Evaluatie Mededingingswet; Verslag van een hoorzitting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29272, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

04-02-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29272 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een hoorzitting van de vaste commissie voor
Economische Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29272Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 29276Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 272Evaluatie Mededingingswet29 276Wijziging van de Mededingingswet en van enige andere wetten in verband
met de implementatie van EG-verordening 1/2003nr. 2VERSLAG VAN EEN HOORZITTINGVastgesteld 28 januari 2004De vaste commissie van Economische Zaken1 heeft
op 22 januari 2004 een hoorzitting gehouden in het gebouw van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te Den Haag over de Evaluatie en wijziging
van de Mededingingswet (Kamerstukken 29 272 en 29 276).Van de hoorzitting brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag
uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,Tielens-TripelsStenografisch verslag van een hoorzitting van de vaste commissie voor
Economische ZakenDonderdag 22 januari 2004 14.00 uurDe voorzitter: HofstraAanwezig zijn 3 leden der Kamer, te weten:Blok, Heemskerk en Ten Hoopen.Gehoord worden:Van 14.00 uur tot 14.45 uur, Bedrijfsleven en consument:- L.C. Brinkman (VNO-NCW)- J.J.M. Rats (MKB Nederland)Van 14.45 - 15.45 uur, Wetenschap:- E. van Damme (Universiteit Tilburg)- M.A. Langman (LangmanEconomen)- F. Vogelaar (Universiteit van Amsterdam)- W. Wils (Universiteit Utrecht)Van 15.45 - 17.00 uur, Rechtspraktijk:- P. Kalbfleisch (NMa)- W. Knibbeler (Freshfields Bruckhaus Deringer)- M. Snoep (De Brauw Blackstone Westbroek).De voorzitter:De vaste commissie voor Economische Zaken houdt vandaag een hoorzitting
over de evaluatie en wijziging van de Mededingingswet. In een drietal blokken
zullen mensen uit het veld worden gehoord. Voor de helderheid deel ik mee
dat alles woordelijk zal worden opgeschreven.Als eerste is aan de orde het blok Bedrijfsleven en consument. Wegens
ziekte is de heer of mevrouw Van der Velde van de Consumentenbond evenwel
niet beschikbaar. Ik verzoek de geachte gasten om hun tijd nu voor hoofdpunten
te benutten. Een eventuele langere toelichting ontvangen wij graag op schrift.
Mijn collega's zullen na de betogen desgewenst wat nadere vragen stellen en
opmerkingen maken.Het woord is aan de heer Brinkman.De heerBrinkmanIk dank de Kamer voor de gelegenheid om namens VNO-NCW een aantal opmerkingen
te maken. VNO-NCW heeft begrip voor de aanpassingen in de regelingen, niet
alleen vanwege de Europese context die zulks noodzakelijk maakt, maar ook
omdat deze het praktisch opereren van de NMa kunnen verhelderen. Ziet u onze
opmerkingen dus als een handreiking om een verdere concretisering van het
werk van de NMa mogelijk te maken, wat wellicht een minder spanningsvolle
relatie tussen bedrijven en NMa kan opleveren – al hebben wij alle begrip
voor diens bevoegdheid en de noodzaak om soms op te treden.Mijn eerste opmerking heeft te maken met de juridische context waarin
de NMa opereert. De praktijk levert vragen op naar de exacte bevoegdheden
van de NMa en de rechten van degenen die door haar worden aangesproken. Er
bestaat behoefte om een en ander langs de lijn van het advies van de SER enigszins
te preciseren. Aan de hand van datzelfde advies pleiten wij voor aansluiting
bij de gebruikelijke bevoegdheden van andere autoriteiten. Een voorbeeld kan
zijn het binnentreden van woningen, wat in de praktijk vaak veel gedoe oplevert.Verder de communicatie en timing van het geheel. Mensen hebben er geen
baat bij om in het verdachtenbankje te worden geplaatst als procedures nog
lopen. Het zou met het oog op het voorkomen van onterechte reputatieschade
dus mooi zijn als de NMa kans zou zien om haar communicatiebeleid inzichtelijk
te maken.Er moeten inderdaad juridische kaders worden gesteld. Volgens ons is het
een goede zaak als de NMa kans zou zien om de veronderstelde economische schade
van een eventuele overtreding op voorhand duidelijk te maken. Ook hebben we
er behoefte aan om de economische context van de oude en nieuwe regels voortdurend
over het voetlicht te kunnen brengen. Brancheorganisaties bijvoorbeeld, maar
ook andere vormen van samenwerking tussen ondernemingen, verkeerden de afgelopen
jaren namelijk nogal in onzekerheid. Wij denken dat dit proces zich zal versnellen,
omdat ondernemingen nu zelf moeten zeggen of zij in overtreding denken te
zijn. Er bestaat op dit vlak geen scherpe interpretatie van de richtlijn.
In de praktijk hebben tal van individuele ondernemers op brancheniveau vragen
over dit onderwerp, die veelal zijn gericht op het type informatie dat mag
worden uitgedragen. Welke types samenwerking zijn toegestaan en welke niet?
Hierover bestaan uiteraard in algemene zin wel opvattingen, maar wij pleiten
ervoor dat de minister van Economische Zaken op dat punt een nadere detaillering
en precisering aanbrengt, zodat er in de praktijk over het begrip "verboden
gedragingen" geen onnodig gedoe ontstaat.Ten slotte maak ik een aantal opmerkingen over onderwerpen die aan de
zijlijn van het eigenlijke agendapunt staan. U weet ongetwijfeld dat leveranciers
en afnemers tal van concentratietendensen hebben vertoond. Individuele ondernemingen,
zeker op MKB-terrein, hebben in toenemende mate een probleem met het
vormen van een "massa" in de totale keten om voor een tegenwicht te zorgen.
Dit zou echter economisch nuttig en noodzakelijk zijn. Door een juridische
inperking hiervan onder het motto "dat is ongeoorloofde mededingingsbeperking"
zitten wij elkaar op het punt van een hoger maatschappelijk-economisch belang
onnodig in de weg.Er vindt een debat plaats met onze overheidsopdrachtgevers over de vraag
hoe zij kunnen voorkomen dat zij in een oneigenlijke positie terechtkomen
waarbij hun publieke en regelgevende taak wordt vermengd met de positie van
opdrachtgever. "Misbruik van machtspositie" zijn grote woorden, maar "leuren"
en dergelijke formuleringen zijn ook bij de NMa bekend. Tal van bedrijfssectoren
hebben hiermee tegenwoordig rekening te houden. Vaak dreigt een eenzijdige
machtspositie van de overheidsopdrachtgevers te ontstaan.Overheden en semi-overheden die zich met hun diensten op de markt begeven,
verkeren vaak in een oneigenlijke concurrentiepositie omdat zij relatief gezien
een aantal voordelen hebben. Op dit punt dient eindelijk helderheid te komen.
Overheidsinstellingen of semi-overheidsinstellingen die op de markt mogen
opereren, moeten fiscaal en anderszins onder gelijke concurrentievoorwaarden
optreden. Wij hopen dat u er bij het kabinet op zal aandringen om op dit punt
klare wijn te schenken.De heerRatsAllereerst dank ik de commissie voor de gelegenheid om hier iets te mogen
vertellen over het MKB en de mededingingswereld. Vele zaken zijn al genoemd
door mijn voorganger van VNO-NCW, die over veel dingen hetzelfde denkt als
ik. Dat is niet zo raar, want wij hebben samen een SER-advies geschreven dat
veel punten bevat waarover wij het eens zijn. Ik zal mij daarom beperken tot
echte MKB-onderwerpen.Ik wil benadrukken dat het MKB het overgrote deel uitmaakt van het Nederlandse
bedrijfsleven. 99% Van de bedrijven behoort tot het MKB. Het MKB is voorstander
van concurrentie, want daar leven deze bedrijven van. Zij concurreren niet
alleen met elkaar, maar ook met de grotere bedrijven en met de overheid. Een
globale beschouwing van de werking van de Mededingingswet in de laatste drie
jaar leidt tot de conclusie dat de onderlinge concurrentie wat is versterkt,
maar dat de concurrentie met het grootbedrijf en de overheid gecompliceerder
is geworden, in sommige gevallen zelfs onredelijker. Dat komt door enkele
thema's die volgens ons moeten terugkomen in de debatten over de Mededingingswet.Ik noem de ruimte voor samenwerking tussen de bedrijven in de MKB-sector.
Op veel vlakken kan dat wel, maar op een aantal terreinen is dit moeilijk.
Je hebt dit echter wel nodig in de concurrentie met voornamelijk het grootbedrijf.
Daarbij gaat het om prijsadviezen, adviezen over allerlei andere zaken, erkenningsregelingen,
algemene voorwaarden en administratieve kwesties. Die zaken zouden al heel
snel mededingingsbeperkend zijn, maar het is de vraag of dit in de praktijk
het geval is. De vraag is dan of op de korte termijn geen zaken worden afgekeurd
die wellicht op de lange termijn juist nodig zijn om de dynamiek in de concurrentie
te behouden. Deze kwestie speelt bij zeer veel ondernemers, blijkens een NIPO-enquête.
De ondernemers geven het cijfer 5,4 voor het mededingingsbeleid. Eén
op de vijf ondernemers noemt daarbij rechtstreeks de Mededingingswet en de
NMa. Omgerekend gaat het om meer dan 100.000 ondernemers die dit zo beleven
en ermee te maken hebben. Dan heb ik het nog niet over de ondernemers die
nog niet met het mededingingsbeleid te maken hebben gehad, maar daarmee in
de toekomst te maken zouden kunnen krijgen.Een tweede heel belangrijk punt, dat ook in de SER-advisering heel belangrijk
was, betreft de inkoopmacht. Veel kleinere ondernemers hebben te maken met
grote afnemers. Een voorbeeld hiervan vormen de schadeherstelbedrijven. De
verzekeringsmaatschappijen betalen de rekening en dat betekent dat elk schadeherstelbedrijf
met een verzekeringsmaatschappij om de tafel moet gaan zitten. Er zijn vijf
à zes grote verzekeringsmaatschappijen, maar er zijn 100.000 schadeherstelbedrijven.
U kunt zich dus wel voorstellen dat de contracten niet tot stand komen via
marktconforme afspraken; de contracten worden gewoon toegestuurd en men kan
daar zijn handtekening onder zetten. Op de korte termijn lijkt dit wellicht
aantrekkelijk voor de consument, aangezien dit misschien kan resulteren in
lagere prijzen, maar dat is maar de vraag, want het hangt ook af van de vraag
of er concurrentie is op de verkoopmarkt. Op de langere termijn kunnen de
gevolgen schadelijk zijn voor de economie.Een ander belangrijk punt is de verhouding tussen de markt en de overheid,
maar op dat punt sluit ik mij aan bij wat er namens VNO-NCW naar voren is
gebracht. In het jaar 2000 ging het om een bedrag van ruim 2 mld aan projecten.
Dat is een aanzienlijk bedrag. Bovendien was het economisch tij toen hoog
en dat is nu laag. Daarom wordt het probleem waarschijnlijk veel pregnanter
en het wordt dan ook tijd om op dit gebied spijkers met koppen te slaan. De
Mededingingswet speelt daarbij zeker een rol als middel.Bij veel ondernemers bestaat onduidelijkheid. De Mededingingswet is niet
eenduidig uit te leggen, maar veel ondernemers moeten wel met de daaruit voortvloeiende
onzekerheid leven. Daarmee kom ik toe aan de evaluatie en aan de voornemens
die het kabinet heeft bekendgemaakt. Het kabinet wil nog meer bevoegdheden
creëren om strafbare feiten aan te tonen. Daarmee wordt in feite gekozen
voor een verdere juridisering van het mededingingsrecht. Dit leidt ertoe dat
ondernemers of bestuurders van brancheorganisaties persoonlijk aansprakelijk
worden gesteld, maar de duidelijkheid over de wet neemt niet toe. Niet alleen
weten ondernemers niet waar zij zich aan te houden hebben, zij lopen ook de
kans persoonlijk zwaar beboet te worden. Nu is het beboeten van mensen die
strafbaar zijn niet erg, maar men moet wel weten waarvoor een boete wordt
opgelegd en men moet weten of men de regels overtreedt of niet.MKB Nederland heeft een aantal wensen. In ieder geval is het voor ons
van belang dat de genoemde thema's worden meegenomen in de evaluatie. Het
moet ons van het hart dat wij zeer teleurgesteld zijn over het kabinetsvoornemen
om het SER-advies voor het grootste deel naast zich neer te leggen en niet
de zaken over te nemen die juist voor het midden- en kleinbedrijf van groot
belang zijn. Daarbij moet u denken aan de richtsnoeren die geëvalueerd zouden moeten worden, het optrekken van de bagatelbepaling en een aantal
andere zaken waarover wij nader zouden kunnen berichten.De heerTen Hoopen(CDA)Ik heb twee vragen. Kan de heer Brinkman iets zeggen over de vraag of
het sturend werkt als een CEO aansprakelijk kan worden gesteld? Dat zou een
ander type ontwikkeling zijn dan als het bedrijf de boete krijgt.Mijn tweede vraag richt ik aan de heer Rats. Hij neemt op een van de punten
uit het SER-advies een ander standpunt in, namelijk de bagatel. Daar wil ik
helderheid over. Hij wil harde afspraken maken. Heeft dat direct te maken
met de niet marktverstorende samenwerking van ondernemers, ook in regionaal
verband? Of relateert hij het met name aan de afspraken die vaak in brancheverband
worden gemaakt?De heerBlok(VVD)Ik vraag mij af of het feit dat er zoveel overeenstemming bestaat tussen
MKB en VNO geen reden is voor de NMa om bezorgd te kijken, maar dat horen
wij zo wel van iemand van de NMa. Er ligt een aantal interessante aanknopingspunten.
Over een aantal zaken ben ik het in grote lijnen eens met het gestelde, zeker
ten aanzien van de overheid als opdrachtgever. Ook ik vind dat de problematiek
"markt en overheid" geregeld moet worden. Een paar dingen zijn mij niet duidelijk,
allereerst het wezenlijke punt van de inkoopmacht. Het MKB vestigt daar met
nadruk de aandacht op. Dat kan ik mij ook voorstellen, maar het is een tweekoppig
monster. Aan de ene kant kan het schadelijk zijn voor bedrijven, maar aan
de andere kant is het toch de motor van de economische groei dat processen
worden samengevoegd en daardoor efficiënter verlopen. Ik wil dit graag
wat helderder op het netvlies. Misschien kan ik het koppelen aan de oproep
van de heer Brinkman: maak de economische schade duidelijk. Als de NMa beter
duidelijk kon maken wat de economische schade is, zou je dan ook in het geval
van inkoopmacht beter duidelijk kunnen maken of er wel of niet moet worden
opgetreden? Dat is mijn eerste vraag.Mijn tweede vraag betreft de opmerking van de heer Brinkman over de rol
van de overheid als opdrachtgever. Dat is mij niet duidelijk. Hij zei dat
er sprake zou zijn van "leuren". Dat lijkt mij heel vervelend als je meedingt
naar een offerte, maar volgens mij komt het in het bedrijfsleven ook voor
dat een bedrijf leveranciers tegen elkaar uitspeelt. Daarmee kom ik weer bij
de inkoopmacht van de heer Rats. Waarin verschilt de positie van de overheid
hierin van die van andere inkopers en wat zou u daaraan veranderd willen zien?De heerHeemskerk(PvdA)Ik heb een vraag aan de heer Brinkman over de "super complaint", zoals
het hier staat in keurig Nederlands, dus de mogelijkheid om een consumentenorganisatie
aan te wijzen die een betrokken partij wordt om een klacht in te dienen over
machtsmisbruik. Hoe kijkt VNO-NCW daar tegenaan? Ik vind het een zeer interessante
gedachte, want uiteindelijk doen wij het allemaal voor de consument.Ik heb nog een vraag aan de heer Brinkman, maar dan met een andere pet
op, namelijk die van het AVVB. Wat moet de Kamer nog doorvoeren aan versoepelingen
of aanscherpingen van deze Mededingingswet om bouwfraude te voorkomen? Geeft
de evaluatie van de Mededingingswet daar voldoende zicht op? Ik zou met name
iets willen horen over de mogelijkheid voor de NMa om boekhoudkundige eisen
op te stellen. Je zou dan kunnen vragen wat de kostprijs is. Dat was een groot
conflict met de Opta en KPN, maar ik vind het toch een heel interessante gedachte
om de NMa daarin meer bevoegdheden te geven.Ten slotte heb ik aan de heer Rats een vraag in het verlengde van de economische
schade. De heer Rats zegt dat samenwerking ook tot goede dingen kan leiden
zoals innovatie. Moeten wij het begrip "economische schade" misschien verbreden?
Moeten wij maatschappelijke of milieuoverwegingen erin betrekken? Zou naar
uw mening bijvoorbeeld de taakopdracht van de NMa daarin verbreed kunnen worden?
Kunt u de positieve effecten van samenwerking nog wat nauwer omschrijven?
Mijn laatste vraag betreft de onduidelijkheid in de aansprakelijkheid van
de bestuurders. Het is vervelend als je niet weet waarvoor je gestraft kunt
worden. Hoe maken wij dat duidelijk?De heerBrinkmanDe discussie over positie van de CEO doet mij een beetje denken aan de
discussie die ik aan de andere kant van de tafel vroeger wel eens heb mogen
meemaken over de Carringtondoctrine. De vraag is in hoeverre de bovenbaas
verantwoordelijk kan worden gehouden en aansprakelijk kan worden gesteld voor
wat er beneden in de kelder en in de bijgebouwen gebeurt. Het klopt dat het
op zichzelf helpt om de bovenbaas, de CEO en andere, scherper te maken op
naleving van de regels op basis waarvan er in het bedrijf moet worden geopereerd.
In die zin werkt het zeker.Er moet echter ook rekening worden gehouden met de praktijk. Wij spreken
nu over de wat grotere ondernemingen. In zo'n bedrijf worden vele duizenden
contracten gesloten. Men kan stellen dat er altijd een handtekening van de
CEO onder moet staan zodat men hem bij gelegenheid bij de staart kan grijpen.
Dat veronderstelt dat die CEO er serieus naar heeft kunnen kijken voordat
hij zijn handtekening zet, ook in het concrete geval.Het gaat niet alleen om het stellen van de bedrijfsregels, maar ook om
de naleving ervan. Op dit punt wordt er overdreven, ook met betrekking tot
de verwachting van wat elke leider van een grote organisatie waar kan maken.
De vraag is of die verantwoordelijkheid helemaal bovenin moet worden geplant
of bijvoorbeeld op het niveau van de bazen van werkunits. De mogelijkheid
om de bovenbaas aansprakelijk te stellen voor het grote geheel lijkt vooral
de publieke opinie tevreden te stellen. Er moet echter ook worden bekeken
of de maatregel effectief is en of deze niet te hoog in de boom wordt gehangen.Bovendien komen waarschijnlijk overal verzekeringen voor. In dit land
wordt nogal eens geklaagd dat de praktijk veel te veel Angelsaksisch wordt.
Dat mag wel een beetje, maar niet te veel. Men moet niet wegschuiven. Het
doel van de maatregel is dat er in ondernemingen scherper wordt gelet op naleving
van de regels. De ene onderneming zal dat inderdaad doen door het door de
bovenbaas zelf te laten doen. Een andere heeft wellicht een dienst die er
specifiek op let.Ik kan niet voorspellen of deze maatregel in algemene zin zal werken.
Er is zeker sprake van een positieve werking. Ik spreek niet alleen uit mijn
bouwervaring.De heerTen Hoopen(CDA)Wij hebben elkaar getroffen in het kader van de enquête over bouwfraude.
Ik begrijp de argumenten om de hoogste baas verantwoordelijk te stellen, maar
het zou bijvoorbeeld ook de CEO van de Nederlandse tak kunnen zijn. De vraag
is of het stellen van zo'n eis een functie vervult in het verder disciplineren
van een onderneming gericht op het voorkomen van bijvoorbeeld illegale afspraken
en marktverdeling.De heerBrinkmanZo begreep ik het ook. Ik zoek nu met u naar de plaats in de feitelijke
onderhandelingen met de opdrachtgever en de concurrenten. De allerhoogste
bovenbaas is uiteindelijk verantwoordelijk. Hij kan er best op aan worden
gesproken als hij er een potje van heeft gemaakt in zijn bedrijf. Controle
op complete contracten of een serie van complete contracten is meer een verantwoordelijkheid
van de directeur van bijvoorbeeld een werkmaatschappij of een werkdivisie.
De lijn om niet alleen de werkvloer maar ook de hogere bazen in beeld te brengen,
wordt op zich gesteund.Er werden ook vragen gesteld over de inkoopmacht. Er wordt verondersteld
dat de consument er beter van moet worden. De consument heeft natuurlijk belang
bij een lage prijs, maar wel met behoud van kwaliteit. Wij zien dat het element
van de inkoopmacht vooral op lage prijs is gericht. Ik wil overigens niet
zeggen dat er helemaal niet op kwaliteit wordt gelet. Het blijkt echter dat
bij de aanbieders steeds minder sprake is van innovatie en continuïteit
omdat de verkopende partij minder lijkt te mogen doen dan de inkopende partij.
Het zou helpen als in de concrete case die wordt voorgehangen iets inzichtelijker
wordt gemaakt wat de veronderstelde economische schade is van een vorm van
samenwerking tussen aanbiedende partijen.Er is een rechtstreeks verband met de positie van de overheid. De individuele
klant kan hoogstens zeggen dat hij zich niet happy voelt met de prijs of de
kwaliteit van het aanbod, maar iemand die namens de overheid komt kan altijd
nog de belastingbetaler en de wetgever als getuige aanroepen. Op zichzelf
is daar niets mis mee, maar het is lastig te onderscheiden of hij puur als
economische partij of ook een beetje als overheidspartij en mederegelgever
komt. In de praktijk zegt de inkoper van de overheid voortdurend dat hij wel
snapt dat de verkoper voor een bepaalde prijs niet kan leveren, maar dat de
verzamelde autoriteiten nu eenmaal wensen dat hij met de laagste prijs thuis
komt. Voor allerlei zaken moet de verkoper dan bij een ander loket of een
andere regelgever zijn. Hij kan ook bij de Kamer gaan klagen. Ik geef de heer
Blok na dat het vaak niet alleen een kwestie van leuren is, maar ook een kwestie
van rolverwarring.De heer Heemskerk suggereerde de consumentenorganisaties bevoegd te maken.
Het is een beetje dezelfde discussie als die in de ruimtelijke ordening over
belanghebbenden en belangstellenden. Organisaties die voor het algemeen belang
opkomen hebben onmiskenbaar een positie in de samenleving. Onze waarneming
is dat het hoe langer hoe meer een herhaling wordt van een politiek debat
tussen enerzijds belanghebbenden en een bedrijf en anderzijds met Den Haag.
Als de bedrijven algemene discussies voortdurend over moeten doen, hebben
wij aarzelingen of wel zo'n ruime schare van belanghebbenden moet worden gedefinieerd.
Als men heel concreet opkomt tegen een bepaald product en een bepaald bedrijf,
hebben wij daar op zichzelf geen moeite mee. Dat gebeurt al heel lang tussen
consumentenorganisaties en individuele bedrijven, ter ondersteuning van een
klant of een groep klanten. Wij hebben echter aarzeling als het uitloopt op
een soort herhalingsoefening van een debat dat bijvoorbeeld al in dit huis
moet worden gevoerd.De redenering is dat men het allemaal doet voor de consument. Het beeld
wordt geschapen dat het allemaal goedkoop kan en dat er een soort prijserosie
ontstaat. De klachten worden naar een later moment in de keten verschoven.
In tal van sectoren horen wij dat een soort hype is ontstaan dat alles voor
de laagste prijs moet. Het beroemde voorbeeld is dat je voor een paar tientjes
naar een ver oord kunt vliegen. Wat krijg je daar nu werkelijk voor terug?Je zou in boekhoudkundige zin inzichtelijk kunnen maken hoe de kostprijs
tot stand is gekomen. Je zou dat als het ware kunnen uniformeren. In de accountancy
is al veel gediscussieerd over allerlei formuleringen. Er moet een keer één
systeem zijn om bepaalde boekingen te doen. Dan moet de NMa natuurlijk weer
niet een eigen boekhoudkundige opstelling gaan bepleiten. Wij zouden echter
bepaalde accountancy standards kunnen vaststellen, maar die moeten dan ook
all over the place gelden. Wij gaan er dan ook van uit dat de gegevens eerlijk
worden ingevuld. In die zin helpt een systematisering van de cijferreeksen
absoluut, maar wij zouden er niet voor zijn er weer een eigen boekhoudmethodiek
op na te gaan houden. Met mijn bouwpet op kan ik ook nog de gewetensvraag
trachten te beantwoorden of een systeem transparant kan zijn en vergelijkbaar
met wat bijvoorbeeld in de waterstaat wordt gedaan. Ik geloof wel dat er onhelderheid
is doordat de een zijn boekhouding zus opzet en de ander zo. Hoe transparanter
en hoe vergelijkbaarder, hoe beter het is.De heerRatsDe heer Ten Hoopen vroeg naar de bagatelbepaling, waarbij wij stellen
dat wij de hardcoreafspraken noodzakelijk achten. Dit heeft inderdaad een
relatie met de inkoopmacht. Zodra je met een aantal bedrijven met een zeer
groot bedrijf wilt onderhandelen, maak je eerst een afspraak over de prijs,
want bij onderhandelen gaat het in de eerste plaats om de prijs, terwijl je
het zo nu en dan ook nog over de marktverdeling hebt. Wel, dat zijn de hardcoreafspraken
in de Mededingingswet, dus dit mag eigenlijk niet. De bagatelbepaling is er
mede voor om dit mogelijk te maken. Het voordeel hiervan is dat ze gebonden
is aan een marktaandeel, dus het gaat er niet om dat in één
keer een hele branche prijsafspraken maakt, want volgens deze bepaling kan
dit maar voor een deel gelden. Het nadeel is dat dit niet strookt met de Europese
convergentie, dus er is voor beide standpunten iets te zeggen. Voor ons is
het in ieder geval relevant dat onze positie verbeterd wordt.Dit brengt mij eigenlijk vanzelf bij de volgende vragen. Zodra je je onderhandelingspositie
wilt verbeteren, zul je het over prijzen moeten kunnen hebben. Dit zijn hardcoreafspraken,
zodat er in principe niet meer gelet wordt op de economische schade, de economische
relevantie of de invloed op het economisch verkeer. Zodra het over prijzen
of over marktverdeling gaat, is het volgens de wet en volgens de NMa
verboden. Op zichzelf laat de wet het wel toe, te letten op de economische
relevantie of het maatschappelijk nut. Als een redelijk deel maar aan de consument
ten goede komt, zijn vele afspraken toegestaan. Maar als je geen hardcoreafspraken
toelaat, is het al niet meer mogelijk om een onderhandelingspositie op te
bouwen. Er zou dus in de wet moeten worden opgenomen dat het in bepaalde situaties
mogelijk zou moeten zijn, niet aan die afspraken gehouden te worden, omdat
bedrijven anders nooit collectief kunnen gaan onderhandelen.De heer Heemskerk vroeg nog hoe de regelingen duidelijker kunnen worden
gemaakt, opdat ondernemers de werking van de wet wat beter begrijpen. In de
eerste plaats is het erg handig als er van tevoren aangegeven wordt waarop
de NMa zal letten, want dan weet je ook meteen dat het niet mag. Als de situatie
erg onduidelijk is, is het wellicht mogelijk om van tevoren een zelftoets
mogelijk te maken; daarvoor zijn vele manieren te bedenken. In de tweede plaats
zou het belangrijk zijn, een bepaalde gedragsregel van de NMa aan te geven.
Dus niet alleen geen berichten in de pers zonder dat de betrokkenen ervan
weten, maar ook aangeven om welke stappen het achtereenvolgens gaat, opdat
je niet al min of meer veroordeeld bent voordat je überhaupt weet waar
je mee bezig bent geweest. Er zijn vele zaken bekend waarbij het onduidelijk
was of de regels overtreden waren. Dit zal verduidelijkt moeten worden.De heerTen Hoopen(CDA)Ik denk dat de rol van de NMa voor ondernemers per definitie niet sympathiek
is, maar als je de klachten er nu even uitzeeft, in welk opzicht is de NMa
dan niet functioneel? Mijnheer Brinkman, u heeft van nabij de werking van
de NMa kunnen volgen. Waar gaat het volgens u nu mis?De heerBrinkmanIk weet dat de voorganger van de heer Kalbfleisch er echt moeite voor
heeft gedaan om nieuwe regelingen met brancheorganisaties te bespreken. Daarbij
ging het dus helemaal niet om vervolging in een concrete zaak, maar om de
huisregels. Er wordt bij VNO-NCW heel veel geklaagd over onduidelijkheid;
men klaagt niet over de NMa, want men is het ermee eens dat er een serieuze
handhaver moet zijn. Maar de duidelijkheid van de regelgeving van de minister,
waarbij de NMa natuurlijk kan adviseren en ondersteunen, laat te wensen over.
Het is uiteraard voor een deel een spel, maar er is ook objectief gezien sprake
van onduidelijkheid, met name omdat het geheel nogal juridisch is opgebouwd.
Er is echter ook een economische werkelijkheid. Die is niet toevallig ontstaan.
Vele jaren, decennialang gaf men informatie over de ontwikkelingen bij de
inkoop van materialen, de hoogte van de salarissen enz. Bij vele bedrijfstakken
ging het daarbij toch om 70%, 80% van de kostprijs. Als zelfs dergelijke gegevens
niet meer worden verschaft, rijst de vraag of het niet handig zou zijn dat
er wat meer precieze formuleringen worden aangereikt die aangeven wat het
type informatie is dat wel mag worden uitgewisseld. Ik heb met opzet in dit
verband een concreet voorbeeld gegeven. Het gaat er hierbij niet zozeer om
of die uitwisseling verloopt via een brancheorganisatie of anderszins. Dat
is slechts een vormkwestie. Het gaat erom dat met regels de kaders kunnen
worden aangegeven.Verder weten we allemaal dat het leven uit meer bestaat dan het indienen
van verzoek- en klaagschriften en het sturen van antwoorden. Er is ook een
publicitaire werkelijkheid. Het gevaar bestaat echter dat te veel naar de
ene kant wordt doorgeschoten. Door een inval te doen bij bijvoorbeeld bedrijf
Pieterse en dat met camera's te laten vastleggen, is men eigenlijk al veroordeeld
voordat helder is wat de case is. We zouden huisregels kunnen afspreken om
te voorkomen dat iets onmiddellijk een zaak voor advocaten en cameramensen
wordt. Het komt toch ook in andere takken van deze sport voor dat niet zozeer
met vormvoorschriften, maar wel met gewoontes een soort codificatie geldt.
Bij dit aspect doet zich dus veel meer het ongemak voor dan het feit dat de
NMa optreedt. De NMa behoort nu eenmaal bepaalde zaken te behartigen. Dit
is het meest eerlijke antwoord dat ik kan geven.De heerBlok(VVD)Voorzitter. Ik wil graag meer duidelijkheid als het gaat om de vraag wat
van de NMa wel en niet mag. Bij mijn beste weten zijn er thans beleidsregels
voor het MKB. Die zijn kennelijk niet voldoende duidelijk. Zijn in het verleden,
toen de beleidsregels werden opgesteld, de vragen gesteld die ook nu worden
gesteld? Zo ja, waarom hebben die toen niet voor het gewenste resultaat gezorgd?
Of worden nu nieuwe vragen gesteld, vragen die in de praktijk zijn opgekomen?De heerRatsVoorzitter. Aan de totstandkoming van de beleidsregels is een proces voorafgegaan.
Over de opstelling ervan is met ons overleg gevoerd. De vraag is evenwel hoe
je tot een regel komt. Je kunt bijvoorbeeld eerst de regels opstellen en vervolgens
nagaan of zij toepasbaar zijn. Je kunt ook eerst naar de werkelijkheid kijken
en daarvoor dan regels maken. Het is maar net hoe je iets aanpakt. Bij ons
is het eerste proces gevolgd. Wat nu blijkt is dat er nog veel onduidelijke
juridische termen zijn en niet helemaal bekend is wat wel en wat niet mag.
Met de beleidsregels zijn de onderwerpen geadresseerd, zij zeggen daar iets
over, maar er blijft toch veel onduidelijk. Dat vraagt om precisering. Je
kunt je afvragen of die altijd mogelijk is bij mededingingsregels. Die zijn
vaak op verschillende manieren interpretabel en wat geldt hangt ook af van
de situatie. Wellicht kun je dus de gedrags- en richtlijnen aanscherpen, zodat
er meer duidelijkheid komt. Tegelijk moet het in bepaalde, individuele situaties
mogelijk zijn om vragen te stellen.In dit verband denk ik aan de vraag die de heer Ten Hoopen stelde. Het
is natuurlijk van belang dat de NMa mensen die iets niet goed doen, op de
vingers tikt. Echter, als mensen het graag goed doen, is het ook wel handig
om te weten hoe zij dat kunnen doen. Preventie zou erg prettig zijn. Veel
brancheorganisaties vragen daar ook om. Zij hebben zich niet tot doel gesteld
om de wet te overtreden of de randjes op te zoeken. Zij willen daarentegen
iets voor hun ondernemers doen, dat ook op een nette manier doen en dan later
geen gezeur met de NMa krijgen. De inspanningen moeten daarom van dien aard
zijn dat de wet niet wordt overtreden. Met het vervullen van zo'n meedenkrol
door de NMa valt veel te winnen. De NMa kan voor duidelijkheid zorgen en dan
krijg je vanzelf een voortschrijdend proces dat zorgt voor gedragscodes. Die
ontwikkelt men dan met elkaar. De vragen zijn dus wel gesteld,
maar de formuleringen in de richtsnoeren zijn niet altijd even duidelijk geweest.
Dat leert de ervaring. Verder zou de preventieve rol van de NMa beter tot
uiting kunnen komen. Men zou in dat opzicht voor de nodige tools kunnen zorgen,
zodat de wet niet wordt overtreden.De heerHeemskerk(PvdA)Ook de heer Brinkman sprak over de noodzaak van meer helderheid of transparantie.
Ik neem aan dat helemaal niemand in deze zaal tegen helderheid is. De vraag
is nog wie u daarop aanspreekt: de Kamer als wetgever of de NMa. Het kan zijn
dat de Kamer de wet niet goed gemaakt heeft waardoor het voor de NMa onduidelijk
is hoe op dit punt geopereerd moet worden. Het kan echter ook zijn dat de
NMa niet goed duidelijk maakt of brancheverenigingen aanvullende informatie
al dan niet met elkaar mogen delen.De heerBrinkmanWij spreken de wetgever daar natuurlijk op aan, uiteraard in dubbele samenstelling.
De minister stelt een en ander namelijk voor. De NMa kan daar, met jurisprudentie
onder de arm en op basis van recente ervaringen, een nuttige rol bij vervullen.
In de fase die wij achter de rug hebben, hebben wij met de NMa verkend wat
er onder de algemene begrippen wordt verstaan. Ik heb niet voor niets gezegd
dat er een heel juridisch georiënteerde fase is geweest. Langzamerhand
hebben de bedrijven en de bedrijfstakken ook enige ervaring en begrijpen zij
dat een en ander juridisch ingekaderd moet worden. Daarom wordt er nu ook
gevraagd om een zekere nadere codificatie door de regelgever. Er zal uiteraard
voortgezette jurisprudentie komen, maar een en ander moet ook tegen de economische
werkelijkheid aangelegd worden. Ik heb net het voorbeeld van de informatie
over loon- en materiaalkosten genoemd. Hetzelfde geldt voor de vraag wat nu
combinaties, allianties en netwerken zijn. In het economische deel van de
werkelijkheid hebben wij onze mond vol over allianties, ketens, netwerken
en dergelijke, maar de juridische vertaling daarvan door de NMa is er één
geweest. Ik geef daar geen waardeoordeel over, maar de regelgever moet nog
wel een keer een vergelijking maken met de economische werkelijkheid. Op basis
daarvan moet geprobeerd worden om tot een nadere codificatie van dat begrip
te komen.De heerHeemskerk(PvdA)Hebt u het over ons of over de NMa, als u het over regelgever hebt?De heerBrinkmanDe minister zal in de praktijk, indien noodzakelijk, altijd met een nader
voorstel voor wetgeving komen. Dat kan in de vorm van hogere wetgeving of
in de vorm van een AMvB.De heerRatsIk wil hier nog wat aan toevoegen, want wij spreken de Kamer hier wel
degelijk op aan. De minister heeft ingevolge de wet al mogelijkheden om meer
kaders te stellen. Hij heeft ook de bevoegdheid om richtlijnen uit te vaardigen.
Hij heeft daar nooit gebruik van gemaakt, maar dat zou hij in de toekomst
natuurlijk wel kunnen doen. Daar waar de NMa zelf geen duidelijkheid kan verschaffen,
kan de wetgever dat wel rechtstreeks doen. Dat kan ook op eenvoudige wijze
en op korte termijn gebeuren. Wij spreken de Kamer en de minister daar dus
zeker op aan, omdat de mogelijkheden hiertoe in principe al in de wet zitten.
De wet moet echter wel toegepast worden. En daar is een rol voor de minister
en de Tweede Kamer weggelegd.De voorzitter:Hiermee sluiten wij dit onderdeel af. Ik dank de heer Brinkman en de heer
Rats voor de door hen verstrekte informatie.Wij komen toe aan het blok Wetenschap. In dit blok komt tevens de economische
adviessector aan bod. Ik nodig de heren Van Damme, Langman, Vogelaar en Wils
uit om plaats te nemen achter de tafel, en verzoek hen om kort en bondig naar
voren te brengen wat zij naar voren willen brengen. Vervolgens zullen mijn
collega's wellicht nog nadere vragen stellen.Het woord is aan de heer Van Damme.De heerVan DammeIk volsta met een aantal opmerkingen over het kabinetsstandpunt. Verder
bied ik de commissie mijn excuses aan voor het feit dat ik geen tijd heb gezien
om haar van te voren schriftelijk van mijn standpunt kennis te laten nemen.
Ik begin met een algemeen punt en kom daarna nog met een aantal specifieke
punten. Er moeten twee aspecten onderscheiden worden, namelijk de wet zelf en
de toepassing ervan door de toezichthouder. Als wij globaal terugkijken op
de afgelopen zes jaar waarin de NMa actief is geweest, terwijl de Mededingingswet
van kracht was, mogen wij volgens mij in z'n algemeenheid tevreden zijn. Een
vergelijking met Vlaanderen is interessant, want daar heeft de toezichthouder
niet zo'n profiel opgebouwd als in Nederland het geval is en heeft het mededingingsbeleid
minder gezicht gekregen. De NMa is zeer zichtbaar en is een autoriteit die
serieus genomen moet worden. Het mededingingsbeleid staat zeker op de kaart.
Dat is misschien niet verrassend, want de NMa is spectaculair gegroeid naar
een budget van 32 mln in 2002. Er werken meer dan 300 mensen voltijds. Dat
is ongeveer evenveel als bij het Bundeskartellamt in Duitsland. Dat brengt
mij tot de vraag of de problemen in Nederland lastiger zijn of dat wij misschien
nog wel meer van de Nederlandse mededingingsautoriteit hadden mogen verwachten.Ik wil vier specifieke punten naar voren brengen: het kartelbeleid, het
misbruik, Europa en Nederland en een asymmetrie die ik in de kabinetsreactie
heb menen te zien. Eerst iets over het kartelbeleid. Economen weten –
en niet alleen economen – dat in sommige sectoren kartels waarschijnlijker
zijn dan in andere sectoren. Hoe competatiever de markt, hoe verleidelijker
het is om de concurrentie in te perken. Ik wil nu niet ingaan op die economische
wetenschap, maar ik wil het wel illustreren aan de hand van een simpel voorbeeld,
namelijk de bouw. Er is vastgesteld dat bij bepaalde aanbestedingen onderling
afspraken werden gemaakt door bouwondernemers. Wij moeten echter niet uit
het oog verliezen dat de vormgeving van de regels daar uitgenodigd heeft om
die "pepernoten" van de een naar de ander door te schuiven. Bij een bouwaanbesteding
zijn het namelijk niet alleen de winnaars die de inschrijvingskosten, offertekosten
en calculatiekosten moeten maken, maar de verliezers moeten dat ook. Dat is
dus een riskante bezigheid. Als de aanbestedingsregels expliciet zouden toestaan
dat verliezers gecompenseerd worden, of door de winnaar of door de aanbestedende
partij, was er misschien minder reden om die afspraken te maken.
Ik wil niet zeggen dat dat een goed mechanisme zou zijn, maar ik wil wel zeggen
dat de regels van het spel bepalend zijn en dat er dus niet alleen naar de
NMa gekeken moet worden, maar ook naar de regels zelf. Voorkomen is beter
dan genezen. Dat geldt ook hier. Ik wil de commissie dan ook verzoeken dit
aspect niet uit het oog te verliezen.Mijn tweede punt betreft het misbruik. In het evaluatierapport is daar
veel over gezegd. Er is gezegd dat er weinig zaken zouden zijn en dat het
instrumentarium tekort zou schieten. Ik ben het daar eigenlijk niet mee eens.
Een belangrijk onderscheid is die tussen markten en transitie van een monopolie
naar markt en markten die al een volwassen mate van concurrentie kennen. In
markten van het tweede type kunnen net als in markten van het eerste type
dominante posities voorkomen, maar meestal hebben bedrijven die toch op eigen
kracht laten ontstaan. Bij transitiemarkten is de machtspositie veelal het
gevolg van een voormalig wettelijk monopolie. In de transitiemarkt is het
vaak van belang concurrentie te maken. Dat is iets heel anders dan het handhaven
van de Mededingingswet. De Mededingingswet is niet bedoeld en is ook niet
geschikt om concurrentie te maken. Wil je concurrentie maken, dan zul je dat
naar mijn mening via sectorspecifieke regelgeving moeten doen. Dat kan ook.De Mededingingswet is er voor reguliere markten. Zoals gezegd, kunnen
ook daar dominante posities optreden. Wij moeten echter niet vergeten dat
dominantie niet automatisch misbruik impliceert en dat het streven naar dominantie
een natuurlijk economisch streven is. De beste remedie tegen mogelijk misbruik
is het open houden van markten en niet noodzakelijkerwijs het strikt monitoren
van een dominante onderneming. Ik steun het kabinet dan ook als het zegt dat
dominante bedrijven niet noodzakelijk verplicht zouden moeten worden om de
boekhouding op een specifieke manier in te richten. De beste manier voor de
NMa om misbruik tegen te gaan, is de markt te openen en niet noodzakelijkerwijs
de boekhouding van een dominant bedrijf aan een strikte toets te onderwerpen. Mijn voorlaatste punt betreft Europa en Nederland. Het uitgangspunt van
onze wetgeving is dat wij zoveel mogelijk bij Europa aansluiten. In Europa
zien wij de tendens zeer sterk dat het mededingingsbeleid meer en meer economisch
wordt. Ik heb de indruk dat wij in Nederland daar wat achteraan lopen. Een
van de richtsnoeren is de juridische codificatie. In de vorige sessie is naar
voren gekomen dat die niet altijd even helder is. Een veel belangrijker punt
is de vraag of de beleidsregels verbieden wat verboden moet worden en of zij
toestaan wat toegestaan moet worden. Dat is niet altijd duidelijk. Uit een
economisch oogpunt kun je beargumenteren dat de beleidsregels soms meer verbieden
dan nodig is.In de kabinetsreactie vormen de administratieve lasten een belangrijk
onderdeel, bijvoorbeeld die voor het MKB. Kleine ondernemingen kennen de markt
niet zo goed en daarom is een marktaandeelcriterium wellicht niet geschikt,
zo wordt gesteld. Ik weet niet of dit klopt. Het hanteren van een marktaandeelcriterium
verhoogt kennelijk de administratieve lasten. In het kader van het belanghebbendenbegrip
wordt vooral gekeken naar de lasten voor de NMa. Als dat begrip wordt opgerekt,
leidt dit tot te veel klachten bij de NMa. De consument kan geen belanghebbende
worden. Hij kan desgewenst een vereniging oprichten. Dat daarmee de administratieve
lasten voor de consument verhoogd worden, kom ik echter in de stukken niet
tegen. Ik refereer aan een citaat van Robert Bork: het enige doel van mededingingswetgeving
is uiteindelijk het consumentenbelang.De heerLangmanIk ben de commissie erkentelijk dat het economisch advies aan het blokje
wetenschap is toegevoegd. Ik pretendeer namelijk niet, een wetenschapper te
zijn.Ik heb de commissie een A4'tje doen toekomen, maar daarop moest ik noodgedwongen
zeer kort zijn en dan loop je het gevaar, nogal knorrig over te komen. Ik
hecht eraan hier op te merken dat ik niets tegen mededinging heb. Het is ook
goed dat er toezicht is. Marktwerking en mededinging leveren echter niet onder
alle omstandigheden de beste resultaten op. Er kan sprake zijn van collectieve
goederen en van marktimperfecties. Het kan zijn dat bepaalde zaken in overheidshanden
gehouden moeten worden. Ik wijs op de discussie over het beheer van de elektriciteitsnetwerken.
Ik noem ook overheidsregulering en zelfregulering.Het oude artikel 16 van de Mededingingswet gaf mij de indruk dat de metabeslissing
over het coördineren van de productie min of meer boven de uitvoering
van de wet stond. Dit is een afweging die door democratisch gecontroleerde
organen moet worden gemaakt en niet door zelfstandige bestuursorganen. Ik
betreur het dan ook dat artikel 16 is geschrapt en volgens het kabinetsstandpunt
niet zal terugkeren.Bij de beoordeling van samenwerkingsafspraken zijn Europese richtsnoeren
inzake horizontale en verticale afspraken leidend. Volgens die richtsnoeren
moeten die afspraken op hun economische merites worden beoordeeld. Er moet
een afweging worden gemaakt tussen de economische voor- en nadelen. De Europese
Commissie geeft als vuistregel een drempel van 30% bij verticale afspraken.
Blijft men daaronder, dan kan de marktwerking geen grote schade lijden. Als
de NMa de Europese richtsnoeren hanteert, is een Nederlandse bagatelbepaling
nauwelijks meer relevant. Ik zie wel dat de uitvoering van de Mededingingswet
binnen het bedrijfsleven grote onzekerheid met zich brengt, omdat een bedrijf
nooit weet wanneer het de NMa achter zich aan krijgt. In de praktijk blijkt
dat branches voor grote verrassingen kunnen komen te staan, omdat afspraken
of zaken die als informatie-uitwisseling worden beschouwd, in volle onschuld
zijn aangegaan zonder dat iemand van tevoren had kunnen vermoeden dat dit
mededingingsbelemmerende aspecten zou kunnen hebben.Wat de bagatelbepaling betreft, wordt in het kabinetsstandpunt ingegaan
op het punt van de inkoopmacht. Naar mijn mening zijn er twee punten van asymmetrie
in de Mededingingswet waarover men zich zorgen zou moeten maken.1. Mededingingsafspraken worden eigenlijk veel zwaarder beoordeeld dan
fusies en overnames. Als men eenmaal gefuseerd is, mag men allemaal dingen
doen die voor een samenwerkingsverband verboden zijn. Naar mijn idee zou het
goed zijn als de beoordeling van samenwerkingsverbanden veel
ruimhartiger zou plaatsvinden, om te voorkomen dat door een bepaalde manier
van toezicht concentraties in de hand worden gewerkt, omdat dat de enige manier
is waarop bedrijven samen nog dingen voor elkaar kunnen krijgen.2. Verkoopmacht wordt veel zwaarder beoordeeld dan inkoopmacht. Ik maak
mij er zorgen over dat de NMa wordt omgevormd tot een soort consumentenbond
met tanden. Dat is naar mijn mening niet de bedoeling. Het mes van de mededinging
moet aan twee kanten snijden. Het moet prettig zijn voor de consument. Vaak
is dat het geval, omdat het ook kansen biedt voor ondernemers om geld te verdienen
als zij in staat zijn om in te spelen op de wensen van de consumenten. Als
je alleen maar het kortetermijnbelang van lagere prijzen voor de consument
in de gaten houdt, schiet je op lange termijn in de voet van de marktwerking.De onzekerheid bij de uitvoering van de Mededingingswet is aan de orde
geweest. Doordat in een vroeg stadium, nog ver voordat een feitelijk oordeel
is gegeven, ronkende persberichten uitgaan waarin wordt gemeld dat de NMa
weer een kartel heeft opgespoord, bindt de NMa zichzelf in feite al vast op
het uiteindelijke oordeel dat zal worden gegeven. Als je in zo'n procedure
zit, heb je niet echt de indruk dat je op een eerlijke manier wordt berecht.
Een wat vergaande oplossing daarvoor zou zijn het in tweeën knippen van
de NMa: een instantie die verantwoordelijk is voor de opsporing en een instantie
die vervolgens rechtspreekt. Ik kan mij voorstellen dat dat in dit kader wat
ver gaat, maar het is een belangrijk punt van zorg waar toch wat meer aandacht
aan besteed moet worden.De heer Van Damme heeft zojuist gesproken over de autoriteit die de NMa
in de eerste jaren heeft weten op te bouwen door een harde aanpak van kartels
en het verbieden van een aantal fusies. Ik waag te betwijfelen of hier altijd
sprake is van werkelijke autoriteit. Er kan ook sprake zijn van juridische
macht. In procedures bij de NMa is de onzekerheid over het uiteindelijke oordeel
groot. Bedrijven zijn overgeleverd aan de opvattingen van de NMa, die uiteindelijk
uitspraken doet over de boetes die gegeven worden. Als de NMa werkelijk autoriteit
zou hebben, dan zou een veel communicatieverre instelling in de richting van
het bedrijfsleven mogelijk zijn. Via een goede communicatie met bedrijven,
brancheorganisaties en dergelijke zou de mededinging enorm bevorderd kunnen
worden. Ik teken daarbij wel aan dat de NMa af en toe haar tanden zal moeten
laten zien om haar gezag te handhaven.De heerVogelaarVoorzitter. Ik heb uw commissie dinsdagavond laat iets meer dan een A4'tje
aan informatie toegestuurd. Ik hoop dat u ernaar hebt kunnen kijken.In de eerste plaats merk ik op dat wij natuurlijk spreken over de evaluatie
van de Mededingingswet en niet van het functioneren van de NMa. De politiek
moet het functioneren van de NMa vooral evalueren, maar de evaluatie die door
collega Slot en anderen is uitgevoerd betrof de wet. Ik ben het in grote trekken
met het evaluatierapport eens geweest, zij het dat ik het zeer heb betreurd
dat de handen van de heer Slot destijds met name voor het juridische deel
gebonden zijn geweest waardoor hij zich niet heeft mogen uitlaten over wat
wij in het jargon noemen de modernisering: de aanloop naar de EG-verordening
1/2003. En dat, terwijl dat nodig was ter kruisbestuiving van een aantal van
zijn voorstellen en beoordelingen. Daarmee hebben wij wetgevingstijd verloren,
omdat de contouren van de verordening op het moment dat hij evalueerde al
grotendeels vaststonden. Als hij daarover zinnige aanbevelingen had kunnen
doen, zouden wij nu waarschijnlijk hebben geleefd in een periode waarin er
een wetsontwerp op tafel lag met de kans per 1 mei a.s. tot wet verheven te
worden. Daarvan is nu natuurlijk geen sprake. Wij hobbelen dus achter Europa
aan, zoals wij dat aanvankelijk ook al deden met de Mededingingswet, met name
op het punt van de fusiecontrole. Dat betreur ik, maar het zij zo. Ik kan
uw Kamer alleen maar vragen om het wetsontwerp als dat er eenmaal is met spoed
te behandelen in het belang van de mededinging en de markt.Ik heb in mijn schriftelijke commentaar vier clusters genoemd: de sancties,
de fusiecontrole, de aanpassing aan de verordening en de rol van de nationale
civiele rechter, dus niet de administratieve rechter. Vanwege de ernst van
de economische invloed van inbreuken zullen wij moeten denken aan sancties.
Daarbij moet tegelijkertijd worden bedacht, wat ik niet in mijn stuk heb vermeld,
dat daartegenover behoort te staan een grote terughoudendheid van de NMa en
een discretere behandeling van zaken door de NMa. Langman noemde al het persbericht
bij het uitzenden van een rapport. Ik ben van oordeel dat de NMa dat niet
zou moeten willen, omdat dit volstrekt onwenselijk is. Het zou goed zijn als
daarop vanuit de Kamer zou worden gewezen. Een rapport is een onderdeel van
de onderzoeksfase. Het eindoordeel kan bepaald heel anders luiden. In de fietsenzaak
bijvoorbeeld raakte een van de partijen die in het rapport werden genoemd
uiteindelijk "off the hook". Het meende daarvan schade te lijden. Dan komt
het tot schadeprocedures, en die dienen te worden vermeden.Ik juich toe de personalisering van de sanctionering van kartelinbreuken.
In de brief van het kabinet wordt een persoonlijke bestraffing vermeld in
de orde van maximaal € 250.000. Ik stel voor om er € 500.000
van te maken in aansluiting op wat in Duitsland gebruikelijk is. Ik begrijp
het kabinetsoordeel niet dat € 250.000 genoeg zou zijn, tenzij men
heeft gedacht: kleine lidstaat, kleine inbreukjes. Maar zo is het niet, want
wij hebben buitengewoon grote ondernemingen en die breken ook in op de Mededingingswet.Hand in hand daarmee zou in zeer krasse gevallen van kartels of misbruik
van macht aan de leidinggevende, niet de bovenbaas zoals de heer Brinkman
die noemde, maar de leidinggevende aan het kartel of aan het misbruik, als
bijkomende straf kunnen worden opgelegd een verbod om gedurende een aantal
jaren leiding te geven. Uiteraard dient bij de toepassing van die bijkomende
straf enige terughoudendheid te worden betracht, maar ik denk dat er een afschrikkende
werking van zou kunnen uitgaan. Ik hoef alleen maar te wijzen op de recente
rapporten van de OECD over de wereldwijd vermoede schade van kartels en machtsmisbruik;
over de periode 1996 tot 2000 is de geschatte schade zo'n 55 mld dollar. Eenzelfde
schade kunnen we naar rato ook voor Nederland verwachten. Bij de sancties en afschrikkende werking hoort naar mijn gevoel ook het
feit dat het kabinet ten onrechte heeft gekozen voor het niet opheffen van
de schorsende werking van een beroep tegen sanctiebeschikking. Hiermee sluit
het kabinet zich nadrukkelijk níet aan bij hetgeen in Europa gangbaar
is: een beroep tegen een boetebeschikking van de EC schorst deze niet, voor
een schorsing moet een aparte en beargumenteerde voorlopige voorziening worden
gevraagd. In de brief van 23 oktober lijkt het kabinet een voorschot op allerlei
eventualiteiten te nemen, die door de handhaving van de schorsing tot forfaitaire
waarheden worden verheven. Ik vind dit buitengewoon ongelukkig. Een bedrijf
is mans genoeg om de benodigde schorsende voorziening te vragen.Nu de fusiecontrole, een wat technisch onderwerp. Toen per 1 januari 1998
de Mededingingswet van kracht werd, was al bekend dat per 1 maart van dat
jaar de zogenaamde Verordening 1310/97 het Europese fusiecontroleregiem zou
veranderen op het terrein van de volwaardige joint ventures, met name de coöperatieve
variant. Ik pleit nogmaals voor een snelle aanpassing in de Nederlandse wetgeving,
inhoudende een wijziging van artikel 27, sub c. Bovendien kennen we nu grotendeels
de tekst van de herzieningen van de concentratieverordening. Ik zie daarin
twee belangrijke wijzigingen: de dominantietest heeft een wat ruimere nieuwe
definitie gekregen – en ik zie geen enkele reden om die niet in de Nederlandse
wetgeving in te voeren – en het toelaten van deals aangaande concentratiebeoordeling
in de meldingsfase. Dit laatste was in het Europese systeem al het geval,
maar vanwege de tijdsdruk is ook in time-outregels voorzien. Ik pleit ervoor
om deze ook in de Mededingingswet op te nemen, zowel voor de meldingsfase
als de aanvraagfase.De hoofdmoot van mijn mogelijkheden tot commentaar is voor mij de aanpassing
aangaande Verordening 1/2003. Ik stel een aantal technische aanpassingen van
de voorstellen van het kabinet voor, te meer omdat bij een systeem van rechtstreekse
werking bij een ontheffingsbepaling in artikel 17, een grote verschuiving
naar selfassessment is te verwachten, evenals de neiging van bedrijven om
de grenzen op te zoeken, met alle risico's van dien. Door de ontwikkeling
van de rechtspraak van het Europese Hof aangaande de inherente beperkingen
en de wijze van behandelen van niet-economische belangen zullen naar verwachting
allerlei onduidelijkheden over selfassessment insluipen die de zaak voor het
bedrijfsleven niet echt eenvoudiger maken. Er is weliswaar meer dan veertig
jaar ervaring, maar de wereld verandert en het kartelplatform dus ook, evenals
de kartelanalytische parameters. Een en ander wordt al duidelijk in de meest
recente Europese jurisprudentie, zoals ook genoemd in de brief van de minister
(de arresten Albany, Brentjes, Drijvende Bokken enz.). Bij meer self-assessment
en bij een grotere vrijlating in de materiële beoordeling kan een grotere
procedurele en formaliserende tendens vanuit het bedrijfsleven worden verwacht.
Dan kun je maar beter duidelijk genoeg zijn.Ik doe een paar voorstellen. Laten wij in de Mededingingswet opnemen wat
in artikel 10 van Verordening 1/2003 voor de Commissie is opgenomen, namelijk
het recht van de NMa om "landmark decisions" te nemen voor zuiver nationale
consumptie. Dat onderwerp ontbreekt tot nu toe in de openbare gedachtegang.
Laten wij in de Mededingingswet de uitdrukkelijke mogelijkheid voor de NMa
opnemen, analoog aan artikel 9 van Verordening 1/2003, tot het aangaan van
het equivalent van de Amerikaanse "consent decree". Het scheelt enorm in de
administratieve lasten en voldoet aan alle versnellingsvereisten van het afhandelen
van zaken. Ondernemingen waartegen rapporten zijn uitgebracht, kunnen in ruil
voor bepaalde toezeggingen een beschikking krijgen waarin de rest van de procedure
wordt afgebroken. Daarbij blijft in het midden of er sprake was van inbreuk.
In ruil hiervoor zeggen de ondernemingen toe zich te gedragen volgens bepaalde
verplichtingen, zodat een zaak sneller kan worden afgedaan.In de huidige plannen heb ik commentaar van de regering gemist over artikel
7, lid 1, van Verordening 1/2003 in connectie met de Mededingingswet, namelijk
het invoeren van de mogelijkheid tot het nemen van structurele maatregelen.
Er moet goed worden nagedacht over de vraag of dit een optie is voor de Nederlandse
Mededingingswet. Naar mijn gevoel moeten er beleidsrichtsnoeren komen voor
de non-economische belangen, met name nu artikel 16 niet opnieuw ten tonele
wordt gevoerd. Daarmee ben ik het overigens van harte eens. Toch kunnen er
zo spanningen ontstaan tussen bepaalde ministeries en de NMa. Ondernemingen
die samenwerkende overeenkomsten zijn aangegaan, zullen door de self-assessment
en de rechtstreekse werking van artikel 17 zeggen dat artikel 17 niet voor
hen geldt, omdat zij buiten het verbod van artikel 6 vallen. Dit geldt des
te meer omdat volgens artikel 3, lid 1 van Verordening 1/2003 elke vorm van
handel tussen lidstaten moet worden getoetst aan artikel 81, lid 3. Dat geldt
niet alleen voor de NMa, maar ook voor de nationale rechter en het bedrijfsleven.
Op dit moment bestaat te veel onduidelijkheid over welke beleidsrichting Nederland
voor zaken van zuiver nationaal belang wil inslaan. Ik wijs nog eens op de
recente rechtspraak, bijvoorbeeld het arrest inzake Consorzio Fiammiferi van
9 september 2003. Dat arrest wordt in de brief van 23 oktober wonderlijk genoeg
helemaal niet genoemd, terwijl het toch vrij belangrijk is. Daarmee is duidelijk
komen vast te staan dat de NMa de hoedster wordt van de gemeenschapstrouw
in Nederland voor alle gevallen waarin zowel handel tussen landen als het
Nederlandse mededingingsbelang aan de orde is.Er zijn al opmerkingen gemaakt over de bagatelbekendmaking. Ik denk dat
duidelijker moet worden wat nu precies de verhouding wordt tussen het gehandhaafde
artikel 7 van de Mededingingswet en het begrip "aanmerkelijk effect van een
mededingingsbeperking die voortvloeit uit een overeenkomst die wel of niet
in strijd is met artikel 6". Die verhouding is nu niet duidelijk. Bij artikel
7 gaat het om de bestaande kartel- en bagatelbepaling. De regering is niet
van zins deze bepaling op te rekken, maar daarover heb ik geen bijzondere
mening. In de brief van de minister staat dat hij uitdrukkelijk niet heeft
gekozen voor de omhelzing van het "de minimis"-systeem volgens de bekendmaking
van de Commissie. Er zijn dus drie criteria. In de eerste plaats is er een
wettelijk absoluut werkend bagatelsysteem volgens artikel 7. Verder is er
de interpretatie van het Hof dat de mededingingsbeperking een
aanmerkelijk effect moet hebben. Daarbij doet zich de vraag voor of dit naast
artikel 7 geldt en wat met name de nationale rechter daarmee moet. Wat is,
in de derde plaats, precies de reikwijdte van de "de minimis"-bekendmaking
en van de percentages en dergelijke die daar worden genoemd? Dit geeft verwarring
bij de adviseurs en bij het bedrijfsleven.Mijn laatste punt betreft de rol van de civiele rechter. Vanaf het begin
van de bekendmaking van het witboek Modernisering heeft dit punt mij grote
zorgen gebaard. Ik heb geen gelegenheid voorbij laten gaan om mij daarover
uitdrukkelijk in negatieve zin uit te laten. In de rechtstreekse werking,
zoals die straks ook wordt voorzien voor artikel 17, wordt de civiele rechter
opgezadeld met een discretionaire afweging van economische belangen. Daarvoor
is die rechter niet opgeleid en toegerust. De civiele rechter is in beginsel
redelijk lijdelijk. Ik verwijs u naar een buitengewoon verhelderend stuk dat
in nummer 1 van Markt & Mededinging van dit jaar zal verschijnen, van
de hand van een van de rechters van het Hof van Amsterdam, te weten mevrouw
Van Dijk. Zij heeft dit goed uitgeanalyseerd en haar conclusie is dat een
en ander nogal wringt. Maar goed, de rechter wordt ermee opgezadeld en in
de optiek van het kabinet gaat dit nu kennelijk ook gebeuren in het kader
van artikel 17. Ook dat zij dan zo, maar de rechter moet dan wel behoorlijk
worden uitgerust. Daaraan schort het in het huidige wetsvoorstel. Ik heb daarom
twee aanvullende voorstellen. Het eerste aanvullende voorstel is om in het
Wetboek van burgerlijke rechtsvordering de mogelijkheid op te nemen voor de
nationale civiele rechter om ambtshalve te schorsen en ambtshalve partijen
te verplichten naar de NMa te gaan voor nadere opinies. Dan moet de NMa wel
op grond van artikel 10 van verordening I/2003 de bevoegdheid hebben om een
"landmark decision" te nemen. Binnen een bepaalde termijn zou men dan met
de opinie van de NMa naar de rechter terug moeten gaan om deze te informeren.
Op dit moment kan de nationale civiele rechter ambtshalve niets. De civiele
rechter kan uitsluitend iets doen op verzoek van partijen. Partijen kunnen
dat om hen moverende redenen wel eens helemaal niet leuk vinden. In dit voorstel
zou voor de civiele rechter de mogelijkheid worden geopend om partijen hun
licht te laten opsteken bij degenen die daarvoor hebben doorgeleerd, te weten
de mensen van de NMa. De civiele rechter heeft daarvoor niet doorgeleerd;
hij is geen econoom. In het verlengde daarvan zou ook gedacht kunnen worden
aan het instellen van de mogelijkheid van het stellen van prejudiciële
vragen, maar dan aan de NMa. Je zou dus deelvragen, met name op economisch
terrein, door die rechter ambtshalve kunnen laten voorleggen aan de NMa, maar
ook daarin voorziet het huidige wetsontwerp niet. Het voorziet op dit moment
ook niet in rechtsvordering. Dat is één ding.Het tweede punt dat mij nog steeds zorgen baart, is de mogelijkheid van
discongruente rechtspraak. Waarschijnlijk trechtert ooit wel alles bij de
Hoge Raad, maar dan zijn wij toch in iedere procedure acht jaar verder en
dat is niet in het belang van de onderneming. Mijn voorstel zou zijn –
ik heb dat drie jaar geleden ook al gedaan bij mijn oratie – om in alle
zaken waar hetzij het Europees mededingingsrecht 81/82 of desnoods ook 86
een rol speelt, hetzij het Nederlandse mededingingsrecht, tenminste één
gespecialiseerde beroepsrechter aan te wijzen, zodat je continuïteit
van beoordeling krijgt. Deze beroepsrechter zou je eventueel nog kunnen versterken –
en hiermee haak ik aan bij het Canadese voorbeeld, waarmee buitengewoon goede
ervaringen zijn opgedaan – met een of twee economen als lekenrechters.
Dat kennen wij eigenlijk in de ondernemingskamer van het Hof in Amsterdam
ook al en in de pachtkamers. Dan zit er een aantal werkelijk ter zake kundigen
bij. Op die manier krijg je een meer uniforme toepassing van het mededingingsbeleid
in civilibus en uiteindelijk ook een uniformere toetsing. De frivole mededingingszaken
worden er in de eerste aanleg al uitgezeefd en de werkelijke zaken kun je
dan trechteren. Ik denk dat dit de uniforme toepassingsverplichting eveneens
ten goede zou komen die de lidstaat Nederland is opgelegd uit hoofde van artikel
16 van de verordening 1/2003. Ik wou het hierbij laten, dank u.De voorzitter:Dank u wel voor dit college, zou ik haast willen zeggen. Dan is het woord
aan de heer Wils.De heerWilsDank u wel, mijnheer de voorzitter. Ik heb gisteravond een A4 naar u gestuurd,
ik weet niet of u dat nog hebt ontvangen. Ik zou eerst even mijn affiliatie
willen preciseren. Ik sta op uw lijst met Universiteit Utrecht, maar mijn
voornaamste affiliatie is met de Europese Commissie. Ik ben lid van de Juridische
Dienst van de Europese Commissie. Ik ben nauw betrokken geweest bij de voorbereiding
van verordening 1/2003. Daarnaast heb ik aan verschillende universiteiten
een wetenschappelijke activiteit uitgeoefend, onder andere te Utrecht. In
feite ben ik sinds deze maand niet meer verbonden aan de Universiteit Utrecht.
Vanzelfsprekend is alles wat ik hier op deze middag vertel, strikt persoonlijk
en geen standpunt van de Europese Commissie.In het algemeen ga ik ten aanzien van de evaluatie van de Mededingingswet
wel profiteren van de positie waarin ik tien jaar ben geweest. Mijn indruk
is dat de Mededingingswet en het functioneren van de NMa een groot succes
zijn. Als ik terugkijk naar tien jaar geleden, dan was Nederland vanuit Brussel
bekeken het kartelparadijs, het land waar er voortdurend problemen waren.
De commissie moest disproportioneel veel onderzoeken doen in Nederland, omdat
de algemene indruk was dat er in Nederland disproportioneel veel kartels waren.
Die indruk is zeker gewijzigd. In het bijzonder de NMa, maar ook de ambtenaren
van het ministerie van Economische Zaken maken in Brussel een zeer goede indruk.
Ik denk dat veel van mijn collega's het ermee eens zouden zijn dat –
wanneer wij kijken naar de kleine en de middelgrote landen, dan laat ik de
vier grootste lidstaten terzijde – de NMa de meest performante en professionele
mededingingsautoriteit is, zoals wij dat vanuit Brussel zien.Ter voorbereiding van deze hoorzitting heb ik het rapport doorgelezen
van de evaluatie. Het punt dat mij in de studie van Bereschot het meest opviel,
en ik bedoel negatief opviel, was een zekere naïviteit over de naleving
van het kartelverbod. Ik las dat er een grote vrijwillige naleving is. De
onderzoekers zijn gaan vragen bij de brancheorganisaties of zij
de regels naleven en zij hebben allemaal gezegd: ja, wij leven de regels na.
Dus staat er in het rapport dat er veel vrijwillige naleving is. Ik wil niet
ontkennen dat vrijwillige naleving bestaat. Dat acht ik een feit. Er zijn
waarschijnlijk heel wat, ik hoop heel veel mensen die werkelijk oprecht bekommerd
zijn, de regels na te leven. Voor hen volstaat het loutere feit van de afkondiging
van de regels. Ik denk wel dat het naïef is om het systeem daarop te
baseren.Ik kom tot mijn eerste punt, de sancties. Een efficiënt sanctiesysteem
is er één dat moet werken voor die mensen die niet vrijwillig
het systeem naleven. Men moet dus kijken of de sancties werkelijk afschrikken.
Het huidige systeem in Nederland is evenals dat op het niveau van de Commissie
een systeem van enkel boetes op ondernemingen. Er is in voorbije jaren heel
wat onderzoek naar gedaan. Voor een deel heb ik dat ook zelf gedaan en er
zijn studies over van de OESO. Het is natuurlijk heel moeilijk om de juiste
feiten en cijfers te achterhalen, maar wanneer men probeert na te rekenen
hoe hoog de boetes op ondernemingen zouden moeten zijn om af te schrikken,
komt men tot onrealistisch hoge boetes. Een klein voorbeeld: het is niet abnormaal
voor een kartel om tot een prijsverhoging te leiden van 20%. Ook als de omzet
door de elasticiteit van de vraag afneemt, kan dat toch nog tot een winstverhoging
leiden van 10% van de omzet. Als men dat kartel vijf jaar lang heeft, is de
winst uit het kartel 50% van de omzet van één jaar. Nu is het
niet genoeg dat de boete even hoog is als de winst, want de pakkans is niet
één. Men kan erover speculeren, maar de OESO zegt dat de pakkans
zeker minder is dan één op drie. Laten wij dus optimistisch
denken en veronderstellen dat de pakkans één op drie is, dan
zou de boete 150% van de jaaromzet van het bedrijf moeten zijn om echt af
te schrikken. Dat is onmogelijk. De meeste bedrijven gaan failliet als zij
zo'n boete krijgen, zeker als de inbreuk de gehele activiteit van de onderneming
betreft. Het schrikt wel af, maar het is onmogelijk. In de realiteit zijn
de boetes niet van die orde van grootte.Het niveau van de boetes die worden opgelegd door NMa is heel respectabel.
Het is vergelijkbaar met het niveau van de boetes die worden opgelegd door
de commissie. Het niveau van de boetes is beter dan in heel veel lidstaten
waar de boetes te laag zijn. Om echt af te schrikken voor de ernstigste inbreuken
moeten de boetes drie, vijf of zelfs tien keer zo hoog zijn. Dat kan niet.Het kabinet stelt voor om individuele sancties in te voeren. Dat is een
heel goed idee dat ik alleen maar kan toejuichen. Het gaat niet alleen om
afschrikking. De onderneming moet ook voldoende controle hebben over het personeel.
In kleine ondernemingen is dat geen probleem. Bij een grote onderneming betalen
de aandeelhouders uiteindelijk de boete. Het is de vraag of aandeelhouders
werkelijk controle hebben over de managers. Het kan best zijn dat een hoofd
van een afdeling een aantal jaren slecht heeft gepresteerd en vreest dat hij
wordt ontslagen en daarom tegen het beleid van de onderneming toch een kartelafspraak
maakt. In het huidige systeem dat alleen maar boetes voor ondernemingen kent,
legt dat een ernstige last op de onderneming om de medewerkers te controleren.
Die last wordt verlicht door sancties voor individuen. Het zou daarom logisch
zijn dat het bedrijfsleven voorstander is van dit soort sancties.Ik deel de verwondering van professor Vogelaar over het voorstel om de
boete vast te stellen op 250.000 en de zin die daarbij staat dat ter vergelijking
wordt opgemerkt dat die in Duitsland 500.000 bedraagt. Waarom dat verschil?
Is dat de Duitse erfzonde? Wat zit daarachter? Waarom is de boete lager in
Nederland?Een belangrijker probleem dat over het hoofd wordt gezien, is dat boetes
eigenlijk niet de meest geschikte sanctie zijn voor individuen. Het probleem
met boetes is dat die gemakkelijk kunnen worden vergoed door de onderneming.
Er kan bijvoorbeeld op voorhand een vrijwaringsclausule in het arbeidscontract
of het contract met de bestuurder worden opgenomen. De onderneming kan ook
achteraf de boete terugbetalen, als de inbreuk al is gemaakt. Men kan het
ook indirect oplossen door het loon te verhogen of een consultantcontract
te geven aan de echtgenote. Er zijn heel wat mogelijkheden. Het is dus heel
belangrijk om bij invoering van individuele boetes ook een bepaling op te
nemen die vrijwaring of vergoeding door de onderneming verbiedt. In Nieuw
Zeeland, waar ook boetes bestaan voor individuen, had men dat eerst niet.
Men zag dat dit problemen opleverde en een aantal jaren laten heeft men een
verbod ingevoerd.Ik ben voorstander van het opnemen van het verbod. Het helpt, maar het
helpt niet volledig. Er zijn waarschijnlijk veel mogelijkheden om het verbod
te omzeilen. Daarom zijn er andere sancties voor individuen die geschikter
zijn. In het Verenigd Koninkrijk is er in de afgelopen jaren een groot debat
geweest over individuele sancties. Men dacht eerst aan boetes. Dat idee heeft
men uiteindelijk laten varen vanwege het probleem van de vergoeding. Men heeft
gekozen voor twee andere sancties die sinds een jaar gelden.De eerste is wat men noemt de "director disqualification". Het is een
beslissing die een persoon uitsluit van het uitoefenen van de taak van bestuurder
in een onderneming voor een aantal jaren. Dat is een interessante en effectieve
sanctie. Deze sanctie wordt overigens meer in het algemeen aanbevolen voor
het vennootschapsrecht in het rapport van de groep-Winter. Dat rapport is
vorig jaar aangeboden aan de heer Bolkestein, commissaris voor de interne
markt in de Europese Commissie, door een Europese groep experts onder leiding
van de Nederlander Jaap Winter. In dit rapport wordt voorgesteld om in het
vennootschapsrecht gebruik te maken van deze sanctie. Ik heb begrepen dat
deze sanctie in Nederland weinig wordt gebruikt, alleen door banken en verzekeringsbedrijven
in uitvoering van Europese regels. Er bestaat ook een beperkte regeling dat
men na een frauduleus faillissement geen nieuwe vennootschap kan oprichten.
Die regeling is eigenlijk zo lek als een zeef, want deze betreft alleen het
oprichten. De persoon kan wel achteraf aandelen kopen en toch bestuurder worden.
Een efficiënte regel betreft natuurlijk niet alleen verbod op het oprichten,
maar een blijvend verbod.Er is nog een mogelijkheid voor individuele sancties die ongetwijfeld
zeer efficiënt is. Gevangenisstraf is misschien niet efficiënt voor
zakkenrollers op straat, maar wel voor witteboordencriminaliteit. In het Verenigd
Koninkrijk is deze sanctie een jaar geleden ingevoerd. Ik neem aan dat dit
in Nederland op het ogenblik moeilijk is, omdat de overstap van
strafrechtelijke afdwinging naar bestuursrechtelijke afdwinging pas enkele
jaren geleden is gemaakt. De laatste honderd jaar heeft zich een evolutie
voorgedaan, in drie stadia. In het eerste stadium was Duitsland al in de jaren
twintig van de vorige eeuw. De materiële regels waren toen niet zo sterk.
Er was geen echt kartelverbod, maar alleen een soort misbruikcontrole. Wanneer
men een waarschuwing had gekregen en die waarschuwing niet naleefde, waren
er sancties, door strafrechtelijke afdwinging. In Nederland was dat systeem
er tien jaar geleden nog. De tweede fase is op het Europese niveau begonnen
in Duitsland, in de jaren vijftig. Er was een kartelverbod, serieus en direct
toepasselijk, maar enkel met boetes voor ondernemingen. In dat systeem is
Nederland nu. Het is er relatief laat gekomen. Ierland is sinds 1996 en het
Verenigd Koninkrijk is sinds het vorig jaar op weg naar de volgende stap,
het systeem dat reeds bestaat in andere Engelstalige landen, zoals Nieuw-Zeeland,
Australië, de Verenigde Staten en Canada. Daar heeft men een ernstig
kartelverbod, niet alleen met boetes voor ondernemingen, maar ook met gevangenisstraffen.
Er is een gecombineerde afdwinging, zowel administratiefrechtelijk als strafrechtelijk.In 2003 is het ontheffingssysteem afgeschaft op Europees niveau. Het bestaat
nog in de Nederlandse Mededingingswet. Wanneer verordening 1-2003 op 1 mei
2004 in werking treedt, volgt daaruit vermoedelijk automatisch dat Nederland
het ontheffingssysteem niet meer mag toepassen, volgens het Europees recht
voor mededingingsafspraken met interstatelijke effecten. Als de Mededingingswet
niet voor 1 mei 2004 is gewijzigd is er op papier nog een ontheffingssysteem,
dat in feite niet door de NMa mag worden toegepast. Totdat de wet wordt gewijzigd
zou nog een ontheffingssysteem bestaan louter binnen Nederlandse afspraken.
Ik vermoed dat het heel lastig zal zijn als er twee systemen naast elkaar
bestaan, ook al is het maar voor een korte periode. Er zullen enorme discussies
over de afbakening ontstaan. Wanneer wordt de handel beïnvloed en wanneer
niet? De prioriteit moet voor de NMa zijn het opsporen van inbreuken en niet
het houden van discussies. Het lijkt mij heel belangrijk dat het ontheffingssysteem,
zo mogelijk voor 1 mei 2004, wordt afgeschaft.De heerTen Hoopen(CDA)Voorzitter. Vanmorgen hebben wij gesproken over kansen en over de positieve
keuze voor het ondernemerschap. Als ik de heer Wils zo hoor, weet ik niet
of wij heel veel mensen uitnodigen om het ondernemerschap ter hand te nemen.Als een bedrijf zich meldt bij de NMa, van de NMa het advies krijgt om
dingen anders te doen, zich daaraan conformeert, maar vervolgens de NMa daar
weer overheen gaat, omdat het heeft aangemeld, met een boete waarmee eigenlijk
het eigen vermogen van het bedrijf wordt weggehaald, waardoor het niet meer
kan concurreren, is dat dan een goed beleid? Dat heeft toch niets meer met
continuïteit te maken? Ik begrijp alle sancties wel, maar er is toch
ook iets van recht en redelijkheid? Moet niet gewoon met de NMa worden afgesproken
dat er termijnen zijn om onzekerheden weg te nemen?De heer Vogelaar heeft niet gesproken over de vraag of het noodzakelijk
en wenselijk is om instrumenten te ontwikkelen voor oligopolies. Dergelijke
ontwikkelingen hangen natuurlijk nauw samen met fusies, dominanties en concentraties.De heer Langman heeft gesproken over het uit elkaar halen van autoriteit
en juridische macht. Is het een goede gedachte om opsporing en rechterlijke
macht uit elkaar te halen? Het niet deskundig zijn van de rechter zou met
een opleiding opgelost kunnen worden. Is het dan zinnig dat het ZBO verzelfstandigd
wordt of blijft het gewoon onder het ministerie?Ten slotte een vraag aan de heer Van Damme. Wat is er nu in Nederland
anders dan in Duitsland? Heeft het met het volume van de NMa te maken, met
de kosten of met het gedrag?De heerBlok(VVD)De heer Van Damme zei dat dominantie niet altijd misbruik betekent en
dat beleidsregels soms meer verbieden dan wat nodig is. De vertegenwoordigers
van VNO en MKB pleitten daarstraks al voor het aangeven van de economische
schade van een samenwerking; doelt u op hetzelfde? Zou het zinvol zijn om
in verband hiermee iets aan de werkwijze van de NMa toe te voegen?Verder hield hij een hartstochtelijk pleidooi voor de consument als belanghebbende.
Nu is het mij niet duidelijk of hij daarbij denkt aan een mogelijkheid voor
de consument om rechtstreeks als individu te klagen of aan een bond die namens
de consumenten handelt. Wil hij ingaan op het reële risico dat het apparaat
van de NMa daardoor verstopt raakt?De heer Langman wees erop dat een gefuseerd bedrijf veel meer mag dan
een samenwerkingsverband en dat dit niet logisch is. Betekent dit dat hij
de wet of de toepassing, de uitleg van de wet op dit punt aangepast zou willen
zien?De bijdrage van de heer Vogelaar vond ik heel boeiend. Zijn opmerkingen
zal ik betrekken bij de behandeling van de wet, ik wil nu alleen nog even
ingaan op zijn uitspraak die leek op die van de heer Van Damme. Hij zei dat
het aanmerkelijk effect van mededingingsbeperkingen ook aangetoond moet worden,
omdat er in de Europese richtlijn over gesproken wordt. Is dit opnieuw een
oproep om het economisch effect van een samenwerkingsverband aan te tonen?
Ik heb er vandaag zoveel over gehoord dat het de moeite waard is om er iets
mee te gaan doen...De vragen die ik aan de heer Wils had willen stellen, zijn al gesteld.
Ik heb met belangstelling naar zijn opmerkingen geluisterd.De heerHeemskerk(PvdA)Ook ik moest erg lachen om de asymmetrie die de heer Van Damme ziet tussen
de lasten die bedrijven blijkbaar wel hebben, maar consumenten niet. Tegen
de heer Langman zou ik willen zeggen dat het doel van de Mededingingswet niet
alleen lage prijzen is. Het is ook niet de invalshoek van de PvdA dat het
alleen maar om lage prijzen gaat. Nee, het gaat ook om kwaliteit en als wij
praten over de consument, gaat het niet alleen om de consument van vandaag,
maar juist ook over die van morgen.De heer Van Damme zei dat de Mededingingswet geen rol speelt in een transitiemarkt
waarin je concurrentie wilt bewerkstelligen. Betekent dit volgens hem dat
ook de NMa daarbij geen rol speelt? En is hij het met mij eens dat je dan veeleer zou moeten gaan praten over marktmeesters met regelgevende
bevoegdheden? Zo zouden de zorgautoriteit en de vervoerskamer niet onder de
NMa moeten worden gebracht, omdat er in beide sectoren nog concurrentie moet
ontstaan.Ik heb wel eens gehoord dat het Bundeskartellamt beter functioneert, dus
wellicht met minder ambtenaren, omdat economisch machtsmisbruik in Duitsland
beter gedefinieerd is. Dan vertalen wij die term toch gewoon in het Nederlands?De heerVan DammeHet verschil tussen de Duitse en de Nederlandse Mededingingswet is dat
de Duitse wet en het Bundeskartellamt langer bestaan dan de Nederlandse, zodat
de NMa waarschijnlijk nog een boel werk moest doen dat het Bundeskartellamt
al gedaan had. Ik weet niet of deze twee mededingingsautoriteiten goed met
elkaar te vergelijken zijn en of de een voor hetzelfde geld meer kwaliteit
levert dan de ander. Ik ken daarvoor geen systematische vergelijking. De verdere
beantwoording van deze vraag wil ik overlaten aan de heer Wils.De heer Blok stelde mij twee vragen. De eerste betrof de beleidsregels.
Hij vroeg wat de economische schade zou kunnen zijn. Dit zou empirisch moeten
worden bepaald. Zoals dat altijd op het terrein van de mededinging het geval
is, is de schade afhankelijk van de case. In het ene geval pakt alles heel
anders uit dan in het andere. Ik kan daarom de vraag niet precies beantwoorden.
Ik kan wel iets zeggen over de richting waaraan de heer Blok denkt. Op basis
van onze inzichten kunnen wij vaststellen dat een bepaalde afspraak schade
heeft veroorzaakt. Ik geef daarvan een voorbeeld: het geven van adviesprijzen,
calculatieschema's en dergelijke door brancheorganisaties. Een belangrijk
onderscheid is daarbij de mate waarin deze verbindend zijn voor de deelnemers.
Een wat ouder artikel in de economische literatuur van de Nobelprijswinnaar
George Stigler van de Chicagoschool leert ons dat als wij een grote markt
hebben met veel deelnemers, wij ons geen zorgen hoeven te maken over de adviesprijzen
zolang zij niet verbindend zijn. Zij creëren namelijk transparantie voor
de markt. De individuele ondernemer kan juist profiteren van die adviesprijs
door daarvan af te wijken. Dit is een voorbeeld en geeft aan dat er wel theoretische
argumenten kunnen zijn, maar één aspect van een bepaalde beleidsregel
hoeft niet a priori schade in de praktijk te veroorzaken. Als wat ik aangaf
in de praktijk geen schade veroorzaakt, moet je dan ook niet met een verbod
komen. We hebben dus een aantal theoretische inzichten die suggereren dat
de beleidsregels verdergaan dan wij op basis van de economische wetenschap
zouden adviseren.De heerBlok(VVD)Zojuist zeiden de vertegenwoordigers van de ondernemers dat voor een beleidsmaatregel
eigenlijk een economische onderbouwing moet gelden. Bij het opstellen van
de regel zou moeten worden aangegeven hoe groot de te verwachte schade is.
Als er geen schade is, hoef je geen maatregel te treffen. Kun je echter de
eis van een dergelijke onderbouwing stellen en voegt men iets aan het bestaande
toe? Of zegt u: op bepaalde gebieden zou je dat niet moeten doen?De heerVan DammeIk vind het lastig om op deze vraag antwoord te geven. De OECD heeft een
schatting gemaakt van de schade die wereldwijde kartels aanrichten. Het bedrag
van die schade is hier genoemd. Echter, bij nadere beschouwing van de studies
blijkt dat soms heroïsche aannames gemaakt moeten worden om het effect
aan te geven, om de elasticiteit te kunnen bepalen enz. Gelet op de diversiteit
van de problemen waarmee de NMa wordt geconfronteerd, zou ik toch wat terughoudender
zijn.Wat anders is het als het om een specifieke sector gaat. Dan zijn ook
de problemen specifieker, is de diversiteit minder en dan is het wellicht
gemakkelijker hierover iets te zeggen. Echter, in de onderhavige situatie,
waarbij de NMa met veel sectoren te maken heeft, wil ik terughoudender zijn.Er is verder een vraag aan mij gesteld over de consument als belanghebbende.
Er gelden hierbij drie verschillende modellen. In de eerste plaats is er de
individuele consument, in de tweede plaats is er de Consumentenbond als belanghebbende
van een individuele consument en in de derde plaats is er de Consumentenbond
die een super complaint kan indienen. Over het derde onderdeel heb ik niets
willen zeggen. Ik ben het eens met het kabinet dat ter zake in andere landen
nog weinig ervaring is opgedaan. Ik heb wel iets willen zeggen over de eerste
twee aspecten. Het heeft mij verbaasd dat, gelet op de collectieve actieproblemen
die de individuele consument heeft, zelfs de Consumentenbond niet altijd als
belanghebbende kan optreden. Misschien is de weg van middeling dan toch begaanbaar.Ten slotte wil ik ingaan op de vraag die de heer Heemskerk mij stelde.
Als ik heb gezegd dat de Mededingingswet geen rol speelt op transitiemarkten,
heb ik mij verkeerd uitgedrukt. Natuurlijk geldt de Mededingingswet ook op
transitiemarkten, maar zij kan daar slechts een geringe rol spelen. De problemen
daar hebben te maken met de transitie van een monopolistische situatie naar
een situatie met concurrentie. De marktmeesters zijn daarbij heel belangrijk,
want zij geven vorm aan de marktregels en volgen de spelers in de markt concreet
om concurrentie mogelijk te maken. En dat is iets heel anders dan het normale
mededingingstoezicht.De heerLangmanDe heer Ten Hoopen heeft gevraagd naar de wenselijkheid van zelfstandigheid
van de NMa. Ik zie daar enig dilemma in. Het is niet goed dat beslissingen
in individuele zaken midden in een lobbycircus terechtkomen. Daarom denk ik
dat het goed is dat een zelfstandige instantie dit soort zaken beoordeelt.
Aan de andere kant zal voor veel markten afgewogen moeten worden of het marktmechanisme
wel het juiste mechanisme is om de productie te regelen of dat zaken geheel
of gedeeltelijk gereguleerd moeten worden of in de collectieve sector gehouden
moeten worden. De beslissing daarover is een metabeslissing die je volgens
mij niet aan een zelfstandige instelling moet overlaten. Dat is bij uitstek
een beslissing die de overheid toebehoort, omdat een en ander dan democratisch
gecontroleerd kan worden. In die zin is de Mededingingswet volgens mij ondergeschikt
aan beslissingen over de wijze van organisatie. Ik denk dat de NMa haar handen
af moeten houden van markten als de gezondheidszorg, omdat de overheid daar
meer zaken zeker gesteld wil hebben dan alleen een lage prijs.
Zij moet daar dan echter wel een mogelijkheid toe hebben. Het mededingingsrecht
moet dan in feite ondergeschikt zijn aan democratische beslissingen over de
organisatie van die markt.Ik kom dan op de splitsing van opsporing en rechtspraak. Wat nu een probleem
is, is dat je als bedrijf of groep van bedrijven in feite al veroordeeld wordt
door beschuldigende persberichten aan het begin van een procedure, dus nog
voordat je verhoord bent.De heerTen Hoopen(CDA)U hebt het over de vorm. Voor de werkwijze zijn al wat suggesties gedaan.
Het gaat mij nu om de principiële vraag of je die twee dingen uit elkaar
moet halen.De heerLangmanIk denk dat het de meest gezonde aanpak is om die twee dingen uit elkaar
te halen. Als je dat niet doet, moet de NMa zich volgens mij bewust zijn van
de grote verantwoordelijkheid die zij heeft doordat opsporing en rechtspraak
in één hand zijn. Daarin moet veel meer zorgvuldigheid betracht
worden dan tot op heden gedaan is.De heer Blok is ingegaan op de asymmetrie tussen samenwerking en fusies.
Ik denk dat dit in belangrijke mate een kwestie van uitvoering is. In de richtsnoeren
van de Europese Commissie voor horizontale en verticale beperkingen wordt
duidelijk aangegeven dat er een economische afweging moet worden gemaakt tussen
de voor- en nadelen van samenwerkingsafspraken. Ook wordt daarin duidelijk
gemaakt dat samenwerkingsafspraken met name schadelijk zijn wanneer er machtsposities
worden opgebouwd. Ik zie hierin op een gegeven moment een zekere symmetrie
met de beoordeling van fusies, alhoewel er bij de beoordeling van samenwerking
wat meer voorzichtigheid in acht wordt genomen. Het is overigens iets wat
je in de Nederlandse praktijk nog niet zo veel ziet. Hier wordt veel meer
gekeken naar de regels en veel minder naar de economische voor- en nadelen
van bepaalde afspraken. Ik denk dan ook dat er, wat dat betreft, nog een hoop
mogelijk is in de uitvoering.De heerVogelaarVoorzitter. De heer Ten Hoopen heeft gevraagd of het wenselijk is om instrumentarium
te ontwikkelen tegen oligopolistische tendensen in een markt. Er moet daarbij
een onderscheid worden gemaakt tussen het traject fusiecontrole en het traject
mededingingsrecht. In het traject fusiecontrole zijn die maatregelen inmiddels
met de nieuwe fusiecontroleverordeningstekst waarschijnlijk genomen. Wij moeten
nog kijken hoe dat in de praktijk uitpakt. De verbreding van de dominantietest
kan echter te zijner tijd door de Commissie worden gebruikt om effectiever
de oligopolistische tendensen die uit een concentratie voort kunnen vloeien
te bekijken. Of je dat ook moet doen voor artikel 24 is heel sterk de vraag.
Ik aarzel daar over.Artikel 24 geeft de mogelijkheid om op te treden tegen machtsmisbruik,
zowel individueel als gezamenlijk. Over dat gezamenlijk machtsmisbruik is
jurisprudentie ontwikkeld. De algemene hoofdregel is dat tegen het bereiken
van een machtspositie op zich geen bezwaar bestaat, maar dat zij niet misbruikt
mag worden. Sterker nog, wij zouden hopen dat iedere onderneming individueel
een machtspositie zou kunnen bereiken, want dan heeft zij het heel goed gedaan.
Dat moeten wij prachtig vinden. Maar zit zij eenmaal in die machtspositie,
dan gaan wij strenger kijken en komt zij in een ander veld van spelregels
terecht. Dat zou je ook als algemene regel moeten hanteren voor oligopolistische
markttendensen. Iedere onderneming doet wat hij kan in de concurrentie. Als
daar uiteindelijk een oligopolie uitkomt, komt die er uit. Het mag alleen
niet gezamenlijk misbruikt worden.Als je daar iets tegen wilt doen, moet het huidige instrumentarium van
artikel 24 of artikel 82 EG voldoende zijn. Je moet het dus interpretatief
oplossen. Als je verder wilt gaan, zou je kunnen kijken naar het equivalent
dat in de brief van de minister wordt genoemd en dat ook in Duitsland geldt.
Dat heeft in de rest van Europa echter geen navolging gekregen, om wat voor
reden ook. Het is waarschijnlijk toch te ingewikkeld om te hanteren. Het heeft
echter de eenvoud dat de bewijslast wordt omgekeerd. Er wordt dan gezegd dat
bij een bepaald gezamenlijk marktaandeel van twee of drie ondernemingen er
sprake is van een oligopolische macht en dat men dan maar moet aantonen dat
er geen macht is. Daar zit wel wat in, maar het is niet voor niets dat het
in Europa niet verder uitgewerkt is. Ik ben dan ook van mening dat die instrumenten
niet verder moeten worden ontwikkeld. Ik denk dat wij voldoende hebben en
dat wij interpretatief voorwaarts moeten gaan en goed moeten kijken hoe bijvoorbeeld
het Europese Hof en de Commissie daarmee omgaan. Dat moet dan naar nationale
behoefte worden omgezet.De heer Blok heeft gevraagd naar de inhoud van het aanmerkelijk effect,
de merkbaarheid van de mededingingsbeperking, in het kader van artikel 6 en
of dat dan eventueel de economische schade dekt. Dat zijn twee verschillende
begrippen. In het Europees recht is aangevoerd, eerst door het Hof en later
ingevuld door de Commissie, dat inbreuken op de vrije concurrentie in de zin
van artikel 81, lid 1, merkbaar voor de markt moeten zijn. Die moeten dus
een beetje substantie hebben, want als ze te klein zijn, worden ze waarschijnlijk
vanzelf door de anderen in de markt gecorrigeerd en moet de toezichthouder
daar niet mee worden lastiggevallen. Er is dus een merkbaarheidscriterium
voordat wij aan de toepassing van het concurrentiebeperkend verbod toekomen.Als is vastgesteld dat het merkbaar is en er een kartel is, kan de vraag
worden gesteld wat de economische schade is die dat kartel heeft aangericht.
Daar heeft collega Van Damme van alles over gezegd en ik ben het daar helemaal
mee eens. Dat is buitengewoon moeilijk in modellen en regels te vatten en
neer te leggen, zonder dat je – zoals hij dat zo prachtig noemde –
heroïsche aannames moet doen. Dergelijke zaken zijn achteraf niet aan
te tonen. Je kunt wel markten waarin kartels zijn ontmanteld op lange termijn
volgen. Dan kan ex post worden vastgesteld hoeveel schade het kartel vermoedelijk
tot gevolg had.De Mededingingsautoriteit speelt in transitiemarkten een rol, maar dan
altijd in samenwerking met de marktmeesters. Ik verwijs naar de samenwerking
tussen OPTA en NMa. Drie jaar geleden heb ik samen met mijn collega's Dommering
en Theeuwes een boekje uitgebracht over mededinging en regulering in de telecommunicatiemarkt.
Daarin hebben wij geanalyseerd waar de algemene mededingingsbevoegdheden ophouden
en het bijzondere toezicht begint. Dit verschuift naarmate de
desbetreffende markt volwassener wordt. Deze analyse levert een aantal aardige
vuistregels op.De heerWilsDe vraag van de heer Ten Hoopen betreft twee elementen, namelijk het probleem
van het faillissement en het probleem van de rechtvaardigheid van straffen
als de regels onvoldoende duidelijk zijn. Ik pleit zeker niet voor boetes
die tot faillissementen leiden. Dat is sociaal onwenselijk, maar ook vanuit
een mededingingsstandpunt. De concurrentie wordt door dergelijke astronomische
boetes verzwakt. Ik denk overigens niet dat dit gevaar bestaat in de Mededingingswet,
want er is een plafond van 10% van de omzet. Bovendien bevat een richtsnoer
van de NMa de bijkomende bepaling dat er rekening wordt gehouden met een ernstig
risico op faillissement.Het is duidelijk dat alleen boetes voor ondernemingen niet genoeg zijn.
Er is behoefte aan afschrikking, maar hoge boetes die tot economische en sociale
schade leiden, zijn onwenselijk. De uitweg is het instrument van the director
disqualification. Dit is voor de bestuurder in kwestie een reële afschrikking
en hiermee wordt de noodzaak tot het opleggen van zeer hoge boetes verminderd.Het punt van de onduidelijkheid van de regels is ook door het bedrijfsleven
ter sprake gebracht. Het kartelverbod is zeer ruim en aan de marges zijn er
allerhande onduidelijkheden, bij samenwerkingsverbanden, bij licentieovereenkomsten
en bij distributieovereenkomsten. Voor dit soort zaken zijn echter geen ernstige
sancties nodig. De geheime prijs- en marktverdelingsafspraken zijn het probleem.
In de wetgeving kunnen de sancties daartoe beperkt worden. In de VS geldt
op papier een gevangenisstraf op alle inbreuken op het kartelverbod, maar
in de praktijk wordt deze straf alleen opgelegd bij geheime prijsafspraken
en marktverdelingsafspraken. In het Verenigd Koninkrijk staat er alleen gevangenisstraf
op geheime prijs- en marktverdelingsafspraken, met inbegrip van afspraken
over openbare aanbestedingen.Mijn kennis over het Duitse recht en het functioneren van het Bundeskartellamt
is beperkt. Mijn algemene indruk is vooral gebaseerd op de rol van de mededingingsautoriteit
in het netwerk in Brussel. Mijn indruk is dat de NMa even "performant" is
als het Bundeskartellamt. Het Bundeskartellamt heeft natuurlijk het grote
voordeel dat het al lang bestaat en vooral ook dat de Mededingingswet al lang
bestaat. Er is een belangrijk cultureel verschil tussen Duitsland en Nederland,
omdat het bedrijfsleven in Duitsland al 50 jaar weet dat prijsafspraken niet
kunnen. De vrijwillige naleving, die niet alles maar wel een belangrijk deel
van het probleem oplost, is in Duitsland veel groter dan in Nederland. Er
is dus meer werk in Nederland dan in Duitsland. Ik denk ook dat het werkvolume
voor een mededingingsautoriteit niet noodzakelijk lager is in een klein land.
Veel van het soort zaken waar het Bundeskartellamt of de NMa zich mee bezighoudt,
hebben betrekking op nationale marken. Ook zijn veel marken Europees, maar
dan zal de Europese Commissie zich eerder met de zaak bezighouden. Er zijn
in Nederland en in Duitsland dus evenveel markten en evenveel problemen.Er is gesproken over de nadere precisering van het verbod in de Duitse
wetgeving. Wat het kartelverbod betreft, is dat zeker geen interessante piste,
omdat de nationale wetgever onder verordening 1/2003 in feite geen marge meer
heeft om het kartelverbod anders in te vullen dan de Europese wetgever. In
Duitsland zal men de wet dus moeten aanpassen. Er moet in lijn met de Europese
wetgeving een algemeen kartelverbod komen.Wat het misbruikverbod betreft, is er onder verordening 1/2003 de mogelijkheid
voor nationale wetgevers om verder te gaan in het verbod. Meer precieze verbodsbepalingen
zijn dus mogelijk. Die bestaan ook in de Verenigde Staten. Daar is sprake
van een aantal meer precieze verbodsbepalingen bovenop het algemene monopolizationverbod.De voorzitter:Wij zijn toe aan het derde blok: rechtspraktijk. Ik nodig de heren Kalbfleisch,
Knibbeler en Snoep uit om achter de tafel plaats te nemen.De heerKalbfleischIk dank u namens de hele NMa voor de mogelijkheid om hier een standpunt
weer te geven met betrekking tot de evaluatie van de Mededingingswet. Ik hecht
eraan om allereerst te zeggen dat wij hier zitten als uitvoerder van het beleid,
en niet als maker van het beleid. Dat is u duidelijk, maar dat zal in de loop
van mijn antwoorden misschien nog wel eens wat anders overkomen. Dan heb ik
dat maar op voorhand gezegd.Ik zit vandaag op de kop af vier maanden bij de NMa. Het is uitsluitend
om die reden dat ik mij het recht voorbehoud om op eventuele nadere vragen
een nader antwoord nog aan de commissie te doen toekomen.Wij spreken over de evaluatie van de Mededingingswet, en niet zozeer over
de evaluatie van de NMa. Als ik de drie stukken voor vandaag de revue laat
passeren – het rapport van Berenschot, het advies van de SER en het
kabinetsstandpunt op de evaluatie van de Mededingingswet – dan komt
de NMa daar minstens zo vaak in voor als de wet. Ik neem de gelegenheid te
baat om in de komende vijf minuten bij die aspecten stil te staan die ik als
DG van de NMa en wij als mensen van het directoraat-generaal belangrijk vinden
om die positieve ontwikkeling die wij hebben doorgemaakt, te continueren en
een nog grotere versterking van het mededingingsrecht daar te stellen. Om
het maar eens met een goed germanisme te zeggen!Al eventjes is, zij het toen gekscherend, gesteld dat het bedrijfsleven
bekend is met de praktijk van het mededingingsrecht. Dat is ook onze ervaring.
Of dat in dezelfde substantiële mate het geval is als wordt gesteld in
de inleiding van het rapport-Berenschot laat ik in het midden. Een feit is
dat men naar onze ervaring in de markten weet dat het mededingingsrecht er
is. Dat wil zeggen dat wij nog niet helemaal uit dat kartelparadijs zijn.
Mededingingsrecht en een toezichthouder blijven hard nodig. Een cultuuromslag,
en daarom ging het toch bij de invoering van de Mededingingswet, is nog niet
volledig bereikt.De tweede, daaraan bijna gelijke bevinding is dat de NMa zich heeft weten
te ontwikkelen tot een gezaghebbende autoriteit. De NMa staat als organisatie,
zoals te lezen is in vele artikelen die zijn verschenen naar aanleiding van
het vijfjarig bestaan. Ik haak meteen in op de vergelijking die is gemaakt
met het Bundeskartellamt. Inderdaad hebben wij meer dan 300 fte's; en dat
zijn nog meer mensen. In omvang zou het NMa dan overeenkomen
met het Bundeskartellamt. Ik wijs erop dat ook de DTE, de toezichthouder op
elektra en gas, onder de NMa valt, terwijl in de praktijk van het Bundeskartellamt
de Duitse Länder toezicht houden op de kleine kartels, zodat de vergelijking
niet helemaal opgaat.De drie rapporten die ik noemde – bepaald geen Bermudatriangle voor
de NMa – bevatten aanbevelingen zowel ten aanzien van de NMa als ten
aanzien van de wet als zodanig. Ik heb mijn medewerkers gevraagd hoeveel aanbevelingen
er volgens hun analyse in die rapporten, met name het evaluatierapport van
Berenschot, staan die inhoudelijk gericht zijn op de NMa. Wij kwamen uit op
een aantal van ongeveer twintig. Ik kan melden dat er al ontzettend veel is
gebeurd op het gebied van die aanbevelingen. Ik kan uw commissie desgewenst
dat overzichtje met allerlei steekwoorden toesturen. Ik sta nadrukkelijk stil
bij enkele ervan. Er is kritiek geweest op het proactief werken. Ik kan mededelen
dat 80% van de 80 à 90 mensen van de directie concurrentietoezicht,
een van de belangrijkste kamers van de NMa, zich bezighoudt met het proactief
werken binnen de NMa.In de tweede plaats is er de kwestie van de doorlooptijden. Die ken ik
uit mij vorige juridische verleden ook nog. Er is gestuurd op projectmatig
werken. Daar zijn grote slagen mee gemaakt. Wij zijn er absoluut nog niet
klaar mee, maar nu kan al worden aangegeven dat de doorlooptijden de laatste
anderhalf jaar buitengewoon veel zijn verkort, al zijn ze nog niet zo kort
als voorgeschreven is in de Algemene wet bestuursrecht. Wellicht weet u van
uw collega's uit de vaste commissie voor Justitie dat de doorlooptijden bij
de andere gerechten ook nog niet zo kort zijn. Dat is overigens voor mij geen
reden om de doorlooptijden niet verder te willen verkorten.In de derde plaats was er de kwestie van het vergroten van de transparantie.
Er werd gesproken over toetsingskaders en het helder maken ervan. De NMa heeft
zich in de achterliggende jaren veel moeite getroost om richtsnoeren op te
stellen en te publiceren. In die richtsnoeren geven wij bijvoorbeeld aan hoe
wij omgaan met boetetoemeting en clementie en hoe wij aankijken tegen de zorg.
Ook over de prioriteitsstelling hebben wij helderheid gegeven, om te beginnen
in het jaarverslag van 2001. Wij hebben dat ook gedaan in het consultatiedocument
dat vorig jaar het licht heeft gezien en waarin wij de samenleving vroegen,
aan te geven wat de agenda van de NMa voor 2004 zou moeten zijn. Die agenda
publiceren wij overigens morgen.Een vierde punt is de communicatie door de NMa. Die heeft mijn grote aandacht.
Toen ik vier maanden geleden aantrad, was mijn vraag: waarom doet de NMa wat
ze doet? Publiciteit is belangrijk bij ons, we hebben een buitengewoon actieve
afdeling Communicatie en strategie. Ik ben geïmponeerd door de wijze
waarop aan de communicatie is gewerkt, al is niet alles even goed of gelukkig
uitgevallen. Wij zullen blijven streven naar een optimale communicatie aan
de bedrijven, door brochures, een uiterst toegankelijke website, het functioneel
houden van een MKB-functionaris en workshops over de mogelijkheden, met name
voor bepaalde brancheorganisaties. Het is overigens de vraag of dat aan de
NMa alleen kan worden overgelaten, of dat hiervoor ook politieke richtlijnen
nodig zijn. De vraag stellen, is misschien haar beantwoorden.Ik zal niet over de aanbevelingen voor de Mededingingswet spreken. Ik
en de NMa kunnen zich in grote mate vinden in de voornemens en het kabinetsstandpunt
over de evaluatie. Ik haak aan bij drie punten. Allereerst de versterking
van de bevoegdheden. De NMa heeft er belang bij dat ze een stevig mededingingstoezicht
kan uitoefenen, met oog voor realiteit en recht. Wij kunnen er zeker wel wat
bevoegdheden bij gebruiken; ik ben blij dat het kabinet daar ook voor is.
Ten tweede de snelheid in de aanpassing van de wet. Ook ik wil met klem pleiten
voor snelle wetgevingstrajecten, zo veel mogelijk na elkaar. Het tegendeel
levert inderdaad veel praktische problemen op, zoals bij de verschillen rond
de ontheffingsprocedure op Nederlands en Europees niveau. Ten derde de helderheid
van de positie van de NMa, met name de ZBO-wet. De Eerste Kamer wil deze niet
in stemming brengen voordat de Tweede Kamer zich over de evaluatie van de
Mededingingswet heeft uitgesproken. Ik hoop evenwel dat ze zeer snel een aanvang
zal maken met de mondelinge beraadslagingen en stemmingen hierover.Ik laat het hierbij. Eventuele vragen neem ik graag in ontvangst.De heerKnibbelerVoorzitter. Ook ik dank u voor de uitnodiging om vanuit de praktijk mijn
zienswijze te geven. Ik hoop dat mijn schriftelijke zienswijze ook is ontvangen.
Ik wil vijf opmerkingen met u delen, maar eerst zeg ik kort iets over het
functioneren van de NMa in het algemeen, waarbij ik een vergelijking trek
met het functioneren van de Europese Commissie. Vanuit onze praktijk als mededingingsadvocaten
hebben wij nu zes jaar ervaring met de NMa en al wat langer met de Europese
Commissie. De ervaringen met de NMa steken in bepaalde opzichten gunstig af
tegen die met de Europese Commissie. Dan heb ik het over zaken zoals minder
bureaucratie en een grotere toegankelijkheid en transparantie. Er zijn natuurlijk
ook klachten. Over de termijnen heeft de heer Kalbfleisch reeds gesproken.
Ook de publiciteit is een buitengewoon gevoelig punt voor veel van onze cliënten;
de NMa zoekt publiciteit op het moment dat er een rapport wordt uitgebracht.
Een ander punt, waaraan de NMa wat minder kan doen maar de politiek wat meer,
is dat de NMa wordt gezien als panacee voor een groot aantal maatschappelijke
problemen die zij binnen de Mededingingswet niet moet en kan oplossen.Dat brengt mij op mijn vijf opmerkingen over de evaluatie en het wetsvoorstel.
Mijn eerste opmerking betreft het kabinetsstandpunt over de verruiming van
de bagatelvrijstelling. De SER heeft in mijn ogen op goede gronden geadviseerd
om de wettelijke bagatelvrijstelling van artikel 7 van de Mededingingswet
te verruimen door de systematiek van de Europese "de minimis"-bekendmaking.
Het uitgangspunt is dat mededinging niet merkbaar kan worden beperkt bij afspraken
tussen concurrenten met een marktaandeel van minder dan 10%. Bij verticale
afspraken, dat zijn afspraken tussen leveranciers en afnemers, kan men zelfs
met een marktaandeel van 15% buiten de gevarenzone blijven. De SER heeft geadviseerd
om die bekendmaking in de wettelijke vrijstelling van artikel 7 van de Mededingingswet op te nemen. Het kabinetsstandpunt is dat dit niet
opportuun is.De redenen die het kabinet uiteenzet om dit advies te negeren, overtuigen
niet. Ik geef daarvoor drie argumenten. In de eerste plaats leidt een wettelijke
vrijstelling tot meer rechtszekerheid voor ondernemingen dan het rekbare merkbaarheidsbegrip
dat nu geldt. Het biedt ook een duidelijker criterium voor de rechterlijke
macht. In de tweede plaats geldt het bezwaar dat het voor kleine ondernemingen
moeilijk is om zelf te bepalen wat hun marktaandeel is, ook al op dit moment.
De Commissie geeft in haar bekendmaking aan dat ondernemingen die te goeder
trouw aannemen dat de overeenkomst onder de bekendmaking valt, geen boete
zal worden opgelegd. In de derde plaats kunnen duidelijke bagatelcriteria,
anders dan het kabinet meent, een pro-competitieve samenwerking tussen ondernemingen
in het midden- en kleinbedrijf eenvoudiger maken.Mijn tweede opmerking gaat over de toekomst van artikel 17. Gelet op de
inwerkingtreding van Verordening 1/2003, ligt het voor de hand dat artikel
17 wordt omgezet in een rechtstreeks werkende wettelijke uitzondering. Hierdoor
wordt ondernemingen die overeenkomsten sluiten zonder grensoverschrijdende
effecten, een belangrijke mogelijkheid ontnomen om rechtszekerheid te verkrijgen.
In een ontwerpbekendmaking heeft de Europese Commissie uiteengezet in welke
gevallen zij na de modernisering van het mededingingsrecht bereid blijft om
informeel advies te geven. Het wegvallen van die ontheffingsmogelijkheid vergroot
de noodzaak voor ondernemingen om dat advies te krijgen. De criteria op grond
waarvan de Europese Commissie bereid is om dat informele advies te geven,
zijn buitengewoon restrictief. Dat valt waarschijnlijk te verklaren door de
angst van de Commissie dat met nieuwe lidstaten een overbelasting ontstaat
om informeel een zienswijze te geven aan ondernemingen die daarom vragen.
De NMa zou op dat punt veel ruimhartiger kunnen zijn, hetgeen kan worden vastgelegd
in een algemene aanwijzing van de minister van Economische Zaken.Mijn derde opmerking betreft het ontbreken in het wetsvoorstel van waarborgen
inzake gegevens die de Europese Commissie zal verstrekken aan de civiele rechter.
Het kan daarbij om zeer vertrouwelijke gegevens gaan; daarin voorziet een
conceptbekendmaking. In het wetsvoorstel ontbreekt een bepaling die waarborgt
dat de civiele rechter kan garanderen dat hij die vertrouwelijke inlichtingen
beschermt. In overeenstemming met artikel 19 van het Wetboek van burgerlijke
rechtsvordering gaat ons civiele procesrecht ervan uit dat rechter en partijen
over precies dezelfde informatie beschikken. Bij gebrek aan een voorziening
in het wetsvoorstel dat de rechter mogelijk met instemming van partijen bepaalde
informatie kan achterhouden, is die vertrouwelijkheid niet langer gewaarborgd.
Het bestuursrecht kent wel een dergelijke bepaling, te weten artikel 8:29
van de AWB. In het wetsvoorstel zou hier eenvoudig een mouw aan te passen
zijn.Een meer technisch punt betreft het ontbreken van waarborgen in het wetsvoorstel
voor de uitwisseling van informatie tussen de Commissie en de civiele rechter
voor wat betreft het bewijs. De Commissie kan bijvoorbeeld aan allerlei informatie
komen, niet via het Directoraat-generaal Concurrentie, maar bijvoorbeeld via
het Directoraat-generaal Transport en Energie. Men kan daar informatie hebben
verzameld in het kader van een infrastructureel project. Het ligt niet voor
de hand en het zal ook niet de bedoeling kunnen zijn van de modernisering
dat de Commissie al dat soort informatie desgevraagd aan de civiele rechter
verstrekt en dat de civiele rechter die informatie vervolgens gaat gebruiken
tegen ondernemingen in het kader van het mededingingsrecht, terwijl die informatie
voor een heel ander doel aan de Europese Commissie is verstrekt.Mijn vierde opmerking betreft een belangrijk punt, te weten de clementietoezeggingen.
In het Engels heet dit het leniencyprogramma. De modernisering dreigt het
systeem van clementietoezeggingen, dat buitengewoon belangrijk is voor mededingingsrechtelijke
toezichthouders en dat ook in onze praktijk een heel belangrijke rol speelt,
te ondermijnen. Er zijn op dit moment onvoldoende waarborgen voor het behouden
van de noodzakelijke vertrouwelijkheid. Bovendien is onvoldoende uitgewerkt
hoe een leniencyprogramma straks met 25 lidstaten en evenveel mededingingsrechtelijke
toezichthouders moet gaan werken. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk of de
identiteit van de aanvrager voor een clementietoezegging moet worden medegedeeld
aan alle andere mededingingsautoriteiten in dat systeem. De bekendmaking van
de Europese Commissie geeft uitsluitend aan dat de garanties die daar in staan,
worden gevolgd door de toezichthouders die zich zullen committeren aan de
garanties die door de Europese Commissie in kaart worden gebracht. Naast de
bestaande leniencybekendmaking van de NMa moet er een procedurele regeling
komen, waaruit blijkt op welke wijze leniencyverzoeken na 1 mei 2004 zullen
worden benaderd.Mijn vijfde en laatste opmerking is een fundamentele opmerking en staat
lijnrecht tegenover de zienswijze van professor Vogelaar. Het gaat om de rol
die de NMa zou moeten spelen als zij, eigener beweging of desgevraagd, betrokken
raakt in een civiele procedure. Het is van belang dat de Kamer zich realiseert
dat de rollen van de rechterlijke macht en van toezichthouders zeer verschillend
zijn. Toezichthouders hebben een eigen agenda en zullen in veel gevallen worden
betrokken bij geschillen. Tegen die achtergrond is het van belang dat de NMa
geen disproportionele rol gaat spelen in civielrechtelijke of bestuursrechtelijke
procedures, na de inwerkingtreding van de verordening I-2003. Juist om de
rol van de toezichthouder duidelijk te onderscheiden van die van de rechter,
bestaat behoefte aan een duidelijk procedureel kader, waarin wordt uiteengezet
wanneer en op welke wijze voor de NMa een rol is weggelegd bij de civiele
en administratieve rechter. Het lijkt van groot belang dat de NMa zich daarin
zeer terughoudend opstelt. Voor prejudiciële vragen, bijvoorbeeld, is
vanuit die gedachte voor de NMa geen rol weggelegd.De heerSnoepVoorzitter. Toen ik begon in de mededingingsrechtpraktijk onder professor
Vogelaar, gold het Europese mededingingsrecht in Nederland volledig, maar
als ik bij cliënten kwam, werd ik altijd wat glazig aangekeken als ik
het mededingingsrecht ter sprake bracht. De Nederlandse praktijk had misschien
niet de kenmerken van die van een kartelland, maar de receptie
van het mededingingsrecht liet in ieder geval te wensen over. Dat is nu heel
anders. Mijn praktijk is wat dat betreft veel gemakkelijker geworden. Ik kan
niet beweren dat de rode loper uit gaat als ik bij cliënten kom, maar
zodra er een mededingingsrechtelijk probleem is en ik dat probleem duid, wordt
dat probleem door cliënten serieus genomen. Men ziet de importantie van
het probleem en men staat open voor de beperkingen die de Mededingingswet
nu eenmaal aan het ondernemen oplegt. Dat is de verdienste van de Mededingingswet
en dat is de verdienste van de NMa. Toch betekent dat niet dat de huidige
situatie ideaal is. Reeds bij de inwerkingtreding van de Mededingingswet is
door professor Mok in een hoorzitting voor de vaste commissie voor Economische
Zaken een belangrijk punt op tafel gelegd, namelijk het "alles in een hand"-stelsel.
Bij dat stelsel beschikt de NMa over opsporingsbevoegdheden, vervolgingsbevoegdheden,
strafopleggingsbevoegdheden en zelfs rechtsplegingsbevoegdheid in eerste aanleg
bij overtredingen van de Mededingingswet. Daar is destijds in de parlementaire
behandeling over gesproken en de uitkomst was dat er binnen de NMa een scheiding
zou plaatsvinden tussen deze verschillende taken. Strafoplegging en rechtspleging
in eerste aanleg vinden plaats door de Juridische Dienst, opsporing en vervolging
vinden plaats door de Dienst Concurrentietoezicht die al hier ter sprake is
gekomen. De vraag was toen of dat effectief zou zijn en of dat de problemen
zou oplossen die zijn verbonden aan het "alles in een hand"-stelsel. Die problemen
zijn niet opgelost, sterker nog: de problemen zijn alleen maar groter geworden
en worden als groter ervaren door ondernemingen. Waarom is dat zo?Ten eerste is er een probleem dat ook de NMa zou moeten zien, althans
ervaren: de scheiding van functies binnen de NMa leidt tot even zovele rituele
dansen voor de NMa. Na het uitbrengen van een rapport vinden er nog twee rondjes
met danspassen plaats voor de NMa, waarin standpunten over een weer worden
herhaald. Uiteindelijk blijft de NMa in praktisch alle gevallen bij haar oorspronkelijke
standpunt, misschien iets anders gemotiveerd, maar in essentie komt het op
hetzelfde neer. Dat is een ergernis voor ondernemingen, want het is kostbare
tijd die er bij de NMa wordt verspild aan rituele dansen. Reeds daarom zou
dit afgeschaft moeten worden.Ten tweede is de scheiding tussen de diensten van de NMa door de wetgever
destijds geïntroduceerd als een waarborg, als een garantie voor ondernemingen
tegen de interne belangenverstrengeling binnen de NMa. Ik sluit niet uit dat
het zo werkt. Ik kan niet in de hoofden van de NMa-ambtenaren kijken en ik
heb te weinig zicht op wat er binnen de NMa gebeurt. Feit is wel dat ondernemingen
de scheiding niet ervaren als een waarborg, terwijl het daar voor een belangrijk
deel juist om gaat. Ondernemingen zouden moeten voelen dat zij beschermd worden
door een scheiding van de verschillende taken, zoals deze ook in het strafrecht
gebruikelijk is. Nu heeft het kabinet voorgesteld om de bevoegdheden van de
NMa uit te breiden. Het wil de mogelijkheden tot oplegging van boetes verruimen
en het bovendien mogelijk maken dat boetes worden opgelegd aan feitelijk leidinggevenden
en bestuurders. Hierdoor zullen de negatieve effecten van het "alles in een
hand"-stelsel alleen maar worden vergroot. Dat is reden te meer om de aandacht
van de wetgever te vragen voor dit probleem. Het moet onder ogen worden gezien
en er moet een oplossing voor komen. Die oplossing ligt eigenlijk voor de
hand; zij is helemaal niet zo ingewikkeld en zij levert niet of nauwelijks
grote wijzigingen op in de wet. Wat zou er moeten gebeuren? In plaats van
de bevoegdheid om een boete op te leggen, zou de NMa de bevoegdheid moeten
krijgen om aan de rechtbank Rotterdam het voorstel te doen dat de rechtbank
Rotterdam een boete oplegt aan een onderneming. Vervolgens is er hoger beroep
mogelijk bij het College van beroep van het bedrijfsleven, er is een rechtsgang
in twee instanties, in beide gevallen voor een onafhankelijke rechter en de
rituele dansen voor de NMa kunnen worden afgeschaft. Daarmee zou de scheiding
van de verschillende taken door ondernemingen als waarborg worden ervaren.Er zijn geen goede redenen om dat "alles in een hand"-stelsel niet te
vervangen door het voorgestelde stelsel. De effectiviteit van de opsporing
en de handhaving wordt hier vanzelfsprekend niet door aangetast. De NMa kan
door de afschaffing van de processuele rituele dansen de mensen die zich daarmee
bezighouden inzetten voor opsporing en handhaving. De rechtelijke macht wordt
door dit stelsel niet zwaarder belast omdat deze nu al al via beroep en hoger
beroep, weliswaar in een veel later traject, te maken krijgt met de boetebesluiten
van de NMa. De huidige mogelijkheid van bezwaar met toetsing door een externe
adviescommissie wordt als onvoldoende waarborg ervaren door ondernemingen.
Dit komt niet in de laatste plaats doordat de NMa geregeld, op dit moment
in vier van de zeven gevallen, afwijkt van het advies van de bezwaarcommissie.Een ander argument dat wordt genoemd, is dat het voorstel niet past in
het Nederlandse bestuursmodel, onder andere omdat andere toezichthouders wel
de mogelijkheid hebben om boetes op te leggen. Dat argument gaat in dit geval
niet op. De andere toezichthouders zijn in het opzicht van boeteoplegging
niet te vergelijken met de NMa. De bevoegdheden van de toezichthouders OPTA,
DTe en AFM zijn veel minder ingrijpend dan die van de NMa. Zij leggen veel
minder ingrijpende en hoge boetes op. NMa staat wat dat betreft boven aan
het lijstje.Er wordt ook gesteld dat dit model niet past in de samenwerking binnen
de Europese Unie en in de samenwerking met de Europese Commissie. Dat is niet
het geval. Er is in Europa een groot aantal landen dat een dergelijk stelsel
heeft, namelijk Denemarken, Finland, Ierland en Zweden. Het systeem van individuele
sancties in het Verenigd Koninkrijk is al eerder genoemd. De Britse mededingingsautoriteit
kan geen sancties opleggen aan bestuurders. Zij moet aan de rechter voorstellen
om een sanctie aan een individuele bestuurder op te leggen. Dit model zou
ook in Nederland moeten worden ingevoerd. Het past geheel in de ook al door
de heer Wils geschetste ontwikkeling naar de derde fase van het mededingingsrecht.
In die derde fase past dat de mededingingsautoriteit voor het opleggen van
boetes voor zware vergrijpen naar de rechter toegaat om te vragen
om een boete op te leggen.Ik heb nog een opmerking die aansluit bij wat de heer Knibbeler zei en
die ingaat tegen wat professor Vogelaar naar voren heeft gebracht. Deze betreft
het functioneren van de civiele rechter. Ik ben daar beduidend minder somber
over dan professor Vogelaar. Naar mijn mening kan de civiele rechter best
overweg met de toepassing van artikel 81, lid 3, of de voorwaarden van artikel
17 van de Mededingingswet. Er mag niet worden vergeten dat het maar om een
beperkt aantal zaken per jaar gaat. Het probleem moet dus niet groter worden
gemaakt dan het daadwerkelijk is. Bovendien heeft de rechter wel vaker te
maken met zaken op rechtsgebieden en vakgebieden waarvan hij geen verstand
heeft. Hij beschikt immers over instrumenten, zoals verleggen van de bewijslast
en het oproepen van getuigen en deskundigen, om toch kennis te vergaren zodat
hij uiteindelijk een keuze kan maken voor het juiste oordeel.De heerBlok(VVD)Ik heb twee vragen aan de heer Kalbfleisch. Vertegenwoordigers van ondernemersorganisaties
gaven daarstraks duidelijk aan dat zij behoefte hebben aan een verdere verduidelijking
van wat er wel en niet mag binnen de regels. Ziet u mogelijkheden om iets
te doen met die klacht? Hun vraag is ook sterk gekoppeld aan een mogelijke
persoonlijke aansprakelijkheid. Hebt u gedachten over de splitsing waar andere
aanwezigen over spraken en, zo ja, wilt u die gedachten aan ons meedelen of
vindt u dat dit het werk van de minister is?De heer Knibbeler houdt een pleidooi voor het opheffen van de bagatelbepaling.
Ik kan mij daar wel wat bij voorstellen. Ik koppel dat aan de vraag die ik
al een paar keer aan de orde heb gesteld, of wij helder in beeld kunnen krijgen
wanneer de economische schade zo groot is dat het terecht is dat er wordt
opgetreden en er niet meer van kan worden uitgegaan dat het vrije spel van
de markt het probleem na een tijdje vanzelf wel oplost. Is de bagatelbepaling
daarvoor voldoende? Is een extra toets nodig op de vraag of ingrijpen terecht
is?Ik dank de heer Snoep voor zijn openheid. Hij zei dat de rechter vaak
te maken heeft met zaken waar hij geen verstand van heeft. Dat geldt voor
Kamerleden ook wel eens. Ik kan mij wel wat voorstellen bij het pleidooi voor
splitsing binnen de NMa, maar een van de argumenten die hij gebruikt begrijp
ik niet zo goed. Hij vergelijkt met andere toezichthouders, die naar zijn
mening minder bevoegdheden hebben. Volgens mij hebben zij op veel terreinen
juist grotere bevoegdheden. Zij mogen een prijs bindend opleggen. Zij mogen
een gescheiden boekhouding bindend opleggen. De OPTA mag sinds de laatste
wijziging van de Telecomwet even grote boetes opleggen als de NMa. Ik vraag
mij af of dat argument nog steeds stand houdt.De heerHeemskerk(PvdA)De heer Kalbfleisch zegt dat de publiciteit een van zijn aandachtspunten
is. Er wordt erg gemopperd over de persberichten. Zaken worden een uur van
tevoren aangekondigd en dan zitten er nog feitelijke onjuistheden in ook.
Ik herhaal maar wat een ondernemer tegen mij geroepen heeft. Hoe is het hoor
en wederhoor rond een persbericht geregeld?De heer Kalbfleisch is blij met de versterking van de bevoegdheden van
de NMa, met boetes en dergelijke. Ik heb een gevaarlijke vraag, die hij misschien
aan de minister overlaat. Vele gehoorden hebben ervoor gepleit de boetes te
verhogen en bestuurders ook eventueel in de gevangenis te stoppen. Zou de
NMa niet nog wat van die bevoegdheden willen hebben?De heer Snoep had een tamelijk overtuigend verhaal over de knip. Misschien
kan de heer Kalbfleisch als oud-rechter er iets over zeggen.De heer Snoep komt veel bij cliënten waar de NMa net is binnengevallen.
Is bij die bedrijven wel helder welke rechten zij hebben? Als in Amerika de
politie binnenvalt, zegt zij dat alles wat wordt gezegd tegen de betrokkene
gebruikt kan worden. Zijn er hierover goede afspraken met de bedrijven?De voorzitter:De heer Kalbfleisch heeft het beeld geschetst dat de NMa in ontwikkeling
heel veel bereikt. Heeft hij de indruk dat met de huidige procedures het optimum
aan effectiviteit is bereikt of zijn er nog andere instrumenten nodig?De heer Knibbeler heeft gepleit voor verruiming van de bagatelbepaling.
Kiest hij nu voor relatieve criteria of voor absolute termen?De heerKalbfleischHet is niet altijd eenvoudig om aan te geven wat er mag. De casuïstiek
is zo groot dat je moeilijk van A t/m Z kunt aangeven wat er mag. Wij zijn
niet tegen vormen van samenwerking. Wij hebben de Richtsnoeren samenwerking
bedrijven. Kortelings hebben wij besloten om die richtsnoeren nog eens tegen
het licht te houden. En ik herhaal dat wij in onze communicatie met vooral
MKB en VNO proberen om duidelijkheid te verschaffen, vis à vis, in
brochures en in de workshops die ik noemde. Bovendien heb ik in mijn kennismakingsgesprekken
met de heren Hermans en Schraven toegezegd dat ik de contacten met hen niet
tot een keer per jaar wil beperken, dat ik die gesprekken niet zie als een
rituele dans, om met de heer Snoep te spreken, maar dat ik er echt betekenis
aan wil geven door twee of drie keer per jaar samen te komen. Daarbij is het
de bedoeling om concreet aan te geven waar de problemen zitten. Iedereen kan
wel roepen dat het ontzettend moeilijk is om aan te geven wat nu wél
mag, maar geef dan ook wat preciezer aan wat het probleem is. Wij opereren
op basis van een abstractum, de wettelijke regeling, en wij moeten naar het
concretum toe redeneren. Dat is lastig en het gaat stap voor stap. Overigens
staat de omvangrijke jurisprudentie van de NMa op de website; daaruit kan
een grootste gemene deler gedestilleerd worden, in mijn optiek zodanig dat
er zeker voor in het mededingingsrecht geverseerde ondernemingen wel degelijk
ijkpunten gevonden kunnen worden. Bovendien is Nederland gezegend met een
buitengewoon professionele mededingingsadvocatuur en mogen wij in dit opzicht
ook wel iets van de brancheverenigingen verwachten.De heerBlok(VVD)De vraag om duidelijkheid is natuurlijk dringender geworden door de mogelijkheid
van persoonlijke aansprakelijkheidsstelling. Ik kan me wel voorstellen dat
er grijze gebieden zijn in de sfeer van kwaliteitsafspraken die ook het karakter
van kartelafspraken kunnen hebben. Daarbij kun je best advies inwinnen van
een advocaat die in keurige advocatentaal zal zeggen dat het niet onaannemelijk
te achten is dat enz., maar als ondernemer denk je dan dat je
uiteindelijk toch in de bak terecht kunt komen. Dat is een reële angst.De heerKalbfleischU zegt het precies goed. De vraag is dringender geworden, het probleem
is hetzelfde gebleven.Het is natuurlijk een spectaculair betoog, wat u zei over splitsing en
wat de heer Heemskerk over een knip zei. Althans, dat lijkt het. Er is bij
de totstandkoming van de Mededingingswet in het parlement uitdrukkelijk overleg
over geweest, hoe dit in het vat gegoten zou moeten worden. Er is toen gekozen
voor de manier waarop de NMa nu functioneert. Ik dacht dat de laudatio van
de heer Wils op het hele traject sloeg, maar misschien heb ik dat verkeerd
gezien. Maar er zijn kennelijk mensen die de werkwijze van de NMa hoog hebben
zitten. De argumenten die bij de behandeling in het parlement de doorslag
hebben gegeven, zijn wat mij betreft nu niet overtuigend weerlegd.De heer Snoep zegt dat er op een gegeven moment een ondernemer zal zijn
die het heel vervelend vindt om dezelfde gezichten te zien. Ik weet niet of
dit zo is en of dit voor iedereen geldt. Wij hebben natuurlijk wel ingezien
dat dit een probleem kan zijn, dat er sprake kan zijn van schijn van partijdigheid.
In een ver verleden heeft dit probleem zich ook bij de kinderrechters voorgedaan;
er zijn toen goede scheidingen aangebracht. Wij hebben in de NMa ook goede
scheidingen aangebracht, "Chinese walls". Deze hebben geleid tot werkafspraken
die in protocollen zijn vastgelegd. Ik ga ervan uit dat deze protocollen goed
en duidelijk zijn. Overigens is dit probleem als zodanig nooit ter toetsing
aan de rechter voorgelegd. En als het nu werkelijk zo ernstig was als nu naar
voren wordt gebracht, zou ik dit toch wel verwacht hebben.De heer Snoep zegt als vergoelijking dat het helemaal geen extra werk
voor de rechterlijke macht met zich mee zal brengen. Hij gaat er dan wel aan
voorbij dat uiteindelijk niet elke zaak aan de rechter wordt voorgelegd, dus
wetswijziging zou voor de rechterlijke macht een gigantische verzwaring met
zich meebrengen. En bovendien, zouden wij er nu werkelijk zo bang voor moeten
zijn? In principe gaat het er toch om dat de NMa iets niet goed zou doen?
Er zou voor zo'n geweldig substantiële wijziging van de wet en van de
inrichting van de NMa iets moeten zijn dat zo ernstig is dat er ingegrepen
moet worden. Als ik de jurisprudentie van de rechters van de laatste vier
jaar in aanmerking neem, moet ik zeggen dat de NMa een schitterende track
record heeft gehad en nog steeds heeft. Hiermee doel ik niet alleen op het
nakomen van het recht, maar ook op de procedures. Door mijn voor-voorgangers,
de heer Jansen en eveneens door de heer Kist, is al naar voren gebracht dat
de NMa op die track record buitengewoon trots is en ook buitengewoon trots
kan zijn. Ik heb jarenlang de kamer van de Haagse rechtbank voorgezeten waar
de onrechtmatige overheidsdaad wordt behandeld. Het percentage dat de overheid
daar scoorde ligt aanmerkelijk lager dan wat hier door de NMa is gescoord.
Natuurlijk wordt gezegd: jullie zijn nog niet ver genoeg en er moeten nog
meer procedures komen. Dan zeg ik: à la bonheur, maar dat wat door
de rechter is gesauveerd ligt op een constant hoog percentage. Dat zegt iets
over het optreden van de NMa. Ik meen daarom te kunnen stellen dat er geen
enkele reden voor het gevraagde is. Natuurlijk gaat het hierbij om een punt
dat verder de minister aangaat. Dat realiseer ik mij heel goed. Deze opmerkingen
kan ik echter maken ter verdediging van wat door de NMa is gedaan en ter verdediging
van degenen die dat voor mijn tijd bij de NMa vorm en inhoud hebben gegeven.Dan kom ik toe aan een reactie op de vraag over de publiciteit. Daarbij
gaat het om een bijzonder punt. Ik ben werkzaam geweest bij de rechterlijke
macht en weet dat men daar zeer terughoudend is met publiciteit. Zoals u weet,
is publiciteit daar jarenlang een belangrijk onderwerp geweest. Ik kan mij
heel goed voorstellen dat de NMa in haar beginfase iets duidelijk moest maken.
Er kwam namelijk niet een nieuw instituut, nee, er moest worden duidelijk
gemaakt dat er een nieuwe wet was. De bedoeling van die wet was te komen tot
een omslag in de cultuur. Daarvoor heb je alle beschikbare middelen nodig.
Allereerst is dan je eigen optreden van belang. Het gaat daarbij om de soliditeit
van het eigen optreden alsmede om de legaliteit en de effectiviteit daarvan.
Bovendien heb je in de mediacratie waarin wij leven het public eye nodig.
Daarvan is gebruikgemaakt.Het zicht op mijn kerstdagen werd ontnomen met het nakomen van de verplichting
om drie dagen daarvoor bij de Vereniging voor het mededingingsrecht het woord
te voeren. Ik ben zelf ook een lid van die vereniging. De bedoeling was dat
ik een jaaroverzicht zou geven van het werk van de NMa. Daarbij heb ik het
onderwerp van de publiciteit uitbundig aan de orde gesteld. Ik heb gezegd
dat de NMa thans genuanceerder met de publiciteit omgaat. Het is niet meer
een wet van Meden en Perzen dat bij het verschijnen van een rapport een persbericht
uitgaat. Het is ook niet zo en evenmin ooit de bedoeling geweest dat een uur
voordat een rapport wordt uitgebracht een persbericht op de mat ligt van het
bedrijf dat in het rapport centraal wordt gesteld. Helemaal niet! Als zoiets
wel is gebeurd, is er iets fout gegaan. Van buitengewoon nabij heb ik de sancties
naar aanleiding van de bouwfraude meegemaakt. Daarbij is buitengewoon goed
overleg met de vertegenwoordiger van het AVVB en de advocaten van de betrokken
bedrijven geweest en is heel nauwkeurig aangegeven wanneer de besluiten de
advocaten en de bedrijven ter kennis zouden worden gebracht en op welke wijze
wij aan de publiciteit vorm en inhoud zouden geven: alleen via een persbericht
en niet via een persconferentie. De gematigde wijze waarop is gereageerd heeft
goed gewerkt en dat vind ik het bewijs voor de stelling dat de NMa hierbij
buitengewoon zorgvuldig heeft geopereerd.Wat de versterking van de bevoegdheden betreft: ik meen dat wij buitengewoon
goed kunnen werken met de bevoegdheden die nu worden aangegeven. Het was mij
ook opgevallen dat onze sancties nogal verschillen van de sancties die onze
Duitse vrienden opleggen. Wij zouden met enige ophoging fantastisch goed kunnen
leven. De vraag of gevangenisstraffen en misschien iets wat lijkt op een gijzeling
in het vooruitzicht moeten worden gesteld, zou even buiten beschouwing moeten
blijven. De heer Wils zei al: we hebben het systeem van strafrechtelijke handhaving
niet voor niets afgeschaft. We weten allemaal dat die criminaliseert en wij
willen de mededinging buiten de criminalisering houden.Op de vraag van de heer Ten Hoopen over de huidige procedures en de effectiviteit
daarvan zeg ik: ja, maar het kan beter. Mijn vader leerde echter dat het betere
de vijand van het goede is. Dat betere hopen wij evenwel te bereiken met het
aanscherpen van de werkprocessen. Effectiviteit vloeit immers voort uit het
werk en in de werkprocessen is nog veel winst te behalen. Dat is een proces
waar wij de laatste zes maanden grote sprongen mee hebben gemaakt. Ik hoop
dat ik hiermee de vraag beantwoord heb.De heerTen Hoopen(CDA)Mijn vraag hing samen met de termijnen die u aankondigde. Die dingen hebben
natuurlijk met elkaar te maken.De heerKalbfleischZeker. Het opnieuw inrichten van de werkprocessen, het kritisch tegen
het licht houden van zaken om te bekijken of zij nou wel of niet nodig zijn,
en het projectmatig werken met deadlines hebben erin geresulteerd dat de procedures
een stuk korter lopen. Misschien mag ik daar nog een ding over opmerken. Als
u onze procedures vergelijkt met de procedures van onze collega-toezichthouders
in het buitenland, dan zult u zien dat die daar buitengewoon gunstig bij afsteken.
Als u onze procedures vergelijkt met gewone civiele procedures – ik
heb daar middenin gezeten – dan zult u zien dat die daar qua duur en
overigens ook qua inhoud goed bij afsteken.De heerKnibbelerMij zijn twee vragen gesteld over mijn pleidooi om de bagatelvrijstelling
te verruimen. Ik begin met de vraag van de heer Ten Hoopen naar de precieze
reikwijdte van dat voorstel. Dat voorstel heeft betrekking op marktaandeelcriteria.
Dat zijn in tegenstelling tot de omzetcijfers, die heel eenvoudig uit een
jaarverslag zijn af te leiden, relatieve criteria. Het bezwaar dat wel eens
tegen marktaandeelcriteria wordt aangevoerd, is dat het moeilijk is om ze
vast te stellen. Dat speelt bijvoorbeeld in het concentratietoezicht een belangrijke
rol, als het gaat om een bevoegdheid. In België gold tot voor kort een
marktaandeelgrens en toen moesten ondernemingen zelf bepalen wat hun marktaandeel
was om erachter te komen of zij een concentratie moesten aanmelden of niet.
Het bezwaar dat het moeilijk is om een marktaandeel bepalen, is valide als
het gaat om jurisdictie. Het is veel minder valide als het gaat om een merkbaarheidsgrens.
In dat geval kun je namelijk twee dingen doen. Je kunt die merkbaarheidsgrens
een beetje in het midden laten, zoals dat nu gebeurt. Ondernemingen moeten
dan verzinnen of zij de mededinging nu wel of niet merkbaar aan het beperken
zijn. Uiteindelijk moeten zij afwachten wat de NMa en de rechter daarvan vinden.
Je kunt echter ook proberen om de marktaandelen als sleutel voor het debat
in de wet te zetten. Dat zou in dit geval kunnen in artikel 7, zoals de Sociaal-economische
raad ook heeft voorgesteld. Als dat gedaan wordt, is duidelijk in welke sleutel
dat debat wordt geplaatst en is het alleen nog maar de vraag hoe je precies
tegen de markt moet aankijken. Dan zijn er natuurlijk nog wel grijstinten
mogelijk.De heer Blok heeft gevraagd naar de economische schade. Ik denk dat het
goed is om vast te stellen dat de NMa daar nu al naar kijkt bij het opleggen
van boetes. Bij het bepalen van de hoogte van de boetes speelt dus de economische
schade die is opgetreden, een rol. De rechtbank Rotterdam heeft uitdrukkelijk
bevestigd dat dit een rol kan spelen, maar zij heeft daar wel bij gezegd dat
je ervoor moet oppassen dat je niet de civiele rechter voor de voeten gaat
lopen. Zij heeft ook geoordeeld dat hetgeen de NMa over de economische schade
zegt, per definitie een voorlopig karakter heeft. In aansprakelijkheidszaken
die vaak volgen op zo'n inbreukbeschikking van de NMa, zal de civiele rechter
namelijk uiteindelijk moeten bepalen of er schade geleden is en, zo ja, hoe
hoog die is. Ik zou dus een aarzeling hebben bij een criterium dat aansluit
bij economische schade bovenop het merkbaarheidscriterium, zeker als van de
NMa verlangd zou worden dat die economische schade wordt gekwantificeerd.
Ik denk dat dit in de eerste plaats voor de NMa een erg hoge drempel zou opwerpen
om effectief te handhaven. In de tweede plaats kan dit gaan preluderen op
de schadevergoedingsacties die vaak volgen nadat de NMa een inbreuk heeft
vastgesteld. Dan zou je de NMa namelijk eigenlijk op de stoel van de civiele
rechter plaatsen om de omvang van de schade te begroten. Ik zou dus reserves
hebben tegen zo'n voorstel als het merkbaarheidspunt van de SER wordt overgenomen.De heerHeemskerk(PvdA)Voordat de heer Snoep gaat antwoorden, wil ik nog opmerken dat ik er geen
bezwaar tegen zou hebben als de heer Snoep ook even ingaat op de reactie van
de heer Kalbfleisch op zijn voorstellen.De heerSnoepIk ga in eerste instantie in op de vraag van de heer Blok. Daarmee kom
ik echter vanzelf op de reactie van de heer Kalbfleisch op wat ik naar voren
heb gebracht. Het gaat om de vergelijking met de bevoegdheden van de andere
toezichthouders. Ik heb gezegd dat de afschaffing van het "alles in een hand"-stelsel
niet op bezwaren stuit en dat het feit dat andere toezichthouders nog steeds
volgens het "alles in een hand"-stelsel werken, geen argument kan zijn om
het bij de NMa niet af te schaffen. De reden daarvoor is dat de andere toezichthouders,
de OPTA, de DTe en de AFM, op papier weliswaar de mogelijkheid hebben om boetes
op te leggen tot een maximum dat gelijk is aan dat van de NMa, maar dat zij
in de praktijk met een veel kleiner aantal ondernemingen te maken hebben en
met veel minder aplomb binnenvallen bij bedrijven en op zoek zijn naar geheime
afspraken. De confrontatie tussen de toezichthouder en de bedrijven en de
dynamiek die daarbij speelt, is bij de DTe, de OPTA en vergelijkbare toezichthouders
anders dan bij de NMa. U zou de positie van de NMa kunnen vergelijken met
die van de politie en het openbaar ministerie. Daar komt bij – daar
gaat, als de wetgever daaraan meewerkt, de NMa sterk afwijken van de situatie
van de andere toezichthouders – dat de persoonlijke aansprakelijkheid
voor bestuurders of feitelijk leidinggevenden van de ondernemingen hier een
rol gaat spelen. Dat speelt bij de andere toezichthouders geen rol. Vandaar
dat het argument waarom bij de andere toezichthouders wel met het "alles in
een hand"-stelsel wordt gewerkt, geen argument kan zijn om de afschaffing
niet door te zetten.De heer Kalbfleisch heeft gerefereerd aan de discussies in het parlement
bij de inwerkingtreding van de Mededingingswet over dit probleem
met het "alles in een hand"-stelsel. Daar is inderdaad een compromis uitgekomen
dat een scheiding binnen de NMa tot gevolg heeft gehad, althans een scheiding
in afdelingen, met Chinese walls binnen de afdeling. Daar wil ik een aantal
kanttekeningen bij plaatsen. Ik ben er stellig van overtuigd dat het parlement
bij de inwerkingtreding van de Mededingingswet nooit heeft kunnen bevroeden
dat er zo vaak, zo veel, zulke hoge boetes zouden worden opgelegd als nu het
geval is. Ik zeg niet dat dat verkeerd is, maar ik zeg dat in de gedachtegang
rond de inwerkingtreding van de Mededingingswet dit nooit zo pregnant naar
voren is gekomen. Ik zie dan ook geen enkel bezwaar om in het licht van de
gewijzigde omstandigheden die discussie nog een keer te voeren.Verder heeft de heer Kalbfleisch gezegd dat het nog nooit naar voren is
gebracht in enige procedure en dat de NMa de meest fantastische trackrecord
heeft van alle toezichthouders die er bestaan. Ik chargeer zijn woorden nu
een beetje, maar daar komt het wel op neer. Het is echter een beetje een retorisch
argument van de heer Kalbfleisch en dat weet hij waarschijnlijk ook, want
alle boetezaken waar het om gaat, moeten nog voor de rechter komen. Er zijn
een of twee zaken die een beetje in de voorhoede lopen, maar de zaken waar
dit echt allemaal een rol gaat spelen, zitten nog in de pijplijn en zijn nog
niet door de rechter beoordeeld. De heer Kalbfleisch kan ervan op aan dat
die argumenten over het "alles in een hand"-stelsel echt bij de rechter terecht
zullen komen. Dat laat onverlet dat de wetgever in het bijzonder de verantwoordelijkheid
heeft om hier te kiezen voor het stelsel dat de wetgever het beste acht.De heer Kalbfleisch heeft verder gezegd dat het bij de NMa intern allemaal
goed is geregeld. Ik kan niet beoordelen of dat inderdaad zo is. Zelfs als
wij ervan uitgaan dat dat intern heel goed beoordeeld wordt en dat er binnen
de NMa strikte scheidingen zijn en er aan de lunchtafel nooit gesproken wordt
over zaken en men nooit in het voorbijgaan op de gang tussen de verschillende
afdelingen uitwisselt hoe het ook al weer precies zat met een dossier, dan
nog staat of valt het werk van de NMa voor een belangrijk deel met de aanvaardbaarheid
van haar beslissingen voor ondernemingen. Ondernemingen moeten het gevoel
hebben dat zij rechtvaardig worden behandeld. Alleen als dat het geval is,
zal men vrijwillig en zelfstandig handelen in overeenstemming met de Mededingingswet.
Juist om de effectiviteit van de handhaving te vergroten, zou de NMa moeten
willen dat zij niet langer belast wordt met al die taken waarmee zij thans
is belast, maar dat zij zich kan beperken tot opsporing en vervolging en rechtspraak
en strafoplegging uit handen kan geven.Het is voor bedrijven niet altijd duidelijk wat hun rechten zijn bij een
inval van de NMa. De praktijk is nog sterk in ontwikkeling. De NMa opereert
nu anders dan vorig jaar en vorig jaar opereerde zij weer anders dan het jaar
daarvoor. Men zoekt de grenzen van de bevoegdheden. Ondernemingen worden regelmatig
verrast doordat de taken op een andere manier worden uitgeoefend dan zij tot
voor kort gewend waren of waren geadviseerd. De vraag is of dat erg is. Ik
denk dat het een toezichthouder niet past om permanent de grenzen van zijn
bevoegdheden op te zoeken. Dat houdt namelijk in dat die grenzen ook wel eens
overschreden worden. Dat is echter meer een moreel dan een juridisch oordeel.De NMa moet het bedrijfsleven meer duidelijkheid geven over de wijze waarop
de bevoegdheden worden geïnterpreteerd. Dit is al gedaan ten aanzien
van bevoegdheden voor het binnenvallen, maar dit moet op veel ruimere schaal
gebeuren. De voorganger van de heer Kalbfleisch heeft gezegd, bereid te zijn
om dat te doen. Ik gebruik deze gelegenheid om de behoefte daaraan van ondernemingen
nog eens duidelijk te maken.De heerKalbfleischHet antwoord is "ja", maar ik neem keihard stelling tegen de opmerking
dat de NMa bezig is haar grenzen te verkennen. Wij proberen absoluut zorgvuldig
juridisch beleid te ontwikkelen en daar zijn wij ook in geslaagd.De voorzitter:Dit is een hoorzitting en geen gerechtelijk onderzoek. Het doel van deze
hoorzitting is het verzamelen van kennis en kunde in het kader van de evaluatie
van de Mededingingswet. Ik dank de gehoorden hartelijk voor de aangedragen
informatie. Wij zullen de inbreng van vandaag betrekken bij de aan de orde
zijnde wetgeving.Sluiting 17.03 uur.XNoot1Samenstelling: Leden: Crone (PvdA), Hofstra (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA),
ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Blok
(VVD), Ten Hoopen (CDA), Slob (ChristenUnie), Van den Brink (LPF), Duyvendak
(GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP),
Varela (LPF), Algra (CDA), Van Fessem (CDA), Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Smeets
(PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Van der Laan (D66), Heemskerk (PvdA),
Van Dam (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD). Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Örgü (VVD), De Nerée tot
Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Vos (GroenLinks), Weekers
(VVD), Jan de Vries (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van den Brand
(GroenLinks), Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Lazrak (SP), De Ruiter
(SP), Eerdmans (LPF), De Haan (CDA), Van Dijk (CDA), De Grave (VVD), Samsom
(PvdA), Van Dijken (PvdA), Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Giskes
(D66), Tjon-A-Ten (PvdA), Waalkens (PvdA) en Szabó (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29272-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl