Voortgezet Onderwijs; Brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31289, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

30-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31289 nr. 1

26-11-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKWALITEITSAGENDA VOORTGEZET ONDERWIJSTekenen voor KwaliteitAfspraken voor een beter voortgezet onderwijs 2008–2011VOORWOORD1. INLEIDING: AMBITIES EN ONTWIKKELINGENBEDREIGINGEN KWALITEIT ONDERWIJSGEZAMENLIJKE AGENDAZES BELEIDSPRIORITEITENFUNCTIES VOORTGEZET ONDERWIJS2. KANTTEKENINGEN BIJ HET BEGRIP ONDERWIJSKWALITEITWAT WILLEN WE JONGEREN BIEDEN?HOE DOEN WE DAT HET BESTE?3. ANALYSE EN UITGANGSSITUATIE: ZES TRENDSTREND 1: HERNIEUWDE FOCUS OP ONDERWIJSINHOUD, BASISVAARDIGHEDEN
EN (BASIS)KENNISGOEDE BEHEERSING TAAL EN REKENEN NOODZAKELIJKDE LERAAR ALS SLEUTEL VOOR (INHOUDELIJKE) KWALITEITSVERBETERINGONDERWIJSTIJD EN ONDERWIJSKWALITEITTREND 2: UITSTEKENDE PRESTATIES IN DE LAGERE EN GEMIDDELDE
NIVEAUS, ACHTERBLIJVEND IN DE TOPTREND 3: ER WORDT ONVOLDOENDE UIT DE LEERLINGEN GEHAALD «WAT
ER IN ZIT», MAATWERK VEREISTVOORTIJDIG SCHOOLVERLATENGEDRAGSPROBLEMEN, OPVOEDINGSONMACHT EN DE (GRENZEN VAN)
DE TAAK VAN DE SCHOOLTREND 4: GOED BESTUUR EN MODERNISERING BEKOSTIGINGTERUGTREDENDE OVERHEID, ROL ANDERE STAKEHOLDERSGOED BESTUURINVESTERINGEN: HOOG RENDEMENT EN BEWEZEN EFFECTIEFBEKOSTIGINGSPRIKKELSTREND 5: KRAPTE OP DE ONDERWIJSARBEIDSMARKTTREND 6: VOOR ALLE LEERLINGEN EEN MAATSCHAPPELIJKE STAGE4. DE KWALITEITSAGENDA VO: ZES BELEIDSPRIORITEITENBELEIDSPRIORITEIT 1: AANTOONBARE VERBETERING TAAL- EN
REKENPRESTATIESDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTENBELEIDSPRIORITEIT 2: GOEDE EN BETROUWBARE EXAMENSDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTENBELEIDSPRIORITEIT 3: EXCELLENTIE BEVORDEREN, BETERE ONTWIKKELING
VAN TOPTALENTDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTENBELEIDSPRIORITEIT 4: ALLE LEERLINGEN EEN PASSENDE KWALIFICATIEDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTENBELEIDSPRIORITEIT 5: VOOR ALLE LEERLINGEN EEN MAATSCHAPPELIJKE
STAGEDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTENBELEIDSPRIORITEIT 6: REDUCTIE VAN HET AANTAL ZEER ZWAKKE
SCHOLENDOELEN EN AFSPRAKENBELEIDSINSTRUMENTEN5. DRIE RANDVOORWAARDENRANDVOORWAARDE 1: ONDERWIJSPERSONEELRANDVOORWAARDE 2: ONDERWIJSTIJDRANDVOORWAARDE 3: BEKOSTIGINGMODERNISERING BEKOSTIGINGINVULLING CONTRACTMODEL VOOR DE PERIODE 2008–2011RESERVES EN OVERHEAD6. HET VERVOLGEERSTE FASE: DRAAGVLAK OP SECTORNIVEAUTWEEDE FASE: VERTALING NAAR EN IMPLEMENTATIE OP SCHOOLNIVEAU7. BRONNEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31289Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 289Voortgezet Onderwijsnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 november 2007Bijgaand treft u aan de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs. Ik heb
deze Kwaliteitsagenda samen met de VO-raad opgesteld op basis van een gedeelde
analyse van de situatie en trends in het voortgezet onderwijs. Samen formuleren
wij in deze agenda de prioriteiten voor de komende periode en we maken daarover
prestatieafspraken. Het formuleren van een ambitieuze én realistische
agenda vraagt om een kwalitatieve focus. Daarom kiezen we ervoor om ons de
komende periode primair op de volgende zes beleidsprioriteiten te richten:1. Aantoonbare verbetering taal- en rekenprestaties2. Goede en betrouwbare examens3. Excellentie bevorderen, betere ontwikkeling van toptalent4. Alle leerlingen een passende kwalificatie5. Voor alle leerlingen een maatschappelijke stage6. Reductie van het aantal zeer zwakke scholen.Om deze beleidsprioriteiten te kunnen realiseren, moet worden voldaan
aan een aantal randvoorwaarden in de sfeer van onderwijspersoneel, onderwijstijd
en bekostiging. Ook daarover worden in de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs
afspraken gemaakt.In de Kwaliteitsagenda hebben we de agenda gezet en de prioriteiten geformuleerd.
In de periode tot en met maart 2008 willen we samen intensief spreken met
ouders, leerlingen, leraren en andere betrokkenen over de agenda en de afspraken
die daarin zijn opgenomen. We streven ernaar dat deze agenda breed gedragen
wordt door de sector voortgezet onderwijs én door de samenleving.Het voortgezet onderwijs staat voor een stevige opdracht: duurzame kwaliteitsverbetering én
hernieuwing van het vertrouwen in het Nederlandse voortgezet onderwijs. Met
de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs zetten we flinke stap naar beter voortgezet onderwijs.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart KWALITEITSAGENDA VOORTGEZET ONDERWIJSTekenen voor KwaliteitAfspraken voor een beter voortgezet onderwijs 2008–2011VOORWOORDVoor u ligt een bijzonder document: de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs
2008–2011. Vorm en inhoud betekenen een nieuwe stap in de ontwikkeling
van de verhouding tussen overheid en sector. De VO-raad en het Ministerie
van OCW hebben deze agenda samen opgesteld op basis van een gedeelde analyse
van de situatie en trends in het voortgezet onderwijs. Samen formuleren wij
in deze agenda de prioriteiten voor de komende tijd en we maken daarover voor
het eerst concrete prestatieafspraken.In dit document hebben we de agenda gezet en de prioriteiten geformuleerd.
In de periode tot en met maart 2008 willen we samen intensief spreken met
ouders, leerlingen, leraren en andere betrokkenen over de agenda en de afspraken
die daarin zijn opgenomen. We streven ernaar dat deze agenda breed gedragen
wordt door de sector voortgezet onderwijs én door de samenleving. De
vertaling naar en implementatie op schoolniveau van de agenda volgt daarna.De Kwaliteitsagenda VO is dus een nieuwe stap, maar ook een volgende stap
in een ontwikkeling die al langer loopt. Met Koers VO («De leerling
geboeid, de school ontketend») werd in 2004 de omslag gemarkeerd van
regelen van bovenaf naar ontwikkelen van onderop. «Ruimte voor scholen
en professionals om zo tot gevarieerd en boeiend onderwijs voor de leerlingen
te komen» was het nieuwe credo. In april 2006 is de VO-raad gevormd
als die ene sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs waartoe Koers
VO de sector opriep. In zijn beleidsagenda «Investeren in vertrouwen»
spreekt de raad het belang uit van een sector die «laat zien dat ze
durft te staan voor hogere prestaties en daarin samen wil optrekken met de
politiek». Daarmee toont de VO-raad dat de sector zelf een rol wil en
kan spelen in het bepalen van een nieuw balans tussen autonomie en kaders.Sinds die tijd hebben de ontwikkelingen niet stilgestaan. In de samenleving
worden zorgen geuit over wat het onderwijs doet met de ruimte die ze heeft
gekregen. Is de kwaliteit nog wel voldoende gewaarborgd? Waar liggen de nieuwe
grenzen van de autonomie van de school? Is er voldoende gekwalificeerd onderwijspersoneel
beschikbaar? Wordt er voldoende gebruik gemaakt van de mogelijkheden die innovaties
op het terrein van ict kunnen bieden? Leveren nieuwe manieren van werken in
schoolorganisaties een bijdrage aan het verminderen van het lerarentekort?
Ouders geven de school van hun kinderen weliswaar een 7,5 maar de tevredenheid
van de samenleving in het algemeen met het voortgezet onderwijs valt minder
positief uit. Uit gesprekken met leraren en hun organisaties (waaronder Beter Onderwijs Nederland) klinkt onvrede over de eigen
positie en zorg over de kwaliteit van het onderwijs. Jongeren in het voortgezet
onderwijs klaagden in maart 2007 massaal over de kwaliteit van hun onderwijs:
er zou sprake zijn van nutteloze lessen, te weinig lesuren, slecht opgeleide
docenten, onduidelijkheid over wat de school van de student verwacht en te
weinig begeleiding. Er zijn ongeveer 2100 klachten verzameld van scholieren
in het voortgezet onderwijs. Deze klachten verdienen serieuze aandacht. De
invoering van onderwijsvernieuwingen is de afgelopen periode ook niet zonder
slag of stoot verlopen. Eén en ander is aanleiding geweest
om een parlementair onderzoek te starten naar de onderwijsvernieuwingen van
de laatste decennia.Met deze Kwaliteitsagenda VO maken we afspraken voor beter voortgezet onderwijs. Overheid en de sector hebben gedeelde
ambities en staan samen voor hogere prestaties. Deze agenda vormt ons gezamenlijke
antwoord op de hierboven beschreven maatschappelijke zorgen. We streven naar
een samenleving waarin oog is voor elkaar en waarin recht wordt gedaan aan
ieders mogelijkheden en talenten. Om samen te kunnen werken en samen te kunnen
leven is het belangrijk te investeren in kennis en vaardigheden. Daarbij wordt
een belangrijke rol aan het voortgezet onderwijs toegekend. De verwachtingen
van de samenleving zijn – terecht – hoog gespannen. Het voortgezet
onderwijs staat dan ook voor een stevige opdracht: duurzame kwaliteitsverbetering én
hernieuwing van het vertrouwen in het Nederlandse voortgezet onderwijs. Daar
willen we voor tekenen. 1. INLEIDING: AMBITIES EN ONTWIKKELINGENNederland heeft grote ambities. We streven naar maximale kwalificatiewinst
en ontplooiing van alle talenten van jongeren. We streven ernaar dat Nederland
als kennissamenleving in de absolute top van Europa en van de wereld functioneert.
We streven naar grotere participatie van alle Nederlanders aan onze maatschappij.
Om deze ambities te realiseren is goed onderwijs van groot belang. Het onderwijs
en de leeropbrengsten die in het onderwijs gerealiseerd worden moeten daarom
van hoge kwaliteit zijn. Het huidige Nederlandse voortgezet onderwijs is gemiddeld
genomen van behoorlijke kwaliteit, maar er is zeker verbetering mogelijk –
en nodig.BEDREIGINGEN KWALITEIT ONDERWIJSHet voortgezet onderwijs is volop in beweging, maar er moet nog veel gebeuren.
Een aantal factoren vormt een bedreiging voor de kwaliteit van het voortgezet
onderwijs, nu of in de (nabije) toekomst. Het lerarentekort is daarvan één
van de voornaamste. In de beeldvorming (bijvoorbeeld ten aanzien van het zogeheten
nieuwe leren) is er sprake van het terugkerende beeld van: «de jeugd
van tegenwoordig leert niks meer». Deels is dat inderdaad beeldvorming,
maar tegelijkertijd moet geconstateerd worden dat de prestaties van leerlingen
in basisvaardigheden rekenen en taal te wensen overlaten. Ouders en leerlingen
klagen over lesuitval en over de kwaliteit van de invulling van die lessen.
Ook ontbreekt het de sector soms nog aan de noodzakelijke bestuurskracht en
uitstraling.GEZAMENLIJKE AGENDAOm te komen tot beter voortgezet onderwijs,
willen de overheid en de sector voortgezet onderwijs een gezamenlijke agenda
afspreken. De gezamenlijke Kwaliteitsagenda VO gaat over de bijdrage die het
onderwijs kan leveren en over versterking van de kwaliteit en de maatschappelijke
rol van het onderwijs. Het is ook een agenda die gaat over het beeld van de
sector en over het maatschappelijk vertrouwen in het voortgezet onderwijs.
Een agenda waarmee we de huidige sterke kanten van het voortgezet onderwijs
behouden en uitbouwen, en gezamenlijk werk maken om de uitdagingen waarvoor
het voortgezet onderwijs zich gesteld ziet aan te pakken. Een agenda waardoor
leraren en andere professionals volop worden uitgedaagd en ondersteund om
onderwijs van uitstekende kwaliteit te bieden: de belangrijkste sleutel tot
kwaliteitsverbetering is immers de leraar.De Kwaliteitsagenda VO is zowel een uitwerking van het Beleidsprogramma
van OCW (100-dagenplan, Begroting OCW) en een invulling van het Coalitieakkoord
van de Regering, als een concretisering van de beleidsagenda van de VO-raad Investeren in vertrouwen. De Kwaliteitsagenda VO is een
logische vervolgstap op het meerjarenbeleidsprogramma Koers VO uit 2004 (Ministerie
van OCW, 2004) en sluit aan bij het Actieplan naar aanleiding van het rapport
van de Commissie Leraren. Met de Kwaliteitsagenda VO willen we een gezamenlijke agenda van de overheid en de sector voortgezet
onderwijs vastleggen. Hierin werken we voor het eerst met prestatieafspraken.ZES BELEIDSPRIORITEITENHet formuleren van een ambitieuze én realistische agenda vraagt
om focus. Daarom kiezen we ervoor om ons de komende periode primair op de
volgende zes beleidsprioriteiten te richten:1. Aantoonbare verbetering taal- en rekenprestaties 2. Goede en betrouwbare examens3. Excellentie bevorderen, betere ontwikkeling van toptalent4. Alle leerlingen een passende kwalificatie5. Voor alle leerlingen een maatschappelijke stage6. Reductie van het aantal zeer zwakke scholen.FUNCTIES VOORTGEZET ONDERWIJSWe richten ons met deze beleidsprioriteiten op het hele voortgezet onderwijs:
vmbo, havo, vwo en praktijkonderwijs. Het voortgezet onderwijs heeft in het
onderwijsstelsel een heel eigen functie. Evenals het primair onderwijs heeft
het een sterk socialiserende functie: leerlingen worden in deze fase van kind
tot jongvolwassene. Anders dan het primair onderwijs echter selecteert het
voortgezet onderwijs leerlingen naar kwaliteiten, vaardigheden en ambities.
En sterker dan het primair onderwijs bereidt het leerlingen voor op een vervolgopleiding
of op de arbeidsmarkt. Het examen waarmee leerlingen het voortgezet onderwijs
afsluiten en dat resulteert in een diploma, heeft een paspoortfunctie. Dat
is de derde functie van het voorgezet onderwijs: de kwalificerende functie.Jongeren hebben in hun leer- en ontwikkelingsproces te maken met meerdere
onderwijssectoren: primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs
en hoger onderwijs. Het is dan ook van groot belang het beleid in die verschillende
sectoren vanuit dat integrale doorlopende leer- en ontwikkelingsproces te
ontwikkelen. De beleidsprioriteiten voor het voorgezet onderwijs en die voor
de andere onderwijssectoren hangen daarom nauw samen. In het primair onderwijs
en in het voortgezet onderwijs, alsmede in de BVE-sector, is er expliciet
aandacht voor het verbeteren van de beheersing van reken- en taalvaardigheden.
