Toekomst financiële sector; Brief regering; Voortgang en voornemens hervormingen financiële sector
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2022-10-14 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139251
 2009-2010
 
 32 013
 Toekomst financiële sector
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 15 december 2009
 
 Hierbij stuur ik u een brief waarin de voortgang en voornemens met betrekking
tot de financiële hervormingen worden beschreven, bezien in het licht
van de kabinetsvisie toekomst financiële sector zoals die op 10 juli
naar de Kamer is gestuurd.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 Voortgang en voornemens hervormingen financiële sector
 Op 10 juli 2009 is de kabinetsvisie toekomst financiële sector
naar de Tweede Kamer gestuurd. Hierin staan de
hoofdlijnen van het kabinetsbeleid beschreven ten aanzien van de hervormingen
in de financiële sector. Deze brief beschrijft de concrete voornemens
en de maatregelen die in lijn met de kabinetsvisie worden genomen en het bijbehorende
tijdpad.
 Implementatie kabinetsvisie
 De centrale boodschap in de kabinetsvisie is dat de activiteiten van financiële
instellingen gericht zullen moeten zijn op het leveren van betrouwbare financiële
dienstverlening aan burgers en bedrijven op basis van acceptabele en transparante
risico’s. Kosten van overmatig risicovol gedrag mogen niet worden afgewenteld
op de belastingbetaler.
 
 Daarbij is aangegeven dat dit een brede strategie vereist, omdat de kredietcrisis
niet kan worden teruggebracht tot één of twee oorzaken, maar
het gevolg is van een geheel aan factoren die elkaar hebben beïnvloed
en versterkt. Daarom is een brede hervormingsagenda opgezet, waarbij onderscheid
kan worden gemaakt naar de noodzakelijke veranderingen bij de instellingen
zelf (paragraaf 1), de versterking van het toezicht (paragraaf 2)
en de rol van de overheid (paragraaf 3).
 Tabel voortgang en voornemens financiële hervormingen
 
 
 
 
 
 
 Aangekondigde maatregel in kabinetsvisie
 Voortgang/voornemen/implementatie 
 
 
 
 
 Focus op duurzame groei; transparantie
 Cultuuromslag banken en aanscherping toezicht 
 
 
 Versterken risicobeheersingsproces en corporate governance
 concrete aanbevelingen
in Code Banken
 
 
 Bankiersverklaring
 moreel-ethische
verklaring in Code Banken
 
 
 Bankiersexamen
 permanente
educatie in Code Banken 
 
 
 Belang van klant centraal
 Nadere implementatie in overleg met AFM, DNB en fin. sector 
 
 
 Strengere kapitaaleisen
 Voorstellen Bazels Comité en wijziging kapitaaleisenrichtlijn 
 
 
 Dwingende beloningsprincipes
 Herenakkoord, beloningsprincipes DNB-AFM, Code Banken 
 
 
 Reguliere analyse van systeemrisico
 Nationaal (DNB), Europees (ESRB) en mondiaal (IMF, FSB) 
 
 
 Versterking financiële verslaggeving
 Aanpassing boekhoudstandaard; betere aansluiting met risicobeheer 
 
 
 Toezicht op credit rating agencies
 Europese regelgeving en wijziging Wft 
 
 
 Toezicht op alternatieve beleggingsfondsen
 Richtlijn alternatieve beleggingsfondsen
 
 
 Toezicht op OTC derivatenhandel
 Mededeling Eur. Commissie, o.a. central counterparties 
 
 
 Versterking internationaal toezicht
 akkoord in Ecofin over oprichting Eur. toezichtsautoriteiten 
 
 
 Wettelijke verankering aanbevelingen Commissie Maas
 In Wft o.b.v. pas toe of leg uit beginsel
 
 
 Versterking crisisinstrumentarium
 interventieladder o.b.v. palet aan instrumenten met gradueel verloop 
 
 
 Afspraken over internationale verdeling kosten reddingsacties
 Afspraken over proces; niet ex-ante over concrete
verdeling 
 
 
 Hervorming Nederlands depositogarantiestelsel
 Snellere uitbetaling, portefeuille-overdracht, ex-ante
premiebetaling
 
 
 
 
 1. Hervormingen bij de instellingen zelf
 Het herstel van vertrouwen en van de stabiliteit in de financiële
sector is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de betrokken instellingen
zelf. Financiële instellingen moeten solide, betrouwbaar en transparant handelen met meer aandacht voor de maatschappelijke rol die zij vervullen
en voor alle daarbij betrokken stakeholders.
 
 De Nederlandse banken hebben hiertoe een belangrijke stap gezet met het
instellen van de Adviescommissie Toekomst Banken («Commissie Maas»)
en de daaruit volgende Code Banken die op 9 september 2009 is gepubliceerd
en door het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Banken is vastgesteld.
Hiermee laten de banken zien dat zij hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
willen nemen. Belangrijke elementen betreffen onder andere de in de kabinetsvisie
genoemde moreel-ethische verklaring (bankiersverklaring), de permanente educatie
(bankiersexamen), het versterken van de corporate governance (onder meer raad
van bestuur en raad van commissarissen) en de beloningsparagraaf met principes
voor een duurzaam en beheerst beloningsbeleid.
 
 Voor een nadere toelichting op de Code Banken en de kabinetsreactie hierop
wordt verwezen naar de brief die op 24 november jongstleden naar de Kamer
is gestuurd.
 
 De beoogde cultuurverandering zal zich echter niet spontaan voltrekken.
Het zal in de praktijk moeten ontstaan en groeien. Het kabinet zal daarom
het hervormingsproces bij de banken blijvend stimuleren, ondersteunen en nauwgezet
volgen. Dit gebeurt onder andere door een wettelijke verankering van de Code
Banken overeenkomstig de Nederlandse corporate governance code. Hierdoor worden banken wettelijk verplicht verantwoording
af te leggen over de naleving van de Code Banken via het «pas toe of
leg uit»-beginsel. Tevens zal vooruitlopend op de wettelijke verankering
zo spoedig mogelijk een onafhankelijke monitoringcommissie worden opgericht
die jaarlijks zal rapporteren over de voortgang van de naleving van de Code.
Zoals ook aangegeven in de brief aan de Kamer van 27 november zal het kabinet – in overleg met de Autoriteit
Financiële Markten, De Nederlandsche Bank en de financiële sector –
het aspect klantbelang onder de loep nemen en het recht op claw back van toegekende bonussen wettelijk vastleggen. De Nederlandsche
Bank zet zich daarnaast volop in een beheerste en integere bedrijfsvoering
bij de instellingen te bevorderen.
 2. Versterking toezicht
 In de kabinetsvisie staat aangegeven dat het toezicht op meerdere onderdelen
moet worden versterkt en verbreed. Deze intensivering van het toezicht zal
extra inzet vergen van de toezichthouder. Versterking van het toezicht betekent
overigens niet dat alle crises voortaan kunnen worden voorkomen. Het toezicht
moet er echter wel voor zorgen dat banken en verzekeraars gezond functioneren
en een gedegen risicomanagement hebben.
 
 In de hiernavolgende paragrafen worden – conform de indeling van
de kabinetsvisie – de concrete acties beschreven op het gebied van kapitaaleisen
(paragraaf 2.1), beloningsprincipes (paragraaf 2.2), systeemperspectief
(paragraaf 2.3), financiële verslaggeving (paragraaf 2.4),
dekkend stelsel van toezicht (paragraaf 2.5) en internationaal toezicht
(paragraaf 2.6).
 2.1 Strengere kapitaaleisen
 De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt dat de kapitaaleisen voor banken
moeten worden aangescherpt. Het Basel Committe on Banking
Supervision (BCBS) zet belangrijke stappen ter versterking van het
kapitaalraamwerk. Zo worden strengere eisen gesteld aan de kwaliteit van het
bancaire kapitaal en komen er fors zwaardere kapitaaleisen voor
de risico’s van complexe financiële producten. Het kapitaalraamwerk
wordt aangevuld met een simpele kapitaalmaatstaf ter indicatie van de balansomvang
in verhouding tot het aangehouden kapitaal (leverage-ratio).
Deze maatregelen worden via de Europese kapitaaleisenrichtlijn (CRD) in wetgeving
geïmplementeerd. In opeenvolgende trajecten zullen op verschillende terreinen
scherpere eisen worden ingevoerd.
 
 De eerste wijziging zal op 31 december 2010 in werking treden. Deze
wijzigingsrichtlijn van de kapitaaleisenrichtlijn bevat onder meer nieuwe
regels voor:
 – Securitisatie: op basis van de nieuwe
regels mag een instelling straks uitsluitend nog investeren in een securitisatie
indien de verkoper tenminste vijf procent netto economisch belang blijft aanhouden.
Aanvullend hierop zullen strengere due diligence
vereisten gelden, waarbij een instelling op het moment van investeren moet
kunnen aantonen dat zij volledig inzicht heeft in de onderliggende risico’s
van de transactie.
 – Grote interbancaire posities: korte
termijn interbancaire uitzettingen zullen onder het grote posten regime worden
gebracht. Hierdoor wordt een limiet gesteld aan de omvang van onderlinge transacties
en zal de wederzijdse afhankelijkheid en kwetsbaarheid afnemen.
 
 Een tweede reeks wijzigingen is op 10 november jongstleden door de
Ecofin Raad aangenomen en zal naar verwachting op 1 januari 2011 in werking
treden. Dit wijzigingsvoorstel bevat:
 – Een apart regime voor resecuritisaties:
tot voorheen kenden resecuritisaties geen apart regime, waardoor dergelijke
posities als normale securitisaties werden behandeld. Het verhogen van de
kapitaaleisen voor resecuritisaties, die een ander risicoprofiel kennen, is
volledig in lijn met de kabinetsvisie waarin staat dat de activiteiten van
financiële instellingen weer gericht moeten zijn op reële economische
activiteiten. De introductie van een apart regime en risicoweging voor resecuritisaties
zal de kapitaaleis voor deze posities ongeveer verdubbelen in vergelijking
tot normale securitisaties.
 – Principes voor beloningsbeleid: de
beloningsprincipes van de Financial Stability Board
zullen in de kapitaaleisenrichtlijn worden verwerkt. Hierbij wordt onder meer
een link gelegd tussen het betalen van variabele beloning en de financiële
situatie van de instelling als geheel, alsmede het vermogen van de instelling
om een gezonde kapitaalbasis te onderhouden.
 – Strengere kapitaaleisen voor posities in het
handelsboek: in lijn met voorstellen van het Bazels Comité
zullen banken die actief in bepaalde activa handelen een additionele kapitaalopslag
opgelegd krijgen, waarbij ook rekening zal worden gehouden met een stressscenario
dat overeenkomt met de marktontwikkelingen die zich de afgelopen periode hebben
voorgedaan. Mede hierdoor zullen de arbitragemogelijkheden tussen het handelsboek
en het bankboek verminderen. Een impactstudie van het Bazels Comité
leert dat het additionele kapitaalbeslag aanzienlijk kan zijn, uiteraard afhankelijk
van de omvang van het handelsboek en de aard van de posities die zich daarin
bevinden.
 
 In navolgende wijzigingsvoorstellen van de kapitaaleisenrichtlijn komen
de meer fundamentele veranderingen aan de orde die in de kabinetsvisie zijn
genoemd, zoals
 – Herziening van de kapitaalstructuur:
de bestaande kapitaalstructuur, die nu opgebouwd is uit de verschillende categorieën core Tier 1, Tier 1, upper en lower Tier 2 en Tier 3 zal worden vereenvoudigd. Tevens zullen de kwaliteitseisen
van de verschillende categorieën worden aangescherpt en zal de nadruk
veel meer op de kwalitatief sterkere categorieën komen te
liggen. Het Bazels Comité zal begin 2010 de voorstellen consulteren
en gelijktijdig een impact assessment starten.
Het definitieve tijdstip van invoering zal mede afhangen van de reacties op
de consultatie en de resultaten van de impact assessment.
 – Liquiditeitsvereisten: het liquiditeitstoezicht,
dat tot op heden een sterke nationale invulling kent, zal worden aangescherpt
en geharmoniseerd. Om een snelle implementatie van het herziene liquiditeitsraamwerk
mogelijk te maken werkt de Europese Commissie parallel aan het Bazels Comité
aan voorstellen tot wijziging van de liquiditeitsrichtlijnen.
 – Leverage-ratio: de G20 heeft haar
steun uitgesproken voor de introductie van een maximaleleverage-ratio. In de kabinetsvisie is reeds gemeld dat dit een belangrijke
aanvulling is op het bestaande kapitaalraamwerk. Het is van belang om een
internationaal vergelijkbare ratio te hanteren, waardoor gecorrigeerd moet
worden voor de verschillende boekhoudstandaarden. Deze correctie voor boekhoudstandaarden,
die zelf ook weer worden herzien, betekent een extra complicerende factor.
 – Beperken procycliciteit: de maximaleleverage-ratio zal al tot een zekere beperking van de
procycliciteit in de financiële sector leiden. In aanvulling hierop worden
op dit moment verschillende mogelijkheden bestudeerd die de procyclische werking
van het kapitaalraamwerk kunnen verminderen. Gekeken wordt onder andere naar
een systeem van vooruitblikkende voorzieningen (via de verlies- en winstrekening),
welke gedurende de conjunctuurcyclus mogen worden getroffen voor verwachte
toekomstige verliezen. Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheden van een
zogenaamde dynamische buffer (reservering vanuit kapitaalreserves). Daarbij
worden verschillende opties onderzocht, zoals een variabele minimale kapitaalbuffer
of een systeem met een minimum kapitaalratio en een doel kapitaalratio. Wijzigingen
in de kapitaaleisen zullen mede moeten worden bezien in het licht van de werkzaamheden
van de IASB om de boekhoudstandaarden te herzien. Bijkomstigheid van deze
herziening zal namelijk reeds zijn dat het procyclische effect van het kapitaalraamwerk
ten dele wordt gereduceerd.
 2.2 Dwingende beloningsprincipes
 Op 6 mei 2009 hebben DNB en AFM principes voor beheerst beloningsbeleid
opgesteld. In de kabinetsvisie werd tevens reeds melding gemaakt van het onderzoek
van DNB naar de feitelijke beloningssituatie in Nederland. Over de resultaten
daarvan is de Kamer op 18 september jongstleden geïnformeerd. Mede
naar aanleiding van de uitkomsten van dat onderzoek heeft DNB de eerder genoemde
principes nader uitgewerkt door middel van good practices. Deze good practices zijn voorbeelden
die voor ondernemingen een handvat bieden bij het vormgeven en uitvoeren van
een beloningsbeleid in lijn met de principes.
 
 Zoals in de brief van de minister van Financiën van 24 november
2009 is uiteengezet, wordt gewerkt aan een nadere verankering in het Besluit
gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft en het Besluit prudentiële
regels Wft. De minister van Financiën verwacht begin 2010 een openbare
consultatie te houden over deze nadere verankering, waarna deze uiterlijk
1 januari 2011 zal zijn gerealiseerd. De belangrijkste reden voor deze
verankering is dat het wenselijk is dat de regels omtrent een beheerst beloningsbeleid
vanuit gedragsperspectief en prudentieel perspectief een consistente wettelijke
basis hebben.
 
 In het vervolg op het algemeen overleg van 25 november jongstleden
over het beloningsbeleid van de financiële sector is tevens aangekondigd dat de wettelijke verankering van het recht op claw-back van onterecht toegekende bonussen zal worden opgenomen
in wijzigingswet financiële markten 2011. Deze wet zal medio 2011 in
werking treden.
 2.3 Meer systeemperspectief
 Een belangrijke les uit de kredietcrisis is dat in het prudentieel toezicht
meer aandacht zal moeten worden besteed aan de stabiliteit van het financieel
systeem als geheel. Het in ogenschouw houden van internationale en crosssectorale
verbanden (onder andere tussen banken en verzekeraars) is in toenemende mate
relevant. Dit is geconcretiseerd op drie niveaus: nationaal, Europees en mondiaal.
 
 Op nationaal niveau is DNB verantwoordelijk voor het macro-prudentieel
toezicht. De divisie Financiële stabiliteit houdt zich bezig met de analyse
van het (inter)nationale financiële stelsel en publiceert ieder half
jaar het Overzicht Financiële Stabiliteit (OFS), waarin de samenhang
tussen financiële instellingen, markten en infrastructuur – alsmede
de interactie van de financiële sector met de reële economie –
wordt geanalyseerd en de gevolgen voor de financiële stabiliteit in Nederland
in kaart gebracht. Bij macro-prudentieel toezicht gaat het niet alleen om
de tijdige onderkenning van systeembrede risico’s, maar vooral ook om
de vertaling naar het dagelijks toezicht en de appreciatie en prioritering
van de risico’s. DNB heeft haar macro-prudentiële toezichtfunctie
onder meer versterkt door het oprichten van een nieuwe afdeling «Macro-prudentiële
analyse» binnen de divisie Financiële stabiliteit. Verder wordt
thans de mogelijkheid onderzocht of het huidige toezichtraamwerk FIRM (Financiële
Instellingen Risico Methode) uitgebreid kan worden met een macro-prudentieel
blok en ook binnen het micro-prudentiële toezicht sterker dan nu het
geval is een relatie te leggen tussen systeembrede risico’s enerzijds
en instellingspecifieke risico’s anderzijds.
 
 Op Europees niveau is besloten tot oprichting van een European Systemic Risk Board (ESRB). Dit is een zelfstandig orgaan
dat belast wordt met het macro-prudentiële toezicht op het financiële
stelsel in Europa en als belangrijkste doel heeft het tijdig signaleren van
financiële risico’s en indien nodig in een vroeg stadium afgeven
van risicowaarschuwingen. Deze waarschuwingen kunnen een algemeen karakter
hebben of direct tot één of meerdere lidstaten worden gericht.
De beleidsaanbevelingen van de ESRB zijn niet bindend, maar worden wel geacht
een grote invloed uit te oefenen. Dit zal onder andere gerealiseerd worden
door de kwaliteit van de analyse, het openbaar maken van risicowaarschuwingen
en de verplichting van lidstaten om te reageren op risicowaarschuwingen van
de ESRB op basis van het zogenaamde «pas toe of leg uit»-principe.
De Europese Centrale Bank (ECB) zal de ESRB logistiek en administratief ondersteunen.
 
 Op mondiaal niveau zien de Financial Stability Board (FSB) en het IMF toe op de stabiliteit van het financieel stelsel.
Zij doen dit onder andere via reguliere publicaties en het gezamenlijk opzetten
van een early warning system.
 2.4 Versterking financiële verslaggeving
 De versterking van de financiële verslaggeving bestaat uit twee trajecten
met ieder een eigen tijdpad.
 – Binnen het systeem van waardering op marktwaarde zal IASB de boekhoudregels
aanpassen waardoor de ongewenste effecten voor de stabiliteit en liquiditeit
in de markt worden beperkt.
 – Afdwingen van een sterkere koppeling tussen externe verslaggeving
en het interne risicobeheer.
 Aanpassing boekhoudregels
 In de huidige IFRS boekhoudregels worden drie verschillende categorieën
van waardering onderscheiden. Het handelsboek («held for trading») bevat de activa waarin actief wordt gehandeld
en die daarom op marktwaarde moeten worden gewaardeerd. Hiertegenover staat
het zogenaamde traditionele bankbedrijf («held to
maturity») voor eigen uitzettingen zoals hypotheken en bedrijfskredietverlening.
Deze activa worden gewaardeerd op kostprijsmethode, tenzij ze worden gesecuritiseerd.
Hier tussenin zit een categorie overige beleggingen. Deze worden op de balans
op kostprijs gewaardeerd wanneer ze tot het eind van de looptijd worden aangehouden
en indien dit niet het geval is op marktwaarde gewaardeerd («available for sale»). Marktwaardemutaties van deze
laatste categorie beleggingen verlopen niet via de winst- en verliesrekening,
maar via een herwaarderingsreserve, welke onderdeel is van het eigen vermogen.
Deze reserve kan zowel positief als negatief zijn. Zodra een belegging wordt
verkocht, worden de cumulatieve winsten of verliezen gerelateerd aan deze
belegging uit de herwaarderingsreserve overgeboekt naar de verlies- en winstrekening.
Dit geldt ook indien sprake is van een bijzonder waardeverminderingsverlies
(impairment). Deze categorie heeft als nadelen
dat in goede tijden sprake kan zijn van winststuring (door op het juiste moment
te handelen) en in slechte tijden tot het om boekhoudkundige redenen aanhouden
van slechte beleggingen op de balans, omdat verkoop leidt tot een plotselinge
vrijval van verliezen.
 
 
 Op 12 november jongstleden heeft de IASB een nieuwe boekhoudstandaard
gepubliceerd, IFRS 9. Deze nieuwe standaard zal delen van de bestaande regels
voor de waardering van financiële activa, zoals die vooral worden gebruikt
door banken en verzekeraars, vervangen. De nieuwe IFRS bevat een overgangstermijn
van drie jaar, waardoor ondernemingen tot en met 2012 ervoor kunnen kiezen
om de bestaande regels te blijven toepassen. Kern van de wijzigingen is dat
de categorie available for sale zal worden geschrapt.
Dit betekent dus dat voortaan nog maar sprake is van twee categorieën
financiële activa (marktwaarde dan wel geamortiseerde kostprijs) en dat
de waardering van financiële activa wordt gebaseerd op enerzijds het
business model van ondernemingen en anderzijds op de contractuele termen van
financiële activa. Complexe beleggingsproducten waarvan de feitelijke
kasstromen afhankelijk zijn van ontwikkelingen op financiële markten
dienen ook in de nieuwe situatie op marktwaarde te worden gewaardeerd.
Voor het traditionele bankbedrijf (verstrekte hypotheken en leningen) verandert
er ook niets. Daar zal kostprijswaardering worden blijven toegepast.
 
 Dit is een belangrijke stap voorwaarts, omdat het de transparantie van
het stelsel vergroot. Het betekent tevens dat geen sprake meer zal zijn van
een negatieve herwaarderingsreserve als gevolg van een gedaalde marktwaardewaarde
van een belegging. Hiermee zijn de impairment
problemen eveneens opgelost.
 
 Op deze wijze worden de in de kabinetsvisie genoemde tekortkomingen van
IFRS die niet bijdragen aan een goede werking van financiële markten,
opgelost. Het kabinet evenals DNB, AFM en de financiële sector steunen
dan ook deze wijzigingen van de IFRS en pleiten voor een spoedige goedkeuring
in Europa van deze nieuwe boekhoudstandaard.
 Sterkere koppeling tussen externe verslaggeving en intern
risicobeheer
 Het tweede onderdeel ter versterking van de financiële verslaggeving
is de sterkere koppeling tussen externe verslaggeving en intern risicobeheer.
Dit traject zal langer lopen en is ook breder qua relevante aspecten. Invoering
van IFRS 9 (zoals hierboven beschreven) plaveit in ieder geval in belangrijke
mate de weg om een betere koppeling tussen verslaggeving en risicobeheer te
bewerkstelligen, omdat IFRS 9 het businessmodel als uitgangspunt neemt.
 
 Voor het versterken van de koppeling tussen toezicht en externe verslaggeving
dient ook het toezichtraamwerk Basel II en de Europese kapitaaleisenrichtlijn
te worden aangepast. De toezichteisen zullen zodanig moeten worden vormgegeven
dat financiële instellingen gestimuleerd worden hun intern risicobeheer
en externe verslaggeving te koppelen. Hierbij moet gedacht worden aan de eis
dat banken hun kapitaalpositie en gekozen risicoprofiel gelijktijdig met hun
financiële resultaten aan externe stakeholders
bekend maken. Het is hier van belang dat de uitkomsten van risicoscenario’s,
zoals thans opgenomen onder IFRS 7, niet alleen een beeld geven van verwachte
winstcijfers in de toekomst, maar ook een goed beeld geven van de kapitaalpositie,
rekening houdend met toezichteisen. Met andere woorden, het is wenselijk dat
het feitelijke risicobeheer, de kapitaaleisen en de externe verslaggeving
van winstcijfers en eigen vermogen zoveel mogelijk zijn gebaseerd op dezelfde
verslaggevingstaal. 
 2.5 Dekkend stelsel van toezicht
 In de kabinetsvisie is aangegeven dat de risico’s in de financiële
sector mede hebben kunnen ontstaan doordat een belangrijk deel van de financiële
sector niet of onvoldoende gereguleerd was. Er zijn daarom maatregelen genomen
om het toezicht uit te breiden naar kredietbeoordelingsbureaus, private equity en hedgefondsen en over-the-counter derivatenhandel.
 2.5.1 Toezicht op kredietbeoordelingsbureaus
 De in de kabinetsvisie aangekondigde Europese verordening ten aanzien
van kredietbeoordelingsbureaus (credit rating agencies, hierna CRA’s) is in november 2009 officieel gepubliceerd en zal nu leiden tot een wijziging van de Wet op het
financieel toezicht (Wft) en onder andere het boetebesluit.
 
 Financiële instellingen mogen voortaan alleen nog ratings gebruiken
voor regelgevingsdoeleinden indien de ratings zijn afgegeven door CRA’s
die geregistreerd zijn, wanneer ze in de EU actief zijn. Om voor registratie
in aanmerking te komen, moet voldaan worden aan uitgebreide voorwaarden
ten aanzien van transparantie en rapportage, deugdelijk bestuur (vooral het
vermijden van belangenconflicten) en de kwaliteit van het kredietbeoordelingsproces.
Onder strenge voorwaarden kunnen ook beoordelingen uit derde landen worden
goedgekeurd of kan een CRA (in het geval van kleine CRA’s uit derde
landen) op basis van equivalentie worden gecertificeerd. Verder mogen Europese
financiële instellingen vanaf medio 2010 in hun berekeningen voor regelgevingdoeleinden
alleen nog credit ratings gebruiken die zijn afgegeven
door in de EU gevestigde CRA’s of instellingen die vallen onder een
van de twee hiervoor genoemde regimes voor derde landen.
 
 Verder zal ook de toezichtstructuur voor de CRA-markt worden versterkt.
Omdat bij CRA’s duidelijk sprake is van een pan-Europese markt, zal
worden voorgesteld om tevens een toezichthoudende rol te geven aan de European Securities and Markets Authority (ESMA) die naar
verwachting in de loop van 2010 zal worden opgericht (zie ook paragraaf 2.6).
Direct toezicht vanuit een Europese autoriteit is de meest vergaande vorm
van Europees toezicht.
 2.5.2 Toezicht op alternatieve beleggingsfondsen
 In Europa wordt op dit moment ook gewerkt aan nieuwe regelgeving voor
alternatieve beleggingsfondsen, waaronder hedgefondsen, private equity fondsen, grondstoffenfondsen en andere type fondsen
die momenteel niet op Europees niveau zijn gereguleerd. De Europese Commissie
heeft hiertoe in april van dit jaar een voorstel ingediend. Dit voorstel betreft
een richtlijn voor beheerders van alternatieve beleggingsfondsen (Alternative Investment Fund Managers Directive; hierna
AIFMD). Momenteel vinden binnen de Europese Raad de onderhandelingen over
dit voorstel plaats.
 
 Het is belangrijk om alternatieve beleggingsfondsen onder toezicht te
brengen met daarbij een breed palet aan regels, variërend van eisen aan
risicomanagement en portfoliowaardering tot eisen aan informatie aan beleggers
en toezichthouders en het gebruik van een hefboomwerking (leverage).
 
 Wel werkt de Europese Raad in reactie op de kritiek die is ontvangen aan
een verbeterde vormgeving van een aantal regels, die in technische zin niet
goed aansluiten op de karakteristieken en variëteit van de beleggingsfondsensector.
Ook Nederland is van mening dat de regels qua vormgeving waar mogelijk niet
te ver moeten afstaan van de praktijk. Echter, de kritiek vanuit delen van
de mondiale sector dat het pakket regels te zwaar zou zijn – niet alleen
registratie en transparantie, maar ook organisatorische eisen –, deelt
Nederland niet. Gelet op het gebrek aan marktdiscipline tijdens de crisis
acht Nederland dit uitgebreide pakket regels noodzakelijk.
 
 Daarnaast ziet een meerderheid van de lidstaten risico’s bij de
wijze waarop de Europese Commissie voorstelt om te gaan met beheerders en
beleggingsfondsen die niet in de EU zijn gevestigd. Belangrijkste risico is
dat dit kan leiden tot een te strikte beperking van beleggingsmogelijkheden
buiten de EU en daarmee diversificatiemogelijkheden voor Europese institutionele
beleggers zoals banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Voor een nadere toelichting
hierop wordt verwezen naar de brief die op 13 oktober 2009 naar de Kamer
is gestuurd. Nederland pleit er tijdens de onderhandelingen voor om meer aan
te sluiten bij de wijze waarop momenteel in nationale en relevante andere
EU regelgeving wordt omgegaan met entiteiten van buiten de EU.
 
 Tot slot heeft Nederland gepleit voor het opnemen van beloningsregels
in de richtlijn. Hoewel het richtlijnvoorstel een relatief complete set regels
omvat, bevat het originele voorstel geen enkele eis aan het beloningsbeleid.
Bij alternatieve beleggingsfondsen hebben perverse beloningsprikkels echter
ook een rol gespeeld bij het nemen van excessieve risico’s. Hiertoe
zijn inmiddels door het voorzitterschap concrete voorstellen gedaan.
 
 De Europese Raad werkt toe naar een Raadscompromis in het eerste kwartaal
van volgend jaar. Daarna zal de Raad, samen met de Europese Commissie, in
overleg gaan met het Europees Parlement dat op dit dossier co-decisie heeft.
 2.5.3 Toezicht op OTC derivatenhandel
 De Europese Commissie heeft op 20 oktober 2009 een mededeling gepubliceerd
ten aanzien van het garanderen van een efficiënte, veilige en gezonde
derivatenmarkt.
 
 Niet langer zal worden uitgegaan van de traditionele visie dat lichte
regelgeving voor professionele marktpartijen voldoende is. Wetgeving zal sterker
moeten zorgen voor het adequaat beprijzen en verminderen van risico’s.
Binnen deze nieuwe benadering zal een verschuiving van derivatenmarkten moeten
plaatsvinden van overwegend over-the-counter (OTC)
transacties naar meer gecentraliseerde clearing en handel.
 
 Hiertoe kondigt de Europese Commissie een samenhangend pakket van beleidsmaatregelen
aan, waaronder a) de verplichte clearing van geschikte, gestandaardiseerde,
derivaten in een of meer central counterparties
(CCPs) met geharmoniseerde regelgeving en toezicht, b) de verplichting voor
voldoende onderpand en hogere kapitaaleisen in het geval van bilaterale clearing, en c) verbeterde transparantie, efficiëntie
en integriteit van derivatentransacties, onder andere door een verplichte
opname in bewaarplaatsen voor handelsgegevens met onbelemmerde toegang voor
Europese toezichthouders en waar mogelijk verhandelbaarheid op een georganiseerde
markt.
 
 De Europese Commissie heeft aangegeven impact assessments te zullen uitvoeren alvorens haar voorstellen in 2010 nader uit
te werken. Nederland heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de Commissievoorstellen
die gericht zijn op het voorkomen van de mogelijkheid dat OTC-derivaten de
stabiliteit van het financiële systeem in gevaar kunnen brengen. Het
betreft een breed palet aan maatregelen dat rekening houdt met de verschillen
tussen OTC-producten en marktsegmentering. De uitwerking van de Commissieplannen
zal erg belangrijk zijn om te garanderen dat dit doel ook daadwerkelijk wordt
bereikt.
 2.6 Meer internationaal toezicht
 De kredietcrisis heeft duidelijk gemaakt dat de status quo met betrekking
tot de (vrijwillige) samenwerking tussen nationale toezichthouders niet langer
volstaat. De internationale verwevenheid van banken en verzekeraars en de
daaraan verbonden externe effecten zijn zo groot geworden dat op internationaal
niveau gezocht moet worden naar sterkere vormen van samenwerking in het toezicht
om de belangen van alle landen zo goed mogelijk te kunnen waarborgen.
 
 De Europese Commissie heeft in september een wetgevingspakket gepresenteerd
voor de oprichting van een European Systemic Risk Board (ESRB, zie paragraaf 2.3) en drie European
Supervisory Authorities (ESAs), te weten de European Banking Authority (EBA), de European Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA) en
de European Securities and Markets Authority (ESMA).
Zij worden belast met het stimuleren van samenwerking tussen toezichthouders,
het creëren van een gezamenlijke Europese toezichtcultuur en het toezien
op een consistente toepassing van EU wetgeving. Dit wetgevingspakket is de
concrete implementatie van de aanbevelingen uit het rapport van Jacques de
Larosière.
 
 Tijdens de Ecofin Raad van 2 december is een algemeen akkoord bereikt
over dit wetgevingspakket. Nederland ziet dit als een belangrijke eerste stap
die in korte tijd is gezet op een terrein waar tot vlak voor de kredietcrisis
nog weinig vooruitgang leek te kunnen worden geboekt. Het pakket van Europees
toezicht zal nu worden voorgelegd aan het Europees Parlement dat co-decisie
op dit onderwerp heeft. Het streven is het gehele raamwerk in de loop van
2010 te implementeren.
 
 Met de oprichting van de ESRB en drie Europese autoriteiten wordt een
concrete stap voorwaarts gezet richting het opzetten van een Europees raamwerk
van financieel toezicht met sterkere bevoegdheden op Europees niveau. Deze
bevoegdheden zien er onder meer op toe dat de ESA’s bindende technische
standaarden kunnen opstellen en aanwijzingen mogen doen als lidstaten in strijd
handelen met EU wetgeving op het terrein van financiële markten. Verder
zullen de ESA’s op bepaalde terreinen bindende mediatie kunnen uitvoeren
bij geschillen tussen nationale toezichthouders. Ook in tijden van crises
krijgen de ESA’s bevoegdheden, waaronder het uitvaardigen van specifieke,
tijdelijke noodmaatregelen.
 
 De Nederlandse ambities met betrekking tot het Europees toezicht reiken
echter verder. Belangrijke voorwaarde hiervoor is het maken van concrete afspraken
over het verdelen van de kosten van grensoverschrijdend crisismanagement (burden sharing). Dit is een belangrijk element waar in
de toekomst nog verdere voortgang moet worden geboekt om verdere stappen richting
Europees toezicht mogelijk te maken.
 
 Verder zullen ook colleges of supervisors worden opgericht voor de grote,
grensoverschrijdende instellingen. DNB heeft in 2008 de colleges voor ING
en Aegon geoperationaliseerd en in 2009 voor de Rabobank. Aan deze colleges
nemen de EU en de non-EU toezichthouders op de groep en de lokale entiteiten
deel. In 2010 zullen de overige colleges worden opgezet waar DNB home toezichthouder
is.
 3. Rol van de overheid
 Ook de overheid zal hervormingen moeten doorvoeren. De overheid zal in
ieder geval moeten zorgen voor de wettelijke ondersteuning en verankering
van de hiervoor beschreven cultuuromslag bij instellingen en de aanscherping
en verbreding van het toezicht. Daarnaast zal vooral het crisismanagement
moeten worden versterkt.
 
 Op 20 oktober jongstleden heeft de Europese Commissie een consultatiedocument
gepubliceerd over versterking van het crisismanagement. Reacties op deze consultatie kunnen tot 20 januari worden ingediend.
Er zal geen BNC-fiche worden opgesteld. In plaats hiervan zal in deze paragraaf
de inzet van Nederland worden beschreven die vervolgens als input zal worden
gebruikt voor het opstellen van de Nederlandse reactie richting de Commissie.
 
 De kernboodschap zal zijn dat het raamwerk van crisismanagement moet worden
versterkt met betrekking tot de tijdigheid, transparantie en voorspelbaarheid
van maatregelen met daarbij voldoende bevoegdheden voor de toezichthouder
en de overheid om in te grijpen op basis van een breed palet aan instrumenten
die oplopen in gradatie al naar gelang de ernst van de problemen in het licht
van het maatschappelijke belang van financiële stabiliteit.
 
 In paragraaf 3.1 zal eerst ingegaan worden op de tijdigheid, transparantie
en voorspelbaarheid van ingrijpen op basis van een zogenaamde interventieladder.
In paragraaf 3.2 zullen de instrumenten worden besproken die daarbij
worden ingezet.
 3.1 Interventieladder
 Op basis van de Wet op het financieel toezicht heeft de toezichthouder
momenteel de bevoegdheid een aanwijzing te geven of een bijzondere maatregel
te treffen, een openbare waarschuwing te geven, een (eventueel stille) curator
te benoemen, een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete op te leggen,
de vergunning in te trekken, of bij de rechtbank de noodregeling aan te vragen.
Er is hierbij sprake van bevoegdheden met discretionaire ruimte.
 
 Door de bijvoorbeeld in de Wft gebruikte formulering dat de toezichthouder
van haar bevoegdheden gebruik kan maken wanneer zij «tekenen ontwaart
van een ontwikkeling die het eigen vermogen, de solvabiliteit, of de liquiditeit
(...) in gevaar kunnen brengen» heeft de toezichthouder veel vrijheid
en flexibiliteit gekregen om afhankelijk van het individuele geval in te kunnen
grijpen. Belangrijke keerzijden van deze benadering zijn dat a) de toezichthouder
zich met een hoge bewijslast geconfronteerd ziet en onvoldoende juridische
bescherming heeft wat een hoge drempel opwerpt en b) de preventieve werking
van instrumenten ondermijnt.
 
 Het raamwerk van crisismanagement kan worden versterkt door concreet invulling
te geven aan de term prompt corrective action,
zoals ook in de kabinetsvisie is genoemd. Het impliceert dat duidelijk moet
zijn wanneer kan worden ingegrepen. Daarbij kan grofweg een onderscheid worden
gemaakt tussen ingrijpen na onderschrijding van een kwantitatieve drempel
en ingrijpen na een beoordeling op basis van kwantitatieve en kwalitatieve
indicatoren.
 
 De Amerikaanse Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) grijpt in indien instellingen vooraf bepaalde kwantitatieve
drempels onderschrijden. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen vijf
opeenvolgende fasen. Met elke fase nemen de bevoegdheden van de FDIC ten aanzien
van de instelling toe. In de laatste fase, waarbij de leverage-ratio lager is dan 2%, neemt de FDIC de macht over
de instelling over. In Canada (en in enige mate in het Verenigd Koninkrijk)
daarentegen grijpen de bevoegde autoriteiten in op basis van een bredere beoordeling
van de situatie aan de hand van meerdere factoren. Ook in Canada is sprake
van vijf opeenvolgende fasen, zij het echter dat hier geen kwantitatieve drempels
tussen zitten, maar een beoordeling op basis van kwantitatieve en kwalitatieve
indicatoren. Indicatoren die hierbij in ogenschouw worden genomen hebben betrekking
op het kapitaal/de kapitaaleisen en de toegankelijkheid tot financiering,
de risico’s en het risicomanagement, de resultaten, de verhouding tot
concurrenten en omgevingsfactoren (zoals vertrouwen in de instelling).
 
 Door een soortgelijke verfijning in de Wft op te nemen, kunnen de negatieve
kanten van de bestaande discretionaire bevoegdheid worden ondervangen.
Het kabinet steunt daarom een versterking van de interventieladder die aansluit
bij de huidige systematiek van de toezichthouder en waarbij de juiste mate
van flexibiliteit wordt geboden, zoals in de Canadese variant.
 
 De precieze vormgeving zal nog nader moeten worden bezien. Op basis van
een eerste algemene verkenning zou gedacht kunnen worden aan een indeling
met daarbij een onderscheid naar de volgende verschillende fasen:
 – Fase 1: Regulier toezicht. De kapitaalpositie
is in orde. De instelling heeft toegang tot de financiële markten. De
bedrijfsvoering, de risicoposities en het risicomanagement zijn in orde en
er is vertrouwen in de instelling. De instelling valt onder het reguliere
toezicht.
 – Fase 2: Verscherpt toezicht. Eén
of meerdere indicatoren geven reden tot zorg. De instelling valt onder verscherpt
toezicht van de toezichthouder. De toezichthouder draagt de instelling op
het probleem te adresseren.
 – Fase 3: Corrigerende maatregelen door instelling. Eén of meerdere indicatoren (inclusief de kwalitatieve) zijn
dusdanig zorgwekkend dat wanneer de instelling de problemen niet direct adresseert
dit tot grote liquiditeits- of solvabiliteitsrisico’s kan leiden. De
toezichthouder verplicht de instelling direct in te grijpen.
 – Fase 4: Corrigerende maatregelen door autoriteiten. Eén of meerdere indicatoren (inclusief de kwalitatieve) geven
aan dat er direct gevaar dreigt voor de liquiditeit of solvabiliteit van de
instelling, waardoor de belangen van derden in gevaar komen of de algehele
financiële stabiliteit in het geding is. De toezichthouder grijpt in
bij de instelling.
 – Fase 5: Faillissement/afwikkeling.
Het instrumentarium van fase 4 biedt geen oplossing meer. De toezichthouder
vraagt de noodregeling of het faillissement aan.
 
 De precieze volgorde en invulling zal afhangen van instellingsspecifieke
omstandigheden.
 3.2 Uitbreiding van het instrumentarium
 Behalve tijdig moet een toezichthouder ook met de juiste instrumenten
kunnen ingrijpen. Hiertoe zullen instrumenten worden ingezet met steeds zwaarder
wordende impact. Het voornemen is om de volgende instrumenten nader uit te
werken: de living will, converteerbare hybrids, de tijdelijke beperking van de rechten van vennootschapsorganen
en de herziening van het depositogarantiestelsel. Deze uitwerking is mede
afhankelijk van internationale afspraken.
 
 Deze instrumenten moeten ervoor zorgen dat voor iedere situatie, ongeacht
omvang, complexiteit en verwevenheid van de financiële instelling, een
passende oplossing kan worden gerealiseerd. Uitgangspunt is dat elke instelling
failliet moet kunnen gaan, zolang dit maar op een ordentelijke manier gebeurt
en de negatieve externe effecten voor het financiële stelsel als geheel
beperkt blijven.
 
 Voor veel onderdelen van het crisismanagement geldt dat vanwege het level playing field en Europese wetgeving afspraken bij
voorkeur in internationaal verband worden gemaakt. Nederland zal zich hier
dan ook voor inzetten. Niettemin kunnen ook nationaal betekenisvolle stappen
worden gezet.
 3.2.1 Living will
 Een living will is een dynamisch document
dat in eerste instantie opgesteld wordt door de instelling zelf
om beter voorbereid te zijn op stress-situaties. Het beschrijft de vormgeving
en de belangrijkste aspecten van de instelling en de onderlinge verwevenheden.
 
 Het doel van een living will is voor zowel
de instelling zelf als voor de toezichthouder om beter voorbereid te zijn
op grote schokken, zodat effectief kan worden gehandeld in situaties van serieuze
financiële problemen.
 
 Het beoogde effect van een living will is
drieledig:
 – Preventief. Binnen de reguliere activiteiten
van het lopende toezicht zal meer aandacht worden besteed aan stress-situaties.
De uitkomsten hiervan kunnen worden gebruikt om vooraf al preventieve maatregelen
of acties te ondernemen die de kans op wanordelijke situaties beperken. Verder
zal de prikkelwerking in de markt worden versterkt, omdat duidelijk is dat
de overheid/toezichthouder effectiever kan ingrijpen.
 – Actief. Het biedt vooraf inzicht welke
handelingen kunnen worden ondernomen om een noodsituatie het hoofd te bieden.
 – Leidend. De toezichthouder heeft een
additioneel middel om instellingen te monitoren en tot actie aan te zetten
om mitigerende handelingen te verrichten.
 
 De vormgeving van de living will is op dit
moment (internationaal) sterk onderwerp van discussie. In de precieze invulling
moeten nog veel specifieke vragen beantwoord worden. De vormgeving en benodigde
detaillering zal bijvoorbeeld mede afhankelijk zijn van de omvang, complexiteit
en het belang van de financiële instelling.
 
 Afhankelijk van de voortgang van de discussie op internationaal niveau,
zullen het ministerie van Financiën en DNB werken aan een nader uitgewerkt
plan met betrekking tot de invulling van de living will. Dit betreft onder andere de vraag op welke instellingen het betrekking
heeft, de frequentie waarmee het moet worden opgesteld en de onderdelen die
het moet bevatten. DNB heeft het voornemen om in 2010 een pilot te houden.
 3.2.2 Converteerbaar hybride kapitaal
 Om bankfaillissementen te voorkomen heeft de overheid tijdens de financiële
crisis enkele malen kapitaal moeten verschaffen. Als gevolg van dit overheidsingrijpen
werden de achtergestelde vreemd vermogenverschaffers, die ook risicodragend
vermogen ter beschikking stellen aan een bank, ontzien. Achtergesteld vreemd
vermogen wordt ook wel hybride kapitaal genoemd omdat het kenmerken van zowel
eigen- als vreemd vermogen bezit. Hybride kapitaal dat in slechte tijden of
in faillissement verliezen kan absorberen, wordt in het toezicht gekwalificeerd
als bufferkapitaal. Tijdens de crisis bleek dat het huidige voor het toezicht
gekwalificeerde hybride kapitaal niet het verliesabsorberende vermogen had
dat het zou moeten hebben, ondermeer doordat banken niet of nauwelijks bereid
of in staat waren om betalingen op het instrument te staken.
 
 Dit is een onwenselijke situatie, omdat het hybride kapitaal juist is
bedoeld om als buffer te fungeren wanneer de instelling in zwaar weer zit.
In aanvulling op de verhoging van de kapitaaleisen zullen daarom maatregelen
worden genomen die ervoor zorgen dat het hybride kapitaal zich daadwerkelijk
als bufferkapitaal gaat gedragen. Om dit te bewerkstelligen zijn recentelijk
strengere eisen geformuleerd in de kapitaaleisenrichtlijn voor de erkenning
van hybride kapitaalsinstrumenten. In aanvulling hierop zet Nederland zich
in voor de introductie van een heel nieuw instrument: de verplicht converteerbare
hybrid. Een dergelijk instrument wordt op een vooraf te definiëren moment
(automatische «trigger») verplicht omgezet in aandelen,
waardoor de kans dat de overheid moet bijspringen substantieel wordt verkleind.
 
 De voordelen van invoering van dit voorstel zijn:
 – Het vergroot de marktdiscipline van alle beleggers in een bank.
Aandeelhouders willen voorkomen dat hun belang verwatert als gevolg van de
verplichte conversie, terwijl hybride kapitaalverschaffers niet willen converteren
op een moment dat de vooruitzichten voor de onderneming ongunstig zijn.
 – Het heeft enige anticyclische werking. Op het moment dat de instelling
in zwaar weer zit en de financiële positie verslechtert, wordt het eigen
vermogen automatisch versterkt. Verplichte conversie zal het totaal aan betalingen
op hybride kapitaalsinstrumenten doen afnemen, hetgeen het herstel van de
instelling bevorderd.
 
 Bij de precieze vormgeving en met name bij de bepaling van de triggermomenten
en het aandeel van hybride kapitaal in de financieringsstructuur zal ook aandacht
moeten uitgaan naar potentiële nadelen, zoals een mogelijk juist een
negatieve signaalwerking die van de conversie uitgaat. Conversie moet worden
gezien als een bijdrage aan herstel, en niet als een voorbode voor faillissement.
 
 Wanneer de gedetailleerde invulling duidelijk is, is de verwachting dat
diverse financiële instellingen alvast zullen voorsorteren en beginnen
met het aantrekken van dit kapitaal. Een eerste stap hiertoe is reeds gezet
door in de kapitaaleisenrichtlijn de definitie voor de erkenning van hybride
kapitaal aan te scherpen. Deze aanscherping, die geldt voor instrumenten uitgegeven
na 31 december 2010, is gericht op het vergroten van het verliesabsorberende
vermogen van hybride kapitaalinstrumenten.
 
 Overigens heeft de Britse bank Lloyds onlangs al aangekondigd een (automatisch)
converteerbare hybrid uit te gaan geven. Hierbij
moet wel worden gezegd dat in het geval van Lloyds sprake was van een specifieke
prikkel, omdat het alternatief deelname in een garantieregeling van de overheid
was.
 3.2.3 Tijdelijke beperking rechten vennootschapsorganen
 Tijdig en effectief ingrijpen bij een financiële instelling kan worden
belemmerd door de bevoegdheden van de organen van de vennootschap. Zo moet
verhoging van het uitstaande aandelenkapitaal, hetgeen resulteert in verwatering
van de waarde van de bestaande aandelen, vooraf worden goedgekeurd door de
aandeelhouders. Deze verplichting vloeit voort uit de Tweede Richtlijn die
onder meer bepaalt dat een vermeerdering van het geplaatste kapitaal, plaatsvindt
door een besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders. Voorafgaande
goedkeuring van de aandeelhouders kan echter tot grote vertraging leiden,
die effectief ingrijpen verhindert en leidt tot onzekerheid bij belanghebbenden.
Ook kan een situatie ontstaan waarin ingrijpende maatregelen bij een financiële
instelling noodzakelijk zijn, maar deze worden geblokkeerd door de Raad van
Bestuur dan wel de aandeelhouders. Hierbij kan worden gedacht aan het afstoten
van bepaalde onderdelen van de instelling of het aantrekken van kapitaal door
middel van een claimemissie.
 
 Onder omstandigheden kan het dan ook wenselijk zijn om (tijdelijk) in
te grijpen in de rechten van organen van de vennootschap. In het rapport van
de Adviescommissie Toekomst Banken is dit ook als aanbeveling verwoord.
 
 
 «In dreigende crisissituaties dienen de toezichthouders
op banken over verregaande bevoegdheden te beschikken. De bevoegdheden van
de organen van de bank (Raad van bestuur, Raad van Commissarissen, Algemene
Vergadering van Aandeelhouders) zouden in dat verband opgeschort moeten kunnen
worden opdat een nieuw onderkomen kan worden gezocht voor het betrokken/besmette
deel van een bank.»
 
 
 Hierbij kan worden gedacht aan schorsing van een of meer leden van de
Raad van Bestuur, tijdelijke benoeming van een commissaris met doorslaggevende
stem of beperking van de zeggenschapsrechten van aandeelhouders. Naast het
tijdelijk beperken van zeggenschapsrechten van aandeelhouders kan een situatie
ontstaan, zoals ook reeds in de kabinetsvisie gemeld, dat een financiële
instelling in dermate grote problemen is gekomen dat onteigening de enige
optie is.
 
 Een andere vraag is of de wettelijke noodregeling naar behoren heeft gewerkt.
De ervaring leert dat de noodregeling dient als voorportaal voor faillissement.
Sanering en herstructurering zijn in de praktijk onder de noodregeling geen
reële opties. Voorts heeft de ex ante rechterlijke toetsing van de noodregeling
tot onzekerheid in het crisismanagementproces kunnen zorgen. De toezichthouder
heeft de beslissing namelijk niet in eigen hand. Een mogelijk alternatief
zou kunnen zijn om in de toelichting van de Wft meer concrete invulling te
geven aan de voorwaarden op basis waarvan de noodregeling moet worden toegekend.
Dit zou meer duidelijkheid kunnen bieden aan de toezichthouder, de onder toezicht
staande instellingen en de rechter. De juridische mogelijkheden en bezwaren
van de noodregeling zullen nader worden onderzocht.
 
 Naast vaststelling van de omstandigheden waaronder overgegaan kan worden
tot ingrijpende maatregelen moet worden bepaald wie bevoegd zou moeten zijn
om een dergelijke maatregel door te voeren. In beginsel is de toezichthouder
op grond van de Wet op het financieel toezicht bevoegd om maatregelen te treffen
ten aanzien van financiële instellingen. Wanneer maatregelen zeer ingrijpend
zijn en onder omstandigheden kunnen leiden tot kosten voor de Staat ligt een
bevoegdheid voor het kabinet het meest voor de hand. Uiteraard zal de toezichthouder
een belangrijke (adviserende) rol moeten spelen.
 
 Zoals gezegd zijn er situaties denkbaar waarin het publieke belang (de
stabiliteit van de financiële sector) rechtvaardigt dat wordt ingegrepen
in de interne verhoudingen van de vennootschap. Van belang is echter wel dat
deze vergaande maatregelen met voldoende waarborgen worden omkleed.
 3.2.4 Hervorming depositogarantiestelsel
 Het depositogarantiestelsel (DGS) is primair bedoeld als instrument voor
crisispreventie. Het beoogt kleine depositohouders te beschermen en het vertrouwen
in het financiële stelsel te borgen, zodat een run op de bank wordt voorkomen. Daarnaast kan een goed werkend DGS op
verschillende manieren een bijdrage leveren aan het crisismanagement.
 – Verkorten uitbetalingstermijn: een
lange uitbetalingstermijn maakt spaarders onzeker en betekent mogelijk liquiditeitsproblemen.
Op dit moment moeten spaarders maximaal drie maanden wachten voordat ze hun
geld terug hebben, gerekend vanaf het moment dat het DGS is geactiveerd. De
Europese Richtlijn inzake depositogarantie schrijft voor dat deze periode
vanaf 2011 moet zijn teruggebracht tot 4 tot 6 weken. De Europese Commissie
dringt aan op nog verder verkorten van de uitkeringstermijn, zoals bijvoorbeeld
recent in het Verenigd Koninkrijk is aangekondigd om de termijn te verkorten
tot een week. Dit stelt hoge eisen aan de administraties van
banken. Nederland zal inzetten op het zo ver mogelijk verkorten van de uitbetalingstermijn,
zolang dit niet met disproportioneel hoge kosten of risico’s gepaard
gaat.
 – Portefeuilleoverdracht: Dit is een
alternatief voor de doorgaans moeizame en kostbare afwikkeling van de claims
door het DGS en kan daarom helpen om middelen snel beschikbaar te hebben voor
depositohouders. In het Verenigd Koninkrijk is het instrument van de portefeuilleoverdracht
inmiddels diverse malen gebruikt door deposito’s van een betalingsonmachtige
bank over te laten nemen door een andere instelling, waarbij deze overnames
zijn gefinancierd door het DGS. Financiering is nodig, omdat een bank anders
nooit een portefeuille van deposito’s (dus enkel verplichtingen) wil
overnemen. Een dergelijke mogelijkheid biedt voordelen voor alle partijen:
(vrijwel) continue beschikbaarheid van liquiditeiten voor de depositohouders,
behoud van vertrouwen, nieuwe klanten voor de overnemende bank en lagere kosten
voor de overige banken. De huidige wet- en regelgeving staat een dergelijke
overdracht echter niet toe. Via aanvullende wet- en regelgeving zal een dergelijke
faciliteit in het Nederlandse stelsel worden geïntroduceerd.
 – Ex-ante financiering: in de zomer
is aangekondigd dat een nieuw DGS wordt uitgewerkt, dat een ex-ante fonds
omvat en waarin banken periodiek een premie betalen. De premie zal bovendien
deels afhankelijk zijn van het risicoprofiel van de instelling, zodat de kosten
van risico’s beter en direct zichtbaar worden. Deelname aan het DGS
is dan initieel niet meer zonder kosten. Zo wordt ervoor gezorgd dat de vervuiler
(mee-)betaalt, dat het procyclische karakter wordt gedempt en dat de banken
tijdig juiste prikkels ervaren. Ook komt het bestaan van een fonds de geloofwaardigheid
van een DGS ten goede.
 
 
 
 Kamerstukken II, 2008/2009, 32 013, nr. 1.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 013, nr. 3.
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 29 507, nr. 89.
 
 
 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:302:0001:0031:EN:PDF
 
 
 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?ur i=COM:2009:0563:FIN:EN:PDF
 
 
 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUri-Serv.do?uri=COM:2009:0561:FIN:EN:PDF