Raad voor Economische en Financiële Zaken; Brief regering; Financiële stabiliteit in het eurogebied
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141931
 2009-2010
 
 21 501-07
 Raad voor Economische en Financiële Zaken
 
 
 
 
 Nr. 
 704
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 maart 2010
 
 Tijdens het debat in de Tweede Kamer over de financiële stabiliteit
in de eurozone op 18 maart jl. verzocht Uw kamer mij nadere informatie
te verstrekken over de gebruikelijke en mogelijke wijzen van optreden van
het IMF. Ook werd mij verzocht om te verduidelijken of de middelen die door
Nederland bilateraal aan het IMF beschikbaar worden gesteld, via het IMF in
Griekenland ingezet zouden kunnen worden en of er mogelijkheden zijn voor
parallelle financiering tussen IMF steun en bilaterale bijdragen vanuit de
eurozone. In deze brief ga ik in op deze vragen.
 Gebruik van de reguliere en aanvullende middelen van het
IMF
 Het IMF verstrekt normaal gesproken leningen aan lidstaten uit de zogeheten General Resource Account (GRA). Deze bestaat uit de ingelegde
quotamiddelen van lidstaten. Momenteel heeft de GRA een omvang van SDR 230
miljard, Nederland heeft SDR 5,162 miljard aan quota-middelen ingelegd. Mochten
op een gegeven moment de quotamiddelen in de GRA volledig gecommitteerd zijn,
dan kan het IMF zijn noodfaciliteiten aanspreken. De General
Arrangements to Borrow (GAB) en de New Arrangements
to Borrow (NAB) zijn de reguliere noodfaciliteiten van het IMF, die
momenteel een gezamenlijke omvang hebben van SDR 51 miljard. Nederland heeft
via deze faciliteiten voor SDR 1,316 miljard beschikbaar gesteld op een stand-by
basis.
 
 Omdat het IMF vanwege de crisis een aanzienlijke toename in de vraag naar
leningen kon verwachten, is in april 2009 tijdens de G20-top in Londen besloten
tot een uitbreiding van de NAB tot USD 500 miljard, later verhoogd tot USD
600 miljard. Omdat een dergelijke ophoging een aanpassing van deze noodfaciliteit
vergt en deze ophoging dus pas met vertraging gerealiseerd kan worden, werd
afgesproken dat de leden van het IMF eerst USD 250 miljard via bilaterale
leningen beschikbaar zouden stellen aan het IMF. Nederland heeft in dit verband
in oktober 2009 een leenovereenkomst getekend van EUR 5,31 miljard. Binnenkort
zal er een akkoord bereikt worden over de definitieve aanpassing van de NAB
tot USD 600 miljard. De reeds beschikbaar gestelde bilaterale
leningen zullen dan in de NAB worden doorgerold. Nederland zal daardoor bovenop
haar bilaterale lening nog ongeveer 3,4 miljard euro stand-by beschikbaar
stellen aan de NAB faciliteit.
 
 IMF staff verwacht in de periode februari-april 2010 SDR 4,61 miljard
aan verstrekte bilaterale leningen in te zetten, wat voor Nederland een trekking
van SDR 150 miljoen zou betekenen. Het IMF bepaalt of er in een komende periode
ook getrokken moet worden op de bilaterale leningen aan de hand van de zogehete «one-year
forward commitment capacity», wat voor het komende jaar een indicatie
geeft van de mogelijkheid van het Fonds om middelen te verstrekken. Hierbij
speelt de geschatte vraag naar IMF-middelen natuurlijk een grote rol. Als
binnenkort de nieuwe NAB in gebruik is, zal het IMF, wanneer zij naar aanleiding
van de forward commitment capacity de NAB wil
activeren, toestemming moeten hebben van de NAB-leden. De NAB kan dan voor
maximaal 6 maanden geactiveerd worden.
 
 Het IMF geniet, net als een aantal andere Internationale Financiële
Instellingen, een «Preferred Creditor Status» (PCS). Alleen Internationale
Financiële Instellingen kunnen deze PCS krijgen; voor bilaterale leningen
is dit om juridische redenen niet afdwingbaar. De belangrijkste bescherming
van crediteuren komt echter in alle gevallen vanuit de combinatie van getrancheerde
kredietverlening en zorgvuldig opgestelde en nauwlettend gemonitorde beleidsconditionaliteiten.
Deze verzekeren immers dat een land het overeengekomen hervormingsprogramma
goed doorloopt, en in staat is aan zijn verplichtingen richting zijn crediteuren
te voldoen.
 Oormerking van IMF middelen
 Zowel wanneer het IMF gebruik maakt van de bilaterale leningen als wanneer
er gebruik gemaakt zou worden van de nieuwe NAB, zou dit in aanvulling zijn
op de reguliere middelen in de GRA. Deze extra middelen kunnen pas ingezet
worden als de liquiditeitspositie van het IMF in het gedrang komt, zoals dreigde
te gebeuren tijdens het hoogtepunt van de crisis. Het IMF moet de aanvullende
middelen op dezelfde manier inzetten als de reguliere middelen van het Fonds.
Het is hierdoor niet mogelijk dat bepaalde landen deze middelen oormerken
voor een speciaal doel. De Raad van Bewindvoerders kan namelijk alleen beslissingen
maken over de doorgang van een IMF-programma en over de modaliteiten daarvan;
zij heeft geen mandaat om fondsen te oormerken. Het zou dus niet mogelijk
zijn dat de landen van de eurozone, via hun invloed in de Raad van Bewindvoerders,
additionele middelen beschikbaar stellen aan het IMF, om deze vervolgens te
oormerken voor een IMF-lening aan Griekenland. Dat oormerken niet mogelijk
is, is ook verstanding omdat hiermee voorkomen wordt dat enkele aandeelhouders
het IMF kunnen dwingen tot een te grote risicoconcentratie op een land of
regio (n.b. als een lening via het IMF loopt, ligt het risico op default bij
het IMF).
 
 De hoogte van een IMF-lening die aan een land wordt verstrekt is afhankelijk
van het quota-aandeel van een land. Onder normale omstandigheden geldt als
regel dat een land 6 keer de eigen quota kan lenen. Maar bij uitzonderlijke
omstandigheden, zoals in deze financiële crisis, bestaat er geen officiële
bovengrens. De hoogste recente uitkering in Europa in termen van quota was
aan Letland: 12 keer quota. De allerhoogste uitkering die het IMF ooit heeft
gedaan was aan Zuid-Korea (19 keer quota). Hierbij dient wel te worden aangetekend
dat de mogelijkheid voor de regio om bij te springen op dat moment zeer gering
was (steun aan Korea vanuit naburige landen was tijdens de Aziatische crisis
praktisch onmogelijk) De uiteindelijk toegekende toegang tot een IMF-lening
wordt bepaald door de behoefte van het ontvangende land, de omstandigheden
waarin het land verkeert en de risico-inschatting die het IMF op basis hiervan
maakt.
 Parallelle financiering van IMF en Commissie heeft tot
nu toe tot goede resultaten geleid
 Recente voorbeelden illustreren hoe parallelle financiering tussen het
IMF en andere partijen in zijn werk kan gaan. De EU en het IMF hebben in de
loop van de financiële crisis gezamenlijk geïntervenieerd in drie
EU lidstaten: Hongarije, Letland en Roemenie. De Europese Commissie kon hiervoor
via haar betalingsbalansfaciliteit middelen beschikbaar stellen. Deze faciliteit
kan alleen worden ingezet in niet-eurolanden. In het geval van Letland kwam
ook een belangrijk deel van de middelen uit EU landen in de regio. In deze
gevallen stelde het IMF een programma op, rekening houdend met de specifieke
randvoorwaarden van de EU, en in goed overleg met de Commissie.
 
 De samenwerking tussen IMF, EU en eventuele bilaterale partners heeft
bij de programma’s in EU landen tot goede resultaten geleid. De programma’s
kenden een positieve invloed op de marktcondities, die mede hebben bijgedragen
aan een verbetering van de economische situatie, de financiële sector,
de toegang tot internationale kapitaalmarkten en de begrotingsposities. Het
samen optrekken van de afzonderlijke partijen wat betreft de conditionaliteiten
die aan de programma’s werden verbonden, heeft belangrijke maatregelen
afgedwongen bij de programmalanden.
 
 Deze ervaringen tonen echter ook aan dat de condities van het IMF niet
altijd strikter zijn dan die van de Commissie. Dit blijkt bijvoorbeeld uit
de samenwerking tussen het IMF en de Europese Commissie bij hun gezamenlijke
interventie in Hongarije, Letland en Roemenië. Hier was het de Commissie
die insisteerde op de aller-striktste budgettaire doelstellingen. De Commissie
dwong heel strakke deadlines af voor het terugdringen van het begrotingstekort
tot onder de 3% BBP, zodat deze in lijn zouden zijn met de regels van
het Stabiliteits- en Groeipact. De Commissie was hierbij expliciet van mening
dat juist voor landen die aanspraak hadden gemaakt op middelen van de Commissie
via de betalingsbalansfaciliteit, extra strakke deadlines moesten gelden voor
correctie van het buitensporige begrotingstekort. Wanneer er Gemeenschapsgeld
in het spel was, speelde de Commissie het echt hard. Het IMF was destijds
bereid iets minder strikt te zijn, en wilde beide landen een jaar langer gunnen
om hun tekort te verlagen naar minder dan 3% BBP. De indruk dat de
Commissie niet net zo strikt is als het IMF, wordt dus kennelijk weerlegd
door de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de directe samenwerking tussen
Commissie en IMF. Overigens wil de regering hiermee geen enkel waardeoordeel
uitspreken over de juistheid van het IMF advies. Het gaat puur om de constatering
dat het niet zo is dat de Commissie per definitie toeschietelijker is naar
lenende EU landen dan het IMF.
 IMF steun zonder regionale bijdrage niet waarschijnlijk
 Het is nog moeilijk te beoordelen hoe groot de Griekse financieringsbehoefte
is. Ook is onbekend hoeveel het IMF bereid zou zijn aan Griekenland uit te
lenen.
 
 In de eerste plaats geldt dat zelfs bij een zeer royale IMF allocatie
er nog een substantiële financieringsbehoefte overblijft. Daarnaast geldt –
zoals hierboven beschreven – dat het gebruikelijk is dat de regio zelf
zijn steentje bijdraagt. Op dit moment valt niet te zeggen hoe groot een regionale
component zou zijn. Dit hangt af van de Griekse financieringsbehoefte,
de omvang van de IMF financiering en de verwachtingen ten aanzien van private
financiering. In het algemeen geldt dat het verstandig is om steunpakketten
niet te krap te bemeten, met het oog op herstellen van vertrouwen.
 
 De inschatting van de regering is dat zelfs als het IMF meefinanciert,
er nog een substantieel deel aan parallelle financiering uit de regio moet
komen. De ervaringen met de programma’s in Hongarije, Letland en Roemenië
kunnen dan als voorbeeld dienen, met dit verschil dat de middelen ditmaal
niet uit de betalingsbalansfaciliteit zouden komen, maar van de eurolanden.
 
 Mocht een interventie nodig blijken waaraan zowel het IMF als de eurolanden
deel zouden moeten nemen, dan moet absoluut helder zijn dat Nederlandse deelname
strikt afhankelijk is van de eisen die Nederland stelt ten aanzien van de
vormgeving van de interventie. De volgende eisen zal Nederland in Europa duidelijk
op tafel leggen:
 • Het IMF levert een financiële bijdrage
 • De eventuele leningen zullen gekoppeld worden aan het IMF-programma
zodat op zijn minst alleen kan worden uitgekeerd als Griekenland aan de strikte beleidscondities die het IMF stelt, heeft voldaan.
Hier horen een hele rigoureuze en frequente monitoring bij om Griekenland
te dwingen het geschetste consolidatiepad te blijven volgen. Door deze koppeling
te maken, ziet het IMF ook toe op de naleving van deze voorwaarden.
 • Er mag geen enkele concessie gedaan worden aan Artikel 125 van
het Verdrag van Lissabon (de «no bail-out clausule»). Er mag op
geen wijze sprake zijn van het overnemen van bestaande Griekse schulden of
het verstrekken van goedkope leningen door de EU of haar lidstaten.
 • Bij een eventuele interventie zou Griekenland een rente moeten betalen die aanhaakt bij de systematiek die het IMF
hanteert en vergelijkbaar is met wat het IMF voor een dergelijk programma
zou vragen, waardoor sterke prikkels bestaan voor Griekenland om zo spoedig
mogelijk weer geheel de financiële markten op te zoeken.
 • De IMF systematiek volgend, zouden eventuele leningen getrancheerd uitgekeerd moeten worden. Zodat er verschillende controlemomenten
zijn en de druk op Griekenland om te hervormen maximaal blijft.
 • De inzet moet zijn dat een eventuele interventie van beperkte duur is, zodat Griekenland zich zo snel mogelijk weer zelfstandig
gaat financieren en zijn schulden aan de andere eurolanden aflost.
 • Tenslotte is de inzet dat alle eurolanden meedoen. Alle eurolanden
hebben er immers baat bij dat de financiële stabiliteit in de eurozone
wordt gewaarborgd.
 Toetsing van naleving van de eisen moet strikt zijn
 Omwille van een geloofwaardige toepassing van bovenstaande condities is
het essentieel dat er heel scherp toezicht wordt gehouden op de naleving hiervan.
Naast de hele strikte voorwaarden ten aanzien van de modaliteiten van een
eventuele lening, zal het voor Nederland daarom ook een harde eis zijn dat
naast het IMF, de Commissie en de ECB én de belangrijkste crediteuren
nauw betrokken zijn bij de monitoring van de vooruitgang.
 
 De behaalde resultaten zullen voortdurend moeten worden getoetst aan de
gestelde beleidsconditionaliteiten. Niet voldoen aan de afspraken betekent
geen uitkering van nieuwe tranches. De beslissing over de uitkering van eventuele
tranches die vanuit de eurolanden komen, moet te alle tijden bij die landen
zelf liggen. Wie betaalt, bepaalt. De Europese Commissie zou hier dus geen
zeggenschap over hebben. De eurolanden hebben er alle belang bij
om een hele strikte naleving van de afspraken te eisen, omdat zij er het allermeeste
bij gebaat zijn dat Griekenland het eventueel geleende geld terugbetaalt.
 Conclusie
 De steun van het IMF is afhankelijk van het quota-aandeel van een land.
Bij uitzonderlijke omstandigheden kan het IMF vele malen het quota van een
land uitlenen. Indien de steun die het IMF kan bieden onvoldoende zou zijn
om in de financieringsbehoefte van een land te voorzien, dan is het in de
praktijk, zeker bij IMF-programma’s in EU landen, gebruikelijk geweest
dat er ook een substantiële bijdrage uit de regio kwam. Het oormerken
van bilaterale leningen van eurolanden aan het IMF voor aanvullende steun
aan Griekenland is niet mogelijk. In het geval van Griekenland neem ik daarom
aan dat, ook mét de IMF financiering waar Nederland zich onverminderd
hard voor zal blijven inzetten, de landen van de eurogroep een aanzienlijke
bijdrage zullen moeten leveren aan een eventuele interventie. Mocht een interventie
nodig blijken waaraan zowel het IMF als de eurolanden zouden deelnemen, dan
zou Nederland zeer strikte voorwaarden stellen aan Nederlandse deelname hieraan.
Nederland zal in Europa krachtig blijven pleiten voor financiële betrokkenheid
van het IMF bij een eventuele interventie. Indien deze Nederlandse voorkeursoptie
niet haalbaar blijkt, dan maakt de regering een duidelijk parlementair voorbehoud.
 
 Ik hoop u voldoende geïnformeerd te hebben.
 
 De minister van Financiën a.i.,
 M. J. A. van der Hoeven