Goede en betrouwbare examens zijn essentieel voor een soepele overgang van
leerlingen in het voortgezet onderwijs naar het vervolgonderwijs. In het hoger
onderwijs, maar ook in de andere sectoren, is aandacht voor toptalent en excellentie
een belangrijk speerpunt van beleid. Voorkómen van voortijdig schoolverlaten
is een gedeelde verantwoordelijkheid van met name de sectoren voortgezet onderwijs
en BVE. De maatschappelijke stage is weliswaar alleen in het voortgezet onderwijs
verplicht, maar de ervaringen die jongeren hierin opdoen nemen ze mee naar
het vervolgonderwijs. Reductie van zeer zwakke scholen en instellingen ten
slotte is in elke sector van belang: kwaliteitszorg en het systematisch leren
en verbeteren zijn sleutelbegrippen in primair, voortgezet, middelbaar beroeps-
en hoger onderwijs.De Kwaliteitsagenda VO is opgesteld voor een periode van vier jaar. Scholen
krijgen de rust en de ruimte om gedurende de looptijd van de Kwaliteitsagenda
VO te werken aan de beleidsprioriteiten die in de agenda zijn overeengekomen.
Om rust en ruimte te realiseren is koersvastheid van belang. Ingeval van nieuwe,
aanvullende beleidsprioriteiten zal nadrukkelijk worden bekeken wat dat betekent
voor het realiseren van deze Kwaliteitsagenda. Voor de ondertekenaars van
de Kwaliteitsagenda zijn daarbij belangrijke vragen:• Wat is de invloed van nieuwe prioriteiten op het realiseren van
de Kwaliteitsagenda?• In hoeverre zijn scholen in staat om nieuwe prioriteiten te realiseren
in combinatie met de Kwaliteitsagenda?Deze notitie bevat een analyse van de sterktes en zwaktes van het Nederlandse
voortgezet onderwijs en identificeert beleidsprioriteiten voor duurzame kwaliteitsverbetering.
In paragraaf 2 wordt een aantal kanttekeningen geplaatst bij het begrip
onderwijskwaliteit. In paragraaf 3 volgt de eigenlijke analyse en uitgangssituatie,
gebaseerd op een keur aan publicaties van gezaghebbende instanties
als het SCP, het CPB, de Onderwijsraad en de Inspectie van het Onderwijs.
In paragraaf 4 vervolgens worden de zes beleidsprioriteiten besproken
die uit de analyse voortvloeien. Om deze prioriteiten daadwerkelijk te kunnen
realiseren, dient aan een aantal randvoorwaarden te worden voldaan; deze worden
beschreven in paragraaf 5. Het vervolgproces wordt geschetst in paragraaf 6.
De Kwaliteitsagenda sluit af met een uitgebreide bronnenlijst in paragraaf 7. 2. KANTTEKENINGEN BIJ HET BEGRIP ONDERWIJSKWALITEITHet Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) stelde in het Sociaal Cultureel
Rapport van 2004 (SCP, 2004) dat zowel de opvattingen over goed onderwijs,
als het onderwijsbeleid «nogal vaak en snel» veranderen. Ook in
1999 concludeerde het SCP al dat scholen worden geconfronteerd met een opeenstapeling
van eisen, wensen en verwachtingen, niet alleen van de rijksoverheid, maar
ook van maatschappelijke organisaties, van ouders en van gemeenten. De vele
claims komen voort uit uiteenlopende overwegingen, bijvoorbeeld maatschappelijke
(achterstanden, werkende ouders), economische (kostenbeheersing, doelmatigheid),
ideologische (gelijke kansen, een gemeenschappelijk onderwijsaanbod) en bestuurlijke
(autonomie, verantwoording en meer invloed van ouders) en staan daarom nogal
eens op gespannen voet met elkaar. Ook de eisen en wensen van de overheid
lopen ook lang niet altijd parallel aan de wensen van de ouders (SCP, 1999).
Er is volgens het SCP duidelijk behoefte aan meer continuïteit (SCP 2004).
Het is van belang om heldere en duurzame eisen te stellen aan het onderwijs.De maatschappij, de (steeds internationaler wordende) arbeidsmarkt, de
overheid en de politiek, jongeren zelf en hun ouders: allemaal streven we
naar «onderwijskwaliteit». Wat daaronder wordt verstaan is, zoals
hiervoor al werd aangestipt, afhankelijk van veel zaken: van demografische
en maatschappelijke trends, van economische conjunctuur,van (politieke) idealen,
et cetera. Alvorens in de volgende paragrafen nader in te gaan op wat (onder
meer) de Onderwijsraad, het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Centraal
Planbureau en de Inspectie van het Onderwijs hebben geschreven over het voortgezet
onderwijs, volgt nu eerst een nadere verkenning van het begrip onderwijskwaliteit:
wat verstaan we daar nu eigenlijk onder?Het doel van het onderwijs is het bieden van «optimale onderwijskwaliteit»
aan jongeren, én aan de maatschappij. Het onderwijs moet leiden tot
een diploma waar je als leerling mee kunt thuiskomen, en gebruikmaken van
leer- en onderwijsprocessen die het beste uit jongeren naar voren halen.WAT WILLEN WE JONGEREN BIEDEN?Bij onderwijsopbrengsten en inhoudelijke kwaliteit («wat leren jongeren») gaat het
erom, dat het onderwijs zich optimaal richt op wat jongeren nodig hebben voor
persoonlijk, beroepsmatig en maatschappelijk functioneren en een leven lang
leren. Ook moet onderwijs bijdragen aan maatschappelijke doelen: onderwijs
moet maatschappelijk relevant zijn. En het onderwijs is er voor álle
jongeren: voortijdige uitval moet worden voorkomen, het streven is zoveel
mogelijk jongeren naar tenminste een startkwalificatie te brengen.We streven verschillende resultaten bij leerlingen na. Ten eerste is het
onderwijs gericht op kwalificatiewinst: alle jongeren moeten zo goed mogelijk
worden toegerust voor de eisen van vervolgonderwijs, arbeidsmarkt en samenleving.
Vervolgens gaat het om talentontwikkeling, op cognitief, cultureel, sportief,
ondernemend of ander vlak. Ten slotte moet het onderwijs maatschappelijk relevant
zijn.HOE DOEN WE DAT HET BESTE?Het onderwijsproces («hoe en waar leren
jongeren») moet zo zijn ingericht dat de beoogde onderwijsopbrengsten
worden gehaald, en wel op manieren die goed aansluiten bij de leerlingen,
de leerstof en de school(situatie). Daardoor kan het onderwijs
de individuele talenten van jongeren aanboren en ontwikkelen, ook op topniveau.
Een leer- en onderwijsproces dus dat het beste uit jongeren naar voren haalt.Daarbij is een aantal zaken van belang. Allereerst moeten er uiteraard
voldoende bekwame en gemotiveerde onderwijsprofessionals zijn. Het onderwijsaanbod,
de leeromgeving en de leermiddelen moeten uitdagen tot leren. Er moet voldoende
tijd beschikbaar zijn. De ervaringen en inzichten uit onderwijspraktijk en
wetenschap over de beste «match» tussen onderwijsproces en onderwijsopbrengst
moeten benut worden. Tot slot is het relevant dat we ook bij het meten van
de kwaliteit van het onderwijs door de inspectie goed in beeld hebben wat
we willen bereiken met het onderwijs. 3. ANALYSE EN UITGANGSSITUATIE: ZES TRENDSIn de vorige paragraaf is aan de hand een beschrijving van hetbegrip onderwijskwaliteit een perspectief geschetst voor
het voortgezet onderwijs. Deze paragraaf biedt een empirische analyse van
de «stand van educatief Nederland» (Onderwijsraad, januari 2005).
In deze paragraaf wordt, vooral op basis van rapporten en adviezen over het
voortgezet onderwijs van gezaghebbende instellingen als de Inspectie van het
Onderwijs, de Onderwijsraad, het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal
Planbureau, een analyse gegeven van de huidige situatie in het voortgezet
onderwijs. De analyse wordt opgebouwd aan de hand van een zestal trends die
van invloed zijn op de eisen die aan het onderwijs gesteld worden en kunnen
worden.TREND 1: HERNIEUWDE FOCUS OP ONDERWIJSINHOUD, BASISVAARDIGHEDEN
EN (BASIS)KENNISOnderwijs draait om talenten van jongeren én om de onderwijsinhoud
die jongeren nodig hebben voor persoonlijk, maatschappelijk en beroepsmatig
functioneren. Van Wieringen (2007) constateert een tegenstelling tussen onderwijsbeleid
gericht op het wat (het leerplan) en het hoe (leerwerkvormen en leerpsychologie). In deze discussie
blijft het leerplan vaak onderbelicht en lopen de emoties over de leervormen –
vooral als het «het nieuwe leren» betreft – vaak hoog op.
Een hernieuwde focus op de onderwijsinhoud – het leerplan dus: wat leren
jongeren – is daarom nodig. Niet hoe iets
moet worden gedaan of bereikt is hierbij primair aan de orde, maar wat moet worden gedaan of bereikt. Voor wat betreft verantwoording
van de inhoudelijke kwaliteit biedt het Nederlandse systeem van examens een
goed kwaliteitsinstrument. Het handhaven van betrouwbare en toegankelijke
examens is dan ook van belang (Onderwijsraad, november 2006; CPB, 2006).De hernieuwde focus op de onderwijsinhoud is terug te zien in het Coalitieakkoord: «Wat
leerlingen moeten kennen en kunnen aan het einde van hun leerloopbaan zal
duidelijk worden vastgelegd, evenals de maatschappelijke doelen van het onderwijs»
(Coalitieakkoord, 2007). De voor alle leerlingen verplichte leerstof wordt
wettelijk vastgelegd in de kerndoelen. Deze zijn, in overeenstemming met het
beleid om zo min mogelijk gedetailleerd te regelen, globaal geformuleerd.
Er is een tendens om tot een scherpere formulering te komen althans wat betreft
de kern van het curriculum: regelgeving «op maat». Recent wordt
steeds meer benadrukt dat (vak)kennis en «algemene ontwikkeling»
meer aandacht verdienen in het onderwijs (Verbrugge, 2006; Onderwijsraad,
december 2006; Commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon, december 2006). Ook
pleit de Onderwijsraad voor een betere bewaking van het kennisniveau en het
centraal stellen van de onderwijsinhoud, ook bij procesvernieuwing (Onderwijsraad,
december 2006). De hernieuwde focus op de onderwijsinhoud komt bijvoorbeeld
terug in de voorgenomen verankering van de canon in de kerndoelen.GOEDE BEHEERSING TAAL EN REKENEN NOODZAKELIJKBijzondere aandacht is er de laatste tijd voor de basisvaardigheden op
het gebied van rekenen en taal. Een goede beheersing van de Nederlandse taal
is voorwaardelijk voor een succesvolle (onderwijs)loopbaan. Geletterdheid
is een randvoorwaarde voor een gezonde, sterke en duurzame samenleving (Stichting
Lezen & Schrijven, 2006). Ook moeten alle burgers beschikken over elementaire
rekenvaardigheid om in de samenleving volwaardig te kunnen functioneren. De
prestaties van leerlingen op deze basisvaardigheden laten echter, naar nationale
maatstaven, te wensen over (Onderwijsraad, december 2006; Inspectie
van het Onderwijs, 2007a). In internationaal vergelijkende toetsen als PISA
zijn prestaties van Nederlandse jongeren op de gebieden rekenen, «science»
en taal uitstekend. In Education at a Glance 2006
(OECD, 2006) wordt veel aandacht besteed aan de wiskundevaardigheden van 15-jarige
leerlingen, zoals die in 2003 zijn gemeten in het PISA-onderzoek. Nederlandse
scholieren deden het in het onderzoek uitgesproken goed. Alleen in Korea en
Finland scoren leerlingen beter in wiskunde dan in Nederland. Ook op het gebied
van lezen scoorde Nederland in de laatste onderzoeken in de hoogste regionen.Er zijn echter aanwijzingen dat de prestaties van te veel leerlingen achterop
beginnen te raken. In het Onderwijsverslag 2005/2006 constateert de Inspectie
van het Onderwijs dat ongeveer 24 procent van de leerlingen in de basis- en
kaderberoepsgerichte leerwegen niet in staat is om zelfstandig de leerboeken
te lezen die voor hen gemaakt zijn. Voor 17 procent van de leerlingen uit
de theoretische leerweg en voor 18 procent van de leerlingen in de havo en
het vwo geldt hetzelfde. Wat het rekenonderwijs betreft merkt de inspectie
in het Onderwijsverslag 2005/2006 op, dat er grote verschillen bestaan in
de rekenvaardigheid van leerlingen in het begin van het voortgezet onderwijs.
Ongeveer 80 procent van de leerlingen in het leerwegondersteunend onderwijs
bleek niet meer dan de helft van de opgaven in een rekentoets goed te maken.
De helft van de leerlingen in de basis- en de kaderberoepsgerichte leerweg
haalt dit criterium niet en in de theoretische leerweg geldt dit voor een
kwart van de leerlingen. Bij de havo heeft ongeveer 10 procent van de leerlingen
niet meer dan de helft van de rekenopgaven goed. Vmbo-leerlingen halen gemiddeld
nauwelijks het niveau van eind groep 6 in het basisonderwijs. Er is dan ook
alle aanleiding om gerichte maatregelen te treffen om de beheersing door leerlingen
van elementaire taal- en rekenvaardigheden te verbeteren.In de leeftijdscategorie 12–14 jarigen wordt verhoudingsgewijs weinig
tijd besteed aan onderwijs in de moedertaal. Zo besteedt Zweden 22%
van de onderwijstijd voor deze leeftijdscategorie aan de moedertaal (lezen,
schrijven en literatuur), terwijl dat in Nederland 10% is (OECD, 2006,
p. 358). Ook buiten de vakken Nederlands en wiskunde zou er daarom meer aandacht
moeten zijn voor correct taalgebruik en elementaire rekenvaardigheden. De
Onderwijsraad adviseert dan ook de kennistekorten voor Nederlands en wiskunde
te repareren. Meer aandacht voor basisvaardigheden taal en rekenen helpt het
niveau van het onderwijs omhoog. Om in internationaal opzicht goed te presteren
is het ook van belang dat het Nederlandse onderwijs het goed doet op gebieden
die in internationale vergelijkingen zwaar wegen. Het relatieve succes van
het onderwijs in Finland wordt – naast de homogene samenstelling van
de leerlingenpopulatie – ook wel toegeschreven aan een goede fit tussen PISA en het Finse curriculum («teach
to the test», CPB 2007).DE LERAAR ALS SLEUTEL VOOR (INHOUDELIJKE) KWALITEITSVERBETERINGDe leraar is dé voornaamste bron van goed onderwijs (of het ontbreken
daarvan). Investeren in de kwaliteit van leraren is dan ook van groot belang.
In het rapport Bewijzen van goede dienstverlening uit 2004 pleitte de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR, 2004) voor een herwaardering van de professional.
Onderzoek laat zien dat een verhoging van de kwaliteit van leraren kan leiden
tot substantiële verbeteringen in de prestaties van leerlingen (CPB,
2006). De Onderwijsraad uit echter zijn zorgen over de vakinhoudelijke competenties
van leraren, zowel van de leraren die een voltijdse vierjarige hbo-opleiding
hebben gevolgd, als van de leraren die in de school worden opgeleid
(Onderwijsraad, november 2005).In verschillende adviezen (Onderwijsraad, augustus 2006; Onderwijsraad,
december 2006), bepleit de raad dan ook behoud en versterking van het kennisniveau
van leraren en versterking van de functie van leraren. Het probleem van gebrekkige
vakinhoudelijke kennis speelt bij de universitaire lerarenopleidingen overigens
niet of nauwelijks (Onderwijsraad, 2005). Het CPB (2007) constateert bovendien
dat leraren in het uitstekend presterende Finland academisch zijn opgeleid
en zich blijven ontwikkelen middels vervolgonderwijs. Dit alles leidt tot
de conclusie dat het aannemelijk is dat verdere (academische) professionalisering
van leraren, zowel in het «eigen vakgebied» als op het terrein
van basisvaardigheden en algemene ontwikkeling (zodat bijvoorbeeld niet alleen
leraren Nederlands alert zijn op correct taalgebruik), een effectieve maatregel
is om de (inhoudelijke) kwaliteit van het voortgezet onderwijs te verbeteren.ONDERWIJSTIJD EN ONDERWIJSKWALITEITEr bestaat een relatie tussen onderwijstijd en de kwaliteit van het onderwijs.
Leerlingen moeten voldoende (onderwijs)tijd krijgen om zich de benodigde leerstof
eigen te maken (Inspectie van het Onderwijs, mei 2007b). Bovendien hebben
leerlingen, ouders en leraren baat bij heldere normen: iedereen weet dan waar
hij of zij aan toe is. Daarom zijn er minimum urennormen voor onderwijstijd
in de wet vastgelegd. De naleving van die normen moet op orde komen en blijven
(Inspectie van het Onderwijs, februari 2007).Eén van de voornaamste klachten van ouders en leerlingen over het
voortgezet onderwijs is lesuitval (Regioplan, 2007). In het schooljaar 2005/2006
heeft de Inspectie van het Onderwijs een onderzoek uitgevoerd naar de naleving
van de wettelijke voorschriften voor onderwijstijd in het voortgezet onderwijs.
De uitkomsten van het onderzoek waren aanleiding de inspectie te vragen in
het schooljaar 2006/2007 ook onaangekondigd extra onderzoeken uit te voeren
naar de naleving van de onderwijstijdvoorschriften in het voortgezet onderwijs
en in de bve-sector. Uit dit onderzoek bleek dat in het voortgezet onderwijs
het merendeel van de scholen niet voldoende onderwijstijd te hebben aangeboden
om aan de wettelijke voorschriften ter zake te voldoen (Inspectie van het
Onderwijs, september 2007). Op 19 oktober 2007 is de Beleidsreactie op
het inspectierapport over onderwijstijd aan de Tweede Kamer gestuurd (Ministerie
van OCW, oktober 2007). Gemiddeld werd 52 uur te weinig onderwijstijd aangeboden.
Volgens de sector voortgezet onderwijs heeft dit verschillende oorzaken. Om
daadwerkelijk een bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het onderwijs,
moeten de eisen ten aanzien van onderwijstijd zowel ambitieus als realistisch
zijn en scholen optimaal in staat stellen kwaliteit en maatwerk te leveren.
De VO-raad pleit daarom voor aanpassing van de voorschriften voor onderwijstijd: «De
kwaliteit van ons onderwijs verdient namelijk onze grootste zorg. Scholen
moeten en willen zich daarop verantwoorden, maar dan willen we wel afgerekend
worden op de kwaliteit in de volle breedte» (VO-raad, oktober 2007).Bij het vergelijken van dertig door de OESO onderzochte landen is het
opvallend dat Nederland wat betreft de voorgeschreven onderwijstijd tot de
toppers behoort (OECD, 2006). In de categorie onderwijstijd voor 12- tot 14-jarigen
moeten alleen in Mexico scholen meer uren (1167 uur) onderwijs aanbieden dan
in Nederland (1040 uur in de onderbouw, 1000 uur in de bovenbouw). Alle andere
landen hebben minder uren onderwijstijd dan ons land. Het gemiddelde is 894
uren per jaar. Hierbij dient overigens aangetekend te worden dat de definitie
van onderwijstijd in Nederland het mogelijk maakt dat méér
onderwijsactiviteiten als onderwijstijd meegerekend kunnen worden dan uitsluitend
klassikale lessen. Lesuitval is in de meeste andere landen (veel) lager dan
in Nederland: waar elders uitgevallen lessen veelal opgevangen worden, is
dit in Nederland veel minder vanzelfsprekend.TREND 2: UITSTEKENDE PRESTATIES IN DE LAGERE EN GEMIDDELDE
NIVEAUS, ACHTERBLIJVEND IN DE TOPHet Nederlandse onderwijs richt zich van oudsher sterk op het verkleinen
van verschillen. Er is veel aandacht voor kinderen die vanwege leerachterstanden
of gedragsproblemen extra zorg nodig hebben. Het Nederlandse onderwijs presteert
in internationale vergelijkingen uitstekend in de lagere en gemiddelde onderwijsniveaus:
daar behoren we tot best presterende landen. Education
at a glance 2006 laat zien dat in Nederland het verschil in vaardigheden
tussen de best en de slechtst presterende leerlingen relatief klein is. Daarbij
valt op dat in Nederland de verschillen in prestaties van leerlingen tússen
scholen relatief groot zijn, daarentegen zijn de verschillen in prestaties
van leerlingen bínnen scholen nergens kleiner dan in Nederland. Dat
geldt voor het gehele voortgezet onderwijs, zowel vmbo als havo en vwo.De «gemiddelde Nederlandse leerling» in een bepaalde schoolsoort
(bijvoorbeeld een «gemiddelde vwo-leerling») scoort hoog ten opzichte
van leeftijdsgenoten «op gemiddeld niveau» in andere landen, maar
van bovengemiddelde leerlingen in een bepaalde schoolsoort blijven de prestaties
in internationale vergelijking achter. Dit hangt samen met het sterk gedifferentieerde
karakter van ons secundair onderwijs. In landen met een weinig gedifferentieerd
stelsel («comprehensive» stelsel), zoals in de Scandinavische
landen waar leerlingen tot hun 16e allemaal in hetzelfde schooltype blijven,
zien we juist het tegenovergestelde. Daar zijn de verschillen in prestaties
van leerlingen tussen scholen kleiner, maar binnen scholen groter.Het Nederlandse onderwijs blijkt dus goed tot uitstekend te zijn voor
zwakkere en gemiddelde leerlingen. We blijven echter achter bij andere landen
waar het de absolute top (de bovenste procenten) betreft. En dat is een probleem,
aangezien excelleren op topniveau essentieel is voor een concurrerende positie
in de internationale kenniseconomie (CPB, 2007). Hiervoor is het nodig dat
onze samenleving haar creatieve en innovatieve potentieel zoveel mogelijk
weet te benutten. Sinds de eeuwwisseling is er echter een verschuiving in
het denken zichtbaar. De ontwikkeling van toptalent staat momenteel hoog op
de agenda. «Op excellentie en selectie rust niet langer een taboe. [...]
Het egalitaire denken en de zesjescultuur lijken duidelijk op hun retour».
(SCP, 2006a). Zo lang de kwaliteit van het onderwijs voor de «onderkant»
en voor de gemiddelde leerling in elk geval op het huidige niveau blijft (en
het voortijdig schoolverlaten wordt teruggedrongen), valt er in het Nederlandse
onderwijs in het geheel winst te boeken door extra prioriteit te geven aan
toptalent en excellentie.TREND 3: ER WORDT ONVOLDOENDE UIT DE LEERLINGEN GEHAALD «WAT
ER IN ZIT», MAATWERK VEREISTEr wordt lang niet altijd uit leerlingen gehaald «wat er in zit»
(Inspectie van het Onderwijs, 2007a), er wordt talent vermorst. Scholen die
een beter leerstofaanbod hebben, die betere zorg bieden en leerlingen meer
weten te motiveren, blijken talenten beter aan te boren. Ook de Onderwijsraad
pleit voor meer maatwerk om onderpresteren en onderbenutting van talent te
voorkomen (Onderwijsraad, februari 2007). Het is nodig dat de leerstof wordt
gepresenteerd op manieren die passen bij de leerlingen, de leerstof
en de school. Maatwerk in onderwijsvormen en adequate leermiddelen (of het
nu papieren leermiddelen zijn of via ict worden aangeboden) zijn hierbij kernbegrippen.Er wordt, in termen van leeropbrengsten, méér bereikt bij
jongeren door beter in te spelen op hun capaciteiten, ambities en leerstijlen
en hierbij voor maatwerk te zorgen. Dit motiveert jongeren ook meer tot leren.
Zo blijken veel leerlingen in het vmbo veel baat te hebben bij praktijkgerichte
onderwijsvormen (Ministerie van OCW, 2005). Het concept van de brede school
lijkt veelbelovend te zijn bij het bieden van rijke leeromgevingen (zie bijvoorbeeld
SCP, 2006b). Daarnaast is – zeker voor de kernvakken – een doorlopende
leerlijn nodig, zowel tussen het voortgezet onderwijs en enerzijds het primair
onderwijs en anderzijds het vervolgonderwijs, als binnen het voortgezet onderwijs
zelf. Daar schort het nog te veel aan (Onderwijsraad, december 2005).Veel leerlingen zitten in het derde leerjaar van het voortgezet onderwijs
niet meer op het niveau van het oorspronkelijke schooladvies dat ze kregen
aan het eind van de basisschool (Inspectie van het Onderwijs, 2007a en 2007b).
Ongeveer één op de zeven leerlingen stroomt door naar een hoger
niveau, ongeveer één op de negen leerlingen gaat naar een lager
niveau. Op scholen waar dit laatste veel gebeurt, blijkt de uitleg van de
leraren minder duidelijk, hebben de onderwijsactiviteiten minder structuur
en zijn de leerlingen minder betrokken bij het leerproces. Ook ervaren deze
leerlingen hun school als minder veilig (Inspectie van het Onderwijs, 2007a).
Dit leidt ertoe dat talenten van leerlingen onbenut blijven, en dat kunnen
we ons niet veroorloven. Om onderbenutting van talent tegen te gaan is het
van belang dat het beleid is gericht op talentontwikkeling en uitgaat van
hoge verwachtingen.VOORTIJDIG SCHOOLVERLATENTe veel leerlingen vallen voortijdig uit. Verlaging van schooluitval vermindert
het latere beroep op de sociale zekerheid en de kans op crimineel gedrag (CPB,
2006), of, positiever geformuleerd: vergroot de zelfredzaamheid en het welzijn
van burgers. Bestrijding van voortijdig schoolverlaten heeft dan ook terecht
prioriteit. Volgens de inspectie (Inspectie van het Onderwijs, 2007a) blijken
scholen er beter in te slagen voortijdig schoolverlaten te voorkomen als zij
meer samenhang bieden in het leerstofaanbod, voldoende onderwijstijd programmeren
en realiseren en leerlingen goede begeleiding bieden. Eveneens een positief
effect heeft het als leraren en leerlingen «op een positieve manier
met elkaar omgaan» en leerlingen echt tot leren gemotiveerd worden.
Een inventarisatie door het Centraal Planbureau van studies met een experimentele
opzet op het gebied van voortijdig schoolverlaten geeft twee veelbelovende
richtingen aan. Er zijn veelbelovende ervaringen opgedaan met langdurige en
intensieve programma’s met coaches, gericht op de sociale ontwikkeling
van risicojongeren. Daarnaast zijn in het Verenigd Koninkrijk, de VS en Israël
positieve ervaringen opgedaan met het op projectniveau gebruiken van financiële
prikkels voor leerlingen, leraren en scholen om voortijdig schoolverlaten
tegen te gaan (CPB, 2006).GEDRAGSPROBLEMEN, OPVOEDINGSONMACHT EN DE (GRENZEN VAN)
DE TAAK VAN DE SCHOOLLeerlingen met gedragsproblemen zorgen voor veel hoofdbrekens in het (reguliere)
voortgezet onderwijs. Dat heeft zowel voor die leerlingen zelf, als voor de
andere leerlingen, negatieve effecten. Bij een belangrijk deel van de gedragsproblematische
leerlingen en in veel gevallen van voortijdig schoolverlaten is er sprake
van «opvoedingsonmacht» (M. Kleijwegt, Trouw 28 juli
2007) van ouders/verzorgers. Om scholen in staat te stellen goed te functioneren
is het randvoorwaardelijk dat zij niet hoofdverantwoordelijk zijn voor de
oplossing hiervan. Het is niet de primaire taak van scholen om gedragproblemen
te voorkomen en op te lossen. Als gevolg van alle eisen, wensen en verwachtingen
op dit gebied dreigt de kerntaak van de school – het geven van goed
onderwijs– in het gedrang te komen (SCP, 1999). Hierdoor wordt het voor
scholen lastig om uit leerlingen te halen «wat erin zit».TREND 4: GOED BESTUUR EN MODERNISERING BEKOSTIGINGDe kernboodschap van Koers VO (Ministerie van OCW, 2004), was dat scholen
en professionals meer ruimte krijgen om het onderwijs vorm te geven op manieren
die passen bij de specifieke leerlingenpopulatie, schoolsituatie en profilering
van de school. Daar past een bestuurlijk en financieel arrangement bij dat
scholen en professionals in staat stelt om hun opdracht zo goed mogelijk uit
te voeren.TERUGTREDENDE OVERHEID, ROL ANDERE STAKEHOLDERSDe greep van de overheid op scholen neemt af, omdat zij steeds meer taken
en bevoegdheden overdraagt aan scholen en instellingen. Hierdoor ontstaan
volgens het SCP monopolieposities in het onderwijsveld. Aangezien vanuit commerciële
of particuliere sfeer weinig concurrentie valt te verwachten, zal het noodzakelijke
tegenwicht volgens het SCP op andere wijze moeten worden georganiseerd (SCP,
2004). Het SCP constateert ook, dat het opvallend is, dat alle decentralisering,
deregulering en autonomietoekenning niet tot een vermindering van de bureaucratie
heeft geleid, «integendeel zelfs». Ook zijn de signalen dat op
schoolniveau «kleine Zoetermeertjes» ontstaan, hardnekkig.De Onderwijsraad concludeerde in 2004 (Onderwijsraad, april 2004) dat
decentralisatie, autonomievergroting en rekenschap afleggen uitstekende richtpunten
zijn geweest zijn voor het onderwijsbeleid van de afgelopen jaren, maar dat
er wel een prijskaartje aan verbonden is. De administratie- en verantwoordingslast
voor scholen is namelijk toegenomen. Dit wreekt zich – in het mbo en
in het hoger onderwijs, maar ook in het voortgezet onderwijs – ook in
de budgetten voor het secundaire proces. De raad achtte het in dit verband
van belang, dat bestuur en management in alle onderwijssectoren uitstralen
dat zij in dienst staan van het primaire proces (Onderwijsraad, oktober 2005).
Het effect van een terugtredende overheid moet immers niet teniet gedaan worden
door een groter wordende rol van locale bestuurslagen of door toenemende verantwoordingsverplichtingen.
Bureaucratisering is één van de onderwerpen in de huidige beleidsdiscussies
over het onderwijs. Autonomievergroting zou kunnen leiden tot een toenemende
bureaucratisering. Overhead is in complexe processen echter onvermijdelijk,
maar dient wel tot een minimum te worden beperkt. Uit een recent onderzoek
van Ecorys (oktober 2007) blijkt dat er in het voortgezet onderwijs geen sprake
is van een overmaat aan onnodige overhead.Al met al is het beeld over de effecten van het terugtreden van de overheid
op de administratie- en verantwoordingslast voor scholen, diffuus. OCW en
VO-raad zullen nader overleg voeren over de vraag of hiervoor algemene normen
nodig zijn, en zo ja, hoe deze zouden kunnen worden ingevuld. GOED BESTUURHeldere normen, ruimte om invulling te geven aan die normen en transparante
en openbare verantwoording over het realiseren van die normen: dat is de kern
van Goed Bestuur. OCW stelt normen op voor onderwijskwaliteit (eindtermen,
kerndoelen, curriculum), examinering, de kernkwaliteiten waaraan onderwijspersoneel
moet voldoen en onderwijstijd. Scholen geven binnen die kaders vorm aan het
onderwijs.De VO-raad heeft een begin gemaakt met een Code Goed Bestuur en zal die
code de komende periode verder uitwerken. De code bevat elementen over de
scheiding tussen bestuur en intern toezicht, over horizontale verantwoording
en de verhouding tussen horizontale en verticale verantwoording. Scholen die
de code niet toepassen zijn verplicht aan te geven waarom zij de code niet
toepassen («pas toe of leg uit»). OCW zal binnenkort een rapport
publiceren naar aanleiding van een onderzoek naar de scheiding tussen bestuur
en intern toezicht in de sector voortgezet onderwijs.OCW wil de gegevens die scholen aanleveren ten behoeve van beleid, bekostiging
en toezicht beschikbaar stellen aan de scholen en aan andere belanghebbenden.
Scholen kunnen die informatie gebruiken voor hun horizontale verantwoording.
Als aanvulling hierop stelt de VO-raad zelf een aantal indicatoren op waarover
actoren in en rond de school behoefte hebben, verzamelt de VO-raad schoolgegevens
over die indicatoren en stelt de VO-raad scholen en andere belanghebbenden
in staat die gegevens onderling met elkaar te vergelijken (benchmarking).
Indicatoren waaraan moet worden gedacht zijn onder meer leerresultaten, onderwijstijd
en lesuitval, leerling- en docenttevredenheid, beleving van veiligheid. Eén
en ander komt samen in het project Vensters voor Verantwoording en zal in de periode 2008–2011 worden geoperationaliseerd.De overheid wil kunnen ingrijpen indien de kwaliteit van een school langdurig
en ernstig ontoereikend is, zodat leerlingen ernstig risico lopen. Het wetsvoorstel
Goed Onderwijs, Goed Bestuur PO/VO, dat naar verwachting in augustus 2008
van kracht zal worden, biedt die mogelijkheid.INVESTERINGEN: HOOG RENDEMENT EN BEWEZEN EFFECTIEFDe Onderwijsraad stelt dat kwaliteitsverbetering niet door geld alleen
bevorderd wordt. Nochtans stelt de Raad dat meer publieke en private investeringen
in het onderwijs wenselijk zijn. Daarbij adviseert de Onderwijsraad nadrukkelijk
om het beschikbare geld te besteden aan maatregelen die het hoogste rendement
opleveren en waarvan de effecten bewezen zijn. (Onderwijsraad, januari 2006;
Onderwijsraad, juni 2006). Het SCP (SCP, 2004) ziet het als ongunstige uitgangspositie
voor de toekomst dat Nederland in EU- en OESO-verband tot de landen behoort
met de relatief laagste onderwijsinvesteringen in het voortgezet onderwijs.De komende tijd wordt geïnvesteerd in het voortgezet onderwijs, maar
het is volgens velen (lang) niet genoeg. Daarbij is het goed om aan te tekenen
dat de komende jaren ook substantiële bedragen beschikbaar komen die
reeds in vorige Kabinetten zijn bestemd voor het onderwijs.BEKOSTIGINGSPRIKKELSDe laatste tijd wordt steeds meer gedacht en gesproken over het inbouwen
van bekostigingsprikkels in de bekostigingssystematiek (CPB, 2004, 2007; Onderwijsraad,
2007). Daarbij worden genoemd termen als verdiend vertrouwen, prikkelen gericht
op maximale kwaliteit en inbouwen van een prikkel gericht op
excelleren. De Onderwijsraad (2007) stelt in zijn advies over prestatiebekostiging
in het hoger onderwijs voor om instellingen niet af te rekenen en te bestraffen
als ze tekortschieten, maar ze te belonen als ze het goed doen. De bonus is
een financiële erkenning voor geleverde prestaties. Professionaliteit
wordt erdoor beloond (Maassen Van den Brink, 2007).Om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren bepleit Maassen Van den
Brink om prestatiebekostiging in te voeren, niet alleen in bij hogescholen
en universiteiten, maar ook bij basisscholen en voor scholen in het voortgezet
onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Een op prestatiebekostiging
gebaseerde bekostigingssystematiek voor het onderwijs is in Nederland echter
nog nauwelijks wetenschappelijk op zijn effecten bestudeerd (Onderwijsraad,
juli 2007). Het toepassen van prestatieprikkels vereist meting van prestaties.
In het onderwijs is het vaststellen van de prestaties van instellingen en
docenten niet eenvoudig, omdat leerlingen niet alleen op school leren maar
ook daarbuiten. Het «productieproces» in het onderwijs wijkt daarmee
af van dat in de meeste economische sectoren. Een geschikte prestatie-indicator
meet de bijdrage van de school/docent aan de leerprestaties van studenten,
en is moeilijk te manipuleren (CPB, 2004).Weliswaar zijn er in het Verenigd Koninkrijk, de VS en Israël positieve
ervaringen opgedaan met het op projectniveau gebruiken van financiële
prikkels voor leerlingen, leraren en scholen om voortijdig schoolverlaten
tegen te gaan (CPB, 2004), bij de vertaling van deze buitenlandse ervaringen
naar de Nederlandse situatie moet echter rekening gehouden worden met de specifieke
Nederlandse context (CPB, 2007). Er kan niet op voorhand van worden uitgegaan
dat deze systematiek ook in de Nederlandse situatie, en op het niveau van
bekostiging van het stelsel, effectief is. Uit onderzoek naar een nieuw bekostigingsmodel
in het voortgezet onderwijs (CBE Consultants, 2006) kwam naar voren dat het
veld bezwaren heeft tegen prestatiebekostiging vanwege met name een aantal
ongewenste neveneffecten zoals selectie aan de poort en inflatie van de kwaliteit.
Nader onderzoek is dan ook gewenst.TREND 5: KRAPTE OP DE ONDERWIJSARBEIDSMARKTDe onderwijsarbeidsmarkt is op dit moment vrijwel in evenwicht. De gevreesde
tekorten in het primair en voortgezet onderwijs zijn tot nu toe grotendeels
uitgebleven. Het huidige evenwicht is toe te schrijven aan het economische
tij van de afgelopen jaren in combinatie met beleidsinvesteringen. De komende
jaren neemt naar verwachting de concurrentie op de arbeidsmarkt echter toe.
Dit komt door de aantrekkende conjunctuur en een toenemende vervangingsvraag:
de naoorlogse babyboomgeneratie gaat de komende jaren met (pre)pensioen. De
arbeidsmarktraming voorziet een kwantitatief tekort aan onderwijspersoneel –
met name in het voortgezet onderwijs – dat sterk oploopt in de periode
vanaf 2010. De onderwijssectoren staan voor de uitdaging om voldoende
gekwalificeerde leraren te behouden en te werven om zo de kwaliteit van het
onderwijsstelsel op orde te houden en mogelijk te verbeteren (Ministerie van
OCW, 2007).Naast kwantitatieve knelpunten zijn er ook sterke aanwijzingen voor een
kwalitatief tekort. Kwaliteit en het imago van het onderwijs als werkgever
spelen een rol bij de instroom in de sector en het behoud van personeel. Ook
ontstond een «verborgen» tekort. Dit blijkt uit het grote percentage
on(der)bevoegden voor de klas alsmede lesuitval (Ministerie van OCW, 2007). De onderwijssectoren moeten steeds sterker met andere werkgevers concurreren
om de «gunsten» van een relatief kleine groep hoger opgeleiden.
Daar komt bij dat ook andere sectoren een groeiende behoefte hebben aan hoger
opgeleid personeel. Een recente studie van de Raad van Werk en Inkomen (RWI)
en de HBO-Raad geeft aan dat de komende jaren een groot tekort aan hoger opgeleiden
zal ontstaan. Sectoren met een hoog aandeel hoger opgeleiden ondervinden daar
de meeste hinder van. Hieronder vallen dus ook de onderwijssectoren, met gemiddeld
75 procent hoger opgeleiden (RWI en HBO-raad, 2006).De snel toenemende druk op de arbeidsmarkt voor leraren is een groot risico
(Inspectie van het Onderwijs, mei 2007a). In mei 2007 is door de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de Commissie Leraren ingesteld, met als
opdracht te adviseren over het lerarentekort en de kwaliteit van het leraarschap.
De Commissie Leraren, onder voorzitterschap van A. Rinnooy Kan, heeft geconstateerd
dat er sprake is van een «dubbel lerarenprobleem» (Commissie Leraren,
2007). Binnen afzienbare tijd zal er volgens de Commissie Leraren een groot
kwantitatief tekort aan kwalitatief goede leraren ontstaan. De kern van het
advies van de commissie is daarom dat het leraarschap structureel versterkt
dient te worden door te voorzien in een betere beloning, een sterker beroep
en een professionelere school. De Commissie Leraren heeft voor deze samenhangende
categorieën concrete maatregelen voorgesteld. Gezien de urgentie van
het dreigende lerarentekort heeft de commissie ook een aantal korte termijn
crisismaatregelen in het rapport opgenomen.TREND 6: VOOR ALLE LEERLINGEN EEN MAATSCHAPPELIJKE STAGEEen van de doelen van het voortgezet onderwijs is het voorbereiden van
jongeren op functioneren in de maatschappij. Het is dan ook van belang dat
jongeren competenties verwerven die nodig zijn voor hun maatschappelijk functioneren.
Door verschillende maatschappelijke trends, zoals individualisering en informalisering,
is het niet vanzelfsprekend dat jongeren hier ervaring mee opdoen. Etzioni
(1994) was in de jaren 1990 één van de eerste en meest invloedrijke
schrijvers die aangaven dat burgers niet alleen rechten hebben als individuen,
maar ook verantwoordelijkheid dragen voor de maatschappij. Etzioni noemt het
een morele verantwoordelijkheid om gemeenschappelijke normen en waarden te
onderschrijven en deze aan jongeren te leren. Dat impliceert dat jongeren
daadwerkelijk in aanraking komen met de gemeenschap.Sociale samenhang is één van de pijlers van dit kabinet,
dat streeft naar een samenleving waarin mensen kunnen meedoen. Thuis, in de
buurt of de wijk én op school. Al een aantal jaren geven Nederlanders
aan dat de manier waarop mensen met elkaar omgaan het belangrijkste maatschappelijke
probleem is. Er is nadrukkelijk behoefte aan meer sociale samenhang. Veel
Nederlanders geloven dat de maatschappelijke stage een positieve bijdrage
kan leveren aan de sociale samenhang. Dat blijkt onder andere uit de brede
maatschappelijke steun voor het voor het beleidsvoornemen «maatschappelijke
stage». Met 73% was de maatschappelijke stage het meest gedragen
beleidsvoornemen uit het Coalitieakkoord.Een belangrijk punt in het Coalitieakkoord (2007) is daarom de invoering
van de maatschappelijke stage in het onderwijs. Alle leerlingen die vanaf
schooljaar 2007–2008 instromen in het voorgezet onderwijs zullen tijdens
hun opleiding een maatschappelijke stage volgen. De maatschappelijke stage
biedt jongeren de gelegenheid om tijdens hun middelbare schooltijd kennis
te maken met en bij te dragen aan de samenleving. Door zich maatschappelijk
in te zetten, krijgen jongeren competenties mee die belangrijk zijn voor hun
maatschappelijk functioneren.Leerlingen ontdekken tijdens de stage overeenkomsten en verschillen in
eigen en andermans leefwijze, in cultuur en levensbeschouwing. De maatschappelijke
stage stimuleert kennismaking met «de ander» al op jonge leeftijd.
De samenhang tussen jong en oud, ziek en gezond, Nederlander en nieuwkomer
zal hierdoor toenemen. Kennismaking met vrijwilligerswerk stimuleert jongeren
om zich een beeld te vormen van hun rol in en hun bijdrage aan de samenleving
van morgen. Leerlingen zien welke gevolgen keuzes – op het gebied van
werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer
en milieu – hebben op de samenleving. Terug op school kijken leerlingen
gezamenlijk terug en bespreken wat zij hebben meegemaakt. Tezamen met een
goede voorbereiding vergroot deze reflectie op school de leereffecten van
de maatschappelijke stage, zoals ontwikkeling van actieve sociale vaardigheden,
kennis van maatschappelijke omgeving en meer zelfvertrouwen en zelfredzaamheid
van jongeren. Ook is een maatschappelijke stage een belangrijke extra gelegenheid
om jongeren vertrouwd te maken met de waarden en normen van onze maatschappij –
naast datgene wat al gebeurt in gezinnen, op school en in (sport)verenigingen.
Over de verdere vormgeving en de uitvoeringsaspecten van maatschappelijke
stages zal nader in overleg worden getreden met het onderwijsveld en de overige
betrokkenen. 4. DE KWALITEITSAGENDA VO: ZES BELEIDSPRIORITEITENHet perspectief in de Analyse in paragraaf 3 leidt tot een aantal
speerpunten of beleidsprioriteiten voor de komende periode die aansluiten
bij de in de Analyse geschetste trends. Deze beleidsprioriteiten komen weliswaar
niet één op één overeen met de trends, maar vloeien
eruit voort. Met de Kwaliteitsagenda Voortgezet Onderwijs willen de sector
voortgezet onderwijs en de overheid zich de komende periode op de volgende
zes beleidsprioriteiten richten:1. Aantoonbare verbetering taal- en rekenprestaties2. Goede en betrouwbare examens3. Excellentie bevorderen, betere ontwikkeling van toptalent4. Alle leerlingen een passende kwalificatie5. Voor alle leerlingen een maatschappelijke stage6. Reductie van het aantal zeer zwakke scholen.Om deze beleidsprioriteiten te kunnen realiseren, moet worden voldaan
aan een aantal randvoorwaarden in de sfeer van onderwijspersoneel, onderwijstijd
en bekostiging. Daar wordt in paragraaf 5 bij stilgestaan. In deze paragraaf
zullen – na een korte toelichting direct hierna – de zes beleidsprioriteiten
worden beschreven en zal worden aangegeven welke prestatieafspraken we per
prioriteit willen maken.Uit de trend «Hernieuwde focus op onderwijsinhoud» vloeit
de nadruk voort op het belang van de basisvaardigheden taal en rekenen. Voor
een succesvolle onderwijsloopbaan van leerlingen is een goede beheersing daarvan
immers essentieel. Geconstateerd is echter dat een deel van de leerlingen
deze vaardigheden minder goed beheersen dan nodig is. Het is dan ook nodig
om snel krachtige maatregelen te treffen. Zowel in het primair onderwijs als
in het voortgezet onderwijs is stijging van de prestaties van leerlingen in
taal- en rekenvaardigheden dan ook een beleidsprioriteit.Om te waarborgen dat de leerresultaten op niveau zijn en blijven, en dat
er voor maatschappij en vervolgopleidingen – en uiteraard voor jongeren
zelf – optimale helderheid is over de kwaliteit en betekenis van een
diploma, mag aan de kwaliteit en betrouwbaarheid van examens niet getwijfeld
worden. De tweede beleidsprioriteit is dan ook dat de examens zowel goed als
betrouwbaar zijn.Geconstateerd is, dat het Nederlandse onderwijs «gemiddelde»
en «zwakkere» leerlingen goed weet te bedienen. We laten echter
kansen liggen waar het excellentie en toptalent betreft, terwijl we dit hard
nodig hebben om onze ambities waar te kunnen maken. Betere ontdekking, ontwikkeling
en benutting van toptalent en bevorderen van excellentie is dan ook een prioriteit
in deze Kwaliteitsagenda. Hier is echt een cultuurverandering nodig: hoe komen
we tot een sector die niet alleen «goed» maar ook «excellent»
onderwijs hoog in het vaandel heeft staan?Het feit dat te veel jongeren voortijdig stoppen met onderwijs en dus
voortijdig uitvallen staat haaks op de inspanningen die de sector zich getroost
om jongeren voor te bereiden op een diploma, op het vervolgonderwijs en op
het verdere leven. Voortijdig schoolverlaten dient dan ook zoveel mogelijk
te worden voorkomen. Daar hebben zowel de sector voortgezet onderwijs, als
andere sectoren – binnen en buiten de onderwijskolom – een rol.
Hier komt het aan op maatwerk en op een goede oriëntatie op loopbaan
en beroep. We streven naar een passende kwalificatie en een optimale leerloopbaan
voor alle leerlingen. Maatschappelijke stages zijn een belangrijk instrument om jongeren in
de gelegenheid te stellen kennis te maken met én een bijdrage te leveren
aan de maatschappij. Alle leerlingen zullen daarom tijdens hun middelbare
schoolperiode een maatschappelijke stage moeten volgen.Alle jongeren hebben recht op goed onderwijs. Scholen verschillen. Variëteit,
pluriformiteit en keuzevrijheid zijn belangrijke kenmerken van het Nederlandse
voortgezet onderwijs. Gewaarborgd moet worden dat elke school ten minste een
bepaalde basiskwaliteit biedt. Zeer zwakke scholen bieden die kwaliteit niet,
en bedienen hun leerlingen daarom onvoldoende. Dat kunnen we ons niet veroorloven.
Het streven is daarom het aantal zeer zwakke scholen zoveel mogelijk terug
te dringen.BELEIDSPRIORITEIT 1: AANTOONBARE VERBETERING TAAL- EN
REKENPRESTATIESIn het Coalitieakkoord is sprake van een hernieuwde focus op de onderwijsinhoud –
het leerplan dus, wat leren jongeren: «Wat leerlingen moeten kennen
en kunnen aan het einde van hun leerloopbaan zal duidelijk worden vastgelegd,
evenals de maatschappelijke doelen van het onderwijs» (Coalitieakkoord,
2007). Dit uitgangspunt komt onder meer terug in de voorgenomen verankering
van de canon in de kerndoelen. Ook voor de basisvaardigheden in het taal-
en rekenonderwijs is aandacht, temeer daar een goede beheersing van deze vaardigheden
randvoorwaardelijk is voor een succesvolle onderwijsloopbaan. Het verbeteren
van de taalprestaties draagt bij aan het realiseren van de ambities in het
Aanvalsplan laaggeletterdheid en het terugdringen van voortijdig schoolverlaten.DOELEN EN AFSPRAKENDe prestaties van leerlingen op het vmbo, het havo en het vwo op de basisvaardigheden
op het terrein van rekenen en Nederlandse taal moeten omhoog. Op basis van
het advies van de Expertgroep doorlopende leerlijnen rekenen en taal, die
in januari rapporteert, wordt bepaald wat leerlingen op verschillende niveaus
en in verschillende fasen van hun onderwijsloopbaan moeten kunnen en kennen.
Dit vraagt om substantiële verbetering van de aansluiting tussen de verschillende
onderwijssectoren op het terrein van reken- en taalonderwijs. Het is onze
ambitie dat het beeld van de leerlingprestaties op het gebied van rekenen
en taal in internationale en longitudinale onderzoeken zoals PISA, PIRLS en
VOCL tenminste stabiliseert ten opzichte van het beeld in het meetjaar 2003.
De ambitie in het Aanvalsplan Laaggeletterdheid is om het percentage leerlingen
in het voortgezet onderwijs dat op of onder PISA-leesniveau 1 zit terug te
dringen tot 10% (in het meetjaar 2003 was dit percentage 11,5%).
Gelet op de urgentie van de problematiek met betrekking tot laaggeletterdheid
en gelet op het convenant laaggeletterdheid met de sociale partners van 11 september
2007, spreken wij af om dit percentage verder terug te dringen tot 8%. BELEIDSINSTRUMENTENDe VO-raad bevordert dat scholen op het terrein van rekenen en taal meer
opbrengstgericht werken, bijvoorbeeld door toetsgegevens te gebruiken voor
het bepalen van doelen en onderwijsaanbod per kind. Leraren worden uitgedaagd
te leren van elkaar en van aanpakken die werken. Voorts bevordert de VO-raad
dat scholen gebruik maken van adequate leerlingvolgsystemen die goed aansluiten
op het elektronisch leerdossier. Voor scholen moet duidelijk worden geëxpliciteerd welke niveaus hun
leerlingen zouden moeten bereiken. Om hieraan tegemoet te komen en om scholen
te ondersteunen bij het realiseren van betere doorlopende leerlijnen voor
rekenen en taal, is dit jaar de Expertgroep Rekenen en Taal geïnstalleerd.
Deze expertgroep zal voor verschillende referentiepunten in de onderwijsloopbaan
van jongeren (van primair tot en met hoger onderwijs) beschrijven welke kennis
en vaardigheden jongeren nodig hebben met betrekking tot rekenen en taal.
De Expertgroep Rekenen en Taal zal in januari 2008 haar advies uitbrengen.
OCW zal de inhoudelijke eisen van de expertgroep waar nodig laten neerslaan
in regelgeving. OCW zorgt er verder voor dat SLO en Cito worden ingezet om
leerplannen, methodes, (tussen)toetsen en remediale programma’s voor
scholen uit te werken. OCW en de VO-raad zullen na uitbrengen van het advies
van de expertgroep bezien of en zo ja welke aanvullende afspraken zullen worden
gemaakt.Om doorlopende leerlijnen te verbeteren en de ketenverantwoordelijkheid
gestalte te geven zullen de VO-raad en OCW bevorderen dat er in samenwerking
met de PO-raad, de MBO-raad, de HBO-raad en de VSNU een groot stimuleringsproject
wordt opgezet gericht op rekenen en taal in alle onderwijssectoren, én
op de aansluiting tussen de sectoren van het reken- en taalonderwijs.Via toets- en examenresultaten, PISA en PIRLS zullen de resultaten gemonitord
worden.BELEIDSPRIORITEIT 2: GOEDE EN BETROUWBARE EXAMENSDe Onderwijsraad betuigt in haar advies van november 2006 «Examinering:
draagvlak en toegankelijkheid» steun aan de huidige vorm van examinering
in het voortgezet onderwijs. Daarmee sluit de raad aan bij de overheersende
gedachte in het onderwijsveld zelf: de systematiek van examineren in het voortgezet
onderwijs is een garantie voor kwaliteit en het civiel effect van de examens.In navolging van Dronkers (Dronkers, 2007) en de Inspectie van het Onderwijs
pleit ook de Onderwijsraad in haar advies van september 2007 «Versteviging
van kennis in het onderwijs II» voor een systeemaanpassing. Naast het
centraal examen neemt het schoolexamen een belangrijke en eigen plaats in
bij de afsluiting van het voortgezet onderwijs. Het centraal examen toetst
op één moment een gedeelte van de kennis die alle leerlingen
moeten hebben. Het schoolexamen toetst naast kennis ook vaardigheden. Het
schoolexamen laat daarnaast ook zien wat een school nog meer belangrijk vindt
in de vorming en ontwikkeling van leerlingen. Het schoolexamen sluit aan bij
de keuzes die als school gemaakt worden, het weerspiegelt de onderwijskundige
visie van de school.Zeker met de toegenomen autonomie voor scholen is het essentieel dat het
onderwijs zich kan verantwoorden over de kwaliteit van schoolexamens en hoe
zich deze verhouden tot de behaalde resultaten op het centraal examen. De
VO-raad voelt expliciet de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de schoolexamens.
De VO-raad en het departement dragen beiden de verantwoording voor het succes
en de kwaliteit van het examensysteem in zijn totaliteit en voor de kwaliteit
van het niveau van de leerling. Door gezamenlijke afspraken te maken wordt
deze verantwoordelijkheid zichtbaar en meetbaar. DOELEN EN AFSPRAKEN1. De kwaliteit van het schoolexamen, zowel inhoudelijk als procesmatig,
moet worden versterkt;2. In het licht van een betere kwaliteitsborging, een rechtsgelijke behandeling
van leerlingen en vertrouwen in het systeem van examinering, is het uitgangspunt
dat de discrepantie tussen de cijfers van het schoolexamen en van het centraal
examen gemiddeld niet verder oploopt dan 0,5 punt.Scholen voor voortgezet onderwijs dragen door onder andere gebruik te
maken van de standaard schoolexamens in positieve zin bij aan de noodzakelijke
horizontale en verticale verantwoording. Door het verbeteren van de kwaliteit
van de schoolexamens en de correctie van de centrale examens behoudt het examensysteem
zijn geloofwaardigheid, de rechtszekerheid van de leerling is verzekerd en
de doorstroom naar het vervolgonderwijs blijft intact. Beide hierboven genoemde
doelstellingen, te weten de kwaliteit van het niveau van de leerling en dat
van het examensysteem, worden hiermee gerealiseerd.BELEIDSINSTRUMENTENDe bovengenoemde doelen en afspraken worden op verschillende manieren
bereikt:1. De door de VO-raad ontwikkelde standaard schoolexamens (vaststelling
2008) wordt norm bij de kwaliteitsborging door scholen;2. Gestimuleerd wordt dat de kwaliteitsstandaard schoolexamens wordt gerealiseerd
met behulp van (al ontwikkelde) kwaliteitsinstrumenten (protocollen en checklisten,
scan schoolexamens, kwaliteitsmonitor examens etc.);3. Onderzocht zal worden of het nodig is dat de positie van het centraal
examen ten opzichte van het schoolexamen wordt versterkt. Indien geconcludeerd
wordt, dat dat het geval is, levert de VO-raad levert een bijdrage aan de
ontwikkeling van alternatieven om het centraal examen een sterkere positie
te geven t.o.v. het schoolexamen;4. Geïnventariseerd wordt of scholen behoefte hebben aan andere instrumenten
ter ondersteuning van hun kwaliteitsborging (bijvoorbeeld instrumenten voor
dataverzameling/verwerking);5. De verbetering van schoolexamens en het schoolexamenproces kan op verschillende
manieren gestimuleerd worden. Het gaat daarbij onder meer om deskundigheidsbevordering/expertontwikkeling
binnen de school, uitwisseling van good practices en contact tussen docenten
binnen en buiten de school. Dergelijke activiteiten zullen worden gestimuleerd.
De mogelijkheden en meerwaarde van toets/evaluatie-experts binnen scholen
wordt onderzocht door het opzetten van enkele pilots;6. Scholen werken aan de ontwikkeling van digitale toetsbanken van schoolexamens;
de VO-raad initieert hiertoe gesprekken met mogelijke actoren.Pilots als de pilot meerdere examenmomenten moeten een serieuze plaats
behouden binnen de discussie over kwaliteitsverbetering. De mogelijkheid voor
andere pilots moet eveneens serieus aandacht krijgen. Kwaliteitsbewaking van
examens hangt niet enkel af van de kwaliteit van de schoolexamens en moet
in samenhang gezien worden met (ontwikkelingen van) het centraal examen.Het toezicht op de examens is expliciet een taak van de inspectie en deze
taak zal verder worden uitgewerkt. De inspectie krijgt de beschikking over gepaste interventiemogelijkheden en zal passende interventies kunnen
plegen bij het in gebreke blijven van scholen.Als aanvulling hierop kan worden gedacht aan:• Het landelijk beschikbaar stellen van de gegevens over schoolexamens
en centrale examens per vak per school. Dit is een vorm van benchmarking waarbij
zowel een prestatieprikkel uitgaat naar de docent als naar de school;• De scholen met een effectief kwaliteitsbeleid op schoolexamens
in de publiciteit brengen.• Ontwikkelen van een methode waarbij de examengegevens worden gecorrigeerd
voor de achtergrondkenmerken van de leerlingen, waaronder hun instapniveau.BELEIDSPRIORITEIT 3: EXCELLENTIE BEVORDEREN, BETERE ONTWIKKELING
VAN TOPTALENTJongeren kunnen op verschillende gebieden excelleren. De ene jongere is
cognitief zeer sterk, de andere jongere is een uitmuntend sporter of creatief
zeer begaafd. Ook combinaties komen voor. Leerlingen moeten in het onderwijs
uitgedaagd worden hun talenten zo goed mogelijk te ontplooien en te benutten.
Tegelijkertijd moet de basiskwaliteit van het Nederlandse onderwijs tenminste
zo goed blijven als momenteel het geval is. In het Nederlandse onderwijs in
het geheel valt winst te boeken door extra prioriteit te geven aan toptalent
en excellentie. Scholen kunnen zich profileren op bepaalde gebieden (bijvoorbeeld
op het gebied van bèta/techniek, cultuur of meertaligheid). Ook willen
we leerlingen prikkelen niet tevreden te zijn met «een zesje».DOELEN EN AFSPRAKENLeerlingen moeten toptalenten optimaal kunnen ontwikkelen. Om talent bij
leerlingen te ontdekken, te ontwikkelen, te ontplooien en te benutten moeten
scholen leerlingen die ergens buitengewoon goed in zijn laten uitblinken.
OCW en de VO-raad stellen vast dat meer onderzoek nodig is om te kunnen onderbouwen
welke aanpakken van scholen optimaal bijdragen aan de stimulering van toptalent.
Hiervoor zal worden geput uit de ervaringen die worden opgedaan in de «Durven,
Delen, Doen» van de VO-raad, «Leren door te experimenteren»
van OCW en de follow-up van de scholingstop.Intussen wordt de ondersteuning van lopende initiatieven voortgezet. Zo
streven we naar toename van het aantal projecten waarbij VO-leerlingen al
onderwijs volgen in het hoger onderwijs (pre university
initiatief). Op basis van de resultaten en uitkomsten van deze trajecten
zullen de VO-raad en OCW uiterlijk in 2010 nadere doelstellingen en een aanpak
vaststellen.BELEIDSINSTRUMENTENOm deze doelen te realiseren, wordt een aantal beleidsinstrumenten ingezet.
Ten eerste zal er een onderzoek worden gestart naar succesfactoren voor het
realiseren van een cultuur van kunnen en willen uitblinken in toptalent. De
resultaten daarvan zullen beschikbaar worden gesteld aan scholen. Mede op
basis hiervan kan ook gewerkt worden aan deskundigheidsbevordering van docenten
met betrekking tot de begeleiding van toptalent.Er een breed scala aan beleidsinstrumenten beschikbaar of in ontwikkeling
om toptalent en excellentie te bevorderen, zoals: • Er worden diverse talentenprijzen ingesteld voor excellerende scholen;• Internationale uitwisseling wordt gestimuleerd;• Interesse voor de exacte vakken wordt gestimuleerd. In het kader
van het Deltaplan Bèta/Techniek wordt werk gemaakt van het stimuleren
van talent in de natuurwetenschappelijke vakgebieden;• Er is aandacht voor meer- en hoogbegaafde leerlingen;• Er zal er een krachtige impuls gegeven worden om de «Olympische
gedachte» te stimuleren;• Er zal aangepast lesmateriaal voor talentvolle leerlingen ontwikkeld
(blijven) worden.Op verschillende terreinen zijn er netwerken van scholen die toptalent
hoog in het vaandel hebben staan, zoals:• Er is een landelijk dekkend netwerk van 25 begaafdheidsprofielscholen
die extra zorg en aangepast onderwijs bieden aan hoogbegaafde leerlingen;• In het netwerk Cultuurprofielscholen delen scholen hun ervaringen
met het extra stimuleren van kunst en cultuur;• Er is sprake van een regeling voor LOOT-scholen en een landelijke
dekking van LOOT-scholen. Op deze scholen zijn er speciale voorzieningen voor
sportief toptalent.Tweejaarlijks zal er een monitor worden uitgevoerd naar het beleid voor
toptalent in scholen.BELEIDSPRIORITEIT 4: ALLE LEERLINGEN EEN PASSENDE KWALIFICATIEAls leerlingen voortijdig het onderwijs verlaten, wordt er talent verspild.
We slagen er onvoldoende in om ieders talent te benutten. Dat kunnen we ons
niet veroorloven. Daarom moeten we alles uit de kast halen om redenen voor
jongeren om voortijdig uit te vallen, weg te nemen, ze te boeien en te binden
en ze de onderwijsloopbaan te bieden die bij hen past.Om schooluitval te voorkomen is een breed pakket aan maatregelen nodig.
Maatwerk is hierbij een sleutelbegrip. Daarbij zijn verschillende actoren
aan zet. Ten eerste zijn maatregelen nodig die gericht zijn op het voorkomen
van uitval. Daarnaast helpen we jongeren die toch voortijdig zijn uitgevallen.
Dat is een gedeelde taak van de verschillende partners in het jeugdbeleid
van het kabinet. Het voortgezet onderwijs is daar één van. Schoolverlaters
die bewust en weloverwogen voor werk kiezen willen we binnen hun werkomgeving
aan een kwalificatie helpen. Schoolverlaters die geen bewuste, weloverwogen
keuze hebben gemaakt willen we helpen door samen met hen tot een integrale
beoordeling te komen van hun individuele situatie. Die beoordeling moet leiden
tot begeleiding naar werk, school of een combinatie daarvan of naar hulpverlening
die voor verdere begeleiding kan zorgen.DOELEN EN AFSPRAKENIn het Beleidsprogramma is opgenomen dat het aantal «nieuwe»
voortijdig schoolverlaters wordt verminderd van 71 000 in 2002 naar 35 000
in 2012. Voor het schooljaar 2005/2006 wordt een omvang van 56 500 aangehouden.
Het voortgezet onderwijs levert aan deze vermindering zijn bijdrage door volgens
onderstaande tabel het aantal ongediplomeerde schoolverlaters te verminderen,
en het aantal vmbo’ers dat niet doorstroomt naar het mbo te reduceren. Prestatieafspraak200620102012Ongediplomeerde uitstroom VO110 9006 5005 000 Niet-doorstroom vmbo naar vervolgonderwijs7 4004 5003 5001 Het gaat hier om jongeren die wel instromen in het voortgezet
onderwijs, maar dit niet met een diploma verlaten.BELEIDSINSTRUMENTENEen aantrekkelijk beroeps- en toekomstbeeld kan jongeren motiveren het
beste uit zichzelf te halen en ten minste een startkwalificatie te halen.
Maar aantrekkelijkheid is niet genoeg. Een onduidelijk of weinig realistisch
beeld van vervolgopleiding en beroep en van de eigen mogelijkheden daarin
kunnen leiden tot teleurstelling en zo tot schooluitval. Goede Loopbaanoriëntatie
en Begeleiding (LOB) helpt jongeren bij het vormen van een duidelijk, realistisch én
aantrekkelijk opleidings- en beroepsbeeld en bij het inschatten van de eigen
mogelijkheden en wensen. Kwalitatief goede LOB is dus een belangrijk instrument.
Er is de laatste jaren op het gebied van LOB in en om scholen veel goed werk
verricht (denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van praktische sectororiëntatie),
maar dat blijkt niet genoeg. We spreken daarom af de inspanningen op dit terrein
te intensiveren. De VO-raad zal een stimuleringsplan LOB ontwikkelen. Door
OCW en VO-raad zal onderzoek worden uitgevoerd naar de relatie tussen kwaliteitsverbetering
van onderwijs en LOB en versterking van kwalificatiewinst.Bij de (warme) overdracht van leerling-gegevens tussen primair onderwijs
en voortgezet onderwijs en tussen voortgezet onderwijs en bve-sector zijn
inspanningen uit elk van de genoemde onderwijssectoren vereist. De medewerking
van ROC’s is nodig bij de nazorg van het vmbo voor hun oud-leerlingen
in het mbo. Experimenten gericht op een naadloze overgang van vmbo naar mbo
zijn een belangrijk instrument in het voorkomen van schooluitval in en tussen
vmbo en mbo.Gemeenten hebben een belangrijke plaats in het geheel van de samenwerking.
Ze hebben een rol bij het handhaven van de leerplicht en het functioneren
van de RMC. Daarnaast hebben ze een coördinerende rol, bijvoorbeeld in
het sluiten van convenanten tussen de verschillende betrokken partijen (vo-scholen,
vervolgonderwijs, lokaal bedrijfsleven, jeugdzorginstellingen).Daarnaast wordt het beleid met betrekking tot passend onderwijs gecontinueerd
en waar nodig versterkt. Schoolbesturen moeten voor alle zorgleerlingen die
worden aangemeld of staan ingeschreven in overleg met de ouders zorgen voor
een passend onderwijs zorgonderwijsaanbod. De VO-raad zal scholen stimuleren
hun verantwoordelijkheid te nemen Dit vraagt:• Een landelijk dekkende infrastructuur van regionale netwerken (po-,
vo- en de wec-instellingen) in 2011 met afspraken met het mbo.• Deelname van alle scholen voor havo en vwo aan het samenwerkingsverband
vo in de betreffende regio.• Eén loket voor (handelingsgerichte) zorgtoewijzing voor
leerlingen die extra ondersteuning/zorg nodig hebben, plus integrale indicatie
(jeugd)zorg wanneer dat nodig is.De beleidsprioriteit is dat zoveel mogelijk jongeren een diploma halen
waarmee ze kunnen «thuiskomen» en vervolgens doorstromen naar
het vervolgonderwijs. De hier beschreven maatregelen dragen daar aan bij,
maar meer wetenschappelijke fundering is van belang. Daarom wordende
ontwikkelingen en resultaten gemeten en gemonitord in de VSV-monitor op basis
waarvan ook jaarlijks aan de Tweede Kamer wordt gerapporteerd. Daarbij zal
betrokken worden de mate van differentiatie in het voortgezet onderwijs en
de cijfers rond op- en afstroom. (Nader) onderzoek is gewenst om meer duidelijkheid
te krijgen over effecten van differentiatie op vroegtijdige selectie.BELEIDSPRIORITEIT 5: VOOR ALLE LEERLINGEN EEN MAATSCHAPPELIJKE
STAGEPraktische ervaring met samenleving en beroep is van groot belang voor
succes in de vervolgopleiding, in de maatschappij en in het werkzame leven.
De maatschappelijke stage biedt een bijdrage aan burgerschapsvorming en aan
meer sociale samenhang door meer contact tussen verschillende bevolkingsgroepen.
Scholen sluiten met het onderwijs aan op de leefwereld van jongeren en bieden
jongeren onderwijs aan dat relevant is voor hun vervolgonderwijs, hun toekomstige
plek op de arbeidsmarkt en hun eigen positie in de maatschappij. Daarvoor
bieden maatschappelijke stages jongeren de gelegenheid om tijdens hun middelbare
schooltijd kennis te maken met en bij te dragen aan de samenleving. Doel van
de stage is maatschappelijke betrokkenheid, sociale integratie en het besef
van waarden en normen te vergroten, actief burgerschap en het nemen van verantwoordelijkheid
voor de samenleving te stimuleren. Uit de ervaringen van de scholen die de
afgelopen schooljaren een maatschappelijke stage hebben aangeboden, blijkt
daarnaast dat deze stages voor veel jongeren een motiverende leeromgeving
bieden, waardoor ze minder geneigd zijn tot uitval en voortijdig schoolverlaten.
De uitwerking van «de maatschappelijke stage» moet zoveel mogelijk
passen bij de situatie van de school, de talenten en wensen van de leerlingen
en het regionale aanbod van en behoefte aan stagiaires.DOELEN EN AFSPRAKENOCW en VO-raad staan gezamenlijk voor het goed invoeren van maatschappelijke
stages vanaf schooljaar 2011–2012. Dit betekent dat de volgende prestatieafspraken
over 4 jaar gerealiseerd zijn:• Alle leerlingen die vanaf schooljaar 2007–2008 zijn gestart
in het voortgezet onderwijs hebben voor zij van school gaan een maatschappelijke
stage gedaan;• De maatschappelijke stage maakt op de scholen een integraal onderdeel
uit van het curriculum. Dit blijkt onder andere uit een beschrijving van de
invoering van de maatschappelijke stage in het schoolplan.De verdere vormgeving en uitvoeringsaspecten van de maatschappelijke stage
zijn uitgewerkt in het plan van aanpak Samen leven kun
je leren (2007).BELEIDSINSTRUMENTENOCW en VO-raad willen verschillende (beleids-)instrumenten inzetten om
te bewerkstelligen dat in het schooljaar 2011–2012 op alle scholen maatschappelijke
stages zijn ingevoerd.Om voldoende stageplekken te realiseren worden met zoveel mogelijk maatschappelijke
sectoren afspraken gemaakt over te realiseren stageplekken. Hiermee wordt
samenwerking op lokaal en regionaal niveau tussen scholen en stagebieders
gestimuleerd. De nadere uitwerking van de afspraken kan op lokaal en regionaal
niveau plaatsvinden. Scholen zullen in de gelegenheid gesteld worden (een deel van) de maatschappelijke
stage als onderwijstijd mee te tellen. De minimale omvang van de maatschappelijke
stage – het minimale aantal klokuren dat elke leerling gedurende zijn
of haar middelbare schooltijd aan een maatschappelijke stage moet besteden:
72 uur – is tevens het maximale aantal uren dat mee kan tellen als onderwijstijd.Voorlichting aan scholen en stimuleren, onderlinge kennis- en praktijkuitwisseling
van scholen en het uitdragen good practices is een gedeelde verantwoordelijkheid
van de VO-raad en OCW. De VO-raad zal scholen voorlichten via de website,
een nieuwsbrief en het VO-magazine. OCW zal scholen, leerlingen, stagebieders
en begeleiders informeren via de website van CPS/Movisie en Nieuwsbrieven
Maatschappelijke Stage. De VO-raad zal via bijvoorbeeld regiobijeenkomsten,
en OCW via de website, gesprekken, bijeenkomsten en pilot projecten, onderlinge
kennis- en praktijkuitwisseling van scholen stimuleren en good practices uitdragen.
Ten behoeve van een lerende aanpak zullen de ervaringen in de eerste twee
schooljaren goed geëvalueerd worden. Op basis van deze evaluatie kan
de (inzet van) instrumenten worden aangescherpt.Aandachtspunt blijft de verdringingsproblematiek in het vmbo waar beroeps
(oriënterende) stages een grote plaats innemen in het onderwijsprogramma.
De verplichte maatschappelijke stages kunnen de beroeps(oriënterende)
stages in menige regio en in menig vakgebied hinderen (zorg/welzijn, sport).
In één van de pilots zal het mogelijke verdringingseffect nadrukkelijk
gevolgd worden. Op basis daarvan zullen OCW en VO-raad nadere afspraken maken
om ongewenste verdringing te voorkomen.BELEIDSPRIORITEIT 6: REDUCTIE VAN HET AANTAL ZEER ZWAKKE
SCHOLENElke school moet ten minste een bepaalde basiskwaliteit bieden. Zeer zwakke
scholen bieden die kwaliteit niet, en bedienen hun leerlingen daarom onvoldoende.
Dat kunnen we ons niet veroorloven. Het streven is daarom het aantal zeer
zwakke scholen zoveel mogelijk terug te dringen.De inspectie doet uitspraken over de schoolvestiging. In de hierna volgende
tekst wordt daarom gesproken over vestigingen. Op grond van een risico analyse
brengt de inspectie potentieel zwakke vestigingen in kaart: de risicovolle
vestigingen. In het nieuwe toezicht krijgen deze vestigingen een Periodiek
Kwaliteitsonderzoek. Ten gevolge van de gehanteerde systematiek risicobepaling
op basis van opbrengsten zullen er elk jaar nieuwe risicovolle en zeer zwakke
vestigingen bijkomen en is het streefgetal nul niet mogelijk. Waar het om
gaat is er voor te zorgen dat het aantal zeer zwakke vestigingen zo beperkt
mogelijk blijft en de duur dat zij zeer zwak zijn zo veel mogelijk te bekorten.
Het gaat uiteindelijk om het zoveel mogelijk bekorten van de tijd dat leerlingen
worden bloot gesteld aan zeer zwak onderwijs.Van de in totaal circa 1400 vestigingen worden op dit moment worden 197
vestigingen (14%) aangemerkt als risicovolle vestigingen, en 24 vestigingen
(1,7%) als zeer zwakke vestigingen. Door middels een consequente kwaliteitszorg
de kwaliteit van het hele scholenbestand te verbeteren, en door risicovolle
vestigingen te ondersteunen om problemen aldaar te lijf te gaan, kan voorkomen
worden dat scholen zeer zwak worden. Als een vestiging dan toch zeer zwak
wordt, moet die vestiging gericht worden aangepakt met als inzet bekorting
van de tijd dat de vestiging die status heeft. DOELEN EN AFSPRAKENWe streven de volgende doelen na:• Reductie van het aantal zeer zwakke vestigingen van 24 naar 19
in 2010 en naar 14 in 2012 (1% van het totaal);• Reductie van het aantal risicovolle vestigingen van 197 naar 160
in 2010 en naar 140 in 2012 (10% van het totaal);• Reductie van de doorlooptijd van het moment dat vestiging als zeer
zwakke wordt bestempeld tot het indienen van het plan van aanpak van 6 maanden
naar 2 maanden in 2010;• Reductie van de doorlooptijd van het moment dat vestiging als zeer
zwakke wordt bestempeld tot het moment dat de vestigingen van dit stempel
af is van 24 naar 12 maanden in 2012;• Verhoging van het percentage scholen dat voldoende scoort op kwaliteitskenmerk
kwaliteitszorg van 31,4% naar 50% in 2010 en naar 75%
in 2012.BELEIDSINSTRUMENTENOm deze doelen te realiseren is een aantal zaken instrumenteel. De VO-raad
kent alle zeer zwakke scholen en onderhoudt een relatie met deze scholen.
Risicovolle scholen weten de VO-raad te vinden voor ondersteuning en diagnose.
Het steunpunt zeer zwakke scholen is breed bekend en zwakke scholen maken
naar tevredenheid gebruik van het steunpunt. De VO-raad onderhoudt een goede
relatie met de inspectie en wisselt informatie uit over risicovolle en zeer
zwakke scholen.Zowel VO-raad als OCW neemt de verantwoordelijkheid voor een aantal maatregelen.• VO-raad:– Stimuleren kwaliteitszorgsystemen op scholen;– Vroegtijdige signalering en ondersteuning van risicovolle scholen
om te voorkomen dat deze scholen zeer zwak worden;– Starten met een «ondersteunings- en crisisteam», dat
zorgt voor adequate ondersteuning van risicovolle scholen om te voorkomen
dat deze scholen zeer zwak worden en zal op basis van de ervaringen voor 1 augustus
2009 besluiten over de eigen rol en verantwoordelijkheid met betrekking tot
dat team;– Onderhoud van een steunpunt voor risicovolle en zeer zwakke scholen,
samenwerking van dit steunpunt met Q5 en het steunpunt zeer zwakke basisscholen
en informatieverspreiding via het steunpunt;– Ontwikkeling en implementatie van diagnose en receptuur voor zwakke
punten in het onderwijsproces van risicovolle scholen. Uitwisseling van ervaringen
tussen risicovolle scholen;– Een databank met ondersteuners op basis van referenties van leden
van de VO-raad.• OCW/Inspectie:– Implementatie en evaluatie wetsvoorstel Goed Bestuur en daarmee
samenhangende nieuwe interventies;– Op basis hiervan: levering van gegevens aan de VO-raad ten behoeve
van «ondersteunings- en crisisteam»;– Nader onderzoek naar redenen waarom scholen zeer zwak worden;– Ontwikkeling van aanvullende interventies ten behoeve van zeer
zwakke scholen die in een bestuurlijk natraject zijn beland;– Inspectie onderzoekt of er absolute grenzen kunnen worden bepaald
waaronder een school als zeer zwak wordt aangemerkt. Wat meting en monitoring van bovenstaande processen betreft: kwaliteitszorg,
verbetering risicovolle scholen, verbetering zeer zwakke scholen, aanpak scholen
in bestuurlijk natraject worden door de inspectie bijgehouden en geëvalueerd. 5. DRIE RANDVOORWAARDENIn de vorige paragrafen zijn de zes beleidsprioriteiten geschetst waarover
overheid en sector voortgezet onderwijs afspraken willen maken. Om deze afspraken
daadwerkelijk te kunnen maken, moet aan een aantal randvoorwaarden worden
voldaan in de sfeer van onderwijspersoneel, onderwijstijd en bekostiging.
Hierover wordt in deze paragraaf nader ingegaan.RANDVOORWAARDE 1: ONDERWIJSPERSONEELGoed onderwijs is in het belang van leerlingen en van de samenleving.
Gekwalificeerde en gemotiveerde leraren zijn de basis voor goed en effectief
onderwijs. Onderzoek laat zien dat een verhoging van de kwaliteit van leraren
kan leiden tot substantiële verbeteringen in de prestaties van leerlingen
(CPB, 2006). Met een goede, gemotiveerde leraar voor de klas haalt een leerling
het beste uit zichzelf, en legt zo een goede basis voor zijn of haar toekomst.In het Beleidsprogramma Samen werken, Samen leven dat het Kabinet in juni 2007 heeft gepresenteerd zijn de plannen
aangekondigd die er voor moeten zorgen dat er nu en in de toekomst voldoende
gekwalificeerd onderwijspersoneel is. De onderwijssector moet op grote schaal
nieuw, goed gekwalificeerd personeels aantrekken op een moment dat de arbeidsmarkt
aantrekt. Bovendien is het nodig dat de positie en de kwaliteit van de leraar
verbetert. Het kabinet wil dit bereiken door:• Verbetering van de arbeidsvoorwaarden en functiedifferentiatie,
onder meer door versterking van de prikkels gericht op een betere doorstroming
tussen leraarsfuncties;• Vergroting van de verantwoordelijkheden van leraren en verdere
professionalisering van het leraarsberoep, zowel voor startende als zittende
leraren;• Versterking van de nascholing van leraren en de kwaliteit van de
lerarenopleidingen;• Extra onderzoek naar innovatie in het onderwijs ten behoeve van
het lerarentekort.In mei 2007 werd de Commissie Leraren, onder voorzitterschap van Alexander
Rinnooy Kan, gevraagd advies uit te brengen over de wijze waarop deze doelstellingen
gerealiseerd kunnen worden.Op 12 september 2007 heeft de commissie het rapportLeerKracht! gepresenteerd. De commissie is erg bezorgd over de dreigende
lerarentekorten en over de kwaliteit van toekomstige leraren. Het dubbele –
kwantitatieve en kwalitatieve – lerarenprobleem moet nu worden aangepakt,
anders zijn de doelstellingen van een kenniseconomie bij voorbaat onhaalbaar.
De commissie pleit ervoor structureel in de «LeerKracht» van Nederland
te investeren en daarbij de positie van de leraar als uitgangspunt te kiezen.Op de lange termijn zijn volgens de commissie investeringen en ingrepen
nodig voor een betere beloning, een sterker beroep en een professionelere
school. De commissie pleit met betrekking tot de beloning om beloningsverschillen
in te lopen, de salarisschalen van 18 naar 12 jaar in te korten, de beloning
aan het opleidingsniveau te koppelen, de automatische periodiek af te schaffen
en met regionale arbeidsmarkttoeslagen te werken. Om het beroep te versterken
stelt de commissie de vorming van een Beroepsgroep Leraren voor, raadt ze
aan een publiekrechtelijk basis- en excellent register te ontwikkelen, een
stichting van het onderwijs te vormen, de kwaliteit en het rendement van de
lerarenopleidingen te verbeteren, een certificaat voor duaal opleiden te ontwikkelen
en te zorgen voor een scholingsfonds. Om scholen te professionaliseren adviseert
de commissie een convenant met sociale partners te sluiten waarin meetbare
resultaatsverplichtingen zijn opgenomen over de vervolmaking van het personeelsbeleid,
de positie van de leraren in de school, horizontale verantwoording door de
school, versterking van de huidige medezeggenschap. Ten slotte adviseert de
commissie de Onderwijsinspectie een keurmerk voor goed personeelsbeleid te
laten afgeven.Voor de korte termijn pleit de commissie voor crisismaatregelen om het
kwantitatieve probleem het hoofd te bieden: neem maatregelen gericht op tijdelijk
of permanent vergroten van de instroom van geschikte nieuwe leraren, verruim
de inzet van zittende leraren en verbeter de organisatie van het onderwijsproces.Bij het in ontvangst nemen van het advies van de commissie heeft de minister
laten weten in deze kabinetsperiode een belangrijke stap te willen zetten
wat betreft de aanpak van het tekort en de verbetering van de kwaliteit van
de leraar. Het kabinet kan dat niet alleen, maar wil dat samen doen met leraren,
schoolbesturen, ouders, leerlingen, opleidingen en sociale partners. Het advies
van de commissie levert belangrijke bouwstenen voor die aanpak. De focus op
de leraar is cruciaal, gezien zijn rol bij de verbetering van de kwaliteit
van het onderwijs. Het is daarom belangrijk dat het vak van leraar meer inhoud,
kwaliteit én prestige en waardering krijgt.De minister heeft bij het in ontvangst nemen van het advies laten weten
het van groot belang te vinden dat de commissie de balans tussen schoolleiding
en leraar wil herstellen en de autonomie van de leraar wil versterken. Een
beroepsvereniging van leraren kan daarbij een interessante optie zijn. Waar
het gaat om een koppeling tussen opleiding en beloning, geldt dat werkgevers
hun rol moeten houden en afwegingen moeten kunnen maken in het kader van het
eigen personeelsbeleid. In bijvoorbeeld het vmbo moeten ook bijzondere inzet
en elders verworven competenties gewaardeerd kunnen worden. Een scholingsfonds
(fundatie) kan een goede manier zijn om (op)scholing van leraren te stimuleren.
Het is belangrijk dat leraren worden uitgedaagd om zijn/haar eigen ontwikkeling
op hoger peil te brengen, bijvoorbeeld door het volgen van een masteropleiding.
Voor «de professionele school» zijn bovendien sterke schoolleiders
en besturen nodig.De kwaliteit van de lerarenopleidingen is een speerpunt. Er zijn nog te
vaak klachten over die kwaliteit, niet in de laatste plaats van studenten.
We zullen scherp toezien op de uitvoering van de lopende beleidsagenda 2005–2008.
Wanneer dat onvoldoende oplevert, dan zal er meer moeten gebeuren.Via diverse innovatieprojecten en innovatiearrangementen wordt er werk
gemaakt van innovatie van het onderwijs. Deze innovaties zijn in eerste instantie
gericht op verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. We willen de komende
jaren ook innovaties op het terrein van organisatie en arbeid in onderwijsorganisaties
bevorderen. De overheid en de sector voortgezet onderwijs zullen samen met
het bedrijfsleven en de wetenschap onderzoeken welke innovaties op het terrein
van ict en in de manier van werken in schoolorganisaties een bijdrage kunnen
leveren aan het verminderen van het lerarentekort.Het advies van de Commissie Leraren bestrijkt de hele onderwijskolom,
van primair onderwijs tot het hoger onderwijs. Vanwege de samenhang van de
aanbevelingen van de Commissie Leraren zal er een integrale reactie op volgen,
waaruit acties voortvloeien. De Ministerraad heeft op 23 november 2007
ingestemd met het Actieplan «Leerkracht van Nederland». Een deel
van de te ondernemen acties hangt direct samen met de beleidsdoelstellingen
in de Kwaliteitsagenda VO. Investeren in onderwijspersoneel is randvoorwaardelijk
voor het realiseren van deze doelstellingen. De leraar is immers de sleutel
voor versterking van de inhoudelijke kwaliteit van het onderwijs. Een belangrijk
onderdeel daarvan is de verbetering van de taal- en rekenprestaties. Bovendien
is het lerarentekort een urgent probleem: zonder leraren geen goed onderwijs.
Het actieplan naar aanleiding van het rapport van de Commissie Leraren zal
ook op die zaken mede een antwoord bieden, zodat scholen daadwerkelijk in
staat gesteld worden uitvoering te geven aan de Kwaliteitsagenda VO.RANDVOORWAARDE 2: ONDERWIJSTIJDOp 19 oktober 2007 is de Beleidsreactie Onderwijstijd aan de Tweede
Kamer gestuurd. In het voortgezet onderwijs bleek het merendeel van de scholen
niet voldoende onderwijstijd te hebben aangeboden om aan de wettelijke voorschriften
ter zake te voldoen. Gemiddeld werd 52 uur te weinig onderwijstijd aangeboden.
Vanuit de sector worden hiervoor diverse oorzaken en omstandigheden genoemd.
Daar is goede nota van genomen. Eén en ander laat echter onverlet,
dat maatregelen in het vooruitzicht zijn gesteld, waaronder financiële
interventies bij de scholen die buitensporig niet-normconform hebben gehandeld.
In de Beleidsreactie Onderwijstijd is verder aangegeven dat – naast
het interventiebeleid – een aanvullende maatregel wordt overwogen, gericht
op de wijze waarop onderwijsactiviteiten door de Inspectie beoordeeld worden.De Inspectie van het Onderwijs heeft geconcludeerd dat er een significant
verband te zien is tussen onderwijstijd en de algehele onderwijskwaliteit.
Leerlingen en ouders moeten op het wettelijk vastgestelde minimaal aantal
uren begeleide onderwijstijd kunnen rekenen. Leerlingen hebben voldoende onderwijstijd
nodig om zich de leerstof eigen te kunnen maken. De kwaliteit van het onderwijs
wordt bepaald door een samenspel van factoren. Onderwijstijd is één
van de factoren die in die samenhang de kwaliteit van het onderwijs bepalen.
Om de kwaliteit van het onderwijs te verhogen gaat het naast de hoeveelheid
uren, zeker zo veel om de wijze waarop die uren worden ingevuld.Gelet op de kwaliteitsambities die we met het onderwijs voor ogen hebben,
zoeken de VO-raad en OCW de oplossing voor de problematiek van de onderwijstijd
niet in verlaging van de norm, maar in de wijze waarop aan die norm kan worden
voldaan. Geconstateerd is dat een aantal zinvolle onderwijsactiviteiten binnen
de huidige criteria ten onrechte niet meetellen voor onderwijstijd.Een belangrijke onderwerp in de Kwaliteitsagenda VO is dat alle vo-leerlingen
(vmbo, havo en vwo) tijdens hun middelbare schooltijd verplicht zullen worden
een maatschappelijke stage van een bepaalde minimale omvang te volgen. Als
dit «erbij» zou komen, zou dit de druk op de norm voor onderwijstijd
extra opvoeren. Als de maatschappelijke stage goed wordt verankerd in het
curriculum van de school en deze geheel of gedeeltelijk mee zou kunnen meetellen
als onderwijstijd, zouden scholen door de maatschappelijke stage daarentegen
juist béter in staat zijn om aan de normen voor onderwijstijd te voldoen.
Gelet op het belang van de maatschappelijke stage willen we scholen in de
gelegenheid stellen (een deel van) de maatschappelijke stage als onderwijstijd
mee te laten tellen. Dan moet wel worden voldaan aan de voorwaarden die worden
genoemd in het Plan van Aanpak voor de invoering van de maatschappelijke stage
in het Voortgezet Onderwijs, Samen leven kun je leren (november 2007). De minimale omvang van de maatschappelijke stage –
het minimale aantal klokuren dat elke leerling gedurende zijn of haar middelbare
schooltijd aan een maatschappelijke stage moet besteden – is tevens
de maximale tijdsduur die mee kan tellen als onderwijstijd. Dat
betekent dat voor iedere leerling gedurende zijn of haar schoolloopbaan in
het voortgezet onderwijs, in totaal 72 klokuren maatschappelijke stage kunnen
meetellen als onderwijstijd.Tevens komen de VO-raad en OCW overeen een aanvullende maatregel te treffen.
Deze maatregel houdt in dat scholen voor respectievelijk onderbouw, bovenbouw
en examenjaar, per schooljaar respectievelijk ten minste 1000, 960 en 660
klokuur voor alle leerlingen verplichte onderwijstijd realiseren. Daarbóven kan, binnen
de wettelijke norm, voor maximaal 40 klokuur per schooljaar een kwalitatief
hoogwaardig aanbod van maatwerkactiviteiten meetellen als onderwijstijd. Deze
maatwerkactiviteiten zijn toegankelijk voor alle
leerlingen, ook al hóéven ze niet door álle leerlingen
te worden gevolgd. De invulling van deze maximaal 40 klokuur wordt vastgesteld
na overleg met de Medezeggenschapsraad. De totale norm van respectievelijk
1040, 1000 en 700 klokuur per schooljaar zal worden gehandhaafd. Bij het bepalen
of een school deze norm heeft gehaald wordt rekening gehouden met de gevolgen
van de vakantiespreiding.Gerealiseerde onderwijstijd is een indicator die onderdeel uitmaakt van
de «resultatenbox», waarmee scholen verantwoording afleggen in
het geïntegreerd jaardocument. Bovendien is gerealiseerde onderwijstijd
een indicator in het geheel van indicatoren waarover scholen maatschappelijke
verantwoording afleggen en die openbaar zijn (Vensters
voor Verantwoording). De VO-raad stelt scholen en belanghebbenden
in staat de indicator onderwijstijd, inclusief lesuitval, tussen scholen onderling
te vergelijken (benchmarken).OCW, de Inspectie van het Onderwijs en de VO-raad zullen de interventiepiramide
nader bezien; daarbij zal worden gekeken naar het onderlinge verband tussen
het zelfregulerend vermogen van de sector, het reguliere toezicht door de
inspectie, het reeds nu ontwikkelde en toegepaste sanctiebeleid en de afspraken
zoals hierboven beschreven.RANDVOORWAARDE 3: BEKOSTIGINGIn het kader van de Kwaliteitsagenda VO is één van de randvoorwaardelijke
thema’s de bekostiging. Hierna wordt zowel ingegaan op de modernisering
van de bekostiging, als op de reserves en overhead.MODERNISERING BEKOSTIGINGEnkele jaren geleden is gestart met een herziening van het bekostigingsmodel
in het VO. In overleg met de besturenorganisaties is destijds gekozen voor
een korte en een lange termijn aanpak. De korte termijn aanpak betrof een
vereenvoudiging van de personele bekostiging; die is 1 januari 2006 ingegaan.
De volgende stap is een fundamentele herziening van de bekostiging waarin
zowel de personele als materiële bekostiging worden meegenomen. Eind
2006 is daartoe middels een veldraadpleging een eerste stap gezet. Uit de
veldraadpleging is naar voren gekomen dat het huidige bekostigingsmodel in
diverse opzichten belemmerend werkt en dat de tijd rijp is voor een ingrijpende
herziening van de bekostiging.Op basis van de veldraadpleging zijn de volgende uitgangspunten voor een
nieuw bekostigingsmodel geformuleerd:• de personele en materiële bekostiging worden samengevoegd
tot een bedrag per leerling;• het bedrag per leerling wordt gedifferentieerd naar onderwijssoort
en zorgbehoefte van de leerling (lwoo en pro); • rekening houden met de menselijke maat (schaalgrootte), mogelijk
door een vast bedrag per school en/of vestiging onafhankelijk van het aantal
leerlingen.OCW werkt bovengenoemde uitgangspunten verder uit en voert simulaties
uit ter bepaling van herverdeeleffecten. De VO-raad wordt hierbij betrokken.
De planning is dat de afspraken begin 2008 gereed zijn, zodat OCW de Tweede
Kamer, conform toezegging, kan informeren.INVULLING CONTRACTMODEL VOOR DE PERIODE 2008–2011Naast de reguliere bekostiging, gebaseerd op bovenstaande uitgangspunten,
is er sprake van een zogenaamd «contractmodel». Dit contractmodel
wordt voor de periode 2008–2011 ingevuld met de prestatieafspraken van
deze Kwaliteitsagenda VO. In aanvulling op de normale loon- en prijsbijstelling
zal in de periode 2008–2011 ten opzichte van het niveau van 2007 sprake
zijn van de volgende investeringen1:2008:  € 366 mln.2009:  € 419 mln.2010:  € 452 mln.2011:  € 518 mln.Daarnaast zal een fors bedrag ingezet worden in het kader van het Actieplan
naar aanleiding van de aanbevelingen van de Commissie Leraren (Rinnooy Kan).De aan deze Kwaliteitsagenda gerelateerde investeringen gaan zoveel mogelijk
rechtstreeks naar de scholen. De uitvoering van de gemaakte prestatieafspraken
wordt op school- en sectorniveau gevolgd middels het geïntegreerd jaardocument
en openbare benchmarkgegevens. Deze worden ontwikkeld in het kader van het
project Vensters voor Verantwoording.Daarnaast zal in de periode 2008–2011 een budget van jaarlijks € 5
miljoen worden vrijgemaakt om op kleine schaal ervaring op te doen en te onderzoeken
op welke wijze de kwaliteit van het onderwijs verbeterd kan worden met behulp
van positieve stimulansen in de reguliere bekostiging (prestatiebekostiging).RESERVES EN OVERHEADHet niveau van de bekostiging (de toereikendheid) hangt ook nauw samen
met de reservepositie van een schoolbestuur. De laatste tijd staat de reservepositie
van VO-schoolbesturen volop in de aandacht, waarbij met name gekeken wordt
naar het eigen vermogen. Het eigen vermogen is echter niet hetzelfde als vrij
besteedbare ruimte. Het vormt de «uitkomst» van een balans; het
is het saldo van alle activa (bezittingen) minus de schulden op korte en lange
termijn. Delen van het eigen vermogen kennen al een bestemming (bestemmingsreserve
offonds). Ook aan de algemene reserve (verschil tussen het eigen vermogen
en de bestemmingsreserves en -fondsen) kunnen bestedingsvoornemens zijn verbonden.
Deze zijn echter minder «hard» dan bij bestemmingsreserves of
-fondsen. De algemene reserve is nodig om te kunnen investeren en om risico’s
op te vangen.In hoeverre schoolbesturen te grote reserves aanhouden hangt samen met
het investeringsplan, de risico-inschatting en de realiteitswaarde van de
bestemmingsreserves en -fondsen. Over het verslagjaar 2006 is schoolbesturen
gevraagd op vrijwillige basis een toelichting op de reservepositie te verstrekken.
Het blijkt dat die toelichting nog te summier is om inzicht te
krijgen in het vrij besteedbaar vermogen. Over het verslagjaar 2007 is een
nadere toelichting op de verschillende delen van het eigen vermogen middels
een regeling verplicht gesteld. Deze toelichting over 2007 zal medio 2008
worden ontvangen, vervolgens kan de vermogenspositie van schoolbesturen beoordeeld
worden. De VO-raad spant zich in om bovenmatige reserves van de aangesloten
scholen in te zetten voor het primaire proces.Daaraan voorafgaand zal OCW een beoordelingskader voor de reserves ontwikkelen:
wanneer houdt een schoolbestuur te hoge reserves aan. Het weerstandsvermogen
is daarvoor een eerste signaal maar dit moet nader uitgewerkt worden. Hoe
ga je om met verschillen tussen scholen qua risico’s en qua huisvestingsverantwoordelijkheid,
dit zijn vragen die in dat licht beantwoord moeten worden. In lijn daarmee
zal OCW ook interventiescenario’s ontwikkelen: wat te doen als een schoolbestuur
de norm over- (of onder)schrijdt.De ontwikkeling van een beoordelingskader en interventiescenario’s
zal weliswaar in overleg met de VO-raad plaatsvinden maar is de verantwoordelijkheid
van het ministerie. In dit traject zullen ook de onderzoeksbevindingen van
de AD naar het weerstandsvermogen in het VO meegenomen worden (begin 2008
gereed).Afgesproken wordt, dat het ministerie een beoordelingskader en interventiescenario’s
voor de reserves ontwikkelt en die vervolgens afstemt met de VO-raad. De planning
is dat dit in de eerste helft van 2008 gereed zal zijn. 6. HET VERVOLGDe Kwaliteitsagenda VO is een bestuurlijk akkoord tussen de VO-raad en
de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Vanuit een gedeelde
analyse van situatie en trends in het voortgezet onderwijs zijn wij tot een
gezamenlijke agenda gekomen. Deze Kwaliteitsagenda VO concentreert zich op
zes speerpunten: rekenen en taal, goede en betrouwbare examens, excellentie
en toptalent, alle leerlingen een passende kwalificatie, maatschappelijke
stages en reductie van het aantal zeer zwakke scholen. Hierover maken we afspraken.
Met deze agenda is een belangrijke eerste stap gezet: overheid en sector willen
nadrukkelijk vanuit een gedeelde visie de uitdagingen aangrijpen waarvoor
het Nederlandse voortgezet onderwijs zich gesteld ziet. Nu komt het op de
uitvoering aan.In dit document hebben we de agenda gezet en de prioriteiten geformuleerd.
Alvorens met de daadwerkelijke uitvoering van de Kwaliteitsagenda VO te starten,
zal de agenda aan zowel de Tweede Kamer, als aan de Algemene Ledenvergadering
van de VO-raad worden gepresenteerd. De komende maanden willen we intensief
met de verschillende betrokken partijen en belanghebbenden spreken over de
agenda en de afspraken die we daarbinnen hebben gemaakt. Vooral om samen te
bespreken hoe we het kunnen laten werken, hoe we vertrouwen kunnen winnen
en wat dat voor ieders rol betekent. In het voorjaar van 2008 zullen we –
ook weer gezamenlijk – rapporteren over voortgang van de Kwaliteitsagenda
VO.In het vervolgproces worden twee fases onderscheiden. De eerste fase betreft
het bespreken van de Kwaliteitsagenda met de diverse stakeholders. De tweede
fase betreft de daadwerkelijke implementatie van de Kwaliteitsagenda op bestuurs-
en schoolniveau.EERSTE FASE: DRAAGVLAK OP SECTORNIVEAUDe komende maanden willen we samen intensief spreken met ouders, leerlingen,
leraren en andere betrokkenen over de agenda en de afspraken die we daarbinnen
hebben gemaakt. In de periode tot en met maart 2008 zullen verschillende gesprekken
worden gevoerd om te komen tot breed maatschappelijk en politiek draagvlak
en draagvlak vanuit de sector voor de Kwaliteitsagenda. De Kwaliteitsagenda
zal in ieder geval worden besproken met de leden van de VO-raad, met organisaties
van ouders, leerlingen en leraren en met de sectororganisaties voor PO, BVE
en HO. Ook zullen we samen politiek draagvlak bevorderen. Doel van deze gesprekken
is het creëren van draagvlak voor de Kwaliteitsagenda.TWEEDE FASE: VERTALING NAAR EN IMPLEMENTATIE OP SCHOOLNIVEAUDe implementatie van de Kwaliteitsagenda is de verantwoordelijkheid van
het bevoegd gezag van de scholen. Het is de verantwoordelijkheid van schoolbesturen
om de noodzakelijke randvoorwaarden voor implementatie te creëren, met
als leidend principe dat de professionals in de school de verantwoordelijkheid
krijgen en nemen voor ontwerp en uitvoering. Bij randvoorwaarden valt te denken
aan een dialoog in de school over de wijze waarop de Kwaliteitsagenda invulling
kan worden gegeven in de schoolspecifieke context en aan verdere professionalisering
van medewerkers waar nodig. De VO-raad zal – in overleg met de leden –
bekijken of het wenselijk is dat er vanuit landelijke ondersteuning wordt
geboden bij deze lokale activiteiten.We hebben de Kwaliteitsagenda VO opgesteld in de overtuiging dat de kwaliteit
van ons onderwijs – en dus de ambitie die we met ons onderwijs nastreven – er het meest bij gebaat is als alle betrokkenen
in staat gesteld en uitgedaagd worden zijn of haar specifieke deskundigheid
in te zetten en verantwoordelijkheid te nemen. We hebben prioriteiten gesteld
en focus aangebracht. We achten de Kwaliteitsagenda daarom zowel ambitieus,
als realistisch. Deze combinatie van ambitie en realisme, en de overeenstemming
over doelen, rollen en verantwoordelijkheden, bieden goede waarborgen voor
een succesvolle implementatie van de Kwaliteitsagenda VO. 7. BRONNEN100-dagenplan (2007), Opbrengsten 100-dagenplan.CBE Consultants (2006), Versnellingssessies Ministerie
OCW, directie VO.Coalitieakkoord (2007), Samen werken, samen leven.
Coalitieakkoord tussen de Tweede Kamerfracties van CDA, PvdA en ChristenUnie.Commissie Leraren (2007), Leerkracht! Advies van de
Commissie Leraren.Commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon (december 2006),entoen.nu, de canon van Nederland.Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen (2007).Onderzoeksvoorstel Parlementair onderzoek Onderwijsvernieuwingen. Kamerstukken 2006–2007, 31 007, nr. 1.CPB (januari 2004), Prestatieprikkels in het Nederlandse
onderwijs. Wat kunnen we leren van recente buitenlandse ervaringen?CPB (juli 2006), Kansrijk kennisbeleid.CPB (juni 2007), Excellence for Productivity?Dronkers (2007), Scholen verlagen massaal eisen bij
examen. NRC, 7 juni 2007.ECORYS (oktober 2007), Overhead of onderwijs. Een benchmark
van de allocatie van middelen in onderwijsinstellingen voor voortgezet onderwijs.Etzioni, A. (1994), The Spirit of Community: The Reinvention
of American Society. New York, NY: Simon & Schuster.Fullan, M. (13 februari 2007), Verslag van gesprek
met Michael Fullan (University of Toronto) over duurzame kwaliteitsverbetering
van het Nederlandse onderwijs.Kleijwegt, M. (28 juli 2007), Allochtone ouder
heeft steun van Rouvoet nodig. Trouw, 28 juli 2007, de Verdieping
p. 11.Inspectie van het Onderwijs (februari 2007). Onderwijstijd
in het VO. Onderzoek naar de naleving van de minimaal te programmeren onderwijstijd
in het voortgezet onderwijs.Inspectie van het Onderwijs (mei 2007a), Onderwijsverslag
2005–2006.Inspectie van het Onderwijs (mei 2007b), Aansluiting
voortgezet onderwijs op het basisonderwijs.Inspectie van het Onderwijs (september 2007), Onderwijstijd
in VO en BVE. Resultaten van het inspectieonderzoek in het voorjaar van 2007.Maassen Van den Brink, H. (2007), Beloon kwaliteit
in het onderwijs. Het Financieele Dagblad, 4 augustus 2007,
p. 5.Ministerie van Jeugd en Gezin (2007), Programma voor
Jeugd en Gezin.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2004), Koers Voortgezet onderwijs.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2005), VMBO: Het betere werk. Onderwijs dat hoofd en handen verbindt.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2007), Nota Werken in het Onderwijs 2007.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2007),Beleidsprogramma 2007–2011. Beleidsagenda bij de OCW-begroting 2008.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (oktober 2007), Beleidsreactie Onderwijstijd VO en BVE.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (november 2007), Samen leven kun je leren. Plan van aanpak voor de invoering van
de maatschappelijke stage in het Voortgezet Onderwijs.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (23 november 2007), Actieplan Leerkracht van Nederland. Beleidsreactie op het advies
van de Commissie Leraren.OECD (2006), Education at a glance 2006.Onderwijsraad (april 2004), Bureaucratisering in het
onderwijs.Onderwijsraad (januari 2005), De stand van educatief
Nederland.Onderwijsraad (oktober 2005), Variëteit in schaal. Onderwijsraad (november 2005), Kwaliteit en inrichting
van de lerarenopleidingen. Briefadvies aan de Tweede Kamer.Onderwijsraad (december 2005), Betere overgangen in
het onderwijs.Onderwijsraad (januari 2006), Naar meer evidence based
onderwijs.Onderwijsraad (april 2006), Onderwijs in cultuur.Onderwijsraad (juni 2006), Doelgericht investeren in
onderwijs.Onderwijsraad (augustus 2006), Waardering voor het
leraarschap.Onderwijsraad (november 2006), Examinering: draagvlak
en toegankelijkheid.Onderwijsraad (december 2006), Versteviging van kennis
in het onderwijs.Onderwijsraad (februari 2007), Presteren naar vermogen.Onderwijsraad (juli 2007), Kwaliteit belonen in het
hoger onderwijs?Regioplan (2007), Onderwijsmeter 2007.RWI en HBO-raad (2006), Kennistekort in Nederland.SCP (1999), Scholen onder druk.SCP (2004), In het zicht van de Toekomst. Sociaal en
Cultureel Rapport 2004.SCP (2006a), Investeren in vermogen. Sociaal en Cultureel
Rapport 2006.SCP (2006b), Rapportage Sport 2006.Stichting Lezen & Schrijven (2006), Cijfers en
Letters 2006. Jaarverslag Stichting Lezen en Schrijven.Verbrugge, A. (2006), Help! Het onderwijs verzuipt! NRC, 3 juni 2006.VO-raad (2007), Onderwijsmanifest Investeren in vertrouwen.
De beleidsagenda van het voortgezet onderwijs 2007–2011.VO-raad (oktober 2007), Onderwijstijd: boetes komen
te vroeg (persbericht 22 oktober 2007).Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2004), Bewijzen van goede dienstverlening.Wieringen, A.M.L. van (2007), Naar een nieuw onderliggend
leerplan. NTOR 2, juni 2007.XNoot1Deze bedragen zijn inclusief de investering voor de invoering van gratis
schoolboeken, deels indicatief en onder voorbehoud van goedkeuring begrotingswetgever. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31289-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl