschikken
over criminele inlichtingen. Het enkel hanteren van een criminele inlichting,
waarvan de hardheid en juistheid niet altijd kan worden gegarandeerd,
als grondslag voor het weigeren van vergunningen of het uitsluiten voor aanbestedingen
acht de commissie onvoldoende. In combinatie met andere informatie, bv. uit
justitiële documentatieregisters kan de criminele inlichting echter onder
omstandigheden wel een voldoende grondslag vormen. Daartoe zal de bestuursrechtelijke
regelgeving moeten worden aangepast. 99Kan de commissie nader ingaan op haar aanbeveling tot integratie
van verschillende specialismen in één recherche, mede in het
licht van gevaar voor het niet goed benutten van bestaande deskundigheid na
reorganisatie? (blz. 434).De commissie komt tot de bevinding dat de verschillende onderdelen van
de recherche (tactische recherche, CID, OT, STO, AT) de afgelopen jaren zeer
zelfstandig hebben kunnen functioneren. Naar het oordeel van de commissie
is die zelfstandigheid doorgeschoten. Veelal was er niemand die een volledig
overzicht had van de activiteiten die de verschillende onderdelen van de recherche
uitvoerde. De commissie doet de aanbeveling dat de verschillende onderdelen
van de recherche meer geïntegreerd moeten worden. De recherchechef moet
op de hoogte zijn van de activiteiten van de CID en het OT. Er moet de mogelijkheid
zijn om van uit een punt te sturen en te controleren. Het is naar het oordeel
van de commissie onwenselijk als te gescheiden organisatie-onderdelen bestaan.
De commissie meent dat op die manier optimaal gebruik gemaakt kan worden van
bestaande deskundigheid. 100Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar wens dat «bij
prioriteitenstelling nationale «prioriteiten» en interregionale
«wensen en mogelijkheden» op elkaar afgestemd moeten worden»?
Verwacht de commissie veel «afstemmingsproblemen» terzake? (blz.
439).Juist om afstemmingsproblemen te voorkomen heeft de commissie bovengenoemde
wens geuit. In haar onderzoek heeft de commissie geconstateerd dat in de huidige
situatie de keuze van onderzoeken zich teveel richt naar regionale belangen. 101Kan de commissie een nadere toelichting geven op het uitoefenen van
oneigenlijke taken door de BVD in het verleden? Kan de commissie hierover
een kwalitatief oordeel vellen? (blz. 441).De commissie verwijst voor de beantwoording van deze vraag naar haar uitvoerige
uiteenzettingen in Bijlage VI, hoofdstuk 8 en paragraaf 8.8 van het eindrapport.
Hieruit blijkt dat de BVD in het verleden werkzaamheden (van technische aard)
heeft verricht ten behoeve van de politie, ook wanneer geen specifiek BVD-belang
in het spel was. De commissie meent dat dit in de toekomst niet meer moet
voorkomen. 102Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar opmerking dat
de staande en zittende magistratuur te kort zijn gekomen in vergelijking met
de politieke roep om «meer blauw op straat»? Kan de commissie
aangeven hoe en wanneer de investeringen in de verschillende onderdelen van
de justitiële keten niet evenwichtig zijn (geweest)? ( blz. 441).De commissie heeft geconstateerd dat het openbaar ministerie deels vanwege
zijn structuur en cultuur, deels vanwege de beperkte capaciteit
niet ten volle is toegekomen aan de uitoefening van zijn gezagsfunctie en
ook overigens overbelast is geraakt. De commissie wijst op de haar inziens
onevenwichtige verhouding van ongeveer 40 000 politiemensen (de bijzondere
opsporingsdiensten niet meegerekend) en het aantal van ongeveer 440 leden
van OM. De overbelasting geldt ook voor delen van de zittende magistratuur.
Zie daarvoor de passages in het eindrapport over het beperkte aantal CRC's.
De politieke aandacht is het afgelopen decennium vooral gericht geweest op
uitbreiding van de politiesterkte, hoewel opeenvolgende ministers van Justitie
ook aandacht hebben gevraagd voor andere schakels in de strafrechtshandhaving.
De commissie heeft geen onderzoek gedaan naar het hoe en wanneer van investeringen
in de justitiële keten. 103De commissie zegt niet alle officieren van justitie in Nederland
in het onderzoek te hebben betrokken. Kan de commissie aangeven uit welke
arrondissementen de onderzochte officieren komen? Waarom is de oud-officier
van Justitie te Almelo niet gehoord, terwijl deze in eerste instantie wel
was opgeroepen voor verhoor door de commissie? (blz. 443).Er is gesproken met officieren van justitie in de arrondissementen Groningen,
Haarlem, Breda, Zwolle, Amsterdam, Dordrecht, Den Haag, Zutphen, Den Bosch,
Arnhem, Almelo, Rotterdam, Utrecht, Assen, Middelburg en Arnhem en advocaten-generaal
uit Amsterdam en Den Haag. Daarnaast zijn enkele landelijke officieren gesproken.Openbare verhoren van betrokkenen bij de Geesterse zaak hebben niet plaatsgevonden.De reden hiervoor was dat de zaak tijdens de openbare verhoren nog onder
de rechter was en het op voorhand duidelijk was dat over dit onderzoek geen
relevante vragen zouden kunnen worden gesteld die in het openbaar beantwoord
zouden kunnen worden zonder het onderzoek van de rechter voor de voeten te
lopen. De leden van de staf hebben gesprekken gevoerd met de opvolger van
Oosterhof (de plaatsvervangend hoofdofficier Almelo) de zaaksofficier, de
chef CID van politie en het hoofd van het tactisch team dat de zaak behandelde.
Bij publicatie van het rapport hadden al een aantal zittingen plaatsgevonden
waardoor een aantal gegevens wel openbaar konden worden gemaakt.De oud officier van justitie Oosterhof uit Almelo is niet door de commissie
opgeroepen voor verhoor. Wel is een afspraak met hem gemaakt voor (een voorgesprek/een
interview), maar dit is afgezegd. De commissie achtte zich door de gesprekken
die met de genoemde personen gevoerd zijn, voldoende voorgelicht. 104Kan de commissie een nadere toelichting geven op de goedkeuring van
minister Kosto voor het doorlaten van 9000 kg softdrugs? (blz. 445).Minister Kosto heeft op 18 augustus 1994 na ambtelijk advisering zijn
handtekening gezet. De zaak is hem voorgelegd door het hoofd van de Directie
Staats- en Strafrecht, mr. A. B. Vast. Het hoofd van de Directe Politie, Wooldrik,
was wegens vakantie niet bij deze zaak betrokken. Kosto heeft geen aanleiding
gezien deze zaak verder op te houden. Kosto heeft de voorzitter van de commissie
bevestigd zijn goedkeuring gegeven te hebben zonder dat bij hem nadere vragen
opkwamen naar aanleiding van de IRT-affaire.Op 9 september 1994 heeft mevrouw Sorgdrager van deze zaak kennis genomen. 105Wie was de «procureur-generaal te Arnhem» die wel op
de hoogte was van het (bewust) maken van een vormfout? (blz. 445).Dat was procureur-generaal C.R.C.M. Ficq. 106Kan de commissie nader ingaan op haar redenen niet te twijfelen aan
de nadere uitleg van minister Sorgdrager in het kader van de doorlating van
cocaïne? Kan een toelichting gegeven worden op het (kennelijke) feit
dat de voorganger van procureur-generaal Sorgdrager, de heer Addens, haar
niet heeft geïnformeerd over deze zaak? ( blz. 446/432).De commissie heeft nauwgezet onderzocht wat er precies gebeurd kan zijn
op 1 februari 1994 tussen Blok en Sorgdrager. Toen heeft Blok gesproken in
de bewoordingen van het eindrapport over het doorlaten van cocaïne.Nadat de commissie in het verhoor van Sorgdrager tot de conclusie kwam
dat de verklaringen van Blok en Sorgdrager niet met elkaar spoorden heeft
zij de zaak verder onderzocht. Daartoe zijn ook nadere gesprekken gevoerd
met zowel Blok als Sorgdrager. In deze gesprekken noch in het verdere onderzoek
van de schaarse stukken zijn geen duidelijke indicaties te vinden dat Blok
of Sorgdrager hun eigen herinnering verkeerd weergeven en dus opzettelijk
niet de waarheid vertellen. Vandaar de conclusie dat Sorgdrager dus niet geweten
heeft van de doorlating van cocaïne. Het woordje dus moet gelezen worden
in de zin van klaarblijkelijk.De commotie die is ontstaan over deze bewuste passage in het eindrapport
is verklaarbaar vanwege de politieke lading die een en ander heeft gekregen.
Een dergelijke situatie waar twee personen elkaar tegenspreken is in de rechtszaal
aan de orde van de dag.De commissie zou alleen tot een andere conclusie terzake hebben kunnen
komen indien zij een redelijk vermoeden zou hebben dat Blok of Sorgdrager
bewust onwaarheid hebben gesproken. Dat vermoeden heeft zij niet.Dat Addens Sorgdrager niet heeft geïnformeerd is te verklaren uit
het feit dat hij dit gegeven blijkbaar niet belangrijk genoeg oordeelde om
door te geven. De toestemming die Addens aan Blok terzake heeft gegeven is
ook niet schriftelijk vastgelegd. 107Kan de commissie haar kwalificatie dat de minister van Binnenlandse
Zaken «onvoldoende» gebruik heeft gemaakt van zijn («voldoende»)
mogelijkheden met betrekking tot het mede bepalen van de kaders waarbinnen
de politie opsporingsmethoden toepassen toelichten mede aan de hand van feiten?
(blz. 446).Zie vraag 82 CDA. Uit haar onderzoek is het de commissie gebleken dat
de minister van Binnenlandse Zaken en het ministerie zich niet of nauwelijks
rekenschap hebben gegeven van de medeverantwoordelijkheid voor de kaders waar
binnen opsporingsmethoden worden toegepast. Dit is ook door ambtenaren van
het ministerie van Justitie aan de commissie medegedeeld. Anders dan incidenteel,
de IRT-affaire, heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken zich niet bemoeid
met opsporingsmethoden en daarover geen informatie gevraagd. 108Hoe verhoudt zich de aanbeveling van de commissie om te komen tot
een limitatieve opsomming van opsporingsmethoden in de wet tot de – ook in het rapport «Opsporing Verzocht» (blz. 70 t/m 72)
aangehaalde – stelling dat opsporingsmethoden pas in de praktijk hun
waarde kunnen bewijzen? (blz. 448).De commissie meent dat de wijze waarop zij aanbeveelt de opsporingsmethoden
te normeren geenszins beperkt is. Vele van de door haar genoemde opsporingsmethoden
hebben in de praktijk al hun waarde bewezen. 109«Een aantal functionarissen binnen de recherche en het openbaar
ministerie moet kennis hebben van de recherche-onderzoeken en de gebruikte
opsporingsmiddelen.» Welk aantal en welke functionarissen stelt de commissie
zich hierbij voor? (blz. 449).Het antwoord op deze vraag is te lezen in de aanbevelingen die de commissie
doet ten aanzien van de normering van de organisaties. Meer in het bijzonder
de aanbevelingen 10.12.1 en 10.12.2. 110Moet uit de definitie van «opsporing» worden afgeleid
dat opsporing niet meer beperkt is tot overheidsoptreden? (blz. 451).Neen, in de Nederlandse samenleving is slechts de overheid belast met
de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Dat neemt niet weg dat ook
een burger kan opsporen voorzover de wet hem daartoe de mogelijkheid geeft.
Het bekendste voorbeeld is natuurlijk dat elke burger bevoegd is bij ontdekking
op heterdaad de verdachte aan te houden. (Art. 53 Sv). 111Is het volgens de commissie juist, dat met het hanteren van de voorgenoemde
definitie van «opsporing» (met name het onderdeel dat een strafrechtelijke
sanctie als doel noemt) het bewust doen beëindigen van een zaak («kapot
maken») niet meer mogelijk is? Wat is daarvan de reden? (blz. 451).Het bewust doen beëindigen van een zaak («kapotmaken»)
valt onder het voorkomen van strafbare feiten. De voorkoming van strafbare
feiten valt met de opsporing van strafbare feiten onder de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde, met welke taak de politie, onder het gezag van
de officier van justitie, ingevolge artikel 12 Politiewet 1993 is belast.
De commissie wil geenszins afdoen aan de voorkoming van strafbare feiten.
Die mogelijkheid blijft dus bestaan.De definitie van opsporing betreft de opsporing die in het Wetboek van
Strafvordering behoort te worden geregeld en die tot doel heeft te komen tot
een strafrechtelijke sanctie.Informatie die verkregen is met het doel van opsporing, kan, ja moet ook
gebruikt worden om strafbare feiten te voorkomen (Eindrapport, blz. 466). 112Kan de commissie een toelichting geven op hoe voorgestelde fasering
van de opsporing zich verhoudt met hetgeen hierover in andere (m.n. omringende)
Europese landen is geregeld? (blz. 449–455).De voorgestelde fasering heeft geen rechtstreekse pendant in de omringende
landen. Wel sluit zij aan bij onderscheidingen die in het buitenland ook een
rol spelen. In Duitsland wordt onderscheid gemaakt tussen de Anfangs verdacht als
lichtst denkbare vorm van verdenking waarbij het kan gaan om aanknopingspunten
voor de waarschijnlijkheid van een toekomstig strafbaar feit, de Verfahrensträchtiger
Verdacht, de hinreichender Verdacht en de dringender Verdacht (zie ook Bijlage
V: 474 en Tak c.s. 127 e.v.). Op grond van de Anfangsverdacht kunnen z.g.
Vorermittlungen voorafgaand aan het eigenlijke opsporingsonderzoek worden
verricht . De grens met preventief optreden (vorbeugender Verbrechensbekämpfung)
is hierbij uiterst dun, maar er wordt in verband met de bestrijding van georganiseerde
criminaliteit een wettelijke basis voor aanwezig geacht in art. 152 StPO.Het Belgische Wetboek van Strafvordering geeft geen concrete procedure
voor het opsporingsonderzoek. Het opsporingsonderzoek is geheim in die zin
dat noch de verdachte, noch het publiek erover worden geïnformeerd. De
dwangmiddelen, bijvoorbeeld de aanhouding buiten heterdaad zijn nader geregeld
in de rechtspraak: daarbij speelt het begrip «ernstige schuldaanwijzingen
van een gepleegd misdrijf of wanbedrijf waarvoor voorlopige hechtenis wordt
toegelaten» een rol. Bepaalde opsporingsmethoden zijn gereguleerd in
een geheime richtlijn van 24 april 1990. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat er
voor langdurige observatie objectieve aanwijzingen moeten bestaan dat de te
observeren persoon een halsmisdrijf heeft begaan of zal begaan. Hiermee is
reeds aangegeven dat er ook in België onderscheid wordt gemaakt tussen
de door de commissie onderscheiden fasen 1 en 3. Van een algemene systematiek
ten dezen is evenwel geen sprake. 113Kan de commissie haar afweging met betrekking tot de aanbeveling
de proactieve fase in het Wetboek van Strafvordering te regelen en niet in
de Politiewet toelichten? (blz. 450).De Politiewet 1993 regelt onder meer de taak van de politie (artikel 2)
en geeft enkele algemene bepalingen over bevoegdheden van de politie. Het
Wetboek van Strafvordering regelt de verschillende fasen van het onderzoek
naar strafbare feiten dat uiteindelijk resulteert in een rechterlijke uitspraak.
Een van deze fasen is de opsporing. De commissie beschouwt de proactieve fase
als opsporing. Om deze reden heeft zij voorgesteld de «proactieve fase»
in het Wetboek van Strafvordering te regelen en niet een belangrijk deel van
de opsporing uit zijn verband te halen en elders te regelen. 114Hoe verhoudt het begrip «ontmanteling» van criminele
organisaties zich tot het (pleidooi van de commissie voor) meer financieel
rechercheren? In welke zin is het begrip «ontmanteling» te onbepaald?
(ER, blz. 450).Het ontmantelen van een criminele organisatie is het beëindigen van
haar activiteiten met strafvorderlijke, fiscale en bestuursrechtelijke middelen.
Met het oog op de strafrechtelijke en fiscale handhaving is het financieel
rechercheren van groot belang.De commissie vindt ontmanteling te onbepaald in die zin dat het niet om
het even is of een criminele organisatie strafrechtelijk, fiscaal of bestuursrechtelijk
wordt aangepakt. Het doel van de opsporing is strafrechtelijk. De uit de opsporing
verkregen gegevens mogen alleen voor fiscale, bestuursrechtelijke, of –
meer algemeen – bestuurlijke doeleinden worden gebruikt als daarvoor
een wettelijke grondslag is. 115Hoe kan de commissie de opmerking «De overheid kan en moet
criminaliteit terugdringen zonder zelf onderdeel te worden van het criminele
milieu» rijmen met haar voorstel om onder regie van politie en justitie
strafbare feiten door politie-infiltranten te laten plegen? (ER, blz. 450/465).De commissie is van oordeel dat het inzetten van politie-infiltranten
die onder regie van justitie strafbare feiten plegen (zoals pseudo-koop) geenszins
betekent dat de overheid zelf onderdeel wordt van het criminele milieu. De
opmerking van de commissie dat de overheid criminaliteit kan en moet terugdringen
zonder zelf onderdeel te worden van het criminele milieu slaat op de onwenselijke
situatie dat de overheid zelf zich bij de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit niet meer zou laten leiden door de regels die de democratische
rechtsstaat heeft gesteld. 116Aan welke «verdere verfijningen» denkt de commissie?
(ER, blz. 452).Bij de verdere verfijningen moet worden gedacht aan de voorwaarden in
de tabellen op blz. 459 en 464, zoals misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis
is toegelaten, misdrijven die door hun aard of het georganiseerd verband waarin
zij worden gepleegd een ernstige inbreuk vormen op de rechtsorde, misdrijven
met een bepaald strafmaximum, enzovoort. 117Kan de commissie een nadere toelichting geven op de door haar voorgestelde
fasen van opsporing, met name op het punt van de mogelijkheden in de praktijk
een dergelijke fasering vruchtbaar te hanteren? (ER, blz. 452).In de tot nu toe bekende commentaren op het rapport wordt geregeld de
vraag gesteld of het allemaal niet te ingewikkeld zou zijn. De commissie meent
van niet.De bedoeling is dat men in politieland weet waar men aan toe is.In fase I gaat het om een tip of een flard informatie. Er zijn dan twee
mogelijkheden:Het gaat om een gepleegd strafbaar feit of een te plegen strafbaar feit.Is het een gepleegd strafbaar feit dan treedt fase III in, als er tenminste
duidelijke aanwijzingen zijn. Dat betekent dus meer dan een enkele tip., maar
kan iets minder zijn dan de vereisten die nu gelden voor het begrip verdenking
van een strafbaar feit gekoppeld aan artikel 27 Sv.Is het strafbaar feit nog niet gepleegd dan kan fase II in werking treden.
Dan moet er echter meer aan de hand zijn, voordat men «proactieve»
opsporingsmethoden kan gaan hanteren.Er zijn twee voorwaarden: een ernstig misdrijf, meestal gekoppeld aan
georganiseerde criminaliteit en een redelijk vermoeden, dat wil zeggen feiten
en omstandigheden die tot de conclusie leiden dat het feit gepleegd gaat worden.
Hiermee is genormeerd wanneer er sprake kan zijn van «pro-actief»
onderzoek. Dat was immers een van de belangrijke vragen die de commissie zich
gesteld zag.Net zoals bij de toepassing van art. 27 Sv zal de jurisprudentie nader
invulling moeten geven aan de fasen. Het grote voordeel is dat de wetgever
een goed richtsnoer geeft aan de rechter, iets wat nu ontbreekt, gezien ook
de huidige jurisprudentie. 118Kan de commissie voorbeelden geven van het «consequent expliciteren
van de doelstelling van de opsporing» waaruit blijkt aan welk abstractieniveau
de commissie denkt? Hoe acht de commissie dit mogelijk in het kader van «te
verwachten lange termijneffecten» (ER, blz. 454; VI, blz. 138). Als voorbeeld moge gelden: een politie-infiltratie heeft als doel het
oprollen van een druglijn. Aan het begin van een dergelijke actie moet geëxpliciteerd
worden hoelang het verantwoord is een dergelijke actie te voeren.Het mogelijke effect moet worden afgezet tegen de risico's voor politiemensen,
kosten, energie en inbreuk op persoonlijke levenssfeer van personen. 119Met behulp van welk soort informatie kan een opsporingsambtenaar
het verschil tussen opsporingsfase IIIa («duidelijke aanwijzingen»)
en opsporingsfase IIIb («redelijk vermoeden») ten aanzien van
een gepleegd strafbaar feit aangeven? Zal een opsporingsambtenaar, naar het
oordeel van de commissie, in de praktijk het verschil in fasen kunnen en/of
willen maken? Of is dit afhankelijk van te vormen jurisprudentie? (ER, blz.
452).In de praktijk van nu blijkt vaak dat de politie wel beschikt over duidelijke
aanwijzingen zonder dat er sprake is van een verdenking. Er zijn geruchten
en tips dat er afgeperst wordt, maar niemand wil aangifte doen.Nu blijkt de politie dan geregeld met de handen in het haar te zitten.
In de toekomst kan wel worden opgespoord volgens de regels van het Wetboek
van Strafvordering. 120«Fase IIIa sluit aan bij de werkelijkheid dat vaak ook opsporingsactiviteiten
verricht worden, zonder dat er al sprake is van een verdenking of een verdachte».
Kan de commissie aangeven, waarom zij vervolgens op geen van de beschreven
opsporingssituaties deze specifieke fase van toepassing acht? Had fase IIIa,
voor wat betreft de normeringsstructuur, ook bij de fase II ondergebracht
kunnen worden? (ER, blz. 452).Fase IIIa kan toepassing vinden in zeer verschillende situaties. Er zijn
enkele tips binnengekomen van gepleegde strafbare feiten, er zijn aanwijzingen
dat in drugs gehandeld wordt.Er zijn echter nog geen feiten en omstandigheden als bedoeld in art 27
Sv. Dat verschil is misschien fijnzinnig, maar maakt het werk voor de politie,
naar ons oordeel, makkelijker en niet ingewikkelder.Fase IIIa kan niet bij fase II ondergebracht worden omdat er een duidelijk
verschil bestaat.In de gehele fase III is er een strafbaar feit gepleegd.De aanwijzingen voor dat strafbaar feit zijn verschillend van aard.In fase II is er nog geen sprake van een gepleegd strafbaar feit, maar
gaat het om een te plegen ernstig misdrijf. 121De commissie stelt voor, de Centrale Toetsingscommissie (CTC) in
de toekomst te vervangen door een Adviesraad, zonder eigen bevoegdheid, die
het college van procureurs-generaal kan adviseren omtrent het inzetten van
opsporingsmiddelen en dergelijke. Kan de commissie aangeven welke personele
bezetting zij voor deze eventuele Adviesraad ziet? (ER, blz. 454).De samenstelling van een adviesraad bijzondere opsporingsmethoden ten
behoeve van het College van procureurs-generaal behoeft niet wezenlijk te
verschillen van die van de Centrale toetsingscommissie. De positie van een
adviesraad verschilt evenwel van die van de toetsingscommissie: zij verleent
geen goedkeuring aan bijzondere opsporingsmethoden, maar adviseert aan het
College, dat verantwoordelijk is. 122De commissie hoopt, door middel van een aantal voorstellen een actievere
rechtelijke toets van opsporingsmethoden en van de rechtmatigheid van de opsporing
te verkrijgen. Zij stelt dat «zij zich niet aan de indruk kan onttrekken
dat het daaraan in het verleden somtijds ontbroken heeft.» Kan de commissie
deze stelling met feiten onderbouwen? Hoe spoort deze stelling met de eerdere
stelling van de commissie, dat normering vooraf achterwege is gebleven en
feitelijk door jurisprudentie is ingevuld? Welke concrete rechterlijke uitspraken
worden hier bedoeld? (ER, blz. 456).In het verleden werden meermalen met een beroep op gevaar voor getuigen
en anderen, hele CID-trajecten verzwegen en vervolgens geaccepteerd door de
rechter. Toetsing van de in die fase gehanteerde methoden, zo de rechter weet
had van een dergelijk geheim traject en de verdediging feiten en omstandigheden
kon aanvoeren op grond waarvan zij van mening was dat vraagtekens te plaatsen
zijn bij de rechtmatigheid van de opsporing (vaste lijn in de jurisprudentie,
zie onder meer XTC I-zaak, HR 27 juni 1995, NJ 1995, 751 beschreven in de
Jurisprudentiebijlage, Bijlage V Opsporingsmethoden, p. 546–548), kwam
slechts in mondjes-maat voor. Met een beroep op een artikel als 288 Sv werd
de verdediging een antwoord op gestelde vragen onthouden (Zie voor het overige
de jurisprudentie omtrent CID-materiaal en art. 288 Sv).De geconstateerde terughoudendheid bij de rechterlijke controle betreft
zowel de rechter-commissaris als de zittingsrechter. Zie wat de rechter-commissaris
betreft par. 9.3.4 van het Eindrapport. Zie voor de beperkte rechterlijke
toetsing van CID-trajecten Bijlage VI, Organisatie van de opsporing, par.
3.5.4.De terughoudendheid van de rechter is niet in tegenspraak met de stelling
dat normering door de wetgever achterwege is gebleven en is overgelaten aan
de rechter. De vrijheid die de rechter aan opsporingsinstanties laat, maakt
juist deel uit van de rechterlijke normering. Een mooi voorbeeld van normering
door de rechter is het arrest inzake Ch. Z. (HR, 19 december 1995, NJB-katern
1996, p. 70, nr. 4).Dit neemt echter niet weg dat soms wel heel expliciet opsporingsmethoden,
die een voorafgaande normering ontbeerde, aan de zittingsrechter zijn voorgelegd
(bewust door het OM zoals in het geval van infiltratie, of als gevolg van
de actieve houding van de verdediging dan wel de media) en dusdoende door
jurisprudentievorming hun normering kregen. Te vaak heeft de rechter echter
een passieve houding aangenomen wat betreft de beoordeling van gebruikte opsporingsmethoden.
CID-operaties zijn nauwelijks door de rechter beoordeeld. De commissie heeft
de indruk dat de Hoge Raad in haar jurisprudentie veelal de praktische weg
heeft gekozen om de opsporing niet te veel in de wielen te rijden en heeft
soms «gered wat er te redden viel», door veelvuldig gebruik te
maken van de te algemene taak- en bevoegdheidsbepalingen voor politie en openbaar
ministerie. Voor enkele standaardarresten die hebben geleid tot normering
van enkele opsporingsmethoden zij verwezen naar de Jurisprudentiebijlage. 123Waarom dienen gegevens die afkomstig zijn van het zogeheten «printen»
(opvragen telecommunicatienummers) na vier weken te worden vernietigd (indien
niet verlengd door de rechter-commissaris)? Waarom kunnen de printen niet
opgeslagen worden in een register op basis van de Wet op de politieregisters
en worden bewaard gedurende de maximumtermijnen uit die wet? (ER, blz. 456).Bedoeld is dat de officier van justitie de printgegevens binnen een maand
na het ontvangen daarvan doet vernietigen indien de zaak geen vervolg
heeft. Als dat wel het geval is worden de gegevens bij de processtukken gevoegd
en kunnen deze bewaard worden conform de Wet politieregisters. Het gebruik
van gegevens in andere zaken of tegen andere personen is slechts mogelijk
met toestemming van de rechter-commissaris. 124Waarom wordt in de voorstellen zo vaak voorzien in advies cq. toetsing
door het college van PG's? Hoe verhoudt zich dat met het werk van de Adviesraad?
(ER, blz. 456 tot en met 465).De commissie is van mening dat het college van PG's dient te besluiten
over de inzet van opsporingsmethoden, die diep in de privacy kunnen ingrijpen,
zoals direct afluisteren en politieinfiltratie. Voor die methoden dient het
college van PG's direct verantwoordelijkheid te dragen. De commissie is niet
van mening dat (te) vaak wordt voorzien in de toetsing door voornoemd college. 125Waarom kan, volgens de commissie, van direct-afluisteren nog geen
sprake zijn indien er duidelijke aanwijzingen van een gepleegd strafbaar feit
van ernstige aard bestaan? (ER, blz. 457).Direct afluisteren is een zeer ingrijpend dwangmiddel. Daarvoor zijn duidelijke
aanwijzingen onvoldoende en moet er tenminste sprake zijn van feiten en omstandigheden
van een gepleegd ernstig strafbaar feit.De aanwijzingen als bedoeld in fase IIIa zijn gewoon een te zwakke grond
om dit dwangmiddel te kunnen toepassen. 126Kan de commissie toelichten, of inkijkoperaties in woningen en vergelijkbare
ruimten in geen geval zijn toegestaan? (ER, blz. 458, Bijlage V, blz. 29).Inkijkoperaties in woningen en vergelijkbare ruimten zijn naar het oordeel
van de commissie in geen geval toegestaan. Daarvoor gelden de bepalingen van
de Algemene wet binnentreden (ER, § 10.9). De commissie voegt toe
dat zij ervan heeft afgezien een voorstel tot normering te presenteren voor
opsporingsmethoden in geval van levensbedreigende situaties zoals gijzelingen
en ontvoeringen. In die situatie kan sprake zijn van noodtoestand op grond
waarvan van de reguliere normering kan worden afgeweken. 127Waarom worden inkijkoperaties beperkt tot delicten uit de Opiumwet
en de Wet wapens en Munitie? (ER, blz. 458).De commissie is van mening dat de mogelijkheid tot het uitvoeren van inkijkoperaties
in beginsel beperkt dient te blijven. Zij heeft aansluiting gezocht bij delicten,
waarbij ook thans van inkijkoperaties gebruik gemaakt wordt. Met betrekking
tot de bevoegdheid tot het houden van een schouw (art. 151 Sv.) en/of een
huiszoeking (art. 97 Sv.) heeft de commissie geen wijzigingen voorgesteld. 128Kan de commissie een uitgebreide toelichting geven op het voorstel
van de commissie om een vordering tot observatie-middelen gedaan te krijgen.
Hierbij stelt de commissie een procedure voor, waarbij de opsporingsambtenaar
langs drie schijven om toestemming moet vragen (officier van
justitie – rechter-commissaris en college van procureurs-generaal).
(ER, blz. 459 schema).De voorstellen van de commissie voor de voorwaarden waaronder observatiemethoden
mogen worden ingezet zijn gebaseerd op de algemene uitgangspunten van de opsporing
die staan beschreven op blz. 448 en 449. Een van de uitgangspunten is dat
bij meer ingrijpende of langdurige observatiemethoden een hogere autoriteit
toestemming moet geven. Afhankelijk van het oordeel van de commissie over
de mate van ingrijpendheid, heeft zij voorstellen geformuleerd welke autoriteit
toestemming moet geven voor de verschillende observatiemethoden. In de meeste
gevallen zal dat de officier van justitie zijn, minder vaak zal de rechter-commissaris
of het college van procureurs-generaal toestemming moeten geven. 129Op welke wijze denkt de commissie door middel van regelgeving te
kunnen garanderen, dat criminele informanten hun winsten daadwerkelijk afdragen
aan de politie, zoals zij wenst in het geval van gestuurde informanten die
al betrokken zijn bij strafbare handelingen? Hoe realistisch is deze wens,
indien de commissie elders schrijft, dat uit onderzoek is gebleken dat dit
in de praktijk «moeilijk» is? (ER, blz. 461/464).De commissie stelt zich niet op het standpunt dat door middel van regelgeving
gegarandeerd kan worden dat criminele informanten in alle omstandigheden daadwerkelijk
hun winsten zullen afdragen. De commissie wil daarentegen wel het uitgangspunt
vastleggen dat gestuurde informanten die al betrokken zijn bij strafbare handelingen,
slechts dan onder regie van politie of justitie hun handelingen mogen continueren,
indien zij bereid zijn het verkregen voordeel en/of de criminele winsten af
te dragen. De afweging of met de betrokken informanten geloofwaardige afspraken
kunnen worden gemaakt, alsmede de controle op de naleving daarvan, zal door
politie en justitie moeten worden gemaakt. Naleving van voornoemd uitgangspunt
zal in de praktijk niet altijd eenvoudig zijn. 130Is het oordeel van de commissie, dat de figuur van de kroongetuige
niet in het Nederlandse strafrecht moet worden ingevoerd, gebaseerd op het
casus-onderzoek Laundry? (ER, blz. 462/221).Het oordeel van de commissie dat de figuur van de kroongetuige niet in
het strafrecht moet worden ingevoerd is niet direct gebaseerd op het casusonderzoek
Laundry. De commissie is van mening dat in de Nederlandse situatie, waarin
geen sprake is van een grote invloed van de georganiseerde criminaliteit op
het functioneren van democratische instellingen, er geen aanleiding bestaat
tot een verder reikende mogelijkheid dan de combinatie van deals met criminelen
en getuigenbescherming biedt. De commissie heeft daarvan ook binnen politie
en justitie niet of nauwelijks pleitbezorgers aangetroffen. 131Kan naar de opvatting van de commissie een (bedreigde) informant
een getuigenis afleggen? Indien ja, waarom stelt de commissie, dat een getuigenbeschermingsprogramma
niet van toepassing is op informanten, aangezien (..)zij geen getuigenis afleggen
(..)? Indien nee, hoe komt de commissie dan tot de opmerking: «Deze
waarborgen liggen altijd onder het beslag van de mogelijkheid dat de informant
als (bedreigde) getuige wordt opgeroepen.»? (ER, blz. 460/462). Informanten en infiltranten worden niet in de eerste plaats gebruikt om
hen als getuige te laten optreden. De commissie heeft dat evenwel bepaald
niet willen uitsluiten, integendeel zoals de vraag ook aangeeft. In dat geval
is, zo nodig, de regeling voor bedreigde getuigen van toepassing en eventueel
ook de mogelijkheid van getuigenbescherming. 132Ziet de commissie als tegenprestaties van het openbaar ministerie
bij deals met criminelen ook andere dan de opgesomde mogelijkheden? Kan de
commissie bij het normeren van tegenprestaties aangeven waar haar grenzen
liggen? (ER, blz. 461).De commissie ziet wel andere mogelijkheden maar wil de zogenoemde «deals
met criminelen» beperken tot de in de aanbevelingen genoemde mogelijkheden.
Twee elementen zijn vooral van belang:a. de crimineel kan niet straffeloos vrijuit gaan voor iets waar hij normaliter
gevangenisstraf voor zou krijgen.b. zijn verklaring moet een getuigenverklaring zijn die op naam ter toetsing
aan de rechter wordt voorgelegd. 133Hoe moeten, volgens de commissie, eenmaal gebruikte informanten eventueel
worden «afgebouwd»? (ER, 460/461/462).De overheid moet vrij kunnen zijn om van diensten van informanten geen
gebruik meer te hoeven maken. Op elk moment moet zij dus «afscheid»
kunnen nemen van de diensten van mevrouw of meneer. In principe dienen informanten
niet langere tijd gerund te worden, vanwege de gevaren van vermenging van
belangen. 134Hoe onderbouwt de commissie haar oordeel dat doorlatingen niet zijn
toegestaan met uitzondering van de enkele proefzending van een kleine («kilo's
in plaats van tonnen») hoeveelheid softdrugs, in relatie tot het eveneens
door de commissie ondersteunde beginsel van proportionaliteit? (ER, blz. 464).Het eerste argument is dat de overheid niet betrokken moet zijn bij het
actief eraan medewerken dat drugs op de markt komen en dat daar crimineel
geld mee verdiend wordt. Dat geldt in de eerste plaats hard drugs die ook
een algemeen erkend schadelijk effect op de volksgezondheid hebben. Daarbij
speelt tevens het argument een rol dat politie en justitie nauwelijks controle
kunnen uitoefenen op doorgelaten partijen.Het tweede argument is dat in geen van de ons omringende landen doorlaten
is toegestaan. Als verder wordt gegaan dan de voorstellen van de commissie
heeft dat mogelijk een aanzuigende werking op de internationale criminaliteit.Het derde argument is dat de doorlating van partijen niet als zeer effectief
kan worden aangemerkt op basis van de onderzoeken van de commissie. Teveel
zaken zijn überhaupt niet tot een oplossing gekomen of hebben geleid
tot niet-ontvankelijkheid van het OM. Voorbeelden van de laatste situaties
zijn de uitspraken van de rechtbank in Almelo in de zg. Export-zaak en het
Hof te Den Haag in een onderzoek van het COPA-team van de regio Haaglanden. 135Waarom vindt de commissie gecontroleerde aflevering en pseudo-koop
slechts «eenmalig» toegestaan? (ER, blz. 465). De commissie bedoelt dat voor elke gecontroleerde aflevering en elke pseudokoop
aparte toestemming noodzakelijk is.Dit om de risico's van verlies van controle zoveel mogelijk te beperken. 136Kan de commissie nader ingaan op de ratio cq. noodzaak van kernteams
gezien haar opmerking dat de taken van de kernteams zich beperken tot opsporingsonderzoek
naar georganiseerde criminaliteit met een landelijk of internationaal belang?
(ER, blz. 470).De ratio cq. de noodzaak van kernteams is, zoals de commissie in het eindrapport
heeft uiteengezet, gelegen in de aard van het Nederlandse politiebestel, dat
een grootschalige executieve politie op landelijke schaal uitsluit en uitgaat
van regionale organisatie en ondersteuning op landelijk niveau. Om bovenregionale
(dus landelijke en internationale) georganiseerde criminaliteit te bestrijden,
zijn binnen het gegeven politiebestel ad hoc constructies opgericht, die recht
doen aan de regionale inbedding, maar een taak hebben die boven de regio uitstijgt.
Dit zijn de kernteams. 137Kan de commissie aangeven waarom bijzondere opsporingsdiensten en
rijksrecherche niet over een eigen CID mogen beschikken? (ER, blz. 472).De commissie acht het onwenselijk en onnodig indien er teveel CID-en in
Nederland zouden ontstaan. De commissie acht het daarbij noodzakelijk dat
de CID-en onderdeel uitmaken van de reguliere politieorganisatie, met de daarbij
behorende expertise, controle en informatievoorziening. De taakstelling van
de verschillende bijzondere opsporingsdiensten is te specifiek om een volledig
opgetuigde CID te kunnen rechtvaardigen. In de praktijk is de behoefte om
zelf een CID te hebben ook niet aangetoond. Wel moeten er samenwerkingsconstructies
tussen bijzondere opsporingsdiensten en CID-en mogelijk zijn. Voor de Rijksrecherche
acht de commissie het ongewenst dat deze dienst, gelet op de taakstelling,
over een eigen CID zou beschikken die eigen informanten zou gaan runnen. De
Rijksrecherche is immers in hoofdzaak gericht op onderzoeken (feitelijk of
strafvorderlijk van aard) binnen overheidsdiensten, waaronder de reguliere
politie. Een structurele voorziening waarin informatie wordt verzameld over
de integriteit van overheidsfunctionarissen, naast de bestaande inlichtingendiensten
BVD en MID acht de commissie eerder risicovol dan wenselijk. De Rijksrecherche
moet wel kunnen beschikken over informatie van de CID-en. 138Kan de commissie toelichten waarom de rechter-commissaris ook zicht
moet hebben op de zgn. parallelle trajecten? (ER, blz. 474).De rechter-commissaris en de rechter dienen inzicht te hebben in alle
trajecten dus ook zogenaamde parallelle trajecten. Uit de conclusies en aanbevelingen
blijkt dat de commissie af wil van gesloten CID-trajecten en parallelle trajecten.Dat volgt uit de eis van openbaarheid, tenzij zoals uiteengezet in par.
10.8.3. van het eindrapport (p. 454–456). 139Kan de commissie haar stelling onderbouwen dat de politie in een
bestuurlijk vacuüm opereert? (ER, blz. 474).De commissie heeft gesteld dat de korpsbeheerders zich bewust dienen te
zijn dat de politie te zeer in een bestuurlijk vacuüm opereert. Daarmee
heeft zij willen aangeven dat de korpsbeheerders zich niet mogen onttrekken
aan hun beheersmatige verantwoordelijkheid ten aanzien van de organisatie
en werkwijzen in de opsporing. Dit beheer is immers niet voor niets opgedragen
aan organen van het binnenlands bestuur, waarvan een bestuurlijke afweging
van alle relevante belangen mag worden verwacht. 140Kan de commissie ingaan op de verhouding tussen haar opmerkingen
dat sommige korpschefs moeite hebben het gezag van het OM te accepteren en
de huidige generatie korpschefs zich (ook) dient te voegen in ondergeschiktheid
aan het gezag en bereid moet zijn te investeren in samenwerking? Kan de Amsterdamse
driehoek nu wel «initiatieven tot verbeteringen van de situatie»
nemen? (ER, oa. blz. 474/425).De commissie meent dat uit haar onderzoek en uit het rapport van de commissie
Wierenga onweerlegbaar is gebleken dat sommige korpschefs zich in concrete
situaties weinig gelegen wilden laten aan het gezag van verantwoordelijke
leden van het openbaar ministerie. De commissie heeft daarbij gewezen op de
voorbeelden in Amsterdam en Utrecht. De commissie meent dat dit niet kan.
Dat is ook de reden waarom de commissie voor zowel de huidige generatie als
een nieuwe generatie korpschefs heeft gesteld dat zij zich dienen te voegen
in ondergeschiktheid aan het gezag. Wie dat in de toekomst niet kan, is ongeschikt
voor de functie van korpschef.Of de Amsterdamse driehoek nu wel «initiatieven tot verbeteringen
van de situatie» kan nemen, is niet meer zo relevant; deze constatering
van de commissie sloeg op de periode rond de opheffing van het IRT. 141Stelt de opmerking van de commissie dat «zij (te) weinig tijd
heeft gehad om goed onderzoek te doen naar het optreden van buitenlandse opsporingsdiensten
in Nederland» en «de onwil van (...) de DEA» haar aanbevelingen
met een internationale dimensie in een ander daglicht? Waarom wel/niet?De commissie heeft besloten het onderzoek begin januari 1996 af te ronden
om op 1 februari 1996 haar eindrapport uit te brengen. Op zichzelf stelt dat
gegeven de hier bedoelde aanbevelingen niet in een ander daglicht. Dat neemt
niet weg dat meer onderzoek naar vooral het werk van de DEA en het Duitse
BKA in Nederland nu onbekend gebleven trajecten had kunnen ophelderen.Daarbij wil de commissie opmerken dat de door haar voorgestelde regeling
in een aantal gevallen verder gaat dan de regelingen in het buitenland. Vragen bijlage I 142Welke zijn de bevindingen van het rijksrechercheteam (Fort-team)
die een belangrijke rol gespeeld hebben in het onderzoek van de commissie
en in het bijzonder tijdens de verhoren? (Bijlage I, blz. 41).Het Fortteam heeft de commissie zeer goede diensten bewezen doordat wij
tot op het moment van afsluiten van de redactie van het rapport op de hoogte
zijn gehouden van de bevindingen van het rijksrecherche team. Die bevindingen
hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontrafeling van de Delta-methode
en de schatting van de hoeveelheid, middels de CID-Kennemerland, doorgelaten
verdovende middelen. Op basis van de afspraken tussen de commissie en de ministers
van Justitie en Binnenlandse Zaken zijn deze bevindingen gemeld
aan de commissie, meestal in de persoon van de voorzitter en de vice-voorzitter.Daarbij dient bedacht te worden dat het Fort-team zich in de eerste plaats
richt op onderzoek naar de gebeurtenissen bij de CID-Kennemerland. 143Hoe wenst de commissie de Wet op de Parlementaire Enquête te
kunnen wijzigen, waardoor informatie die bij openbaarmaking gevaar kan opleveren
voor personen en zaken die het belang van de staat raken, gebruikt kan worden
bij toekomstig parlementair onderzoek zonder dat die informatie per definitie
ter kennis gebracht wordt van alle leden van de Kamer? (Bijlage I, blz. 49).In de voorbereidende fase is de commissie verschillende keren gestuit
op mogelijke getuigen die verklaarden slechts in beslotenheid te willen verklaren
onder ede.In normale omstandigheden dient, naar het oordeel van de commissie, een
getuige in het openbaar te worden verhoord. Dit is essentieel voor de verantwoording
naar buiten van het werk van een enquêtecommissie. In uitzonderlijke omstandigheden zou het mogelijk moeten zijn een getuige
onder ede besloten te horen, onder voorwaarde dat het verslag van dat verhoor
openbaar gemaakt wordt. Daartoe dienen de artikelen 18a en 18b van de Wet
op de Parlementaire Enquête gewijzigd te worden.Daarop ziet echter niet de vraag. Elke enquêtecommissie zal zelf
moeten afwegen welke informatie zij wel of niet wil openbaar maken. Daartoe
is geen wetswijziging geboden. De commissie heeft in bijlage I uitvoerig verantwoording
afgelegd van de wijze waarop met vertrouwelijke informatie is omgegaan. De
Kamer kan daarover extra verantwoording aan een enquêtecommissie vragen.
De laatste kan bescheiden ook ter inzage geven aan alleen de Kamerleden.Daarenboven kan het noodzakelijk zijn informatie te gebruiken die belangrijk
is en niet vernietigd dient te worden bij afloop van het enquêteonderzoek.
De voorzitter van de Kamer zou dan kunnen beslissen over mogelijke inzage
door leden van de Kamer, gehoord het Presidium. Vragen bijlage II 144Wanneer acht de commissie de niet-ontvankelijkheidsverklaring van
het Openbaar Ministerie door de rechter het juiste middel? (Bijlage V, blz.18).De problematiek van de niet-ontvankelijkheidsverklaring wordt aan de orde
gesteld in verband met de redenen waarom opsporingsmethoden wettelijk genormeerd
zouden moeten worden. Gedoeld wordt daarbij op twee te onderscheiden categorieën
gevallen, in elk waarvan de rechter nauwelijks mogelijkheden heeft om zich
uit te spreken over de normatief van de gehanteerde opsporingsmethoden, en
het in elk geval niet in het systeem van het leerstuk van het onrechtmatig
verkregen bewijsmateriaal past om zulks langs die weg te doen.Ten eerste staat bij bepaalde methoden niet de schending van de rechten
van de verdachte voorop – te denken is bijvoorbeeld aan de doorlating
of het direct afluisteren van een derde (niet zijnde een verdachte) in strijd
met het geldend recht. Ten tweede levert de toepassing van de opsporingsmethoden
doorgaans niet enig bewijsmateriaal op dat terzijde kan worden gelegd doch
slechts z.g. sturingsinformatie (zie over dit begrip de beantwoording van
vraag 144). Zelfs als zich in dergelijke gevallen een onregelmatigheid heeft
voorgedaan van de kant van de politie, blijft deze wat de rechter betreft
doorgaans zonder gevolgen. In de weinige gevallen waarin wel
tot niet-ontvankelijkheid werd besloten (b.v. in de RaMoLa-zaak), gebeurde
dit door aansluiting te zoeken bij de (mogelijk) geschonden rechten van de
verdediging. Deze denkwijze komt uitdrukkelijk naar voren in de overweging
van de Hoge Raad in de zaak Charles Z. over de niet-ontvankelijkheidsverklaring
van het OM, zoals geciteerd op pag 17: «Een zo vergaande sanctie kan
in dat geval echter slechts volgen indien sprake is van ernstige inbreuken
op die beginselen, waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de
belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van
zijn zaak is tekort gedaan. Van geval tot geval zal dit moet worden beoordeeld,
zodat een algemene regel daarvoor bezwaarlijk kan worden gegeven».De commissie kan de Hoge Raad in deze stellingname volgen, maar stelt
dan tegelijkertijd vast dat zich gevallen (zullen blijven) voordoen –
en dat zal kwantitatief de meerderheid van de gevallen zijn – waarin
onrechtmatig politie-optreden in het strafproces geen consequenties kan krijgen.
Niet ontvankelijkheid van het OM heeft het onwenselijke gevolg dat anders
veroordeelde personen de dans ontspringen. In plaats van aan te dringen op
een uitbreiding van het aantal gevallen waarin de rechter niet ontvankelijkheid
zou (moeten) uitspreken, wil de commissie door nauwkeurige regelgeving de
superieuren van de betreffende ambtenaren de middelen in handen te geven om
zelf de integriteit van de strafrechtspleging te bewaken en aldus –
onverlet de bestaande mogelijkheden van de rechter – veeleer de politieke
verantwoordingslijnen dan de verantwoording ten overstaan van de rechter in
dit opzicht versterken. 145Wordt er, volgens de opvatting van de commissie, in de huidige rechtspraak
bij toetsing met betrekking tot de onderzochte opsporingsmethoden, onderscheid
gemaakt tussen enerzijds de aanwijzingen dat er een strafbaar feit is gepleegd
en anderzijds of er een strafbaar feit gepleegd zal worden? (ER, blz.21/23).Het onderscheid tussen aanwijzingen dat er een strafbaar feit is gepleegd
en of er een strafbaar feit gepleegd zal worden, speelt niet alleen in de
huidige rechtspraak maar ook in de huidige wetgeving. Art. 67 Sv geeft de
gevallen waarin een bevel tot voorlopige hechtenis kan worden gegeven. Uitgangspunt
is dan steeds een verdenking (van een gepleegd strafbaar feit). Art. 67a Sv
voegt daaraan toe de gronden voor voorlopige hechtenis. Een van die (soms
ook als «doelen» omschreven) gronden luidt «indien er ernstig
rekening mede moet worden gehouden dat de verdachte een misdrijf zal begaan;
waarop...» – en dan volgen nadere aanscherpingen (art. 67a, eerste
en tweede lid sub 2e Sv).Vaak worden in de huidige rechtspraktijk telefoontaps gebezigd om onderzoek
te doen naar feiten die nog moeten worden gepleegd. Dat is zonder meer legitiem,
indien er sprake is van strafbare voorbereiding. In de praktijk pleegt de
vordering tot instelling van een gerechtelijk vooronderzoek nogal eens op
een reeds gepleegd delict te worden gefundeerd, terwijl het doel van het luisteren
mede wordt ingegeven door het op de hoogte willen geraken van nog te plegen
delicten. De Hoge Raad accepteert dit kennelijk (bv HR 21 mei 1991, NJ 1991,
731). Een telefoontap met het oog op een toekomend strafbaar feit is echter
onmogelijk naar geldend recht zonder dat de machtiging is afgegeven op grond
van een verdenking van een gepleegd strafbaar feit. 146In hoeverre is de inzet van buiten-wettelijke observatiemiddelen
succesvol geweest? (Bijlage V, blz. 25). In het algemeen kan worden gesteld dat in de politiepraktijk bij de beoordeling
van de effectiviteit van opsporingsmethoden die worden gehanteerd bij de bestrijding
van georganiseerde misdaad (zeker bij de CID-en) meer aandacht uitgaat naar
de vraag of een methode interessante sturingsinformatie oplevert dan naar
de vraag of deze hard bewijsmateriaal oplevert. Dit komt bijvoorbeeld hierop
neer dat de politie liever verneemt wie de verantwoordelijke voor de boekhouding
is in een criminele organisatie, dan dat zij bewijsmateriaal krijgt waaruit
blijkt dat een ondergeschikte een verdovende middelentransactie heeft uitgevoerd.
Deze benadering maakt het echter buitengewoon moeilijk om de effectiviteit
van de verschillende methoden op waarde te schatten. Volstaan wordt daarom
met het aangeven van enkele opvallende punten.Het gebruik van scanners, om telefoongesprekken (die plaatsvinden met
behulp van mobiele telefonie) af te luisteren en als hulpmiddel bij observatie
is enigszins op zijn retour. Voor het afluisteren van telefoons en dus ook
voor het afluisteren met gebruikmaking van een scanner geldt dat zeker de
georganiseerde misdaad rekening houdt met de mogelijkheid dat er wordt afgeluisterd.
Bewijsmateriaal tegen dergelijke groepen wordt nauwelijks via afluisteren
verkregen, maar sturingsinformatie (bijvoorbeeld bestaand in de mededeling
van de vrouw van het subject dat haar echtgenoot dit weekend niet thuis zal
zijn) wordt op deze wijze nog steeds wel verkregen. Als hulpmiddel stelt het
scannen de «volgers» in staat tevoren te kunnen inschatten waar
het subject heengaat.Direct afluisteren is vooral in gevallen waarin geen van de gespreksdeelnemers
op de hoogte was van het afluisteren doorgaans ondoelmatig gebleken. Er was
veel ruis en storing. Bij het dragen van apparatuur op het lichaam van een
van de gesprekspartners of bij gesprekken in een geprepareerde kamer waren
de resultaten beter. Hoewel in het algemeen gesproken dit middel weinig effectief
lijkt, heeft de commissie het toch niet willen afraden, omdat het in enkele
zeldzame gevallen waarbij het om acute levensbedreigende situaties ging wel
zijn nut heeft bewezen.Plaatsbepalingsapparatuur stelt het observatieteam in de gelegenheid vanaf
grotere afstand te volgen, of zelfs (te denken is dan aan het aanbrengen van
een peilbaken aan boord van een schip) elke volgerij achterwege te laten.
Eenvoudiger apparatuur schijnt door criminelen snel te kunnen worden ontdekt,
maar volgens de DTOO zijn er ook systemen te plaatsen die niet ontdekt kunnen
worden. Er zijn gevallen bekend dat de apparatuur lostrilde, of dat als gevolg
van storingen in de ether (bijvoorbeeld in de buurt van Schiphol) het gebruik
van een peilzender niet succesvol was.Video-observatie leidt tot videobeelden, maar deze worden slechts bij
hoge uitzondering voor het bewijs gebruikt. Het veelvuldige gebruik van dit
middel doet niettemin vermoeden dat de politie er baat bij heeft. Geconfronteerd
met de mededeling dat de inbraak die iemand heeft gepleegd op de band staat,
zal menigeen tot een bekentenis brengen en dan wordt de bekentenis als bewijsmiddel
aangevoerd, niet de beeldregistratie.Inkijkoperaties kunnen tot doel hebben a) het vergaren van aanwijzingen
of bewijsmateriaal; en b) het aanbrengen van plaatsbepalingsapparatuur of
camera's. Aparte vermelding verdient dat de inkijkoperatie soms plaatsvindt
om kort voor een huiszoeking na te gaan of de daadwerkelijke uitvoering van
de huiszoeking geïndiceerd is zodat er iets gevonden zal worden. Het
middel is in al deze gevallen effectief, al doet met name de laatstgenoemde
toepassing vanuit strafvorderlijk oogpunt ietwat vreemd, want met het oog
op de geplande huiszoeking in wezen overbodig, aan.Met uitzondering van het direct afluisteren zijn alle buiten-wettelijke
observatiemethoden dus min of meer succesvol, zij het dat de mate van succes
niet moet worden afgemeten aan de hoeveelheid bewijsmateriaal dat er mee is
verkregen. De moeilijke beoordeling van de effectiviteit van de
methoden heeft de commissie ertoe gebracht bij de normering nimmer een methode
af te wijzen onder verwijzing naar de eventuele non-effectiviteit van de methode. 147Bestaat ten aanzien van het scannen van mobiel telefoon- en semafoonverkeer,
de postvang en de inkijkoperaties een zekere wettelijke regeling? (Bijlage
V, blz. 28).Het scannen van mobiel telefoon- en semafoonverkeer vergt volgens de lagere
rechtspraak een machtiging van de rechter-commissaris op grond van art. 125g
Sv (zie voor vindplaatsen bijlage V: 34). Hierbij werd dus de wettelijke tapregeling
met het oog op de telecommunicatie-infrastructuur analoog toegepast voor het
opvangen van signalen uit de ether. De Hoge Raad heeft in het arrest van 19
december 1995 (Charles Z) echter overwogen dat geen wet in formele zin het
gedurende een langere periode met behulp van daarvoor speciaal geplaatste
apparatuur doelbewust en stelselmatig afluisteren en opnemen van gesprekken
die vanuit of in de omgeving van een woning worden gevoerd legitimeerde.De postvang betreft onder meer de bevoegdheid van de rechter-commissaris
(en in spoedgevallen de officier van justitie) om ten behoeve van de waarheidsvinding
beslag te leggen op voorwerpen (art. 100 en 114 Sv). Relevant is verder art.
66 Algemene Wet Douane en Accijnzen op grond waarvan douane-ambtenaren de
bevoegdheid hebben postpaketten te onderzoeken en daartoe te openen. Voor
het z.g. hengelen van postpakketjes uit brievenbussen bestaat geen wettelijke
regeling.Inkijkoperaties worden op dit moment vrijwel uitsluitend gebaseerd op
art. 9 Opiumwet. In het ressort Den Bosch heeft de rechtspraak ook het algemene
art. 150 Sv als basis voor inkijkoperaties aanvaard, maar dit standpunt wordt
verder niet breed gedeeld. Zo bezien bestaat voor het inkijken in werkplaatsen
waar wellicht gestolen auto's worden «omgekat» geen wettelijke
basis. 148Kan, voor wat betreft de wettelijke grondslag voor toelaatbaarheid
van observatiemethoden worden aangesloten bij de algemene taak van de politie,
zoals deze is vastgelegd in art. 28 oud Politiewet respectievelijk art. 2
Politiewet 1993? (Bijlage V, blz. 29).Neen. Het is alleen al vanuit het oogpunt van de verplichtingen die voortvloeien
uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ondenkbaar dat bijvoorbeeld
het direct afluisteren, het scannen, of het langdurig filmen van personen
die een woning betreden louter op grond van art. 2 Politiewet 1993 zou kunnen
worden gebaseerd. Zie ook het arrest van de Hoge Raad 19.12 1995 (Charles
Z), geciteerd in Bijlage V:12. Het is misschien nog verdedigbaar dat zulks
wel mogelijk ware met de kortdurende observatie en het spreken met een tipgever.
Het is echter met het oog op de systematiek van de regelgeving niet wenselijk
de twee laatstgenoemde methoden af te zonderen van de andere, wel nader wettelijk
te regelen methoden. 149Kan de commissie toelichten ten aanzien van welke observatiemethoden
geldt, dat afgeluisterde gesprekken of geobserveerde handelingen die andere
feiten betreffen dan terzake waarvan het gerechtelijk vooronderzoek is gevorderd,
voor die andere feiten worden gebruikt? (Bijlage V, blz. 32).Voor alle observatiemethoden geldt dat observaties mede worden gebruikt
bij de opsporing van strafbare feiten welke andere zijn dan terzake
waarvan het gerechtelijk vooronderzoek is gevorderd. In onderzoeken tegen
zware georganiseerde misdaad staat bij elk gerechtelijk vooronderzoek van
te voren vast dat veel aandacht zal uitgaan naar activiteiten van derden (de
medeleden van de organisatie) en naar toekomstige activiteiten van de organisatie.
Een telefoontap, maar ook een volgerij, een video-opname of wat dies meer
zij, welke uitsluitend wordt gedaan met het oog op de activiteiten van de
afgeluisterde, de gevolgde of de eigenaar van de gefilmde loods, is slechts
in theorie denkbaar: het gaat altijd om de gesprekspartners, de contacten
en de bezoekers, in een woord om de relaties van het geobserveerde subject.
Zulks kan niet verbazen, zodra de inhoud van de CID-regeling 1995 bij de vraag
wordt betrokken en in het bijzonder de daar vermelde kenmerken van CID-subjecten
die in de registraties worden vastgelegd. 150Volgt de commissie ten aanzien van het direct-afluisteren, de zienswijze
van het Europese Hof (EHRM 23/11/1993, series A, volume 277B), dat het recht
op privacy niet minder sterk is als het gaat om een publiek belang zoals (in
casu) het voorkomen van een moord? (Bijlage V, blz. 36).De commissie volgt inderdaad de zienswijze van het EHRM dat het recht
op privacy niet minder sterk is als het gaat om een publiek belang zoals het
voorkomen van een moord. Om een eventueel misverstand weg te nemen zij hieraan
toegevoegd, dat dit niet wegneemt dat bepaalde publieke belangen – zoals
het voorkomen van een moord – zeker kunnen nopen tot het maken van een
inbreuk op dat recht op privacy. Een bepaald belang doet aan het bestaan van
het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer niet af, maar het
kan dat recht wel opzij zetten indien de wet zulks mogelijk maakt (art. 8,
tweede lid EVRM). Zoals in Bijlage V:11 is opgemerkt levert niet elke inbreuk
op een mensenrecht een schending van dat mensenrecht op. 151Kan de commissie de vraag beantwoorden, of art. 114 lid 2 Sv voldoende
ruimte biedt, om te komen tot een bevel tot uitlevering met als doel het poststuk,
nadat het is voorzien van bijvoorbeeld plaatsbepalingsapparatuur, door te
zenden («postvang»)? (Bijlage V, blz. 40).Naar het oordeel van de commissie biedt art. 114, tweede lid Sv niet voldoende
ruimte om een poststuk door te zenden voorzien van plaatsbepalingsapparatuur.
Het artikel betreft de kennisneming van de inhoud van poststukken en houdt
niets in aangaande het toevoegen van voorwerpen, zoals plaatsbepalingsapparatuur,
aan die stukken. Desalniettemin is de vraag op zijn plaats of überhaupt
een wettelijke bevoegdheid nodig is voor het aanbrengen van plaatsbepalingsapparatuur
in een postpakket. De mensenrechtenverdragen dwingen hier waarschijnlijk niet
toe, maar zoals in bijlage V hoofdstuk 2 uiteen is gezet zijn er meer gronden
om tot wetgeving over te gaan dan verplichtingen uit hoofde van de mensenrechtenverdragen:
daarbij is bovenal te denken aan gronden die verband hebben met de bescherming
van de integriteit van het politie-optreden. 152Kan de commissie aangeven in hoeverre in de praktijk gebruik is gemaakt
van de Handleiding kijkoperaties en in hoeverre op andere gronden kijkoperaties
zijn uitgevoerd? (Bijlage V, blz. 40/41).Op 7 december 1994 heeft het College van Procureurs-Generaal besloten
de handleiding kijkoperaties voorlopig toe te passen. De praktische ervaring
ermee is dan ook gering. De handleiding kan op zichzelf geen
enkele grond bieden voor een kijkoperatie. Mocht de vraagsteller doelen op
de aanvaarding in de handleiding van art. 150 Sv als grond voor inkijkoperaties,
dan luidt het antwoord dat voor zover de commissie kan zien deze grond slechts
is aanvaard in het ressort Den Bosch (zie de uitspraak en het arrest aangehaald
in bijlage V: 40 noot 47, alsmede uitspraken van de Rechtbank Den Bosch van
4 juli 1994, parketnr. 037039/94 en 22 december 1994, parketnr. 037028/94). 153Hoeveel van de jaarlijkse 3000 telefoontaps, wordt ingezet om indirect
bewijs te vergaren? (Bijlage V, blz. 91).Het is de commissie niet duidelijk wat de vraagsteller bedoelt met indirect
bewijs. De commissie vermoedt overigens zelf te hebben bijgedragen aan deze
onduidelijkheid door de zin: «De tap wordt doorgaans niet ingezet met
de verwachting dat deze direct bewijs zal opleveren». Het woord «direct»
was bijwoordelijk (dus in de betekenis van: «dadelijk, onmiddellijk»)
bedoeld, maar is door de vraagsteller bijvoeglijk opgevat. De uitleg staat
in de navolgende zin: «Door middel van de tap worden contacten tussen
bepaalde personen, afspraken en ontmoetingsplaatsen vastgesteld...»
Dergelijke informatie is doorgaans niet bruikbaar als bewijsmateriaal, maar
wordt gebruikt als z.g. sturingsinformatie dat wil zeggen informatie op grond
waarvan het onderzoek weer op andere personen gericht kan worden (zie ook
het antwoord op vraag 144). De vraag is in deze zin in zoverre moeilijk te
beantwoorden, dat men altijd hoopt via de telefoontap bewijsmateriaal te verkrijgen
maar dat men er juist in de onderzoeken naar georganiseerde misdaad niet alleen
rekening mee houdt, maar er zelfs van uitgaat dergelijk bewijsmateriaal niet
via de telefoontap te verwerven. Hoe minder ervaren het onderzochte subject
is (het gaat vaak niet om als verdachte aangemerkte personen, maar om z.g.
NN-taps), hoe meer kans dat de tap bewijsmateriaal oplevert 154Kan de commissie een algemeen oordeel vellen over de effectiviteit
van de inzet van plaatsbepalingsapparatuur? (Bijlage V, blz. 92).Zie het antwoord op vraag 146. 155Waarom worden er aan het begin van hoofdstuk 4 in de Bijlage V («Het
gebruik van informanten») vraagpunten gesteld, die uitdrukkelijk over
infiltratie(acties) gaan? (Bijlage V, blz. 95).De commissie kan deze vraag niet goed duiden. De vraagpunten die in de
aanhef van hoofdstuk 4 in bijlage VI worden gesteld maken immers melding van
probleempunten m.b.t. zowel het gebruik van infiltranten als van informanten.
Hoofdstuk 4 behandelt de problematiek van informanten binnen de door de commissie
gekozen definitie. 156Worden informanten in meerderheid geworven, of dienen zij zich in
meerderheid zelf aan? (Bijlage V, blz. 155).Informanten worden in drie groepen verdeeld: de aangehoudenen, degenen
die zich spontaan melden en degenen die benaderd worden.In meerderheid dienen de informanten zich zelf aan. 157Hoe vaak is in de praktijk de maximale termijn van vijf jaren om contacten met actief gerunde, gestuurde informanten te onderhouden,
overschreden? Bijlage V, blz. 156).Exacte aantallen van langer dan vijf jaren durende contacten tussen CID-rechercheurs
en gestuurde informanten kunnen om onderstaande redenen niet worden gegeven:– De historie rond de registratie van informanten is niet van alle
informanten te achterhalen;– Het onderscheidend criterium om een informant als actief gerunde
c.q. gestuurde informant aan te merken, wordt in de praktijk van het CID-werk
niet door iedereen erkend (bijlage V, blz. 100). Derhalve wordt niet in alle
gevallen verslag gedaan van opdrachten van CID-rechercheurs aan een informant
(sturing). Kwantitatieve gegevens zouden slechts dan verkregen kunnen worden
wanneer alle (voormalig) CID-rechercheurs daarover ondervraagd zouden worden.
Aangezien de administratie van het CID-werk gebrekkig is gebleken, zouden
antwoorden gebaseerd zijn op het herinneringsvermogen van CID-rechercheurs;– Daarnaast zou het onderzoek worden bemoeilijkt doordat gebleken
is dat een informant door verschillende CID-en wordt gerund (bijlage V, blz.
111);– Bovendien is veelal geen sprake van een contact, zoals in de vraagstelling
wordt bedoeld, dat vijf aaneengesloten kalenderjaren duurt. Afhankelijk van
te starten of lopende onderzoeken, kunnen de contacten tussen CID-rechercheurs
en informanten omschreven worden als wisselend passief en actief gerund; er
is als het ware sprake van het «instandhouden van een relatie»
(bijlage V, blz. 123).Een en ander leidt ertoe dat kwantitatieve uitspraken over gestuurde informanten
waarmee langer dan vijf jaar contact is onderhouden niet valide en niet betrouwbaar
zouden zijn. De commissie volstaat ten aanzien van dit onderwerp met kwalitatieve
uitspraken over de aard van het probleem. 158Hoe oordeelt de commissie over de systematiek in het CoPa-onderzoek,
waarin een aantal opsporingsmethoden trapsgewijs zijn ingezet (observatie,
infiltratie en het doorlaten van drugs) in combinatie met financieel rechercheren?
(ER, blz. 245/255, Bijlage V, blz. 214).Het oordeel van de commissie over de trapsgewijze aanpak in het Copa-onderzoek
past in de beoordeling die de commissie in meer algemene zin heeft gegeven
van de afzonderlijke opsporingsmethoden en de combinatie van methoden. Deze
beoordeling is onder meer te vinden in par. 6.6, in par. 10.5.4, met name
onder H, en in par. 10.11, onder D, van het Eindrapport. (Op blz. 467 is de
mening van het commissielid Koekkoek over de in het Copa-onderzoek toegepaste
methode van het doorlaten (proefzending) weergegeven.) De commissie acht het
financieel rechercheren zoals beschreven in par. 7.2.4 van het Eindrapport
van groot belang, zij het dat de ervaring die hiermee is opgedaan, nog beperkt
is. 159In welke (politie)regio's is er sprake geweest van het doorlaten
van drugs onder regie van de politie? (ER, blz. 72, Bijlage V, blz. 256).Zie vraag 52 PvdA. Vragen bijlage VI 160Kan de commissie nader ingaan op de genoemde uitzondering inzake het buiten toepassing laten van een aanwijzing van de officier van
justitie op grond van artikel 80 Algemene wet inzake rijksbelastingen? (VI,
blz. 15).Art. 80 Algemene wet inzake rijksbelastingen doorbreekt het systeem van
het wetboek van strafvordering voor zover het gaat om de leiding over de opsporing.
Processen-verbaal in fiscale zaken moeten worden ingestuurd bij de directeur
van 's Rijks belastingen in plaats van de officier van justitie. De directeur
kan zelfstandig beslissen of hij vervolging al dan niet wenselijk acht. Zolang
het pv onder de directeur berust heeft de officier niet de bevoegdheid een
opsporingsonderzoek in een fiscale zaak te gelasten en daartoe bevelen te
geven aan opsporingsmambtenaren. De directeur van 's Rijksbelastingen of de
directeur van de FIOD heeft dan de leiding en de officier van justitie kan –
zolang het pv niet onder hem rust – volgens het wettelijk systeem noch
tot vervolging overgaan noch transigeren voor fiscale delicten indien het
bestuur van 's Rijks belastingen vervolging niet gewenst acht. Onder omstandigheden –
namelijk na gebruik van bepaalde dwangmiddelen – is het bestuur echter
verplicht het proces-verbaal toe te zenden aan het OM. Ook heeft de Hoge Raad
sedert 1986 voor een interpretatie van art. 80 AWR gekozen volgens welke de
officier onder omstandigheden wel daden van vervolging kan verrichten hetgeen
met name met het oog op het gerechtelijk vooronderzoek van belang is. Ook
kan het OM het bestuur als het ware buiten spel plaatsen door te vervolgen
terzake een commuun delict (bijvoorbeeld valsheid in geschrifte) in plaats
van volgens een belastingdelict.Een en ander neemt niet weg dat – zoals in Bijlage VI, hoofdstuk
7.2 is beschreven – de relatie tussen de FIOD en het OM in grote lijnen
volgens de te verwachten strafvorderlijke patronen verloopt. Dat is zeker
het geval in zaken waarbij de FIOD participeert in meervoudig samengestelde
teams die onderzoek doen naar georganiseerde misdaad. 161Is de plicht voor beveiligingsorganisaties om aanwijzingen van het
hoofd van de plaatselijke politie op te volgen wenselijk? (VI, blz. 16).Naar het oordeel van de commissie is een bevoegdheid van het hoofd plaatselijke
politie om aanwijzingen te geven aan beveiligingsorganisaties inderdaad wenselijk. 162Is het in de ogen van de commissie wenselijk dat de taken en structuur
van de politie-organisatie zoveel mogelijk en niet «slechts gedeeltelijk»
bij wet worden geregeld? (VI, p, 16).De commissie acht het, zoals uit het eindrapport blijkt, gewenst dat de
taken en de structuur meer dan tot nu toe bij wet en deels krachtens de wet
wordt geregeld. Daarmee is echter niet gezegd «zoveel mogelijk bij wet».
De commissie blijft oog hebben voor de noodzaak van flexibiliteit en regionale
differentiatie. 163Is de commissie het eens met de Rechercheschool dat het onderwijsaanbod
«recherchemanagement» onverantwoord is? (VI, blz. 23).De commissie heeft het oordeel van de rechercheschool niet tot het hare
gemaakt. Wel meent de commissie dat binnen het LSOP in nauw overleg met de
ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken moet worden bezien in hoeverre
algemene managementopleidingen en vakinhoudelijke recherchekennis beter op
elkaar kunnen worden afgesteld. 164Hoe kijkt de commissie aan tegen het door haar genoemde feit dat
de opleiding CID-rechercheur «niet verplicht en zeer kort» is?
Dient de opleiding wijzigingen te ondergaan en zo ja, welke? (VI, blz. 40/41/78).De commissie acht de CID-opleidingen onvoldoende en heeft daarom in haar
eindrapport uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor betere en zwaardere opleidingseisen
voor CID-medewerkers (p. 469 Eindrapport). Hoe deze opleiding precies er uit
moet gaan zien, laat de commissie gaarne over aan opleidingsdeskundigen. 165Kan de commissie een nadere toelichting geven op haar aanbeveling
om de korpsbeheerders nadrukkelijker bij het CID-werk te betrekken in het
licht van haar standpunt dat het ongewenst is dat er informeel informatie
wordt uitgewisseld tussen politie, justitie en bestuur? (VI, blz. 67; ER,
blz. 288).De aanbeveling van de commissie dat korpsbeheerders zich meer moeten bemoeien
met het CID-werk betreft nadrukkelijk hun verantwoordelijkheid voor het beheer
van het politiekorps, inclusief alle onderdelen en hun verantwoordelijkheid
voor de juiste wijze van registratie in het kader van de Wet Politieregisters.
Dit staat geheel los van de praktijk van informele uitwisseling van CID-informatie
aan het bestuur. Dit laatste gebeurt immers niet in verband met de beheersverantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder, maar met het oog op eventuele bestuurlijke beslissingen
van de burgemeester of van het college van B&W. Een dergelijke uitwisseling
zonder wettelijke basis acht de commissie onjuist en ongewenst. 166Is de commissie het eens met de stelling dat het voorkomen van oneigenlijke
motieven bij het inschrijven van politiefunctionarissen als informant moeilijk
bij wet te regelen is, maar veeleer afhankelijk is van professionaliteit,
integriteit en vertrouwen? (VI, blz. 79).De commissie is van oordeel dat politieambtenaren niet als informant moeten
worden ingeschreven omdat zij hun bevindingen bij proces-verbaal dienen neer
te leggen. Op zichzelf is de stelling in deze vraag verder juist. De commissie
heeft echter de keuze gemaakt om expliciet te regelen dat opsporingsambtenaren
niet als informant worden ingeschreven. 167Is de commissie voorstander van een verbod op het zgn. «combi-runnen»
van informanten aangezien vooral in deze gevallen een situatie van onvoldoende
greep op het optreden van informanten is ontstaan? (VI, blz. 79).De regel dient te zijn dat een informant wordt overgedragen aan de CID
van de regio waar het desbetreffende onderzoek loopt. Dit om effectieve controle
mogelijk te maken. Het gaat er niet allen om, dat «combi-runnen»
onvoldoende greep op de situatie blijkt op te leveren, maar ook om een duidelijke
afbakening van de verantwoordelijkheden.Het zal duidelijk zijn dat het fysieke runnen van de informant ook buiten
de desbetreffende regio kan plaatsvinden. 168Kan de commissie een toelichting geven op de sturende rol van de CID-en? Moeten sturingsmogelijkheden van andere actoren verbeterd
worden? Zo ja, hoe? (VI, blz. 80).CID-en hebben een te onafhankelijke rol gespeeld binnen opsporingsonderzoeken.
Vooral de sturende rol van het OM als bevoegd gezag dient verbeterd te worden.Daartoe dient onder meer de figuur van de rechercheofficier. 169Moet er een afzonderlijke wettelijke basis of nadere regeling komen
ten aanzien van de tactische recherche? (VI, blz. 100).Hoewel, gelet op de algemene taak van de tactische recherche, niet
strikt noodzakelijk, kan de commissie zich voorstellen dat ook de tactische
recherche een wettelijke basis verkrijgt. De commissie heeft voor de met specifieke
taken en de uitoefening van specifieke bevoegdheden belaste onderdelen als
CID, AT en OT uitdrukkelijk wel een wettelijke basis aanbevolen.170Moeten er formele en specifieke opleidingseisen geformuleerd worden
voor (regionale) tactische rechercheurs? (VI, blz. 100).De commissie heeft geen formele en specifieke opleidingseisen voor tactische
rechercheurs aanbevolen. Uit het onderzoek is de commissie niet gebleken dat
hier sprake is van een groot knelpunt. 171Kan de commissie een nadere toelichting geven met betrekking tot
hoe zij aankijkt tegen de interactie tussen landelijke (m.n. justitiële
lijn) en regionale prioriteitsstelling (m.n. politiële lijn) in relatie
tot te starten recherche-onderzoeken? Zijn volgens de commissie «de
decentrale selectiestructuren in de praktijk vatbaar voor (...) sturing van
de vergadering van PG's»? (VI, blz. 100/145/147/172).Dat in de prioriteitstelling voor de kernteams een spanning bestaat tussen
de decentrale (regionale) wensen en hetgeen op landelijk niveau (Justitie,
college van PG's en CBO) noodzakelijk wordt geacht, is uit het onderzoek van
de commissie genoegzaam gebleken. De commissie meent dat gelet op de specifieke
bovenregionale functie van de kernteams landelijke prioriteitstelling doorslaggevend
moet zijn. Daartoe is het volgens de commissie noodzakelijk dat de prioriteitstelling
gebaseerd is op een kwalitatieve en zoveel mogelijk ook kwantitatieve analyse
van aard, ernst en omvang van de georganiseerde criminaliteit, die opgesteld
wordt onder de verantwoordelijkheid van het college van PG's. Het college
van PG's beslist vervolgens, gehoord een landelijke OM-commissie (qua samenstelling
vergelijkbaar met het huidige CBO), over de keuze van de onderzoeken door
de verschillende kernteams. Door meer nadruk te leggen op de landelijke analyse
en de landelijke keuze wordt het mogelijk om de decentrale selectiestructuren
vatbaar te laten zijn voor centrale sturing. 172Kent de commissie gevallen waarin de tactische recherche informanten
runt? Hoe beoordeelt zij deze praktijk? (VI, blz. 100).Tot de opkomst van de CID-en was het runnen van informanten door tactische
rechercheurs een normale zaak. Elke politieambtenaar had zijn zakboekje en
zijn tipgevers, die veelal ad hoc werden aangesproken. Desalniettemin is de
commissie medegedeeld dat het runnen van informanten door tactisch rechercheurs
in incidentele gevallen voorkomt. De commissie beoordeelt het
feit dat in sommige gevallen is gebleken dat de tactische recherche informanten
runt als onprofessioneel en ondoorzichtig. Onprofessioneel omdat het een taak
is die exclusief is opgedragen aan de CID en waarvoor een speciale opleiding
is vereist. Ondoorzichtig omdat op die manier niet meer te traceren is wie
nu welke informanten runt; daarop valt geen sturing en controle uit te oefenen
door politieleiding en door het OM. 173Wie stuurt de tactische recherche wel (aangezien «de tactische
recherche slechts in beperkte mate door korpsbeheerder, korpsleiding en het
OM wordt gestuurd»)? (VI, blz. 101).De constatering dat de tactische recherche thans slechts in beperkte mate
door korpsbeheerder, korpsleiding en het OM wordt gestuurd (VI, p. 101), impliceert
dat de tactische recherche voor een belangrijk deel zichzelf stuurt. Om hierin
verandering te brengen heeft de commissie onder meer aanbevolen dat de korpsleiding
zich meer bemoeit met de recherche-eenheden en dat in elke regio een recherche-officier
van justitie wordt aangesteld. 174Is de commissie het eens met de zinsnede dat «de meerwaarde
van een kernteam onder andere moet liggen in de toevoeging van een innovatief
instrumentarium aan de meer traditionele normen van misdaadbestrijding, mede
met het oog op lange-termijneffecten»? Zo ja, waarom is de meerderheid
van de commissie – mede vanuit dat oogpunt – van mening dat de
(innovatieve) methode in het CoPa-onderzoek onverantwoord is en daarom verboden
moet worden? (VI, blz. 138; ER, blz. 464/467).Ja, de commissie is het eens met de in de vraag geciteerde zinsnede, die
zij immers zelf heeft opgeschreven. Dat wil echter niet zeggen dat elke methode
die innovatief van aard is, dus ook aanvaardbaar is. In het kader van het
zg. Copa-onderzoek werd in een zaak meer dan 10 000 kg softdrugs doorgelaten.
De gehele commissie meent dat een dergelijke grootschalige doorlating van
soft drugs onwenselijk is en niet moet worden toegestaan. Voor de argumentatie
verwijst de commissie naar haar beschouwingen terzake in het eindrapport.
In een andere zaak binnen het Copa-onderzoek werd eerst 200 kg en later nog
eens 50 kg cocaine doorgelaten bij wijze van proefzendingen. De commissie
meent dat de overheid op geen enkele wijze mede-verantwoordelijkheid moet
dragen voor het op de vrije markt komen van hard drugs, waarvan de handel
en het gebruik vanwege de gevaren voor de volksgezondheid zo intensief worden
bestreden en ontmoedigd. Het lid Koekkoek is van oordeel dat het doorlaten
van een proefzending van een beperkte hoeveelheid harddrugs wel aanvaardbaar
is. De commissie meent dat in het genoemde geval van de doorlating van 250
kg cocaïne overigens niet van een beperkte hoeveelheid kan worden gesproken. 175Kan de commissie een toelichting geven op het feit dat er in 1991
een «Randstadnotitie» over de revitalisering van justitiële
politiefunctie en de bestuurlijke aanpak verschijnt en geen «landelijke
notitie»? (VI, blz. 141).Dat in 1991 een Randstadnotitie verscheen en niet een «landelijke
notitie», vloeide voort uit het initiatief dat de korpschefs van Amsterdam,
Den Haag en Rotterdam terzake namen. Zij nodigden de toenmalige directeur
van de CRI uit om aan dit initiatief deel te nemen en hadden er in dat stadium
kennelijk geen behoefte aan om te streven naar een verbreding
van het initiatief met korpschefs van andere (grote) steden zoals Utrecht. 176Zijn delen van de politie-reorganisatie doorkruist door de uitvoering
van het Project Kwantificering Politiewerk? (VI, blz. 141/142).Neen. De uitvoering van het PKP-traject heeft evenwel wel veel tijd en
energie gekost. De samenloop van deze operatie en de reorganisatie op grond
van de nieuwe Politiewet was dan ook in zekere zin ongelukkig, maar naar het
oordeel van de toenmalige regering, gesteund door de meerderheid van de Kamer,
onvermijdelijk. 177Is de commissie het eens met de inschatting van de heer Wiarda dat
het LRT zich verder uitbreidt en op den duur de taken van de kernteams zal
overnemen? (VI, blz. 152).Neen, de commissie deelt die inschatting van de heer Wiarda niet. Er zal
gelet op de historie van het Nederlandse politiebestel altijd voldoende tegendruk
ontstaan (bv. door de korpschef van Utrecht) wanneer er voornemens zijn om
tot de vorming van een landelijke justitiële politie te komen. 178Kan de commissie nader ingaan op de praktijk dat kernteamofficier
doorgaans ook CID-officier is en een weinig afstandelijke houding inneemt
ten aanzien van het kernteam? (VI, blz. 173).De commissie heeft geconstateerd dat de gezagsuitoefening over de kernteams
zeer verschillend is. In een aantal gevallen is de kernteamofficier tevens
CID-officier voorzover het de CID van het kernteam betreft. In andere gevallen
is de CID-officier van het arrondissementsparket hiermee belast. In een enkel
geval (Rotterdam) vloeien al deze functies in een en dezelfde persoon samen.
De commissie heeft geconstateerd dat de kernteamofficieren, voorzover zij
tevens als CID-officier voor het kernteam fungeren, een sterke betrokkenheid
bij het kernteam voelen en zich, samen met de politiële teamleider, beschouwen
als de leiding van het kernteam. Dit heeft het voordeel dat de betrokken officier
in de positie is dat hem of haar weinig behoeft te ontgaan. Het nadeel kan
daarin gelegen zijn dat er een te grote mate van identificatie met het team
optreedt, waardoor de magistratelijke toetsing in de verdrukking kan komen.
Om onder meer aan dit dilemma tegemoet te komen heeft de commissie de introductie
van de recherche-officier aanbevolen. Deze zou verantwoordelijk moeten zijn
voor de CID-functie binnen het kernteam en het directe aanspreekpunt voor
de kernteamofficier moeten zijn. 179Kan de commissie een toelichting geven op de gang van zaken met betrekking
tot de gecontroleerde afleveringen van een partij heroïne aan België,
een partij marihuana aan Frankrijk en 44 cocaïnezaken naar vijftien verschillende
landen? Zijn in alle gevallen de buitenlandse autoriteiten ingelicht? (VI,
blz. 209).Zoals op p. 209 te lezen is gaat het in deze gevallen om gecontroleerde
afleveringen met het doel tot inbeslagname te komen en zijn, voorzover de
commissie kan nagaan, de buitenlandse autoriteiten ingelicht. Op blz. 444
van bijlage VI gaat de commissie hier dieper op in. Zij baseert zich op jaarverslagen
van de Kmar. 180Kan de commissie ingaan op (de activiteiten van) het genoemde «old
boys network» van oud-Kmar-medewerkers? (VI, blz. 210).Het is de commissie gebleken dat voormalige Kmar medewerkers in dienst
zijn bij particuliere recherchebureaus en beveiligingsbureaus van bijvoorbeeld
grote internationale ondernemingen of casino's. Hier verrichten zij de voorkomende
werkzaamheden van dit soort bureaus wat bijvoorbeeld neerkomt op het opsporen
van een frauderende medewerker van een bedrijf. In dit kader worden dan antecedenten
of kentekens opgevraagd, die veelal verstrekt worden in het kader van het
«old boys network». 181Kan de commissie een nadere toelichting geven op (het verband tussen)
de «markten» van de BVD en de CID-en tot uitdrukking komend in
de volgende passages van de taakomschrijving: «(...) een gevaar vormen
voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde (...)» resp. «(...)
een ernstige inbreuk op de rechtsorde (...)»? (VI, blz. 220; ER, blz.
301).De BVD heeft, in tegenstelling tot de CID, geen taak in de bevordering
van de opsporing van misdrijven. De BVD verzamelt gegevens in verband met
het vermoeden dat organisaties of personen een gevaar vormen voor het voortbestaan
van de democratische rechtsorde. Deze verzameling van gegevens kan onder omstandigheden
aanleiding vormen om een opsporingsonderzoek te starten. Alsdan is dat echter
niet meer de taak van de BVD, maar van de politie. De CID richt zich op de
bevordering van de opsporing van misdrijven die een ernstige inbreuk op de
rechtsorde maken. De personen of organisaties die zich aan dergelijke misdrijven
schuldig maken, behoeven op zich niet een gevaar voor het voortbestaan van
de democratische rechtsorde te vormen. Dit is veelal bij criminele organisaties
ook niet het geval. De «markten» van BVD en CID zijn dan ook in
beginsel gescheiden. Daar waar samenloop optreedt wordt voorzien in de uitwisseling
van informatie. De commissie heeft in haar rapport (Bijlage VI, paragraaf
8.6 en Eindrapport, paragraaf 10.6.7) aangegeven dat op dit punt meer helderheid
geboden is. 182Ziet de commissie de BVD als een «grote informant» (kwalificatie
van de commissievoorzitter)? Zo ja, moet deze gerund worden conform de voorgestelde
voorwaarden voor informanten? (VI, blz. 224; ER, blz. 464/465).De BVD kan onder omstandigheden belangrijke informatie aanleveren aan
de politie ten dienste van opsporingsonderzoek. In die zin kan gesproken worden
van «een grote informant». Het lijkt niet dienstbaar voor de wijze
waarop de BVD informatie aanlevert aan de politie dezelfde regels toe te passen
als voor de wijze waarop de CID informanten begeleidt en leidt. 183Kan de commissie een toelichting geven op de aanbevelingen in het
rapport van de werkgroep «Relatie politie-BVD, RID-BVD-CPB»? (VI,
blz. 224/225)Voor de aanbevelingen uit het rapport van de werkgroep relatie politie-BVD,
1991, verwijst de commissie naar kamerstuk 22 463, nr. 3. Een nadere
toelichting op deze aanbevelingen ware naar het oordeel van de commissie te
vragen aan de verantwoordelijke ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie. 184Kan de commissie nader ingaan op de moeizame verhouding van BVD en
CID waar het gaat om de overdracht van informatie? Heeft de commissie signalen
ontvangen dat de werkverhouding zich verbetert? Hoe kijkt de commissie in
dit kader aan tegen de streefdatum van 1 april 1997 om goede werkverhoudingen
te hebben? (VI, blz. 225).De commissie heeft de werkverhoudingen tussen politieonderdelen en de
BVD niet uitputtend onderzocht, maar heeft wel kennis genomen van de soms
nog moeizame relaties en de intenties van o.m. de leiding van de BVD om deze
relaties te verbeteren. Of op 1 april 1997 de werkverhouding tussen BVD en
de RID-en (niet de CID-en) goed is, valt door de commissie niet te voorspellen. 185Kan de commissie ingaan op de zgn. «bijvangst» van de
BVD? Hoe moet in de visie van de commissie de hardheid van informatie van
zusterdiensten van de BVD getoetst aangezien zij inzake internationale (politiële)
samenwerking voor «controle op vertrouwen» is? (VI, blz. 226;
ER, blz. 290–299).Zoals in het rapport van de commissie is beschreven is «bijvangst»
van de BVD informatie die de BVD ter beschikking heeft gekregen zonder specifiek
daarop gericht te hebben verzameld. Deze «bijvangst» kan echter
wel van belang zijn voor opsporingsinstanties. Alsdan wordt deze via de landelijke
officier van justitie overgedragen. Indien het betreft informatie van zusterdiensten
van de BVD, zal zowel de BVD zelf als de landelijke officier van justitie
(die verantwoordelijk is voor de overdracht aan de politie) de waarde daarvan
dienen te toetsen. Ook hier geldt hetgeen de commissie over informatie van
buitenlandse politiediensten heeft geschreven (Eindrapport, p. 299): een gezond
wantrouwen is hier op zijn plaats. 186Moet er volgens de commissie een regel komen dat informanten door
twee personen gerund worden? (VI, blz. 228).De vraag op welke wijze het beste informanten door de RID en de BVD kunnen
worden gerund in het kader van de taken die de Wet Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
aan de BVD opdraagt, is geen onderwerp van onderzoek van de commissie geweest.
Aanbevelingen in dat kader zouden de opdracht van de commissie te buiten gaan.
In het algemeen is het regel dat informanten door twee personen worden gerund. 187Komen de vergoedingen en vaste beloningen van de BVD voor informanten
overeen met de regeling van de politie terzake? Zou volgens de commissie zulks
het geval moeten zijn? Waarom wel/niet? (VI, blz. 229).De commissie heeft geen onderzoek gedaan naar de regeling en de omvang
van beloningen en vergoedingen door de BVD aan informanten. Het is de commissie
derhalve onbekend of deze regeling en de gemiddelde omvang van beloningen
overeenkomen met de bij de politie bestaande normen (die, zoals de commissie
heeft aangegeven op zichzelf al onhelder zijn). Gelet op de zeer verschillende
aard van de werkzaamheden, risico's en gevolgen van het verschaffen van informatie
aan de BVD resp. aan de politie, meent de commissie dat het niet direct voor
de hand ligt om te streven naar uniforme regelingen terzake. 188Kan de commissie een nadere toelichting geven op de door haar geziene
noodzaak de onderzoeksmethoden van de BVD wettelijk te regelen mede in het
licht van haar taak en de wettelijke regeling (van methoden) van buitenlandse
geheime diensten? Vloeit deze aanbeveling van de commissie voort uit de jurisprudentie
van het Europese Hof of acht zij dit voorstel sowieso wenselijk? (Bijlage
VI, blz. 230/231).De commissie is van oordeel dat het rechtsstatelijk gewenst is dat overheidsoptreden
dat een inbreuk op grondrechten kan inhouden, tevoren genormeerd is door de
wetgever. Zowel de Grondwet als het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens (EVRM) stellen deze eis. De commissie meent dat dit zowel van toepassing
is op opsporingsmethoden van politie en bijzondere opsporingsdiensten als
op onderzoeksmethoden van inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De commissie
wordt in haar opvatting gesterkt door de uitspraken van de afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. 189Deelt de commissie het standpunt van de Raad van State over geheime
observatie door de BVD? (Bijlage VI, blz. 231). Kan de commissie voorts een
toelichtende reactie geven op de door de regering voorgestane formuleringen,
vooral het omschrijven van middelen in «globale termen» en een
«intern toetsingskader (...)»? (Bijlage VI, blz. 231).Ja. Van een «toelichtende reactie» op de door de regering
geuite voornemens terzake van een wettelijke regeling ziet de commissie af.
De commissie acht het gepast dat de Kamer zich bij de behandeling van het
nog in te dienen wetsvoorstel nader uitspreekt over de concrete voorstellen.
Deze zijn thans nog niet bekend. 190Kan de commissie ingaan op de door haar beschreven praktijk dat het
OM soms van teams (bv. ten aanzien van observatieteams/inkijkoperaties) van
de BVD gebruik maakt? (Bijlage VI, blz. 232).De commissie heeft in par. 8.8.5 van het Eindrapport haar mening gegeven
over technische ondersteuning van de politie door de BVD. Om vermenging van
belangen te voorkomen bepleit de commissie een nadere normering van de wederzijdse
operationele ondersteuning. 191Kan de commissie een toelichting geven op haar opmerking «dat
de burger zelf de mogelijkheid krijgt zijn dossiers in te zien»? (Bijlage
VI, blz. 235).De vraag suggereert dat de commissie zich in concluderende zin zou hebben
uitgelaten over de vraag of de burger recht heeft op inzage in de dossiers
van een door de BVD ingesteld onderzoek.Dat is niet het geval. De commissie heeft de stand van zaken met betrekking
tot de discussie over deze vraagstelling beschreven. Bovendien ziet zij geen
aanleiding om uit de door de minister van Binnenlandse Zaken geuite voornemens
reeds de conclusie te trekken dat de burger inzage zal krijgen in zijn dossier. 192Kan de commissie toelichten hoe de «bewuste distantie»
van de minister ten aanzien van het OM kan worden bevorderd? Moet dit bij
wet geregeld worden? (Bijlage VI, blz. 237). De commissie wijst in dit verband in eerste instantie op Bijlage VI, § 12.2.3.
In theorie zou de distantie tussen de minister en het OM kunnen worden bevorderd
door de attributie van nadere zelfstandige bevoegdheden aan het OM. De commissie
wijst er op dat er altijd een ondergeschiktheid blijft bestaan. 193Bedoelt de commissie met de zinssnede over «een soort onderminister»
dat zulks volgens haar het geval is? (Bijlage VI, blz. 243).De betreffende zinsnede, waarin de voorzitter als een onderminister wordt
aangeduid, beschrijft één van de standpunten die de commissie
met betrekking tot de reorganisatie van het OM heeft opgetekend. De commissie
heeft dat standpunt niet overgenomen. 194Kan de commissie «de eigen aard van het OM» omschrijven?
Kan de commissie haar aanbeveling om hiermee rekening te houden bij de reorganisatie
van het OM toelichten? (Bijlage VI, blz. 243).Voor de beschrijving van de «eigen aard van het OM» wijst
de commissie in eerste instantie naar het rapport-Donner en het daarop gebaseerde
plan van aanpak reorganisatie OM. In het bijzonder voegt zij toe dat haar
is gebleken dat binnen het OM het vertrouwensbeginsel centraal staat, in die
zin dat men veelal vertrouwt op elkaars professionaliteit en die van de politie.De mededeling dat bij de reorganisatie van het OM met de eigen aard daarmee
rekening moet worden gehouden is afkomstig uit het plan van aanpak van het
Openbaar Ministerie. Het betreft geen specifieke aanbeveling van de commissie,
welke volledig en uitsluitend vermeld staan in hoofdstuk 10 van het eindrapport. 195Kan de commissie nader ingaan op de «negatieve controle»
van de officier op de politie? Verandert deze situatie na (volledige) implementatie
van haar aanbevelingen? (Bijlage VI, blz. 247).De gezagsbevoegdheid van de officier van justitie wordt gerelativeerd,
doordat hij onder negatieve controle staat van het OM, d.w.z. het OM is afhankelijk
van hetgeen de politie hem aanlevert. De commissie verwacht dat de officier
van justitie na implementatie van haar aanbevelingen beter in staat zal zijn
om aan de uitoefening van het gezag de noodzakelijke invulling te geven. De
politie zal immers voor de inzet van diverse opsporingsmethoden in sterkere
mate dan voorheen afhankelijk worden van de besluitvorming door de officier
van justitie. Bovendien zal de verslaglegging van de politie verbeteren, zodat
de officier van justitie een beter zicht krijgt op de activiteiten van de
politie. 196Is de «cultuur binnen het OM» te veranderen met structuurwijzigingen?
(Bijlage VI, blz. 253).De cultuur binnen het OM kan mede door structuurwijzigingen worden veranderd.
De structuurwijzigingen waaraan kan worden gedacht zijn het waarborgen van
eenheid van beleid, het afbakenen van verantwoordelijkheden en het geven van
duidelijke taakomschrijvingen. Daarnaast kunnen bijscholing en nascholing
eraan bijdragen dat officieren van justitie hun taak adequaat uitoefenen en
inhoud kunnen geven aan hun gezag. Inzicht in de politiepraktijk stelt hen
in staat om door te vragen waar dat nodig is. Intercollegiale
toetsing kan ook geleerd worden, zodat het op den duur vanzelfsprekend wordt. 197Kan de commissie een toelichting geven op de mate van invloed van
de reorganisatie van de politie op de problematische gezagsrelatie met het
OM, mede gezien haar opmerking dat de gezagsrelatie tussen het OM en de FIOD
minder problemen lijkt te ondervinden? (Bijlage VI, blz. 254).Bij de reorganisatie van de politie is relatief weinig aandacht besteed
aan de opbouw van de recherche. De basispolitiezorg stond centraal. Het soms
gesignaleerde gebrek aan ervaring bij de recherche plaatste het OM voor problemen.
Het is immers moeilijk om leiding te geven aan een onderdeel van de politie
dat onvoldoende deskundig is.De commissie schrijft de problematische gezagsverhouding van het OM over
de politie toe aan een complex van factoren. De leidinggevende capaciteiten
van individuele officieren, het feit dat het OM onder negatieve controle van
de politie staat (dat wil zeggen dat de politie het in de macht heeft bepaalde –
ook voor de gezagsuitoefening relevante – feiten niet ter kennis te
brengen aan het OM), de cultuur binnen het OM om niet door te vragen aan de
politie en de cultuur binnen het OM om niet onderling de wijze van leidinggeven
te bespreken, de niet altijd volgens de structurele inbedding verlopende bemoeienis
met zaken vanuit de top van het Openbaar Ministerie, het ontbreken van richtlijnen
en het niet bekend zijn met het bestaan van opsporingsmethoden zijn binnen
dat complex de belangrijkste factoren (Bijlage VI: 253; Eindrapport 446).Dat ook de reorganisatie van de politie heeft bijgedragen aan de problematische
gezagsverhouding moet binnen dat complex als een minder gewichtig punt worden
beschouwd. Toch is het vermeld, daar het door enkele leden van het OM is aangevoerd
als mogelijk bijdragende factor. Te denken is aan het voorbeeld van het verdwijnen
van fraude-afdelingen binnen de politie. Daarmee verdween de expertise op
dat vlak, hetgeen met zich meebracht dat een fraude-officier veel meer werk
moest maken van zijn leidinggevende rol dan toen de politie wel over experts
beschikte. Deze experts deden op verantwoorde wijze onderzoek, waarbij de
officier zich kon beperken tot de hoofdlijnen, zoals dat nu ook gebeurt bij
het onderzoek dat door de FIOD geschiedt. Als de officier ook over ondergeschikte,
tactische beslissingen een oordeel moet geven, blijkt enerzijds dat hij, zoals
dikwijls het geval is, ook nog niet alle ervaring op het betreffende onderwerp
heeft, maar anderzijds gaat ook kostbare tijd verloren om aandacht te besteden
aan de hoofdlijnen en de kernbeslissingen – en dat komt het gezag niet
ten goede. Of de reorganisatie van de politie verder van invloed is geweest
op de gezagsrelatie is afgezien van de problematiek van het medebeheer door
het OM (waarover niet door iedereen met evenveel instemming wordt gedacht)
niet verder aan de orde geweest. 198Kan de commissie nader ingaan op haar twijfels met betrekking tot
de competentie van het OM ten aanzien van haar beheerstaak bij de politie?
(Bijlage VI, blz. 254).De commissie verwijst naar bijlage VI § 9.3. Over de competentie
van het OM ten aanzien van de beheerstaak bij de politie als zodanig bestaan
geen twijfels. Het OM heeft sinds de Politiewet 1993 een beheerstaak (art.
37 lid 2 Politiewet). De vraag is echter of het OM daadwerkelijk in staat
en bereid is zich in te laten met beheerstaken. De politie en het OM hebben
vaak onvoldoende belangstelling voor, inzicht in en nauwelijks invloed op
elkaars bedrijfsvoering. 199Kan de commissie een toelichting geven op de (bestuurlijk-juridische
consequenties van) de BOP-regeling, mede ten aanzien van «de lokale
gerichtheid van de politie bij prioriteitsstelling»? (Bijlage VI, blz.
255).De regeling voor Bijzondere Opsporingskosten Politie (BOP-regeling) was
oorspronkelijk bedoeld om tegemoet te komen aan onderzoeken die een bovenlokaal
karakter droegen en niet (zonder meer) gefinancierd konden worden uit het
lokale korpsbudget. Sinds de invoering van de Politiewet 1993 is de aard van
de regeling gewijzigd. Er zijn immers geen gemeentelijke korpsen meer maar
regionale korpsen, die bovendien lump sum worden gefinancierd. De continuering
van de regeling moet daarom vooral worden gezien in het licht van een versterking
van het gezag van het OM over de politie. Het OM heeft immers met de BOP-gelden
een instrument in handen om gewenste onderzoeken die veel kosten met zich
mee brengen van de grond te trekken, ook al is in de planning van de recherchecapaciteit
daarmee geen rekening gehouden. Binnen een politieregio is de druk om vooral
aandacht te besteden aan projecten met een lokaal karakter veelal groot. Het
OM kan mede door dit financieel koord hieraan weerstand bieden. Strikt genomen
is het voortbestaan van de BOP-regeling niet nodig, gelet op het in de Politiewet
verankerde gezag van het OM over de opsporingstaak van de politie en de positie
die het OM inneemt in het beheer van het regiokorps. 200Wat suggereert de commissie met haar opmerking over «een cultuur
van wederzijds vertrouwen» in conclusie 4? (Bijlage VI, blz. 277).De commissie doelt met de cultuur van wederzijds vertrouwen tussen politie
en OM op het heersende uitgangspunt dat het werk van de ander aan alle eisen
voldoet, zolang het tegendeel niet blijkt. Dat kan tot gevolg hebben dat de
politie ten onrechte de officier van justitie niet vraagt een beslissing te
motiveren en anderzijds dat de officier van justitie op zijn beurt niet doorvraagt
ook als daarvoor reden zou zijn. 201Kan de commissie nader ingaan op haar opmerking dat «het binnen
het ministerie lange tijd de veronderstelling was dat het recherchewerk een
prerogatief was van het ministerie van Justitie»? (Bijlage VI, blz.
333).De commissie verwijst voor de verantwoording van deze vraag naar het antwoord
op vraag 82 CDA. 202Wat zijn andere «mogelijke aandachtsgebieden» voor de
nieuwe inspectie voor de politie? (Bijlage VI, blz. 334).De beantwoording van deze vraag laat de commissie gaarne over aan de voor
de Inspectie voor de politie verantwoordelijke minister van Binnenlandse Zaken.
De commissie gaat er van uit dat de taken van de nieuwe Inspectie nader wettelijk
zullen worden geregeld. 203Kan de commissie een toelichting geven op haar conclusie dat de minister
van Binnenlandse Zaken tot voor kort weinig initiatieven heeft genomen om
de korpsbeheerders op één lijn te krijgen? (Bijlage VI, blz.
338).De commissie heeft geconstateerd dat tot 1995 het onderwerp van eventuele
verantwoordelijkheid van de korpsbeheerders voor de toepassing
van opsporingsmethoden niet of nauwelijks in de kring van korpsbeheerders
aan de orde was. In de loop van 1995 is discussie hieromtrent ontbrand. Zo
heeft onder meer de Amsterdamse hoogleraar Naeye in verschillende publicaties
de medeverantwoordelijkheid van de korpsbeheerders benadrukt. In het najaar
van 1995 is een notitie van mw mr L. Veringmeyer van de directie Politie van
het ministerie van Binnenlandse Zaken over dit onderwerp in het Korpsbeheerdersberaad
besproken. 204Kan de commissie een toelichting geven in relatie tot het «moeizame»
overleg met continue ontevredenheid tussen de ministers van Binnenlandse zaken
en Justitie? (Bijlage VI, blz. 338).Voor de beantwoording van deze vraag verwijst de commissie naar het antwoord
op vraag 84 CDA. Vragen bijlage VII 205Was sprake van blijvende tegenwerking, bagatellisering en ontkenning
bij sommige branches of wijzigde deze houding naarmate het onderzoek van de
commissie vorderde? (Bijlage VII, blz. 41).Er was over het algemeen geen blijvende tegenwerking in het onderzoek
naar de aard en de omvang van de georganiseerde misdaad in legale branches.De verzekeringsbranche gaf meerdere malen te kennen niet over de relevante
gegevens te beschikken. Of dit werkelijk het geval is, kan niet door de commissie
worden beoordeeld. Daarover is uitgebreid verslag gedaan in het hoofdstuk
«Verzekeringsbranche» in bijlage IX De Branches. De Marechaussee
heeft pas na veel aandringen en bijna te laat (eind juni, begin juli) de benodigde
dossiers, analyses en documenten over de situatie op Schiphol ter beschikking
gesteld. Daardoor kwam de rapportage voor de commissie pas op 27 oktober gereed
en is tijdens de openbare verhoren slechts terughoudend over Schiphol gesproken. 206Zijn er nu nog branches die de problematiek, indien die zich daar
voordoet, ontkennen? (Bijlage VII, blz. 41).Of en in hoeverre nu (maart 1996) door branches de problematiek wordt
ontkend, kan op dit moment niet worden beoordeeld omdat de branches (met uitzondering
van de speelautomatenbranche via een advertentie in de landelijke kranten)
niet publiek hebben gereageerd op de rapporten. 207Zijn er soorten illegale goederen die juist niet via Nederland worden
gedistribueerd, hoewel men dit op grond van de geografische ligging wel zou
verwachten? (Bijlage VII, blz. 87).Er zijn ons geen andere illegale goederen bekend die juist niet via Nederland
worden gedistribueerd. 208Is de controle op Schiphol sneller en oppervlakkiger dan op luchthavens
in het buitenland? (Bijlage VII, blz. 66). Er is slechts onderzoek gedaan naar de situatie op Schiphol. Over andere
vliegvelden is geen nader onderzoek gedaan, zodat vergelijkingen met andere
luchthavens niet mogelijk zijn. 209Bepleit de commissie afschaffing van het zogenaamde 0%-tarief bij
uitvoer? (Bijlage VII, blz. 82).De commissie pleit niet voor afschaffing van het zogenaamde nultarief
bij uitvoer. 210Acht de commissie controle van de antecedenten van horeca-eigenaren
noodzakelijk? (Bijlage VII, blz. 94).Een verklaring van goed gedrag moet voldoende zijn. 211Suggereert de zin «ook een makelaar en een automatenexploitant
maken gebruik van de diensten» dat het initiatief tot de bescherming
door illegale beveiligingsbedrijven in dat geval bij de te beschermen ondernemingen
ligt, en er dus geen sprake is van afpersing, of is deze zin cynisch bedoeld?
(Bijlage VII, blz. 96).De initiatieven zijn genomen door de te beschermen ondernemingen. 212Kunnen de illegale beschermengelen, die blijkbaar te traceren zijn,
hun gang gaan doordat de opsporing geen prioriteit heeft, of zijn hiervoor
andere redenen? (Bijlage VII, blz. 96).De belangrijkste redenen waarom illegale beschermengelen hun gang kunnen
gaan zijn: a) horeca-ondernemers doen geen aangifte bij de politie omdat ze
geïntimideerd worden; b) zij doen geen aangifte omdat ze het arrangement
accepteren en er zelfs voordeel in kunnen zien een effectief afschrikkingsapparaat
bij de hand te hebben; c) de politie is zelden in staat om horeca-ondernemers
te bewegen te vertellen wat ze is overkomen (zie a) en dat geldt ook voor
de pogingen tot oproep van collectieve aangifte. 213Komen tweede «bezoeken» van afpersers na hun vrijlating
veel voor? (Bijlage VII, blz. 97).De commissie heeft daar geen onderzoek naar gedaan. 214Waarom wordt Nederland voor heroïne uit de Balkan en uit Turkije
voor de overslag naar andere landen in Europa gebruikt, terwijl dit uit een
oogpunt van geografische ligging ten opzichte van deze landen niet logisch
is? Heeft dit te maken met de naam die Nederland heeft als tolerant ten opzichte
van drugs, alsmede met de geringere strafmaat dan in andere landen? (Bijlage
VII, blz. 100).In bijlage VIII, georganiseerde criminaliteit in Nederland: over Allochtone
en buitenlandse criminele groepen, onder III wordt een uitvoerig antwoord
op deze vraag gegeven. 215Kan de Bovag naar de mening van de commissie meer doen om criminele
activiteiten van autobedrijven tegen te gaan? (Bijlage VII, blz. 103).De Bovag en andere branche-organisaties als Stiba en Focwa kunnen meer
ondernemen om criminaliteit in de branche tegen te gaan. Deze organisaties
zouden in dat geval niet alleen als belangenvertegenwoordiger naar «buiten»
moeten optreden, maar zich ook op de aangesloten bedrijven moeten richten,
bijv. als controlerende instantie. Preventieve controles (steekproeven) op
kwaliteit en prijsstelling van geleverde werkzaamheden, stringente royement
bij vaststelling van criminaliteit door een bedrijf, enz. zijn enkele denkbare
maatregelen. 216Zijn effectieve maatregelen denkbaar die het gebruik van leasemaatschappijen
door criminele organisaties bemoeilijken? Zo ja, aan wat voor maatregelen
moet worden gedacht? (Bijlage VII, blz. 103).Er is geen studie verricht naar effectieve maatregelen van leasemaatschappijen
tegen het gebruik van criminele organisaties van lease-auto's. Elke administratieve
controle kan in de praktijk worden ontlopen door de inzet van «katvangers». 217Is een indicatie te geven van het percentage 1000-guldenbiljetten
dat in het criminele circuit omgaat? (Bijlage VII, blz. 125).Neen. 218Is tegen de drugsgroothandelsgroep die tracht de media te beïnvloeden
een strafrechtelijk onderzoek ingesteld. Zo ja, heeft dit iets opgeleverd?
(Bijlage VII, blz. 136).Er is een strafrechtelijk onderzoek ingesteld naar aanleiding van de inbraken
en intimidatiepogingen bij leden van het OM in Amsterdam. Dit onderzoek heeft
geleid tot enige arrestaties. 219Betekent de opmerking dat «belang moet worden gehecht»
aan de boodschap van hoofdcommissaris Nordholt dat het risico bestaat dat
criminele groepen in de politiek infiltreren, dat er aanwijzingen zijn dat
dit gebeurd is of dat er pogingen toe zijn of worden ondernomen? (Bijlage
VII, blz. 137).Deze opmerking betekent dat het risico bestaat dat criminele groepen binnen
politieke partijen een bepaalde rol kunnen gaan spelen.Uit het hier gerelateerde Amsterdamse onderzoek kan worden opgemaakt dat
men daar niet in geslaagd is. 220Heeft de commissie de indruk dat vreemdelingen die zich in Nederland
bezighouden met de georganiseerde criminaliteit, zich hier hebben gevestigd
met dat oogmerk, of is de betrokkenheid bij de georganiseerde criminaliteit
iets dat later tot stand komt? (Bijlage VII, blz.146, ER blz 43).Op deze vraag is geen verantwoord algemeen antwoord te geven.Bij sommige vreemdelingen zal het motief inderdaad zijn om zich ook hier
bezig te houden met georganiseerde criminaliteit. 221Heeft de commissie onderzocht wat de verblijfsstatus is van de bij
criminaliteit betrokken allochtonen? Zo ja, is hier een patroon in te ontdekken?
(bijvoorbeeld relatief veel illegalen of juist (nieuwe) Nederlanders). (Bijlage
VII, blz.146/147, ER blz 43).Nee, dat heeft de commissie niet onderzocht. In het algemeen is niet gebleken
dat illegaal verblijvende vreemdelingen in meer dan gemiddelde mate betrokken
zijn bij georganiseerde criminaliteit. Er blijkt geen verband tussen illegaliteit
en georganiseerde criminaliteit. De «hogere» figuren in het criminele
milieu beschikken, links om of rechts om, meestal wel over geldige verblijfspapieren.Een andere zaak is dat de commissie niet is gebleken dat op basis van
opsporingsonderzoek de verblijfsstatus van criminelen wordt gewijzigd. Maar
ook dat punt heeft de commissie niet onderzocht. 222De zinsnede dat groepen van de camorra Nederland vóór
alles beschouwen als een goedkope marktplaats waar illegale goederen, en speciaal
dan drugs, kunnen worden ingekocht, lijkt erop te duiden dat Nederland ook
voor andere illegale goederen dan drugs een goedkope marktplaats is. Voor
welke andere illegale goederen is Nederland een goedkope marktplaats? (Bijlage
VII, blz. 147).De gevolgtrekking die in deze vraag wordt gemaakt kan op grond van het
onderzoek dat werd verricht niet worden onderschreven. Illegaal wapentuig
bijv. is in Nederland relatief goedkoop te krijgen, maar of het hier goedkoper
is dan in andere landen, is een vraag waarop het antwoord nader vergelijkend
onderzoek vergt. Vragen bijlage VIII 223Is de verdeeldheid van het politiebestel een gevolg van de in 1993
ingevoerde nieuwe politieorganisatie of zijn hier andere oorzaken voor? Zo
ja, welke? (Bijlage VIII, blz. 37).De verdeeldheid van het politiebestel is eigen aan het bestel zelf. De
Politiewet 1993, die vorm geeft aan dit bestel kan niet worden begrepen zonder
inzicht in de historie van de Nederlandse politie. De rode draad in deze historie
is de fundamentele spanning tussen het principe van lokale inbedding enerzijds
en het streven naar eenheid en eenvormigheid in het gehele land anderzijds.
Deze spanning kwam reeds tot uitdrukking in het zg. Rijkspolitiebesluit 1935
en in de Politiewet 1957. Verwezen zij onder meer naar J.J.H. Suyver, De zeggenschap
over het politieorgaan naar Nederlands recht, Arnhem 1977, F. Perrick, Politie
in Nederland, Zwolle 1982 en Nic.H.E. van Helten, Het politievraagstuk, Lelystad
1991. 224Waarom is Nederland het Europese centrum voor de produktie van synthetische
drugs, terwijl de grondstoffen uit Oost-Europa komen en belangrijke afzetmarkten
Duitsland en Frankrijk zijn. Heeft de naam die Nederland heeft, als land met
een liberaal drugs- en strafklimaat, hiermee te maken? (Bijlage VIII, blz.
41).De bijzondere rol die Nederland in dit verband speelt heeft onder meer
te maken met het feit dat de produktie van synthetische drugs voor een stuk
wortelt in een zekere traditie van illegale vervaardiging van roesmiddelen
(alcohol). Een verband tussen de produktie van die drugs en het
drugs- en strafklimaat in Nederland werd in de loop van het onderzoek niet
gevonden. 225Is er sprake van betrokkenheid van de Turkse centrale overheid bij
de drugshandel/smokkel? Zo ja, kan de commissie die betrokkenheid toelichten?
(Bijlage VIII, blz. 95).In bijlage VIII, blz. 97 e.v. wordt aan de hand van een reeks verifieerbare
incidenten gesteld dat talrijke Turkse overheidsfunctionarissen en politici
betrekkingen onderhouden met de mafia. De kwaliteit van de overvloedige journalistieke
berichtgeving, het geringe wetenschappelijke bewijsmateriaal en de informatie
bij de Nederlandse politie staan geen uitspraak toe, dat de «Turkse
centrale overheid» bij de drughandel is betrokken. Deze uitspraak wordt
in het rapport dan ook niet gedaan. 226Wat is er de oorzaak van dat Nederland als importland van Marokkaanse
cannabis van vitale betekenis is? (Bijlage VIII, blz. 114).Dit berust op a) de centrale transport-geografische ligging van Nederland,
b) de Hollandse ondernemingslust die gepaard ging met het ongemoeid laten
van Nederlandse cannabis-importeurs tot in de jaren '80, en c) de importmogelijkheden
via de Marokkaanse gemeenschap en infrastructuur in Nederland. 227Welke zaken zouden thans als eerste veel beter uitgezocht moeten
worden? (Bijlage VIII, blz. 205).Vanwege de korte tijdspanne waarin het onderzoek van de onderzoeksgroep
Fijnaut moest plaatsvinden, heeft deze groep niet alle dossiers die er Nederland
op het gebied van de misdaad van allochtone en buitenlandse groepen zijn kunnen
bestuderen. Evenmin is zij in staat geweest met alle betrokkenen te spreken. 228Is het feit dat Nederland naar voren komt als een «zeer kosmopolitisch
en prominent centrum van de handel in allerlei soorten drugs in Europa en
daarbuiten» enkel te wijten aan de geografische ligging en de goede
infrastructuur, of heeft de naam van Nederland als «liberaal»
op het gebied van drugs en strafrecht hier ook mee te maken? (Bijlage VIII,
blz. 207).Soms wordt bijv. in CID-informatie inderdaad wel eens allusie gemaakt
op het «liberale» beleid van Nederland op het gebied van drugs
en strafrecht als een van de redenen waarom drughandelaren liever in Nederland
dan in andere Europese landen handel drijven. 229Wordt met de zinsnede: «Nederland is de stapelmarkt voor drugs
in Europa en zelfs daarbuiten» bedoeld dat Nederland de grootste stapelmarkt
in Europa is? Wat wordt concreet bedoeld met «stapelmarkt voor drugs»?
(Bijlage VIII, blz. 209).Met de term «stapelmarkt voor drugs» wordt bedoeld dat in
Nederland alle gangbare drugs in grotere en kleinere hoeveelheden zijn te
krijgen. Hiermee is natuurlijk niet gezegd dat Nederland de grootste stapelmarkt
in Europa vormt. 230Wordt met de zinsnede: «de ontwikkelingen binnen de sfeer van
de georganiseerde misdaad gaan razendsnel», in relatie met de daarvoor
gaande zin bedoeld, dat de komende vijf jaar met een verdere sterke uitbreiding
van de georganiseerde criminaliteit rekening moet worden gehouden? (Bijlage
VIII, blz. 212).Bij deze kenschets van die ontwikkelingen is niet gedacht aan een forse
vermeerdering van de georganiseerde criminaliteit in de komende jaren. Bedoeld
is te zeggen dat o.m. in termen van deelnemende criminele groepen en gehanteerde
werkwijzen de aard van de georganiseerde criminaliteit in Nederland aan sterke
veranderingen onderhevig is. Vragen bijlage IX 231Zijn er branches die niet door de commissie zijn onderzocht, maar
waarvan de indruk bestaat dat er wel sprake van is dat zij vatbaar zijn voor
criminele invloeden? (Bijlage IX, algemeen).In principe is elke economische branche kwetsbaar voor criminele invloeden.
Binnen de grenzen van het mogelijke zijn alle bekende branches onderzocht. 232Waarom wordt Marokkaanse hasj eerst helemaal naar Nederland getransporteerd,
alvorens verder in Europa te worden gedistribueerd? (Bijlage IX, blz. 45).Dit heeft voornamelijk van doen met de historie van de Nederlandse inbreng
in het transport van Marokkaanse hasj naar Europa. Onbekend is of dat in alle
gevallen via Nederland naar Europa wordt getransporteerd. 233Zijn de hier geschetste casusposities voorbeelden die zich in de
praktijk hebben voorgedaan? (Bijlage IX, blz. 284 t/m 287).De geschetste casus hebben zich in de praktijk voorgedaan. 234Dient te worden geconcludeerd dat gebruik van convenanten een te
groot risico inhoudt op misbruik door de branche in relatie tot het beoogde
doel? (Bijlage IX, blz. 305).Ja. Hoewel een convenant in se uiteraard niet criminogeen is, is het gebruik
ervan in de afvalverwerkingsbranche, gelet op de samenhang met de andere genoemde
omstandigheden niet zonder risico. 235Wordt in de afvalbranche de overheid meer dan in andere branches
ingeschakeld om illegale praktijken te faciliteren? (Bijlage IX, blz. 307).Deze vraag is op grond van de gemaakte analyses niet te beantwoorden.
Wel is geconstateerd dat de overheid in deze branche met enige regelmaat wordt
betrokken, en dat de daaruit voortkomende «pettenproblematiek»
in deze branche niet zonder risico voor de betrokken politici of ambtenaren
is. Bijlage XI 236Waarom is het oordeel van de commissie omtrent een bende die destijds
in drugs handelde in het oosten van het land, niet onderbouwd door middel
van verhoren met de toentertijd betrokken CID-officier van justitie en CID-chef
van politie? (Parool, 13/02/1996 en Bijlage XI, blz.169).Zie antwoord op vraag 103. 237Op basis van welke informatie stelt de commissie haar oordeel over
de bende ex-Joegoslaven die zou opereren vanuit het aszielszoekerscentrum
«Crailoo» in Hilversum? (Bijlage XI, blz. 81 en Parool, 13/02/1996).De commissie baseert zich op een rapport van de RCID Gooi en Vechtstreek
over Crailoo, alsmede op de bevindingen van de onderzoeksgroep Fijnaut die
deze groep heeft opgedaan bij haar onderzoek naar de criminele activiteiten
van ex-Joegoslaven in Nederland. Vragen VVD 1Het in het openbaar kunnen horen van getuigen is essentieel voor
een parlementaire enquête. Dit zou in het belang zijn van de waarheidsvinding.
Is het echter niet zo dat in sommige gevallen de waarheidsvinding werd belemmerd
door de openbaarheid? Ik verwijs naar bijvoorbeeld de lachwekkende verhoren
van enkele opsporingsambtenaren die vermomd en wel plaatsnamen voor de enquêtecommissie.
Niet alleen zij, maar vreselijk veel functionarissen van politie en justitie
bleken voor het oog van de camera te lijden aan geheugenverlies.De commissie heeft niet kunnen constateren dat de openbaarheid van de
verhoren een negatief effect heeft gehad op de waarheidsvinding. De vermomming
waren vanuit veiligheidsoverwegingen noodzakelijk. De veiligheidsmaatregelen
zijn steeds getroffen in overleg tussen de getuigen, zijn meerderen en de
commissie. Het door de VVD genoemde geheugenverlies had naar het oordeel van
de commissie geen verband met de openbaarheid van de verhoren. Het geconstateerde
geheugenverlies had eerder te maken met het verschijnsel dat deze functionarissen
niet gewend waren voor de enquêtecommissie antwoord te moeten geven
op soms moeilijke vragen. 2De mensen op wiens grondrechten inbreuk zijn gemaakt, de verdachten
c.q. criminelen, zijn niet gehoord. Had dat niet wel moeten gebeuren?De commissie heeft gesproken met enkele criminelen om zich een beeld te
vormen. De commissie kwam na deze gesprekken tot het oordeel dat het openbaar
horen van criminelen geen meerwaarde had voor de beantwoording van de centrale
vragen van de commissie. Daarbij kwam dat het voor de commissie nauwelijks
mogelijk is uitspraken van veroordeelde criminelen te controleren en op hun
waarde te schatten. Tevens zou de selectie van de te horen criminelen grote
problemen met zich brengen. De commissie wenste ook niet in te gaan op allerlei
speciale voorwaarden die gesteld werden. 3De onderzoeksgroep Fijnaut heeft een beeld geschetst van de georganiseerde
criminaliteit. De belangrijkste conclusies zijn: a. Er is geen sprake van één almachtige Octopus-achtige
organisatie.b. Verschillende buitenlandse groepen maken zich schuldig aan verschillende
vormen van georganiseerde criminaliteit.c. De situatie is zeer ernstig.Was een parlementaire enquête nou werkelijk nodig om tot deze
conclusies te komen? Je hoeft de krant maar te lezen en het nieuws te volgen
om tot dit zelfde oordeel te komen. Temeer daar de werkgroep zelf «besefte
dat het een illusie was te denken dat een parlementair onderzoek een alomvattend
beeld zou kunnen opleveren». (blz. 23).Het onderzoek van de onderzoeksgroep Fijnaut geeft naar het oordeel van
de commissie een uniek en goed beeld van de georganiseerde criminaliteit.
Voor het eerst is er gebruik gemaakt van relevante vertrouwelijke politiegegevens.
Bij eerdere onderzoeken is er geen alomvattend overzicht van de politiegegevens
gemaakt. Met deze studie is voor het eerst een verantwoord overzicht van de
georganiseerde criminaliteit geschetst.De commissie heeft in hoofdstuk 2 en in paragraaf 10.3 de conclusies en
beoordelingen die zij op basis van het onderzoek van de onderzoeksgroep Fijnaut
trekt weergegeven. Gezien de grote aandacht die het onderzoek-Fijnaut c.s.
heeft gekregen stond daar toch meer in dan daarvoor «in de krant te
lezen viel». 4De werkgroep Fijnaut heeft gebruik gemaakt van politiegegevens om
zijn conclusies te staven. Met name Bovenkerk heeft dit geweten toen hij concludeerde
dat enkele tientallen procenten Turken in Amsterdam in de «georganiseerde»
criminaliteit zaten. Hij moest tijdens een tweede verhoor zijn uitspraak nuanceren.Is het niet bizar dat de politie en de door haar gehanteerde opsporingsmethodes
ter discussie staan, maar dat wel haar gegevens «betrouwbaar»
genoeg worden geacht om te worden gebruikt voor de analyse van de ernst van
de georganiseerde criminaliteit?De onderzoeksgroep Fijnaut heeft vertrouwelijke politiegegevens van vooral
de criminele inlichtingendiensten gebruikt om een beeld te geven van de georganiseerde
criminaliteit. De onderzoeksgroep Fijnaut heeft op geen enkele wijze onderzoek
gedaan naar de methoden die werden gebruikt om deze informatie te verzamelen.
Zij hebben zich geconcentreerd op de inhoud van de informatie.De commissie meent dat het verantwoord is de inhoud van de gegevens van
de criminele inlichtingendiensten te gebruiken voor het bieden van een beeld
van de georganiseerde criminaliteit. Dat staat los van de vraag in hoeverre
het verkrijgen van deze gegevens door politie en justitie ter discussie staat.
Dat neemt niet weg dat een ieder steeds bij de interpretatie van de gegevens
de nodige voorzichtigheid moet betrachten. In paragraaf 2.4 schetst de commissie
de risico's bij het gebruik van politiebronnen. De onderzoeksgroep Fijnaut
gaat hier diepgaand op in hoofdstuk III. 5Van Duyne constateert dat geweld niet altijd kenmerkend is voor de
georganiseerde criminaliteit. Dit terwijl zowel uit het onderzoek naar autochtone
groepen (hoofdstuk 2.5) en uit het onderzoek naar buitenlandse en allochtone
groepen (hoofdstuk 2.6) blijkt dat ze geen van allen geweld schuwen, sterker
nog: hun bestaan is er vaak van afhankelijk.De commissie heeft het geweldselement onderdeel gemaakt van haar definitie
van de georganiseerde criminaliteit. Het plegen van fysiek geweld is niet
alleen gericht op afscherming, maar kan ook andere doelen dienen
zoals het dwingen of afstraffen van personen. Zie meer uitgebreid p. 24 e.v.
eindrapport en hoofdstuk II van het eindrapport van de onderzoeksgroep Fijnaut
(bijlage VII). 6De enquêtecommissie wilde niet het onderzoek van de commissie
Wierenga overdoen. Toch wijdt zij een apart hoofdstuk aan de opsporingsmethode
die gehanteerd werd door dit IRT, gaat ze uitgebreid in op de machtsverhoudingen
en trekt zij vernietigende conclusies:a. Niet alleen Amsterdam, maar beide partijen zijn schuldig aan het
opheffen van het IRT.b. De Deltamethode met al haar gevolgen is onverantwoord en niet
aanvaardbaar.Blijft de enquêtecommissie bij haar standpunt dat zij het onderzoek
Wierenga niet heeft overgedaan?De commissie heeft diepgaand onderzoek gedaan naar de methode die door
het IRT Noord-Holland/Utrecht is gebruikt. Het bleek de commissie tijdens
haar onderzoek dat deze methode gecontinueerd werd. Tevens bleek dat de commissie
Wierenga niet over alle feiten beschikte rond het gebruik van deze methode.
Daarnaast meende de commissie dat het noodzakelijk was elementen van de methode
die door de commissie Wierenga als vertrouwelijk waren bestempeld openbaar
te maken opdat tot een verantwoord oordeel van de methode gekomen kon worden.
De commissie heeft daarmee het onderzoek van de commissie Wierenga voor wat
betreft de methode «overgedaan», alhoewel de commissie veel vergaander
onderzoek heeft gedaan naar de methode. Op de persconferentie op 1 februari
1996 heeft de commissie uiteengezet waarom zij meende diepgaand onderzoek
naar de Delta-methode te moeten doen, terwijl dat niet eerder in de bedoeling
had gelegen. Met het verschijnen van het rapport van de commissie-Wierenga
was immers de Delta-methode niet gestopt. De commissie heeft niet weer onderzoek
gedaan naar de redenen voor de opheffing van het IRT en de onderlinge verhoudingen
tussen politie, bestuur en justitie rond het IRT. 7Valente geeft tijdens zijn verhoor aan dat er «ook nu nog een
gebrekkige communicatie is tussen het FIOD-team en het Politieteam.»
(blz. 76).Is het in dit kader niet vreemd dat de enquêtecommissie over
het voortbestaan van «kernteams» meent dat zij tot het jaar 2000
de kans moeten krijgen hun waarde te bewijzen?De commissie komt tot het oordeel dat de kernteams binnen vijf jaar expliciet
hun meerwaarde moeten hebben bewezen op basis van haar onderzoek naar de kernteams
en niet op basis van de mening van Valente over de verhouding tussen een kernteam
en de FIOD. De commissie onderkent de mogelijke meerwaarde van de kernteams
in de interregionale en landelijke opsporing. De commissie constateert tevens
dat op dit moment de toegevoegde waarde moeilijk is te bepalen. 8Voor bijzondere opsporingsmethodes zijn vaak valse identiteitsbewijzen
nodig. De gemeenten hanteren verschillende criteria met betrekking tot het
verstrekken van deze valse papieren.De enquêtecommissie constateert dat hiervoor geen wettelijke
regeling bestaat. (blz. 125).Moet deze regeling er komen volgens de enquêtecommissie?Is het altijd noodzakelijk om gemeenten in te schakelen in dit soort
gevallen? Is het niet beter de politie te voorzien van apparatuur om zelf
deze papieren te kunnen maken. Dit omdat op deze wijze a. niet onschuldige burgers betrokken worden bij politiezakenb. de kans op lekken kleiner wordt enc. gemeentelijke ambtenaren niet kunnen worden gecorrumpeerd?De commissie gaat in de conclusies in op het verlenen van valse identiteitsbewijzen.
Valse identiteitsbewijzen dienen enkel door de ministers van Binnenlandse
Zaken en Justitie ter beschikking te worden gesteld na een daartoe strekkend
verzoek van de hoofdofficier en de korpsbeheerder en na advies van de CRI
(pagina 470 eindrapport). Op die manier bestaat er landelijke sturing van
en controle op de uitgifte van valse identiteitsbewijzen. Naar het oordeel
van de commissie wordt op deze wijze het best gegarandeerd dat geen misbruik
wordt gemaakt van valse identiteitsbewijzen.Gemeenten zullen moeten worden ingeschakeld om de valse identiteiten toch
in de gemeentelijke bevolkingsadministraties opgenomen te krijgen. Gebeurt
dit niet dan zijn deze valse identiteiten namelijk minder effectief in het
maatschappelijk verkeer te gebruiken. 9De Deltamethode werd met crimineel geld gefinancierd. Dat niet alleen:
de CID Kennemerland schafte met crimineel geld auto's en telefoons aan.Hoe is het mogelijk dat het OM van niets wist? Werden de auto's en
telefoons niet gesignaleerd?En waren er nooit betalingen vooraf nodig? De informant krijgt het
geld van zijn «partners in crime» (de criminele organisatie) toch
pas ná bewezen diensten? Wie financierde deze betalingen/uitgaven vooraf?
Dat moet terug te vinden zijn in de justitiële administratie.De commissie heeft geconstateerd dat geen van de officieren van justitie
op de hoogte was van het aanschaffen van auto's en telefoons met crimineel
geld. Van deze «aanschaf» bestaat geen administratie. De betrokken
officieren van justitie hebben geen navraag gedaan waar de auto's en telefoons
vandaan kwamen. Zij meenden dat deze volgens de reguliere wijze waren verkregen
en achtten dit verder de verantwoordelijkheid van de politie zelf. In enkele
gevallen kreeg de informant geld vooraf om onkosten te financieren. In de
justitiële administratie is natuurlijk niets te vinden van deze uitgaven.
Het enige document is het zogenaamde «kasboek van Langendoen»
waarover de commissie de beschikking heeft gekregen. Dat is echter niet meer
dan een rudimentaire administratie tussen informant en CID-functionaris Langendoen.
Zie meer uitgebreid paragraaf 3.10.2 over het gebruik van criminele gelden. 10Straver zegt tijdens zijn verhoor dat er een «oude CID-cultuur
is waar afscherming van methoden en bronnen ertoe leidt dat hogeren in de
hiërarchie niet worden geïnformeerd». De enquêtecommissie
wil één geolied opsporingsapparaat. Er bestaat echter blijkbaar
een bepaalde oude cultuur. Betekent dit dat er mensen zullen moeten verdwijnen
ofwel zullen moeten worden overgeplaatst naar andere afdelingen? (blz. 149).De commissie geeft een structuur voor de toekomstige opsporing. Daarbij
constateert zij dat er op dit moment sprake is van een drieledige crisis in
de opsporing: normeringscrisis, organisatiecrisis en een gezagscrisis. Voordat
tot een effectieve opsporing gekomen kan worden moeten deze crises worden
opgelost. Dat zal betekenen dat niet alleen structuren van organisaties moeten
veranderen en dat normen moeten worden geformuleerd, maar tevens dat de cultuur
van deze organisaties moet veranderen. Dat voor de wijziging van de structuur
en cultuur van de organisatie van de opsporing het noodzakelijk is tot personele
ingrepen te komen is evident. Met het vertrek van één procureur-generaal
uit Amsterdam is de crisis niet opgelost. Wie dat betreft is
niet aan de commissie. Die conclusies zullen door de verantwoordelijke ministers
en bestuurders moeten worden getrokken.De commissie constateert dat de huidige structuur en cultuur van de organisatie
van de opsporing niet voldoet. 11De enquêtecommissie is met betrekking tot het XTC-traject en
met betrekking tot de Deltamethode in het Rotterdamse Beveronderzoek is de
Minister van Justitie verkeerd voorgelicht door het OM. Zelfs het doorlichtingsonderzoek
bracht haar niet volledig op de hoogte.Als zelfs lagere ambtenaren op het Ministerie van Justitie niet over
genoeg (belangrijke) informatie beschikken, hoe kan je dan Minister Sorgdrager
verwijten dat ze van niets wist, c.q. niet heeft doorgevraagd? (blz. 155).Is de afweging tussen de plicht tot «doorvragen» en de
plicht van anderen om te «informeren» een andere als deze afweging
tussen bijvoorbeeld een Officier van Justitie en de Hoofd Officier van Justitie
plaatsvindt dan als deze afweging geschiedt tussen de Top van het OM en de
Minister?Is het niet zo dat hoe hoger je komt te staan in de hiërarchie,
hoe sterker de nadruk op beleid komt te liggen, hoe minder de aandacht er
voor details kan en zal zijn?De minister van Justitie is politiek verantwoordelijk voor het functioneren
van het departement. Dat impliceert tevens dat zij politiek verantwoordelijk
kan worden gesteld voor het niet op de hoogte zijn van haar ambtenaren van
een essentieel onderdeel van de opsporing. Vanzelfsprekend is het als minister
van Justitie niet mogelijk en niet wenselijk om van alle details van de opsporing
op de hoogte te zijn. Het gaat hier echter om gegevens en beslissingen die
of omstreden en politiek gevoelig waren of relevant waren voor de beantwoording
van kamervragen. Een hoofdofficier van justitie of een procureur-generaal
dient naar het oordeel van de commissie meer door te vragen dan in het verleden
is gebeurd.Het ging hier uiteindelijk niet om details omdat de zaak een duidelijke
politieke lading gekregen had door het verloop van de IRT-affaire. 12De enquêtecommissie wijst de methode van doorlating (gecontroleerde
doorlevering) af op grond van een combinatie van elementen.Betekent dit dat als bij Wet één of meer van deze elementen
verboden worden, deze methode volgens de enquêtecommissie in beginsel
wel toelaatbaar is? (blz. 157).De commissie heeft in hoofdstuk 10 uitgebreid verantwoord waarom zij doorlating
onwenselijk acht (zie specifiek p. 464 eindrapport). De genoemde elementen
hebben primair betrekking op de Delta-methode wat niet geheel gelijk te stellen
is met doorlatingen. In geen van de ons omringende landen wordt doorlating
formeel als een aanvaardbare methode beschouwd. De commissie acht de problemen
bij sturing en controle van doorlatingen dermate groot dat zij de methode
afwijst, met uitzondering van de enkele proefzending van een kleine hoeveelheid
softdrugs. Het lid Koekkoek acht een enkele proefzending van een beperkte
hoeveelheid harddrugs aanvaardbaar. 13Wat vindt de enquêtecommissie met betrekking tot de observatie
van derden, namelijk mensen in de omgeving van de persoon ten aanzien van
wie «duidelijke aanwijzingen» c.q. redelijke vermoedens bestaan? Deze derden worden niet op de hoogte gebracht, terwijl ook hun grondrechten
in het geding zijn.De regeling van de observatiemethoden kan betekenen dat contacten van
de personen ten aanzien van wie een redelijk vermoeden van een te plegen of
gepleegd strafbaar feit of duidelijke aanwijzingen van een gepleegd strafbaar
feit bestaan worden geobserveerd. Het inventariseren van de contacten van
onderzoeksobjecten is een essentieel doel van observatie. De commissie meent
dat het mogelijk moet zijn de contacten van onderzoeksobjecten vast te stellen.
De contacten van de onderzoeksobjecten kunnen echter pas zelf worden geobserveerd
als aan de genoemde voorwaarden is voldaan.Na afloop van het onderzoek zullen ook deze derden ingelicht moeten worden
indien tegen hen methoden zijn ingezet die een inbreuk maken op hun grondrechten. 14Wat moet er volgens de enquêtecommissie gebeuren met gegevens
die door observatie boven water zijn gebracht, als er geen gerechtelijk vooronderzoek
wordt geopend? (blz. 169).Indien de vraag betrekking heeft op het aftappen van telecommunicatie
of het printen dient het volgende te gelden: Deze gegevens dienen vernietigd
te worden, tenzij de rechter-commissaris een andere beslissing daarover neemt.
Het is expliciet niet de bedoeling dat allerlei gegevens die door observatie
zijn verkregen in CID-bestanden worden opgeslagen. Daarvoor dient naar het
oordeel van de commissie expliciete toestemming van de rechter-commissaris
plaats te vinden. 15De enquêtecommissie heeft geen nadere aanbevelingen gedaan
met betrekking tot het fotograferen en het maken van video-opnamen (behalve
in geval van woning). De jurisprudentie laat beide technieken toe zolang de
privacy niet geschonden wordt.Wie bepaalt of de privacy geschonden wordt? Behoeft dit niet toch
nadere regelgeving? (blz. 176).Op pagina 457 en 458 gaat de commissie wel degelijk in op het maken van
video-opnamen en fotograferen. Voor het fotograferen is niet steeds toestemming
van de officier van justitie noodzakelijk. «Video-apparatuur kan geplaatst
worden indien zich situaties voordoen als omschreven in fasen II en III. De
officier van justitie moet daarvoor toestemming verlenen voor maximaal 4 weken.
Video-apparatuur mag niet geplaatst worden in woningen dan met toestemming
van de daadwerkelijke bewoner. Gericht op een woning is video-apparatuur toegestaan
in de proactieve fase II, en in fasen III B en C indien sprake is van een
verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten).
Opnames/banden verkregen door technische hulpmiddelen worden vernietigd na
één maand of na beëindiging van een zaak. Ook hier kan
de rechter-commissaris toestemming verlenen om deze gegevens in andere zaken
te gebruiken c.q. op te slaan in andere registers (pagina 458 eindrapport).» 16De enquêtecommissie heeft de Laundry-zaak geanalyseerd en concludeert:
«in weerwil van de opstelling van het OM gaat de Rechtbank dus uit van
twee deals. De verdediging zegt tevens dat er gehandeld is zonder wettelijke
basis. Dit zou moeten leiden tot niet-ontvankelijkheid van het OM, danwel
bewijsuitsluiting. De Rechtbank is van mening dat het middel proportioneel
en subsidiair ingezet is. De verklaringen van deze twee verdachten/getuigen
zijn door de Rechtbank voor het bewijs gebruikt». Als nu straks wél veel in de Wet is vastgelegd, maar sommige
opsporingsmethoden uitdrukkelijk niet, zal de Rechtbank dan niet opnieuw met
een beroep op de proportionaliteit en subsidiariteit (+ afweging ernst inbreuk
grondrechten en doel van de inbreuk grondrechten (Charlie Z)) de Wet opnieuw
kunnen omzeilen? (blz. 226).De rechter houdt vanzelfsprekend ook in het voorstel voor de normering
van de commissie de vrijheid om te beoordelen of de van toepassing zijnde
criteria in een specifiek geval juist zijn toegepast. Daaraan zal nadere wetgeving
en normering de ruimte voor blijven bieden door de toetsing van de rechtmatigheidscriteria
in individuele gevallen. Nadere normering zal de rechter echter meer handvatten
bieden voor de beoordeling van concrete strafzaken dan nu het geval is. De
ruimte voor de rechter maakt het tevens mogelijk om nieuwe ontwikkelingen
in de opsporing nader in de jurisprudentie aan voorwaarden te binden voordat
zij in wetgeving worden genormeerd. 17Kan de enquêtecommissie uitleggen wat in haar ogen nog het
verschil is tussen politie-infiltratie (wel goedgekeurd) en doorlating (afgekeurd
als opsporingsmethode)? Als politie-infiltrant weet je immers wanneer er ladingen
vervoerd worden?Bij doorlating is er sprake van het onder regie van politie en justitie
op de markt brengen van drugs of andere goederen. Bij de methode politie-infiltratie
hoeft daarvan geen sprake te zijn. Tevens de mate van controle en sturing
bij politie-infiltratie veel groter dan bij doorlating. Bij doorlating weet
politie en justitie onvoldoende of het mogelijk zal zijn in een later stadium
de goederen te pakken. De kennis van een politie-infiltrant over het vervoer
van ladingen vat de commissie niet op als doorlating. Indien politie en justitie
geen actie ondernemen op basis van de kennis van de politie-infiltrant is
er sprake van doorlaten.Het springende verschil tussen doorlaten en gecontroleerd afleveren is
dat in het ene geval welbewust illegale goederen in het milieu verdwijnen
terwijl in het andere geval goederen in een latere hand in beslag genomen
worden.Een politie-infiltrant mag onder omstandigheden wel andere strafbare feiten,
mits vooraf goedgekeurd, plegen. 18Niet altijd is duidelijk met welk specifiek doel een politie-infiltratie
plaatsheeft. De enquêtecommissie lijkt het een verkeerde zaak te vinden,
maar rept er in haar aanbevelingen niet meer over. Is in beginsel elk doel
legitiem of kan de enquêtecommissie het enige legitieme doel verwoorden?
(blz. 270).De commissie komt tot het oordeel dat het noodzakelijk is expliciet een
doel te formuleren en bij de toetsing van de methode steeds te bezien in hoeverre
de doelstelling nog reëel is. De commissie benadrukt de noodzaak van
het consequent expliciteren van de doelstelling van de opsporing. Zie pagina
454 eindrapport. De commissie realiseert zich dat verschillende doelen mogelijk
zijn. De commissie heeft gemeend de doelen niet nader te normeren, opdat voor
de praktijk van de opsporing ruimte blijft bestaan. Wel heeft de commissie
in de definitie van opsporing opgenomen dat het doel van opsporing dient te
zijn het komen tot een strafrechtelijke sanctie.In hoeverre de doelstelling legitiem is staat ter beoordeling aan de autoriteit
die toestemming moet geven voor de methode. Daarbij dient in acht genomen
te worden onder welke voorwaarden de methode kan worden toegepast. In enkele
gevallen, zoals inkijkoperaties, zijn de doelstellingen nader
aangegeven wanneer de methode kan worden toegepast. 19Buitenlandse burgerinfiltranten worden ingezet in Nederland; een
Colombiaanse informant «scant» in Nederland een Colombiaanse criminele
organisatie; grensoverschrijdende observatie door Nederlandse opsporingsteams
komt vaak voor.Volgens de rechtspraak mogen de Officieren van Justitie in het buitenland
niet meer dan dat ze in Nederland mogen.Wie controleert echter de handel en wandel van een Nederlands observatieteam
in bijvoorbeeld Turkije?Is het niet erg gemakkelijk voor Nederlandse opsporingsambtenaren
om via internationale wegen de strakke Nederlandse Wet (voorzover die er komt)
te omzeilen?Waarom heeft de enquêtecommissie hierover geen nadere aanbevelingen
gedaan? (blz. 292–295).De activiteiten van een Nederlands observatieteam in Turkije worden beheerst
door twee rechtsstelsels. In de eerste plaats mogen opsporingsambtenaren op
grond van art. 539a Sv hun bevoegdheden (naar Nederlands recht) ook in het
buitenland uitoefenen voor zover het volkenrecht en het interregionale recht
dit toelaten. Indien het optreden in het buitenland uiteindelijk resulteert
in een proces in ons land, dan kan de Nederlandse rechter controleren of de
Nederlandse opsporingsambtenaren zich aan de ten onzent geldende regels hebben
gehouden. Een bijvoorbeeld door een Nederlandse politie-infiltrant in het
buitenland gepleegde uitlokking, zal dan door de Nederlandse rechter volgens
het ook dan geldende Tallon-criterium onrechtmatig worden geoordeeld. De Nederlandse
politie is voorts gebonden aan het recht van de bezochte staat. De buitenlandse
autoriteiten moeten uitdrukkelijke (of tenminste stilzwijgende) toestemming
geven voor het optreden van Nederlandse ambtenaren in het buitenland .In bijlage V: 442–451 wordt deze problematiek nader behandeld. Wat
betreft de grensoverschrijdende observatie wordt daar gewezen op de verantwoordelijkheid
van de lokale officier van justitie die de zaak in behandeling heeft. In beginsel
moet als gevolg van de Schengen Uitvoeringsovereenkomst ook de landelijke
officier van justitie worden geraadpleegd, wat met name in die gevallen gebeurt
waarin na (of tegelijk met) de grensoverschrijdende observatie ook een verzoek
om rechtshulp wordt gedaan (indien het politie-optreden bewijsmateriaal oplevert).
Voor zover de vraag ook betrekking heeft op de verantwoordelijkheid voor de
Nederlandse verbindingsofficieren in het buitenland (aangezien dezen ook wel
«observatieklussen» uitvoeren) moet vermeld dat de ambassadeur
verantwoordelijk is voor hun optreden. Deze ambtenaren krijgen dagelijkse
leiding vanuit de Divisie CRI van het KLPD. Formeel is het toezicht op de
liaison-officers in den vreemde goed geregeld; op afstand is dit toezicht
echter moeilijk uit te oefenen. Deze tiende conclusie van Bijlage V, hoofdstuk
10 geldt in feite evenzeer voor het optreden van andere Nederlandse opsporingsambtenaren
in den vreemde.Het feit dat de regeling terzake wel goed is, heeft de commissie ertoe
gebracht af te zien van verdere aanbevelingen ten dezen. Het is niet onmogelijk
dat Nederlandse opsporingsambtenaren de toekomstige Nederlandse wetgeving
zouden willen omzeilen, zomin als dat nu onmogelijk is. Toch heeft de commissie
geen aanwijzingen gevonden van dergelijk ondeugdelijk optreden. Dat is begrijpelijk,
omdat het slechts in een zeer beperkt aantal gevallen zo zal zijn dat het
gebruik van een bepaalde opsporingsmethode vanuit het buitenland evenveel
effect zal hebben als in Nederland. Dat geldt uiteraard voor bijvoorbeeld
inkijkoperaties, maar ook voor het volgen (al dan niet met technische hulpmiddelen) van bepaalde subjecten daar het immers niet aan de politie
is om uit te maken waar deze personen zich gaan bevinden. De theoretische
mogelijkheid van omzeiling via het buitenland, levert dus doorgaans weinig
voordeel op. 20De enquêtecommissie constateert dat de zaaksofficieren van
Justitie in het algemeen redelijk weten wat de recherche-eenheden doen en
welke opsporingsmethoden zij hanteren. De sturing en controle door de zaaksofficieren
van Justitie van de recherche is intensiever en beter dan de sturing en controle
door de CID Officieren van Justitie van de CID. Als de enquêtecommissie
echter praat over besturing en controle van de opsporing, zegt ze: «Binnen
het OM worden afspraken met politie nauwelijks schriftelijk vastgelegd. Tussen
de CID en de CID Officier bestaat een meer gestructureerd overleg dan tussen
de tactische recherche en de zaaksofficieren».Hoe verklaart de enquêtecommissie beide contradictoire stellingen?Als de enquêtecommissie oordeelt dat het binnen het OM en binnen
de politie en tussen beide lichamen de verhoudingen volslagen zoek zijn, praat
ze dan over de CID Officier van Justitie en Opsporingsambtenaren of over de
tactische recherche en de Zaaksofficieren? Of over allebei? (blzz. 317 en
370).De commissie constateert dat de gezagsverhouding tussen de zaaksofficieren
van justitie en de tactische recherche over het algemeen beter is dan tussen
de CID-officieren van justitie en de criminele inlichtingendiensten. In het
merendeel van de gevallen was de zaaksofficier van justitie op de hoogte van
de gebruikte methoden in zijn zaak. In enkele gevallen was dat echter niet
het geval. In het merendeel van de gevallen bleek de CID-officier slechts
in beperkte mate op de hoogte van de gebruikte methoden. De commissie acht
de sturing en controle, primair door het OM, op de CID-en volstrekt onvoldoende.
De sturing en controle door zaaksofficieren van justitie van gestarte onderzoeken
verloopt volgens de commissie beter. Indien over verstoorde verhoudingen wordt
gesproken, gaat het primair om de verhouding tussen de criminele inlichtingendiensten
en het openbaar ministerie, maar ook over het ontbreken van een totaaloverzicht
bij het OM wat er in de praktijk gebeurt bij de toepassing van opsporingsmethoden. 21Op dezelfde plaats constateert de enquêtecommissie: «De
tactische recherche laat zich ook beter sturen en controleren dan de CID,
aangezien de tactische recherche slechts die methoden hanteert die ter zitting
openbaar kunnen worden verantwoord en zij haar handelen bij proces-verbaal
vastlegt.»Hoe verhoudt zich dat tot de constatering van blz. 356 waar staat
dat de zaaksofficier soms ook CID-officier is? Dan zou hij immers ook de niet-wettelijke
opsporingsmethoden hanteren?Bovendien is naast een tactisch traject soms gelijktijdig sprake
van een CID-traject? (blzz. 317 en 371).De ondersteunende diensten, zoals de Observatieteams en de Infiltratieteams
(PIT's) werken ook voor de tactische recherche? (blzz. 317, 319 en 371).De passage waarop de leden van de VVD-fractie doelen heeft betrekking
op die situaties waarin de zaaksofficier niet ook CID-officier is en waar
geen gelijktijdig CID en tactisch traject plaatsvindt. Het gaat om die situaties
waarin de zaaksofficier en de tactische recherche zelfstandig een opsporingsonderzoek
leiden zonder dat tegelijkertijd de CID actief is. In sommige gevallen werken
de ondersteunende diensten voor de tactische recherche, in andere
gevallen niet. De vragenstellers heeft met deze vraag de commissie duidelijk
gemaakt dat zij bij haar opmerkingen over de verschillen tussen de verhouding
tussen de tactische recherche en de zaaksofficieren en de criminele inlichtingendiensten
en de CID-officieren van justitie meer had moeten differentiëren. 22Waarop baseert de enquêtecommissie haar oordeel dat de tactische
recherche (en de Zaaksofficier) slechts verantwoorde opsporingsmethoden hanteert?
Is dat geloofwaardig nu de beerput van het OM/politie is geopend?De commissie concludeert dat de tactische recherche vooral methoden hanteert
die in het openbaar verantwoord kunnen worden. Dat is niet hetzelfde als verantwoorde
opsporingsmethoden. De tactische recherche richt zich primair op het aanleveren
van bewijsmateriaal. In principe vermeldt de tactische recherche alles wat
zij doet in een proces-verbaal. Dat betekent dat de methoden die door de tactische
recherche worden gehanteerd steeds in het openbaar ter terechtzitting moeten
kunnen worden. De commissie heeft geconstateerd dat als de tactische recherche
bepaald onderzoek of bepaalde methoden niet ter beoordeling aan de rechter
wil voorleggen, dat zij dan gebruik maakt van de criminele inlichtingendiensten.
De commissie heeft tevens geconstateerd dat niet altijd alle methoden die
door de tactische recherche zijn gebruikt zijn vastgelegd.Ook kan besloten worden gebruik te maken van parallelle trajecten die
niet aan de rechter worden voorgelegd. 23De enquêtecommissie is van oordeel dat de kernteams afzonderlijke
eenheden moeten zijn.De enquêtecommissie wil toch juist een integratie van het politie-apparaat?Heeft de IRT-affaire en het eigen onderzoek van de enquêtecommissie
niet pijnlijk duidelijk gemaakt dat afgebakende eilandjes binnen het justitiële
apparaat oncontroleerbaar en bestuurbaar kunnen worden?Is dat niet iets waar we bij kernteams voor moeten waken, juist omdat
ze zich bezighouden met zware georganiseerde criminaliteit? (blz. 337).De kernteams dienen herkenbare politie-eenheden te zijn los van de afzonderlijke
regionale politiekorpsen. De commissie heeft geconstateerd dat in verschillende
gevallen de kernteams eerder onderdeel leken uit te maken van regionale korpsen
dan dat zij als afzonderlijke eenheden opgevat konden worden. Binnen het kernteam
moet volledige duidelijkheid bestaan over de gebruikte methoden en de inhoud
van de onderzoeken. De commissie heeft geconstateerd dat de sturing en controle
van de kernteams door het OM zeer intensief is. Door de invoering van een
recherche-officier kan er aan bijgedragen worden dat tot een optimale sturing
en controle van de kernteams wordt gekomen.Daarbij dient, zoals de vragenstellers terecht opmerken, er voor gewaakt
te worden dat de kernteams als eilandjes functioneren. Dat betekent dat niet
alleen het gezag over de kernteams veel aandacht moet krijgen, maar tevens
de samenwerking met andere kernteams, het landelijk rechercheteam en de regionale
korpsen.Toch lijken de kernteams een noodzakelijkheid, gezien de organisatorische
opbouw van de Nederlandse politie in 25 regio's. 24De BVD spoort geen strafbare feiten op. Wel hanteert ze diezelfde
opsporingsmethoden, die niet wettelijk zijn vastgelegd. De informatie van de BVD kan relevant zijn voor een strafrechtelijke opsporingsonderzoek.Hoe groot acht de enquêtecommissie het risico dat de politie
doorlating van drugs onder de paraplu van de BVD zal uitvoeren en zo om het
wettelijk systeem heen zal gaan opereren? (blz. 351).De commissie acht dit risico gering. De commissie heeft kunnen constateren
dat de BVD slechts methoden inzet indien zij daadwerkelijk relevant zijn voor
de taakstelling van de BVD. De BVD zal zich niet snel laten «misbruiken»
door anderen om niet-wettelijke opsporingsmethoden te hanteren. Wel heeft
de commissie geconstateerd dat over en weer gebruik wordt gemaakt van elkaar
technische kennis. Daarbij wordt steeds expliciet de verantwoordelijkheid
waaronder deze technische hulpverlening plaatsvindt omschreven. De commissie
beveelt wel aan dat de vele dwarsverbanden en vormen van informatie-uitwisseling
tussen de BVD en de politie nader genormeerd wordt. Daarbij is de versterking
van de positie van de landelijk officier van justitie voor de BVD van essentieel
belang. 25De enquêtecommissie heeft in een aantal concrete zaken ernstige
misstanden blootgelegd. Maar rechtvaardigt dit aantal de algemene stelling
dat er sprake is van een crisis in de opsporing die diep gaat? Tast de enquêtecommissie
daarmee niet onterecht het imago van de politie teveel aan?De crisis in de opsporing gaat verder dan de incidenten en de misstanden
die de commissie in detail heeft besproken. De crisis in de opsporing heeft
een drieledig karakter: gebrek aan normering, onvoldoende functionerende organisatie
en een gebrek aan gezag van het OM over de politie. Deze problemen doen zich
niet alleen voor tijdens de incidenten die de commissie heeft beschreven.
De commissie heeft in haar gehele onderzoek elementen van deze problemen aangetroffen.
Ook tijdens gesprekken en interviews met politiefunctionarissen en officieren
van justitie die geen directe betrokkenheid hadden met een van de incidenten
bleek, in meer of minder mate, sprake te zijn van bovengenoemde problemen.Het is niet het doel geweest van de commissie om het imago van de politie
aan te tasten. De opdracht van de commissie was een beeld te geven van de
opsporingsmethoden en de organisatie van de opsporing. Dat beeld is niet rooskleurig.
De commissie meent echter dat een duidelijke beschrijving van de problematiek
de ruimte kan bieden voor oplossingen die het imago de organisaties die actief
zijn in de opsporing kunnen verbeteren. 26Volgens de enquêtecommissie was een goed oordeel van de Kamer
als geheel over de gevolgen van de Deltamethode niet mogelijk, gezien het
feit dat slechts een handjevol het geheime deel van Wierenga kende en de Kamer
daar niets over vertelde, blz. 426. Toch zou de Kamer niet adequaat genoeg
de controle hebben uitgeoefend ten aanzien van de gebruikte opsporingsmethode.Verwijt ze de Kamer nou wel of niet dat er geen controle plaatshad?
(blz. 447).Volgens de commissie heeft de Kamer als geheel geen adequate controle
op de gebruikte Delta-methode uitgeoefend. Dat constateert de commissie op
basis van het verloop van het debat op 7 april 1994. De leden van de commissie
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten hadden naar het oordeel van de commissie
de Kamer moeten inlichten over hun kennis over de methode van het IRT. In
de debatten over de opheffing van de IRT heeft de Kamer naar
het oordeel van de commissie onvoldoende gevraagd naar de precieze elementen
van de methode. De Kamer was niet op de hoogte van de gebruikte methode, maar
deed weinig moeite om daadwerkelijk op de hoogte te geraken. De commissie
komt daarmee tot het oordeel dat de Kamer onvoldoende controle heeft uitgeoefend.Daarnaast concludeert de commissie dat de Kamer als geheel ten aanzien
van de opsporingsmethoden in het algemeen weinig controle hebben uitgeoefend.
Het feitelijk gebruik van de opsporingsmethoden was niet of nauwelijks een
thema dat in de Kamer aandacht kreeg. De normering van methoden en de organisatie
van de opsporing hadden meer aandacht van de Kamer moeten krijgen. 27Is het niet vreemd dat de enquêtecommissie geen koppen wil
laten rollen, maar dat Langendoen en Van Vondel voor meineed worden vervolgd,
Hirsch Ballin er ongenadig van langs krijgt en ook de Procureurs-Generaal
keiharde kritiek krijgen.Blijft de enquêtecommissie bij haar standpunt dat er geen koppen
zullen rollen?De commissie is tot het eindoordeel gekomen dat er sprake is van een diepe
crisis in de opsporing. Er moet veel veranderen in regels, persoonlijke verhoudingen,
gedragingen en opvattingen voordat deze crisis in de opsporing daadwerkelijk
wordt opgelost. Het verbeteren van de opsporing laat zich niet gelijkstellen
met het antwoord op de vraag hoeveel koppen er gaan rollen.Het is essentieel dat de juiste personen op de juiste plaats dient te
functioneren. De regering moet bezien in hoeverre de huidige functionarissen
bij politie en justitie in staat zijn de aanbevelingen van de commissie, voor
zover zij worden overgenomen door de Kamer, uit te voeren. Bij deze beslissing
dient de regering rekening te houden met de bevindingen van de commissie ten
aanzien van verschillende functionarissen en de conclusies over de organisatie
van de opsporing. De commissie heeft nooit het standpunt ingenomen dat er
geen koppen gaan rollen. Alleen is het niet aan haar om op te treden als de
interim-manager die uit gaat maken welke functionarissen van functie moeten
veranderen. Die conclusies moeten getrokken worden door de verantwoordelijke
ministers en bestuurders. 28De enquêtecommissie laat in geval van tegenstrijdigheid tussen
de verklaringen van Langendoen en Van Vondel versus de zus van Langendoen
en de Sapman een vervolging wegens meineed instellen (2 tegen 2).Bij de controverse tussen Blok en Sorgdrager (1 tegen 1) laat ze
echter niet alleen de waarheid in het midden: ze concludeert zelfs dat wat
Sorgdrager zegt juist is.Kan de enquêtecommissie deze tweeslachtigheid c.q. ongelijkheid
nader uitleggen?In het geval van Langendoen en Van Vondel heeft de commissie het vermoeden
dat zij opzettelijk verklaringen tegen de waarheid hebben afgelegd. De commissie
kan overigens geen vervolging instellen. Dat kan alleen het openbaar ministerie.
Op basis van dit vermoeden heeft zij proces-verbaal in handen gesteld van
het OM. Deze handelwijze is ook gevolgd door de enquêtecommissie RSV
in het geval van het verhoor van J. de Vries.In het geval van de verschillende uitleg van de gebeurtenissen door Blok
en Sorgdrager zijn er naar het oordeel van de commissie absoluut geen
feiten en omstandigheden die het vermoeden rechtvaardigen dat er opzettelijk
tegen de waarheid verklaard is.Daarmee geeft de commissie niemand gelijk maar constateert zij dat Sorgdrager
klaarblijkelijk niet geweten heeft dat er sprake is geweest van doorlating
van cocaïne. 29De enquêtecommissie geeft een nadere definitie van het begrip
opsporing.Is lid 1 van deze formule niet sterk verwant, zo niet gelijk aan
de regeling met betrekking tot voorbereidingshandelingen, art. 46 Sr? In dat
geval vallen dus niet alle te plegen strafbare feiten onder lid 1. Betekent
dit dat volgens de enquêtecommissie in geval van andere nog te plegen
strafbare feiten nimmer gebruik mag worden gemaakt van opsporingsmethoden?
(blz. 451).Artikel 46 Sr heeft primair betrekking op de omschrijving van de voorbereiding
van een misdrijf. De definitie van de commissie richt zich op het definiëren
van het begrip opsporing. Opsporing bestaat onder andere uit het verzamelen,
registreren en verwerken van gegevens en informatie op grond van een redelijke
vermoeden van te plegen strafbare feiten. Deze te plegen strafbare feiten
moeten gezien hun aard of het georganiseerd verband waarin ze worden begaan
een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren voordat sprake is van opsporing.
Daarnaast is sprake van opsporing bij het verzamelen, registreren en verwerken
van gegevens en informatie op grond van tenminste duidelijke aanwijzingen
van gepleegde strafbare feiten. In beide gevallen moet het doel zijn te komen
tot een strafrechtelijke sanctie. De vragenstellers heeft gelijk als hij stelt
dat niet alle te plegen strafbare feiten onder de definitie van opsporing
vallen. Pas als er sprake is van een redelijk vermoeden van specifiek omschreven
te plegen strafbare feiten is sprake van opsporing.In haar voorstellen voor normering heeft de commissie verschillende opsporingsmethoden
toegestaan voor te plegen strafbare feiten. Het gaat dan om fase II: de fase
waarin sprake is van een redelijk vermoeden van een te plegen ernstig misdrijf.
In deze fase is onder andere het runnen van informanten en gestuurde informanten,
politie-infiltratie, observatie, video-apparatuur en plaatsbepalingsapparatuur
geoorloofd. De commissie heeft gemeend expliciet deze «pro-actieve»
opsporing te onderscheiden van de opsporing van gepleegde strafbare feiten.
Politie en justitie krijgen in de voorstellen van de commissie ruime bevoegdheden
tot onderzoek tijdens de «pro-actieve» opsporing.De vragenstellers raakt een interessant punt waarover de commissie zich
niet heeft uitgesproken: namelijk kan er nog pro-actieve opsporing zijn van
een voorbereidingshandeling in de zin van art. 46 Sr.? Volgens de logica van
het systeem van de commissie wel. In de praktijk zal dat echter niet het geval
zijn. Dit punt verdient nadere opheldering in het gemeen overleg tussen Kamer
en regering.Overigens blijkt dat art. 46 Sr weinig tot niet wordt gebruikt als basis
voor het toepassen van opsporingsmethoden en dwangmiddelen.Het blijft veelal beperkt tot het enerzijds «stukmaken» van
de te plegen overval zonder de vermoedelijke daders straffeloos te laten gaan.
(De man met de bivakmuts zit in de auto, de Uzi ligt op de achterbank, maar
er is nog geen sprake van een poging.) 30De enquêtecommissie onderscheidt vijf fasen, waarvan vier opsporingsfasen.Wat is het verschil tussen fase III a en fase III b. Een redelijk
vermoeden is toch altijd gebaseerd op duidelijke aanwijzingen? Al in eerdere fasen, namelijk II, III a en III b mogen bijzondere
opsporingsmethoden worden gebruikt. Dus óók als je nog geen
verdachte bent in de zin van art. 27 Sv kan je lijdend voorwerp worden van
bijzondere opsporingsmethoden. Dus zonder dat er meer dan duidelijke aanwijzingen
zijn dat je betrokken bent bij een gepleegd strafbaar feit kan je al geobserveerd
worden etc.Ligt hier niet een groot risico dat onder het mom van fase II en
III a en III b (er gaat een heel ernstig misdrijf gebeuren, of er is een heel
ernstig misdrijf gebeurd) iemand lijdend voorwerp kan zijn terwijl het in
feite gaat om een heel ander strafbaar feit waarvan de politie denkt dat je
er iets mee te maken hebt, maar waar nog niet «voldoende aanwijzingen»
voor zijn?Een opsporingsmethode maakt in principe altijd inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer van mensen.Is het in dat kader niet vreemd om in de indeling van fasen van opsporing
pas in fase III c een relatie tussen het strafbare feit en de dader te leggen?
Terwijl je al veel eerder door middel van opsporingsmethoden inbreuk mag maken
op de levenssfeer van mensen. (blz. 452).In het strafrechtsidioom dat de commissie gevolgd heeft betekent een redelijk
vermoeden dat er feiten en omstandigheden zijn die wijzen op een strafbaar
feit en een dader.Duidelijke aanwijzingen zijn zwakker dan een redelijk vermoeden. Dit komt
goed naar voren in het verhoor met prof. Corstens, thans lid van de Hoge Raad.Er ligt in dit schema minder risico dat de politie zich met iemand gaat
«bezighouden», dat wil zeggen opsporen, zonder dat daar voldoende
grond voor is dan in de huidige situatie waar de gehele voorfase voor art.
27 Sv in het geheel niet genormeerd is.Ook in fase II en fase IIIb is er een duidelijk verband met een dader.
In fase II gaat het om een persoon waarvan het duidelijk vermoeden bestaat
dat hij een ernstig misdrijf gaat plegen.In fase IIIb gaat het om een ernstig gepleegd feit waarvan wij de dader
nog niet kennen. De moord is bijvoorbeeld gepleegd. Daarmee is die dader er
wel. Dat weerhoudt toch ook heden ten dage niet dat onderzoek begint en dwangmiddelen
kunnen worden toegepast. 31Bij de vaststelling welke autoriteit toestemming moet geven voor
het gebruik van een methode, hanteert de enquêtecommissie onder andere
het volgende uitgangspunt:Inbreuken op grondrechten vergen een rechterlijke toetsing vooraf
door de Rechter-Commissaris. Soms is de inbreuk op de privacy echter zo gering
dat een toets door de Officier van Justitie kan plaatshebben.Wie bepaalt of de inbreuk op de privacy zo gering is? (blz. 454).De commissie heeft een beoordeling gemaakt van de inbreuk die de verschillende
opsporingsmethoden maken op de privacy van de burgers. Bij bijvoorbeeld video-apparatuur
op een woning is naar het oordeel van de commissie de inbreuk op de privacy
geringer dan bij het direct afluisteren in een woning. Door onderlinge vergelijking
heeft de commissie de zwaarte van de inbreuk op de privacy mee laten wegen
bij de bepaling welke autoriteit toestemming moet geven. Het uitgangspunt
is dat bij inbreuk op grondrechten rechterlijke toetsing noodzakelijk is.
Bij verschillende methoden is de commissie afgeweken van dit uitgangspunt.
De aanbevelingen van de commissie strekken ertoe dat de wetgever deze punten
regelt. 32Met betrekking tot de liberalisering van de drugs en de doorlating
van drugs is de enquêtecommissie niet unaniem in haar stellingname.Was het, in het kader van de openbaarheid die de enquêtecommissie
heeft nagestreefd en in het kader van het debat dat nog plaats zal vinden,
niet beter geweest indien de dissenting opinions, zo niet iedere afzonderlijke
mening, goed onderbouwd in het rapport van de enquêtecommissie waren
neergelegd? (blz. 417).De opdracht van de commissie was niet een oordeel te geven over de strafbaarheid
van gebruik en handel in roesmiddelen.Echter meende de commissie niet te ontkomen aan de vraag van de connectie
tussen de georganiseerde criminaliteit en de verboden handel in soft en hard
drugs. Die vraag heeft ze niet eenstemmig maar wel duidelijk beantwoord op
p. 417. De voorstanders van verantwoorde liberalisering, dat wil zeggen in
internationaal verband menen dat een dergelijke handelwijze een grote klap
zou toebrengen aan de georganiseerde criminaliteit, nationaal en internationaal.De tegenstanders van liberalisering zien die effecten niet optreden en
zijn overigens van mening dat de volksgezondheid een dergelijke liberalisering
niet toelaat.Wat betreft het vraagstuk van de doorlating is de commissie unaniem. Slechts
over de uitzondering (proefzending) bestaat verschil van opvatting. 33De enquêtecommissie is verontrust over het gebleken gebrek
aan inzicht m.b.t. de financieel/economische criminaliteit. Hoe kan de politie
een goed zicht op deze activiteiten krijgen zonder inbreuk te maken op de
privacy en het bankgeheim?Ook ten aanzien van financiële gegevens beschikken politie en justitie
over voldoende wettelijke mogelijkheden, aangevuld met de voorstellen voor
normering door de commissie, om via formele weg inzicht te krijgen in de financieel-economische
criminaliteit. Dat kan er toe leiden dat inbreuk wordt gemaakt op privacy
en het «bankgeheim». De daartoe bestaande procedures dienen daarvoor
gevolgd te worden. De commissie acht het onwenselijk dat er allerlei vormen
van informele informatie-uitwisseling plaatsvinden tussen banken en politie.
De formele strafvorderlijke weg zal daarvoor moeten worden bewandeld (zie
meer uitgebreid pagina 465 en 466). De wet Persoonsregistratie en de wet Politieregisters
zouden meer actief moeten worden gehandhaafd. De commissie heeft de indruk
dat niet altijd door politie en justitie volgens deze wetten wordt gewerkt. 34De enquêtecommissie heeft de in haar ogen relevante gedeelten
uit het rapport Wierenga geciteerd en opgenomen.Wie geeft de garantie dat over één jaar niet hetzelfde
gebeurt als ten aanzien van het rapport Wierenga is gebeurd. Namelijk dat
openbaarmaking van het gehele geheime deel had moeten plaatsvinden om tot
een goed debat te kunnen komen?De commissie heeft bewust geen geheim deel willen maken om te voorkomen
dat het debat slechts over een deel van de bevindingen zou kunnen gaan. Zij
heeft de belangrijkste onderdelen uit de processen-verbaal van de getuigen
geciteerd. De geheime aanbiedingsbrief en de processen-verbaal van commissaris
Jansen zijn gepubliceerd in bijlage I. Het was voor de beantwoording van de
onderzoeksvragen van de commissie niet noodzakelijk alle geheime delen van
processen-verbaal bij de rapportage van de commissie Wierenga
te publiceren. De afspraken met de ministers over hoe de commissie kon omgaan
met vertrouwelijke gegevens maakten integrale openbaarmaking van deze geheime
delen van de processen-verbaal moeilijk.De geheime delen van de processen-verbaal maken deel uit van het archief
van de commissie. Indien de archiveringsvoorstellen van de commissie door
de Kamer worden overgenomen, kunnen alle kamerleden inzage krijgen in deze
geheime delen. De Kamer kan beslissen de geheime delen van de processen-verbaal
alsnog openbaar te maken. Daarmee heeft de commissie naar haar oordeel een
evenwicht gevonden tussen de bescherming van vertrouwelijke gegevens en de
mogelijkheid te komen tot een optimaal debat waarbij alle deelnemers op de
hoogte kunnen zijn van de inhoud van de geheime delen van de processen-verbaal. 35De enquêtecommissie hanteert verschillende fasen van verdenking.
Vervaagt zij daardoor niet zelf de grens tussen strafrechtelijk onderzoek
en opereren in het voorveld?De commissie heeft met de verschillende fase juist geprobeerd meer duidelijkheid
te scheppen in de verschillende omstandigheden waaronder opsporingsmethoden
kunnen worden ingezet. De praktijk van de opsporing bleek behoefte te hebben
aan een fase die vooraf ging aan de klassieke verdenking. De commissie heeft
op basis van haar fasenindeling aan de ene kant willen aansluiten bij de bestaande
indeling van het Wetboek van Strafvordering en anderzijds de gegroeide praktijk
van pro-actieve opsporing willen normeren. 36Dient de officier zelfstandig te beoordelen in hoeverre opsporingshandelingen
vertrouwelijk kunnen blijven in verband met de bescherming van de identiteit
van de informant c.q. het zwaarwegend opsporingsbelang of is het aan de Rechter-Commissaris
om op voorhand daarover te oordelen?De officier van justitie dient allereerst zelf te beoordelen of opsporingshandelingen
vertrouwelijk moeten blijven. In zijn motivering dient hij de redenen aan
de RC aan te geven. De redenen dienen te zijn de bescherming van de identiteit
van de informant of het zwaarwegend opsporingsbelang. De rechter-commissaris
kan vervolgens beoordelen of de officier van justitie terecht heeft besloten
bepaalde opsporingshandelingen vertrouwelijk te houden. De rechter-commissaris
kan, indien hij de redengeving van de officier van justitie onvoldoende acht,
de stukken over de betreffende opsporingshandelingen alsnog aan het procesdossier
toevoegen. Indien de officier van justitie vast blijft houden aan zijn wens
bepaalde opsporingshandelingen vertrouwelijk te houden kan hij besluiten de
zaak niet voor te laten komen.Deze regeling biedt de mogelijkheid bepaalde opsporingshandelingen niet
in het openbaar te toetsen. Daarbij blijft er echter steeds de mogelijkheid
bestaan dat een rechter de opsporingshandelingen toetst. Daarmee is volgens
de commissie zowel recht gedaan aan de in de praktijk gevoelde noodzaak om
bepaalde opsporingshandelingen vertrouwelijk te houden voor (toekomstige)
criminelen als de noodzaak van rechterlijke toetsing van opsporingsmethoden
die een inbreuk maken op grondrechten van burgers. 37In de definitie van opsporing wordt een onderscheid gemaakt tussen
te plegen strafbare feiten en gepleegde strafbare feiten. Worden aldus de
proactieve opsporingsactiviteiten voldoende gedefinieerd? De commissie heeft het onderscheid tussen te plegen en gepleegde strafbare
feiten doorslaggevend laten zijn voor het onderscheid tussen de «pro-actieve»
en de reactieve fase. In de fase waarin sprake is van een redelijk vermoeden
van een te plegen misdrijf spreekt de commissie van pro-actieve opsporing.
In de fasen waarin sprake is van duidelijke aanwijzingen of een redelijk vermoeden
van een gepleegd strafbaar feit gaat het om de meer klassieke reactieve opsporing.
Met dit onderscheid sluit de commissie aan bij de daadwerkelijke betekenis
van de begrippen.Tevens is de commissie van oordeel dat hiermee de proactieve fase voldoende
is afgebakend. Naar het oordeel van de commissie moet de pro-actieve fase
niet meer zijn dan een redelijk vermoeden van een te plegen ernstig misdrijf.
Bij aanwijzingen van een gepleegd strafbaar feit gaat het om strafbare feiten
die al hebben plaatsgevonden en niet om nog in de toekomst te plegen strafbare
feiten. «Pro-actieve» opsporing richt zich op nog te plegen strafbare
feiten. Met deze indeling maakt de commissie het mogelijk een consistent geheel
aan aanbevelingen te doen, waarin rekening kan worden gehouden met het verschil
tussen te plegen en gepleegde strafbare feiten. Ten overvloede zij opgemerkt
dat voor de commissie het begrip pro-actief niet gehanteerd kan worden voor
de zogenoemde gesloten CID-trajecten die de commissie niet acceptabel acht. 38In de definitie van opsporing wordt onder andere melding gemaakt
van ernstige strafbare feiten, die een inbreuk op de rechtsorde kunnen opleveren.
Om welke strafbare feiten dient het specifiek te gaan?Het gaat bij ernstige strafbare feiten in ieder geval om strafbare feiten
waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan. Het gaat daarbij om die strafbare
feiten die staan omschreven in artikel 67 van het wetboek van Strafvordering.
Het is aan de wetgever om eventuele verdere verfijningen van deze categorie
strafbare feiten te maken. 39Dient de politie over een vrije ruimte te beschikken? In hoeverre
mag de politie inbreuk maken op grondrechten zonder dat een wettelijke basis
voorhanden is?Fase I (voordat sprake is van opsporing) dient in de wet nader omschreven
te worden.De politie mag geen inbreuk maken op grondrechten van burgers zonder dat
daarvoor een wettelijke basis is. Zoals artikel 1 van het wetboek van Strafvordering
aangeeft dient opsporing plaats te hebben op de wijze bij de wet voorzien.
De wet dient limitatief de opsporingsmethoden aan te geven die een inbreuk
maken op grondrechten van burgers. Indien sprake is van een inbreuk op een
grondrecht dient er een wettelijke basis te zijn. Dit uitgangspunt vormt een
van algemene uitgangspunten van de opsporing. 40De enqûetecommissie stelt voor dat alle relevante opsporingshandelingen
in het proces-verbaal worden vastgelegd. Wat moet als relevant worden aangemerkt?Op elk moment moet kunnen worden achterhaald wat de inhoud van de informatie
is en op welke wijze de informatie is verzameld. De opsporingshandelingen
die hebben bijdragen aan de inhoud van de informatie dienen te worden vastgelegd.
Relevant is datgene wat nodig is om te kunnen vaststellen wat de inhoud van
de verzamelde informatie is en op welke wijze de informatie is verzameld.
Met dit uitgangspunt probeert de commissie artikel 152 van het
wetboek van Strafvordering nieuw leven in te blazen. De commissie heeft geconcludeerd
dat zowel politie en justitie als de rechter dit artikel ruim hebben geïnterpreteerd.
De achterliggende gedachte bij deze aanbeveling van de commissie is het voorkomen
van gesloten trajecten die noch voor de korpsleiding, noch voor het OM en
noch voor de rechter toegankelijk zijn. 41Zijn de criteria proportionaliteit en subsidiariteit voldoende om
de rechtmatigheid van de inzet van de methode te toetsen?Proportionaliteit en subisidiariteit zijn belangrijke criteria voor de
beoordeling of een methode rechtmatig kan worden ingezet. Maar het zijn naar
het oordeel van de commissie niet de enige criteria. Zij lopen ook het gevaar
uitgehold te raken bij veelvuldig gebruik. Naast proportionaliteit en subsidiariteit
acht de commissie het wenselijk dat tevens andere criteria een rol spelen:– in hoeverre is de methode voor politie en justitie controleerbaar;– welk doel wordt met de methode nagestreefd;– welk effect heeft de methode;– in hoeverre worden onaanvaardbare risico's genomen.De combinatie van de toetsingscriteria maakt een verantwoorde afweging
van het gebruik van opsporingsmethoden mogelijk. Een eenzijdige focus op proportionaliteit
en subsidiariteit laat te veel ruimte. 42De enquêtecommissie stelt voor dat zowel het college van PG's
als de RC opeenvolgend over het gebruik van de methode «direct afluisteren»
beslissen. Is dat realistisch?De commissie is van oordeel dat een zo optimale controle van het gebruik
van direct afluisteren noodzakelijk. Daartoe acht de commissie het noodzakelijk
dat eerst binnen het OM wordt bepaald in hoeverre het inzetten van het middel
noodzakelijk wordt geacht. De commissie meent dat daarvoor een beslissing
op het hoogste niveau binnen het OM noodzakelijk is, namelijk door het college
van procureurs-generaal. Daaropvolgend acht de commissie een beslissing van
een rechter-commissaris noodzakelijk, aangezien het hier gaat om een methode
die inbreuk maakt op grondrechten van burgers. De rechter-commissaris maakt
een eigen afweging van de wenselijkheid en de mogelijkheid van het gebruik
van de methode direct afluisteren. De commissie acht het noodzakelijk dat
deze procedure wordt gevolgd bij het direct afluisteren. Zowel het college
van procureurs-generaal als de rechter-commissaris hebben een eigen verantwoordelijkheid.
De commissie acht het realistisch dat beide een rol spelen bij de beslissing
om deze methode in te zetten. De rechter-commissaris moet in staat worden
geacht een beslissing van het college van procureurs-generaal naast zich neer
te leggen indien hij daarvoor voldoende redenen heeft.In gevallen van een spoedeisend karakter kan voorzien worden in een snelle
telefonische procedure binnen het college van PG's. 43Is het onderscheid dat de commissie voorstelt tussen informanten
en infiltranten voldoende onderscheidend? Is de persoonlijk chauffeur van
de hoofdman, die met medeweten van de politie binnen de organisatie containers
drugs gaat rijden, een informant of een infiltrant?De commissie realiseert zich dat het onderscheid tussen informanten en
infiltranten soms moeilijk te maken is, zeker als daarbij ook nog gestuurde
informanten worden betrokken. De commissie heeft het onderscheid getrokken
bij het wel of niet onder regie van politie en justitie ontplooien van activiteiten.
Een informant geeft informatie over criminele activiteiten zonder dat hij
daarvoor specifieke activiteiten verricht. Een gestuurde informant wordt door
de politie gevraagd om bepaalde activiteiten te verrichten. Een gestuurde
informant pleegt in principe geen strafbare feiten onder regie van politie
en justitie. Zijn de gestuurde informanten al betrokken bij strafbare handelingen,
dan is slechts mogelijk hen als informanten te runnen en hun toe te staan
deze handelingen te blijven verrichten, indien zij bereid zijn verkregen voordeel
en/of criminele winsten af te dragen. Een burgerinfiltrant pleegt onder regie
van politie en justitie strafbare feiten of biedt de criminele organisatie
steun. In het door de vragenstellers genoemde voorbeeld gaat het om een burgerinfiltrant
indien de politie de chauffeur heeft gevraagd de containers te rijden of dat
heeft goed gevonden. 44Is het doorlaten van soft- en harddrugs in grote of kleine hoeveelheden
aanvaardbaar als opsporingsmethode?De commissie komt tot het oordeel dat het structureel doorlaten van drugs
niet toelaatbaar is. De overheid pleegt op die manier strafbare feiten die
naar het oordeel van de commissie niet in verhouding staan tot de resultaten
die er mee kunnen worden geboekt. Daarbij komt het risico van de niet stuurbaarheid
van de informanten bij deze methoden. Het is voor de commissie een onaanvaardbare
inbreuk op de rechtsorde indien de overheid zich structureel zou bezighouden
met het doorlaten van drugs, een strafbaar feit wat diezelfde overheid met
veel middelen en personen probeert te voorkomen en te bestrijden. Daar komt
bij dat in geen enkel omringend land het doorlaten als een opsporingsmethode
formeel is toegestaan. Indien in Nederland deze methode wel zou worden toegestaan,
zou Nederland zich isoleren binnen de internationale opsporing.De commissie maakt een uitzondering voor een enkele proefzending van een
kleine hoeveelheid softdrugs. Deze proefzending kan dienen om het vertrouwen
van de criminele organisatie te winnen teneinde de leiders van de criminele
organisatie te kunnen vervolgen. De omvang van de proefzending softdrugs dient
gering te zijn.Wanneer de commissie spreekt van kilo's in plaats van tonnen bedoelt zij
een pakket en geen container, of te wel enkele tientallen kilo's. Maar de
norm is dat doorlaten van illegale goederen niet aanvaardbaar is. Het lid
Koekkoek acht een enkele proefzending van een beperkte hoeveelheid harddrugs
aanvaardbaar. 45Is het onderscheid tussen gecontroleerde aflevering en doorlating
niet kunstmatig, ervan uitgaande dat het in beslagnemen van afgeleverde drugs
in de tweede of derde hand ook mogelijk blijft?Bij gecontroleerde aflevering zijn politie en justitie er op gericht de
zending in beslag te nemen. Daartoe worden ook alle mogelijke activiteiten
ontplooid door politie en justitie om de zendingen in beslag te nemen. Dat
kan plaats vinden in de tweede of derde hand, waarbij zich te risico kan voordoen
dat politie en justitie partijen kwijt raken doordat het onmogelijk is alle
partijen te observeren. Dat risico van gecontroleerde aflevering heeft de
commissie gewogen en aanvaardbaar bevonden.Bij doorlatingen gaat het om het bewust doorlaten van partijen zonder
dat de zendingen in beslag worden genomen waardoor de verdachte zendingen
in het criminele milieu en bij consumenten terecht komen. Het doel van politie
en justitie is bij doorlaten niet gericht op het in beslag nemen
van de zendingen, maar op het laten doorgaan van de zendingen om de leiders
van de criminele organisatie te kunnen vervolgen.De commissie meent dan ook dat het niet gaat om een kunstmatig onderscheid,
maar om een onderscheid dat duidelijk maakt wat de primaire doelstelling van
politie en justitie is bij het gebruik van deze methoden. 46Hoe past de voorgestelde recherche-officier hiërarchisch binnen
de structuur van CID-officier, zaaksofficier en kernteam-officier?De recherche-officier is verantwoordelijk voor de organisatie en het functioneren
van de totale recherche, inclusief de criminele inlichtingendiensten, de ondersteunende
diensten en het kernteam indien dat valt in zijn arrondissement. De recherche-officier
kan zich laten bijstaan door andere officieren van justitie voor de onderscheiden
diensten. De recherche-officier blijft echter verantwoordelijk voor het totaal
en de andere officieren van justitie die de recherche-officier bijstaan zijn
dan ook aan de recherche-officier ondergeschikt. Afzonderlijk CID-officieren
en kernteamofficieren bestaan niet meer in het voorstel van de commissie.
De recherche-officier is verantwoordelijk en hij moet bezien of hij voor een
criminele inlichtingendienst of een kernteam zich laat bijstaan door een andere
officier van justitie. De recherche-officier dient de algemene kaders voor
het functioneren van de totale recherche te geven en te controleren. De recherche-officier
dient dan ook tenminste van het niveau van een eerste klasser te zijn, opdat
hij in staat is andere officieren van justitie te sturen en te controleren.De zaaksofficier is volledig verantwoordelijk voor alle opsporingsactiviteiten
in zijn zaak. Dat geldt niet alleen voor de opsporingshandelingen van de tactische
recherche, maar ook van de CID en de ondersteunende eenheden indien die zich
voordoen in zijn zaak. De verantwoordelijkheid voor de opsporingsactiviteiten
in zaken ligt volledig bij de zaaksofficieren van justitie. De zaaksofficier
beslist, binnen de kaders die door de recherche-officier zijn aangegeven,
welke methoden en andere opsporingshandelingen in zijn zaak worden ontplooid.
Het is duidelijk dat in specifieke gevallen intensief overleg plaats zal moeten
vinden tussen de zaaksofficier en de recherche-officier, vooral als de zaaksofficier
methoden willen hanteren of andere opsporingshandelingen van de recherche
vraagt die niet passen binnen de kaders voor de recherche van de recherche-officier.
Op deze manier is de verantwoordelijkheid voor de organisatie van de recherche
onderscheiden van de verantwoordelijkheid voor de opsporing in concrete zaken.
Bij conflict tussen de zaaksofficier en de recherche-officier beslist de hoofdofficier. II Met betrekking tot het rapport van de commissie, BOEK
VI, organisatie van de opsporing, 24 072, nr. 15.: 47«..., zo is het openbaar ministerie onder negatieve controle
van de politie gesteld. Dit moet worden bezien in het licht van het feit dat
alle opsporingsambtenaren, aan wie de wet aan hen eigen bevoegdheden attribueert,
deze bevoegdheden kunnen aanwenden met toepassing van het opportuniteitsbeginsel.»
Hoe verhoudt zich deze opvatting van de commissie met de reikwijdte van het
begrip «ministeriële verantwoordelijkheid»? (blz. 12).Deze vraag raakt aan de lange wetenschappelijke en parlementaire discussie
over de reikwijdte van artikel 5 Wet op de Rechterlijke Organisatie. Op grond
van dit artikel kan de minister van Justitie aan de leden van het OM aanwijzingen
geven, zowel in algemene zin als in concrete zaken en deze kunnen
betrekking hebben op de opsporing en op de vervolging. De huidige wet biedt
aan de minister van Justitie geen zelfstandige opsporingsbevoegdheid. De opsporingsbevoegdheid
is opgedragen aan de officier van justitie. Daarin onderscheidt hij zich van
degene die politieke verantwoordelijkheid dragen voor het doen en laten van
de officieren van justitie en het onderstreept zijn functionele, autonome
verantwoordelijkheid voor de opsporing en vervolging.De minister van Justitie is echter politiek verantwoordelijk voor het
functioneren van het OM. Daarmee is de minister tevens politiek verantwoordelijk
voor de opsporing en vervolging in Nederland. In de praktijk is de minister
terughoudend met directe sturing van het OM. Het ministerie heeft de opsporing
op hoofdlijnen aan het OM gelaten. De commissie oordeelt dat de minister te
allen tijde politiek verantwoordelijk is voor het doen en laten van het OM
en voor de gehanteerde opsporingsmethoden. De minister moet steeds de bevoegdheid
en de verantwoordelijkheid hebben om in te grijpen indien naar zijn oordeel
het gebruik van opsporingsmethoden onverantwoord en onrechtmatig is. Deze
bevoegdheid is noodzakelijk om de politieke verantwoordelijkheid van de minister
te kunnen waarmaken. De eigen opsporingsbevoegdheid van de officieren van
justitie laat de mogelijkheid tot ingrijpen door de minister van Justitie
onverlet. 48Welke functionaris is ingevolge de Politiewet 1993 verantwoordelijk
voor de capaciteit bij de afdeling verwerking en analyse? (blz. 40).Bij de begrotingen van de ministeries van Binnenlandse Zaken en van Justitie
wordt de totale hoeveelheid financiën voor de politie toegewezen (artikel
44 Politiewet). Binnen de regiokorpsen is het regionaal college als het bestuur
van de regiokorps uiteindelijk verantwoordelijk voor de begroting en toewijzing
van formatieplaatsen bij de onderdelen van het politiekorps (artikel 22 en
31 Politiewet). Het beheer van het regiokorps berust bij de korpsbeheerder,
die daarbij wordt ondersteund door de korpschef (artikel 24 Politiewet). De
korpsbeheerder en de hoofdofficier van justitie doen voorstellen voor de inrichting
van het politiekorps aan het regionale college (artikel 28 Politiewet).Het is daarmee een complex aan verantwoordelijke functionarissen die direct
of indirect invloed hebben op de omvang van de afdeling verwerking en analyse
van de criminele inlichtingendiensten. Primair ligt de formele verantwoordelijkheid
voor de organisatie en de formatie van het regionale politiekorps bij het
regionaal college en de korpsbeheerder. Feitelijk speelt de korpsleiding een
belangrijke rol bij de voorstellen voor de sterkte, kwaliteit en opleiding
van de onderdelen van het korps. 49Vindt de enquêtecommissie dat er wel specifieke criteria voor
de selectie van toekomstige RCID-chefs nodig zijn? Zo ja, welke? (blz. 41).De commissie heeft geen specifieke aandacht in haar aanbevelingen besteed
aan de criteria voor de selectie van de toekomstige RCID-chefs. In ieder geval
dient een RCID-chef wel een specifieke opleiding te hebben gevolgd. Tevens
dient hij qua rang en achtergrond in staat te zijn direct contact te hebben
met de korpsleiding en met officieren van justitie. Daarnaast dient een RCID-chef
naar het oordeel van de commissie de algemene uitgangspunten van de opsporing
en de wettelijke structuur nauwkeurig na te leven. De verdere invulling van
de functie-eisen voor de RCID-chefs laat de commissie over aan de praktijk. 50Vindt de commissie dat de in de praktijk gehanteerde criteria wanneer
iemand als informant wordt ingeschreven wel te achterhalen moeten zijn? En
zo ja, welke zouden dat moeten zijn? (blz. 45)De commissie acht het zeer wenselijk dat de criteria op basis waarvan
een informant wordt ingeschreven te achterhalen moeten zijn. Op de pagina's
460 en 461 gaat de commissie hier uitgebreid op in. De officieren van justitie
dienen toestemming te geven voor het inschrijven en runnen van informanten.
Informanten moeten passen in de definitie van informanten die de commissie
hanteert (zie hiervoor het antwoord bij vraag 43). De officier van justitie
moet de criteria op basis waarvan een persoon als informant wordt ingeschreven
controleren. De commissie heeft in haar aanbevelingen geen specifieke aandacht
besteed aan de criteria wanneer iemand als informant wordt ingeschreven. Het
moet gaan om personen die gevraagd of ongevraagd inlichtingen verstrekken
aan politie onder een zekere waarborg van anonimiteit. D66-fractie 1Bieden de artikelen 11 en 12 WIV voldoende basis voor de verstrekking
van informatie door de BVD aan opsporingsinstanties? (blz. 224).Artikel 11 van de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) handelt
over het doorgeven van gegevens van onder meer het hoofd van de BVD aan andere
ministers, of in het geval van artikel 12 aan andere overheidsorganen en diensten.Naar de mening van de commissie slaan deze artikelen niet zozeer op het
verstrekken van opsporingsrelevante gegevens.Volgens de indeling in de wet valt die verstrekking onder artikel 22 van
de WIV.Dit valt ook op te maken uit het feit dat de ambtenaren van de BVD geen
opsporingsambtenaren zijn.Volgens de regering is artikel 22, derde lid, van de WIV de basis waarop
de BVD inlichtingen aan het openbaar ministerie verschaffen. Hierover is de
brief van de toenmalige minister van Justitie, Hirsch Ballin, duidelijk.Deze brief rept niet over de artikelen 11 en 12.1 Derhalve meent de commissie dat de artikelen 11 en 12 van de WIV niet
voldoende basis zijn voor het verstrekken van informatie door de BVD om aangewend
te worden ten behoeve van opsporing. 2De commissie acht een structurele inventarisatie van raakvlakken
tussen BVD-onderzoek en onderzoek door justitie vanuit het oogpunt van doelmatige
criminaliteitsbestrijding gewenst. Is ook de regering die mening toegedaan
en zo ja, welke activiteiten zullen worden ondernomen? (blz. 236).De raakvlakken tussen BVD-onderzoek en justitieel onderzoek verdienen
een structurele inventarisatie zodat ook justitie, in casu de zogenoemde BVD-officier
van justitie in ieder geval een structureel overzicht heeft van lopend BVD-onderzoek.Dat is op dit moment niet het geval. Dit is onder meer gebleken uit het
voorgesprek en het verhoor van de BVD-officier, Mevrouw Van der Molen-Maesen. Vragen naar aanleiding van Bijlage VIII (criminele groepen) 3Wat zijn de oorzaken van de wisselvalligheid van de informatie over
de kernleden van criminele groepen? Wat vallen hieruit voor suggesties ter
verbetering te halen? (blz. 8).De verschillende CID-en verzamelen op volkomen verschillende wijze informatie
over criminele groepen. De archieven van de CID-en zien er verschillend uit,
ondanks pogingen tot uniformering. De NCID heeft daarom geen eenduidige informatie
over de kernleden. De nieuwe CID-regeling probeert de informatie te uniformeren. 4Valt iets meer te zeggen over de redenen waarom Nederlandse criminelen
hun positie op de internationale hashmarkt hebben kunnen behouden? (blz. 21).De Nederlandse hash-handelaren hebben nog steeds een sterke positie in
het transport van illegale goederen. Deze activiteit hebben de Nederlandse
criminele groepen zodanig georganiseerd dat kennelijk andere criminele groepen
daar gebruik van blijven maken. 5Is niet op meer structurele wijze nagegaan welke (potentieel) criminele
groepen over voldoende geld konden beschikken voor de aankoop van grote partijen
drugs? (blz. 21).Structureel is niet nagegaan welke groepen investeren in de aankoop van
grote partijen drugs.In het algemeen kan gesteld worden dat er bij grote partijen bijna steeds
sprake is van een financieringen door verschillende netwerken. Dat kan ook
gebeuren door personen die elkaar daarvoor nog te vuur en te zwaard bestreden.
Er is namelijk sprake van risicospreiding. Ook bij de grote autochtone groepen
is sprake van incidentele «joint ventures» om partijen «binnen
te halen». 6Er is weinig inzicht in de mate van samenhang en samenwerking tussen
autochtone criminele groepen. Fijnaut c.s. stellen «...elk korps, maar
ook elk IRT bakent zijn onderzoeksobject territoriaal af en verwerft dus weinig
of geen inzicht in het geheel. En de CRI heeft het «kennisgat»
dat zo ontstaat niet opgevuld. Waarom niet, doet hier verder niet terzake.»
(blz. 37). Waarom doet dat niet ter zake? En wat is de feitelijke oorzaak
hiervan? (blz. 37).Het gaat hier om de positie van de CRI in het Nederlandse politiebestel.
De commissie komt tot de conclusie dat in het verleden niet alle CID-en informatie
aan de CRI en aan andere CID-en wilden geven in verband met bijvoorbeeld embargo-onderzoeken
en ander afschermingswensen. Daardoor onstaat een gat in de kennis van de
CRI. De commissie heeft in bijlage VI meer uitgebreid geschreven hoe de verhouding
tussen de CID-en en de CRI is. 7In het onderzoek is relatief weinig aandacht besteed aan de criminaliteit
rond produktie en distributie van synthetische drugs. Is dit een bewuste keuze
geweest, danwel is meer materiaal voorhanden, dat echter niet gepubliceerd
is? (blz. 41 e.v.). In het rapport van C. Fijnaut over de allochtone criminele groepen is
met opzet vrij uitvoerig ingegaan op de netwerken van groepen/personen die
in Nederland actief zijn in de productie en distributie van synthetische drugs.
Er is bij de commissie niet meer materiaal voorhanden. 8De beschrijvingen van de allochtone groepen zijn relatief literair-kwalitatief
van karakter. Ontbreken inderdaad voor alle groepen de meer kwantitatieve
elementen?Nee, de kwantitatieve elementen zijn in de wat meer omvangrijke beschrijvingen
van gevestigde allochtone groepen besloten. Daar waar dat kon op grond van
politie-informatie (Bijlage VIII, zie p. 89 en voor wat betreft corruptie
paragraaf 11.6 over Surinamers; p. 107 over Turkse groepen: p. 125 over de
Marokkanen) is wel degelijk kwantitatief materiaal gepresenteerd. 9Onduidelijk blijft de verhouding qua omvang tussen zware criminaliteit
van autochtone versus die van allochtone origine. Zijn enige schattingen uit
het onderzoeksmateriaal te geven?Die schattingen zijn met de beste wil van de wereld niet te geven. Daarvoor
schiet het inzicht in de omvang van de zware, georganiseerde criminaliteit
die door autochtone resp. allochtone groepen wordt gepleegd tekort. 10Connectie tussen georganiseerde allochtone misdaad en immigrantengemeenschappen
is nog onvoldoende aangetoond. Kan deze belangrijke constatering nader onderbouwd
worden? (blz. 207).De aangehaalde zinsnede luidt dat de Russische georganiseerde misdaad
zich in Nederland zou kunnen vestigen, maar dat er geen bewijs bestaat dat
zij zich binnen de kleine Russische gemeenschap heeft gevestigd. Vragen naar aanleiding van Bijlage IX (branches) 11Zijn de genoemde zes kwetsbare sectoren voor criminele infiltratie
op Schiphol verder onderzocht op het daadwerkelijk voorkomen van (waarschijnlijke)
criminele hand- en spandiensten? (blz. 92).De genoemde zes sectoren kwamen uit de analyses van de dossiers en de
andere gegevens naar voren als de meest kwetsbare van Schiphol. Zie onder
meer onder de paragrafen 4.3.1.2, 4.3.1.3, 4.3.2, 5.2.1 en 5.2.2. 12Zijn er in veel meer steden aanwijzingen dat automatenhandelaren
bepaalde horeca-districten «bezetten»? (blz. 197).De aanwijzingen hiervoor zijn zo veel minder concreet dan die in Amsterdam
en Rotterdam dat de onderzoekers geen uitspraak hebben willen doen. 13Wanneer wordt in de visie van de enquêtecommissie de grens
van organisatiecriminaliteit naar georganiseerde misdaad daadwerkelijk overschreden?
(vb. blz. 307). Wanneer de hoofddoelstelling van de criminele groep is het behalen van
crimineel gewin door het stelselmatig plegen van misdrijven met mogelijk gebruik
van geweld of intimidatie.In gevallen van organisatiecriminaliteit is geweld of intimidatie vaak
aanwezig en is de hoofdactiviteit van de groep gericht op het legaal uitoefenen
van een beroep of bedrijf.Dat neemt niet weg dat de grens tussen organisatiecriminaliteit en georganiseerde
criminaliteit soms vloeiend kan verlopen.Maar gevallen van grootscheepse belasting- en premiefraude in bijvoorbeeld
de horeca zijn typisch voorbeelden van organisatiecriminaliteit. Vragen naar aanleiding van Bijlage X (beroepsgroepen en
fraude) 14Vindt de commissie het van belang dat voorstellen, om het zelfreinigend
vermogen van beroepsorganisaties (van advocaten, notarissen, accountants)
via de tuchtrechtspraak fors te vergroten, gedaan worden? (blz. 50).Ja. Afgezien van de vraag wat fors vergroten precies betekent, is de commissie
van oordeel dat sommige gevallen van verwijtbare betrokkenheid bij de georganiseerde
criminaliteit nu niet worden voorgelegd aan de tuchtrechter.Overigens lijkt de voortgang van de enquête hier al resultaten af
te werpen, gezien bijvoorbeeld de reactie van de deken van de Nederlandse
Orde van Advocaten op het eindrapport van de enquêtecommissie. 15Kan de commissie aangeven wat de hoogte is van het totaalbedrag dat
met de meldingen, inzake de wet MOT, die bij Finpol zijn binnengekomen is
gemoeid en binnen welke grenzen de aangemelde bedragen zich bewegen? (blz.
135).Volgens het jaarverslag van Finpol, dat betrekking heeft op de periode
1-2-1994 tot 1-2-1995 zou met ruim 22 000 bij Finpol binnengekomen meldingen
een bedrag van ruim 3 miljard gulden gemoeid zijn. Hierbij moet worden aangetekend
dat hieronder ook enkele voorgenomen «megatransacties» begrepen
zijn. 16Hoe zou het «intenser speuren naar de uitwegen voor de besteding
van illegaal vermogen en naar de personen – de witwassers – die
criminele groepen deze uitwegen wijzen» (ook rapport VII, blz. 149)
in eerste opzet aangevat kunnen worden?Door verhoging van de financiële expertise bij de recherche wordt,
zo blijkt nu al uit de ervaringen met de bureaus financiële ondersteuning
(BFO's), beter zichtbaar op welke wijze de opbrengsten uit georganiseerde
misdaad hun weg vinden in de economie. Ook op lokaal bestuurlijk niveau kan
door middel van systematische raadpleging van openbare bronnen (kadaster)
nagegaan worden welke ontwikkelingen zich voordoen in bijvoorbeeld de onroerend
goed-sector of de plaatselijke horeca.Tenslotte is ook de rol van vrije beroepsbeoefenaars van belang. Verwezen
zij naar de beantwoording van vraag 14 in verband met de maatregelen die getroffen
kunnen worden om de verwijtbare betrokkenheid van deze vrije beroepsbeoefenaars
tegen te gaan. Vragen naar aanleiding van Bijlage XI (lokale onderzoeken) 17Valt meer inzicht te geven in de patronen welke gehanteerd worden
bij de opzet van de zgn. contra-politie-praktijken? (blz. 130).Dat meerdere inzicht valt niet te geven, o.a. omdat het onderzoek van
de betreffende praktijken zeer moeilijk blijkt te zijn. Wat de onderzoekers
op dit punt met name in Amsterdam hebben kunnen achterhalen, is zo goed en
zo kwaad als het ging toevertrouwd aan het papier. Vragen naar aanleiding van het eindrapport 18Kan de Commissie t.a.v. de gehanteerde definitie van georganiseerde
criminaliteit uiteenzetten of hier sprake is van cumulatieve of alternatieve
vereisten? (blz. 415).De definitie van de commissie stelt drie vereisten voordat sprake kan
zijn van georganiseerde criminaliteit.Die vereisten zijn: illegaal gewin, het systematisch plegen van misdaden
met ernstige gevolgen voor de samenleving en het gebruik van geweld en/of
corruptie.Deze drie vereisten zijn cumulatief. 19Wordt het woord «misdaad» in de definitie gebruikt als
de in het strafrecht gebruikte term «misdrijf»? Zo nee, wat is
het verschil?Het woord «misdaad» vooronderstelt iets ingrijpenders dan
het strafrechtelijke begrip «misdrijf». Bovendien maakt de toevoeging
in de definitie van georganiseerde criminaliteit, namelijk «misdaden
met ernstige gevolgen voor de samenleving» duidelijk dat het niet om
eenvoudige misdrijven kan gaan. 20De commissie acht de schatting van tussen de dertig en veertig autochtone
criminele groepen, die in Nederland actief zijn reëel. Hoeveel allochtone
en hoeveel buitenlandse groepen spelen in Nederland naar schatting een rol?
Wil de commissie een onderscheid maken naar het land van herkomst? (blz. 417).Juist omdat politieel onderzoek naar de illegale activiteiten van allochtone
en buitenlandse groepen in de voorbije jaren zo fragmentair en incidenteel
heeft plaatsgevonden, is het niet mogelijk in het algemeen het aantal van
deze groepen te schatten, laat staan nauwkeurig te bepalen. 21De commissie heeft een verwevenheid van allochtone en buitenlandse
groepen met politieke en economische machthebbers in de herkomstlanden geconstateerd,
waarbij met name Suriname en in mindere mate Marokko worden vermeld.Heeft de commissie ook in de betreffende herkomstlanden onderzoek
ingesteld? Zo nee, is deze constatering – voornamelijk – indirect
gebaseerd op verklaringen van in Nederland verblijvende criminelen? (blz.
417).De verwevenheid van allochtone en buitenlandse groepen met politieke en
economische machthebbers in de herkomstlanden is gebaseerd op 1) politie-onderzoek
in Nederland of vanuit Nederland, 2) interviews met een aantal
personen in deze gemeenschappen (zoals advocaten) die goed op de hoogte zijn,
3) betere journalistieke bronnen en 4) buitenlandse wetenschappelijke literatuur.
De commissie heeft geen onderzoek ingesteld in de herkomstlanden en de groep
Fijnaut heeft in dit kader vrijwel geen contacten gehad met in Nederland verblijvende
«criminelen». 22Onderschrijft de commissie de uitlatingen van het commissielid Rabbae,
gedaan voor MigrantenTV, over eventuele buitenlandspolitieke maatregelen,
die Nederland tegen Marokko zou moeten nemen i.v.m. de verwevenheid van de
Marokkaanse economie met de drugshandel? (blz. 417).De commissie is van oordeel dat in contacten tussen Nederland en andere
landen het mogelijk moet zijn indien er sprake is van criminele activiteiten
van overheidsfunctionarissen dit aan de orde te stellen. 23Ziet de commissie mogelijkheden om op enigszins ruime schaal gekwalificeerde
allochtone politiemensen aan te trekken? Zo nee, waar ligt dat dan aan? Zo
ja, waarom is dat dan niet eerder gebeurd?Die mogelijkheden zijn er wel degelijk en ze worden ook benut. Echter
binnen de recherche is algemeen gesproken te weinig expertise voorhanden om
adequaat criminaliteit binnen autochtone groepen te kunnen opsporen. 24Heeft het bestuur naar het oordeel van de commissie voldoende instrumentarium
om bijvoorbeeld de horeca-sector af te schermen van criminele infiltratie?Heeft de commissie geconstateerd of de «onderwereld»
gebruik maakt van een select groepje notarissen, advocaten en accountants,
ook al verwijt de commissie hen geen structurele betrokkenheid? (blz. 418).De commissie heeft vastgesteld dat het instrumentarium van het bestuur
onvoldoende is om malafide overnames van horeca-gelegenheden te voorkomen.Dit hangt samen met het feit dat criminele informatie niet altijd gebruikt
kan worden bij het beoordelen van een vergunnningsaanvrage. Zo kan art. 5
Drank- en Horecawet wel worden aangewend om iemand een horecavergunning te
weigeren aan iemand waartegen processen-verbaal terzake van ondermeer diefstal
zijn opgemaakt. Maar die informatie moet wel toetsbaar voor de rechter zijn.
CID-informatie is dat tot op heden niet. Artikel 5 van deze wet stelt de eis
dat een bedrijfsleider of beheerder van een horeca-inrichting «niet
in enig opzicht van slecht levensgedrag mag zijn».1Te overwegen is, binnen het kader van het bestuursrecht, de eisen die
voor een horecavergunning worden gesteld, cq. de gronden waarop de vergunning
kan worden ingetrokken, te verruimen.Uit de bijlage over de beroepsgroepen advocatuur, notariaat en accountancy
is op te maken dat enige leden van deze beroepsgroep hand- en spandiensten
verrichten ten behoeve van criminele groepen. Wij weten niet of het hier gaat
om een select groepje, maar hebben geconstateerd dat enige advocaten, notarissen
en accountants verwijtbaar betrokken moeten zijn. 25«Van mediamanipulatie is de commissie niet gebleken».
Heeft de commissie deze formulering gekozen omdat zij een meer stellige formulering (bijv. er is geen sprake van ... ) niet voor haar rekening
kan nemen? (blz. 418).Op dit gevoelige punt heeft de commissie een bepaald geval nader onderzocht.
Het betrof de zogenaamde «map van Dros», die een aantal artikelen
uit het blad De Telegraaf bevatte waaruit mediamanipulatie zou blijken.Van een vorm van ongewenste afhankelijkheid van de journalist ten opzichte
van de criminele wereld is ons daarin niet gebleken.Wel is het duidelijk dat er sprake is van wederzijdse beïnvloeding
tussen journalisten en de criminele wereld. Zolang die beïnvloeding er
niet toe leidt dat journalisten zelfcensuur gaan toepassen en bewust onwaarheden
debiteren om hun bronnen binnen het milieu te vriend te houden is er geen
sprake van mediamanipulatie.Dat er nergens sprake zou kunnen zijn van mediamanipulatie is een stelling
die de commissie niet voor haar rekening kan nemen omdat ze niet alle relevante
publicaties heeft onderzocht. 26Heeft de commissie de verdenkingen cq. verhalen van beweerdelijke
corruptie van rechters, officieren van justitie en gemeentebestuurders zelf
onderzocht? Zo nee, waarom niet? Zo ja, zijn betrokkenen hierover tijdens
dit onderzoek geïnformeerd? (blz. 419).Voorzover mogelijk heeft de commissie, en meer in het speciaal de voorzitter,
de verhalen over beweerde corruptie van rechters, officieren van justitie
en bestuurders onderzocht.Betrokkenen zijn hierover tijdens dit onderzoek niet geïnformeerd.
Dat had slechts in de rede gelegen indien het noodzakelijk was gegevens bij
hen direct te verifiëren. Daartoe zag de commissie geen aanleiding. 27Indien de overheid de georganiseerde criminaliteit op het verkeerde
been zet met de suggestie dat douane- en politieambtenaren omgekocht zijn
en daardoor goede opsporingsresultaten bereikt zijn, waarom is het doen van
die suggestie volgens de commissie dan onaanvaardbaar? (blz. 419).Het werk van politie en justitie wordt gefrustreerd indien binnen het
milieu het verhaal steeds meer geloofd wordt, dat de overheid in Nederland
in alle geledingen te koop is. Daarmee gaat de crimineel zich steeds onaantastbaarder
voelen en navenant gedragen.Ten tweede wekken deze verhalen groot wantrouwen tussen de betrokken politie-
, justitie- en douanediensten. In Amsterdam zijn daar de commissie enige voorbeelden
van gebleken waar het ging om de verdenking dat de douane corrupt zou zijn.Ten derde is de commissie niet gebleken dat in het Delta-onderzoek van
het IRT Noord-Holland/Utrecht en het Beveronderzoek in Rotterdam goede opsporingsresultaten
met deze methode bereikt zijn. 28Is de commissie van oordeel dat haar rapport voldoende materiaal
biedt om bestuurlijke en beleidsmatige maatregelen te treffen tegen pogingen
van criminele groepen om zich te nestelen in etnische gemeenschappen in Nederland?
(blz. 419).Kwalitatief is dit materiaal zeker voldoende om de noodzaak van gerichter
optreden tegen criminele groepen binnen de etnische gemeenschappen te rechtvaardigen.
Daarbij moeten de verschillende verschijningsvormen van deze criminaliteit
niet het oog verloren worden. Het gaat er om dat criminele groepen het maatschappelijk leven niet gaan
overheersen. Vandaar de stelling van de commissie dat elke crimineel in Nederland
recht heeft op gelijke behandeling.De commissie heeft zich niet langdurig kunnen buigen over de vraag welk
sociaal-economisch beleid nodig is om de afhankelijkheid van misdaad binnen
de etnische gemeenschappen in Nederland te doen verminderen. Dat lag niet
direct in haar opdracht. 29Kunnen de door de commissie onderzochte opsporingsorganisaties aanmerkelijk
meer en kwalitatief goede aandacht schenken aan vormen van financieel-economische
criminaliteit? (blz. 419).De algemene vraag is of de FIOD het primaat krijgt bij het financieel
rechercheren waarvoor zij op zichzelf beter is toegerust dan de politie. Toch
dient ook in de regionale politiekorpsen de expertise op het gebied van financieel
rechercheren vergroot te worden.De commissie stelt dat de verhouding tussen de politie, in het bijzonder
de bureaus financiële ondersteuning, en de FIOD nader wettelijk geregeld
moeten worden.Op dit moment is niet voldoende expertise aanwezig om deze taken naar
behoren uit te voeren. Daarbij moet ook de CRI (Finpol desk en forensische
accountants van de CRI) betrokken te worden. 30Zijn de door de commissie aanbevolen opsporingsmethoden toereikend
om effectief de georganiseerde criminaliteit binnen etnische groeperingen
te bestrijden, mede gelet op de tijdens het VU-congres door prof. Fijnaut
geuite kritiek op het zonder meer afwijzen van burgerinfiltratie en doorlaten
van harddrugs? (blz. 419).Zie tevens vraag 134 CDA-fractie. Allereerst moet de kwalitatieve informatiepositie
van de politie verbeterd worden ten aanzien van georganiseerde criminaliteit
binnen etnische groeperingen.Daartoe zullen ook meer informanten geworven moeten worden en politie-infiltranten
worden opgeleid.De commissie is niet van mening dat haar algemene oordeel over de criminele
burgerinfiltrant uitzondering zou behoeven in deze gevallen. Het hoofdbezwaar
tegen de criminele burgerinfiltrant blijft immers: de risico's van onbestuurbaarheid
in de praktijk wegen niet op de tegen de mogelijk extra gegenereerde informatie.
Er zijn immers de commissie geen grote successen bekend van zaken waarin criminele
burgerinfiltranten de hoofdrol spelen tijdens de opsporing.Het doorlaten van hard drugs als politie methode wijst de commissie af,
omdat zij het normatief niet verantwoord acht dat partijen schadelijke hard
drugs op de markt verdwijnen.Op dit laatste punt komt de commissie uitgebreid terug in haar beantwoording
van andere terzake gestelde vragen. Het lid Koekkoek acht een enkele proefzending
van een beperkte hoeveelheid harddrugs aanvaardbaar. 31De commissie constateert dat politiefunctionarissen naar eigen goedvinden
gebruik konden maken van valse identiteitsbewijzen. Heeft de commissie er
tijdens haar onderzoek zicht op gekregen door wie, wanneer en in welke omstandigheden
deze valse identiteitsbewijzen zijn gebruikt en of het gebruik ervan tot positieve
resultaten in de opsporing heeft geleid? (blz. 422). Voorzover de commissie kan nagaan zijn de valse identiteitsbewijzen in
het Delta-onderzoek gebruikt door de CID-rechercheurs Langendoen en Van Vondel.
Ze zijn gebruikt voor het oprichten van dekmantelbedrijven en voor het maken
van een reis naar Amerika om daar informant 1 te treffen.Mogelijk zijn ze ook gebruikt voor het openen van bankrekeningen.Het is de commissie niet gebleken dat enig positief opsporingsresultaat
bereikt is door het gebruik van deze identiteiten. 32Waarom onderkent de commissie niet dat een grote meerderheid van
de fracties in de Tweede Kamer in 1994 gestemd heeft voor het houden van een
parlementaire enquête teneinde inzicht te krijgen in de gang van zaken
rond de opsporingsmethoden? Dient dat stemgedrag niet betrokken te worden
bij het oordeel dat de commissie over de rol van de Tweede Kamer velt? (blz.
428).Het oordeel van de commissie over de rol van de Kamer in de IRT-affaire
handelt over het debat van 7 april 1994 toen de Kamer geen adequate controle
op de Delta-methode heeft uitgeoefend.Bij het aantreden van de enquêtecommissie was het eerst niet de
bedoeling het onderzoek van de commissie-Wierenga over te doen. Daartoe heeft
de commissie echter besloten, wat betreft de Delta-methode, toen bleek dat
de methode niet was stopgezet.Tevens bleken de conclusies in de geheime aanbiedingsbrief van de commissie-Wierenga
op essentiële punten te verschillen van de openbare rapportage.Natuurlijk heeft de Kamer wel de mogelijkheid geschapen dat betere controle
alsnog kon worden uitgeoefend door het instellen van de enquêtecommissie
en het doen uitbrengen van het eindrapport. 33De commissie heeft niet kunnen nagaan welke activiteiten buitenlandse
politie-infiltranten in Nederland precies uitoefenen. Heeft dit te maken met
het feit dat de in Nederland functionerende medewerkers van het DEA zich op
hun diplomatieke status beriepen en weigerden zich door de commissie te laten
horen? Vermindert dit niet de waarde van het onderzoek en de daarop gebaseerde
bevindingen over infiltraties? (blz. 431 jo. 477).De commissie had niet de tijd om diepgaand onderzoek te doen naar het
optreden van buitenlandse opsporingsdiensten in Nederland. Dat is mede te
wijten aan het feit dat de Drugs Enforcement Administration geen directe medewerking
gaf aan de verzoeken van de commissie.Wel heeft de commissie verslag gedaan van de buitenlandse acties, die
bekend zijn geworden bij de CRI.(Vgl. Bijlage V, p. 179 e.v.) Verder heeft
de commissie ook bericht over de werkmethode van het Bundeskriminalamt (BKA)
dat in Nederland ook betrokken is geweest bij doorlatingen van drugs, het
gebruik van crimineel geld door het BKA en het organiseren van drugstransporten
vanuit Pakistan.Over het algemeen kan gesteld worden dat een goed beeld van de infiltratie
gegeven is, zij het niet volledig.Het is aan de Kamer te overwegen of een dergelijk vervolgonderzoek vrucht
zou kunnen afwerpen. 34Hoeveel kilo's vallen onder «grote partijen verdovende middelen»,
die de overheid niet zou mogen doorlaten van de commissie? (blz. 431).De geloofwaardigheid en de effectiviteit van politie en justitie zijn
ondermijnd door de methode van het doorlaten drugs op grote schaal. Hoe
creatief ook op het eerste gezicht als methode de overheid dient niet de rol
van handelaar in verdovende middelen over te nemen.Het onderzoek naar de Delta-methode, het oordeel van de Rechtbank in Almelo
over de betrokken infiltrant bij het doorlaten van softdrugs in de Exportzaak
maar ook het afwijzend oordeel van het Hof in Den Haag over de doorlating
van 250 kilo cocaïne in het COPA-onderzoek onderstrepen die stellingname.Het aantal kilo's is in al deze zaken verschillend geweest.Het oordeel zou genuanceerder kunnen zijn indien vaststaat dat alle criminele
winsten worden afgedragen. Voorzover de commissie kan nagaan is dat waarschijnlijk
slechts een keer gebeurd.De commissie denkt bij het doorlaten van een kleine lijntester als vuistregel
aan enkele tientallen kilo's. Bij harddrugs acht de commissie het, met uitzondering
van het lid Koekkoek, in het geheel buiten de orde dat ze worden doorgelaten.Zelfs indien het voorstel van de commissie gevolgd zou worden, is Nederland
vergaander dan al de ons omringende landen waar officieel niet doorgelaten
wordt. 35De commissie stelt dat in de ons omringende landen doorlating «officieel»
niet aanvaardbaar wordt geacht. In welke van de ons omringende landen heeft
naar het oordeel van de commissie doorlating van hard en/of softdrugs feitelijk
wel plaatsgevonden? (blz. 432).Het is de commissie niet bekend. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het
BKA mede Nederland heeft gebruikt voor doorlatingen omdat in Duitsland zelf
een en ander officieel is uitgesloten. 36Hoe wordt gecontroleerd of buitenlandse informatie, die volgens het
vertrouwensbeginsel wordt behandeld, en die in het voorstel van de commissie
voortaan via de CRI dient te lopen, in het betreffende land rechtmatig is
verkregen? (blz. 433).Dat wordt nauwelijks gecontroleerd. In het geval dat men grote twijfels
heeft over de waarde van de informatie zal zij terzijde worden gelegd. Dat
is overigens meer in functie van het land van waaruit de informatie verkregen
wordt dan dat naar de rechtmatigheid van de verkrijging wordt gevraagd. 37De commissie is van oordeel dat alle relevante informatie toetsbaar
moet zijn. Is de commissie niet bevreesd dat het begrip «relevant»
voor velerlei uitleg vatbaar is, waardoor het gevaar van ontsporingen opnieuw
dreigt? (blz. 434).De commissie heeft aangegeven waarom het moet komen tot een «reactivering»
van het voorschrift van artikel 152 van het Wetboek van Strafvordering: Opsporingsambtenaren
maken «ten spoedigste proces-verbaal op van het door hen opgespoorde
strafbare feit of van hetgeen door hen tot opsporing is verricht of bevonden.»
Wat dient dit in de praktijk van de opsporing te betekenen?Niet dat alles wat in een onderzoek gebeurt bij proces-verbaal wordt vastgelegd.
Een voorbeeld daarvan is een telefoontje naar de Openbare Leeszaal of meneer
X een boek heeft geleend en dat niets oplevert.Waar het om gaat is dat alle informatie die van belang is voor de opsporing
bij proces-verbaal wordt vastgelegd en niet alleen datgene wat voldoende is
om met rond bewijs op de zitting te komen.Relevant is hoe de informatie is verkregen en wat zij behelst. Met het begrip relevant heeft de commissie zo goed mogelijk aangegeven
waarom het gaat. Natuurlijk kan zo'n begrip verschillend worden uitgelegd.
Het is echter wel duidelijk dat het voorstel gedaan is om ontsporingen die
een gevolg waren van onvoldoende processen-verbaal te voorkomen. (Voorbeeld
in casus van zaak R.) Het begrip relevant is in dit verband een redelijk alternatief
voor de huidige onvolkomen praktijk. 38Zijn er CID-ers in Kennemerland geweest, die geprotesteerd hebben
tegen de werkwijze van CID-chef Langendoen en die vervolgens door zijn toedoen
op een zijspoor zijn gezet?Zo ja, is het de commissie bekend of aan hen de gelegenheid wordt
geboden hun werkzaamheden weer te gaan verrichten? Zo nee, waarom niet? (blz.
436).De rechercheurs Van Belzen en Limmen hebben bezwaar gemaakt tegen de werkwijze
van K. Langendoen. Zij hebben ook CID-gegevens met betrekking tot het IRT
gekopieerd zonder daartoe door hem gemachtigd te zijn. Zij zijn hierop geschorst
door de korpsleiding in Kennemerland. Een gerechtelijk vooronderzoek tegen
hen heeft geen doorgang gevonden na het instellen van het Rijksrechercheonderzoek
naar de CID-Kennemerland. Ze zijn immer nog in onderhandeling met de korpsleiding in Kennemerland. 39Het openbaar ministerie en de zittende magistratuur zijn tekort gekomen.
Kan de commissie een schatting geven hoeveel officieren van justitie, hoeveel
rechters en hoeveel ondersteunend personeel moeten worden aangetrokken om
alle taken te kunnen realiseren, waarvan de commissie vindt dat die door het
openbaar ministerie en de zittende magistratuur verricht moeten gaan worden?Hoeveel geld dient er extra naar de justitiebegroting te gaan? (blz.
441).De aanbeveling om meer te doen aan de omvang van het openbaar ministerie
en de zittende magistratuur, speciaal met het oog op opsporing en berechting
van georganiseerde criminaliteit is niet de enige die de commissie doet.Even belangrijk zijn de aanbevelingen om de conclusies van het rapport
integraal te betrekken bij de reorganisatie van het openbaar ministerie.Gezien de werkdruk en de ontoereikende organisatie waarin nu gewerkt moet
worden is een aanzienlijke uitbreiding zeker op zijn plaats, voor wat betreft
de aantallen officieren en rechters. Die uitbreiding zal gepaard moeten gaan
met een betere bestaffing en werkomgeving voor betrokkenen. De commissie heeft
politie, OM en zittende magistratuur bezocht. De commissie heeft geen berekening
gemaakt van het extra beslag op de justitiebegroting dat hiermee gepaard zou
gaan. 40Hoe hebben de diverse procureurs-generaal aangekeken tegen de veranderingen,
die de Commissie Donner voorstelde? Was er veranderingsbereidheid bij de Vergadering
van procureurs-generaal? (blz. 443).De commissie heeft dit niet expliciet onderzocht. In zijn verhoor stelde
procureur-generaal Van Randwijck dat hij hier positief tegenover staat. Het
onderwerp was geen onderdeel van het onderzoek van de commissie. 41De commissie acht het wenselijk dat de korpsbeheerders op de hoogte
zijn van de inzet van vergaande opsporingsmethoden en bij de beslissingen
hierover betrokken zijn. Hoe verhoudt zich dat tot de voorgestelde toetsing
vooraf door de rechter-commissaris? Vindt er zo geen overlapping plaats met
alle onduidelijkheid vandien? (blz. 445 jo 454).De korpsbeheerders dienen te weten welke risico's er genomen worden door
de politie waarvoor zij verantwoordelijk zijn en dienen inzicht te hebben
in de grote onderzoeken die gedraaid worden. Zij kunnen hun verantwoordelijkheid
niet waarmaken indien zij in algemene zin inzet van methoden en menskracht
niet toetsen met inbegrip van de algemene ethische aspecten van de opsporing. 42Waarom hadden de ambtenaren van het ministerie van Justitie de afkoop
van de IRT-informant niet voorgelegd aan minister Kosto, in plaats van minister
Sorgdrager op de eerste dag van haar aantreden met een dergelijk voorstel
te confronteren? (blz. 445).Waarom de ambtenaren van het ministerie van Justitie de afkoop niet hebben
voorgelegd aan minister Kosto, kan niet uit het betrokken dossier worden afgeleid.
De commissie heeft slechts kunnen constateren dat de relevante stukken van
respectievelijk de CRI en de Landsadvocaat, de Hoofdofficier van Justitie
te Haarlem en de wnd. DG Van Brummen dateren van 17, 18 en 19 augustus 1994.
Daaruit kan worden afgeleid dat het dossier «volledig» was op
vrijdag 19 augustus, terwijl maandag 22 augustus 1994 de nieuwe minister aantrad.
De heer Kosto heeft de commissie meegedeeld in het geheel niet op de hoogte
te zijn geweest en gesteld van deze ontwikkelingen. 43Kan de commissie de zin dat in de nabije toekomst de vraag onder
ogen moet worden gezien of bij de ministeries van Justitie en Binnenlandse
Zaken integratie van de verschillende verantwoordelijkheden en bevoegdheden
in één hand wenselijk zijn, nader toelichten? (blz. 447).De commissie heeft geconstateerd dat in het verleden de besluitvorming
op rijksniveau over politieaangelegenheden veelal is beïnvloed door competentiestrijd
en moeizame onderhandelingen tussen de betrokken directies en directoraten-generaal
van de ministeries van Binnenlandse Zaken en van Justitie. Het feit dat (ook
in de Politiewet 1993) vele beslissingen afhankelijk zijn van gezamenlijke
besluitvorming, instemming of goedkeuring door twee ministers, draagt bovendien
niet bij aan de snelheid van handelen. Hiertegenover staat dat beide ministeries
opkomen voor legitieme belangen, die in een systeem van checks and balances
tegen elkaar worden afgewogen. Dit kan de zorgvuldigheid van het eindresultaat
weer ten goede komen. Zoals bekend wordt al jaren gesproken over mogelijkheden
om tot een stroomlijning van bevoegdheden en verantwoordelijkheden op rijksniveau
te komen. Hierbij kan aan verschillende varianten worden gedacht (integratie
beide ministeries, toedeling aan een van beide ministeries, integratie van
beide directies politie onder bv. een staatssecretaris e.d.). Het komt de
commissie voor dat gelet op het bovenstaande een politieke besluitvorming
in de nabije toekomst gewenst is. 44Houdt de stelling van de commissie dat de minister van Justitie verantwoordelijk
is voor de gebezigde opsporingsmethoden in dat de commissie vindt dat de minister
zich bij het college van procureurs-generaal op de hoogte moet stellen van
alle in Nederland gehanteerde opsporingsmethoden? Moet de minister van Justitie
niet meer afstand bewaren en zich op hoofdzaken concentreren? (blz. 448). De minister van Justitie moet de mogelijkheid hebben over alle diep ingrijpende
opsporingsmethoden geïnformeerd te worden en eventueel haar eigen verantwoordelijkheid
uit te oefenen.Op pagina 448 van het eindrapport staat niet dat de minister van alle
gebezigde opsporingsmethoden op de hoogte moet zijn.Het gaat er eenvoudigweg om dat de minister van justitie adequaat de politieke
verantwoordelijkheid voor het gebruik van opsporingsmethoden kan uitoefenen.
Het uitoefenen van die verantwoordelijkheid kan licht een hoofdzaak van zijn
beleid worden.Daarvoor is in bepaalde omstandigheden minder afstand geboden dan in het
verleden het geval was. Dat blijkt overigens ook uit de soms intensieve wijze
waarop de huidige minister zich met bijvoorbeeld doorlaten en het saptraject
heeft beziggehouden. 45Toetsing vooraf dient plaats te vinden aan de hand van objectieve
criteria. Stelt de commissie voor dat deze criteria in de wet worden opgenomen?
(blz. 449).In paragraaf 10.7.2 van het eindrapport geeft de commissie tien uitgangspunten
die de leidraad dienen te vormen voor de toekomstige opsporing in Nederland.
Zij zijn in feite een rechtstreeks antwoord op de vragen die de enquêtecommissie
moest beantwoorden.Niet al deze uitgangspunten dienen natuurlijk in de wet verankerd te worden.
De objectieve toetsingscriteria dienen naast proportionaliteit en subsidiariteit
in ieder geval geldend recht te worden. Daartoe verdient het in dit geval
aanbeveling ze in de wet op te nemen. 46Wat bedoelt de commissie precies met de zinsnede op regel 5 van pag.
452 «welke aanvullende voorwaarden over de ernst van de strafbare feiten
noodzakelijk zijn»? (blz. 452).In paragraaf 10.8.2 worden de criteria voor de inzet van een methode verder
uitgewerkt voor de verschillende fasen van de opsporing.Een van de criteria is de ernst van het strafbare feit dat wordt opgespoord.
Dat wordt geobjectiveerd, zoals ook nu het geval is bij bijvoorbeeld de toepassing
van voorlopige hechtenis.Er staat dus niet anders dan: hoe ernstig is het op te sporen strafbare
feit. Beter ware te lezen «welke aanvullende voorwaarden met betrekking
tot of omtrent de ernst van het strafbare feit noodzakelijk zijn.» 47Wat is het belang van het benoemen van fase I, nu de commissie dit
zelf al geen opsporingsfase noemt? (blz. 452).Het belang is aan te geven wanneer sprake kan zijn van opsporing en wanneer
er wel politiewerk verricht wordt, maar nog niet in het kader van opsporing.
Hiermee wil de commissie ordening brengen in het nu ongeregelde terrein van
de «pro-actieve» fase, of wat Corstens vroegsporing noemt.148Wat is precies het verschil tussen «een redelijk vermoeden
van» een te plegen ernstig misdrijf en een «verdenking»
van een te plegen ernstig misdrijf in fase II? Is de commissie niet bevreesd
dat in de praktijk het onderscheid tussen beide begrippen flinterdun is en
voor verwarring kan zorgen? (blz. 454). Bij haar voorstellen met betrekking tot de verschillende fasen van de
opsporing is de commissie allereerst uitgegaan van de praktijk van de opsporing
in Nederland. Daarbij blijkt dat allerlei opsporingshandelingen verricht worden
voordat er sprake is van een verdachte in de zin van artikel 27 van het Wetboek
van Strafvordering.Uitgaande van het beginsel dat opsporing dient te geschieden op de wijze
bij de wet voorzien heeft de commissie zich dus gebogen over de vraag hoe
genormeerd moet worden wanneer opsporing kan beginnen.Daarbij is een onderscheid te maken tussena. te plegen strafbare feiten enb. gepleegde strafbare feiten.Bij te plegen strafbare feiten kan pas sprake zijn van opsporing indien
er een redelijk vermoeden bestaat, dat wil zeggen dat analoog aan art. 27
Sv berust op gebleken feiten en omstandigheden.Tevens dient het hier te gaan om in bijna alle gevallen georganiseerde
criminaliteit of organisatiecriminaliteit.Daarom spreekt de commissie over een te plegen ernstig misdrijf, waarvoor
in ieder geval voorlopige hechtenis moet zijn toegelaten. Niet voor elk te
plegen misdrijf kan worden opgespoord.Dat kan met algemene preventiemaatregelen getracht worden te voorkomen,
maar dan gaat het niet om opsporing.Bij gepleegde strafbare feiten zitten we in een andere fase. Daar is een
misdrijf of overtreding gepleegd. Dat is niet het geval in fase II. Fase IIIa beschrijft de werkelijkheid dat de politie duidelijke aanwijzingen
heeft, bijvoorbeeld enkele tips die aanleiding zijn om verder te onderzoeken.Deze fase zal gezien de jurisprudentie gauw over kunnen gaan in fase IIIb/IIIc.Tussen fase IIIb en III C bestaat nog het verschil dat er geen verdachte
is maar wel een verdenking. In de praktijk wordt dat onderscheid soms opgelost
door te spreken van de verdachte NN, maar systematisch lijkt dat minder precies.Het juridisch begrippenapparaat sluit uit dat er een verdenking kan bestaan
van een te plegen misdrijf. Daarom spreekt de commissie in fase II van een
«redelijk vermoeden» en niet van een verdenking.Een complicatie die de commissie niet heeft opgelost is de vraag of er
ook een pro-actieve fase kan zijn ten aanzien van de in artikel 46 Wetboek
van Strafrecht strafbaar gestelde voorbereidingshandelingen, die materieel
neerkomen op fase II.Daarbij moet worden aangetekend dat art. 46 Sr. in de praktijk eerder
aangewend wordt om een overval «stuk te maken» en toch een strafbaar
feit voorhanden te hebben dan om georganiseerde criminaliteit te bestrijden.
Artikel 46 stelt als vereiste van het in vereniging begaan van voorbereidingshandelingen
van een misdrijf waarop een strafmaximum van acht jaar of meer is gesteld.De commissie heeft het gehele fasenschema niet opgezet als interessante
intellectuele exercitie, maar als een normering die politie en justitie meer
duidelijkheid geeft wanneer iets wel en niet mag. 49Is een vermoeden dat op feiten en omstandigheden berust, altijd een
redelijk vermoeden? Zo nee, dient de omschrijving van fase II dan niet te
worden aangepast? (blz. 452).Ja, dat is volgens de commissie het geval en sluit ook aan bij de systematiek
van art. 27 Sv. 50Wat is precies de afbakening tussen «duidelijke aanwijzingen
van een gepleegd strafbaar feit» in fase III A en «een redelijk
vermoeden van een gepleegd strafbaar feit» in fase III
B? Is een dergelijk onderscheid in de praktijk goed te maken? (blz. 452).Zie ook het antwoord op vraag 48. Ze kan leiden tot verdere opsporing
op grond van dan aanwezige «feiten en omstandigheden» waardoor
men in fase III B of C terecht komt. Ze kan ook leiden tot de conclusie dat
er geen sprake van is.In de huidige praktijk is het onduidelijk of dergelijke handelingen van
de politie opsporingshandelingen zijn.De normering van de commissie laat hierover geen twijfel meer bestaan. 51Tot welke verschillende rechtsgevolgen ten aanzien van het inzetten
van opsporingsmethoden leiden nu de fasen III B en III C? Indien geen of nauwelijks
verschil, waarom dan een zo gedetailleerd fase-onderscheid? (blz. 452).De verschillen in rechtsgevolg zijn niet zo groot. Zij kunnen echter een
rol spelen indien het erom gaat ook te weten wie de verdachte is of bij een
verzoek aan de rechter-commissaris niet te werken met de constructie van de
NN-verdachte.De commissie acht het niet wenselijk dat gewerkt wordt met de constructie
van de NN-verdachte. 52Kan de commissie een overzicht geven van die «opsporingshandelingen»,
die de opsporingsambtenaren niet mogen doen, terwijl diezelfde handelingen
wel door de gewone burger mogen geschieden? (blz. 453).De commissie gaat ervan uit dat de opsporingsambtenaren niet handelen
zoals elke «gewone» burger handelt. Een opsporingsambtenaar is
geen gewone burger. Het is een algemeen aanvaard principe dat het toepassen
van een specifieke bevoegdheid een basis in de wet moet hebben.Opsporingsambtenaren mogen niet al datgene doen wat de gewone burger vrijstaat.
Zo is het uitgangspunt van de in de Grondwet en de mensenrechtenverdragen
neergelegde grondrechten dat de burger tegen de overheid wordt beschermd.
Weliswaar wordt aan veel klassieke mensenrechten tegenwoordig z.g. horizontale
werking toegekend (al dan niet via de redenering dat de overheid ook een positieve
verplichting heeft de burgers te beschermen in hun fundamentele rechten en
vrijheden), maar dat neemt niet weg dat het goed mogelijk is dat een inbreuk
op de privacy door een burger (zoals het stelselmatig beloeren van een buurvrouw)
voorts minder snel onrechtmatig is, dan als de overheid zulks zonder wettelijke
basis zou doen.Datzelfde verschil kan worden vastgesteld in verband met het recht op
een fair trial en de daaruit vloeiende onschuldpresumptie. Een burger hoeft
een ander niet voor onschuldig te houden zolang het tegendeel niet is bewezen.Verwant daarmee is de regel dat opsporingsambtenaren niet iedereen onbekommerd
vragen kunnen stellen, aangezien art. 29 Sv van hen eist dat in geval van
verhoor de verdachte wordt geattendeerd op zijn zwijgrecht. De winkelier die
een winkeldief op heterdaad betrapt, hoeft een dergelijke cautie niet te geven.Informatie die de opsporingsambtenaar uit hoofde van zijn ambt heeft verkregen,
zal hij in veel gevallen (mede in het licht van art. 272 Sr) niet kunnen vrijgeven
aan derden waar een burger die dezelfde informatie ter ore komt, daarover
wel kan spreken. Ook het opzettelijk misleidend informeren van de pers lijkt in een democratische
rechtsstaat niet op zijn plaats, waar een burger die datzelfde doet wellicht
moreel onfatsoenlijk maar niet noodzakelijk onrechtmatig optreedt. 53Is in de praktijk voor opsporingsambtenaren goed duidelijk te maken
wanneer er sprake is van «duidelijke aanwijzingen» en wanneer
er meer dan dat aanwezig is, waardoor er sprake is van «pro-actieve
opsporing»? (blz. 453).De commissie wil zo veel mogelijk afstand doen van het hele begrip «pro-actieve»
opsporing. Het idee dat er opsporing is voordat er sprake is van gepleegde
strafbare feiten is een doorbraak in de klassieke gedachte van strafvordering.Deze bijzondere opsporing is dus aan scherpere regels gebonden. Daarom
kan ook duidelijk gemaakt worden dat het om meer moet gaan dan aanwijzingen.
Naar de mening van de commissie is het voorgestelde schema niet moeilijker
dan de basis van het huidige Wetboek van Strafvordering dat elke opsporingsambtenaar
geacht wordt te kennen. 54Wil de commissie inhoudelijk reageren op de kritiek van prof. Schalken,
geuit tijdens het VU-congres op 15 februari 1996, dat de commissie de verantwoordelijkheid
voor het goedkeuren van een opsporingsmethode steeds naar een volgend, hoger
echelon doorschuift, terwijl de commissie ook had kunnen volstaan met te stipuleren
dat het systeem op zich deugdelijk is, maar dat elke betrokken instantie zijn
eigen verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk moet nemen? (blz. 454).De commissie doet voorstellen voor het normeren van opsporingsmethoden
die in het algemeen anders van karakter zijn dan de in het Wetboek van Strafvordering
genoemde dwangmiddelen. Die laatste hebben in het algemeen, met uitzondering
van bijvoorbeeld de telefoontap, een open karakter. De betrokken burger kan
er direct kennis van nemen.Bij de opsporingsmethoden die de commissie wil normeren is het principe
dat ze eerst geheim zijn voor de betrokkene.Overigens kan de toestemming van de officier van justitie voor uit te
voeren opsporingsmethoden zeer snel gegeven worden. Dat is ook nu het geval
bij bijvoorbeeld CID-acties. 55Waarom moet de minister van justitie inzage krijgen in alle bijzondere
opsporingsmethoden, die aan het college van procureurs-generaal zijn voorgelegd
of waarvan het college kennis neemt? Moet de minister niet meer op afstand
staan en alleen kennis nemen van die bijzondere opsporingsmethoden, waarvan
het college dat noodzakelijk acht? (blz. 454).De minister van justitie moet de mogelijkheid hebben zijn politieke verantwoordelijkheid,
ook voor het gebruik van opsporingsmethoden, volledig te kunnen uitoefenen.Daarbij gaat het niet alleen om wat het College van procureurs-generaal
noodzakelijk acht aan de minister voor te leggen.Dat is nu juist in het verleden gebleken geen goede regel te zijn. In
de praktijk betekent de door de commissie voorgestane werkwijze dat de minister
kan ingrijpen indien hij dit noodzakelijk acht. De minister moet, natuurlijk
via zijn ambtenaren, de vinger voortdurend aan de pols houden. 56Uit de stukken blijkt, dat de Vergadering van procureurs-generaal
niet vaak bijeenkwam. Met welke frequentie schat de commissie dat het college
van procureurs-generaal bijeen moet komen om de door de commissie aan haar
toebedachte taken naar behoren te kunnen vervullen? (blz. 454).Het College van procureurs-generaal vergadert nu in een frequentie van
twee weken. De Centrale toetsingscommissie vergadert nu minder regelmatig.
In spoedgevallen zou het College van procureurs-generaal ook telefonisch beslissingen
kunnen afdoen. Van de spoedprocedure blijkt nu bij de CTC weinig gebruik gemaakt
te worden. 57Mag de door de commissie voorgestelde adviesraad zoals de CTC aan
het college van procureurs-generaal een verdeeld advies uitbrengen? Zo ja,
wat is daar dan de meerwaarde van voor de beoordeling van het college? (blz.
454).Over deze vraag heeft de commissie zich niet expliciet gebogen. Mocht
het om welke reden dan ook komen tot een verdeeld advies dan kan het College
eventueel baat vinden bij de gebruikte argumentatie. Overigens heeft de CTC
nooit verdeelde beslissingen gegeven. 58Maakt het voor de toestemming vooraf ten aanzien van de methode en
de autoriteit, die toestemming moet verlenen, nog uit op welk grondrecht van
de burger inbreuk wordt gemaakt? (blz. 454).Ja, ten aanzien van het huisrecht, het post- en telefoongeheim gelden
zwaardere eisen dan voor een inbreuk op het recht van privacy in algemene
zin. 59In welke gevallen is de inbreuk op de privacy van de burger zo gering,
dat een toetsing vooraf door de officier van justitie kan volstaan? Is dat
in een algemeen geldende regeling te vatten? (blz. 454).In de schema's van de commissie vindt men die gevallen waar toestemming
van de officier van justitie volstaat. Te denken valt aan korte observatie,
misdaadanalyse om enige voorbeelden te noemen. Dit uitgangspunt wordt, gezien
de systematiek van de commissie, niet nog eens apart in een algemene wetsregel
vastgelegd. 60Loopt de rechter-commissaris het risico door de voorgestelde geheime
rechterlijke toetsingsprocedure inzet van een strijd tussen de advocaat van
de verdachte en de officier van justitie te worden, wanneer de rechter-commissaris
heeft besloten dat bepaalde relevante informatie niet aan de processtukken
behoeft te worden toegevoegd? (blz. 455).Dat risico bestaat zeker. Maar het geval is toch dat in de huidige praktijk
delen van het opsporingstraject in het geheel niet in de processtukken zijn
terug te vinden.De commissie heeft gezocht naar een oplossing die zowel recht doet aan
de eisen van een rechtsstatelijk verantwoorde procesgang als aan de zwaarwegende
belangen van geheimhouding en opsporing. Een dergelijke constructie vindt
ook al plaats bij het horen van een bedreigde getuige door de rechter-commissaris.
De laatste kent wel de identiteit van de bedreigde getuige.
De zittingsrechter niet. Hierbij zij aangetekend dat openbaarheid van het
proces voor de commissie uitgangspunt is. 61Kan de rechter-commissaris ter terechtzitting door de advocaat van
de verdachte als getuige worden gehoord omtrent diens beslissing? Zo ja, acht
de commissie dat een wenselijke ontwikkeling? (blz. 455).Ja, dat kan het geval zijn. Kiest men niet voor de rol van de rechter-commissaris
als bewaker van de inhoud van de processtukken dan loopt men het gevaar dat
veel informatie in het geheel niet door enige rechter getoetst wordt.Het alternatief is dat de officier van justitie zelfstandig beslist wat
aan de processtukken onthouden wordt. Alhoewel de commissie zeker ook de argumenten
voor een dergelijke magistratelijke rol voor het openbaar ministerie ziet
lijkt de in het eindrapport voorgestelde regeling een betere rechterlijke
toets van gebruikte opsporingsmethoden mogelijk te maken. 62Hoe kan de advocaat van de verdachte goed invulling geven aan een
behoorlijke verdediging in het kader van de equality of arms, als hij niet
weet welke relevante informatie door de officier van justitie met toestemming
van de rechter-commissaris aan het dossier onthouden is? (blz. 455).Inderdaad is dit een probleem. De advocaat zal op basis van het proces-verbaal
van de rechter-commissaris weten dat relevante informatie ontbreekt aan de
processtukken. Hij kan de zittingsrechter ervan zien te overtuigen dat die
informatie alsnog wordt toegevoegd of dat door het ontbreken van de informatie
niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie of uitsluiting van bepaalde
bewijsmiddelen moet volgen. 63Heeft de commissie overwogen om de deken van de orde van advocaten
in het arrondissement, waar de strafzaak speelt, een rol te geven in de geheime
rechterlijke toetsingsprocedure om in elk geval de verdachte nog enige bescherming
tijdens dit gesloten traject te bieden? Zo nee, waarom niet? (blz. 455).Dat heeft de commissie niet overwogen, omdat de deken niet voor die rol
lijkt toegerust. Hij zou dan met recht een dubbelrol kunnen krijgen die niet
in overeenstemming is met zijn rol als belangenbehartiger voor de advocatuur.Hierbij moge nogmaals aangeduid worden dat de bedoeling van de commissie
is de positie van de verdachte ten opzichte van de huidige situatie te verbeteren
en niet te verslechteren.Er is immers geen totale openheid in het huidige proces. Rechters nemen
nu vaak genoegen met het ontbreken van relevante gegevens. 64Is de commissie zich ervan bewust dat «een te duchten directe
bedreiging van derden» voor velerlei uitleg vatbaar is en daarom het
risico in zich draagt gebruikt te gaan worden in gevallen, die de commissie
niet voor ogen staan? (blz. 455).De commissie sluit hier aan bij de regeling ten aanzien van de bedreigde
getuige in art 226a Sv. Daarin staat deze directe dreiging omschreven. Het
gaat daarbij om een enige casusposities die in dat artikel vermeld staan. Daarmee is het begrip nader ingevuld dan in de vraag wellicht gedacht
wordt. Natuurlijk is het evident dat een dergelijk argument voor oneigenlijke
doeleinden gebruikt kan worden.Daarover waakt in het voorstel van de commissie de rechter-commissaris.
 65Waarom vindt de commissie dat «mogelijk» in een beroep
op de beslissing van de rechter-commissaris moet worden voorzien? Het past
toch in het systeem van het wetboek om wel degelijk een beroep op de raadkamer,
eventueel met korte termijnstelling, open te stellen? (blz. 455).De commissie heeft die mogelijkheid als open keuze aan de wetgever voorgelegd.
Er zijn overigens goede argumenten om te voorzien in het beroep op de raadkamer. 66Er kunnen zich na appointering van de strafzaak door de zittingsrechter
feiten en omstandigheden hebben voorgedaan, die de officier tot het inzicht
brengen dat het verstandiger is de zaak niet door te laten gaan. Wat is de
reden om de officier van justitie de mogelijkheid te ontnemen de zaak voor
aanvang van de zitting van de rol te halen? (blz. 455).In het Nederlands systeem van strafvordering is er een duidelijke overgang
op het moment dat het onderzoek op de zitting begint. De rechter krijgt dan
de rol om een eindoordeel te vellen. Daaraan kan de officier zich niet meer
onttrekken.Dat moment gaat pas in bij «het aanvangen van het onderzoek ter
terechtzitting» (art. 266 Sv.). Tussen de appointering (agendering)
van de strafzaak en het begin van de terechtzitting kan de officier een zaak
nog wel van de rol halen. 67Dient de rechter-commissaris zijn beslissing om informatie al dan
niet achter te houden gemotiveerd in een beschikking vast te leggen? En bestaat
niet het gevaar dat door de motivering de geheim te houden informatie alsnog
(deels) geopenbaard wordt? (blz. 455).Ja, dat is het geval opdat zittingsrechter en verdachte hiervan kennis
kunnen nemen. Dat is ook het geval bij het verlenen van de status van bedreigde
getuige.De motivering van de rechter-commissaris dient duidelijk te maken waarom
bepaalde informatie niet aan de processtukken is toegevoegd. De wetgever zal
in deze moeten beslissen of speciale motiveringsvereisten gegeven moeten worden. 68Hoe kan de zittingsrechter nu goed beoordelen of de achtergehouden
informatie geheim moet blijven, als hij deze informatie zelf niet kent? Heeft
de zittingsrechter niet een zelfstandige verantwoordelijkheid terzake, waardoor
hij niet blindelings mag afgaan op het oordeel van de rechter-commissaris?
Zal een contrair oordeel de verhoudingen tussen de rechter-commissaris en
de zittingsrechter niet onder druk zetten? (blz. 455).De zittingsrechter behoudt te allen tijde een eigen en zelfstandige beoordeling.
Dat heeft hij ook nu ten aanzien van bijvoorbeeld de rechtmatigheid van de
door de RC toegestane telefoontaps, om maar een voorbeeld te noemen. De officier van justitie zal zich, zo telt het eindrapport op p. 455 bij
de beslissing van de zittingsrechter moeten neerleggen.Indien men de rol van de rechter-commissaris in het voortraject afwijst
en de officier van justitie dus verantwoordelijk laat voor de samenstelling
van de processtukken lijkt de zittingsrechter een groter probleem te hebben
om tot een goede beoordeling te kunnen komen. De door de commissie onderzochte
praktijk lijkt dit zonneklaar uit te wijzen. 69Waarom moet al van te voren vastgelegd worden dat de sanctie op niet
voldoen aan de beslissing van de zittingsrechter om de betreffende relevante
stukken aan het dossier toe te voegen, bewijsuitsluiting of niet-ontvankelijkheid
is? Kan de sanctie niet beter aan de zittingsrechter overgelaten worden, zodat
hij met de omstandigheden van het geval rekening kan houden? (blz. 455).Dat laatste is natuurlijk het geval. Maar als de zittingsrechter eist
dat bepaalde stukken worden toegevoegd aan het dossier en dit gebeurt niet
vanwege het OM dan zal daar logischerwijs toch een sanctie op volgen, zo meent
de commissie. Bewijsuitsluiting kan ook een gedeelte van de gebruikte bewijsmiddelen
betreffen. 70Heeft de commissie overwogen de officier van justitie, die van oordeel
is dat bepaalde relevante informatie niet aan de processtukken kan worden
toegevoegd, zulks ter zitting aan de zittingsrechter te laten melden of gedurende
een bepaalde termijn vóór aanvang van de zitting, zodat op die
terechtzitting in alle openbaarheid over de vraag of bepaalde stukken mogen
worden achtergehouden, kan worden gediscussieerd? (blz. 456).In de processtukken zal steeds te vinden moeten zijn dat relevante informatie
onthouden is. Dat zal de wet moeten voorschrijven indien de voorstellen van
de commissie gevolgd worden. Wellicht verdient het aanbeveling de officier
dit ook apart aan de zittingsrechter te doen melden. De zittingsrechter kan
er echter al van op de hoogte zijn, bij lezing van de processtukken. 71Waarom stelt de commissie bij het aftappen van telecommunicatie dat
het vermoeden dient te bestaan dat de verdachte aan de telecommunicatie deelneemt
(fasen III B en C), terwijl er bij fase III B nog geen sprake is van een persoon
als verdachte, maar slechts van een verdenking? (blz. 456).Er kan het vermoeden bestaan dat de verdachte aan bepaalde gesprekken
deelneemt zonder dat men precies weet wie de verdachte is. Iemand die gebruik
maakt van telefooncel A op het Centraal Station is vermoedelijk de dader.
Dat kunnen echter meerdere personen zijn. De commissie wil dat verband met
het toestaan van een telefoontap wel laten bestaan.In het wetsontwerp wijziging gerechtelijk vooronderzoek wordt die band
met de mogelijke verdachte geheel verlaten. Dat gaat de commissie voor dit
ingrijpende dwangmiddel te ver. 72Acht de commissie het voldoende om te stipuleren dat de «printgegevens»
na 4 weken worden vernietigd of dient er een controle op het daadwerkelijk
vernietigen te worden ingebouwd? (blz. 456). In de rede ligt dat de officier zich hiervan vergewist. De commissie heeft
dat niet tot in details willen regelen. 73Bij direct afluisteren acht de commissie het heimelijk afluisteren
of opnemen van gesprekken onrechtmatig, «indien het vertrouwen van betrokkenen
wordt geschaad». Wat bedoelt de commissie hier precies mee? (blz. 457).Daarmee wordt bedoeld dat het opnemen van een telefoongesprek zonder dat
een van de betrokkenen dat weet een inbreuk op de privacy is. Hier zij verwezen
naar bijlage V, blz. 36 van het rapport waar een arrest van het Europees Hof
van 23 november 1993 deze stelling onderschrijft.Normaliter moet een betrokkene ervan uit kunnen gaan dat gesprekken met
hem niet worden opgenomen. Dat is natuurlijk iets anders indien hij inspreekt
op een antwoordapparaat. 74Is principieel gezien direct afluisteren niet een even grote inbreuk
op de privacy als het aftappen van telecommunicatie? (blz. 457).Direct afluisteren is een grotere inbreuk op de privacy of kan dat in
ieder geval zijn. Het afluisteren van telefoongesprekken vereist daarbij geen
fysieke inbreuk op het huisrecht. Het aanleggen van bugs in een slaapkamer
wel, afgezien nog van het feit dat men bij direct afluisteren alles kan registreren
wat betrokkenen op bepaalde plaatsen zeggen. 75Duurt het traject niet te lang, indien de officier van justitie de
vordering tot direct afluisteren eerst ter goedkeuring aan het college van
procureurs-generaal moet voorleggen en vervolgens na verkregen toestemming
om een machtiging aan de rechter-commissaris moet vragen, terwijl het kan
gaan om zaken die zeer spoedeisend kunnen zijn? (blz. 457).Bij direct afluisteren gaat het om een zeer ingrijpend dwangmiddel. Daaraan
kunnen ook risico's verbonden zijn omdat loodsen en woningen eventueel heimelijk
moeten worden betreden.Mocht er een zeer spoedeisende situatie zijn dan kan snel gehandeld worden
door telefonisch overleg terzake. In de praktijk zal blijken dat dat weinig
voorkomt.Op p. 456 van het eindrapport zegt de commissie bovendien dat in het geval
van levensbedreigende situaties, zoals gijzelingen e.d., er sprake kan zijn
van een noodtoestand die direct afluisteren zonder meer rechtvaardigt. In
de praktijk is de commissie nauwelijks een casus tegengekomen waarin dit tot
grote problemen zou kunnen leiden. 76De commissie constateert zelf dat observatie bijna nooit continu
plaats vindt. Zal de voorgestelde regeling van observatie van 6 uur of minder,
1 week en langer dan een week, rechtmatig omzeild kunnen worden door telkens
aan het eind van een week of maand «even» niet te observeren en
dan een nieuwe periode in te laten gaan? (blz. 457).Dat is natuurlijk niet de bedoeling van de voorgestelde normering. Daarover
dient in eerste instantie de officier van justitie te waken. 77Is bij observatie voor het handmatig bedienen van een videocamera
ook toestemming van de officier van justitie vereist? (blz. 458). Ja. Dit volgt uit het onderscheid dat de commissie maakt tussen aan de
ene kant verrekijkers en handmatig bediende fotocamera's en andere technische
hulpmiddelen.Deze toestemming kan trouwens zeer snel verleend worden. In de praktijk
worden videocamera's bijna altijd op een bepaalde plek geïnstalleerd
en niet handmatig bediend. 78Waarom mag een plakzender niet van de commissie worden aangebracht
aan een persoon, bijv. een politiële infiltrant, die daar toestemming
voor heeft verleend, en wiens verblijfplaats in een bepaalde actie bekend
moet blijven? (blz. 458).De commissie heeft er niets tegen als plakzenders met toestemming van
een persoon in zijn linkerschoen worden aangebracht. Maar bij een verdachte
of CID-subject zal dat niet de bedoeling van betrokkene zijn. 79Wat verstaat de commissie precies onder woonruimte, waar het gaat
om inkijkoperaties? Is dat het begrip uit de huurprijzenwet woonruimte, waardoor
er ook de gang, de overloop etc. onder valt? Mag er in het voorstel van de
commissie geen plaatsbepalingsapparatuur op een motor worden aangebracht,
die in de gang, overloop cq. trappenhuis wordt gestald? (blz. 458).Bij het begrip «woning en woonruimte» denkt de commissie niet
aan de huurprijzenwet. De Europese jurisprudentie en de HR geven een nadere
invulling van dat begrip.Verder is aansluiting te zoeken bij het begrip woning zoals omschreven
in de wetsgeschiedenis van de Algemene Wet op het Binnentreden (Stb. 572,
1994). In ieder geval mag in een woning dus ook op de overloop geen inkijkoperatie
worden uitgevoerd om een peilzender aan een motorfiets te bevestigen.Hierbij dient niet vergeten te worden dat het gaat om een heimelijke operatie
in een woning iets wat nu slechts aan de BVD is voorbehouden. 80Waarom is in variant a van de inkijkoperaties het bestanddeel «om
plaatsbepalingsapparatuur aan te brengen» opgenomen? Betekent dat een
«minder vergaande» inkijkoperatie om zich alleen maar op de hoogte
te stellen van de situatie ter plaatse uit den boze is? Zo ja, waarom? (blz.
458).Het toepassen van dwangmiddelen moet altijd gerelateerd zijn aan een bepaald
doel. Een inkijkoperatie om plaatsbepalingsapparatuur aan te brengen kan juist
minder vergaand zijn dan een inkijkoperatie waarbij de situatie in ogenschouw
genomen wordt om later niet-geheime dwangmiddelen toe te passen. In principe
zullen de desbetreffende diensten pogen plaatsbepalingsapparatuur aan te brengen
aan de openbare weg omdat de risico's daar «overlopen» te worden
geringer zijn. 81Verwacht de commissie dat door haar voorstellen omtrent de informant
dat het moeilijker wordt voor CID-en om informanten te werven, hetgeen een
nadelig effect op de opsporingsresultaten kan hebben? (blz. 460).De commissie verwacht dat haar voorstellen ertoe zullen leiden dat de
CID-en gaan werken met informanten die beter exploitabele informatie zullen
aanleveren. Het heeft immers weinig zin veel zogenoemde 00 informatie te verzamelen
die later niet gebruikt kan worden. Tevens dienen de voorstellen van de commissie
ertoe dat gestuurde informanten niet de mogelijkheid krijgen delen van trajecten
in samenwerking met de politie zelf te gaan runnen. 82Hoe wordt in de voorstellen van de commissie voorkomen dat een informant
bij verschillende CID-en ingeschreven kan staan? (blz. 460).Alhoewel het niet de voorkeur verdient kan een informant in verschillende
regio's ingeschreven staan. Per zaak moet hij echter door één
CID gerund worden.Alle informanten moeten via het informantencoderingssysteem bij de NCID
bekend zijn. Regio's moeten van elkaar weten of zij dezelfde persoon als informant
runnen.Dit mag, gezien mogelijke risico's, geen gewoonte zijn. 83Welke zijn de ernstige delicten, waarvoor geen vrijwaring voor de
informant mogelijk is? (blz. 460).Strafbare feiten die normaal vervolgd worden kunnen de informant niet
volledig worden kwijtgescholden.Geweldsdelicten en/of een leidende rol bij de georganiseerde criminaliteit
kunnen, in de ogen van de commissie, niet leiden tot vrijwaring. 84Is de vaste norm bij de voorgestelde herziene regeling Tip-, toon-,
en voorkoopgelden «het belang van de overheid bij criminaliteitsbestrijding»
niet lastig bepaalbaar en daardoor ondoorzichtig? Vindt de beoordeling van
de uit te keren bedragen in het voorstel van de commissie op dezelfde wijze
als voorheen plaats op het ministerie van justitie? (blz. 461).Een vaste norm zoals door de commissie voorgesteld, zal per definitie
in de praktijk nadere invulling verkrijgen. Ondoorzichtig behoeft deze norm
niet te zijn, zolang duidelijk is dat de betalingen niet gerelateerd zijn
aan hoeveelheden inbeslaggenomen verboden goederen en aan eventueel gederfde
criminele inkomsten. Via registratie, zorgvuldige besluitvormingsprocedures
en informatievoorziening aan de betrokken politie- en justitiediensten kan
naar eenvormigheid en duidelijkheid worden gestreefd. De commissie heeft zich
niet uitgesproken over de vraag of betalingen op dezelfde wijze dienen plaats
te vinden als thans het geval is. De commissie is evenwel van oordeel dat
de eindbeslissing aan het ministerie, dat de gelden op de begroting heeft
staan, moet zijn voorbehouden en dat binnen dat ministerie een duidelijke
en controleerbare beoordeling en besluitvorming dient plaats te vinden. 85Waarom heeft de commissie niet bepaald dat de gestuurde informant
tevoren volledige opening van zaken moet hebben gegeven over de strafbare
feiten, waar hij bij betrokken is geweest, bij gebreke waarvan de gegeven
geheimhoudingswaarborg vervalt? (blz. 461).Dat behoort uitgangspunt te zijn. 86Wat is de grens tussen een informant, die al betrokken is bij strafbare
handelingen, en de infiltrant, die reeds deel uitmaakt van een criminele organisatie?
(blz. 461 en 463). Het springende verschil met de criminele burgerinfiltrant is dat de laatste
onder regie van politie andere strafbare feiten kan gaan plegen. Dat levert
teveel risico's op voor de integriteit van de overheid. Wel kan de gestuurde
informant deel uitmaken van een criminele organisatie, bijvoorbeeld als chauffeur. 87Kan de commissie helder uiteenzetten wat nu precies de verschillen
zijn tussen deals met criminelen (niet zijnde de afspraken met de verdachte
over door hemzelf begane strafbare feiten) en de kroongetuige? (blz. 461 en
462).Bij de kroongetuige gaat het om iemand die ook volledig straffeloos en
vrijuit kan gaan. Dat is expliciet niet de bedoeling van de deal met een crimineel.De voorstellen van de commissie wijken af van de situatie in Italië
of de Verenigde Staten waar de grote crimineel volstrekt vrijuit kan gaan.
Dat is in de voorstellen op pagina 461 van het eindrapport niet mogelijk. 88Kan de commissie de zinsnede op blz. 461, 3e gedachtenstreepje «uitsluiting
van strafvervolging is slechts mogelijk indien bij afwezigheid van de deal
niet tot vervolging zou worden overgegaan of met een transactie zou worden
volstaan» nader toelichten? Betreft het hier niet-vervolging van de
crimineel met wie de deal wordt gesloten of niet-vervolging van de beschuldigde?
Is in Italië het uitsluiten van strafvervolging mogelijk? (blz. 461).Het betreft hier de niet-vervolging van of de transactie met de crimineel
met wie een deal wordt gesloten.In Italië is volledige straffeloosheid van de zg. «pentiti»
wel mogelijk. 89Kan een informant of infiltrant, die bij de rechter-commissaris of
ter zitting een getuigenverklaring heeft afgelegd, wel in aanmerking komen
voor een getuigenbeschermingsprogramma? (blz. 462).Ja, indien deze getuigenverklaring toetsbaar is voor de rechter moet dit
mogelijk zijn. 90Uit welke onderdelen kan een getuigenbeschermingsprogramma bestaan?
(blz. 462).De werkgroep Craemer heeft een uitgebreid voorstel gedaan voor de invulling
van een getuigenbeschermingsprogramma (Getuigenbescherming in Nederland, april
1995). De commissie gaat hier op in op pagina 117 van bijlage V. Op basis
van verschillende criteria kunnen getuigen een bepaalde vorm van bescherming
krijgen door politie en justitie. 91Indien gebruik gemaakt wordt van de mogelijkheid de getuige (en zijn
naasten) een andere identiteit te geven, verwacht de commissie dan dat andere
landen bereid zijn hun medewerking aan opvang te verlenen of wordt aan een
ander land niet bekend gemaakt dat de betreffende persoon zich aldaar onder
een andere identiteit gaat vestigen? (blz. 462).De commissie verwacht dat andere landen bereid zijn hun medewerking te
verlenen. De commissie gaat ervan uit dat andere landen op de hoogte
worden gesteld. De commissie wil nogmaals benadrukken dat het hier gaat om
uitzonderingsgevallen, aangezien de ervaringen in andere landen met identiteitswijzigingen
niet onverdeeld positief zijn en dat het grote juridische en morele gevolgen
heeft. 92Waarom sluit de commissie de criminele burger-infiltrant categorisch
uit? Hoe reageert de commissie op de kritiek van prof. Fijnaut dat criminele
burgerinfiltranten noodzakelijk kunnen zijn bij georganiseerde criminaliteit
van allochtone groepen en buitenlandse groepen, omdat de politie onvoldoende
andere mogelijkheden heeft in die gesloten opererende groepen te infiltreren?
(blz. 463).De commissie meent dat het noodzakelijk is een grens te trekken inzake
infiltratie. Gezien de problemen die telkens weer rijzen met criminele burgerinfiltranten,
wat betreft de risico's en de stuurbaarheid van de onder regie van politie
en justitie te plegen strafbare feiten, is de commissie tot haar oordeel gekomen.Daartegen weegt niet op dat er mogelijk betere controle mogelijk is op
het werk van criminele burgerinfiltranten. Gezien de aard van de activiteiten
is de controle nooit volledig mogelijk. Volledige controle op de criminele
burgerinfiltrant moet een illusie heten.Derhalve heeft de commissie een grens getrokken bij de gestuurde informant.
Zij moeten ook in staat zijn eventueel genoeg informatie te verschaffen over
de door Fijnaut genoemde groepen. Zij kunnen daar ook deel van uitmaken. Maar
het kan niet zo zijn, dat zij, onder regie van politie en justitie, strafbare
feiten dan die waar zij al bij betrokken waren begaan. De ervaringen met die
infiltranten zijn, ook als de controle beter opgezet was dan in het geval
van de Delta-methode, ook qua effectiviteit in verschillende gevallen slecht
te noemen. 93Hoe reageert de commissie op prof. Fijnaut's kritiek dat de uitsluiting
van het gebruiken van de criminele burgerinfiltrant zich niet verdraagt met
de bevindingen van het onder zijn leiding plaatsgevonden hebbend onderzoek
naar de aard, ernst en omvang van criminaliteit bij allochtone en buitenlandse
groepen? (blz. 463).De kritiek van Fijnaut heeft te maken met zijn inschatting dat er niet
voldoende politie-infiltranten aanwezig zijn om dit werk te doen binnen bepaalde
autochtone groepen.In het antwoord op de vorige vraag geeft de commissie aan tot waar criminele
informanten kunnen gaan, die ook geworven kunnen worden om informatie te geven
over het werk van bedoelde allochtone en buitenlandse groeperingen. Wel kan
geconcludeerd worden dat daaraan te weinig gedaan is door politie en justitie. 94Is het onderscheid tussen fase II, III A, B en C niet te fijnmazig,
waar het de regeling van infiltratie betreft? Verwacht de commissie dat de
opsporingsdiensten er in de praktijk goed mee uit de voeten kunnen?Het onderscheid komt op het volgende neer. In de weinig voorkomende situatie
dat politie-infiltratie overwogen wordt ten aanzien van een criminele groep
waarvan de leden nog niet verdacht worden van enig ernstig strafbaar feit
maar deze feiten wel gepleegd gaan worden kan er geïnfiltreerd worden.Alleen er kunnen dan nog geen strafbare feiten gepleegd worden door de
betrokken politieambtenaren. Dat is logisch omdat men anders gauw de leden
van de criminele groep zou kunnen gaan uitlokken. 95Heeft de commissie zich bij het uitsluiten van de criminele burgerinfiltrant
niet te veel laten leiden door de werkwijze van de CID-chef in Kennemerland,
waar deze methode uit de hand is gelopen? (blz. 464).Neen, want ook de toetsing door de CTC maakt duidelijk dat ook in andere
gevallen van criminele burgerinfiltratie zich vaak problemen voordoen. Enkele
van de getoetste gevallen door de CTC betreffen overigens gevallen waarin
geen sprake is van criminele burgerinfiltranten die strafbare feiten plegen
onder regie van politie en justitie. Daarbij kan in de definitie van de commissie
sprake zijn van een gestuurde informant. Daartoe zij verwezen naar het overzicht
op de pagina's 172 – 175 van bijlage V bij het eindrapport. 96Heeft de commissie zich bij het uitsluiten van het doorlaten van
harddrugs niet teveel laten leiden door het uit de hand lopen van de Delta-methode?
(blz. 464).Neen, althans niet in overwegende mate. Het doorlaten van harddrugs is
overigens onaanvaardbaar geoordeeld door het Hof te Den Haag in zijn recente
uitspraak over een onderdeel van de COPA-zaak.Het gaat er om dat de overheid zelf niet betrokken moet worden bij het
op de markt brengen van hard drugs waarvan de verspreiding ook niet gedoogd
wordt. Daarenboven bestond het gevoelen in de Kamer tijdens het IRT-debat
van 7 april 1994 dat in ieder geval harddrugs niet op de markt gebracht moesten
worden. 97Acht de commissie het opsporingsstrategisch gezien wijs, indien de
wetgever van tevoren zou aangeven dat doorlaten van welke hoeveelheid harddrugs
dan ook onaanvaardbaar is? Moeten georganiseerde criminele groepen niet in
onzekerheid verkeren of, wanneer zij een lijntester harddrugs hebben verzonden,
de opsporingsambtenaren hen op het spoor zijn? (blz. 464).In de ons omringende landen is doorlaten van drugs officieel niet toegestaan.
Wel is toegestaan het gecontroleerd afleveren van verdovende middelen waarbij
het doel is partijen wel in beslag te nemen, zij het dat dat ook in de 2de,
3de of 4de hand kan zijn.Nederland zou dus een uitzondering gaan vormen indien met zoveel woorden
het doorlaten van drugs zou worden toegestaan.De commissie meent dus dat de creativiteit van politie en justitie gevonden
moet worden binnen het raamwerk van de gecontroleerde aflevering en dat het
maatschappelijk niet verantwoord is als overheid op te gaan treden als handelaar
in drugs. Een uitzondering wil de commissie maken voor het doorlaten van de
enkele beperkte proefzending softdrugs. Zoals bekend meent het commissielid
Koekkoek dat doorlaten van een enkele proefzending harddrugs ook mogelijk
moet zijn.Er zijn overigens natuurlijk ook andere methoden om lijntesters op te
sporen zonder dat van doorlaten, dat wil zeggen het bewust onder regie van
politie en justitie op de markt brengen van drugs, gebruik wordt gemaakt.
Afgezien van de principiële kant van de zaak kan niet gezegd worden dat
het doorlaten een zeer effectieve methode is geweest. De positieve effecten hebben de afgelopen jaren bij verre niet opgewogen
tegen de schade die ermee opgelopen is. 98Wil de commissie reageren op de kritiek van haar onderzoeker prof.
Fijnaut, die als zijn mening te kennen heeft gegeven dat doorlaten van een kleine hoeveelheid harddrugs gerechtvaardigd kan zijn door de aard,
ernst en omvang van de door zijn onderzoeksgroep aangetroffen georganiseerde
criminaliteit in Nederland? (blz. 464).Zie het antwoord op vraag 97. 99Wil de commissie nog eens helder uiteenzetten, waarom zij het doorlaten
van een kleine hoeveelheid harddrugs resoluut afwijst, ook in het geval die
opsporingsmethode, bij hoge uitzondering toegepast, deugdelijk wordt uitgevoerd
en gecontroleerd alsmede aan alle noodzakelijke voorwaarden voldoet? (blz.
464).Zie het antwoord op vraag 97. De vraag is daarenboven wanneer het doorlaten
van harddrugs aan alle voorwaarden voldoet, zeker gezien het feit dat men
nooit precies kan controleren hoeveel drugs in een dergelijk traject precies
worden doorgelaten. 100Wanneer de commissie spreekt over het doorlaten van een enkele proefzending
van een kleine hoeveelheid softdrugs, wat is dan de uiterste grens van de
commissie? Enkele kilo's? Of honderd tot tweehonderd kilo? Of nog meer?Zie het antwoord op vraag 34. Als vuistregel hanteert de commissie enkele
tientallen kilo's. De norm is echter niet doorlaten, tenzij een enkele proefzending
een goed opsporingsresultaat zou kunnen betekenen en winsten worden afgedragen.
Daarbij is in acht genomen dat de schade voor de volksgezondheid in het geval
van softdrugs veel kleiner is dan in het geval van medeplichtigheid aan het
doorlaten van harddrugs. 101Belemmert het onderscheid dat de commissie maakt tussen het doorlaten
van soft- en harddrugs de opsporing niet al te zeer, gegeven de kans dat de
georganiseerde criminele groepen gecombineerde proefzendingen als lijntester
zullen kunnen gaan versturen, waardoor in feite ook het doorlaten van softdrugs
onmogelijk wordt ? (blz. 464).Neen, want doorlaten is geen norm maar slechts hoge uitzondering. De wetgever
moet zelf zijn normen stellen en niet alles laten afhangen van een mogelijke
pragmatische benadering. De risico's daarvan zijn te groot gebleken.Het feit dat als regel geldt dat criminele winsten moeten worden afgedragen
kan eveneens belemmerend werken op het verkrijgen van informatie. Wil de overheid
echter de rechtsstaat overeind houden dan zal zij voor zichzelf grenzen moeten
trekken. 102Indien de hoofdofficier van Justitie informatie over CID-subjecten
aan een bestuursorgaan ter beschikking stelt en dat orgaan dient een beslissing
te nemen, waarbij dat CID-subject betrokken is, dient dat bestuursorgaan volgens
de opvattingen van de commissie die informatie aan de betrokkene voor het
nemen van de beslissing bekend te maken, zodat deze zich daartegen kan verdedigen?
(blz. 466).Deze informatie moet door de rechter getoetst kunnen worden en in ieder
geval in hoofdlijnen aan de betrokkene te worden medegedeeld, indien op die
basis vergunningen worden onthouden of ingetrokken. 103Hoe kan de minister van Justitie inhoud geven aan zijn politieke
verantwoordelijkheid voor alle opsporingsmethoden, die ter kennis van het
college van procureurs-generaal worden gebracht, indien dat college de minister
in het voorstel van de commissie slechts 1 x per jaar een compleet overzicht
van de gebruikte methodes ter hand stelt? (blz. 473).De minister dient op de hoogte gehouden te worden van alle gevoelige opsporingstrajecten.
Het overzicht dient om de Kamer adequaat te kunnen informeren in een frequentie
van één keer per jaar.Dat laatste sluit natuurlijk niet uit dat ook gedurende een jaar informatie
van het College aan het ministerie ter beschikking komt. 104Waarom heeft de commissie in afwijking van andere enquêtecommissies
zich op het standpunt gesteld dat de Wet op de Parlementaire Enquête
niet de mogelijkheid biedt tot het maken van een openbaar verslag van een
besloten verhoor? Zo'n verslag kan toch een bondige samenvatting inhouden?
(blz. 476).De Wet op de Parlementaire Enquête verbiedt een dergelijke handelwijze
in art 18a, derde lid. De leden van de enquêtecommissie dienen geheimhouding
te bewaren over wat hun tijdens een besloten zitting ter kennis komt.Gezien het onderwerp van de enquête meende de commissie niet de
vrijheid te hebben van deze regel af te wijken, ook al hebben eerdere commissies
anders gehandeld. Groenlinksfractie 1Hoe heeft de onzorgvuldige berichtgeving t.a.v. betrokkenheid van
een Turks gemeenteraadslid in Arnhem bij de georganiseerde criminaliteit kunnen
plaatsvinden? (blz. 68)In bijlage XI van het rapport van de commissie worden op blz. 210 een
aantal gevallen beschreven die moeilijk te beoordelen zijn en waar het wellicht
gaat om het «exploiteren» van loyaliteitsgevoelens. Twee van deze
gevallen bleken, na nader onderzoek door de commissie niet nauwkeurig genoeg
omschreven. Daardoor zijn misverstanden ontstaan. De commissie heeft zo snel
mogelijk deze misstellingen gerectificeerd. 2Kan de commissie met redenen omkleed, aangeven waarom zij het gebruik
van frontstores verantwoord acht? (blz. 159/271)De commissie acht het gebruik van frontstores slechts verantwoord wanneer
het met allerlei waarborgen wordt omkleedt en er door het college van procureurs-generaal
toestemming wordt verleend. Er kunnen alleen politie-infiltranten en niet-criminele
burgerinfiltranten ingezet worden en er dient een landelijke registratie plaats
te vinden. Het gebruik van frontstores of nepfirma's zoals in het Delta-onderzoek
toegepast acht de commissie niet verantwoord. 3Deelt de commissie de opvatting van politie en justitie dat observatiemethoden
als direct afluisteren en de semi-inkijkoperatie noodzakelijk zijn voor een
effectieve opsporing? (blz. 202) Ja, indien er sprake is van zware misdrijven en de methoden op een verantwoorde
wijze worden toegepast kunnen zij noodzakelijk zijn voor een effectieve opsporing.
Het is echter niet toegestaan om in te kijken in een woning. 4Acht de commissie een wettelijke normering van politiële infiltratie
voldoende om het risico van corruptie en lekken van vertrouwelijke politie-informatie
tegen te gaan? Hoe denkt zij dit te kunnen regelen? (blz. 269)Neen. De opleiding en begeleiding van politie-infiltranten kan een belangrijke
bijdrage leveren aan het tegengaan van het risico van corruptie en lekken.
Door de verantwoordelijkheid voor politie-infiltratie bij de divisie CRI te
leggen en toestemming van het college van procureurs-generaal te vereisen
denkt de commissie waarborgen te kunnen geven voor een verantwoorde toepassing
van dit middel. 5Is de commissie van mening dat korpschefs die zich onvoldoende gelegen
laten liggen aan het gezag van het OM op de een of andere wijze gesanctioneerd
moeten worden? (blz. 387)De commissie is van mening dat de korpschef het gezag van het openbaar
ministerie dienen te aanvaarden. Het openbaar ministerie dient zelf uit te
maken of een sanctie al dan niet geboden is. 6Is de commissie van mening dat de Kamer haar verantwoordelijkheid
voldoende kan uitoefenen, wanneer zij onvoldoende of onjuiste informatie op
kamervragen krijgt, in belang van lopend onderzoek? (blz. 433)De Kamer dient haar verantwoordelijkheid uit te oefenen waarbij zij er
vanuit moet kunnen gaan dat ze juist geïnformeerd wordt. Indien het belang
van lopend onderzoek dat vraagt, kan het kabinet de Kamer meedelen dat het
helaas niet mogelijk is de Kamer volledig in te lichten. Groep Nijpels 1Hoe stelt de commissie een nadere reglementering voor van samenwerking
tussen Nederlandse en buitenlandse opsporingsdiensten? Zou dit in het kader
van Interpol/Europol mogelijk zijn? (blz. 299).De commissie wil bevorderen dat er strakkere regels dan de huidige Guidelines worden vastgesteld voor het werk van de buitenlandse opsporingsdiensten
in Nederland.Het kader van Interpol leent zich nauwelijks tot betere reglementering
vanwege het ontbreken van een verdragsbasis voor Interpol.In het Europolverdrag zouden waarborgen voor rechtmatigheid van de verwerving
van informatie kunnen worden opgenomen. 2Wie draagt de verantwoordelijkheid voor eventuele onjuiste conclusies
van de onderzoeksgroep Fijnaut? (blz. 413).De enquêtecommissie, die onder haar verantwoordelijkheid de bevindingen
van de groep-Fijnaut heeft gepubliceerd. 3Indien door de kamer en het kabinet gekozen wordt voor een precieze
vastlegging van de normering, voorziet de commissie dan geen gezagsproblemen
bij de «rekkelijken»? Of andersom? (blz. 414).Naar het oordeel van de commissie betekent normering van de opsporingsmethoden
geen gezagsprobleem voor «rekkelijke» officieren van justitie.
Het grote voordeel is dat de ambtenaren van politie beter weten waar ze aan
toe zijn en het openbaar ministerie beter zijn gezag kan laten gelden.Daarmee is overigens niet gezegd dat normering alle gezagsproblemen bij
het OM kan oplossen. Daarover bericht de commissie in het ten Geleide bij
het Eindrapport en de aanbevelingen ten aanzien van de organisatie. 4Ziet de commissie mogelijkheden voor de invoering van interim «noodwetgeving»?
(blz. 415).Waar de commissie spreekt van een complexe crisis lijkt noodwetgeving
geen soelaas te kunnen bieden. 5Kan de commissie aangeven het aandeel van de coffeeshops in de georganiseerde
criminaliteit, kwantitatief qua aantallen misdrijven en financieel qua illegaal
gewin? (blz. 419).Sommige coffeeshops hebben ongetwijfeld banden met de georganiseerde criminaliteit.
Het is echter onmogelijk deze vragen bij benadering te beantwoorden. De commissie
heeft daar geen onderzoek naar gedaan. 6Hoe verhoudt zich de eindverantwoordelijkheid tussen de ministers
van Justitie en Binnenlandse Zaken met betrekking tot de afkoop van een informant?
(blz. 421).De minister van Justitie is daarvoor ten volle verantwoordelijk. 7Volgens de lijst van verhoren zijn Augusteijn en Van Baerle niet
verhoord, waarom niet? En welke rol hebben zij gespeeld in welke functie?
(blz. 425).De heer Augusteijn was wegens ziekte niet in staat gehoord te worden door
de commissie. Met hem is wel een voorgesprek gevoerd en hebben verschillende
informele gesprekken plaatsgevonden. De heer Van Baerle was verantwoordelijk
voor het oude IRT, maar kon naar het oordeel van de commissie weinig toevoegen
aan de vele getuigenissen van hoofdrolspelers in de IRT-affaire. De heer Augusteijn
was chef van de CID van het IRT Noord-Holland/Utrecht en bekleedt deze functie
nu in het kernteam Randstad Noord/Midden (KTR). 8Hoe strak dienen opsporingsmethoden geregeld te worden opdat er voldoende
ruimte blijft om te opereren? Wil de commissie de methoden uitsluitend in
het Wb van Sv regelen, of tevens, dan wel voor een deel, in de politiewet?
(blz. 447).Naar het oordeel van de commissie blijft er eerder meer dan minder ruimte
voor de politie om slagvaardig te kunnen opereren. De eindeloze disputen
over het al dan niet rechtmatig zijn van het gebruik van opsporingsmethoden
kan voor in belangrijke mate tot het verleden behoren.Het is dus niet zozeer een kwestie van strak regelen maar van precies
regelen opdat men weet waar men aan toe is, vooral bij die opsporingsmethoden
die een inbreuk maken op de grondrechten van burgers.Waar de commissie opsporing als een deel van strafvordering ziet heeft
zij gekozen voor regeling van die methoden in het Wetboek van Strafvordering
en niet in de Politiewet. Een en ander sluit ook beter aan bij de systematiek
van het Wetboek van Strafvordering. 9Welke bandbreedte heeft de commissie in gedachten voor de expliciete
wettelijke basis van opsporingsmethoden? (blz. 448).In haar aanbevelingen heeft de commissie getracht een antwoord te geven
op deze vraag. 10Hoe kan, indien machtiging gevraagd wordt, de bereikbaarheid van
de r-c worden verzekerd, zodat geen verlies aan momentum plaatsheeft? (blz.
449).De rechters-commissarissen zijn over het algemeen voorzien van telecommunicatie-apparatuur.11Wie toetst er wanneer en hoelang een bepaalde methode aan de hand
van objectieve criteria mag worden gebruikt? En hoe ligt dit bij de opeenstapeling
van de steeds indringender wordende methoden? (blz. 449).In de schema's op de bladzijden 459, 460, 464 en 465 beantwoordt de commissie
deze vraag. In haar aanbevelingen (blz. 467) vraagt de commissie aandacht
voor de toepassing van een combinatie van methoden. 12Welke personen kunnen zich, volgens de commissie, beroepen op het
niet openbaar worden van bepaalde opsporingsmethoden? (blz. 449).De rechter-commissaris, op verzoek van het OM, beslist welke informatie
in het strafdossier wordt opgenomen. 13Is de politie niet beter in staat het gezag van het openbaar ministerie
te aanvaarden indien, in het kader van de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit, de kernteams net als het openbaar ministerie onder de politieke
verantwoordelijkheid van de minister van Justitie vallen? (blz. 449).De commissie is van oordeel dat de politie altijd het gezag van het openbaar
ministerie moet aanvaarden in welke structuur dan ook. 14Is vastlegging in het Wetboek van Strafvordering van opsporingsmethoden
in de pro-actieve fase niet in strijd met artikel 27 Wetboek van Strafvordering?
(blz. 450).Neen, pro-actieve opsporing is opsporing en dient ingevolge artikel 1
Sv plaats te hebben op de wijze bij de wet voorzien. 15Aan welk «ander beleid» dat noodzakelijk is om georganiseerde
misdaad tegen te gaan wordt hier gedacht door de commissie? (blz. 450).Aan bestuursrechtelijke rechtshandhaving. 16Indien methoden aan een bepaalde termijn dienen te worden gekoppeld,
is het dan niet zo dat de methode zelf van tijd tot tijd getest dient te worden
op doelmatigheid en technologische waarde? En wie draagt daarvoor de verantwoordelijkheid?
(blz. 454).Ja, daarvoor dragen de personen en instanties genoemd in de respectievelijke
aanbevelingen verantwoordelijkheid. 17In welke richting zoekt de commissie zelf naar een antwoord op de
vraag naar de grenzen van openbaarheid van de informatie inzake gebruik van
opsporingsmethoden, de inhoud van de verkregen informatie en de wijze van
verkrijging? (blz. 454).Waar de grenzen liggen van openbaarheid van de informatie en de wijze
van verkrijging hiervan is niet in abstracto in absolute zin te zeggen. Per
concrete zaak kan de noodzaak om bepaalde informatie vertrouwelijk te behandelen
anders worden beoordeeld. In het algemeen zal, voorzover informatie naar het
oordeel van de officier van justitie vertrouwelijk moet blijven, er veelal
sprake zijn van grote risico's voor de veiligheid en het welzijn van de betrokken
informant. 18In de praktijk wordt door de rechter-commissaris nu al min of meer
automatisch toestemming gegeven voor het direct afluisteren in huizen van
bewaring. Zou dit afluisteren gekoppeld kunnen worden aan een bepaalde strafmaat?
(blz. 457).De commissie is van oordeel dat voor het direct afluisteren in huizen
van bewaring en gevangenissen hetzelfde regime moet gelden als voor het elders
direct afluisteren. De strafmaat die aan een van de deelnemers aan het af
te luisteren gesprek door de rechter reeds is opgelegd, is daarvoor dus niet
bepalend. Wel of er sprake is van een redelijk vermoeden van een gepleegd
ernstig strafbaar feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en dat
gezien zijn aard of het georganiseerd verband waarin het is begaan, een ernstige
inbreuk op de rechtsorde oplevert. Tevens dient het vermoeden te bestaan dat
de verdachte van dit strafbaar feit aan het gesprek deelneemt. Dat hoeft dus
niet de veroordeelde te zijn. 19Sinds 1983 is in vele opzichten de strafmaat verzwaard. Heeft de
commissie dit gegeven in aanmerking genomen bij de bepaling dat «transactie
niet mogelijk is voor strafbare feiten waarop meer dan zes jaar gevangenisstraf
als maximum is gesteld»? (blz. 461).Dat transactie niet mogelijk is voor strafbare feiten waarop meer dan
zes jaar gevangenisstraf als maximum is gesteld, is de huidige beleidslijn
en niet een voorstel van de commissie. De commissie ziet geen reden om wijzigingen
in het transactiebeleid voor te stellen. 20Wie kan verzoeken om wijziging van de identiteit van een getuige?
Kan het openbaar ministerie aangesproken worden indien een persoon met een
andere identiteit sociaal compleet mislukt? (blz. 462).Voorzover er sprake zou kunnen zijn van een identiteitswijziging van een
getuige, zou het verzoek daartoe in de eerste plaats van de betrokken getuige
zelf moeten komen. Of het openbaar ministerie onder omstandigheden zou kunnen
worden aangesproken indien een getuige met een nieuwe identiteit sociaal compleet
zou mislukken, lijkt de commissie afhankelijk van de zorgvuldigheid waarmee
door het OM en Justitie is gehandeld in de vormgeving en uitwerking van de
aangeboden nieuwe identiteit. In beginsel zal het risico voor het welslagen
van een nieuw leven bij de betrokken getuige liggen. 21Onder het motto «wat niet is kan nog komen» is de vraag:
Op welke wijze is de figuur van de kroongetuige wel wettelijk te regelen?
(blz. 462).Weliswaar kan het motto «wat niet is, kan nog komen» niet
worden ontkend, maar dat wil niet zeggen dat de commissie zich bezig heeft
gehouden of willen houden met de vormgeving van figuren als de kroongetuige,
die zij niet wenselijk acht. De commissie kan voorts de toekomst niet voorspellen. 22Kan de commissie nauwkeurig aangeven wat zij verstaat onder «kleine
hoeveelheden soft drugs» bij pseudo-verkoop van illegale goederen? (blz.
463).De commissie hanteert daarbij de vuistregel van enkele tientallen kilo's. 23Hoe kan naar de mening van de commissie infiltratie plaatsvinden
terwijl daarbij uitlokking van verdachte of andere personen binnen de criminele
groep of organisatie niet is toegestaan? (blz. 463).Infiltratie kan op verschillende wijzen plaatsvinden en is zeker niet
gelijk te stellen met het uitlokken van personen tot strafbare feiten. Infiltratie
betekent immers niet meer dan het onder gezag van politie en OM binnendringen
in een criminele organisatie of groep, het gebruik maken van personen die
daar reeds deel van uitmaken of het ondersteunen van een dergelijke organisatie
of groep. Dit optreden gaat gepaard met het aannemen van een valse identiteit
en/of het plegen van strafbare feiten en/of het aanbieden van goederen of
diensten aan de criminele organisatie of groep. Uitlokking is hiervan geen
noodzakelijk bestanddeel. Indien dit wel zo was, zou infiltratie als opsporingsmethode
onrechtmatig zijn. 24Hoe kan in de toekomst voorkomen worden dat politiekorpsen die een
aversie hebben tegen de CRI geen inlichtingen afstaan? (blz. 466).Dit kan worden voorkomen door een strenger toezicht op de CID-en door
het openbaar ministerie, met daarbij een sturende rol van de landelijke hoofdofficier
van Justitie. 25Is, ondanks dat het gebruik van bepaalde methoden vertrouwelijk is,
de commissie toch van mening dat de gehele korpsleiding op de hoogte dient
te zijn van de gebruikte methoden? (blz. 468). Ja. Dat het gebruik van bepaalde methoden onder omstandigheden in een
concrete zaak vertrouwelijk moet blijven, betekent dat de zaaksofficier van
Justitie bepaalde informatie niet in de openbare procesdossiers wil voegen.
Daarvoor heeft de commissie een procedure voorgesteld. Dit impliceert echter
geenszins dat de korpsleiding niet van het gebruik van deze methoden op de
hoogte zou kunnen worden gesteld. Ook is het geenszins noodzakelijk dat alle
leden van de korpsleiding van alle details van een concrete zaak op de hoogte
zijn, zolang zij maar kennis dragen van de aard van de methoden die worden
toegepast. 26De kernteams krijgen een eigen CID. Ook bij het KLPD komt één
CID, mede ten behoeve van het LRT. Hoe spoort dit met de verantwoordelijkheden
van de recherche-officieren nu de recherche-officier geen zeggenschap heeft
in het LRT en KLPD? (blz. 469).Het Landelijk Bureau Openbaar Ministerie, waaronder het LRT en het KLPD
ressorteren, beschikt ook over een recherche-officier. 27Hoe verhoudt het ontwikkelen van een betere specifieke opleiding
voor CID-medewerkers bij de rechercheschool zich met de reorganisatieplannen
van het LSOP? (blz. 469).Daar heeft de commissie geen onderzoek naar gedaan. 28Waar ligt de grens tussen kleine en zware criminaliteit en door welke
instantie wordt die grens vastgesteld? (blz. 469).Bij een maximale straf van vier jaar. Door de wetgever. 29De tactische recherche verricht geen eigen «CID-activiteiten»,
maar er zijn geen CID-trajecten die voor de leiding van de tactische recherche
verborgen blijven. Klopt dit met punt 10.12.2.I waarin wordt gesteld dat de
tactische recherche zich moet inlaten met de bestrijding van de kleine criminaliteit?
(blz. 470).De commissie beschrijft hier een volgens haar wenselijke situatie. De
commissie stelt echter nergens dat de tactische recherche zich met kleine
criminaliteit moet bezighouden. 30Waarom moet de organisatie rondom politie-infiltranten zo ingewikkeld
zijn? (blz. 470).De inzet van politie-infiltranten is met waarborgen omkleed omdat ze grote
risico's voor de overheid inhoudt. Het gevaar van corruptie en afglijden is
aanwezig. 31Verdient het geen aanbeveling om met het oog op de vereiste flexibiliteit
de huidige organisatie van de politie nog eens kritisch te bezien, bijvoorbeeld
door het aantal kernteams niet vast te leggen? (blz. 470).De commissie is van oordeel dat de bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van de verschillende functionarissen, die betrokken zijn bij de kernteams,
aanleiding geven tot verwarring. Om een bovenregionale meerwaarde te bereiken
is het noodzakelijk de kernteams een positie te geven, waardoor
zij als afzonderlijk te identificeren eenheden kunnen functioneren. Het aantal
kernteams als zodanig heeft volgens de commissie geen invloed op de flexibiliteit
van de organisatie. 32Is een tweejaarlijkse analyse voldoende? Door wie wordt een dergelijke
analyse opgesteld en is het niet meer voor de hand liggend dat de analyse
ter beschikking komt van korpschefs in plaats van korpsbeheerders? (blz. 471).De gememoreerde tweejaarlijkse analyse van de aard en ernst van de bij
de georganiseerde criminaliteit betrokken groepen dient volgens de commissie
als basis voor de prioriteitenstelling van politieonderzoeken. Mede gelet
op de aanzienlijke tijd die met politieonderzoeken gemoeid is, meent de commissie
dat vooralsnog volstaan kan worden met een tweejaarlijkse analyse van de stand
van zaken. De analyse, die door criminologen en andere disciplines wordt vastgesteld,
dient in eerste instantie aan de korpsbeheerder ter beschikking te worden
gesteld zulks in de hoedanigheid als eerstverantwoordelijke voor het beheer
van de werkorganisatie. 33Wie beslist over de uitvoering en financiering van een fenomeenonderzoek?
(blz. 471).In onderlinge samenspraak hebben politie en OM c.q. de vergadering van
procureurs-generaal in 1993 aan de 6 kernteams verschillende fenomeenonderzoeken
toebedeeld. De besluitvorming over de feitelijke uitvoering en de financiering
van die onderzoeken dient door de korpsbeheerders te worden genomen (Bijlage
V, § 6.4.2). 34Wie bepaalt op grond van welke criteria en bevindingen dat de kernteams
en het LRT inhoudelijke betekenis hebben? (blz. 471).Het is in eerste instantie aan de verantwoordelijke ministers om te bepalen
of kernteams en LRT inhoudelijke betekenis hebben, dat wil zeggen een meerwaarde
ten opzichte van regionale teams. Criteria zijn volgens de commissie of de
kernteams als afzonderlijke eenheden kunnen functioneren en op basis van een
nationale prioriteitsstelling erin slagen de belangrijkste criminele organisaties
aan te pakken (zie Eindrapport, blz. 440). 35Onder verwijzing naar punt 10.12.5.C is de vraag: hoe past het LRT
in de onderlinge samenwerking ten aanzien van de financiële ondersteuning?
(blz. 471).Het is de bedoeling dat het Landelijk rechercheteam nauw samenwerkt met
de regionale korpsen en de bijzondere opsporingsdiensten. 36Hoe denkt de commissie erover de BVD te verplichten inlichtingen
over zware georganiseerde criminaliteit die belangrijk zijn voor opsporing
en vervolging in een vroeg stadium door te geven aan het openbaar ministerie?
(blz. 472).Een informatieplicht van de BVD aan het openbaar ministerie zou aan de
orde kunnen komen in verband met de door de commissie bepleite wijziging
van artikel 22, derde lid, Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
dat thans het overleg tussen procureur-generaal en hoofd BVD regelt. 37Hoe verhoudt het CBO zich tot de prioriteitenstelling van de kernteams
(punt 10.12.5.B) ten aanzien van het opstellen van kwalitatieve en eventueel
kwantitatieve analyses? (blz. 473).Het Coördinerend beleidsoverleg van het openbaar ministerie adviseert
het College van procureurs-generaal over de prioriteitsstelling van onderzoeken
door de kernteams. De prioriteitsstelling berust op een kwalitatieve en kwantitatieve
analyse van aard, ernst en omvang van de georganiseerde criminaliteit. 38Hoe denkt de commissie de taak van de rechter-commissaris te kunnen
uitbreiden in de richting van de pro-actieve fase, zonder de onafhankelijkheid
van de rechter-commissaris in de praktijk aan te tasten, mede gezien de tegengestelde
meningen daarover binnen de rechterlijke macht? (blz. 473).De uitbreiding van de taak van de rechter-commissaris tot de fase waarin
sprake is van een redelijk vermoeden van een te plegen ernstig misdrijf, krijgt
een wettelijke grondslag. De RC zal moeten toetsen of aan de wettelijke vereisten
voor de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden is voldaan. Als rechter
kan hij deze toetsing geheel onafhankelijk verrichten. RPF-fractie 1Wil de commissie aangeven om welke reden oud-minister van Justitie
Korthals Altes niet is gehoord? (blz. 19).Met oud-minister Korthals Altes zijn door de werkgroep vooronderzoek opsporingsmethoden
en door de commissie verschillende gesprekken gevoerd. De commissie heeft
na haar voorbereidend onderzoek en de besloten gesprekken een keuze moeten
maken. Zij heeft mede om de tijdswille ervoor gekozen een aantal personen
niet voor een openbaar verhoor op te roepen. De informatie die Korthals-Altes
aan de werkgroep en de commissie heeft verstrekt is verwerkt in de rapportages. 2Om welke reden heeft de commissie afgezien van specifieke aanbevelingen
om het zogeheten financieel rechercheren te verbeteren, gelet op het feit
dat het belang daarvan dik wordt onderstreept en gelet op de constatering
dat op dit punt nog veel meer te bereiken valt? (blz. 280).Bij de verbetering van het financieel rechercheren gaat het niet zozeer
om het normeren van nieuwe opsporingsmethoden alswel het verbeteren van de
kwaliteit van de financiële recherche. Het gaat daar om de verbetering
van de deskundigheid, het verlenen van meer bevoegdheden en de verbetering
van de organisatie en de samenwerking. Daarvoor is een vlekkeloze samenwerking
noodzakelijk tussen de bureaus financiële ondersteuning van de politie,
de FIOD en de CRI. Daarvan is nu geen sprake. 3Om welke reden is de commissie van oordeel dat CID informatie alleen
niet kan worden gebruikt voor afwijzing van een verzoek om een vergunning
of aanbesteding? (blz. 288).CID-informatie is in het algemeen «zacht» van aard. Daarmee
wordt bedoeld dat het gaat om beweringen over personen en gebeurtenissen,
die meestal niet als harde feiten kunnen worden gekwalificeerd, maar wel aanleiding
kunnen vormen voor nader onderzoek. De commissie meent dat het een onbegaanbare
weg zou zijn, indien alleen op basis van een enkele CID-mededeling burgers
zouden kunnen worden uitgesloten van vergunningen of aanbestedingen. Dit zou
naar het oordeel van de commissie in strijd komen met de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur, zoals verankerd in de Algemene wet bestuursrecht.
Om die reden meent de commissie dat voor een afwijzing zoals bedoeld meer
gegevens resp. aanwijzingen nodig zijn, bv. uit justitiële registers. 4Wat is de meerwaarde van de toetsing door de CRI van uit het buitenland
afkomstige informatie? Wat moet de toetsing inhouden? Houdt de toetsing ook
in dat de informatie bij de CRI blijft steken? (blz. 299).De CRI is het best uitgerust om te beoordelen of de informatie uit het
buitenland waardevol en rechtmatig verkregen is.Natuurlijk is het niet de bedoeling dat informatie bij de CRI blijft steken.
Het gaat hier om gevoelige criminele informatie en niet om huis-, tuin- en
keukengegevens zoals informatie over kentekens e.d. 5Heeft de commissie een standpunt ingenomen met betrekking tot de
vraag of het OM eerder magistratelijk van karakter is (en dus op enige afstand
van het ministerie moet staan) of bestuurlijk van karakter (waarmee het OM
ten volle aangestuurd kan worden door de minister, cq. de ministeriële
verantwoordelijkheid ten volle tot haar recht kan komen). Zo ja, hoe luidt
dit standpunt, zo nee, waarom niet? (blz. 378).De commissie heeft geen inhoudelijk standpunt ingenomen over de vraag
of het OM eerder magistratelijk of bestuurlijk van karakter zou zijn. In Bijlage
VI § 12.2.3 heeft de commissie gesignaleerd dat met de attributie
van verschillende bevoegdheden aan de leden van het OM een zekere afstand
tussen hen en de minister is gecreëerd. De commissie heeft het uitgangspunt
bevestigd dat, indien de ministeriële verantwoordelijkheid in het geding
is, hetgeen bij het gebruik van opsporingsmethoden het geval kan zijn, directe
bemoeienis van de minister van Justitie met een individuele strafzaak plaats
kan hebben. De minister van Justitie blijft immers politiek verantwoordelijk
voor het functioneren van het OM. 6De commissie heeft de omstandigheden waarin, de voorwaarden waaronder
observatiemethoden kunnen worden ingezet in een schema neergezet. Tevens is
de betrokken autoriteit vermeld.In welke verhouding staat het betreffende schema tot andere opsporingsmethoden
die krachtens het wetboek van strafrecht ingezet mogen worden, zowel waar
het gaat om de ernst, de autoriteit, de termijn en de aanvullende voorwaarden?
(blz. 459).De commissie heeft alle bekende in gebruik zijnde opsporingsmethoden elk
voor zich gewogen op fase van toepassing, ernst, autoriteit, termijn en aanvullende
voorwaarden. De vraagstellers informeren naar de verhouding
tussen de in de gepresenteerde schema's beschreven opsporingsmethoden en andere
opsporingsmethoden in het Wetboek van Strafrecht. Het is de commissie niet
duidelijk waarop de vraagstellers doelen, omdat immers het merendeel van de
methoden op de jurisprudentie is gebaseerd en zelfs niet in het Wetboek van
Strafvordering is geregeld. 7Kan de commissie nader beargumenteren om welke reden de observatie
een dermate zwaar middel zou zijn, dat de meer langdurige observatie slechts
in fase II en III mag worden ingezet. (blz. 459).De commissie wijst op het feit dat langdurige observatie in brede zin,
nl. in iedere fase van de opsporing kan worden ingezet. Voor de goede orde
benadrukt de commissie dat in fase 1 (de voorfase) in het geheel nog geen
sprake is van opsporing. Ook in die fase is de politie evenwel bevoegd maximaal
6 uur te observeren. De in die tijdspanne verworven informatie kan aanleiding
geven om de opsporing te doen aanvangen. 8Wat is naar het oordeel van de commissie een kleine hoeveelheid softdrugs?
(blz. 464).Als vuistregel wil de commissie als norm geven: enkele tientallen kilo's
en niet meer. Nadere precisering zou deze mogelijkheid illusoir maken. 9Zijn naar het oordeel van de commissie ook andersoortige proefzendigen
dan kleine hoeveelheden softdrugs toegestaan, zoals bijvoorbeeld wapens, sigaretten,
enz.? (blz. 464).Neen, dat is niet de bedoeling. Sigaretten zijn overigens op zich geen
illegale goederen. Dat is slechts het geval indien de accijnzen en rechten
niet voldaan zijn. 10Kan de vraag onder 6 tevens worden beantwoord ten aanzien van de
tabel op blz. 464? (blz. 464).Zie antwoord op vraag 6. SGP-fractie Algemeen 1In hoeverre was de betrokkenheid van een of meer leden van de commissie
bij de totstandkoming van de Politiewet een belemmering voor het formuleren
van aanbevelingen over de Politiewet, cq. de organisatie en het beheer van
de politie en de sturing en controle daarvan?De betrokkenheid van een van de leden van de commissie bij de totstandkoming
van de Politiewet 1993 was geen belemmering voor het formuleren van aanbevelingen
op welk terrein dan ook. Een eerdere ambtelijke betrokkenheid in een vroegere
functie betekende immers geen politieke verantwoordelijkheid en zegt ook niets
over de persoonlijke en politieke opvattingen van het betrokken lid van de
commissie. De commissie is van oordeel dat grondige kennis bij een van de
leden van de politieorganisatie en van de totstandkoming van de Politiewet
1993 de commissie als geheel ten stade is gekomen. Eindrapport 2Welke aanbevelingen zou de commissie kunnen doen over het wel of
niet infiltreren in geloofsgemeenschappen? (blz. 463)Infiltratie behoeft een wettelijke regeling omdat de methode een inbreuk
kan maken op grondrechten van burgers en grote risico's voor de overheid inhoudt.
Bij infiltratie in een geloofsgemeenschap is sprake van een beperking van
het in artikel 6 van de Grondwet gewaarborgde recht zijn godsdienst in gemeenschap
met anderen vrij te belijden. Een gelovige zal zich minder vrij voelen als
(achteraf) blijkt dat een politieambtenaar de geloofsbijeenkomsten heeft bijgewoond,
niet om zijn geloof te belijden, maar om een lid van de gemeenschap te schaduwen.
Het risico voor de overheid is dat zij ambtenaren dingen laat doen die in
strijd komen met de godsdienst of levensovertuiging van de politieambtenaar.De casus van infiltratie in een geloofsgemeenschap is beschreven op blz.
264–267 van het Eindrapport. Indien daarvoor een wettelijke grondslag
is, zou de commissie infiltratie in een geloofsgemeenschap niet willen uitsluiten.
Omdat een belangrijk grondrecht in het geding is, zal het OM zich steeds de
vraag moeten stellen of de inbreuk op het grondrecht noodzakelijk is en of
deze nog proportioneel is ten opzichte van het gestelde doel. 3Vindt de commissie dat het OM te veel beheersverantwoordelijkheid
heeft t.a.v. de politie? (blz. 473)De commissie is niet van mening dat het OM te veel beheersverantwoordelijkheid
ten opzichte van de politie heeft. Volgens de commissie is het wel gerechtvaardigd
de vraag te stellen of het OM daadwerkelijk in staat of bereid is zich in
te laten met die beheersverantwoordelijkheid. 4Vindt de commissie het op zich werkbaar dat een burgemeester tevens
korpsbeheerder is? (blz. 474; idem bijlage VI, blz. 300)Ja. De politie dient in ons staatsbestel bestuurlijk verankerd te zijn.
Gelet op de huidige constellatie van regionaal georganiseerde politie kan
het beheer slechts in handen worden gegeven van gedecentraliseerde bestuursorganen.
De keuze voor de burgemeester als korpsbeheerder waarborgt een zekere band
met het decentrale bestuur. Dit zou slechts anders worden indien in de toekomst
gekozen zou worden voor provinciaal georganiseerde politie, waarin de commissaris
van de Koningin een rol zou kunnen spelen. 5Heeft de commissie nagedacht over een andere organisatie van de politie
in het algemeen en van de onderdelen die zich bezighouden met de opsporing
van zware criminaliteit in het bijzonder? Welke aanbevelingen zou de commissie
daarover kunnen doen? (blz. 474).De commissie heeft weliswaar wel nagedacht over mogelijke andere vormen
voor de organisatie van de politie en van de recherchefunctie in het bijzonder,
maar daarover bewust geen aanbevelingen gedaan. De commissie heeft het huidige
politiebestel als een gegeven aanvaard en als kader voor haar aanbevelingen
genomen. De commissie heeft het niet wenselijk geacht thans aanbevelingen
te doen over een nieuwe reorganisatie van de politie, zulks met het oog op
de recent tot stand gekomen Politiewet. Een nieuwe grootschalige
reorganisatie zou naar het oordeel van de commissie te zeer beslag leggen
op de tijd, energie en middelen van politie, bestuur, openbaar ministerie
en ministeries. Hoofdstuk 10 Conclusies en aanbevelingen 6In de rapportage van de enquêtecommissie wordt op diverse plaatsen
geconcludeerd dat factoren en ontwikkelingen buiten de directe sfeer van de
strafrechtspleging criminele gedragingen kunnen uitlokken c.q. faciliteren.
In dit verband kan worden gewezen op complexe en onvolledige regelgeving die
fraude in de hand werkt en onzorgvuldig gedrag van ambtenaren en politieke
gezagsdragers. Waarom zijn dergelijke conclusies niet vertaald in aanbevelingen?
(p. 412)In zekere zin lagen deze feiten buiten het directe , al zeer uitgebreide
onderzoeksveld van de commissie. De commissie heeft ervoor willen waken aanbevelingen
te doen, die niet goed overdacht zijn. 7Heeft het onderzoek aanwijzingen opgeleverd die de wel gehoorde stelling
bevestigen dat Nederland een belangrijk (het belangrijkste?) in-, door- en
uitvoercentrum van West-Europa is? (p. 417)In het eindrapport van de onderzoeksgroep Fijnaut (blz 47. e.v.) wordt
een analyse gegeven van de handel in drugs en de rol van Nederland daarin.
De commissie heeft echter geen onderzoek in andere Westeuropese landen gedaan
zodat ze geen uitspraken kan doen in vergelijkende zin.Het staat echter buiten kijf dat Nederland een belangrijke rol speelt
in de handel in drugs. 8Welke maatregelen zijn door de beroepsgroepen advocaten, notarissen
en accountants inmiddels getroffen en worden deze door de commissie als voldoende
toereikend beoordeeld? (p. 418)De bovengenoemde beroepsgroepen hebben alle initiatieven genomen om verwijtbare
betrokkenheid tegen te gaan. De commissie heeft geen onderzoek kunnen doen
naar de effecten van deze maatregelen. 9Zowel hier als op p. 423 (Gooi- en Vechtstreek) en p. 424 (Criminele
gelden en verdiensten) is sprake van door de politie aangewend crimineel geld.
Kan duidelijk worden gemaakt op welke wijze de politie dit geld heeft verworven?
(p. 422)De politie heeft dit geld via de criminele burgerinformant verworven die
op zijn beurt het geld weer van de criminele organisatie kreeg. 10Is de commissie duidelijk geworden of en zo ja, met wie functioneringsgesprekken
hebben plaatsgevonden? Hoe luidden de conclusies van de onderscheiden gesprekken?
(p. 426)Met Nordholt, Van Riessen, Vrakking en Van Randwijck hebben deze functioneringsgesprekken
plaatsgevonden.Volgens Vrakking ging het hierbij om gesprekken over het functioneren
en niet over een functioneringsgesprek. De enige directe conclusie was dat Van Riessen geen verantwoordelijkheid
meer zou dragen voor het kernteam in Amsterdam.Er zijn geen schriftelijke conclusies van deze functioneringsgesprekken
gemaakt. 11Geconstateerd wordt dat de Kamer, althans niet het deel van de Kamer
dat daartoe in staat geacht mocht worden, een adequate controle heeft uitgeoefend.
Hoe oordeelt de commissie over het feit dat deze controle werd verhinderd
door politieke overwegingen? (p. 427)Dat kan de commissie slechts constateren en mogelijk betreuren.De gehele Kamer zal lering uit het gebeurde moeten trekken waartoe de
commissie verschillende aanbevelingen doet. Die hebben bijvoorbeeld betrekking
op de rol en bevoegdheden van de commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.Politieke overwegingen zijn echter nooit uit te bannen uit de relatie
Kamer–regering. Dat zou staatsrechtelijk ook onjuist zijn. 12Geconstateerd wordt dat het risico van corruptie en afglijden groot
blijft. Wordt dit risico weggenomen indien de op dit punt betrekking hebbende
aanbevelingen van de commissie zouden worden opgevolgd? (p. 431)De corruptiegevoeligheid van politiële infiltratie is nader beschreven
in par. 6.3.7 van het Eindrapport. Indien sprake is van intensieve begeleiding,
nationale coördinatie, goede controle door het OM en rechterlijke toetsing,
kunnen de risico's van afglijden beperkt worden gehouden. Om de risico's zo
klein mogelijk te houden is ook van belang dat ze worden onderkend en niet
gebagatelliseerd. 13Beschikt de commissie over aanwijzingen dat bijvoorbeeld in het kader
van vergunningverlening (of het weigeren daarvan) in het kader van de Wet
op de wisselkantoren, besluiten zijn gebaseerd op voor de aanvrager niet-controleerbare
en niet-toetsbare CID-informatie? (p. 433)De commissie beschikt over aanwijzingen dat het algemeen wenselijk wordt
geacht om bij besluitvorming in bestuurlijke zin CID-informatie op enigerlei
wijze aan te wenden. Teneinde oneigenlijk gebruik te voorkomen is de commissie
de mening toegedaan dat de beoogde vertrouwelijke uitwisseling in ieder geval
aan regels dient te worden gebonden. 14Kan aangegeven worden onder wiens regie/gezag de DTOO opereerde?
(p. 438)De DTOO opereerde onder regie van het KLPD, sinds twee jaar vragen zij
voor elke aanvraag een schriftelijke machtiging van de verantwoordelijke officier
van justitie of rechter-commissaris. Daarvoor, de dienst bestaat ongeveer
zes jaar, vroegen de medewerkers van de dienst aan de verantwoordelijke recherchechef
of de officier van justitie het goed vond. 15Kan aangegeven worden waarop het oordeel van de commissie steunt
dat in vergelijking met de politieke roep om «meer blauw op straat»
(ook) de zittende magistratuur tekort is gekomen? (p. 441) De commissie is van mening dat de zittende magistratuur is tekort gekomen.
Er is volstaan met de benoeming van coördinerend rechters-commissaris
in de 6 arrondissementen, waar een kernteam is gevestigd (zie Bijlage VI,
§ 10.2.3). Die benoemingen zijn niet vergezeld gegaan van een ministeriële
opdracht of taakstelling. 16Kan de volgende, geciteerde, zin worden verduidelijkt: Het openbaar
ministerie staat onder «negatieve controle» van de politie? (p. 442)Het OM wordt door de politie negatief gecontroleerd, omdat zij afhankelijk
is van hetgeen de politie aanlevert. Als de politie niet opspoort of de resultaten
van het onderzoek niet doorgeeft, blijft het OM met lege handen zitten (Bijlage
VI, § 9.3.1). 17Kan aangegeven worden op grond van welke argumenten de rechters-commissarissen
de opvatting zijn toegedaan dat nadere bemoeienis met de toetsing van andere
methoden (zoals?) niet is aangewezen? (p. 444)De bezwaren van rechters-commissarissen om zich met niet wettelijk geregelde
bijzondere opsporingsmethoden te bemoeien, komen voort uit de vrees voor een
te grote betrokkenheid bij de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit
en daardoor verlies aan onpartijdigheid en onafhankelijkheid (zie Bijlage
VI, Organisatie van de opsporing, par. 10.3.2). 18Welke conclusies/aanbevelingen verbindt de commissie aan de constatering
dat niet is gebleken dat de opsporing en het onderzoek van georganiseerde
criminaliteit grondig aan de orde komen in de regionale colleges en de betrokken
gemeenteraden? (p. 445)De commissie heeft aan de constatering dat haar niet is gebleken dat de
opsporing en het onderzoek van georganiseerde criminaliteit grondig aan de
orde komen in de regionale colleges en de betrokken gemeenteraden, de aanbeveling
verbonden dat bij de evaluatie van de Politiewet 1993 expliciet aandacht besteed
dient te worden aan de gebrekkige democratische controle op het beheer van
korpsbeheerders. 19Bevat de slotzin van dit gedeelte («Daarmee heeft zij dit dus
niet geweten») niet een te stellig geformuleerde conclusie? (p. 446)Uit deze zinsnede moet begrepen worden dat de commissie geen reden heeft
te twijfelen dat zij klaarblijkelijk niet geweten heeft dat cocaïne is
doorgelaten. Zie verder het antwoord op vraag 28 van de VVD fractie. 20Hoe moet worden verklaard dat de commissie de mening uitspreekt dat
in de nabije toekomst de vraag onder ogen moet worden gezien of integratie
van de verschillende verantwoordelijkheden en bevoegdheden niet wenselijk
is, terwijl dit standpunt niet terugkeert onder 10.7 Aanbevelingen? (p. 447)De commissie heeft gemeend dat een concrete aanbeveling op dit vlak zich
niet tot haar taak uitstrekte. Wel heeft de commissie op grond van haar bevindingen
met de bedoelde formulering politieke aandacht willen wekken voor het op zichzelf
belangrijk vraagstuk van sturing van de politie op centraal
niveau. Voor het overige zij verwezen naar het antwoord op vraag 43 fractie
D66. 21Kan de commissie aangeven wat zij verstaat onder «meer ingrijpende
opsporingsmethoden»? Waar trekt zij de grens tussen meer en minder ingrijpende
methoden? (p. 449)Met meer ingrijpende methoden bedoelt de commissie die methoden waarbij
de inbreuk op de grondrechten van burgers groter is of het risico voor de
overheid groter is (gebruik informanten, persoonlijke veiligheid politieambtenaren
etc.). 22Hoe stelt de commissie zich voor dat bepaalde aspecten van methoden
niet openbaar worden, terwijl de rechter niettemin in staat is alle methoden
(in het openbaar?) te toetsen? (p. 449)De commissie heeft de vraag inhoeverre bepaalde aspecten van methoden
niet openbaar kunnen worden, terwijl toch de rechter alle methoden moet kunnen
toetsen, uitvoerig behandeld en beantwoord in paragraaf 10.8.3. van haar eindrapport.
Daarnaar zij verwezen. 23De commissie stelt dat sanctionering door het strafrecht de eerste
doelstelling van opsporing moet blijven. Hoe ziet de commissie in dit licht
het zogenoemde «stukmaken» van criminele voornemens? (p. 450)Het spreekt vanzelf dat informatie die verkregen is met het doel van opsporing
ook gebruikt kan, ja moet worden om strafbare feiten te voorkomen (zie Eindrapport,
blz. 466). 24Wat is de reden dat de commissie de mogelijkheid van een analoog
aan artikel 32 Sv. beroep van de verdachte (?) indien relevante informatie
niet aan de stukken is toegevoegd, facultatief heeft geformuleerd? (p. 455)De commissie heeft zich uitgelaten over de procedure die de officier van
justitie dient te volgen indien zij van oordeel is dat bepaalde relevante
informatie niet aan de processtukken kan worden toegevoegd. De vraag of die
procedure op tegenspraak moet plaatsvinden heeft de commissie niet beantwoord.
Zij sluit dat niet uit. Om die reden is melding gemaakt van een mogelijk beroep
op artikel 32 van het Wetboek van Strafvordering. 25Wat is de overweging van de commissie voor haar aanbeveling om de
vordering van de officier van justitie tot direct afluisteren (te allen tijde?)
ter goedkeuring te doen voorleggen aan het Collega van procureurs-generaal?
(p. 457)Direct afluisteren is een zeer ingrijpende opsporingsmethode, die dieper
in de privacy ingrijpt dan het afluisteren van telefoongesprekken. Deze opsporingsmethode
richt zich op alle gesprekken die op een bepaalde lokatie plaatsvinden, waarvan
de telefoongesprekken een onderdeel kunnen uitmaken. De commissie is van oordeel
dat de besluitvorming over de hantering van die methode op het hoogste niveau
binnen het OM moet plaatsvinden. 26Kan de commissie een verduidelijking geven van de volgende, geciteerde,
zin: «Mochten informanten in levensbedreigende situaties geraken doordat
de overheid zich niet aan de gestelde regels houdt, dan dient de overheid
bescherming te bieden»? (p. 461)Indien de overheid de gestuurde informant toch andere strafbare feiten
laat plegen, hem in gevaarlijke situatie brengt, of hem onvoldoende begeleidt,
kan de situatie ontstaan dat de informant in een levensbedreigende situatie
terecht komt. De overheid is dan gehouden de informant bescherming te bieden. 27Is de volgende, geciteerde, zin opgenomen als algemene mogelijkheid
bij een reorganisatieproces, i.c. van het OM, of stoelt deze op concrete beëindigingen
van de commissie t.a.v. concrete personen? «Mogelijke veranderingen
van functie voor individuele leden van het OM dienen daarbij te worden overwogen»?
(p. 473)De commissie heeft verklaard dat met het vertrek van een procureur-generaal
te Amsterdam de zaak niet is opgelost.Vgl. verder het antwoord op vraag 27 van de VVD-fractie. Bijlage VI 28Behoort de commissie zelf ook tot de «sommigen» volgens
wie als gevolg van de Politiewet 1993 «de feitelijke greep van het openbaar
ministerie op de politie kan toenemen»? Dient het OM meer of juist minder
greep op de politie te krijgen? (blz. 13).In het onderzoeksrapport naar de interne organisatie van de opsporing
(bijlage VI) heeft de commissie verslag gedaan van haar bevindingen en niet
van haar beoordelingen. De commissie heeft zich niet geïdentificeerd
met «sommigen», noch met «anderen». Zoals uit het
eindrapport blijkt, is de commissie van oordeel dat het openbaar ministerie
zijn gezag over de politie moet verstevigen, in de eerste plaats door feitelijk
inhoud te geven aan zijn bestaande bevoegdheden en verantwoordelijkheid. 29Hoe beoordeelt de commissie het feit op zich dat de korpsbeheerder,
resp. de burgemeesters in het regionaal college, tevens beheersverantwoordelijkheid
hebben voor de regionaal georganiseerde criminaliteitsbestrijding? (blz. 299).De regionaal georganiseerde criminaliteitsbestrijding door de politie
maakt onderdeel uit van de totale politietaak. De beheersverantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder strekt zich dan ook terecht mede uit over dit onderdeel
van de politietaak. De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het beheer van
(onderdelen van) het regionale korps, doet niet af aan de gezagsverantwoordelijkheid
van het openbaar ministerie voor de wijze waarop de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde door de politie wordt uitgeoefend.De commissie wijst er op dat dit ook onder de werking van de Politiewet
1957 het geval was. 30Welke concrete conclusie resp. aanbeveling verbindt de commissie
aan het feit dat de korpsbeheerder zich in de praktijk niet bemoeit met bijvoorbeeld
het beheer van de CID-registers? (blz. 301). In paragraaf 10.13.3, onderdeel A van het eindrapport geeft de commissie
aan dat de korpsbeheerders actief hun beheersverantwoordelijkheid voor het
gebruik van opsporingsmethoden uit te oefenen. Zij dienen door de korpschefs
ook geïnformeerd te worden over het beleid terzake binnen de korpsen.
De verantwoordelijkheid voor de CID geldt daarbij even zwaar als die voor
alle andere onderdelen van de politie. Kort gezegd houdt dit voor de CID in
dat de korpsbeheerder zich verantwoordelijk moet weten voor en indien nodig
moet sturen op de organisatie en inrichting van de CID, de kwaliteit van het
personeel, de werkwijzen en procedures en de wijze van vastlegging en verstrekking
van gegevens. 31Hoe verhoudt zich de constatering, dat de politiecapaciteit die wordt
ingezet voor de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit tussen de
tien en twintig procent van de totale sterkte is, met uitspraken van korpsbeheerders
in recente nieuwjaarsredes over percentages van 1 á 2? (blz. 303).De constatering in bijlage VI, pagina 303 betreft het percentage van de
recherchecapaciteit, dat wordt ingezet voor de bestrijding van de georganiseerde
criminaliteit. Uitspraken van korpschefs, gedaan tijdens nieuwjaarsrecepties,
hebben, voor zover de commissie kan overzien, betrekking op het percentage
van de totale sterkte van de Nederlandse politie (dus inclusief alle niet-recherche-onderdelen). 32«Het ministerie van Binnenlandse Zaken moet zich naar de mening
van de korpsbeheerders niet te zeer bewegen op het gebied waarvoor de burgemeesters
en korpsbeheerders zelf verantwoordelijk zijn.» Hoe oordeelt de commissie
hierover? (blz. 310).De commissie is van oordeel dat ieder zijn eigen verantwoordelijkheid
dient te nemen en waar te maken. Competentiestrijd dient daarbij niet aan
de orde te zijn. De minister van Binnenlandse zaken heeft op grond van de
Politiewet een aantal bevoegdheden op beheersterrein (beheer op afstand).
Indien hij daarvan op goede gronden gebruik maakt, begeeft hij zich niet te
zeer op het gebied waarvoor burgemeesters en korpsbeheerders zelf verantwoordelijk
zijn. 33Op welke wijze zou de minister van Binnenlandse Zaken zijn rol als
bewaker van grondrechten in het kader van de criminaliteitsbestrijding beter
waar kunnen maken? (blz. 331).De minister van Binnenlandse Zaken is op grond van de Politiewet (mede-)verantwoordelijk
voor het stellen van nadere regels betreffende het beheer van de regionale
korpsen. Tevens komt de minister van Binnenlandse Zaken een belangrijke rol
toe in de bewaking en eventuele aanpassing van de wetgeving op het vlak van
persoonsregistraties (Wet persoonsregistraties, Wet Politieregisters); de
Minister van Binnenlandse Zaken heeft ook bevoegdheden ten aanzien van de
kwaliteit van de politieopleidingen (Wet LSOP) en kan daar indien hem dat
nodig blijkt, van gebruik maken. Ten slotte kan de Minister van Binnenlandse
Zaken vanuit zijn primaire verantwoordelijkheid voor de bewaking van de Grondwet
(in het bijzonder hoofdstuk I betreffende de grondrechten) binnen de regering
aandacht vragen voor de wettelijke normering van politiebevoegdheden die inbreuk
kunnen maken op grondrechten. 34Welke voordelen en welke nadelen ziet de commissie aan de constructie
van twee politie-ministeries? Welke conclusies, resp. aanbevelingen, verbindt
de commissie daar aan? (blz. 335).De commissie verwijst voor de beantwoording van deze vraag naar hetgeen
is gesteld als antwoord op vraag 43 D66-fractie. Bijlage IX Deel II 35Hoe valt te verklaren dat afvalmakelaars strafrechtelijk vrijwel
ongrijpbaar zijn? Ligt de oorzaak in ontoereikende wetgeving of in een tekortschietende
handhaving? (p. 283)De afvalmakelaars zijn strafrechtelijk vrijwel ongrijpbaar omdat zij hun
zaken onder strikte geheimhouding uitvoeren. Voor de politie is het zeer moeilijk
informatie te krijgen over dit soort activiteiten. 36In hoeverre kan de tendens tot schaalvergroting in de afvalverwijderingsbranche
op termijn leiden tot een daadwerkelijke penetratie van de georganiseerde
misdaad in deze sector?De commissie waagt zich niet aan een voorspelling. In haar rapportage
(blz. 289, bijlage IX) geeft zij aan wat de risico's zijn. Vragen GPV-fractie 1Kan worden toegelicht welke overwegingen doorslaggevend waren om
personen in het openbaar te verhoren? Waarom is b.v. wel de Amsterdamse hoofdofficier
van justitie in het openbaar verhoord en niet zijn Utrechtse collega? (blz.
20).De commissie heeft verschillende criteria gehanteerd voor het horen van
getuigen:– inhoudelijke kennis van onderwerpen die centraal staan tijdens
de verhoren;– betrokkenheid bij specifieke onderzoeken of incidenten;– de mate waarin de getuige een duidelijk verhaal kan verwoorden;– spreiding over betrokken organisaties in Nederland.Deze criteria namen niet weg dat de keuze van de te verhoren getuigen
moeilijk was. Velen binnen politie, justitie en andere organisaties zouden
de commissie een relevant verhaal kunnen vertellen. In de interviews en de
gesprekken heeft de commissie dat kunnen constateren. De commissie zag zich
echter toch genoodzaakt het aantal getuigen te beperken.De Amsterdamse hoofdofficier van justitie was betrokken bij vele onderwerpen
van de enquête. De Utrechtse hoofdofficier van justitie was ook betrokken
bij enkele aspecten van het onderzoek, maar de commissie meende dat een openbaar
verhoor te weinig meerwaarde zou hebben ten opzichte van wat anderen (politiemensen,
andere (hoofd)officieren van justitie) de commissie al hadden verteld. Dat
neemt niet weg dat de Utrechtse hoofdofficier ongetwijfeld zeer ter zake doende
uitspraken had kunnen doen over de thematiek van de commissie. De briefwisseling
tussen de Utrechtse korpschef en de Utrechtse hoofdofficier over de gebeurtenissen
bij het onderzoek in de zaak R. is ook door de commissie gebruikt. 2Heeft de commissie bij de keuze van personen voor een openbaar verhoor
rekening gehouden met het feit, dat een openbaar verhoor altijd enig risico
voor betrokkene inhoudt en het afzien ervan dus ook een zekere vrijwaring
van risico's meebrengt? (blz. 20).De commissie heeft zich terdege gerealiseerd dat het openbaar verhoren
van bepaalde getuigen risico's met zich kunnen brengen. Daartoe zijn verschillende
veiligheidsmaatregelen getroffen die staan vermeld op pagina 20 van het eindrapport.
In bijlage I wordt in hoofdstuk 6 meer diepgaand ingegaan op de veiligheidsmaatregelen,
waaronder vermomming, selectieve camera-opstelling en begeleid binnenkomen
en vertrekken. Het niet verhoren ven bepaalde getuigen betekent vanzelfsprekend
dat zij niet worden blootgesteld aan de risico's. De commissie hecht er aan
mee te delen dat zij niet van het openbaar horen van getuigen heeft afgezien
vanwege de mogelijke risico's voor de getuigen. In het geval van officier
van Justitie Kuitert waren er, door de commissie geverifieerde, persoonlijke
redenen waarom het verhoor niet in het openbaar kon plaatsvinden.De GPV-fractie heeft gelijk dat de keuze om iemand niet te verhoren altijd
een zekere vrijwaring kan inhouden. Naar eer en geweten hebben wij binnen
de beschikbare tijd om de verhoren te doen plaatsvinden de meest relevante
personen uitgenodigd. 3Is ook buiten het geval van Suriname er sprake van dat criminele
organisaties uitvoerders zijn van (politieke) machthebbers in het land van
herkomst? (blz. 37).De commissie heeft tevens enkele Marokkaanse criminele groepen aangetroffen
die naast een crimineel karakter een politiek karakter hebben. De handel in
cannabis is essentieel voor Marokko. Marokkaanse criminele groepen investeren
het crimineel verdiende geld primair in Marokko zelf. Van andere criminele
organisaties is geen directe betrokkenheid met de machthebbers geconstateerd.Buiten het geval Suriname zijn er aanwijzingen van betrokkenheid
bij uitvoerders en organen van de Marokkaanse overheid en individuele personen
bij de Turkse overheid. De aanwijzingen voor mogelijke betrokkenheid van machthebbers
in het voormalige Joegoslavië, Colombia en Italië zijn onvoldoende
specifiek onderzocht om daarover uitspraken te doen.4Meent de commissie dat de georganiseerde criminaliteit in de afgelopen
jaren in relatieve zin voldoende prioriteit heeft gekregen in het opsporingsbeleid?
(blz. 43).De commissie heeft geconstateerd dat de georganiseerde criminaliteit een
belangrijk onderdeel is geweest van het beleid van politie en justitie. De
commissie maakt daarbij de aantekening dat de prioritering binnen de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit zich sterk heeft gericht op de top van
criminele groepen die zich vooral in de drugshandel hebben begeven. De commissie
constateert tevens dat aan het beleid van de afgelopen jaren een beter kwalitatief
beeld ten grondslag had moeten liggen. De commissie geeft enkele terreinen
aan waar politie en justitie nader aandacht moeten besteden: financieel-economische
criminaliteit, georganiseerde criminaliteit binnen etnische groepen en de
opsporing en vervolging van de uitvoerders en de middengroepen in de georganiseerde
criminaliteit. De georganiseerde criminaliteit heeft naar het oordeel van
de commissie voldoende prioriteit gekregen, maar de richting van de prioritering
en de onderbouwing van het beleid stelt de commissie ter discussie. 5Vindt de commissie, dat thans voldoende informatie bestaat en beschikbaar
is om te komen tot een goed beeld van de georganiseerde criminaliteit, op
basis waarvan een betrouwbare analyse is te maken en verantwoorde keuzes kunnen
worden gemaakt? (blz. 416).De resultaten van de onderzoeksgroep Fijnaut geven een goed beeld van
de georganiseerde criminaliteit in Nederland. Dit onderzoek onder verantwoordelijkheid
van de commissie was er op gericht een beeld te geven van de aard en omvang
van de georganiseerde criminaliteit. Het onderzoek is echter niet verricht
met het doel om beslissingen te nemen over opsporing van concrete zaken of
strafbare feiten. Met de resultaten van dit onderzoek kan het parlement en
de regering wel een prioritering maken van de onderdelen van de georganiseerde
criminaliteit waar politie en justitie zich op moeten richten. Het nu beschikbare
beeld op grond van de onderzoeken van de enquêtecommissie biedt de basis
voor een gefundeerde beleidsmatige keuze voor de richting van de opsporing.
Welke criminele organisaties en strafbare feiten precies moeten worden opgespoord
is aan politie en justitie. 6Verwacht de commissie niet, dat naar mate de politieke verantwoordelijkheid
voor het functioneren van het openbaar ministerie meer wordt benadrukt de
zittende magistratuur geneigd zal zijn minder gewicht te hechten aan hetgeen
het openbaar ministerie naar voren brengt? (blz. 448).Over de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Justitie moet
geen misverstand bestaan. De minister van Justitie is volledig politiek verantwoordelijk
voor het doen en laten van het OM en daarmee van de gebruikte opsporingsmethoden.
Zoals de commissie in haar rapport heeft verwoord is van deze verantwoordelijkheid
geen domein uitgezonderd. Deze verantwoordelijkheid betekent dat de minister
op de hoogte moet worden gebracht van alle elementen die van belang zijn voor
de uitoefening van de ministeriële verantwoordelijkheid. Dat betekent
in dit kader dat zij op de hoogte moet zijn van alle opsporingsmethoden.De politieke verantwoordelijkheid van de minister voor het OM staat in
zekere zin los van de toetsing door de rechter. De rechter concentreert zich
op de rechtmatigheid van de gebruikte methode, terwijl het OM ook met andere
criteria rekening heeft te houden. De commissie verwacht dan ook niet dat,
bij een adequate normering van de methoden, de rechter minder waarde zal hechten
aan de standpunten van het OM indien de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het OM meer zal worden benadrukt. 7Is de commissie zich bewust geweest van het risico, dat haar aanbevelingen
welhaast onvermijdelijk ingekleurd zullen zijn door haar ervaringen met betrekking
tot de opsporing van georganiseerde criminaliteit en dat generieke uitspraken
over de omstandigheden waaronder opsporingsmethoden al dan niet toelaatbaar
zijn daarom met enige reserve dienen te worden benaderd? (blz. 447).De commissie heeft primair, maar niet uitsluitend, onderzoek gedaan naar
het gebruik van opsporingsmethoden tegen de georganiseerde criminaliteit.
Deze bevindingen hebben een belangrijke rol gespeeld bij de formulering van
de aanbevelingen. Bij haar aanbevelingen heeft de commissie echter expliciet
rekening gehouden met het feit dat bepaalde opsporingsmethoden
ook dienstig kunnen zijn bij de opsporing van strafbare feiten die geen directe
relatie hebben met de georganiseerde criminaliteit. In een aantal gevallen
heeft de commissie een methode toegelaten voor andere strafbare feiten dan
strafbare feiten die zijn begaan in georganiseerd verband. Daarbij tekent
de commissie aan dat het begaan van strafbare feiten in georganiseerd verband
niet geheel gelijk te stellen is aan georganiseerde criminaliteit.Dit neemt niet weg dat de commissie van oordeel is dat er voor het gebruik
van vergaande opsporingsmethoden eisen gesteld moeten worden aan de strafbare
feiten waarop het onderzoek zich richt. In veel gevallen heeft de commissie
de eis gesteld dat er sprake moet zijn van strafbare feiten waar voorlopige
hechtenis voor is toegelaten en die vanwege hun aard of het georganiseerd
verband waarin zij zijn begaan een ernstige inbreuk maken op de rechtsorde.De commissie is dan ook niet van oordeel dat het feit dat het onderzoek
zich heeft geconcentreerd op de georganiseerde criminaliteit de aanbevelingen
voor het gebruik van opsporingsmethoden minder waard zou maken. 8Heeft de commissie bij het formuleren van haar aanbevelingen geprobeerd
waar mogelijk aan te sluiten bij terzake in het buitenland geldende regelgeving?
(blz. 447).De commissie heeft geprobeerd inzicht te krijgen in de wettelijke normering
van de opsporingsmethoden in verschillende landen. In bijlage V, hoofdstuk
11 doet de commissie verslag van haar rechtsvergelijkend onderzoek. Dit onderzoek
heeft de commissie gedaan om ten behoeve van haar aanbevelingen de structuur
en inhoud van de normering in verschillende landen te betrekken bij haar onderzoek.
Op de pagina's 520 tot en met 524 van bijlage V worden de samenvattende conclusies
van dit rechtsvergelijkend onderzoek weergegeven.De commissie heeft met haar aanbevelingen getracht de naar oordeel positieve
elementen uit de verschillende regelgevingen in de onderzochte landen te bundelen.
Op die manier is naar het oordeel van de commissie een consistent geheel aan
aanbevelingen tot stand gekomen dat past binnen de opsporingsmethoden die
in de omringende landen ingezet mogen worden door politie en justitie. Het
doorlaten van drugs past daar niet bij. In geen van de onderzochte landen
is deze methode formeel toegestaan. De commissie is van oordeel dat als Nederland
het doorlaten van drugs formeel toelaatbaar acht, Nederland internationaal
in isolement komt te staan. 9Deelt de commissie de vrees dat een enigszins gedetailleerde wettelijke
regeling van opsporingsmethoden spoedig door de feitelijke ontwikkelingen
zal worden achterhaald? (blz. 448).De commissie meent op basis van de algemene uitgangspunten van de opsporing
dat een nauwkeurige wettelijke regeling noodzakelijk is. In een democratische
rechtsstaat dienen bevoegdheden van politie en justitie die het mogelijk maken
dat op grondrechten van burgers inbreuk wordt gemaakt wettelijk worden geregeld.
Dat is een van de grondslagen van die democratische rechtsstaat. De commissie
heeft naar haar oordeel een verantwoord stelsel aan aanbevelingen gedaan die
leiden tot de gewenste nauwkeurige regeling van de opsporingsmethoden.De commissie acht het niet wenselijk dat bepaalde opsporingsmethoden algemeen
worden omschreven aangezien het gaat om zeer verschillende methoden met elk
zeer verschillende effecten. De feitelijke ontwikkelingen, waar de fractie
het over heeft, dienen zo spoedig mogelijk in aanvullende wetgeving
te worden verwerkt indien de wetgever dat wenst. Indien de wetgever bepaalde
methoden niet regelt betekent dat zij niet zijn toegestaan. Overigens zijn
de voorwaarden zo te omschrijven dat rekening gehouden wordt met niet nieuwe
technologische ontwikkelingen. De commissie wijst daarop bij het aftappen
van telecommunicatie. Vanzelfsprekend bestaat er in een overgangssituatie
ruimte voor de jurisprudentie om de haalbaarheid en aanvaardbaarheid van nieuwe
methoden te toetsen en nadere voorwaarden te stellen. Het uitgangspunt moet
zijn dat elke methode die een inbreuk kan maken op een grondrecht in een wet
wordt gelegitimeerd. 10Moet de slot-zinsnede van de definitie van «opsporing»
niet luiden: met het doel te kunnen komen tot een strafrechtelijke sanctie?
(blz. 481).Naar het oordeel van de commissie geeft de zinsnede «met het doel
te komen tot een strafrechtelijke sanctie» voldoende ruimte voor de
mogelijkheid dat een strafrechtelijke sanctie uiteindelijk niet wordt gerealiseerd.
Het doel van opsporing moet echter wel gericht zijn op het strafrechtelijk
sanctioneren van daders van strafbare feiten. De toevoeging van de fractie
zou deze doelstelling relatief maken, waardoor ook andere doelen zouden kunnen
worden nagestreefd. De commissie is van oordeel dat dat niet wenselijk is.
Opsporing moet gericht zijn op strafrechtelijke sanctie, en niet op vage doelstellingen
zoals ontmantelen van criminele organisaties, het frustreren van de werkwijze
van criminele organisaties of het verkrijgen van zicht op de top van criminele
organisaties. Dan gaat het om andere overheidsactiviteiten dan opsporing. 11Zal het verbieden van inkijkoperaties in woningen er niet toe leiden
dat criminele organisaties hun activiteiten bij voorkeur zullen verleggen
naar woningen en vergelijkbare ruimten? (blz. 459).De commissie heeft geen gegevens op basis waarvan zij tot deze conclusie
moet komen. Indien dat het geval is bestaan voor politie en justitie voldoende
juridische mogelijkheden om huizen te betreden of anderszins te observeren.
De commissie geeft daartoe de nodige voorbeelden van normering. Daarbij moeten
tevens de regels van de Algemene Wet op het Binnentreden in acht worden genomen.
Met al deze bevoegdheden hebben politie en justitie naar het oordeel van de
commissie voldoende bevoegdheden om strafbare feiten die mogelijk plaatsvinden
in huizen nader te bestuderen.De commissie meent echter wel dat inkijkoperaties, die er juist op gericht
zijn te kijken zonder dat de rechthebbende daarvan kennis heeft, niet zijn
toegestaan in woningen. Het grondwettelijk beschermde huisrecht is daarvoor
de basis. Het onderzoeken in huizen zal dan ook een zwaardere procedure vergen
dan het onderzoek in niet-woningen. De commissie heeft de grens gesteld bij
inkijkoperaties. 12Wat zal naar het oordeel van de commissie het rechtsgevolg zijn van
overschrijding van de termijnen bij de toepassing van observatiemethoden?
Zal zo'n overschrijding dan getoetst moeten worden aan de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit? (blz. 459).De commissie heeft daarover geen specifieke aanbevelingen gedaan. Zij
komt tot het oordeel dat bij overschrijding van de voorgestelde termijnen
bij de toepassing van observatiemethoden de rechter in eerste plaats moet
bezien of het met deze methoden verkregen bewijs moet worden uitgesloten.
Indien de overschrijding ernstig wordt geacht door de rechter kan
sprake zijn van niet-ontvankelijkheid van het OM. Bij de bepaling of sprake
is van een ernstige of minder ernstige overschrijding zullen de beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit een rol spelen. 13Is het wel een sterk argument om de figuur van de kroongetuige niet
in te voeren omdat in Nederland (nog) geen sprake blijkt te zijn van een grote
invloed van de georganiseerde criminaliteit op het functioneren van de democratische
instellingen? Hoe groot moet deze invloed zijn om het denken erover te starten?
(blz. 462).Bij een kroongetuige die vrijuit gaat, terwijl zijn even strafwaardige
kompaan een zware straf krijgt wordt geweld gedaan aan het gelijkheidsbeginsel
dat ook in het strafrecht dient te gelden.Naar het oordeel van de commissie zouden Italiaanse toestanden, d.w.z.
een directe bedreiging van het functioneren van de staatsen democratische
organen door de georganiseerde criminaliteit, een reden kunnen zijn van dit
gelijkheidsbeginsel af te wijken. De prijs in rechtsstatelijk opzicht acht
de commissie in Nederland te hoog. Het denken over de kroongetuige was in
Nederland al gestart voor het werk van de commissie, ook in de Kamer.Te verwijzen is naar het mondeling overleg van 7 december 1993 waar het
kamerlid Stoffelen pleitte voor invoering van de kroongetuige. 14Wat is de logica van de conclusie dat doorlatingen van drugs niet
zijn toegestaan, behoudens een enkele uitzondering, omdat de methode in Nederland
uit de hand gelopen is? Zou het niet logischer zijn uit dat feit te concluderen
dat doorlatingen alleen onder strenge waarborgen zijn toegestaan? Draagt de
formulering in het rapport niet heel sterk het karakter van een binnen de
commissie gesloten compromis? (blz. 464).Normatief is slecht verdedigbaar dat de overheid illegale goederen op
de markt brengt die zij zelf zegt te willen bestrijden. Er zijn verder per
definitie geen erg strenge voorwaarden aan doorlatingen te stellen.De criminelen zullen er immers altijd aan verdienen. De ervaringen van
de CTC tot nu toe wijzen ook in die richting.Verder zou Nederland internationaal in Europa een uitzondering vormen
als het doorlaten officieel gaat toestaan.Het doorlaten van de kleine hoeveelheid soft drugs is dan ook geen aparte
norm maar een zeer kleine uitzondering op de hoofdregel, helaas noodzakelijk
met het oog op de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit. De formulering
van de commissie is niet zozeer een compromis als wel een verantwoorde afbakening
van dit moeilijke terrein. 15.Waaraan denkt de commissie als het gaat om het doorlaten van een
kleine hoeveelheid softdrugs? (blz. 464).Als vuistregel denkt de commissie aan enkele tientallen kilo's. Nadere
precisering zou dit middel illusoir maken. 16.Is het de bedoeling, dat de recherche-officier alle genoemde taken
persoonlijk uitoefent? Is het niet gewenst en mogelijk, dat waarborgen ter
geheimhouding en de toestemming om informanten gestuurd informatie te laten
inwinnen gegeven worden door het hoofd CID namens de officier? (blz. 468). De recherche-officier kan zich laten bijstaan door en of meerdere andere
officieren van justitie. Zo is het in grote politieregio's goed voorstelbaar
dat er onder de verantwoordelijkheid van de recherche-officier een aparte
CID-officier fungeert. De commissie is van oordeel dat te scheppen waarborgen
ter geheimhouding in beginsel aan het openbaar ministerie moeten worden voorgelegd.
De toestemming om in een concrete zaak informanten te «sturen»
(hetgeen betekent dat zij actief en onder regie informatie verzamelen) dient
naar de mening van de commissie door of vanwege de recherche-officier te worden
gegeven. Indien in de betreffende zaak reeds een zaaksofficier is aangesteld
zal deze op de hoogte moeten zijn en daarmee moeten instemmen. Toestemming
door het hoofd CID namens de officier, in die zin dat de recherche-officier
een blanco volmacht geeft, is vanwege de noodzaak van controle en sturing
van de CID door het OM niet gewenst. 17.Heeft de commissie er bewust voor gekozen haar aanbevelingen ten
aanzien van sturing en controle grotendeels te gieten in de vorm van verbeteringen
in de bestaande taakverdeling en manier van samenwerken? Is het aantal betrokkenen
in de praktijk niet zo groot, dat het effect van de voorgestelde maatregelen
in belangrijke mate afhankelijk zal zijn van de bereidheid tot medewerking
van velen? (blz. 472).Ja, de commissie heeft in haar aanbevelingen zoveel mogelijk willen aansluiten
bij de huidige praktijk van taakverdeling en samenwerking. De haalbaarheid
van en het draagvlak voor uitvoering van de aanbevelingen zijn daarmee gediend.
Bovendien heeft de commissie zich gerealiseerd dat aanbevelingen met een rigoureus
veranderingskarakter, voorzover zij niet reeds passen in het kader van de
reorganisatie van het openbaar ministerie, een te groot beslag leggen op de
middelen en energie van de betrokken organisaties. Bovenal meent de commissie
echter dat haar aanbevelingen in de praktijk tot daadwerkelijke verbeteringen
kunnen leiden. De commissie erkent dat daadwerkelijk effect van de door haar
voorgestelde maatregelen alleen kan worden gesorteerd wanneer velen bereid
zijn daaraan mee te werken. Een daadwerkelijke verbetering van sturing en
controle is nu eenmaal niet enkel door een formele regel op te leggen. 18.Deelt de commissie het standpunt dat haar onderzoek na enkele jaren
om enigerlei vervolg vraagt om te voorkomen dat de implementatie van de aanbevelingen
in het slop geraakt? Heeft de commissie ook ideeën over de vorm van zo'n
vervolg?In enigerlei vorm is het aanbevelenswaardig een intensief onderzoek te
doen na enkele jaren, om te zien of nieuwe wetgeving en een nieuwe cultuur
binnen de organisatie werkelijk tot resultaten leidt.Daarvoor zou gezien kunnen worden naar het instrument van een mini-enquête
van de Kamer indien zich geen grote incidenten in de toekomst voordoen. SP fractie 1In hoeverre leidt onrechtmatig verkregen bewijs tot niet-ontvankelijkheid
van het Openbaar Ministerie? Heeft de commissie overwogen om naast de normering
van opsporingsmethoden een regeling te treffen met betrekking tot de sanctie
bij overtreding van deze normering? (blz. 187 e.v. eindrapport). Dat wordt van geval tot geval bepaald door de rechter. Op het tweede gedeelte
van de vraag luidt het antwoord: neen, de commissie laat dat over aan de rechter. 2Op grond van welke criteria is door de commissie in haar voorstel
bepaald wanneer welke opsporingsmethode toelaatbaar is? (blz. 449 e.v. eindrapport).Op grond van proportionaliteit en subsidiariteit, controleerbaarheid,
het doel van de inzet van de methode, het effect van de methode en de eventuele
risico's van de methode. 3In hoeverre is in het voorstel van de commissie de toelaatbaarheid
van opsporingsmethoden gebaseerd op de uit de enquête gebleken (in)effectiviteit
van deze methoden? Zouden bepaalde methoden voor de commissie wel aanvaardbaar
zijn indien de effectiviteit van die methoden zou zijn aangetoond? Zo nee,
welke overwegingen liggen dan ten grondslag aan de toelaatbaarheid? (blz.
449 e.v. eindrapport).De commissie heeft getracht onderzoek te doen naar de effectiviteit van
de opsporingsmethoden. Zij heeft daar echter geen bevredigend antwoord op
kunnen vinden. De commissie heeft alle haar bekend zijnde methoden gewogen
en de methoden die zij toelaatbaar acht in haar aanbevelingen voorgesteld
te normeren. De overwegingen die daaraan ten grondslag liggen zijn ondermeer
de mogelijkheid voor politie en justitie om op een verantwoorde wijze strafbare
feiten op te sporen, duidelijkheid over wat wel en niet mag en duidelijke
verantwoordelijkheden. 4Op grond van welke overwegingen heeft de commissie de voorkeur gegeven
aan een gedetailleerde normering van opsporingsmethoden boven kaderstellende
wetgeving? (blz. 456 e.v. eindrapport).Zie het laatste gedeelte van het vorige antwoord. 5Op grond van welke argumenten beveelt de commissie aan om het instituut
kroongetuige af te wijzen, maar deals met criminelen onder voorwaarden wel
toe te staan? (blz. 461 e.v. eindrapport).De commissie acht het onwenselijk dat er een situatie ontstaat waarbij
de straf, of zelfs het ontbreken van een straf, in geen verhouding meer staat
tot de ernst van de gepleegde strafbare feiten. Een deal met een crimineel
gaat naar de mening van de commissie minder ver. Het is immers niet mogelijk
dat er strafrechtelijke immuniteit wordt toegezegd. Een deal met een crimineel
mag slechts bij hoge uitzondering worden gemaakt. 6Welke eisen moeten er worden gesteld aan de betrouwbaarheid van de
getuigenverklaringen van criminelen met wie een deal wordt gesloten? (blz.
461 eindrapport)?De getuigenverklaringen moeten zo betrouwbaar zijn dat op basis daarvan
het onderzoekssubject veroordeeld kan worden. 7Naar het oordeel van de commissie zijn doorlatingen niet toegestaan,
met uitzondering van de enkele proefzending van een kleine hoeveelheid softdrugs.
Is dit voorstel realistisch nu is gebleken dat de illegale handel in softdrugs
in tonnen plaatsvindt? (blz. 464 eindrapport).De commissie acht dit voorstel realistisch. 8Waarom maakt de commissie in de normering van doorlevering onderscheid
tussen softdrugs en harddrugs, terwijl beiden niet zijn gelegaliseerd en de
Nederlandse overheid dus zowel bij de doorlevering van harddrugs als van softdrugs
optreedt als dealer? (blz. 464 eindrapport).De commissie maakt dit onderscheid omdat zij het onverantwoord acht dat
de overheid harddrugs op de markt laat komen om redenen van volksgezondheid
en geloofwaardigheid van de overheid. Ook het doorlaten van softdrugs mag
slechts in uitzonderingsgevallen waarbij het streven erop gericht is de criminele
organisatie bij een volgende zending op te rollen. 9In het voorstel van de commissie wordt naast de recherche-officier
tevens de zaaksofficier verantwoordelijk voor het gezag over de recherche,
inclusief de CID. Waarom wordt er gekozen voor deze gedeelde verantwoordelijkheid?
Zal dit niet – wederom – kunnen leiden tot afschuiven van verantwoordelijkheden?
(blz. 468 eindrapport).In de aanbevelingen van de commissie is de recherche-officier verantwoordelijk
voor de organisatie en het functioneren van de recherche. De zaaksofficier
is slechts verantwoordelijk voor de opsporingsactiviteiten binnen zijn zaak.
De recherche-officier dient op de hoogte te zijn van de methoden die door
de recherche worden gehanteerd binnen zijn arrondissement en is dus aanspreekbaar
op de opsporingsactiviteiten die door de zaaksofficier worden uitgeoefend.
De commissie is van mening dat met haar voorstellen het afschuiven van verantwoordelijkheden
niet meer mogelijk is. 10Hoe verhoudt de politieke verantwoordelijkheid van de minister van
Justitie voor het doen en laten van het Openbaar Ministerie en voor de gehanteerde
opsporingsmethoden zich tot de magistratelijke rol van het OM? (blz. 474 eindrapport).De minister dient op de hoogte te worden gehouden van alle gevoelige opsporingstrajecten
door het openbaar ministerie. Ingevolge artikel 5 RO is er een hiërarchische
verhouding tussen de minister en het openbaar ministerie. AOV-fractie 1De commissie stelt dat het zaak is dat de CID «volledig dient
te worden geïntegreerd in de recherche». (blz. 313) Bovendien dienen
de «taken en bevoegdheden van de CID expliciet wettelijk moeten genormeerd»
en dient er gestreefd te worden naar «een meer uniforme organisatie
van de inlichtingenverzameling, bewerking en -verstrekking». (blz. 312)
Bedoeld de commissie eigenlijk niet te zeggen dat de CID's praktisch dienen
te worden opgeheven en te worden verwerkt in de bestaande tactische
recherchestructuren?De CID-en dienen niet te worden opgeheven maar als onderdeel van de algemene
recherche en niet als zelfstandige diensten te functioneren. Zo men wil, dienen
zij dus «verwerkt» te worden in de structuur van tactische recherche.De commissie zou hiervoor alleen niet het woord verwerken gebruiken. 2In het rapport wordt verscheidene keren gewezen op gebrekkige verslaglegging
en het gebrek aan uniformiteit hierin. Is de commissie van mening dat er in
het algemeen meer behoefte is aan uniforme procedures en de inbouw van controle
dan gedetailleerde wetgeving?Er is enerzijds behoefte aan goede verslaglegging in processen-verbaal
en binnen de politieregisters.Anderzijds is wetgeving noodzakelijk om die opsporingsmethoden te regelen
die een inbreuk kunnen maken op de grondrechten van burgers. 3Is het gebrek aan toezicht op en controle over de CID's een gevolg
van de onduidelijke dwarsverbanden tussen de Justitiële tak en de BiZa-tak?In de eerste plaats gaat het om ontbrekend gezag van de betrokken officieren
van justitie. Anderzijds blijkt ook de korpsbeheerder zich nauwelijks bewust
van zijn rol als beheerder van de CID-registers.De eerste verantwoordelijkheid ligt echter bij Justitie en het openbaar
ministerie. 4De sturing en controle door de zaaksofficieren van justitie van de
recherche-eenheid is intensiever en beter dan de sturing door de CID-officieren
van justitie van de CID. (blz. 317) Bij de eerste blijkt er openheid te bestaan
over de opsporingsmethoden en bij de laatste duidelijk niet. Is dit het gevolg
van onduidelijke regelgeving of juist het gebrek aan regelgeving?Bij de zaken van de tactische recherche gaat het meestal om opsporingsmethoden
die kunnen worden verantwoord ter terechtzitting. Daarbij treden in het algemeen
minder problemen op dan bij de sturing en controle van de CID.Dat neemt niet weg dat het totaaloverzicht van het openbaar ministerie
over het praktisch gebruik van opsporingsmethoden te wensen overlaat. 5De aandacht binnen de korpsleiding ging hoofdzakelijk uit naar andere
zaken dan de opsporing van georganiseerde criminaliteit. (blz. 317) Stadsproblemen
hadden in het algemeen prioriteit boven landelijke problemen. De commissie
benadrukt dat de IRT's en het LRT de kans moeten krijgen om zich te bewijzen.
Welke argumenten vormen de basis voor deze aanbeveling?De kernteams moeten de kans krijgen te bewijzen dat zij beter geschikt
zijn dan de regiokorpsen om grote zaken tot een goed einde te brengen.Een andere keuze zou zijn de gehele politieorganisatie weer op de schop
te nemen en te komen tot een afdeling landelijke politie voor de grote opsporing.
De commissie heeft die keuze niet willen maken omdat het onverstandig lijkt
de Nederlandse politie nu wederom met een grote reorganisatie te belasten. Mocht binnen enige jaren de meerwaarde van de kernteams niet duidelijk
worden dan zal naar andere wegen gezocht moeten worden. 6De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de keuze van de te onderzoeken
strafzaken ligt bij het OM. (blz. 319) Echter, er wordt ook geconstateerd
dat de recherche-eenheden in een aantal gevallen een grote invloed hebben
op de keuzen van de te onderzoeken zaken. (blz. 319) Is de commissie van mening
dat dit wordt veroorzaakt door een overbelasting van het OM, door een gebrek
aan niveau binnen het OM of een scheve verhouding tussen het OM en de recherche-eenheden?Een combinatie van factoren heeft gezorgd voor de situatie dat in de praktijk
de politie een overwegende stem heeft in de te onderzoeken grote zaken.Deels is het een zaak van overbelasting en onderbezetting, maar een en
ander heeft ook zeker te maken met de soms grote afstand tussen de officier
en de praktijk van het politiewerk.Officieren moeten ook leren doorvragen om hun gezag adequaat te kunnen
uitoefenen.Mede daarom heeft de commissie aanbevolen het aantal officieren uit te
breiden. 7Bij opsporing van georganiseerde criminaliteit moeten naar het oordeel
van de commissie de bijzondere opsporingsdiensten te allen tijde samenwerken
met de reguliere politie. (blz. 346) De enige manier om dit in goede banen
te leiden is door duidelijke natuurlijke dwarsverbanden en gezagsverhoudingen
in te bouwen. Hoe zou naar de mening van de commissie het organisatiemodel
er dan uit moeten zien?De commissie beveelt aan dat de samenwerking tussen de politie, in het
bijzonder de bureaus financiële ondersteuning, en bijzondere opsporingsdiensten,
in het bijzonder de FIOD, nader wettelijk wordt geregeld (Eindrapport, blz.
471–472). De BFO's vallen onder de recherche met aan het hoofd de recherchechef.
Binnen het openbaar ministerie is de rechercheofficier verantwoordelijk voor
de organisatie en het functioneren van de recherche (blz. 468). Binnen het
landelijk bureau openbaar ministerie zijn rechercheofficieren van justitie
voor de verschillende bijzondere opsporingsdiensten (blz. 472). Zij kunnen
een sleutelrol spelen bij de samenwerking tussen politie en bijzondere opsporingsdiensten. 8Binnen de Vergadering van procureurs-generaal is er nooit een systematische
discussie gevoerd over de wenselijkheid en haalbaarheid van specifieke opsporingsmethoden.
Bedoelt de commissie dus te zeggen dat het gebrek aan uniformiteit en de afstand
tussen politie en OM een direct gevolg is van de nalatigheid van de PG's-vergadering?Dat de Vergadering van procureurs-generaal, ook na de IRT-affaire, zich
niet met de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden heeft beziggehouden,
heeft in ieder geval tot gevolg gehad dat uniformiteit in de praktijk pas
kon worden bewerkstelligd na de instelling van de Centrale toetsingscommissie.
Gebrek aan leiding van de kant van de Vergadering van procureurs-generaal
werkt door in de verhouding OM–politie, in die zin dat sturing en controle
onvoldoende zijn geweest. 9Is het, gezien het falend toezicht van de PG's, niet veel verstandiger
om eerst de reorganisatie van het OM af te wachten alvorens
met gedetailleerde wetgeving te komen?Het toezicht van de procureurs-generaal is verbeterd sinds zij als College
functioneren. Wettelijke regeling van de opsporing kan niet wachten tot de
reorganisatie van het openbaar ministerie is voltooid. Wel dienen beide wetgevingsprojecten
goed op elkaar te worden afgestemd. 10De commissie spreekt over een verbetering van de verhouding Officieren
van Justitie en politie. De huidige verhouding is 440 staat op 40 000.
In welke richting denkt de commissie t.a.v. het aantal Officieren van Justitie
dat minimaal nodig is om het werk van 40 000 agenten te verwerken?Voor een daadwerkelijke uitoefening van het gezag over de politie en een
adequate vervulling van zijn strafvorderlijke taken bepleit de commissie niet
alleen een kwalitatieve maar ook een kwantitatieve versterking van het OM.
Het is moeilijk aan te geven hoeveel leden van het OM minimaal erbij moeten
komen. Gelet op de veelheid van taken moet het om een substantiële uitbreiding
gaan. 11Is het gebrek aan verantwoordelijkheid bij Officieren van Justitie,
Hoofdofficieren van Justitie en PG's het gevolg van onduidelijke bevoegdheden
of van het niet correct interpreteren ervan?De onduidelijkheden in bevoegdheden en verantwoordelijkheden kunnen hebben
bijgedragen aan het niet nemen van verantwoordelijkheid, maar behoefden daartoe
niet te leiden en vormden daarvoor geen rechtvaardiging. 12De commissie wijst op het belang van regels ten aanzien van de toelaatbaarheid
en toepasbaarheid van opsporingsmethoden. Hoe verhoudt het gebrek hieraan
zich tot het gebrek aan duidelijke gezagsverhoudingen en procedures binnen
het OM?Het gebrek aan normering doet zich niet alleen voor ten aanzien van opsporingsmethoden,
maar ook ten aanzien van de organisatie van het openbaar ministerie. Het een
hangt met het ander samen. Een betere controle op de opsporing vereist ook
een betere organisatie van het OM. 13De meeste korpsbeheerders stellen zich in de praktijk terughoudend
op als het gaat om opsporingsmethoden. Zij hanteren daarbij de opvatting dat
er een afbakening van verantwoordelijkheden is tussen het OM als gezagsdrager
van de opsporingstaken van de politie en de korpsbeheerder als beheerder van
de politie. (blz. 389) Is deze gespleten verantwoording van de korpschefs
niet de oorzaak van het ontstaan van hun macht?Naar het oordeel van de commissie hebben de korpsbeheerders met betrekking
tot de opsporingspraktijk weinig invulling gegeven aan hun beheersverantwoordelijkheden.
De commissie deelt niet de suggestie van de vraagstellers dat scheiding van
verantwoordelijkheden tussen korpsbeheerders en OM aanleiding heeft gegeven
tot macht – voor zover daarvan sprake is – van de korpschefs. 14Er was een constante druk vanuit kabinet, justitie en politie om
tot wetgeving te komen die politie en justitie meer bevoegdheden gaven om
de georganiseerde criminaliteit te kunnen bestrijden. De commissie is van
oordeel dat de Tweede Kamer bij haar wetgevende activiteiten meer aandacht
had moeten besteden aan de normering van de opsporingsmethoden en het functioneren
van de organisatie van de opsporing. (blz. 411) Betekent dit ook dat de Minister
van Justitie te weinig verantwoordelijkheid heeft genomen om de Kamer te wijzen
op risico's van bepaalde verregaande bevoegdheden? Heeft hij met andere woorden
wel genoeg oog gehad in de organisatorische mogelijkheden van het justitiële
apparaat?De commissie verwijst in eerste instantie naar de conclusies en aanbevelingen
m.b.t. de ministeries (ER, § 10.6.11). Het ministerie van Justitie
heeft zich te weinig gelegen laten liggen aan het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden.
Dat geldt zowel voor het feitelijk gebruik als de organisatie van het justitiële
apparaat dat zich met opsporing bezig houdt. 15Concludeert de commissie ook in feite niet dat de politieke scoringsdrang
groter was dan het vermogen en de wil om te komen tot een verantwoorde opsporingsmethodiek?In de Tweede Kamer heeft de nadruk gelegen op wetgeving ter bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit. Naar de mening van de commissie heeft
de Kamer verzuimd met de regering een principieel debat te voeren over de
ontwikkeling van de opsporing (ER § 10.6.12). 16De commissie concludeert dat er sprake is van een normeringscrisis,
een organisatiecrisis en een gezagscrisis. Als de commissie deze drie knelpunten
in oorzakelijk verband zou moeten brengen, in welke verhouding zouden zij
dan tot elkaar staan?De commissie heeft de onderscheiden crises onafhankelijk van elkaar vastgesteld,
op het terrein van de normering, de organisatie en het gezag. De commissie
deelt het standpunt van de vraagstellers dat de crises niet los van elkaar
staan. Verdedigd wordt dat aan de crisis op het terrein van de normering het
zwaarste gewicht in het onderlinge verband moet worden toegekend. 17Een deel van de commissie meent dat verantwoorde liberalisering een
groot positief zal hebben op de aard, ernst en omvang van de georganiseerde
criminaliteit. (blz. 117) Maar tegelijkertijd constateert de commissie dat
het relatief ongemoeid laten van de handel in softdrugs georganiseerde criminaliteit
de kans heeft gegeven om zich te wortelen. Wat verstaat de commissie tegen
deze achtergrond onder verantwoorde liberalisering?De commissie als zodanig heeft zich niet uitgesproken over de vraag wat
onder verantwoorde liberalisering moet worden verstaan. Dat deel van de commissie
dat van verantwoorde liberalisering een positief effect verwacht, hanteert
als denkrichting het decriminaliseren van de in- en aanvoer van softdrugs. 18Door het rapport heen wordt duidelijk dat er onduidelijke bevoegdheden
bestaan binnen en tussen de Justitie-kolom en de BiZa-kolom. Met name de positie
van de CID's en de ondersteunende diensten is bepaald niet duidelijk geworden.
Hoe ziet de voor de georganiseerde criminaliteit verantwoordelijke organisatie
eruit in een schema?De vraagstellers hebben terecht vastgesteld dat de positie van de CID's
en de ondersteunende diensten vanuit organisatorisch oogpunt niet duidelijk
is. Het is niet mogelijk om in één schema de voor de georganiseerde
criminaliteit verantwoordelijke organisatie uiteen te zetten. De organisatie
verschilt per politieregio. De commissie roept om zowel voor de CID als de
ondersteunende diensten te voorzien in een wettelijke regeling, mede om de
taak en de organisatorische positie van betrokken diensten te markeren. XNoot1Brief van 28 februari 1992, Kamerstuk 22 643, nr. 4, 1991–1992.XNoot1Vgl. J. Struiksma en F. C. M. A. Michels, Gewapend bestuursrecht, 1994, p. 34 en 40.XNoot1Zie G. Corstens, Vroegsporing, in Delikt en Delinkwent, nr.
7(?), 1995. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24072-24.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl