Verslag van een wetgevingsoverleg, gehouden op 21 november 2011, inzake het deel Ontwikkelingssamenwerking van de begroting Buitenlandse Zaken 2012
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-06-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 000
 V
 
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
		Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2012
 
 
 Nr. 130
 VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
 Vastgesteld 
		24 november 2011
 
 
 
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1 Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Çörüz (CDA), Timmermans (PvdA), Albayrak (PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Eijsink (PvdA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Thieme (PvdD), Peters (GroenLinks), Kortenoeven (PVV), Bosman (VVD), Dikkers (PvdA), El Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff (VVD), Driessen (PVV) en De Caluwé (VVD).Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP), Knops (CDA), Samsom (PvdA), Recourt (PvdA), Bruins Slot (CDA), Haverkamp (CDA), Arib (PvdA), Jasper van Dijk (SP), De Mos (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Schouw (D66), Hennis-Plasschaert (VVD), Ouwehand (PvdD), Sap (GroenLinks), Wilders (PVV), Leegte (VVD), Heijnen (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Van Veldhoven (D66), Taverne (VVD), Bontes (PVV) en Mulder (VVD). heeft op 21 november 2011 overleg gevoerd met
				staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken over het deel
				Ontwikkelingssamenwerking van de begroting Buitenlandse Zaken
				2012.
 (De volledige agenda is opgenomen aan het eind van het
				verslag.)
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch
				verslag uit.
 
 
 
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor
			 Buitenlandse Zaken,
 
 Albayrak
 
 
 
 De griffier van de vaste commissie voor
			 Buitenlandse Zaken,
 
 Van Toor
 
 
 
 
 
 
 
 Stenografisch verslag van een
				wetgevingsoverleg van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
 Maandag 21 november 2011
 17.00 uur
 Voorzitter: Van der Staaij
 Aanwezig zijn 10 leden der Kamer, te weten:
 Dikkers, De Caluwé, Irrgang, Ferrier, Hachchi, Driessen, El
				Fassed, Voordewind, Albayrak en Van der Staaij,
 en de heer Knapen, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken.
 De voorzitter: Ik open dit
				wetgevingsoverleg van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken met de
				staatssecretaris van Buitenlandse Zaken over het deel Ontwikkelingssamenwerking
				van de Begroting Buitenlandse Zaken 2012. Ik heet iedereen van harte welkom. Ik
				vervang even de echte voorzitter die zich als het goed is over een halfuur bij
				ons voegt. De sprekersvolgorde van de begroting zal worden gevolgd. Na afloop
				van de eerste termijn van de kant van de Kamer zal een korte schorsing
				plaatsvinden. Met de leden van de commissie die hier op tijd waren, heb ik
				afgesproken dat het aantal interrupties beperkt wordt in de eerste ronde van de
				Kamer tot drie. Iedereen heeft drie interrupties voor het totaal van de eerste
				termijn van de kant van de Kamer. Een interruptie bestaat daarbij uit maximaal
				twee delen. Het woord is allereerst aan mevrouw Dikkers van de
				PvdA-fractie.
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter.
				 De vaste commissie was eerder dit jaar in Mozambique. Zij sprak daar onder meer
				 met een oma die de zorg had over haar kleinkinderen omdat haar eigen kinderen
				 aan de gevolgen van aids zijn overleden. Deze vrouw draagt nagenoeg niets bij
				 aan de economische ontwikkeling in Mozambique. Zij draagt in zijn geheel niets
				 bij aan het versterken van het Nederlands bedrijfsleven. Dat kleine beetje hulp
				 maakt voor deze vrouw echter alle verschil: schoolgeld voor haar kleinkinderen,
				 kleding en een beetje eten. Het is niet veel, geen luxe, maar net het verschil
				 tussen uitzichtloosheid en hoop. Dat verschil maakt ontwikkelingsgeld mogelijk.
				 Kinderen naar school met zicht op een beter bestaan. Wij zien veel liever dat
				 Mozambique zelf voor haar eigen bevolking zorgt, maar spijtig genoeg is het nog
				 niet zo ver. Tot die tijd wil de PvdA een betrouwbare partner zijn; hoop
				 bieden, kansen creëren en investeren in mensen in ontwikkelingslanden zodat
				 zij hun toekomst zelf kunnen vormgeven. Daarvoor staat de PvdA: investeren in
				 de ontwikkeling van mensen, niet meer en niet minder. Door dit soort projecten,
				 gericht op deze vrouwen, gaat nu een streep.
 De staatssecretaris kon zijn beleid vorige week niet treffender
				 verwoorden in het algemeen overleg over landbouw in ontwikkelingslanden toen
				 hij zei: verlicht eigenbelang wil zeggen dat onze economie er ook iets aan moet
				 hebben. «Wederzijds profijtelijk» noemt hij dat. «Wederzijds profijtelijk»
				 als basis voor ons Nederlands ontwikkelingsbeleid. In de praktijk betekent dat
				 vooral profijtelijk voor ons exporterende bedrijfsleven dat met geld uit de
				 armenkas de risico's afgedekt ziet. Voor de PvdA gaat ontwikkelingssamenwerking
				 over internationale solidariteit. Wij delen onze welvaart met mensen die het
				 veel minder goed getroffen hebben. Vanwege de belangen van de mensen daar, uit
				 medemenselijkheid, en vanwege het besef dat wij tot elkaar veroordeeld zijn,
				 dat dit een wereld is waarin wij onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, of
				 wij dat nu leuk vinden of niet.
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter.
				Ik stel mevrouw Dikkers graag de volgende vraag. Op het moment dat bedrijven
				hun kennis en expertise ter beschikking stellen, doen zij toch ook extra hun
				best om het tot een succes te brengen? Daarvan kan dan toch van beide kanten
				geprofiteerd worden? Wat is daar mis mee?
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Dank voor de
				vraag. Die leidt tot een mooi bruggetje. Als uit evaluaties bleek dat die
				wederzijdse profijtelijkheid leidt tot goede projecten, dan zou dat mooi zijn.
				Dat is echter niet het geval. Uit de evaluaties blijkt dat het vooral
				profijtelijk is voor het Nederlands bedrijfsleven. Het draagt bijna niets bij
				aan armoedebestrijding. Ik zou graag zien dat het bedrijfsleveninstrumentarium
				zodanig was ingericht dat het de mensen daar ten goede zou komen. Als dat in
				the end of the day leidt tot wederzijdse profijtelijkheid, dan zie ik dat
				natuurlijk graag. Het spekken van bedrijven uit de armenkas gaat mij echter een
				stap te ver.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Het beleid
				dat nu wordt gevoerd, is nog maar net begonnen. Er zijn nog maar een paar
				evaluatiemomenten geweest, maar er heeft nog geen echte evaluatie
				plaatsgevonden. Waar haalt mevrouw Dikkers deze informatie vandaan?
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): De
				 ORIO-regeling en de voorloper daarvan, de ORET-regeling, zijn al zo oud als het
				 instrument ontwikkelingssamenwerking zelf. Het PSI is van een iets latere
				 datum, maar het zijn erg oude instrumenten. Wij hebben daarvan geleerd dat wij
				 steeds betere mvo-criteria moeten hanteren. Die instrumenten zijn evenals het
				 afdekken van risico's met exportkredietverzekeringen voornamelijk gebruikt om
				 het bedrijfsleven te spekken. Dat heeft niets maar dan ook niets te maken met
				 ontwikkelingssamenwerking.
 Het verlichte eigenbelang zit voor de Partij van de Arbeid in
				 het gegeven dat wij voor onze veiligheid afhankelijk zijn van de mondiale
				 veiligheid en dat we voor onze welvaart afhankelijk zijn van de grondstoffen
				 uit Afrika, de olie uit het Midden-Oosten en het veevoer uit Zuid-Amerika. Die
				 wederzijdse afhankelijkheid brengt ook wederzijdse verantwoordelijkheid met
				 zich mee. De Partij van de Arbeid neemt deze verantwoordelijkheid en strijdt
				 voor het behoud van het budget. Zolang er nog geen volledig eerlijke handel is,
				 zolang kennis en macht nog zo oneerlijk verdeeld zijn, zolang vrouwen op grote
				 achterstand staan, is ontwikkelingshulp nodig om middelen en kansen te
				 verdelen. De Partij van de Arbeid is van de partij.
 Wij willen een genereus, effectief en sociaal
				 ontwikkelingsbeleid. Genereus: geen vervuiling van het budget. Effectief: veel
				 meer zicht op de bestedingen en doen wat bewezen effectief is. Sociaal: het
				 gaat om de belangen daar en niet om de kortetermijnwinst hier. Investeringen in
				 onderwijs – er is weer een prachtige evaluatie waaruit blijkt dat wij daarin
				 eigenlijk heel erg goed zijn – gezondheidszorg en goed bestuur zijn
				 randvoorwaarden voor economische groei en daarmee een noodzakelijke stap voor
				 ontwikkelingslanden. Het is een stap die dit kabinet liever overslaat, omdat
				 die niet «wederzijds profijtelijk» zou zijn.
 De Partij van de Arbeid wil de belangen van mensen in
				 ontwikkelingslanden centraal stellen. Het gaat om coherent beleid, waarin hun
				 belangen meewegen. Ik geef de notitie van de staatssecretaris die hij heeft
				 geschreven naar aanleiding van de motie-Ferrier/Dikkers over coherentie van
				 beleid graag weer terug met het verzoek een nieuw werkstuk af te leveren. Er
				 staat onvoldoende in waarmee wij als Kamer aan de slag kunnen; er wordt geen
				 handen en voeten aan gegeven.
 Waar staat deze staatssecretaris nu eigenlijk? Staat hij in een
				 rijke CDA-traditie van rentmeesterschap en solidariteit – kernwaarden die wij
				 van het CDA kennen – of hangt hij een andere filosofie aan? Hij is de
				 staatssecretaris van eerlijk delen, maar dan vooral met zijn vriendjes. Zo gaat
				 het budget voor onderwijs en kinderen in Burkina Faso naar de Nederlandse
				 topsectoren, gaat het geld voor vrouwen in Oost-Congo naar
				 pootaardappelexporteurs en gaat het geld uit het mensenrechtenpotje van
				 Latijns-Amerika naar het budget van Defensie. De staatssecretaris van de
				 uitverkoop, kunnen wij na anderhalf jaar constateren. Wat is er toch gebeurd
				 met het CDA? Van het weekend was ik dit aan het voorbereiden, en ik werd bozer
				 en bozer. Dit kan toch niet? Wat is er nou gebeurd? Nu deze partij eindelijk
				 verantwoordelijk is voor ontwikkelingssamenwerking, is zij opeens veranderd in
				 een marktkoopman.
 
 Voorzitter: Albayrak
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Het kabinet
				 heeft het over eigen verantwoordelijkheid en breekt ook in onze samenleving
				 voorzieningen voor de kwetsbaren af onder de noemer «de staat is geen
				 geluksmachine»; niet voor individuen in ieder geval. Toch gaat het kabinet het
				 bedrijfsleven wel een handje helpen en moet er ineens geld bij. Als het
				 Nederlandse bedrijfsleven echt het best zou zijn in het bestrijden van armoede,
				 dan zijn wij de eersten die het budget overhevelen naar Verhagen, Bleker en
				 Wientjes. Als onderzoek aantoont dat dit inderdaad de toverformule is waarnaar
				 we op zoek zijn: be my guest. Helaas, de evaluaties die de staatssecretaris
				 naar de Kamer stuurt, tonen iets anders aan. Namelijk dat de effectiviteit van
				 het bedrijfsleveninstrumentarium tegenvalt, het resultaat moeilijk te meten is
				 – zoals uit de PUM-evaluatie blijkt – dat bij het PSI minder dan de helft
				 van de projecten leidt tot een enigszins duurzame onderneming en de grote
				 meerderheid van de projecten dus niet, en dat het eigen onderzoeksbureau van
				 het ministerie, de IOB, sterke twijfels heeft bij de waarde van de
				 evaluaties.
 Nog zo'n potje is ORIO. Het budget hiervoor wordt fors
				 verhoogd, maar ontwikkelingslanden geven de voorkeur aan de Chinezen voor het
				 aanleggen van wegen met geld van de Wereldbank. De staatssecretaris zegt dat de
				 vraag daar centraal moet staan, maar is echter alleen bereid te luisteren naar
				 de verzoeken die over Nederlandse waar gaan. Het gaat om wat Nederland in de
				 aanbieding heeft: koopman Knapen. De antwoorden op de mondelinge vragen over
				 het broddelwerk van de Nederlandse baggeraar Van Oord in Guatemala zijn een
				 goed voorbeeld van de weinig kritische houding van de staatssecretaris. Hij was
				 niet tot bewegen bereid, en toch is er 9 mln. aan ontwikkelingsgeld down the
				 drain gegaan.
 Staatssecretaris Bleker zei vorige week in een debat iets over
				 de boontjesteler in Kenia. Daar zit een Nederlandse bonenkweker. Ik ken hem;
				 hij is een klasgenoot van mij geweest. Ik ben trots op hem, want hij draagt met
				 zijn bedrijf bij aan lokale economische ontwikkeling, en wordt er
				 tegelijkertijd zelf beter van. Ik ben trots op succesvolle bedrijven die zonder
				 ontwikkelingsgeld toch goed boeren. Wij staan voor het Nederlandse
				 bedrijfsleven en dat doen wij door bij te dragen aan een stabielere en
				 veiligere wereld, door via gerichte steun ontwikkelingslanden economisch echt
				 vooruit te helpen. Zo dragen we bij aan een vreedzame wereld en vergroten we
				 tevens de afzetmarkt voor ons bedrijfsleven. Dat is een duurzamere,
				 houdbaardere visie, waar geen ontwikkelingsgeld of subsidie aan te pas hoeft te
				 komen.
 De staatssecretaris laat zijn bedrijfsleveninstrumentarium
				 omzoomd worden door criteria voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ik
				 merk hier heel erg graag op dat maatschappelijk verantwoord ondernemen nog geen
				 armoedebestrijding is. De PvdA wil graag betere criteria voor
				 armoedebestrijding opgenomen zien in het bedrijfsleveninstrumentarium en wil
				 toetsing hierop vooraf. Je moet niet alleen kijken of het bedrijf een beetje
				 voldoet aan de OESO-normen, maar je moet ook kijken of de desbetreffende
				 activiteit echt wat bijdraagt. Hierop moet ook achteraf worden gecontroleerd.
				 Wij overwegen hierover een motie in te dienen en horen graag hoe ver de
				 staatssecretaris met ons mee wil gaan. Het bedrijfsleven kan goed werk
				 verrichten, maar dan met name in partnerschap met organisaties en overheid.
				 Standalone instrumenten als PSI en ORIO zijn op zijn best gebonden
				 hulpprojecten en alleen profijtelijk voor Nederland.
 Waar zit de complementariteit? Daar ben ik heel benieuwd naar.
				 Het lijkt een beetje alsof de staatssecretaris zijn prioriteiten verdeeld heeft
				 in wat gedaan kan worden door het bedrijfsleven, zoals voedselzekerheid en
				 water, en wat gedaan kan worden door bijvoorbeeld de aidsfondsen van deze
				 wereld, zoals SRGR. Het is nu juist interessant om te zien hoe complementair je
				 binnen deze sectoren kunt zijn. Je kunt geen dijk bouwen zonder een dijkgraaf,
				 geen goede waterpomp zonder dat de lokale gemeenschap weet hoe zij daarmee om
				 moet gaan. Hoe ziet de staatssecretaris dat? Wat de tenders betreft die hij
				 heeft uitgeschreven: in welke mate moet er worden samengewerkt met andere
				 actoren dan alleen het bedrijfsleven?
 De tijd van ongeconditioneerde budgetsteun aan overheden van
				 ontwikkelingslanden is wel zo'n beetje voorbij. Daarvoor heeft het instrument
				 te veel nadelen laten zien. Feit blijft echter dat er een aantal
				 ontwikkelingslanden is waarvoor het instrumentarium van budgetsteun wel kan
				 worden ingezet. Bij een dergelijke kapitaaloverdracht horen ook moderne
				 budgetvolgsystemen. De tijd van vertrouwen op blauwe of bruine ogen is immers
				 wel voorbij en de PvdA, maar ook de achterban van andere partijen, wil weten of
				 het geld dat wij hebben uitgegeven, ook daadwerkelijk terechtkomt bij de mensen
				 die het nodig hebben.
 Ik gebruik nu even wat jargon, maar daar zijn de aanwezigen in
				 de zaal wel aan gewend. De PvdA wil graag dat bilaterale programma's gekoppeld
				 worden aan public expenditure tracking surveys, opdat het geld gevolgd kan
				 worden. De Wereldbank doet dit voor een deel. Als je het geld kunt volgen en
				 hierover achteraf rapporteert in een public expenditure review is dit een
				 instrument dat het parlement – dit geldt ook voor de media en het publiek –
				 kan gebruiken om de regering accountable te houden. Daarmee verstevig je de
				 kwaliteit van de openbare financiën en het bestuur: dringend noodzakelijke
				 stappen, ook voor een beter ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden.
 Ik help de staatssecretaris graag om nog wat smoel en body te
				 geven aan zijn OS-beleid. De staatssecretaris kan dit bereiken door ten minste
				 enkele kortzichtige bezuinigingen terug te draaien. De bezuiniging op de UNHCR
				 is even onbegrijpelijk als kortzichtig, vandaar mijn amendement om deze
				 bezuiniging terug te draaien. Dit geldt ook voor de bezuiniging op seksuele
				 rechten en gezondheid. De staatssecretaris ziet het als een prioriteit, maar
				 laat zijn collega's de budgetruif leeg eten. De Kamer helpt hem heel graag bij
				 het goed uitvoeren van de prioriteiten, dus wij hebben ook in dezen een
				 amendement. Wij hopen op een positief advies.
 Mijn laatste amendement gaat over noodhulp. De staatssecretaris
				 moet van zijn collega's snijden in een vast bedrag voor noodhulp. Dat zal hem
				 zeer doen, lijkt mij zo. Wij vinden dat sneu. De PvdA helpt de staatssecretaris
				 graag van deze pijn af met een amendement om ook in dit geval een reparatie te
				 verrichten. Zo kunnen wij deze kritische beschouwing op de staatssecretaris
				 toch nog enigszins positief afsluiten.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Mevrouw
				Dikkers houdt, zoals wij haar kennen, een mooi en gloedvol betoog. Echter, als
				puntje bij paaltje komt, laat de PvdA het afweten, en dat is jammer. Vorig jaar
				heeft mevrouw Dikkers tijdens het wetgevingsoverleg over
				ontwikkelingssamenwerking stevige woorden gebruikt. Het was beschamend dat er
				bezuinigd werd op ontwikkelingssamenwerking. Mevrouw Dikkers heeft toen een
				motie ingediend om het op 0,8% te houden. Zij vindt D66 aan haar zijde als zij
				zoiets doet. Echter, in haar tegenbegroting – ik heb deze bij mij – draait
				de PvdA de bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking niet terug; gewoon nul
				euro. Ik wil graag een reactie van mevrouw Dikkers. Kan zij mij dit uitleggen?
				Kan zij mij aanwijzen waar dit in de tegenbegroting gebleven is?
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Die vraag heb
				ik al een keer of acht van mevrouw Hachchi gehad. Het antwoord erop kent zij,
				dus ik ga het niet herhalen. Is het niet veel beter om samen op te trekken in
				een tijd waarin dit vakgebied zo onder vuur ligt? In een tijd waarin de PVV
				begonnen is met het nog verder bezuinigen. In een tijd waarin de
				staatssecretaris zegt dat onder druk alles vloeibaar is. In een tijd waarin
				staatssecretaris Bleker zegt «Bezuinigingen? Zeg nooit nooit». Is dat niet
				beter dan weer antwoorden dat de PvdA absoluut niet wil bezuinigen op
				ontwikkelingssamenwerking? Voor ons moet het 0,8% zijn conform ons
				verkiezingsprogramma.
 De voorzitter: Laatste interruptie op
				dit onderwerp, mevrouw Hachchi.
 Mevrouw Hachchi (D66): Ik maak die
				opmerking juist omdat D66 zij aan zij met de PvdA wil staan voor
				ontwikkelingssamenwerking. We maken tegenbegrotingen echter niet voor niets.
				Als ik mevrouw Dikkers hoor spreken, kunnen we net zo goed geen tegenbegroting
				maken. Daarin maak ik duidelijk dat de PvdA nul euro terugdraait op de
				bezuiniging van ontwikkelingssamenwerking. Het is geen sinterklaas; we kunnen
				geen geld weggeven dat er niet is. Die keuze moet je ook laten zien in je
				tegenbegroting. Die verantwoordelijkheid zou ik graag terugzien bij de PvdA,
				zodat we echt samen en zij aan zij één front kunnen maken naar partijen die
				willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik geef mijn
				antwoord nog maar een keer, weliswaar voor de bühne want dit antwoord heb ik
				mevrouw Hachchi al in verschillende andere gremia gegeven. Ik leg het nog één
				keer uit. De PvdA heeft delen van de bezuiniging teruggedraaid. We hebben
				aangestipt wat voor ons prioriteit heeft. Het is voor ons klip-en-klaar dat we
				niet bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking.
 
 De voorzitter: Nee, mevrouw
				 Hachchi, u kent de afspraak: maximaal twee keer een interruptie op hetzelfde
				 onderwerp.
 Het woord is aan mevrouw De Caluwé, die haar inbreng levert
				 namens de VVD.
 
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD):
				 Voorzitter. Voor een doeltreffend ontwikkelingsbeleid is een moderne aanpak
				 nodig, die rekening houdt met een veranderende wereld. Al decennialang wordt
				 geld gepompt in landen zonder aantoonbaar positief resultaat. Sterker nog: er
				 zijn studies die een negatieve relatie aantonen, bijvoorbeeld doordat de lokale
				 zelfredzaamheid wordt ondermijnd. Landen die zich hebben ontworsteld aan
				 bittere armoede en nu tot de middeninkomenslanden behoren, zoals China en
				 India, hebben dat vaak niet dankzij ontwikkelingshulp bereikt. De steun van de
				 Nederlandse bevolking voor ontwikkelingssamenwerking krimpt snel; we hebben het
				 de afgelopen dagen gelezen. Dat heeft alles te maken met de huidige economische
				 crisis en met de perceptie dat hulp toch niet werkt. Reden temeer om onze
				 bijdrage veel efficiënter en doelgerichter in te zetten.
 De VVD pleit al veel langer voor een gerichter
				 ontwikkelingsbeleid waarbij met minder geld meer kan worden bereikt.
				 Ontwikkelingssamenwerking moet worden bezien in het bredere verband van
				 wereldwijde groei, veiligheid en economie, met als doel de huidige ontvangers
				 op den duur op eigen benen te laten staan. Het zelfvertrouwen van veel van de
				 ontwikkelingslanden groeit, evenals hun economie. De VVD wil sterk inzetten op
				 het bevorderen van zelfredzaamheid van de ontwikkelingslanden en hun bewoners
				 en pleit dan ook voor een zakelijker benadering en concrete afspraken over
				 rechten en plichten voor alle partijen. Uiteindelijk moet ontwikkelingsbeleid
				 opgaan in een integraal buitenlandsbeleid.
 Voor mijn partij betekent dit in ieder geval drie dingen. Ten
				 eerste. De ODA-criteria dienen aangepast te worden aan de huidige tijd, zoals
				 vastgesteld in het regeerakkoord, zodat rendabele maatregelen die echt tot
				 groei en stabiliteit leiden ook daadwerkelijk meetellen binnen het OS-beleid.
				 Ten tweede. Een volwassen en eigentijds ontwikkelingsbeleid betekent ook
				 concrete afspraken en doelstellingen. We moeten de effectiviteit van de
				 OS-uitgaven niet langer meten aan de hand van de geldelijke inbreng, maar aan
				 de hand van duidelijk gestelde en meetbare targets. Ten derde. Actieve inzet
				 van de private sector om de economie in de ontwikkelingslanden aan te jagen is
				 noodzakelijk.
 
 De heer El Fassed (GroenLinks): Ik
				ben blij dat mevrouw De Caluwé ook voor een volwassen en effectief beleid
				staat. Gelden dezelfde criteria ook voor het bedrijfsleven? Moet dat ook kunnen
				aantonen op bepaalde criteria dat het ontwikkelingsrelevant is en dat het echt
				gaat om economische ontwikkeling en duurzame ontwikkeling?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): De inzet
				van het bedrijfsleven is vraag gestuurd. Ten eerste. Het bedrijfsleven inzetten
				is in die landen zelf, de privatesectorontwikeling. Ten tweede. Daar waar onze
				Nederlandse expertise van pas komt en waar onze Nederlandse investeringen
				worden gevraagd, kan het bedrijfsleven bijdragen. De staatssecretaris heeft
				eerder al gezegd dat het bedrijfsleven zich moet houden aan criteria. Ik
				onderschrijf dit. Onder die criteria vallen de OESO-richtlijnen. Het
				bedrijfsleven zal moeten aangeven dat het zich daaraan houdt.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Ik
				neem dan ook aan dat mevrouw De Caluwé er voorstander van is dat die criteria
				vooraf worden getoetst in plaats van achteraf?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Deze
				inbreng en deze investeringen zullen worden gedaan door middel van tenders.
				Daar zullen eisen aan hangen. Dat heeft altijd al zo gegolden, bijvoorbeeld
				voor ngo's en onderwijsinstellingen, en zal ook gelden voor het
				bedrijfsleven.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik vind het
				heel fijn dat collega De Caluwé van de VVD zegt dat het gaat om investeringen
				in de private sector dáár. Is zij het dan met me eens dat het interessanter
				zou zijn om de bedrijfslevenpotjes die we hier nu opgeplust hebben, zoals ORIO
				en PSO over te hevelen om de private sector daar te inviteren? Wat de
				staatssecretaris nu heeft gedaan is een vertaling van zijn
				bedrijfslevenprogramma's naar subsidiepotjes.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Daar ben ik
				niet voor, om de volgende reden. Er is ontzettend veel vraag naar expertise uit
				Nederland en landen zoals Nederland. Er is heel veel vraag naar investeringen.
				Juist het Nederlandse bedrijfsleven kan heel veel betekenen voor het lokale
				bedrijfsleven, voor de werkgelegenheid en voor de interne opleiding van mensen
				binnen bedrijven. Daarnaar bestaat ongelooflijk veel vraag. Het is dus en-en.
				Dat staat ook in het stuk over de ontwikkeling van de private sector. Het gaat
				om het ontwikkelen van de private sector daar en, waar Nederland kan bijdragen,
				ontwikkeling door middel van inzet van het Nederlandse bedrijfsleven. Dat lijkt
				mij echt een win-winsituatie.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Wij willen
				dat, dat snap ik. Wij willen absoluut hetzelfde. Als het Nederlandse
				bedrijfsleven daarin een rol kan spelen, is dat prima. Maar het is toch mal dat
				het geld niet gaat naar lokale investeringen, maar naar investeringen via het
				Nederlandse bedrijfsleven. Ik zou verwachten dat de VVD-fractie een amendement
				zou indienen om het geld opnieuw lokaal te investeren.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Zoals ik
				vorige week al aangaf in het AO over landbouw in ontwikkelingslanden, ben ik
				ook heel benieuwd naar de meerjarenplannen waarin staat wat de ambassades gaan
				doen in die landen zelf. Daarnaast is echter ongelooflijk veel input nodig in
				ontwikkelingslanden door het bedrijfsleven van hier. In Kenia hebben wij laatst
				een bedrijf gezien dat zonnecellen maakt, een Nederlands bedrijf dat zich daar
				heeft gevestigd. Het kon zich alleen maar daar vestigen omdat het een steun in
				de rug kreeg uit Nederland. Het kan daar wel bijdragen aan de duurzame
				ontwikkeling van zonnecellen voor de mensen in Kenia.
 De voorzitter: Gaat u verder, mevrouw
				De Caluwé.
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ten
				 eerste noem ik de ODA-criteria. Wij moeten niet langer vasthouden aan een
				 achterhaalde en belemmerende set criteria. Het kabinet mag wel schenken aan een
				 bedrijf dat wil investeren, maar geen garantiestelling afgeven, want die is
				 niet ODAble. Leningen die zijn terugbetaald omdat een bedrijf succesvol is
				 geweest en weer worden gebruikt voor andere bedrijven in OS-landen, zijn niet
				 ODAble, maar als de investering mislukt, hoera, dan is het ODAble. Nog eentje:
				 als Nederland besluit noodzakelijke goederen te leveren aan een gemeenschap in
				 Afghanistan, is dat ODAble, maar niet als een soldaat deze goederen vervoert en
				 aflevert.
 Afgelopen zaterdag heb ik tijdens een symposium Eurocommissaris
				 Piebalgs daarover gesproken. Hij voelt wel voor een Europese inzet om de
				 criteria aan te passen. De commissaris ziet dat de bereidheid om de criteria
				 aan te passen toeneemt, zodat onder andere garantiestellingen mogelijk worden.
				 Steeds meer lidstaten zien er de voordelen van in. Met steun uit de EU moet het
				 dus mogelijk zijn een vuist te maken binnen de OESO. Ik roep de
				 staatssecretaris op om op korte termijn met de Eurocommissaris te komen tot een
				 voorstel tot aanpassing. Ik ben uiteraard graag bereid zelf voorstellen tot
				 aanpassing te doen.
 Wij willen nu wel eens horen dat concrete resultaten worden
				 behaald op grond van de afspraken uit het regeerakkoord. Daarbij vraag ik de
				 staatssecretaris om, conform het regeerakkoord, de mogelijkheid mee te nemen om
				 vredesmissies ruimer onder de ODA-criteria te laten vallen. Vredesmissies
				 tellen nu maar zeer beperkt mee, terwijl deze een belangrijke bijdrage kunnen
				 leveren aan het bestrijden van armoede. Een burgeroorlog verarmt een land
				 gemiddeld genomen met 15%. Het werk dat onze mannen en vrouwen op dit moment in
				 Kunduz verrichten, draagt bij aan de ontwikkeling van het land, maar telt
				 nauwelijks als ontwikkelingssamenwerking. Ik overweeg een motie in te dienen om
				 mijn verzoek tot deze belangrijke aanpassing van de ODA-criteria kracht bij te
				 zetten.
 Ten tweede noem ik de concrete doelen. OS-geld dient meetbaar
				 effectief te worden besteed. Zo mag er geen geld aan de strijkstok blijven
				 hangen. Vooral moet geld daar worden besteed waar het daadwerkelijk effect
				 heeft, met het doel ontwikkelingssamenwerking uiteindelijk overbodig te maken.
				 Het efficiënt besteden van OS-gelden vereist een zakelijke aanpak. De
				 VVD-fractie wil dat wordt gewerkt met concrete en realistische doelen. De
				 doelstellingen worden door de staatssecretaris in meerdere brieven, zoals de
				 bedrijvenbrief en de brieven over het genderbeleid, al globaal aangegeven. Wij
				 juichen dit toe, maar het is slechts een begin. De VVD-fractie wil per
				 partnerland een beperkte set concrete doelstellingen voor ieder speerpunt op
				 papier zien. Ik daag het kabinet uit hiermee de doelstellingen meetbaar te
				 maken, te beginnen met de vijf fasttracklanden, waar vanuit Buitenlandse Zaken
				 pilotprogramma's starten op het gebied van voedselzekerheid.
 Graag wil mijn fractie bovendien dat de Kamer inzage krijgt in
				 de meerjarenplannen die de ambassades hebben opgeleverd. Ons is nog niet
				 duidelijk hoe de verschillende posten precies worden ingezet. Aangezien het
				 overzicht van de te besteden gelden per land aan de Kamer is gezonden voordat
				 de meerjarenplannen beschikbaar kwamen, blijkt dat nog verschuivingen in de
				 begrotingen per land mogelijk zijn. Graag wil ik van de staatssecretaris weten
				 wat de gevolgen van eventuele verschuivingen zijn voor de overige posten van
				 het OS-budget.
 Ik kom nu op een punt dat zeer belangrijk is voor de
				 VVD-fractie, te weten de steun aan de ontwikkeling van de private sector. Deze
				 steun is tweeledig: steun aan de lokale private sector in de ontvangende landen
				 enerzijds en steun door middel van inzet van het Nederlandse bedrijfsleven
				 anderzijds. Graag hoor ik van de staatssecretaris wat de meerjarenplannen van
				 de ambassades hebben opgeleverd aan steun voor de private sector in de
				 ontwikkelingslanden, hoe hij deze steun praktisch handen en voeten wil geven en
				 wat de betrokkenheid van wetenschap en ngo's daarbij is. Op dit moment is dat
				 voor mij totaal onduidelijk.
 Het kabinet stelt in het regeerakkoord: «Binnen het budget
				 voor ontwikkelingssamenwerking zal een sterke uitbreiding plaatsvinden van
				 mogelijkheden voor het bedrijfsleven.» De VVD-fractie vindt dit een goed punt.
				 Specifieke kennis die Nederland in huis heeft, kan op deze wijze worden ingezet
				 waar dat nodig is. De vraag naar investeringen en steun op het technologische
				 en logistieke vlak is groot. De informatie over de gevraagde steun aan de
				 private sector vanuit OS-landen is echter nog weinig overzichtelijk. Deze moet
				 voor het Nederlandse bedrijfsleven goed toegankelijk zijn. Tenderprocedures
				 moeten overzichtelijk, weinig bureaucratisch en praktisch van aard zijn. De
				 inzet van het bedrijfsleven kan echter veel sterker in de begroting worden
				 vastgelegd dan nu het geval is. Al eerder heb ik toegelicht hoe een aanpassing
				 van de ODA-criteria daaraan op efficiënte wijze kan bijdragen. Daarbij moet
				 ervoor gezorgd worden dat ook het mkb wordt meegenomen. Mijn fractie ziet graag
				 dat de staatssecretaris een transparant «datingplatform» inricht waar vraag
				 en aanbod op een heldere en praktische manier met elkaar kunnen worden
				 verbonden. Daarbij heeft het de voorkeur van mijn fractie om het platform te
				 integreren in het al bestaande digitale bedrijvenloket, om vooral de kleinere,
				 gespecialiseerde bedrijven in Nederland een kans te geven.
 Er is nog een andere manier om de betrokkenheid van het
				 bedrijfsleven verder te stimuleren. Het ministerie van EL&I is gestart met
				 green deals. Ik pleit voor een green deal «OS-style». Groene
				 investeringsvoorstellen kunnen rekenen op steun in de vorm van
				 garantiestellingen, vestigingsondersteuning, bemiddeling bij
				 regelgevingsvraagstukken et cetera. Hiermee wordt men beloond voor zijn inzet
				 en wordt groene groei in OS-landen bevorderd zonder dat het bakken met geld
				 kost. Het draagt bij aan het dwarsdoorsnijdende thema van de duurzame
				 ontwikkeling, zonder dat het leidt tot vergaande administratieve, bestuurlijke
				 en financiële rompslomp. Een mogelijke kandidaat voor een green deal is
				 bijvoorbeeld de «Dutch rainmaker», een windmolen die in gebieden zonder
				 waterplassen warme lucht opvangt en omzet in schoon water.
 Ik kom nu bij een aantal specifieke punten. Nederland heeft een
				 uitstekend track record op het gebied van SRGR en hiv/aidsbestrijding. Voor
				 SRGR zou dit jaar meer geld worden uitgetrokken, nadat het budget vorig jaar al
				 door amendementen van onder anderen mijn voorganger is gerepareerd. In
				 werkelijkheid lijkt de begroting van 2012 een forse bezuiniging op te leveren.
				 Het bnp viel tegen; dat klopt. Vergeleken echter met de overige
				 begrotingspunten is SRGR onevenredig hard getroffen door extra bezuinigingen.
				 Een analyse van de begrotingsstukken wijst uit dat het hier gaat om een forse
				 bezuiniging van ongeveer 40 mln. Ik heb hierover een amendement ingediend.
 
 De heer Irrgang (SP): Mevrouw De
				Caluwé spreekt over de strijd tegen hiv/aids en gezondheidszorg voor vrouwen.
				Het belang van dit punt wordt door veel fracties in de Kamer gedeeld. Mevrouw
				De Caluwé spreekt over forse, onevenredig zware bezuinigingen. Ik heb een
				amendement gezien waarin van de 40 mln. 8 mln. wordt gerepareerd. Ik neem aan
				dat mevrouw De Caluwé het daarbij niet kan laten.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): De heer
				Irrgang heeft gelijk als hij stelt dat ik een voorstel heb gedaan om 8 mln. te
				repareren. Het is heel erg moeilijk om te repareren. Er is al zo ontzettend
				veel toegewezen en het is heel moeilijk om in de begroting geld te vinden dat
				niet al juridisch verplicht is. Ik heb geprobeerd om voor zover mogelijk toch
				iets te repareren. Het is helaas niet gelukt om 40 mln. te repareren.
 De heer Irrgang (SP): Ik geef mevrouw
				De Caluwé gelijk dat het moeilijk is. Het is echter niet onmogelijk. Samen met
				een aantal collega's heb ik een aantal amendementen ingediend, die hopelijk ook
				op de steun van de VVD-fractie kunnen rekenen. Als mevrouw De Caluwé zegt dat
				het desbetreffende onderdeel onevenredig zwaar getroffen is, dan is dit het
				moment om politieke keuzes te maken. Als zij tevens stelt dat zij van 40 mln.
				slechts 8 mln. kan goedmaken, dan vraag ik mij af wat de woorden van de
				VVD-fractie waard zijn. Er zijn wel mogelijkheden, maar die wil de VVD-fractie
				kennelijk niet benutten.
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Er zijn
				 ook andere begrotingsposten getroffen door bezuinigingen. Op het laatst moest
				 nog 104 mln. bezuinigd worden, omdat het BNP tegenviel en kwam 34 mln. daarvan
				 bij SRGR terecht. Dat is onevenredig veel. Door te proberen, daar een deel van
				 te repareren, wil ik die onevenredige bezuiniging daar op het laatste moment
				 ongedaan maken.
 Ngo's hebben van oudsher veel geld van de Nederlandse overheid
				 ontvangen en beschikken over een sterke lobby. Zij zullen zichzelf meer moeten
				 gaan bedruipen. De huidige norm is 25% eigen geld. Dit zal omhoog moeten naar
				 minimaal 50%. Het is op zijn zachtst gezegd onwenselijk dat al deze clubs
				 grotendeels met belastinggeld overeind worden gehouden. De «n» in ngo's staat
				 immers voor «non-governmental». Ik ben ervan overtuigd dat dit
				 efficiencyslagen en samenwerking tussen de vele en versnipperde ngo's in de
				 hand werkt. Verder zal de VVD als vanouds de ontwikkelingen van de salarissen
				 van ngo-directieleden nauwlettend in de gaten houden.
 Een ander belangrijk onderwerp is de noodhulp. Het afgelopen
				 jaar heeft de staatssecretaris een aantal keren moeten bijplussen vanwege de
				 schrijnende situatie in de Hoorn van Afrika. Nu blijkt het budget voor noodhulp
				 behoorlijk te zijn gekort. Wat is hier de reden voor en hoe zal de
				 staatssecretaris de gaten dichten wanneer de nood weer eens aan de man c.q. de
				 vrouw is?
 Ik kom bij het laatste onderdeel van mijn betoog, maar wel een
				 heel belangrijk onderwerp. De rol van vrouwen is in meerdere opzichten een
				 belangrijke dimensie in de ontwikkelingsrelatie. Dit is in het algemeen overleg
				 al uitgebreid aan de orde gekomen. Vrouwen vertegenwoordigen het overgrote deel
				 van de kleine landbouwondernemers. Vrouwen investeren gemiddeld 70% van hun
				 inkomen in hun gezin. Vrouwen hebben recentelijk belangrijke invloed gehad op
				 de omwentelingen in Egypte en Libië. Met name deze laatste vrouwen verdwijnen
				 nu door toedoen van nieuwe machthebbers weer achter sluier en aanrecht.
				 Aandacht voor de inzet van vrouwen verdient daarom benoeming – speciale
				 aandacht – maar vooral snelle en krachtige actie. De VVD heeft voor haar
				 algemene ledenvergadering van aanstaande zaterdag Nobelprijswinnares Tawakkul
				 Karman uit Jemen uitgenodigd om haar een platform te geven. De volgende week
				 zal zij ook met de Kamer in gesprek gaan. Vrouwen als mevrouw Karman hebben op
				 zeer korte termijn onze steun heel hard nodig. In de genderbrief geeft het
				 kabinet aan, versterkt in te zetten op de positie van de vrouw, ook wat betreft
				 de politieke rol van de vrouw in de MENA-landen. Waarom wordt er dan toch op
				 deze post bezuinigd?
 De VVD wil komen tot een zakelijke en resultaatgerichte aanpak
				 van ontwikkelingssamenwerking met als doel dat het ontwikkelingsbeleid
				 uiteindelijk opgaat in integraal buitenlands beleid. Voor mijn fractie zijn
				 daarbij drie dingen cruciaal, namelijk aanpassing van de ODA-criteria, het
				 stellen en behalen van concrete doelen en de inzet van de private sector.
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik vind het
				mooie woorden van collega De Caluwé, maar ik vraag me toch wel af wanneer we
				boter bij de vis krijgen. Zij gebruikte mooie worden op het gebied van de SRGR,
				maar in haar antwoord op de vraag van collega Irrgang kan er niet meer dan 8
				mln. gerepareerd worden. Nu ook stelt zij weer een korting op een ander fonds
				voor, maar zij dient geen amendement in. Is dit alleen maar voor de Bühne of
				krijgen wij ook nog geld van de VVD om ervoor te zorgen dat wij ook
				daadwerkelijk wat kunnen doen om de positie van vrouwen te verbeteren?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Uit de
				antwoorden van de staatssecretaris op vragen naar aanleiding van de begroting
				is niet duidelijk geworden hoe het met het genderbudget gaat. Het lijkt om 3
				mln. bezuinigingen te gaan, dan weer wordt 3 mln. anders ingevuld. Ik wil graag
				eerst van de staatssecretaris horen hoe hij omgaat met de genderbudgetten. Mijn
				fractie is heel erg blij met de genderbrief die hij gestuurd heeft, maar het
				gaat erom of het te doen is met de budgetten die voorgesteld zijn en of het
				hier daadwerkelijk om een bezuiniging van 3 mln. gaat.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Mevrouw
				Caluwé kan de komende zaterdag op het congres aan die mevrouw uit Jemen melden
				dat de VVD liever investeert in het exporterende bedrijfsleven dan
				daadwerkelijk een amendement indient om de positie van vrouwen te verbeteren.
				Dat is buitengewoon teleurstellend.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Laten we
				het even in perspectief plaatsen. Het budget voor het bedrijfsleven is ongeveer
				6% van het gehele budget voor Ontwikkelingssamenwerking. Mevrouw Dikkers heeft
				ongeveer 75% van haar betoog aan die 6% gewijd. Wij zetten absoluut niet alleen
				maar in op het bedrijfsleven. Er zijn verschillende heel belangrijke thema's,
				alle even belangrijk. Om die reden heb ik op verschillende thema's
				ingezet.
 Mevrouw Hachchi (D66): Als ik het
				pleidooi van mevrouw De Caluwé zo hoor, verwacht ik niet anders dan steun voor
				het genderamendement dat nu voorligt. Wat betreft SRGR en het belang van het
				tegengaan van hiv en aids mag ik ook hopen dat de VVD-fractie serieus naar de
				amendementen kijkt. De fracties van D66 en VVD kunnen elkaar vinden op het punt
				van minder bureaucratie. Is de VVD-fractie het met mij eens dat er bij het
				bedrijfsleven soepeler mee wordt omgegaan omdat er meer geïnd wordt op
				controle achteraf, terwijl maatschappelijke organisaties aardig wat
				bureaucratie over zich heen krijgen? Vindt mevrouw De Caluwé niet dat dit meer
				gelijk moet worden getrokken?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik zie niet
				in dat er soepeler wordt opgetreden bij het bedrijfsleven. Het bedrijfsleven
				moet de richtlijnen van de OESO onderschrijven wil het zaken kunnen doen in
				ontwikkelingslanden met steun van OS-gelden. Het is niet zo dat er soepeler
				wordt opgetreden bij bedrijven. Bedrijven zullen ook moeten laten zien wat het
				oplevert.
 Mevrouw Hachchi (D66): Ik mag hopen
				dat het bedrijfsleven de OESO-richtlijn handhaaft. Ik vind dat een norm die er
				sowieso had moeten zijn. Maatschappelijke organisaties moeten nu echter
				verschillende trajecten doorlopen zoals voor noodhulp en voor wederopbouw.
				Vindt mevrouw De Caluwé niet dat wij moeten nagaan of dat niet met minder
				bureaucratie kan?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Als men
				verschillende trajecten doorloopt, moet men voor ieder traject kijken wat er
				moet gebeuren. Het bedrijfsleven financiert voor het overgrote deel zichzelf,
				draagt voor het overgrote deel zelf de risico's en doet voor het overgrote deel
				ook zelf de investeringen in die landen. Voor dat kleine beetje dat wordt
				bijgedragen door OS zullen bedrijven zich moeten verantwoorden.
 De heer Driessen (PVV): Ik hoor
				mevrouw De Caluwé spreken over een datingplatform, over gender, green deals en
				windmolens. Ik vraag mij af of zij zojuist de VVD-inbreng heeft voorgedragen of
				per ongeluk de spreektekst van mijn buurman, de heer El Fassed, heeft
				voorgelezen. Was dit nu een VVD-betoog of een GroenLinksbetoog?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik meen dat
				ik heel sterk heb ingezet op aanpassing van ODA-criteria, op heel strikte
				doelstellingen en op de inzet van het bedrijfsleven. Er komen nog wat andere
				dingen kijken bij ontwikkelingsbeleid en die heb ik in de overige punten
				genoemd.
 De heer Driessen (PVV): Volgens mij
				wordt de VVD-kiezer helemaal niet vrolijk van green deals en windmolens. Uit de
				peiling van Maurice de Hond van gisteren blijkt dat, als er extra moet worden
				bezuinigd op ontwikkelingshulp, acht op de tien VVD-kiezers, 79%, vinden dat
				die 4 mld. gewoon moet worden weggehakt. Ik denk dat het betoog van mevrouw De
				Caluwé wel wat scherper had mogen worden aangezet, om het maar zacht uit te
				drukken.
 De voorzitter: Wij zien uit naar de
				inbreng van de heer Driessen.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Het
				voordeel van de green deals is nu juist dat die zichzelf betalen. De
				VVD-fractie is tegen subsidies op groene initiatieven. De green deals kunnen
				zonder subsidies. Dat is dus echt een VVD-standpunt. De heer Driessen spreekt
				over de voorkeur van onze achterban voor bezuinigingen. Zoals hij weet, staat
				in ons verkiezingsprogramma dat wij met minder meer willen doen. Wij hebben
				echter een afspraak gemaakt in het regeerakkoord en wij staan voor onze
				handtekening.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				 Ik ben blij te horen dat de VVD-fractie de bezuinigingen op de noodhulppot te
				 veel vindt. Wij zien dat er een teruggang is van 30 mln., maar in de
				 meerjarenbegroting van 2011 gaat het om 80 mln. Ik ben benieuwd of de
				 VVD-fractie straks het amendement steunt dat bij de Kamer voorligt.
 Mijn vraag betreft het bedrijfslevenprogramma, waarover mevrouw
				 De Caluwé zeer enthousiast is. De OESO heeft net de richtlijnen aangescherpt
				 en vindt dat er in de volledige keten transparantie moet zijn over de vier
				 belangrijke arbeidsnormen van de ILO. Vindt de VVD-fractie ook dat die van
				 toepassing zijn op het bedrijfslevenprogramma indien het Nederlandse
				 bedrijfsleven in aanmerking wil komen voor financiering?
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Aan de ene
				kant heb je de grote multinationals en aan de andere kant het mkb. Het mkb kan
				vaak niet in een hele keten en voor een hele regio verantwoordelijk zijn. Dat
				is heel lastig. Je zult proportioneel moeten kijken waar de hulp heen gaat en
				wat men daar gaat doen. Je moet specifiek afgestemd op die bedrijven nagaan wat
				belangrijk is. Voor multinationals is het veel gemakkelijker. Voor het mkb moet
				gekeken worden wat praktisch van toepassing is en wat wij willen bereiken.
				Natuurlijk moet er gezorgd worden voor goede arbeidsvoorwaarden, voor goede
				werkomstandigheden en moeten de mensenrechten worden geëerbiedigd.
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Dat zou de praktische aanpak zijn. De OESO maakt daarin echter geen
				onderscheid. De OESO zegt gewoon dat er transparantie in de keten moet zijn.
				Dat betekent dat Nederland het beleid zou moeten aanpassen. Wij hebben immers
				een buitenlandinstrumentarium. Ook handelsmissie moeten tot nu toe voldoen aan
				de ILO-criteria. Dat geldt ook voor multinationals. Laten wij het bij de
				multinationals houden. Daar gaat het meeste geld om. Vindt de VVD-fractie dat
				multinationals moeten voldoen aan volledige transparantie in de keten?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Voorzitter.
				Zij moeten de OESO-regels naleven. Die zijn aangescherpt. Het betekent dus dat
				er volledige transparantie moet zijn.
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Mevrouw De Caluwé spreekt over het uiteindelijk overbodig maken van
				ontwikkelingssamenwerking. Dat is een mooie gedachte. Dat zou kunnen als
				mevrouw De Caluwé haar partijgenoot staatssecretaris Weekers zou aanspreken op
				zaken als belastingontwijking en belastingontduiking via postbusbedrijven in
				Nederland waardoor ontwikkelingslanden miljarden per jaar mislopen. Wat gaat
				zij daaraan doen?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik moet
				helaas het antwoord schuldig blijven. Ik weet niets van het ontduiken van
				belasting via postbusbedrijven in Nederland. Over die informatie beschik ik
				niet.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Als
				je ontwikkelingssamenwerking echt effectief wilt maken, zou je niet hier moeten
				zitten maar in commissies voor Financiën, Landbouw, Handel et cetera om daar
				de desbetreffende ministers aan te spreken op hun beleid dat negatieve effecten
				heeft voor ontwikkelingslanden. Ik gaf een voorbeeld van iets waardoor
				ontwikkelingslanden miljarden mislopen. Het gaat om belastinggeld dat in het
				eigen land besteed had kunnen, waardoor ontwikkelingssamenwerking niet meer
				nodig zou zijn. Wat gaat mevrouw De Caluwé daaraan doen?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Kan de heer
				El Fassed de vraag herhalen, want ik begrijp het niet helemaal.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Ik
				kom er later op terug.
 
 De heer Irrgang (SP): Voorzitter.
				 Voor ons ligt de begroting van Buitenlandse Zaken. Het deel
				 ontwikkelingssamenwerking staat voor het tweede jaar op een rij in het teken
				 van omvangrijke bezuinigingen op de uitgaven voor internationale solidariteit.
				 Als gevolg hiervan worden de allerarmsten in de wereld het slachtoffer van een
				 economische crisis die veroorzaakt is door de allerrijksten in de wereld.
 Volgend jaar lopen de totale bezuinigingen van dit kabinet op
				 deze uitgaven op tot 840 mln.; 340 mln. is al in de begroting van 2011
				 gerealiseerd, volgend jaar komt daar nog eens 500 mln. bovenop. Het logische
				 gevolg daarvan is dat op de meeste punten volgend jaar fors minder geld
				 beschikbaar is. Er is bijvoorbeeld veel minder geld voor hulp om alle kinderen
				 in de wereld naar school te laten gaan. Hier zijn mede met Nederlands geld
				 indrukwekkende resultaten geboekt. Er is fors minder geld voor de strijd tegen
				 hiv/aids waar evengoed spectaculaire successen zijn geboekt. Als er zulke
				 enorme bedragen worden bezuinigd, wordt een begrotingsoverleg als dit binnen de
				 kaders van het regeer- en gedoogakkoord al snel een discussie over het verdelen
				 van de politiek georganiseerde ellende. Dat frustreert mijn fractie, de SP, en
				 tegelijkertijd is het politieke realiteit vanwege de meerderheid van één
				 zetel van de fracties van CDA, VVD en PVV.
 Tegelijkertijd zien wij dat er zo fors met bedragen wordt
				 geschoven dat er voor een paar prioriteiten desondanks ten opzichte van 2011
				 meer geld beschikbaar komt. Helaas staat niet de effectiviteit van hulp voorop,
				 maar de ideologische signatuur van dit kabinet. Er komt meer geld voor hulp via
				 het Nederlandse bedrijfsleven, terwijl het effect op armoede op zijn best
				 beperkt is en op zijn slechts zien wij de terugkeer van gebonden hulp via de
				 figuur van publiek-private partnerschappen. Te denken valt aan het inzetten van
				 de zogenaamde Nederlandse expertise op het gebied van landbouw en
				 voedselzekerheid of aan de transitiefaciliteit om met hulpgeld Nederlandse
				 bedrijven in staat te stellen te gaan handelen in landen als Zuid-Afrika,
				 Vietnam of Colombia. Het lijkt gebonden hulp 2.0. Ik hoor graag van de
				 staatssecretaris of hij dat gevaar van gebonden hulp in een nieuw jasje ziet.
				 Wordt hij ook wel eens kriegelig van de begerige blikken van VNO-NCW en de
				 minister van EL&I op zijn budget? Graag een reactie.
 PSI is een voorbeeld van zo'n Private Sector Instrument.
				 Volgens de eigen evaluatie levert het gemiddeld 81 banen op. Dat is € 6 130
				 per baan. Is dat niet een heel duur instrument?
 Een ander voorbeeld. Bij FMO en het fonds voor de
				 Minst-Ontwikkelde Landen konden ondanks een positieve beoordeling geen
				 zichtbare resultaten of indicatoren voor ontwikkeling, zoals het aantal
				 gecreëerde banen of de arbeidsstandaarden, worden gepresenteerd. De bijdrage
				 van ORET, de voorloper van ORIO, aan armoede en ontwikkeling was matig, op zijn
				 best. Dat was ook precies de reden dat de vorige bewindspersoon, toen nog
				 minister, voor Ontwikkelingssamenwerking besloot tot een inperking van de
				 ORET-regeling. Nu wil dit kabinet het budget voor ORIO verhogen. Staat dan de
				 effectiviteit van hulp voorop of de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven,
				 de belangen van VNO-NCW? Is het dan echt, zoals mevrouw De Caluwé net zei,
				 «minder geld meer bereiken» of is het «meer geld voor het bedrijfsleven in
				 Nederland en minder bereiken»? De SP verzet zich tegen de nieuwe bezuinigingen
				 en de ideologisch gedreven verschuiving van middelen naar hulp via het
				 Nederlandse bedrijfsleven.
 Daarnaast wil ik op een aantal aparte onderdelen van de
				 begroting ingaan. Dat is in de eerste plaats onderwijs. In enorm tempo wordt de
				 Nederlandse bijdrage om alle kinderen in de wereld naar school te laten gaan
				 afgebouwd. Dat is heel erg jammer, omdat dit een succesverhaal was en is.
				 Volgens de brief van 14 november jongstleden van de staatssecretaris zelf nam
				 het aantal kinderen dat naar school ging, in tien jaar met 52 miljoen toe. In
				 Afrika steeg de deelname met maar liefst 48%. Vorig jaar is toegezegd dat
				 geprobeerd zou worden om de zeer forse verlaging van de Nederlandse bijdrage op
				 een enigszins verantwoorde manier door te voeren en niet zomaar de pen uit de
				 hand te laten vallen. Als ik de kanttekeningen van de Global Campaign for
				 Education bij de brief van de staatssecretaris over de afbouw lees, vraag ik de
				 staatssecretaris of een meer geleidelijke afbouw dan nu voorzien niet echt
				 noodzakelijk is, ook conform de vorig jaar aangenomen motie-Van der Staaij c.s.
				 Graag een reactie op een aantal specifieke voorbeelden uit de brief.
 In Burkina Faso zal de bijdrage van de Global Partnership for
				 Education worden gehalveerd en is die dus niet compenserend voor het vertrek
				 van Nederland. Ook andere donoren zouden in Burkina Faso vertrekken. In Mali
				 kan de Global Partnership een deel van het verlies compenseren, maar zal nog
				 steeds een gat van 31 mln. resteren. In Zambia gaat het Verenigd Koninkrijk de
				 bijdrage met 6 á 7 mln. verhogen, maar dat zou dan bij lange na niet
				 compenserend zijn. Graag een uitgebreide reactie op deze punten uit de
				 brief.
 De Kamer heeft vorig jaar de regering gevraagd, de prioriteit
				 van gezondheidszorg voor vrouwen, de SRGR, te koppelen aan de voortgezette hoge
				 Nederlandse inzet bij de strijd tegen hiv/aids. Het merkwaardige is dat ondanks
				 alle gegoochel met cijfers uit de begroting is af te leiden dat het budget
				 volgend jaar met 34 mln. daalt. Als dat een prioriteit is, vraag je je af wat
				 dan een posterioriteit is. Het is goed om te zien dat daar wederom bij veel
				 fracties in de Kamer kritiek op is. Mijn simpele verzoek aan deze
				 staatssecretaris is ook om die budgettaire verdeling nog eens te heroverwegen
				 of – dat is ook goed – met een welwillend oog te kijken naar de ingediende
				 amendementen van coalitie en oppositie. Ik heb er samen met mevrouw Hachchi en
				 mevrouw Dikkers al twee ingediend en er komt er nog één aan. Dan zitten wij
				 al op 34 mln. Als de staatssecretaris een betere dekking heeft, houden wij ons
				 ook aanbevolen. Dat spreekt vanzelf. Zeggen dat iets een prioriteit is en dan
				 tientallen miljoenen minder beschikbaar stellen kan niet. Dat kan deze
				 staatssecretaris niet menen. De vorige week nog heb ik met mevrouw Ferrier
				 namens het meerpartijeninitiatief een prachtige tentoonstelling in het gebouw
				 van de Tweede Kamer mogen openen over het vrouwencondoom. Dat is een mooi
				 middel om ongewenste zwangerschappen en daarmee ook bevolkingsgroei tegen te
				 gaan, om besmetting met hiv of andere seksueel overdraagbare ziekten te
				 voorkomen en, last but not least, ook de positie van vrouwen te verbeteren. Dit
				 allemaal in één. Met de miljarden die beschikbaar zijn gekomen voor de strijd
				 tegen hiv zijn, tegen de voorspellingen van alle sceptici in, miljoenen mensen
				 van een wisse dood gered. Mede als gevolg daarvan liggen de snelst groeiende
				 landen ter wereld nu niet in Azië, maar in Afrika. Hoezo verloren continent?
				 Omdat mensen niet meer te ziek zijn om te werken, of niet meer voor hun
				 geliefden hoeven te zorgen en dus economisch productief kunnen zijn,
				 bijvoorbeeld op het land, of omdat de economische elite niet meer uitsterft,
				 waardoor economische ontwikkeling onmogelijk wordt. Zulke succesvolle hulp
				 verdient onze voortgezette steun. Ik zeg de staatssecretaris, die dit een
				 blijvende prioriteit noemt: put your money where your mouth is! Dat zeg ik ook
				 tegen mijn collega's, zoals mevrouw De Caluwé, voor als we over een paar weken
				 stemmen over de amendementen.
 Nog kort iets over het Koninklijk Instituut voor de Tropen. Ik
				 vind het, heel eerlijk gezegd, eigenlijk een idiote situatie dat we uit het
				 budget voor hulp een museum in Nederland betalen. Het is een prachtig museum,
				 naar ik heb begrepen zelfs internationaal gerenommeerd, maar met hulp heeft het
				 natuurlijk weinig te maken. Zo'n museum moet uit de begroting voor OCW worden
				 betaald, maar daar bezuinigt dit kabinet, dat immers bezuinigt op alles wat van
				 waarde is, óók op. Ik heb wel begrepen dat er nog een sprankje hoop is dat
				 staatssecretaris Zijlstra het museum zou willen redden en het voortaan uit de
				 begroting voor OCW zou willen bekostigen. Deze staatssecretaris zou daarvoor
				 wel een zogenoemde «bruidsschat» moeten leveren. Ik vind dit niet helemaal
				 een passende term, maar ik begrijp wat ermee wordt bedoeld. Hoe staat het
				 daarmee? Is deze staatssecretaris hier inderdaad toe bereid? Wanneer gaan we
				 iets daarover horen van het kabinet, van hem dus en van de heer Zijlstra?
 Wanneer gaat deze staatssecretaris eens bezuinigen op de
				 bijdrage aan de Wereldbank? De Wereldbank steekt heel veel geld in China,
				 terwijl dat land nu juist niet die hulp nodig heeft. Ik ben het niet vaak eens
				 met de heer Driessen, maar hier heeft hij toch wel een punt. De beloofde
				 bijdrage voor IDA, onderdeel van de Wereldbank, is in 2012 hoog, maar in 2013
				 extreem laag. Het is mogelijk om een deel van de beloofde bijdrage voor 2012
				 naar 2013 door te schuiven, waarmee op de begroting voor 2012 ruimte vrijkomt
				 voor een betere prioriteit? Samen met de collega's Dikkers en Hachchi heb ik
				 hierover een amendement in voorbereiding. Ik neem aan dat we straks bij de
				 stemmingen iets heel moois gaan zien: de heer Driessen gaat een amendement van
				 mevrouw Dikkers, mevrouw Hachchi en van mij steunen! Ik kijk ernaar uit. Dat
				 zou nog eens politieke vernieuwing zijn!
 Waarom wordt er fors bezuinigd op de Nederlandse bijdrage aan
				 de UNHCR? Wie weleens in een vluchtelingenkamp is geweest, weet dat iedere euro
				 daar hard nodig is. En in weerwil van al die lippendienst van PVV, CDA en VVD
				 over het belang van regionale opvang van vluchtelingen, zullen daardoor straks
				 natuurlijk alleen maar meer vluchtelingen naar Nederland komen. Is dat niet
				 strijdig met het regeer- en gedoogakkoord?
 Ik heb nog een paar vragen over individuele programma's in
				 landen. Afhankelijk van de beantwoording overweeg ik amendementen hierover in
				 te dienen. In de eerste plaats Rwanda, een land dat in de afgelopen jaren zijn
				 masker als een soort Zwitserland van Afrika heeft verloren en een keiharde
				 dictatuur is gebleken, die geen oppositie tolereert; dat is met name sinds de
				 verkiezingen van 2010 het geval. In die situatie heeft begrotingssteun voor de
				 justitiële sector geen zin. Dat is trekken aan een dood paard, of nog erger:
				 het onderdrukkingsapparaat van de staat financieren. Waarom stoppen we niet
				 daarmee? En hoe was die brief van 17 november toch mogelijk? De rapportages
				 van Amnesty of van Human Rights Watch over Rwanda lijken namelijk wel over een
				 ander land te gaan. Ik vraag me werkelijk af of de ambassade van Nederland in
				 Kigali niet het slachtoffer is van het stockholmsyndroom.
 Een vergelijkbare vraag over Burundi. Ik heb zelf regelmatig
				 contact met mensenrechtenactivisten in Burundi. Zij vertellen mij dat de
				 situatie aldaar eerder slechter dan beter wordt. Is het juist dat Nederland ook
				 in 2012 weer programma's zal financieren in de veiligheidssector? In de huidige
				 situatie heeft mijn fractie daar grote twijfels over. Graag een reactie van de
				 staatssecretaris. Er staat hulp aan Jemen op de begroting, maar in dat land is
				 een opstand uitgebroken. Hoe realistisch is het begrote bedrag in de huidige
				 situatie?
 Wij bieden voor een enorm bedrag aan hulp aan Indonesië, een
				 land dat zich gelukkig heel goed weet te redden zonder ons. Het land is zelfs
				 lid van de G20, dat gezelschap waarin wij onze klapstoel zijn kwijtgeraakt. In
				 de 60 jaar sinds de bevrijding van de Nederlandse bezetting heeft het land meer
				 bereikt dan in 350 jaar koloniale bezetting door Nederland. Een fors bedrag
				 staat gereserveerd voor goed bestuur in Indonesië. Waar is dat geld eigenlijk
				 voor bedoeld? De oude koloniale bezetter geeft hulp voor goed bestuur! Ik kan
				 mij voorstellen dat de historisch belezen staatssecretaris daar ook wel de
				 ironie van kan inzien. Maar ziet hij er ook de zin van in? Ik niet! Graag een
				 reactie, want deze hulp lijkt mij gelukkig overbodig. Die hulp kan beter elders
				 worden gebruikt en dat soort hulp is de allermooiste hulp.
 
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter.
				 Volgens mijn fractie gaat ontwikkelingssamenwerking over menselijke
				 waardigheid. Dat is een centraal punt in het christendemocratische
				 gedachtegoed. Dat punt blijft onverkort overeind staan, ook in economisch zware
				 tijden. Wij vinden dat mensen die het minst oorzaak zijn van de financiële
				 crises, ook het minst slachtoffer daarvan mogen worden.
 Ontwikkelingssamenwerking draagt bij aan de zelfredzaamheid van
				 mensen en biedt mensen een kans om eigen keuzes te maken. Gelijkwaardigheid
				 moet daarbij steeds belangrijker worden in de relaties met ontwikkelingslanden.
				 Dat kan ook niet anders als je de potentie van die landen ziet, ook in Afrika.
				 De CDA-fractie roept de premier via de staatssecretaris op het groeiend belang
				 van Afrika te onderkennen door op korte termijn een bezoek te brengen aan een
				 van de partnerlanden van Nederland.
 
 De heer Driessen (PVV): Ik hoor
				mevrouw Ferrier spreken over menselijke waardigheid en over slachtoffers. Dat
				is allemaal heel mooi, maar wat zijn de woorden van mevrouw Ferrier eigenlijk
				waard als wij ons bedenken dat zij vorig jaar de partij van Desi Bouterse, van
				de crimineel Desi Bouterse, feliciteerde met zijn verkiezingsoverwinning?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter.
				Dan moet ik toch echt in herhaling vervallen. Misschien is het een goed idee om
				een keer bij de PVV-fractie langs te gaan. Dan kan ik het alle 24 fractieleden
				in één keer uitleggen en hoeven ze het mij niet allemaal omstebeurt te
				vragen.
 De voorzitter: U hebt het inderdaad
				nog geen week geleden in een debat over Suriname een collega van de heer
				Driessen uitgelegd.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik zal het
				 nog een keer uitleggen. Het is een kwestie van politiek fatsoen! Hoe treurig je
				 je ook voelt omdat je zelf hebt verloren: als een partij een
				 verkiezingsoverwinning boekt, dan moet je die partij met haar zetelwinst
				 feliciteren. Daarom heb ik na de overwinning van de NDP in Suriname in een
				 tussenzin gezegd dat deze partij een goede campagne heeft gevoerd. Ik heb de
				 NDP toen ook gefeliciteerd met haar overwinning, hoewel het overigens niet de
				 eclatante overwinning was waarop deze partij had gehoopt.
 Ik heb de heer Bouterse nooit gefeliciteerd! Net als in het
				 geval van de NDP heb ik de PVV gefeliciteerd met haar verkiezingswinst. Ik heb
				 dat ook gedaan met de Partij van de Arbeid en de VVD. Maar ik heb niet de heer
				 Wilders, niet de heer Cohen en niet de heer Rutte persoonlijk gefeliciteerd met
				 hun overwinning.
 Voorzitter. Het is een kwestie van politiek fatsoen! Ik neem
				 het voor de PVV-fractie wel op een bandje op, want dan kunnen ze het op hun
				 gemak nog een keer afluisteren.
 
 De heer Driessen (PVV): Met alle
				plezier. Wij krijgen nooit genoeg van mevrouw Ferrier.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Dan kom ik
				persoonlijk langs!
 
 De heer Driessen (PVV): Dat is
				 misschien weer iets teveel van het goede.
 Ik zei zojuist dat mevrouw Ferrier de partij van Desi Bouterse
				 heeft gefeliciteerd en zelfs dat lijkt mij helemaal niet kies. Volgens mij was
				 mevrouw Ferrier ook het enige Kamerlid dat dat heeft gedaan. Mevrouw Ferrier
				 maakte in het verlengde hiervan ook nog eens een vergelijking tussen de
				 veroordeelde crimineel Bouterse en mijn fractievoorzitter, de heer Wilders.
				 Daardoor wordt het natuurlijk alleen nog maar erger.
 
 De voorzitter: Ook op dat laatste
				punt hebt u al eerder gereageerd, mevrouw Ferrier. U hoeft hier wat mij betreft
				dan ook niet op in te gaan.
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Mevrouw Ferrier reageert heel fel. Dat doet echter niets af aan het feit dat de
				ontwikkelingsbegroting intussen een grote grabbelton is geworden. Zo zegt
				mevrouw De Caluwé dat er wel wat meer naar Defensie kan. Minister Verhagen wil
				heel graag zijn bedrijfsleven spekken met geld uit die grabbelton en
				ondertussen roept Wilders bijna elke dag op Twitter dat die hele begroting van
				tafel kan. Waarom hoor ik mevrouw Ferrier nooit zo fel over de 0,7% bnp?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Het staat in
				het regeerakkoord. Het staat in het verkiezingsprogramma van het CDA. Waarom
				moet ik iedere dag herhalen wat er in ons verkiezingsprogramma staat? Andere
				partijen doen dat wel, maar wij doen dat niet. Het is voor ons gewoon 0,7% van
				het bnp. Dat is de internationale afspraak en mijn partij houdt zich daaraan.
				Dat hoef ik niet iedere dag te bevestigen.
 De voorzitter: Dat hebt u bij dezen
				toch alsnog gedaan. Voor de heer El Fassed is dat nog steeds onvoldoende?
 De heer El Fassed (GroenLinks): Als
				de eigen staatssecretaris zegt dat onder druk alles vloeibaar wordt en nota
				bene de fractie van GroenLinks met de fractie van de ChristenUnie een motie
				moet indienen om die 0,7% te handhaven, dan vraag ik mij af waarmee het CDA
				bezig is.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Het CDA heeft
				die motie gesteund. Als andere fracties daarover een motie willen indienen, dan
				kunnen zij dat natuurlijk doen. Dat is conform hetgeen in het
				verkiezingsprogramma en het regeerakkoord staat, waarvan iedereen weet dat het
				voor mijn partij van groot belang is. Omdat het voor mijn partij van groot
				belang is dat wij ons houden aan de internationale afspraken, heeft mijn
				fractie die motie natuurlijk gesteund. Het is echter niet iets waarvan de
				CDA-fractie vindt dat zij het iedere dag moet verdedigen. Het is een
				vanzelfsprekendheid.
 Mevrouw Hachchi (D66): Voorzitter.
				Kan ik het antwoord van mevrouw Ferrier zo vertalen dat als er volgend jaar
				extra bezuinigingen komen, de hele CDA-fractie de rug recht zal houden en de
				norm op 0,7% blijft?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Wij bespreken
				nu de begroting van 2012. Ik hoor geluiden aan mijn linkerkant; kijken andere
				leden daarvan op? Wij bespreken de begroting van 2012. Daarin wordt keurig
				netjes uitgegaan van 0,7% bnp voor armoedebestrijding. Ik kan niet in de
				toekomst kijken. Stel dat er een verschrikkelijke ramp gebeurt en wij veel meer
				dan 0,7% moeten inzetten voor het bestrijden van de gevolgen van die ramp? Ik
				ga daarop niet vooruitlopen. Ik zeg wel, en dat blijf ik doen, dat mijn partij
				staat voor betrouwbaarheid, ook op internationaal gebied. Mijn partij hecht aan
				de rol die Nederland speelt op internationaal gebied. Er is een afspraak
				gemaakt met de internationale gemeenschap, namelijk 0,7%, en daar staat mijn
				partij voor. Ik zeg niet dat onder druk alles vloeibaar wordt. Ik kan daarop
				niet vooruitlopen omdat ik niet weet in welke situaties wij nog terechtkomen.
				Dat is ook geheel in lijn met wat door mijn partij altijd gezegd is.
 Mevrouw Hachchi (D66): Het is goed
				dat mevrouw Ferrier heel duidelijk is en zegt dat wij nu de begroting van 2012
				bespreken. Zij wil niet in de toekomst kijken. Zij heeft op 16 september
				echter gezegd dat extra bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking
				onbespreekbaar zijn. Zij was daarover heel helder. Ik zou het prettig vinden,
				zeker op een dag als vandaag waarop wij de begroting voor
				Ontwikkelingssamenwerking bespreken met elkaar, als zij die boodschap ook nu
				weer helder zou uitspreken in plaats van te zeggen: ik wil niet verder kijken
				dan 2012. Zij was zo helder: extra bezuinigingen zijn onbespreekbaar.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Natuurlijk
				staat die 0,7% er niet alleen voor volgend jaar. In ons verkiezingsprogramma
				staat dat die geldt voor de komende tijd. Wij houden daaraan vast; laat dat
				duidelijk zijn.
 De voorzitter: Gaat u verder mevrouw
				Ferrier. U was nog maar amper begonnen.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik hoop niet
				 dat dit allemaal van mijn spreektijd gaat want ik heb mijn minuutjes hard
				 nodig.
 Mijn complimenten aan de staatssecretaris voor de
				 voortvarendheid waarmee hij de beleidsvoornemens aanpakt en uitvoert, en voor
				 de wijze waarop hij gehoor geeft aan oproepen vanuit de Kamer. Ik denk hierbij
				 aan wat voor mijn fractie de kern van de modernisering van het beleid moet
				 zijn: coherentie van het beleid en vergroening van het ontwikkelingsbeleid. Wij
				 hebben dat in moties vastgelegd en wij wachten op de toegezegde voorstellen die
				 ons, zoals in de brief staat, uiterlijk over een paar maanden zullen bereiken.
				 Er zijn coherentierapportages gevraagd van drie landen. Daarmee wordt in
				 praktijk gebracht wat zo belangrijk is voor de uiteindelijke
				 modernisering.
 Inmiddels hebben wij de landenlijst en de sectoren bepaald. De
				 staatssecretaris is voortvarend aan het werk gegaan maar de uitvoering is op
				 een aantal punten nog niet uitgewerkt. Ik noem een aantal aandachtspunten. Het
				 uitfaseringsbeleid. Ik heb de zorgen van mijn fractie uitgesproken met name
				 over de onderwijsprogramma's. Het CDA heeft gepleit voor budgetflexibiliteit
				 voor 2012–2014. Het is goed om te lezen dat de staatssecretaris dit mogelijk
				 maakt.
 Cruciaal zijn de afspraken met donoren. Vanochtend lazen we in
				 de krant over Burkina Faso; collega Irrgang heeft het daarover al gehad. Vijf
				 donoren trekken daar weg. We lazen in de brief over de afspraak met de Denen
				 over Benin. Zij zouden het onderwijsprogramma overnemen; nu blijkt tot onze
				 verrassing dat ze helemaal het land uit gaan. Kortom, goede donorcoördinatie
				 is prioritair voor een verantwoorde uitfasering. Kan de staatssecretaris zeggen
				 hoe het daar concreet mee staat?
 Ik kom bij het bedrijfsleveninstrumentarium. Rapporten die het
				 afgelopen jaar zijn verschenen, bijvoorbeeld het World Development Report over
				 fragiele staten en de veiligheid van burgers en zeker het Wereldbankrapport
				 over gender equality, zijn heel duidelijk: productieve sectoren zijn van
				 wezenlijk belang voor ontwikkeling. Het is dus belangrijk om het bedrijfsleven
				 erbij te betrekken. De vraag blijft: creëren we nu echt structurele groei en
				 banen? Hoe wordt dit geëvalueerd? Recente evaluaties zijn er niet altijd
				 duidelijk over. Wanneer kunnen we de evaluatie verwachten op grond waarvan
				 besloten is tot ophoging van het budget voor het bedrijfsleven? Het is heel
				 goed dat de staatssecretaris zo duidelijk aangeeft dat
				 ontwikkelingssamenwerking vraaggestuurd is en dat het Nederlands bedrijfsleven
				 een middel is en niet het doel van ontwikkelingssamenwerking. Van belang is met
				 name ook het mkb. Wij hebben daarvan goede voorbeelden gezien tijdens ons
				 werkbezoek aan Kenia en Mozambique.
 De SER pleit in zijn rapport Ontwikkeling door duurzaam
				 ondernemen voor de versterking van de enabling environment: de randvoorwaarden
				 die nodig zijn om tot duurzame ontwikkeling te komen. Nu het budget voor het
				 bedrijfsleven wordt uitgebreid, moet we daaruit geld vrijmaken voor het
				 verbeteren van precies die enabling environment. Daarbij verdienen
				 ontwikkelingen als versterking van sociale partners en land en water grabbing
				 extra aandacht. Het gaat om het bevorderen van kadasters, zodat bijvoorbeeld
				 gemeentes weten bij wie welk land hoort. Dat is een basisvoorwaarde voor local
				 economic development. Organisaties als de VNG en MKB-Nederland pleiten hier ook
				 voor en hebben goede expertise op dat gebied.
 Maatschappelijk verantwoord ondernemen vinden bedrijven zelf
				 ook van belang. Het bedrijfsleveninstrumentarium heeft nu betrekking op 66
				 landen. Hoe wordt er in die landen getoetst op ontwikkelings- en
				 duurzaamheidsrelevantie? Welke prestatie-indicatoren zitten erin en hoe worden
				 die gemonitord? Het CDA vindt dat er positieve prikkels moeten komen die
				 duurzame, groene activiteiten uitlokken en belonen, bijvoorbeeld door middel
				 van bonuspunten bij de beoordeling van aanvragen, of het aanpassen van
				 selectiecriteria. De OESO heeft guidelines opgesteld. Mijn fractie vindt die
				 van groot belang. Ze zijn het meest effectief en haalbaar als ze worden
				 ingepast in bestaande regelgeving. Hoe gaat de staatssecretaris met die
				 OESO-guidelines om? We hebben het al eerder gehad over de voluntary principles.
				 Hoe passen die in dat kader? Het hoofdkantoor komt in Nederland. Hoe gaat de
				 staatssecretaris bevorderen dat meer landen de voluntary principles
				 onderschrijven?
 In het kader van de verduurzaming van het ontwikkelingsbeleid
				 heeft de CDA-fractie bij de vorige begrotingsbehandeling en het debat over de
				 focusbrief haar uitgangspunt duidelijk gemaakt: het gaat om rentmeesterschap.
				 Dit is voor ons een centraal uitgangspunt voor een toekomstig en
				 toekomstbestendig ontwikkelingsbeleid. Niet als vijfde thema, maar als
				 basisoriëntatie voor modern ontwikkelingsbeleid. Niet als toefje op de taart,
				 maar als taartbodem. Als iets duidelijk is geworden uit onze recente reis naar
				 Afrika, dan is het dat respect voor ecosystemen, bossen en biodiversiteit, en
				 de daarmee verbonden water- en voedselbeschikbaarheid en de impact op het
				 klimaat, een essentiële basis is voor groei en stabiliteit. Dat stelt ons wel
				 voor nieuwe uitdagingen en duurzame keuzes, ook binnen het lopende beleid.
 De voorbereidingen voor de wereldtop over duurzame
				 ontwikkeling, Rio +20, zijn in volle gang. We verwachten van Nederland, en
				 daarmee van de minister-president en deze staatssecretaris, een constructieve
				 inzet. Graag een reactie.
 Wij zijn blij dat deze staatssecretaris het belang van duurzame
				 ontwikkeling uitdraagt en bereid is gehoor te geven aan de moties die in de
				 Kamer zijn aangenomen. Ik heb daar nog wel een paar vragen over, te beginnen
				 bij de meerjarenlandenprogramma's. Kan de staatssecretaris aangeven welke
				 duurzaamheidscriteria hierbij gebruikt zijn en hoe deze terugkomen in de
				 jaarlijkse strategieën? Ze worden namelijk beoordeeld op hun kwaliteit en
				 beleidsrelevantie. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer wij het door hem
				 toegezegde ontwikkelings- en uitvoeringsplan voor de verduurzaming van het
				 ontwikkelingsbeleid kunnen verwachten? Hoe zit het met de nadere invulling van
				 de toegezegde landenpilots? Wij gaan ervan uit dat deze een start maken in
				 2012. Graag horen wij meer, ook over het achterliggende stappenplan.
 Zoals ik eerder zei, strekt het betrachten van duurzaamheid
				 binnen ontwikkelingssamenwerking verder dan vijftien landen en vier thema's. Er
				 moet ook gedacht worden aan het bedrijfsleveninstrumentarium, aan de
				 multilaterale programma's en de beleidsdialoog met partners. De capaciteit en
				 de deskundigheid op het departement en op de posten op het gebied van milieu en
				 ecosystemen moeten de komende jaren worden versterkt, willen wij succesvol
				 kunnen verduurzamen en vergroenen.
 Dan kom ik bij Sudan, een land waar veel gebeurd is. Nederland
				 is nauw betrokken bij het CPE. In Zuid-Sudan is afstemming van donoren van
				 groot belang, dé testcase voor Europa. Het komt er nu op aan wat
				 democratisering en bevordering van sterk en goed bestuur betreft. In deze
				 specifieke situatie van staatsvorming moet dat meer zijn dan een dwars
				 doorsnijdend thema. Een goede basis is vereist voor focus op welk inhoudelijk
				 thema dan ook. Er wordt in maart 2012 een conferentie belegd om te spreken over
				 de economische ontwikkeling en schuldkwijtschelding van Sudan. De CDA-fractie
				 gaat ervan uit dat verbetering van de mensenrechten in dat land een minimale
				 voorwaarde is. Ik overweeg een motie op dit punt.
 Het volgende punt is Afghanistan. De 3D-benadering heeft goed
				 gewerkt in Uruzgan. Wij zien uit naar de eindevaluatie en wat wij daarvan
				 kunnen leren. Het blijkt dat ook na 2014 in Afghanistan een
				 ontwikkelingsrelevante inzet van belang zal zijn. In Kunduz zetten wij in op
				 het versterken van de rechtsorde in de fragiele staat. Dat is ook een van de
				 speerpunten van het beleid. In de HGIS-nota zien wij dat er een verhoging komt
				 op dit speerpunt. Dat is heel goed; Nederland is hier heel goed in. Wij hebben
				 echter nog geen beleidsvoorstellen. De nota op grond waarvan het werk wordt
				 uitgevoerd, de strategie veiligheid en ontwikkeling, loopt van 2008 tot 2011.
				 Wij hebben nog geen vervolg gezien. Kan de staatssecretaris dit toezeggen?
 Het volgende punt is gender. Het CDA is de enige politieke
				 partij die in haar verkiezingsprogramma het belang van de uitvoering van
				 Veiligheidsraadresolutie 1325 ...
 
 De heer El Fassed (GroenLinks): De
				enige?
 Mevrouw Ferrier (CDA): In ons
				verkiezingsprogramma. Volgens mij wel.
 De voorzitter: Mevrouw Ferrier, gaat
				u verder.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Door de
				 omwenteling in de Arabische regio zie je dat inzet op vrouwen juist daar van
				 groot belang is. Wij zien graag de concretere invulling van dit beleid deze
				 kant opkomen.
 Dan kom ik bij het onderwerp kennis. De CDA-notitie over
				 ontwikkelingssamenwerking en het WRR-rapport zijn er heel duidelijk over: als
				 er één ding is dat wij op peil moeten houden, dan is het wel onze
				 kennisinfrastructuur op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. De WRR, deze
				 staatssecretaris geen onbekend gremium, stelt dat wij 6% van ons budget moeten
				 besteden aan kennis. Dat zou neerkomen op 250 mln. Het is heel goed dat er in
				 de kennisbrief sprake is van een vijfde kennisplatform. De CDA-fractie wil niet
				 dat wij onze kennis verengen tot alleen die vier speerpunten. Dat geldt ook
				 voor die 300 mln. die wij beschikbaar hebben voor de topsectoren. Dat geld moet
				 breder besteedbaar zijn dan alleen voor die vier speerpunten. Het is heel goed
				 om te zien dat de staatssecretaris in de kennisbrief schrijft over de gouden
				 piramide, en niet de gouden driehoek. Het gaat immers om vier actoren: de
				 overheid, de wetenschap, het bedrijfsleven en ook het maatschappelijk
				 middenveld, de ngo's. Daar zit de kracht, in de samenwerking, de synergie van
				 die vier.
 Ontwikkelingssamenwerking gaat over zelfredzaamheid. Daarom is
				 de nodige kennis ter plaatste een voorwaarde voor ontwikkeling. We hadden het
				 al eerder over de «enabling environment», waar ook het SER-rapport op wijst.
				 In dat kader hecht de CDA-fractie eraan dat studenten uit ontwikkelingslanden
				 de kans krijgen om op de zeer succesvolle kenniscentra hier in Nederland te
				 studeren. De beurzenprogramma's blijken erg effectief te zijn. We komen overal
				 ter wereld oud-studenten tegen en het blijken onze beste ambassadeurs te zijn.
				 Korting op het NFP/Nuffic-programma wil mijn fractie dan ook middels een
				 amendement gedeeltelijk ongedaan maken.
 
 De voorzitter: Kunt u afronden?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb nog
				twee puntjes, voorzitter.
 De voorzitter: Kort dan, want u zit
				tegen uw tijd aan.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Het
				 maatschappelijk middenveld blijft voor het CDA van grote betekenis. Dat hangt
				 samen met het uitgangspunt van menselijke waardigheid, maar ook met
				 effectiviteit. Niemand minder dan Collier stelt dat in Afrika 80% van de
				 basisvoorzieningen in elkaar storten als de particuliere organisaties, veelal
				 religieus geïnspireerd, zouden wegvallen. Het is dan ook curieus dat het
				 ESBOS-loket nu al is gesloten. Juist die kleinere initiatieven, die spontaan
				 uit de samenleving ontstaan en die soms met heel weinig geld enorm veel voor
				 elkaar krijgen, verdienen onze aandacht. Het CDA vraagt de staatssecretaris hoe
				 hij tegen deze initiatieven aankijkt, hoe hij die wil stimuleren en, iets
				 breder, hoe hij de bureaucratie waarmee het maatschappelijk middenveld wordt
				 lastiggevallen kan verminderen.
 Ten slotte het punt van ontwikkelingssamenwerking na 2015. We
				 moeten daar nu over nadenken. De staatssecretaris heeft al belangrijke stappen
				 gezet. Of wij succesvol zijn en echt het verschil maken, moet ook in de landen
				 zelf worden beoordeeld. Ik roep opnieuw de staatssecretaris op om ook de
				 kennisinstituten in die landen daarvoor in te zetten.
 Er wordt van alles gezegd over ontwikkelingssamenwerking,
				 voorzitter. De CDA-fractie heeft nooit de ogen gesloten voor wat er niet goed
				 ging. Daar hebben we van geleerd; het beleid is voortdurend op effectiviteit
				 aangepast. Mijn fractie ziet vooral ook dat opmerkelijke succes dat zich de
				 laatste twintig jaar voltrekt van Latijns-Amerika tot Azië, en nu ook in een
				 aantal Afrikaanse landen. Dat succes heeft natuurlijk vele vaders, maar in
				 ieder geval in een aantal landen waar een evenwichtige Nederlandse relatie
				 bestond, via het maatschappelijk middenveld, het bilaterale en het
				 multilaterale kanaal, heeft die relatie aantoonbaar een essentiële bijdrage
				 geleverd aan wat een uniek fenomeen genoemd mag worden in de menselijke
				 geschiedenis: grote bevolkingstoename die hand in hand ging met
				 armoedereductie. Ontwikkelingssamenwerking is niet mislukt.
 
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): We weten na
				 het debat over Mauro wat de woorden van het CDA waard zijn als het gaat over
				 menselijke waardigheid, maar dat is niet echt het punt dat ik nu wil
				 maken.
 Ik hoor mevrouw Ferrier mooie woorden spreken over steun, over
				 Burkina Faso waar het onderwijsprogramma wordt afgebroken en dat dat niet kan,
				 over het feit dat onderwijs heel belangrijk is en dat rentmeesterschap
				 belangrijk is, over de taartbodem en dergelijke teksten. Waar zijn echter de
				 amendementen van Mevrouw Ferrier? Ik heb er alleen een gezien om het
				 kennisbudget omhoog te houden en studenten hier te laten studeren. Er wordt
				 echter op veel meer onderdelen bezuinigd. Er zijn heel grote projecten waar
				 destijds ook het CDA de handtekening onder heeft gezet en die nu allemaal
				 «down the drain» gaan. En dat gebeurt allemaal in een periode waarin er een
				 CDA-bewindspersoon aan de macht is met steun van mevrouw Ferrier. Waar is het
				 CDA waar het gaat om het omhooghouden van ontwikkelingssamenwerking?
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Het CDA is
				hier, in de vorm van mijzelf en de staatssecretaris. Het CDA is op vele
				plekken. Ik wil mevrouw Dikkers oproepen om niet zo negatief te zijn. Ze heeft
				ook nog niet alles gezien waarmee ik kom. Ik vind ook een aantal accenten in
				het beleid van belang. Ik heb een aantal moties in voorbereiding. Ik ben heel
				benieuwd hoe de staatssecretaris gaat reageren. Ik wijs mevrouw Dikkers er ook
				op dat dit gesprek van zes uur dat we vandaag voeren met de regering niet een
				beetje voor de bühne is. Ik laat mij graag overtuigen door de
				staatssecretaris. Wanneer ik zeg dat duurzaamheid voor mij niet een toefje op
				de taart is maar de taartbodem, krijg ik graag toezeggingen van hem. Als het
				nodig is, heb ik ook een amendement. Zeker, ik heb een amendement over het
				beurzenprogramma. Ik kan niet het gehele bedrag goedmaken. Dat had ik graag
				gewild, maar als je in de politiek zit, moet je gevoel hebben voor realiteit.
				Je kunt een euro maar één keer uitgeven. Helaas betekent dat, zeker vandaag
				de dag, dat je keuzes moet maken. Er staat een aantal posten op de begroting
				waaruit ik geen geld wil halen, bijvoorbeeld de uitfaseringsgelden. Ik heb net
				aan de staatssecretaris duidelijk gemaakt dat ik meer flexibiliteit wil op dat
				punt. Ik vind het dus een beetje te kort door de bocht om te zeggen dat ik het
				beleid down the drain laat gaan als ik niet met vijf amendementen kom. De grote
				uitdaging voor ons allemaal is juist nu om scherpe keuzen te maken, om met het
				beschikbare budget de goede dingen te doen. Je moet nu eenmaal keuzen maken. Je
				kunt niet alles.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik begrijp nu
				dat de keuzen die de staatssecretaris maakt ook die van de CDA-fractie zijn.
				Dit betekent een intensivering van het bedrijfslevenprogramma, uitfasering van
				onderwijs in Burkina Faso ondanks eerdere toezeggingen van de staatssecretaris
				dat daar andere donoren onderwijs zouden blijven financieren, en een groter
				beslag op deze aarde, zodat ook op duurzaamheidsgebied weinig te halen valt van
				ontwikkelingslanden.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Dan luistert
				mevrouw Dikkers niet naar wat ik net heb gezegd en leest zij de brieven niet
				die de staatssecretaris naar de Kamer heeft gestuurd. Daarin zie je heel
				duidelijk dat op een aantal punten die ik belangrijk heb genoemd, zoals de
				vergroening van het ontwikkelingsbeleid, wel degelijk concrete stappen zijn
				gezet. Zoals ik net heb gezegd, vind ik het heel belangrijk dat die stappen
				alleen goed kunnen worden gezet als de nodige deskundigheid op het departement
				en de ministeries aanwezig is en wordt versterkt. Als dat gebeurt, zie ik
				helemaal niet waarom het allemaal down the drain gaat. Er zijn genoeg zaken die
				de kant opgaan die de vorige bewindspersoon, minister Koenders voor
				Ontwikkelingssamenwerking, heeft aangegeven, ook wat het bedrijfsleven betreft.
				Mevrouw Dikkers doet nu net of het bedrijfsleven alleen maar slecht is. Ik heb
				daarover uit haar partij ook heel andere geluiden gehoord. Nogmaals, wij moeten
				het allemaal goed toetsen, maar zij is veel te somber, en ik ben te lang van
				stof.
 De voorzitter: Zeker. Naar aanleiding
				van dit lange antwoord vraag ik u allen om zowel de vragen als de reacties op
				de vragen kort te houden, anders wordt het een héél lange avond.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				 Van mij een aantal korte vragen. Ik heb van mevrouw Ferrier begrepen dat de
				 0,7% overeind blijft, niet alleen dit jaar, maar ook de komende jaren, zolang
				 dit kabinet er zit. Ik hoop dat wij vandaag dezelfde geluiden van de
				 staatssecretaris zullen horen en dat ook bij hem hard de deur dicht gaat voor
				 de PVV-fractie. Geen extra bezuiniging op OS. Mevrouw Ferrier heeft gezegd dat
				 de uitfasering niet goed gaat. Ik zal samen met mevrouw Ferrier luisteren naar
				 de staatssecretaris over het scherp in de gaten houden van de dekking door
				 andere donoren als Nederland daar uitfaseert.
 Mijn vragen gaan over twee andere onderwerpen: de noodhulp en
				 MFS II. Samen met mevrouw Ferrier hebben wij vorig jaar via een amendement de
				 grote bezuiniging van 50 mln. met 10 mln. gedeeltelijk teruggedraaid. Ik heb
				 haar daarover deze keer niet gehoord. Is zij bereid om de reparatie van vorig
				 jaar ook dit jaar uit te voeren? Dat betekent dat wij de bezuiniging met 10
				 mln. terugdraaien. Ik wil ook de mening van de CDA-fractie horen over het
				 noodhulpbudget, dat enorm wordt teruggedraaid.
 
 De voorzitter: Dank u wel, mijnheer
				Voordewind. U gaf een goed voorbeeld van wat geen korte vraag is. Dit is ook
				bedoeld voor het vervolg.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik zal kort
				antwoorden. Wat het medefinancieringsstelsel betreft, heb ik het idee dat het
				maatschappelijk middenveld op voorbeeldige wijze bezig is zichzelf te
				reorganiseren. Wel zie ik en heb ik ook gezegd dat de SBOS, de opvolger van de
				NCDO, is uitgeput. Dit was juist de plek waar kleine initiatieven geld en
				ondersteuning konden krijgen. Daarover ben ik wel bezorgd. Ik hoor graag de
				reactie van de staatssecretaris. Wat het noodhulpprogramma betreft zal ik met
				belangstelling kijken naar het amendement van de heer Voordewind. Maar
				nogmaals, ik kijk ook heel kritisch naar waar het geld vandaan komt.
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Wat MFS II betreft is het een gegeven dat organisaties zich aanpassen aan de
				realiteit aan deze kant van de tafel. Dat wil echter niet zeggen dat men nog
				steeds staat te juichen om die 50 mln. in te leveren. Vorig jaar heeft mevrouw
				Ferrier zich hard gemaakt om die 50 mln. terug te draaien. Ik heb met collega
				Van der Staaij een amendement in de maak voor MFS II. Is de CDA-fractie bereid
				om daarnaar welwillend te kijken?
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik bekijk alle
				voorstellen van mijn collega's welwillend. Als wij ergens geld vandaan zouden
				kunnen halen, is het misschien effectiever om het aan een concreet doel te
				besteden, zoals wordt voorgesteld in het amendement dat ik met collega Van der
				Staaij heb ingediend. Ik zal er echter welwillend naar kijken.
 Mevrouw Hachchi (D66): Voorzitter.
				Vooraf merk ik op dat ik niet twitter tijdens debatten. Mevrouw Dikkers doet
				dit wel. Zij geeft aan dat de PvdA-fractie niet bezuinigt op
				ontwikkelingssamenwerking omdat zij uitgaat van 0,8%. Ook de D66-fractie
				bezuinigt niet op ontwikkelingssamenwerking. Ook in ons verkiezingsprogramma
				staat de 0,8%. Het gaat om de tegenbegroting, waarin de D66-fractie 400 mln.
				van de bezuinigingen terugdraait, terwijl de PvdA-fractie nul euro terugdraait.
				Dat wil ik vooraf opmerken. Wil mevrouw Dikkers reageren?
 De voorzitter: Daar gaat u niet over,
				mevrouw Hachchi.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): «Armste
				 landen steeds minder afhankelijk van steun» kopte de voorpagina van de
				 Volkkrant begin september. «Ontwikkelingslanden zijn de nieuwe landen» kopte
				 Trouw begin van deze maand. De strekking van de artikelen en de onderzoeken
				 waarop deze gebaseerd zijn, is dat ontwikkelingssamenwerking werkt, maar dat
				 het niet vanzelf gaat. De wereld verandert, en snel ook. De ontwikkelingssector
				 moet zich blijven aanpassen en dat gebeurt gelukkig ook.
 De rol van de overheid en het bedrijfsleven moet veranderen.
				 Het kabinet wil hierop inspelen. Het kabinet wil, zoals de staatssecretaris
				 vorige maand zo mooi zei in zijn toespraak op de Afrikadag – ik heb die
				 toespraak nog eens gelezen – een nieuwe architectuur, een nieuw huis voor
				 internationale verantwoordelijkheid. Het was een goede speech, met visie –
				 eindelijk, zou ik bijna zeggen – maar waar is de rol van Nederland? Hoe ziet
				 het kabinet zichzelf hierin? In het regeerakkoord is het duidelijk dat het
				 kabinet alleen op basis van de kaasschaafmethode honderden miljoenen wilde
				 bezuinigen. Daarna pas kregen wij de onderbouwing, de argumentatie. Allereerst
				 kregen wij de basisbrief en de focusbrief, maar daarna moesten wij een jaar
				 wachten op de globaliseringsbrief, de uitfaseringsbrief, de kennisbrief, de
				 genderbrief en de brief over de regionale benadering. Het gaat hier om cruciale
				 thema's. In de brieven worden weer nieuwe keuzes gemaakt. Een aantal is goed,
				 een aantal is niet goed en een aantal is vaag. In mijn inbreng zal ik stilstaan
				 bij de punten die mijn fractie het belangrijkst vindt.
 Allereerst – vorig jaar begon ik er ook mee – vraag ik
				 aandacht voor de coherentie. Nederland en de Europese Unie hebben in
				 verschillende verdragen, waaronder het verdrag van Lissabon, afgesproken dat op
				 alle beleidsterreinen rekening moet worden gehouden met de belangen van
				 ontwikkelingslanden. Ondanks herhaalde oproepen en halve toezeggingen, gebeurt
				 dit veel te weinig. Als wij kijken naar maatschappelijk verantwoord ondernemen,
				 klimaat, belastingontwijking, wapenexport, maar ook landbouw en visserij, dan
				 zien wij dat de staatssecretaris nauwelijks een rol speelt, terwijl ook hier de
				 OS-component een belangrijke rol speelt. Vorige week hebben wij een debat over
				 landbouw in ontwikkelingslanden gevoerd. Staatssecretaris Knapen erkende dat
				 gender nog niet duidelijk genoeg terugkomt in het beleid.
				 Collega-staatssecretaris Bleker nam niet eens de moeite in zijn inbreng
				 aandacht te besteden aan gender. Er is dus geen sprake van coherentie binnen
				 het kabinet. Deelt de staatssecretaris de mening dat dit beter moet?
 Waar blijft Europa in het coherentieverhaal? Met uitzondering
				 van misschien een of twee fracties is iedereen het erover eens dat de Europese
				 Unie niet een soort 28ste donor moet zijn. Wanneer gaan wij hier echt werk van
				 maken? Wij praten er wel over, maar ik zie geen actie.
 Dit kabinet zou een visie ontwikkelen op globalisering, op
				 global public goods. Wij moesten een jaar wachten, maar wat kregen wij? Twee
				 A4'tjes met procedures. Ik vraag de staatssecretaris: is dit het nu? Is dit de
				 wijze waarop het kabinet de globalisering ziet? Er is geen visie te bekennen.
				 En waarom moest het zo lang duren? Kon de staatssecretaris die twee A4'tjes
				 niet eerder naar de Kamer sturen? In dat geval hadden wij tenminste geweten
				 waar wij aan toe waren.
 Behalve de coherentie van het kabinetsbeleid is ook de balans
				 bij de staatssecretaris zoek. Binnen de driehoek of de piramide
				 overheid-bedrijfsleven-maatschappelijke organisaties focust dit kabinet te veel
				 op het bedrijfsleven. De D66-fractie vindt het bedrijfsleven belangrijk voor
				 duurzame ontwikkeling, vooral als het lokale bedrijven in de private sector in
				 landen ondersteunt en ontwikkelt. Ondanks een bezuiniging van bijna 1 mld.
				 stijgt het budget voor het bedrijfsleven in de komende vier jaar van 600 mln.
				 naar 900 mln. per jaar. De D66-fractie vindt dit disproportioneel. Het kabinet
				 lijkt te vergeten dat de mate waarin het bedrijfsleven succesvol kan zijn,
				 sterk afhankelijk is van de context waarin de bedrijven opereren. Wij moeten
				 inzetten op versterking van de maatschappelijke organisaties in
				 ontwikkelingsprocessen. De staatssecretaris moet daar politieke ruimte voor
				 creëren en daar geld voor vrijmaken.
 De staatssecretaris zou terugkomen op de in de Eerste Kamer
				 ingediende motie die de bezuiniging op het MFS terugdraait. Kan hij aangeven
				 hoe hij binnen het beleid voor 2012 uiting heeft gegeven aan de meerwaarde van
				 het maatschappelijk middenveld?
 Het bedrijfsleven was geen prioriteit, maar is dat in de
				 praktijk natuurlijk wel geworden met 300 mln. extra, terwijl er bij een
				 afgesproken prioriteit geld af gaat, namelijk bij seksuele reproductieve
				 gezondheid en rechten (SRGR). D66 zal amendementen steunen die geld verplaatsen
				 van het bedrijfsleven naar SRGR. Daarnaast wil zij binnen het instrument voor
				 het bedrijfsleven enkele aanpassingen. Kan er meer aandacht komen voor de
				 enabling environment? Kan de staatssecretaris premie geven aan bedrijven die
				 samenwerken met maatschappelijke organisaties? Dat kunnen wat D66 betreft
				 Nederlandse organisaties zijn, maar ook lokale organisaties.
 Tussen de 2% en 4% van het budget van ngo's gaat naar
				 monitoring en externe evaluatie. Klopt het dat dit veel lager is voor het
				 bedrijfsleven? Kan de staatssecretaris toezeggen dat dit gelijk wordt
				 getrokken? Dat is ook in het belang van het bedrijfsleven, want ook dat krijgt
				 te maken met mislukkingen en successen waaruit lessen geleerd moeten worden.
				 Als het gaat om de controle op ontwikkelingsorganisaties is het kabinet streng
				 en staan doelstellingen en ontwikkelingsrelevantie centraal. Maar bij het
				 bedrijfsleven wordt alleen gewezen op OESO-richtlijnen en controle achteraf.
				 Waarom niet of beide streng of beide soepel? D66 is van mening dat beide soepel
				 moeten worden gemaakt met controle achteraf. Nu moeten ook
				 ontwikkelingsorganisaties voor noodhulp, wederopbouw en ontwikkeling
				 verschillende trajecten langs. Dit kan veel efficiënter. Voor degene die het
				 niet weten: de ngo-sector is voor veel minder dan de helft
				 overheidsgefinancierd. Ik kijk in dit verband ook in de richting van mevrouw De
				 Caluwé. Op al deze punten overweeg ik moties in te dienen, maar ik ben
				 benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris.
 Ik kom bij de seksuele reproductieve gezondheid en rechten ofte
				 wel SRGR. Alle prioriteiten stijgen qua budget, behalve SRGR. De fractie van
				 D66 heeft zich er altijd sterk voor gemaakt om SRGR te prioriteren. Deze
				 rechten zijn essentieel voor eigen keuzes als het gaat om voortplanting,
				 bescherming van seksuele minderheden zoals homoseksuelen, gendergelijkheid, het
				 terugdringen van moedersterfte, het bestrijden van ongewenste zwangerschap en
				 het tegengaan van verspreiding van hiv en aids. Juist hier kan Nederland een
				 voortrekkersrol spelen, maar het ziet ernaar uit dat de staatssecretaris
				 goochelt met het hiv-aidsbudget. Kan de staatssecretaris dit uitleggen?
 Ik heb een amendement ingediend om 10 mln. aan het SRGR-budget
				 toe te voegen. ORIO zal stijgen van 140 mln. tot 180 mln. en wat D66 betreft,
				 wordt dit een kleinere stijging en krijgt SRGR er in ieder geval 10 mln. bij.
				 De andere amendementen die korting op SRGR willen repareren, steunen wij
				 ook.
 Ik kom op gender. Vrouwen zijn de motor van duurzame
				 ontwikkeling. Het verbeteren van de positie van vrouwen is een van de meest
				 structurele manieren om de ontwikkeling in arme landen te realiseren. Ook in
				 2011 lopen de millenniumdoelen 3, 5 en 7 nog steeds achter. Het kabinet heeft
				 deze prioriteit de afgelopen jaren laten liggen en de Kamer heeft daarom
				 gevraagd om een nadere uitwerking in de genderbrief. Ik ben tevreden over deze
				 brief, maar zoals ik eerder aangaf, gaat gender mainstreaming niet vanzelf. Ook
				 worden vrouwen in de genderbrief nog te vaak als slachtoffer gezien. Zo worden
				 ze nog altijd niet of te weinig betrokken bij besluitvorming in het defensie-
				 en veiligheidsbeleid. In Afghanistan heb ik de genderadviseur mogen ontmoeten;
				 een gepassioneerde vrouw, maar slechts één persoon voor de gehele
				 ISAF-missie. Het is slechts een voorbeeld. Ik spreek graag in een apart debat
				 verder met het kabinet over de genderbrief. Waar ik niet tevreden over ben, is
				 dan ook dat er op gender bezuinigd wordt. D66 dient daarom samen met GroenLinks
				 een amendement in om de bezuiniging voor volgend jaar ongedaan te maken.
 Een andere onverwachte actie voor ons is de bezuiniging op
				 noodhulp. Het belangrijkste doel van noodhulp is het verminderen van menselijk
				 lijden bij natuurlijke of door mensen veroorzaakte rampen. In de basisbrief van
				 vorig jaar staat letterlijk dat noodhulp zo veel mogelijk zal worden ontzien
				 bij de bezuinigingen. Nu bezuinigt het kabinet 80 mln. op noodhulp in 2012, een
				 derde van het budget, terwijl in 2011 het geld in augustus al op was. Waarom
				 doet de staatssecretaris dit? Wat zijn de consequenties hiervan? Kunnen we
				 straks niet meer bijdragen bij rampen en humanitaire noodsituaties? Noodhulp
				 wordt ook via multilaterale stromen gegeven. Kan de staatssecretaris
				 uitsplitsen wat precies het verschil wordt met 2011 en aangeven waar precies
				 minder geld naartoe gaat?
 De afgelopen weken heb ik samen met enkele collega's gewerkt
				 aan amendementen om de staatssecretaris nog wat bij te sturen, maar 80 mln.
				 voor noodhulp vinden binnen de niet door ons gekozen bezuinigingen van dit
				 kabinet op Ontwikkelingssamenwerking is onmogelijk. Het afgelopen weekend heb
				 ik gezocht naar mogelijkheden buiten de begroting van Buitenlandse Zaken. Zo
				 zouden we de bezuinigingen op noodhulp substantieel kunnen terugdraaien door
				 bijvoorbeeld het tweede JSF-testtoestel te verkopen. Ik ben ook woordvoerder
				 voor Defensie en daarom kom ik op dit voorbeeld. Hier zou een meerderheid voor
				 kunnen zijn. Naast het feit dat het CDA deze keuze serieus zou moeten
				 overwegen, verwacht ik steun van de PVV. De PVV is tegen de JSF en het enige
				 wat zij echt steunt binnen OS is noodhulp.
 Als het om kennis gaat, heeft de staatssecretaris met zijn open
				 databeleid een goede stap gezet, maar we zijn er nog niet. Kennisuitwisseling,
				 kennisdeling blijft belangrijk. D66 steunt de intentie van de staatssecretaris
				 om in het kennisbeleid de verbinding aan te gaan met kennisinstellingen, het
				 bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Alleen richten de plannen zich
				 nog teveel op het interne kennisbeleid van zijn ministerie. De staatssecretaris
				 kondigt vijf kennisplatforms aan. Wat de D66-fractie betreft, komt er een zesde
				 kennisplatform bij, namelijk voor maatschappijopbouw. Een belangrijk deel van
				 het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid is immers hierop gericht. Ook
				 de WRR heeft geconstateerd dat het denken over de betekenis van de civil
				 society internationaal maar matig is ontwikkeld en als zodanig een
				 profileringskans biedt voor Nederland.
 Ik sluit mij aan bij de vragen van collega Irrgang. Ook ik hoor
				 graag van de staatssecretaris hoe hij zal bijdragen aan de oplossing voor het
				 Tropenmuseum
 Het punt van de mogelijke extra bezuinigingen is cruciaal en
				 kan al het voorgaande in een ander perspectief zetten. Dan zou er bovenop de
				 958 mln. nog meer worden bezuinigd. Jarenlang heeft Nederland 0,8% van het bnp
				 uitgegeven aan OS. Dit kabinet brak daarmee en ging terug naar 0,7%. Het
				 regeerakkoord van 30 september 2010 houdt vast aan 0,7% en ook in de
				 basisbrief staat 0,7%. Het CDA is echter de enige partij binnen de
				 gedoogconstructie die hieraan principieel vasthoudt. Hoe anders is het bij de
				 VVD en de PVV? Ik stel de staatssecretaris dezelfde vraag die ik aan mijn
				 collega-woordvoerder van de CDA-fractie heb gesteld. Waar staat hij? Kan er nog
				 meer worden bezuinigd op OS of sluit hij dat uit?
 Ik hoop dat de staatssecretaris met mijn suggesties aan het
				 werk gaat en dat het CDA de rug recht houdt.
 
 
 De heer Driessen (PVV): Wij PVV'ers
				 willen nog wel eens een boek lezen. Een van mijn laatste boeken: «De man en
				 zijn staat», een boek over een van onze grootste staatslieden ooit, Johan van
				 Oldenbarnevelt. Toen Van Oldenbarnevelt op 13 mei 1 619 hier op het Binnenhof
				 werd terechtgesteld, waren zijn laatste woorden: «Ik heb oprecht en vroom
				 gehandeld als een goed patriot». Laten wij vanavond eens bekijken of het
				 beleid van de auteur van het boek, de heer Knapen, ook een beetje aan te merken
				 valt als patriottisch.
 In de jaren vijftig van de vorige eeuw begon Nederland met het
				 van staatswege geven van ontwikkelingshulp. Het waren de tijden van de koude
				 oorlog. Vanuit geopolitiek oogpunt was het destijds van belang om landen in het
				 kamp van het vrije westen te trekken. Maar de Berlijnse muur is geslecht, het
				 IJzeren Gordijn is opgehaald. Karl-Marx-Stadt, hoe erg kameraad Irrgang dat
				 misschien zal vinden, bestaat niet meer. De Unie van Socialistische
				 Sovjetrepublieken is allang geïmplodeerd. Des te vreemder is het dat Nederland
				 volgend jaar vele malen meer belastinggeld in ontwikkelingshulp pompt dan in de
				 dagen van het evil empire.
 Laten wij eerlijk zijn. Welbeschouwd heeft Nederland überhaupt
				 geen geld meer voor ontwikkelingshulp. Volgend jaar geeft ons land maar liefst
				 13,4 mld. meer uit dan er binnenkomt. De staatsschuld bedraagt meer dan 394
				 mld. en elke seconde komt er meer dan € 800 bij. Om dan in deze erbarmelijke
				 toestand van 's Rijks financiën volgend jaar nog eens 4,4 mld. ofwel bijna 10
				 mld. oerdegelijke Nederlandse guldens over de schutting te kieperen lijkt mij
				 eerlijk gezegd weinig patriottisch.
 Ontwikkelingshulp is de aflaat van de linkse kerk. Vanwege een
				 misplaatst Europees schuldgevoel en een gebrekkig zelfvertrouwen is er in de
				 afgelopen decennia minstens 60 mld. Nederlands belastinggeld verbrand. Dat
				 wordt op geen enkel overheidsdossier geaccepteerd, maar blijkbaar wel als het
				 gaat om ontwikkelingshulp.
 
 
 De heer Irrgang (SP): Het is
				 interessant dat ontwikkelingshulp eerst is bedoeld om landen om te kopen om
				 niet communistisch te worden en dat het vervolgens de linkse kerk in de
				 schoenen wordt geschoven. Dat kan volgens mij niet allebei waar zijn.
 Mijn vraag betreft iets anders. Ik begrijp dat de PVV
				 ontwikkelingssamenwerking inclusief de noodhulp wil afschaffen. Sterker nog:
				 het is zelfs onpatriottisch om die voort te zetten. Ik neem aan dat de
				 PVV-fractie dan tegen de begroting van Buitenlandse Zaken stemt. Anders is zij
				 zelf onpatriottisch in haar eigen denkwereld.
 
 De heer Driessen (PVV): Ik begrijp
				dat het voor kameraad Irrgang allemaal een beetje ingewikkeld is. Laat ik er
				het volgende over zeggen. De heer Irrgang wacht de stemmingen maar af en dan
				zal hij zien wat wij doen.
 De heer Irrgang (SP): Ik ben toch een
				beetje verbaasd. Ik hoor gezwollen taalgebruik. De heer Driessen spreekt over:
				over de schutting gooien, evil empire, de linkse kerk, de aflaten en
				onpatriottisch. Maar bij de eerste de beste vraag naar wat de PVV zelf gaat
				doen, geeft de heer Driessen niet thuis. Meestal schrikt hij niet terug voor
				het indienen van een motie van wantrouwen maar nu geeft hij niet thuis. Dat
				valt mij een beetje van u tegen, mijnheer Driessen.
 De heer Driessen (PVV): Het zal
				allemaal wel. De heer Irrgang wacht de stemmingen maar af, dan zal hij het
				allemaal zien.
 De voorzitter: Zo werkt het hier,
				mijnheer Irrgang. Misschien wil de heer Driessen zich nog laten overtuigen door
				de staatssecretaris. Wij zitten hier uiteraard in een debat.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik hoor de
				 heer Driessen inderdaad gezwollen taal gebruiken. Hij zegt dat 60 mld. verbrand
				 is. Misschien kan hij dat toelichten?
 Is de heer Driessen het met mij eens dat effectief
				 ontwikkelingsbeleid nu juist bevordert wat zijn partij zo graag wil, namelijk
				 dat geen mensen van buiten de Europese en liefst van buiten de Nederlandse
				 grenzen ons land opzoeken? Juist door mensen in hun eigen land kansen te
				 bieden, voorkom je dat.
 Toen wij samen zo'n fijne reis hadden in Mozambique en Kenia
				 heeft de heer Driessen toen geen projecten bezocht waar mensen kansen geboden
				 werden waardoor zij minder snel hier naartoe zouden willen komen? Dat moet hem
				 toch aanspreken!
 
 De heer Driessen (PVV): Het
				verhaaltje van mevrouw Ferrier kennen wij inmiddels wel. Ik wil haar eraan
				herinneren dat dit kabinet het plan heeft opgevat om nog meer geld te sturen
				naar de Dar a-islam. Voor de niet-islamkenners, dat is de Arabischislamitische
				wereld. Daar gaat dus nog een schep extra heen. Wij zagen onlangs in de krant
				dat er ondanks de Arabische lente alleen maar meer immigranten naar Europa
				komen. Ik kan eerlijk gezegd helemaal niets met dat verhaaltje van mevrouw
				Ferrier.
 Mevrouw Ferrier (CDA): Dat is geen
				antwoord op mijn vraag. Ik vraag nu heel concreet aan de heer Driessen of hij
				toen wij op werkbezoek waren in Mozambique en Kenia, helemaal niets gezien
				heeft dat goed was.
 De heer Driessen (PVV): Het enige wat
				ik daar heb gezien, is corruptie, corruptie, corruptie en nog eens corruptie!
				Als mevrouw Ferrier een beetje had opgelet, had ook zij dat heel goed kunnen
				waarnemen.
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Het is bekend dat de PVV ontwikkelingssamenwerking niet ziet zitten. Dat is
				geen nieuw verhaal. De PVV was echter altijd erg enthousiast over noodhulp. Die
				hield de mensen daar en zorgde ervoor dat zij niet als asielzoeker naar het
				Westen zouden komen. Is de heer Driessen van plan om amendementen of moties
				gericht op het tegengaan van bezuinigingen op die noodhulp te steunen? Wat doet
				hij als het gaat over UNHCR, de vluchtelingenorganisatie die ook zorgt dat de
				mensen daar blijven en opgevangen worden in de regio?
 De heer Driessen (PVV): Om met de
				laatste vraag van de heer Voordewind te beginnen: wat ons betreft gaat er geen
				cent naar UNHCR, laat staan een cent meer dan nu het geval is. Wij zijn
				inderdaad voor noodhulp, zelfs als die wordt betaald met belastinggeld. Wij
				hebben ons nooit vastgelegd op een bepaald bedrag. Er gaat nu 219 mln. naar
				toe. Ik vind dat een redelijk bedrag. Ik verwijs ook de heer Voordewind naar de
				stemmingen.
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Dit debat is er toch ook om met elkaar van gedachten te wisselen en argumenten
				te delen. Als de heer Driessen zegt dat hij niets ziet in de UNHRC – de
				vluchtelingenorganisatie, de noodhulporganisatie van de VN die doet wat de PVV
				graag wil – moet hij wel argumenten geven waarom die organisatie geen geld
				zou kunnen krijgen. Deze organisatie wordt ook in het gedoogakkoord genoemd als
				een van de goed presterende organisaties. Als de heer Driessen inderdaad wil
				dat er geen islamitische immigranten naar Nederland komen, zullen wij budget
				voor noodhulp toch op zijn minst op 250 mln. moeten houden.
 De heer Driessen (PVV): Ik begrijp
				dat iemand met een PvdA-verleden het liefst zo veel mogelijk geld over de balk
				smijt naar UNHCR, maar wij doen dat niet. Wij zijn geen socialisten, mijnheer
				Voordewind. Zoals ik net al zei, geen cent naar de UNHCR en zeker geen cent
				meer dan er al naartoe gaat.
 De voorzitter: De heer Voordewind
				vroeg om de redenen ervoor, maar u gaat over uw antwoord. De heer Driessen gaat
				verder met zijn inbreng.
 
 De heer Driessen (PVV): Laten wij
				 eens een paar van die hulpclubjes, een paar clubjes van die
				 zieligheidsindustrie, onder de loep nemen.
 Allereerst Cordaid. Vorig jaar is Cordaid door Sint Ben meer
				 dan 400 mln. belastinggeld toegezegd. Wat doet dat clubje daar zoal mee? Nou,
				 in elk geval de boel misleiden, de boel belazeren. Een tijdje geleden
				 protesteerde Cordaid namelijk tegen het uitzetten van illegale vreemdelingen,
				 maar welk woordje gebruikt Cordaid voor illegale vreemdelingen? Juist,
				 «vluchtelingen», want dat klinkt beter, maar het is pure misleiding. Cordaid
				 gaat bovendien actief in tegen staand regeringsbeleid. Eerder deed een andere
				 subsidieslurper, te weten: ICCO, precies hetzelfde. ICCO sluisde geld door naar
				 de anti-Israëlindustrie. Ook ICCO ging actief in tegen staand regeringsbeleid.
				 Dat kwam ICCO destijds terecht te staan op een pittig gesprek. Waarom Cordaid
				 dan niet op het matje geroepen? Gelijke monniken, gelijke kappen. Zou het
				 kabinet in navolging van ICCO ook Cordaid willen uitnodigen voor een pittig
				 gesprek? Als het kabinet na afloop zou besluiten om Cordaid van het
				 subsidie-infuus te halen, ken ik 24 mensen die met tevredenheid het overlijden
				 van die club zullen vaststellen.
 Dan, voorzitter, mijn favoriete slurpclub, Oxfam Novib. U weet
				 wel, dat clubje dat zetelt in dat chique pand aan de elitaire Haagse
				 Mauritskade. Onder het kopje «Gebouwen» op de balans van Oxfam Novib staat
				 achter de woorden «boekwaarde per 31 december 2010» € 6 736 000. In de
				 toelichting staat bovendien: «Volgens een in oktober 2009 uitgevoerde taxatie
				 bedraagt de onderhandse verkoopwaarde van de gebouwen vrij van huur
				 11 180 000 euro.» Dit is toch aan niemand uit te leggen. Als het kabinet dan
				 toch zo graag heel veel belastinggeld gireert aan Oxfam Novib zou die club dat
				 geld dan heel misschien, als het niet te veel gevraagd is, aan
				 armoedebestrijding willen uitgeven en niet aan dure panden? Is de
				 staatssecretaris bereid om Oxfam Novib hierop aan te spreken en het liefst ook
				 uit dat marmeren paleis te jagen? Graag een reactie.
 Dan nog een radertje in het subsidienetwerk van links waar geen
				 belastinggeld meer naartoe zou moeten en dat is Defence for Children. Wij
				 zeggen: de rechtsstaat tegenwerken doe je maar op eigen kosten. Graag een
				 reactie van het kabinet...
 
 De voorzitter: Gaat u verder. Als er
				interrupties komen, melden mensen zich vanzelf. U hoeft daar niet op te
				wachten.
 
 De heer Driessen (PVV): Misschien
				 zou mevrouw Ferrier haar mond een beetje kunnen houden als ik aan het woord
				 ben.
 Een ander thema is corruptie. Nederland heeft nog vijftien
				 partnerlanden en die landen zijn stuk voor stuk corrupt tot op het bot. Ik heb
				 de corruptie-index van Transparancy International er nog eens bij genomen. Een
				 paar resultaten wil ik u niet onthouden. Indonesië staat op een «keurige»
				 110de plaats, Ethiopië, Mali en Mozambique op een gedeelte 116de plaats,
				 Oeganda op 127, Bangladesh op 134, Jemen op 146, Kenia op 154, Burundi op 170,
				 Sudan op 172 en – ja, het kan nog triester – Afghanistan op 176. Vindt de
				 staatssecretaris het gek dat steeds minder mensen in Sinterklaas geloven? Vindt
				 de staatssecretaris het gek dat meer dan de helft van alle Nederlanders 4 mld.
				 wil bezuinigen op ontwikkelingshulp, als er extra bezuinigingen nodig
				 zijn?
 Dan de hulp voor de zogenaamde Palestijnse gebieden. Alleen al
				 in bilateraal verband geeft Nederland volgend jaar bijna 15 mln. aan wat door
				 de politiek correcten «de bezette gebieden» wordt genoemd. Dat is dus zelfs
				 voor elke afgeschoten raket best veel geld. Ook via de Wereldbank, de Europese
				 Unie en de Verenigde Naties – ik noem UNRWA – gaan er vele bakken met
				 Nederlands belastinggeld naar die o zo zielige, eeuwig zielige Palestijnen.
				 Waarom zijn de Palestijnen de op een na grootste ontvangers van Europees
				 hulpgeld? De Palestijnse bevolking is relatief klein en echt niet straatarm.
				 Hierbij zomaar even een vraagje voor de staatssecretaris: hoeveel Palestijnen
				 komen er ook alweer om van de honger? En waarom gaat er in de komende jaren nog
				 meer hulpgeld naar de Arabische regio? Denkt dit kabinet dat, als wij maar
				 gireren, de massa's in Egypte de Moslimbroederschap opeens niet zullen zien
				 zitten? Denkt dit kabinet dat er dan een eind komt aan het schandelijke geweld
				 tegen de kopten? Denkt het kabinet dat de Jodenhaat dan voorbij is? Denkt dit
				 kabinet dat de islamisten in Tunesië dan de volgende keer niet zullen winnen?
				 Ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat dit kabinet zo naïef is.
 Al die miljoenen aan Nederlands belastinggeld voor de Dar
				 al-islam zijn aan geen weldenkend mens uit te leggen. Dat Turkije de grootste
				 ontvanger is van Europees hulpgeld, is ronduit ridicuul. De PVV zegt: geen
				 Nederlands belastinggeld naar door de islam bezette gebieden. Wij zeggen: geen
				 cent naar de Palestijnen, geen cent voor Egypte en geen cent voor Turkije!
 Datzelfde geldt voor de tweede economie ter wereld, ik heb het
				 natuurlijk over de Volksrepubliek China. Een kwart van de Amerikaanse
				 staatsschuld is in handen van de Chinezen. De Miljoenennota opent nota bene met
				 een uiteenzetting over het steeds grotere aandeel van Azië, met name
				 natuurlijk China, in de wereldeconomie. En ondertussen krijgen de Chinezen via
				 de EU en de Wereldbank nog steeds heel veel ontwikkelingshulp. De Chinezen
				 lachen ons echt uit waar we bij staan, en ze hebben nog gelijk ook. Geen cent
				 meer naar China. En dat geldt ook voor die andere BRICS-landen die
				 ontwikkelingshulp ontvangen: Brazilië, India en Zuid-Afrika.
 Voorzitter. Ik ga afronden, wat mevrouw Ferrier deugd zal doen.
				 Ik rond af met een oproep. Wij moeten weer patriotten worden: trots op ons
				 grootse verleden en trots op ons mooie land. Als wij ons misplaatste
				 schuldgevoel weten af te werpen, zal het experiment ontwikkelingshulp heel snel
				 tot het verleden behoren. Daarom moeten wij weer patriotten worden. «De man en
				 zijn staat», dat boek van Ben Knapen las ik echt duizend keer liever dan deze
				 begroting. Ik hoop dat de staatssecretaris zijn koers vanavond nog wat wil
				 verleggen, zodat hij later, net als Van Oldenbarnevelt, over zijn beleid met
				 recht kan zeggen: ook ik handelde als een goed patriot.
 
 
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				 Voorzitter. En ja hoor, daar was-ie weer: een berichtje van Geert Wilders op
				 Twitter, en wéér eentje om de boel op scherp te zetten over de ruggen van
				 mensen in ontwikkelingslanden. Als het aan hem ligt, gaat er geen cent naar hen
				 toe; pas dan kan met hem worden gesproken over mogelijke extra bezuinigingen.
				 Want tja, de PVV wil alleen noodhulp geven als Geert Wilders in het belpanel
				 mag.
 De staatssecretaris voor ontwikkelingssamenwerking bestuurt
				 vanuit angst. Hij hoort gewoon te zeggen: 0,7%, en geen promille minder! Dat
				 zegt ook de motie van GroenLinks, die de CDA-fractie, de fractie van de
				 staatssecretaris, volmondig steunde en omarmde tijdens de algemene
				 beschouwingen. Ja, het CDA moet nu de rug rechthouden en laten zien waar het
				 voor staat. Tot hier toch en niet verder, mevrouw Ferrier?
 Met het aantreden van dit kabinet is de begroting van deze
				 staatssecretaris een grote grabbelton geworden. CDA-minister Verhagen graait
				 voor zijn bedrijfsleven, CDA-minister Hillen ruikt kans om zijn Defensiepot aan
				 te vullen en zijn CDA-collega Bleker kiest voor een kortzichtig beleid, dat
				 grote schade aanricht voor boeren in ontwikkelingslanden. Dankzij
				 staatssecretaris Weekers is Nederland een belastingparadijs voor
				 postbusbedrijven, waardoor ontwikkelingslanden miljarden euro's mislopen. En
				 minister Rosenthal? Ach, minister Rosenthal heeft het te druk met vriend
				 Israël en heeft daardoor geen tijd om te werken aan structurele oplossingen om
				 de uitdagingen op het terrein van de internationale publieke goederen te lijf
				 te gaan.
 De vraag is: waar gaat deze staatssecretaris nog over? Europa
				 is hem afgenomen door collega De Jager en op zijn eigen departement gaat hij
				 over het geld noch over het beleid. Zijn handen zitten op zijn rug gebonden.
				 Vraagt hij zich weleens af hoe hij het zo uit zijn handen heeft kunnen laten
				 glippen? Wat betekent dit voor jonge mensen in Afrika, Azië en het
				 Midden-Oosten?
 Thuisgehouden door zijn collega's zag de staatssecretaris geen
				 kans om bij de viering van de onafhankelijkheid van Zuid-Sudan aanwezig te
				 zijn. Juist Nederland dat zich jarenlang, onder ander onder CDA-bewindslieden,
				 actief heeft ingezet voor Sudan, was afwezig. Hoe kan dat?
 De staatssecretaris heeft zijn portefeuille weggegeven aan
				 Verhagen en doet wat de PVV en de VVD van hem verlangen: kil bezuinigen en
				 Nederlandse bedrijven subsidiëren met de laatste restjes. Voor alle
				 duidelijkheid: dit is niet mijn kabinet en dit zijn niet onze bezuinigingen.
				 GroenLinks bezuinigt niet op klimaat, hiv/aids, maatschappelijke organisaties
				 en het Tropeninstituut. GroenLinks houdt ook in haar tegenbegroting van 2012
				 het budget voor OS op 0,8% van het bnp. Wij kiezen er niet voor, de behoefte in
				 ontwikkelingslanden ondergeschikt te maken aan de wensen van Verhagen, Wilders
				 of de multinationals. Dat doen dit kabinet, de fracties van mevrouw Ferrier en
				 mevrouw De Caluwé en in zekere zin mevrouw Dikkers van de Partij van de
				 Arbeid, wier fractie de bezuinigingen in de eigen tegenbegroting niet eens
				 ongedaan heeft gemaakt. Zij dienen misschien nog wat amendementen in om wat
				 stokpaardjes te redden, maar, op wat lippendienst na, is dit ook hun
				 beleid.
 Voorzitter. Ontwikkelingssamenwerking is alleen effectief als
				 het vraaggestuurd is en het belang van de ontvanger voorop staat. Natuurlijk
				 worden wij er ook beter van als mensen in andere landen uit de armoede worden
				 getrokken en als bronnen voor conflict worden meegenomen en als mensenrechten
				 worden gerespecteerd. Maar dit kabinet zet bij voorbaat het eigen belang
				 voorop. En dat terwijl twee derde van het totaal aan wereldwijde
				 ontwikkelingshulp toch al terugvloeit naar rijke landen en grote westerse
				 bedrijven. Uit een evaluatie blijkt dat meer dan de helft van
				 bedrijfslevenprojecten gericht is op export met gebruik van geïmporteerde
				 input. Dat levert geen enkele spin-off op voor lokale markten en ketens.
 In de landbouwsector kunnen grote door Nederland gesubsidieerde
				 bedrijven de belofte van meer lokale werkgelegenheid en voedselzekerheid
				 nauwelijks waarmaken. Dit is niet de manier om te investeren in de lokale
				 economie. Wat wel werkt, is investeren in kleinschalige producenten. Voor een
				 effectief ontwikkelingsbeleid zal het dus anders moeten. Ik vraag het de
				 staatssecretaris opnieuw: welke criteria gaat hij hanteren om ervoor te zorgen
				 dat het Nederlandse bedrijfsleven daadwerkelijk en effectief bijdraagt aan het
				 verbeteren van het ondernemersklimaat voor kleine producenten, aan de lokale
				 markt en ketens en aan meer lokale voedselzekerheid in ontwikkelingslanden? Nog
				 belangrijker: hoe gaat de regering er vervolgens op toezien dat dit
				 daadwerkelijk gebeurt?
 De staatssecretaris zegt dat bedrijven die niet voldoen aan de
				 nieuwe OESO/mvo-richtlijnen, niet langer in aanmerking komen voor
				 publiek-private samenwerking in ontwikkelingslanden. Geldt dat ook voor
				 bedrijven waar het IDH mee samenwerkt? Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat
				 het bedrijfsleven daadwerkelijk bijdraagt aan armoedevermindering en
				 ontwikkeling? Ik wil net als bij andere gesubsidieerde instellingen een
				 beoordeling vooraf zien en een betere toepassing van criteria, voordat ze in
				 aanmerking komen voor subsidie.
 De ODA-middelen voor de topsectoren moet alleen worden ingezet
				 als dat het belang van voedselzekerheid en armoedebestrijding in
				 ontwikkelingslanden direct dient en er voldoende aandacht is voor kleinschalige
				 landbouw. Hoe gaat de staatssecretaris hierop samen met de minister van
				 Economische Zaken toezien?
 Bij aanbestedingen van de Wereldbank kunnen bedrijven in
				 aanmerking komen die «mvo» niet eens kunnen spellen. Volgens de
				 staatssecretaris geeft de Nederlandse bijdrage aan de Wereldbank hem invloed.
				 Dat wil ik wel eens zien. Gaat hij zijn invloed aanwenden om ervoor te zorgen
				 dat voorwaarden als mensenrechten en milieu worden meegewogen in grote
				 multilaterale investeringsprogramma's? Hoe zorgt hij ervoor dat dit in april
				 volgend jaar geregeld is?
 Voorzitter. De ineffectiviteit van ontwikkelingssamenwerking
				 ligt niet zozeer aan de bestedingen als wel aan de blinde vlek van de collega's
				 van deze staatssecretaris voor de negatieve gevolgen van hun beleid voor
				 ontwikkelingslanden. Het lukt de staatssecretaris maar niet om een deuk in een
				 pakje boter te slaan. Wil je ontwikkeling echt effectief maken dan moet je
				 kijken naar welke geldstromen uit ontwikkelingslanden wegvloeien. Om zo veel
				 mogelijk effect te sorteren moet het beleid van alle departementen op elkaar
				 aansluiten. Ik zal de staatssecretaris een handje helpen, zodat hij gewapend
				 met argumenten zijn collega's kan aanspreken. Laat ik beginnen met
				 belastingontduiking en belastingontwijking.
 Per jaar lopen ontwikkelingslanden naar schatting 50 mld. tot
				 500 mld. dollar mis via belastingparadijzen. Zelfs het meest voorzichtige
				 bedrag is gelijk aan het bedrag dat volgens de Wereldbank nodig is om de
				 millenniumdoelen te halen. Nederland stelt multinationale ondernemingen in de
				 gelegenheid om hun belastingdruk flink te verminderen door hen te laten
				 profiteren van lage of niet bestaande belastingtarieven. Volgens een ruwe
				 schatting wordt via deze brievenbusbedrijven in Nederland jaarlijks voor 640
				 mln. aan belasting in lage- en middeninkomenslanden ontweken. Als wij dit
				 aanpakken, hebben wij alvast 15% van de begroting voor
				 Ontwikkelingssamenwerking terugverdiend.
 Als er geen handelsbarrières zijn voor bewerkte producten uit
				 ontwikkelingslanden en er geen verbod is op het tijdelijk afschermen van
				 opkomende markten door ontwikkelingslanden zodat zij een eerlijke kans krijgen,
				 kunnen wij ophouden het Nederlandse bedrijfsleven te subsidiëren. Afrikaanse
				 bedrijven krijgen dan zelf een kans om zich te ontwikkelen. Dit levert zomaar
				 een nieuwe invulling op voor de 10% van de begroting dat naar het
				 bedrijfsleveninstrument zou gaan. Dat is snel verdiend, zou ik zeggen. Als wij
				 daarnaast ermee stoppen de Nederlandse en de Europese landbouw met subsidies de
				 hand boven het hoofd te houden, dan scheelt dat niet alleen via Europa een bak
				 geld, maar dan hoeven Afrikaanse boeren ter compensatie ook een stuk minder
				 ontwikkelingssamenwerking te ontvangen. Aan een effectieve inzet op het
				 Europese en Nederlandse handels- en landbouwbeleid verdienen wij zo zeker 20%
				 van de begroting terug. Gaat de staatssecretaris zich daarmee eindelijk eens
				 zelf bemoeien zodat zijn collega Bleker niet verder gaat met het verspillen van
				 Nederlands belastinggeld en het belemmeren van handel door
				 ontwikkelingslanden?
 Ik kom te spreken over het klimaat. Dit kabinet geeft maar
				 liefst 6 mld. uit aan subsidies voor fossiele brandstoffen. De meest wezenlijke
				 bijdrage op de korte termijn is het opstellen van klimaatdoelstellingen en het
				 nakomen ervan. Dat kan door het vergroenen van belastingen en het investeren in
				 duurzame energie. Dit kabinet doet niet alleen niets aan klimaatverandering –
				 het schrapt klimaatgelden op de begroting van Ontwikkelingssamenwerking –
				 maar sloopt het klimaat ook binnen de begroting. Toen ik onlangs aan de
				 minister van Financiën vroeg waar de beloofde middelen voor klimaatadaptatie
				 vandaan moesten komen, verwees hij naar de begroting van deze staatssecretaris.
				 Dat rijmt niet met elkaar, laat staan met het principe: de vervuiler betaalt.
				 Overstromingen, droogte, vluchtelingen en conflict over land, water en
				 vruchtbare grond; wij zien het gebeuren. Als wij niet opschieten, dan worden de
				 problemen groter en de oplossingen vele malen duurder. In China, Pakistan en de
				 Hoorn van Afrika zijn de gevolgen zichtbaar. Hoe lang blijven wij dure en
				 relatief minder effectieve noodhulp geven terwijl wij onze ogen sluiten voor
				 echte, structurele oplossingen? Hongersnood komt uiteindelijk door politiek
				 falen. Landen, boeren en lokale ondernemers moeten preventief worden voorbereid
				 op droogte en overstroming. Aandacht voor klimaatadaptatie moet met voldoende
				 middelen terug in het ontwikkelingsbeleid. Ik hoor hierop graag een reactie van
				 de staatssecretaris. Tegen mijn collega's van de VVD en de PVV zeg ik dat
				 preventieve hulp, gericht op de lange termijn, vele malen goedkoper is dan
				 noodhulp. Hier valt dus opnieuw, door effectiever beleid, geld te
				 verdienen.
 Voorzitter. Ik zit al op meer dan 50% van de begroting. Als ik
				 doorga met het incoherente en ineffectieve beleid van dit kabinet erbij op te
				 tellen, dan kom ik ruim boven het bedrag uit dat Nederland uitgeeft aan
				 ontwikkelingssamenwerking. Ik hoop dat de PVV en de VVD, die zo graag willen
				 bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, mee schrijven. Dit is namelijk dé
				 manier om ontwikkelingssamenwerking effectiever en uiteindelijk overbodig te
				 maken. Ik hoor hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
 Voorzitter. In mei is een motie van mijn hand door de Kamer
				 aangenomen om negatieve gevolgen van Nederlandse beleid, de zogenaamde «public
				 bads», te berekenen. Dat is een enorm complexe klus, dat begrijp ik heel goed.
				 Ik zou echter graag een begin zien van de staatssecretaris zelf. Wat denkt de
				 staatssecretaris ervan om een tender uit te zetten voor kennisinstituten, ngo's
				 en andere, om de negatieve effecten van het Nederlands beleid op in elk geval
				 onze partnerlanden en een paar thema's in kaart te brengen? Ik hoor hierop
				 graag een reactie.
 De staatssecretaris heeft gekozen voor minder thema's en minder
				 landen. GroenLinks is een voorstander van focus en specialisatie omdat die
				 leiden tot minder versnippering van middelen. Het idee is dat wij koploper
				 worden op de door de staatssecretaris gekozen thema's en landen. Nederland
				 wordt internationaal gerespecteerd voor zijn genderaanpak, maar de
				 staatssecretaris kiest ervoor om het amendement van collega Hachchi en mij niet
				 volledig uit te voeren. Ook mijn motie over gender in Congo lijkt niet te zijn
				 uitgevoerd. Kan de staatssecretaris mij geruststellen?
 Op dit moment verliezen wij in rap tempo onze reputatie en
				 innovatiekracht. De Algemene Rekenkamer was niet mild in haar kritiek op dit
				 beleid. Er zijn vooral bordjes verhangen. De thematische focus is voor een
				 groot deel cosmetisch van aard en de Rekenkamer ziet weinig terug van het
				 voornemen om versnippering van activiteiten en instrumenten tegen te gaan. Hoe
				 kan dat? Ik hoor hierop graag een reactie.
 Transparantie, openheid, over bestedingen en het ontsluiten van
				 data en kennis wekt niet alleen meer vertrouwen bij de cynici van deze wereld
				 maar helpt ook mensen in ontwikkelingslanden om hun eigen overheid ter
				 verantwoording te roepen. Juist door in te zetten op transparantie en openheid
				 doe je iets tegen corruptie en verspilling. Het ontsluiten van data over
				 bestedingen maakt afstemming en coördinatie effectiever en reduceert
				 duplicatie en verspilling. Ook hiermee valt dus geld te verdienen. Hoe gaat de
				 staatssecretaris na het ontsluiten van het ministerie hieraan verder vorm
				 geven? Is hij bereid om op zoek te gaan naar ngo's en kennisinstellingen die
				 bereid zijn om de data bruikbaar te maken voor beide kanten van de keten? Op
				 welke wijze bevordert de staatssecretaris dat door hem gesubsidieerde
				 instellingen gegevens openbaren? Graag een reactie.
 Tot slot. Met een modern en effectief ontwikkelingsbeleid valt
				 een hoop te besparen. De staatssecretaris biedt nu in bijvoorbeeld de Hoorn van
				 Afrika in de vorm van noodhulp slechts een doekje voor het bloeden. Dat doekje
				 is een heel duur doekje. Bovendien helpt dat doekje niet tegen de onderliggende
				 oorzaken van de ellende die we daar zien. Het ontbreekt hem en dit kabinet aan
				 de politieke moed en daadkracht om daadwerkelijk aan structurele oplossingen te
				 werken. Een visie op hoe ontwikkelingssamenwerking te hervormen ontbreekt,
				 terwijl de effecten van klimaatverandering, de financiële crisis en de
				 energie- en voedselcrisis alleen maar groter worden en uiteindelijk meer geld
				 gaan kosten. Voorkomen is beter, humaner en goedkoper dan een dure pleister te
				 plakken. Als deze staatssecretaris echt lef heeft en dit kabinet durft te
				 kiezen voor effectief, op alle beleidsterreinen op elkaar afgestemd beleid, dan
				 kan de ouderwetse ontwikkelingshulp binnen afzienbare tijd overbodig worden.
				 Dat zou nog eens een goede, winstgevende investering zijn!
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): De heer El
				Fassed schetst wel een heel erg somber beeld van de inzet van het
				bedrijfsleven: als een gremium dat over een land heen rolt en er alleen maar
				export naartoe wil plegen. De heer El Fassed stelt ook dat de inzet van het
				bedrijfsleven vraaggestuurd moet zijn. Die is al vraaggestuurd. Er is enorme
				vraag naar investeringen in ontwikkelingslanden. Nederlandse bedrijven hebben
				lokale mensen in dienst, bieden opleidingen, investeren en doen heel veel goeds
				voor de gemeenschap daar. Bovendien helpen ze bij het ontwikkelen van nieuwe
				gewassen, nieuwe zaden en dergelijke. Wil de heer El Fassed soms dat het
				Nederlandse bedrijfsleven zich helemaal terugtrekt uit ontwikkelingslanden en
				de investeringen overlaat aan bedrijven uit bijvoorbeeld China? Die brengen hun
				eigen mensen, of vliegen vliegtuigen vol met gevangenen in. Zij doen niet aan
				trainingen en doen ook niets voor de omgeving daar. Zullen we het aan hen
				overlaten? De vraag naar investeringen is er, en die zal worden ingevuld.
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Bedrijven weten zelf niet eens wat de overheid hun te bieden heeft. Bedrijven
				maken ook gewoon winst. Waarom zouden zij dan hulp van de overheid nodig
				hebben?
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Die hulp
				van de overheid hebben ze voornamelijk nodig om op te kunnen starten in die
				landen. Heel vaak is het moeilijk om op te starten in die landen, de eerste
				winsten te genereren en de eerste mensen aan te trekken. Zonder hulp is het
				niet rendabel om in zo'n land op te starten. Daarom is het heel erg belangrijk
				dat de overheid een steuntje in de rug biedt. Nederlandse bedrijven opereren
				daar op een verantwoorde manier, en dat kost meer. Wat vindt de heer El Fassed
				daarvan?
 De heer El Fassed (GroenLinks): Als
				het bedrijfsleven gericht zou zijn op kleine producenten en het mkb in
				ontwikkelingslanden, zou mevrouw De Caluwé mij aan haar zijde zien. Op dit
				moment gaat het echter vooral om multinationals, grote bedrijven die het zelf
				kunnen betalen en genoeg winst maken om die extra bijdrage te leveren. Die
				hebben helemaal geen hulp van de overheid nodig.
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				 Voorzitter. Ook de ChristenUnie heeft grote problemen met de bezuinigingen op
				 ontwikkelingssamenwerking. Het vorige kabinet heeft de hulp juist uitgebreid,
				 zich realiserend wat voor nood er in de wereld is. Als wij niet tot hulp
				 overgaan, zullen de problemen vanzelf weer op ons bordje komen. In Somalië
				 zijn wij twintig jaar afwezig geweest als internationale gemeenschap. Sterker
				 nog, de zeeën zijn daar leeggevist, en daarvoor moeten we nu bloeden. Dit is
				 geen goedsprekerij van de piraterij, maar het wijzen op de consequenties van
				 falend beleid en afwezigheid in bepaalde landen. Dat mag een land als Nederland
				 niet overkomen.
 We spreken nog over een budget van 4,4 mld., maar ook van dat
				 bedrag weten we nog niet of het volgend jaar wel kan worden uitgegeven. Ik ben
				 blij met de uitspraken van mevrouw Ferrier, maar ik hoor graag de reactie van
				 de staatssecretaris: is het voor hem nu ook genoeg? De motie-Sap/Slob van de
				 afgelopen algemene beschouwingen ligt er. Die was niet alleen bedoeld voor het
				 komende jaar maar voor de gehele regeerperiode. Het verkiezingsprogramma van
				 het CDA is ook duidelijk. Ik hoop dat deze staatssecretaris van CDA-huize
				 hetzelfde vindt als de CDA-vertegenwoordiger hier aan de kant van de Kamer. Wij
				 hebben nog altijd een koppeling met het bnp. Als het slecht gaat met onze
				 economie – ik zeg dit de heer Driessen na – gaat de
				 ontwikkelingssamenwerking mee met de neergang in de economische groei. Dat
				 moeten wij al toestaan en wij zien het waarschijnlijk ook volgend jaar, als wij
				 0,3% negatieve groei hebben.
 Wij zien dit ook in de uitwerking van de budgetten voor
				 noodhulp, voor UNHCR. De collega's hebben het al genoemd. Ik wijs nog een keer
				 op het belang van noodhulp en het belang van UNHCR als het gaat om landen als
				 Somalië, Libië, Syrië en Kenia, waar in de Hoorn van Afrika belangrijk werk
				 wordt gedaan door UNHCR. Wij zien eigenlijk een disproportionele bezuiniging op
				 de begroting van UNHCR. Hoe verklaart de staatssecretaris dat? Het kabinet
				 heeft toch juist lovende woorden gesproken over UNCHR? Bovendien komt UNHCR uit
				 de evaluaties naar voren als een van de betere multilaterale organisaties. Ik
				 verneem graag een reactie van de staatssecretaris.
 Dan kom ik bij het bedrijfsleven. Wij denken daar
				 waarschijnlijk iets genuanceerder over dan de collega naast mij. Wij zien wel
				 degelijk een rol weggelegd voor het bedrijfsleven bij de ontwikkeling van
				 landen. De private sector kan zeker mogelijkheden scheppen, maar wel onder
				 randvoorwaarden. Deze zijn wat ons betreft nog niet helder genoeg. Ik noem een
				 methode die ook gebruikt wordt in de watersector, het FIETS-model. Als je dit
				 met elkaar combineert, krijg je de waterfiets, maar dat is weer iets anders.
				 Het FIETS-model staat voor Financieel, Institutioneel, Ecologisch, Technisch en
				 Sociaal duurzaam. Is de staatssecretaris bereid om dit model, dat voor de
				 watersector geldt, ook toe te passen op de andere vier sectoren en het
				 bedrijfslevenprogramma?
 Op dit moment gelden de OESO-richtlijnen als voorwaarde. Dat is
				 ook duidelijk geworden in het laatste debat over maatschappelijk verantwoord
				 ondernemen. Wij hebben gezien dat de aanscherping door Nederland wordt
				 overgenomen. Ik heb de heer Bleker horen zeggen dat transparantie in de gehele
				 keten moet worden toegepast als het gaat om het bedrijfslevenprogramma. Ik
				 vraag de staatssecretaris om dit de heer Bleker na te zeggen als het gaat om
				 het doorvoeren van de aanscherping van de OESO-richtlijnen voor de gehele
				 keten. Tot nu toe hadden wij het bedrijfslevenprogramma en het
				 buitenlandinstrumentarium alleen gekoppeld aan de laatste leverancier. Nu
				 zetten wij stappen op het gebied van aanscherping van transparantie van
				 multinationals die gebruikmaken van het bedrijfsleveninstrumentarium. Ik hoor
				 graag of de staatssecretaris hiertoe bereid is. Dat betekent namelijk dat wij
				 de huidige voorwaarden gaan aanscherpen.
 Wat het bedrijfslevenprogramma betreft, heeft de
				 ChristenUnie-fractie een aantal belangrijke criteria dat zij wil hanteren. Ik
				 noem er enkele. Ten eerste. De verplichting tot onafhankelijke audits van de
				 OESO-richtlijnen. Ten tweede. Twee jaar na afloop van het project een
				 restbedrag van de financiering ontvangen, bijvoorbeeld 20%, om te kunnen zien
				 of de projecten die door het bedrijfsleven zijn uitgevoerd, na die twee jaar
				 ook een duurzaam effect hebben op de ontwikkeling van een land; dus 20%
				 achterhouden tot twee jaar na afronding van een project. Ten derde. Wil de
				 staatssecretaris overwegen of maximaal 50% financiering mogelijk is; dus meer
				 eigen geld, meer eigen verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven vragen, opdat
				 de afwegingen en de risico's duidelijk door het bedrijfsleven zelf worden
				 overzien? Ten vierde. Heldere criteria naar het voorbeeld van de watersector.
				 Ik heb het al even genoemd. Ten vijfde. Ondersteuning van ngo's die als een
				 soort waakhond hun rol kunnen vervullen. Wij hebben dit gezien bij de
				 hazelnoten in Turkije. Het bedrijfsleven zei: foutje, bedankt voor de
				 correctie, wij gaan het volgend jaar beter doen. Wij hebben de uitzending
				 gezien op televisie. Er was alleen een speeltoestel geplaatst en er was een
				 aantal toiletten bijgebouwd, maar de kinderen moesten nog steeds kinderarbeid
				 verrichten. Is de staatssecretaris bereid om ngo's een waakhondrol te
				 geven?
 Ten aanzien van handelsmissies pleit mijn fractie ervoor dat
				 deze verduurzamen en vergroenen, oftewel dat de handelsmissies – er staan er
				 zeventien op de rit – wat breder worden opgezet dan alleen maar met
				 multinationals. Dat zou kunnen door Nederlandse ngo's die verstand hebben van
				 verduurzaming en mensenrechten aan zo'n handelsmissie te laten deelnemen. Als
				 het gaat om waterhandelsdelegaties zou je kunnen denken aan
				 drinkwaterbedrijven, die veel verstand hebben van de manier waarop je zoiets
				 opzet, alsook aan Simavi, een belangrijke organisatie die water als speerpunt
				 heeft, en ZOA-Vluchtelingenzorg. Dergelijke organisaties zouden meerwaarde
				 kunnen hebben bij het bedrijven adviseren hoe je duurzaam kunt investeren.
 Ik ga over naar de rol van de ngo's. Ik heb in een interruptie
				 al gezegd dat inmiddels in de Eerste Kamer een motie is aangenomen van collega
				 Kuiper, met steun van de SGP en andere fracties hier aan tafel. In deze motie
				 wordt uitgesproken dat er niet verder bezuinigd mag worden op MFS II. Ik hoor
				 graag de reactie van de staatssecretaris op deze aangenomen motie. Hoe denkt
				 hij deze motie uit te voeren? Om de staatssecretaris een beetje te helpen,
				 heeft de ChristenUnie een amendement opgesteld. Vorig jaar zijn wij gezamenlijk
				 opgetrokken met de SGP. Het amendement voorziet erin dat de bezuiniging van 50
				 mln. in ieder geval voor 10 mln. ongedaan gemaakt wordt voor volgend jaar.
 Ik kom op het punt onderwijs. We hebben uitgebreid gesproken
				 over de beleidsbrief van de staatssecretaris vorig jaar. We hebben de
				 uitfaseringsbrief van de staatssecretaris ontvangen. Ook ik maak mij grote
				 zorgen of de donoren er feitelijk wel komen en of de gaten dan gevuld worden.
				 We zien dat er wel ontwikkelingen zijn, maar we zien ook dat de bedragen
				 waarbij de andere donoren inspringen substantieel lager zijn dan de bedragen
				 waarvoor Nederland er eerder heeft ingezeten. Ik noem met name de landen
				 Burkina Faso, Bolivia, Mali, Zambia en Nicaragua. Dit zijn landen waar wij
				 weggaan maar waar nog geen definitieve duidelijkheid is hoe dat gat wordt
				 ingevuld. Wil de staatssecretaris jaarlijks een rapportage naar de Kamer sturen
				 om zo een vinger aan de pols te houden en te kijken hoe de uitfasering verder
				 verloopt?
 In het kader van het onderwijs heb ik eerder al aandacht
				 gevraagd voor de bestrijding van kinderarbeid. We zien goede projecten op dit
				 vlak. Ik heb dit zelf mogen bekijken in India, waar hele dorpsgemeenschappen
				 gezamenlijk hun kinderen uit de kinderarbeid halen, waardoor de werkgevers in
				 het nauw komen en vervolgens de ouders wel in dienst moeten nemen en betere
				 salarissen moeten betalen. Dat zijn de goede projecten. Ik beveel ze aan bij de
				 staatssecretaris en vraag hem dergelijke projecten vooral te blijven
				 steunen.
 Andere projecten die ook goede resultaten opleveren bij het
				 naar school lokken van de laatste 10%-15% van de kinderen die nog niet naar
				 school gaat, zijn de schoolvoedselprogramma's en programma's die mede gericht
				 zijn op hygiënische voorzieningen: toiletten voor met name de meisjes, dus
				 gescheiden jongens- en meisjestoiletten. Dat zijn belangrijke voorwaarden om
				 kinderen daadwerkelijk naar school te laten gaan. We zien positieve resultaten
				 in de landen waar dergelijke programma's worden uitgevoerd. Juist vanwege de
				 warme maaltijd die kinderen op school kunnen krijgen, kunnen ouders hen
				 uiteindelijk toch naar school laten gaan. Ik beveel deze programma's van harte
				 aan bij de staatssecretaris en vraag hem zich extra in te zetten voor met name
				 de schoolvoedselprogramma's. Ik denk met name aan Oeganda, Ghana, Ethiopië en
				 Kenia.
 Vorig jaar spraken we in het kader van kinderarbeid ook over
				 eerlijke supermarkten. Er is een motie aangenomen van mijn hand over dit
				 onderwerp. Daarin wordt de staatssecretaris gevraagd om samen met
				 staatssecretaris Bleker en de supermarktketens om tafel te gaan zitten om te
				 bezien of we onze supermarkten in ieder geval via de huismerken duurzaam kunnen
				 krijgen, oftewel dat we daar volledig transparant kunnen voldoen aan de
				 ILO-normen om geen producten afkomstig van kinderarbeid of gedwongen arbeid in
				 de supermarkten te hebben liggen. Wanneer krijgen we de rapportage van de
				 staatssecretaris over het verloop van de uitvoering van deze motie? Kunnen we
				 die rapportage ook jaarlijks krijgen om te bezien of we uiteindelijk in 2015
				 tot duurzame producten in de schappen komen, zoals Albert Heijn zich ook heeft
				 voorgenomen?
 Ik heb nog enkele losse onderwerpen, voorzitter. Water is een
				 belangrijk onderwerp. De staatssecretaris vindt dit ook en bezuinigt er dus
				 niet op. We zien echter wel een verschuiving in het budget voor water, naar
				 integraal waterbeheer – lees: dijkversterking et cetera, de grotere projecten
				 – ten koste van water en sanitatie. Ik heb dan een amendement ingediend om te
				 bezien of we dit toch in balans kunnen brengen, juist omdat 2,6 miljard mensen
				 op dit moment nog steeds geen toegang hebben tot adequate sanitatie en bijna 1
				 miljard mensen geen toegang tot veilig drinkwater. Ik zal een amendement
				 indienen om de verschuiving die de staatssecretaris voorstelt weer in balans te
				 brengen. Beide sectoren zijn belangrijk, vandaar dat wij de 90 mln. willen
				 terugbrengen naar 90 mln. voor beide sectoren.
 Over Afghanistan hebben wij schokkende berichten gehoord van
				 Amnesty International. Vrouwen die in Afghanistan worden misbruikt en
				 mishandeld, worden opgesloten in gevangenissen vanwege onzedelijk gedrag. Daar
				 bevinden wij ons met een missie. Wij investeren daar 50 mln. of 60 mln. aan
				 ontwikkelingssamenwerking. Wij zouden niet alleen aan de voorkant, aan
				 versterking van de rechtsstaat, moeten werken, maar ook aan de achterkant
				 moeten kijken hoe wij deze vrouwen effectief kunnen opvangen. Deze vrouwen
				 behoren niet te worden opgesloten, maar te worden opgevangen.
 Het is goed om te horen en ik complimenteer de staatssecretaris
				 ermee dat het programma Social Protection ook volgend jaar kan worden
				 voortgezet. De evaluaties zijn positief, heb ik begrepen. Er zou nog een
				 mogelijkheid zijn om dit uit te breiden naar andere landen dan Mozambique,
				 Ethiopië en Zimbabwe, waar het nu loopt, maar wij moeten afwachten of de
				 staatssecretaris daartoe bereid is. Ik hoor graag zijn reactie hierop.
 Mijn allerlaatste punt is de gehandicapten. Het aantal mensen
				 met een beperking stijgt in ontwikkelingslanden. Aandacht voor integraal
				 gehandicaptenbeleid hoeft niet per se extra geld te kosten. Als wij dit
				 geïntegreerd doen, kunnen wij op dat terrein nog grote slagen maken,
				 bijvoorbeeld bij het onderwijs. Ik verwijs daarvoor naar de aanbevelingen van
				 het World report on disability. Onderschrijft de staatssecretaris de conclusies
				 in dat rapport?
 
 
 De heer Van der Staaij (SGP):
				 Voorzitter. Als ik het goed heb begrepen, waren de laatste woorden van Van
				 Oldenbarnevelt in mei 1619: «Maak het kort, maak het kort.» Ik wil dat graag
				 als een aanmoediging zien om in ieder geval in dit vergevorderde uur niet te
				 veel uit te wijden in mijn eigen spreektekst. Ik wil het in ieder geval niet
				 als een aanmoediging hanteren om zo om te gaan met het budget voor
				 ontwikkelingssamenwerking. Dat verdient het in ieder geval niet om te worden
				 onthoofd of dat er een grote aanslag op wordt gepleegd, als het aan de
				 SGP-fractie ligt. Wij willen wel graag blijven meedenken over en ons blijven
				 inzetten voor de meest doeltreffende aanwending van de gelden voor
				 ontwikkelingssamenwerking, gericht op het bestrijden van de armoede en het
				 bevorderen van de zelfredzaamheid in ontwikkelingslanden. Dat is ook voor de
				 SGP-fractie de inzet.
 Ik kom op een aantal concrete punten die in deze begroting aan
				 de orde zijn. Op de post voor noodhulp wordt fors gekort. Anderen hebben dat
				 ook al gezegd. Wat is precies de achtergrond voor zo'n forse bezuiniging? Het
				 is niet alleen een vorm van hulp die tot voor kort in ieder geval op brede
				 politieke en maatschappelijke steun kon rekenen, maar waaraan ook forse
				 bedragen worden uitgegeven. Het gaat hier juist heel concreet om hulp aan
				 mensen in benarde omstandigheden. Dus waarom toch zo'n forse korting op de
				 noodhulp?
 Ik teken hierbij direct aan dat juist de schrijnende problemen
				 in bijvoorbeeld de Hoorn van Afrika tonen dat noodhulp nooit meer dan
				 symptoombestrijding kan zijn. De achterliggende problemen, slecht bestuur,
				 onveiligheid, gebrekkige kennis en dergelijke, moeten worden aangepakt. Dit kan
				 louter via een structurele vorm van hulp. Wij zien dat ook in Nederland alleen
				 al door koppeling aan de 0,7% van het nationaal product, bedragen voor
				 ontwikkelingssamenwerking sowieso in tijden van neergang flink omlaag gaan. Als
				 wij breder kijken, zien wij dat juist door de brede afbouw van
				 ontwikkelingshulp in een aantal westerse landen en door toenemend
				 protectionisme om eigen westerse markten te beschermen, veel slachtoffers van
				 de financiële crisis mensen in ontwikkelingssamenwerkingslanden zijn. Is er
				 enig zicht op het effect van de hele financiële crisis op de
				 ontwikkelingssamenwerking in bredere zin dan alleen de strikt Nederlandse
				 inzet, vraag ik de staatssecretaris. Wij zien ook in deze begroting een sterke
				 nadruk op economie en eigenbelang doorwerken. Buitenlandse zaken,
				 Ontwikkelingssamenwerking en EL&I werken nauw samen om de Nederlandse
				 belangen te dienen. Wij zien dat ook heel sterk terug in de OS-begroting. Het
				 geld verschuift van sociale naar productieve sectoren en binnen de sociale
				 sectoren naar de bestemmingen die het meeste rendement opleveren voor het
				 bedrijfsleven. Dat leidt tot concrete verschuivingen. Mensenrechten, noodhulp,
				 goed bestuur, milieu, klimaat, onderwijs en aids leveren in, terwijl
				 voedselzekerheid, economische groei en water meer krijgen. Het zijn vooral de
				 door EL&I geselecteerde topsectoren die extra profiteren van de
				 ontwikkelingsgelden. Water krijgt flink extra, evenals voedselzekerheid en
				 economische groei. Is dit een concreet effect van het feit dat investeringen in
				 water en voedselzekerheid onder de officiële normen voor ontwikkelingshulp
				 vallen? Graag ontvang ik een nader inzicht in mogelijke effecten en
				 verschuivingen. Dat leidt wellicht tot een extra kritische blik op de wijze van
				 besteding van de schaarse OS-gelden. Ik zie de staatssecretaris liever als
				 «makelaar» tussen verschillende partijen dan als subsidieverstrekker aan
				 bedrijven. Wat doet de staatssecretaris met de notie van professor Arnout Boot,
				 kroonlid van de SER? Hij vraagt zich af waar het marktfalen gebleven is en
				 waarom bedrijven het niet zonder subsidie zouden kunnen. Ik zeg niet dat wij
				 ons tegen de verschuiving verzetten, maar ik vind het wel goed om op kritische
				 vragen over marktfalen en dergelijke nadrukkelijk in te gaan. Als er al sprake
				 is van subsidiëring van het bedrijfsleven, is het dan omgeven van voldoende
				 randvoorwaarden en wordt er ook stevig gemonitord?
 Naar aanleiding van de verschuivingen hoor ik graag van de
				 staatssecretaris of in zijn ogen het Nederlands eigenbelang – wat op zich,
				 ook wat de SGP-fractie betreft, bepaald geen vies woord is – geen te zwaar
				 accent heeft gekregen. Is er nog meer dan alleen eigenbelang in beeld bij
				 Ontwikkelingssamenwerking? Ik denk dat de staatssecretaris daar «ja» op zal
				 zeggen, maar ik vraag hem ook om dit nog wat meer inzichtelijk te maken en body
				 te geven.
 Al eerder is vastgesteld dat het kabinet in hoog tempo bespaart
				 op de inzet in verschillende partnerlanden. Onder meer via enkele moties heeft
				 de Kamer opgeroepen om in het verleden behaalde resultaten, vooral op
				 onderwijsgebied, niet te laten verdampen, maar juist serieus te blijven
				 inzetten op investeringen in het onderwijs en de continuïteit van
				 onderwijsprogramma te borgen. Ik zeg de staatssecretaris dank voor de separate,
				 uitvoerige brief die hij hierover aan de Kamer heeft gestuurd. Het belang van
				 onderwijs wordt hierin gelukkig onderstreept. Ook het nieuwe IOB-rapport legt
				 een zeer sterk verband tussen onderwijs en economische ontwikkeling. Dit is een
				 reden om de inzet op onderwijs vol te houden.
 Het is onbetwist dat de staatssecretaris werkt aan een
				 zorgvuldige afbouw en kapitaalvernietiging wil voorkomen, maar het lijkt erop
				 dat er weinig harde afspraken liggen met andere donorlanden. Het gaat
				 voornamelijk over potentiële donorlanden. Ik noem in dit verband Burkina Faso,
				 Bolivia, Mali, Zambia en Nicaragua. Hoe kan er meer zekerheid geboden worden?
				 Ik hecht eraan te beklemtonen, conform het gestelde in mijn eerdere motie, dat
				 bij onvoldoende zekerheid de uitfasering maar een slagje langzamer moet lopen.
				 Is dit ook de keus van de staatssecretaris?
 Ik kom bij een meer specifiek punt. In veel landen die steun
				 ontvangen vanuit Ontwikkelingssamenwerking komen vrouwen terecht in de
				 prostitutie als gevolg van een opeenstapeling van problemen. De prostitutie
				 werkt dan als een fuik waar heel moeilijk weer uit te komen is. Inmiddels
				 hebben wij de nodige ervaring opgedaan met het opzetten van uitstapprogramma's
				 voor prostituees in OS-landen. Dit is moeizaam werk, waarvoor een lange adem
				 nodig is. Maar het is het waard. De SGP-fractie ziet graag dat deze programma's
				 een serieuze verankering krijgen in het beleid en dat ingezette pilots worden
				 voortgezet en uitgebouwd. Ik denk bijvoorbeeld aan de projecten van ICCO en Soa
				 Aids. Ik heb daartoe een amendement ingediend, samen met mevrouw Ferrier. Dit
				 amendement beoogt voortzetting van lopende programma's te bevorderen, met
				 inachtneming van de resultaten, geleerde lessen en behoefte in de
				 partnerlanden. Ook beoogt het amendement structurele inbedding in het
				 SRGR-beleid. Graag ontvangen wij op dit punt een reactie.
 Op de valreep is er fors bezuinigd op SRGR en hiv/aids. Ten
				 opzichte van de andere prioriteitsvelden krijgt dit onderdeel een flinke knauw.
				 Wij betreuren dit, omdat ook het belangrijke onderwerp van het terugdringen van
				 moedersterfte hieronder valt. Ik vraag mij af of de intensivering op de andere
				 prioriteiten wel helemaal goed kan worden weggezet. Is er voldoende ruimte om
				 snel de grotere bedragen die naar andere prioriteiten gaan, effectief te
				 besteden? Biedt dit geen ruimte om de bezuiniging op het prioriteitsveld SRGR
				 deels te repareren? Graag ontvangen wij op dit punt een reactie van de
				 staatssecretaris.
 Evident is dat moedersterfte niet geïsoleerd kan worden
				 aangepakt. Krijgt dit aandacht in een bredere visie op gezondheidszorg? Zo kan
				 door beter sanitair en schoner water moedersterfte serieus worden
				 teruggedrongen. Is er voldoende oog voor deze dwarsverbanden? Zo ja, hoe valt
				 dan te verklaren dat vanaf 2014 watersanitatie veel minder accent krijgt en
				 integraal waterbeheer meer? Dat lijkt geen logische keuze. Juist op dit terrein
				 heeft Nederland veel expertise. Wat ons betreft, zou deze expertise zo optimaal
				 mogelijk moeten worden ingezet. Ook drinkwaterbedrijven in Nederland zijn hier
				 bijvoorbeeld actief in. Zou de staatssecretaris willen nagaan of zij ook niet
				 echt last hebben van onnodige beperkingen om die expertise ook daadwerkelijk in
				 te zetten voor OS-doeleinden?
 De staatssecretaris is huiverig om naast het zogenaamde
				 mainstreamprogramma allerlei concrete doelgroepen van beleid te formuleren.
				 Ondertussen zijn er natuurlijk wel dergelijke concrete categorieën, waarvoor
				 extra aandacht nodig is. Ik noem slechts twee heel grote groepen: wezen en
				 mensen met een beperking. Het gaat hier om twee categorieën, die bij een
				 falend beleid leiden tot grote instroom in criminaliteit, armoede en
				 werkloosheid. Is het OS-beleid flexibel genoeg om daarop in te springen? Hoe
				 wordt er bijvoorbeeld aan bijgedragen dat mainstreamprogramma's ook
				 toegankelijk zijn voor gehandicapten?
 De maatschappelijke organisaties op OS-terrein (MFS) hebben
				 stevige bezuinigingen voor hun kiezen gekregen. Ik vind het echter wel van
				 groot belang dat de belangrijke rol die deze organisaties kunnen spelen in
				 ontwikkelingsprocessen op de agenda van de staatssecretaris blijft. Deze
				 organisaties verdienen politieke ruimte en bijpassende
				 financieringsmogelijkheden. In dit licht vraag ik concreet of de
				 staatssecretaris systematisch wil werken aan vereenvoudiging en flexibilisering
				 van subsidies voor maatschappelijke organisaties. Ik noem in dit verband het
				 bevorderen van een flexibele overgang van financiering van noodhulp naar
				 financiering van wederopbouw en ontwikkeling. Hier is veel winst te behalen. Ik
				 dring aan op concrete voorstellen van de staatssecretaris. Ik teken in dit
				 licht ook aan, dat bedrijven soms erg gemakkelijk wegkomen als het gaat om
				 evaluatie van de verkregen subsidies – pas vanaf 10 mln. – terwijl voor
				 maatschappelijke organisaties soms wel heel zware verantwoordingseisen gelden.
				 Is dit niet een onevenwichtigheid?
 
 De voorzitter: De heer Driessen heeft
				een vraag aan u.
 De heer Van der Staaij (SGP):
				Ongetwijfeld over Van Oldenbarnevelt!
 De heer Driessen (PVV): Het was wel
				een mooie opmerking van de heer Van der Staaij. Dat moet ik hem zeker nageven.
				Ik heb echter een andere vraag. Ik ga ervan uit dat de SGP-fractie nog steeds
				het idee van artikel 36 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis aanhangt. Ik wil
				er even uit citeren. «De overheid heeft tot taak te weren en uit te roeien
				alle valse godsdiensten en afgoderij.» Dat is niet iets wat de PVV-fractie
				aanhangt – dit even voor alle duidelijkheid – maar wel iets wat de
				SGP-fractie aanhangt. Is de SGP-fractie net als de PVV-fractie van mening dat
				we geen ontwikkelingshulp meer zouden moeten geven aan islamitische
				landen?
 De voorzitter: U bedoelt
				niet-christelijke landen?
 De heer Driessen (PVV): Islamitische
				landen!
 De heer Van der Staaij (SGP): We gaan
				zelfs nog verder terug dan Van Oldenbarnevelt. De Nederlandse
				Geloofsbelijdenis, waar artikel 36 deel van uitmaakt, is van 1 561 en na 450
				jaar nog aan de orde. Daar staan heel mooie dingen in die echter wel gezien
				moeten worden in de sleutel van de rechtsstaat waar wij nu een aantal eeuwen
				later mee te maken hebben. Er is concreet gevraagd naar de hulp aan
				islamitische landen. De Nederlandse Geloofsbelijdenis wil de Bijbel naspreken
				op allerlei onderdelen als het gaat om hulp aan andere landen. Dan zijn alle
				mensen onze naasten. Als er een ding christelijk is, is het wel dat wij een
				taak hebben ten opzichte van alle medemensen, van welke achtergrond of
				overtuiging zij ook zijn.
 De heer Driessen (PVV): Er staat wat
				er staat in artikel 36 van de Geloofsbelijdenis: «uit te roeien alle afgoderij
				en valse godsdienst». Daarmee wordt zeker ook de islam bedoeld. Ik zal in
				tweede termijn een motie indienen om alle hulp voor OIC-lidstaten – dat zijn
				allemaal islamitische landjes – te stoppen. Ik ga ervan uit dat de
				SGP-fractie die motie bij de stemmingen gaat steunen.
 De heer Van der Staaij (SGP): Ik vind
				het een wat bijzondere koppeling. Als wij andere godsdiensten of overtuigingen
				– dat kan trouwens ook een seculiere overtuiging zijn – actief steunen, als
				wij een missie-instituut voor de islam gaan steunen met vele Nederlandse
				miljoenen aan ontwikkelingssamenwerking, dan zou mijn antwoord zijn om dat niet
				te doen. Dat is geheel in de geest van het artikel 36 dat de heer Driessen
				noemt. Iets anders is als je mensen steunt met welke achtergrond of
				ontwikkeling dan ook. Dat heeft niet zozeer te maken met de overtuiging die zij
				aanhangen. Volgens die beoordeling zullen wij de moties van de PVV-fractie
				bekijken.
 De voorzitter: Na ruim tweeënhalf
				uur zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de Kamer. Voordat
				de staatssecretaris gaat antwoorden, gaan wij eerst schorsen voor de
				dinerpauze, zodat hij de antwoorden kan voorbereiden.
 De vergadering wordt van 19.40 uur tot 20.20 uur geschorst.
 
 De voorzitter: Ik wil de Kamerleden
				 verzoeken keuzes te maken als het gaat om onderwerpen waarop zij willen
				 interrumperen. Met negen woordvoerders kunnen wij oneindig lang interrumperen,
				 maar dan zitten wij hier echt nog heel lang.
 Op verzoek van de commissie houd ik vanaf nu de klok in de
				 gaten. Ik sta tijdens het antwoord van de staatssecretaris maximaal twee
				 interrupties per fractie toe.
 
 
 Staatssecretaris Knapen: Mevrouw de
				 voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng, hun opmerkingen, suggesties en
				 kritiek. Ik ga daarop graag in. Ik zal naar vermogen proberen de vragen te
				 beantwoorden. Misschien is het goed om als plaatsbepaling vooraf even vanuit
				 mijn perspectief iets te zeggen over waar wij op dit moment staan. Ik doe dit
				 als reactie op andersoortige plaatsbepalingen. Het is misschien een goed
				 uitgangspunt.
 Ik heb u vrij kort na het aantreden van dit minderheidskabinet
				 een basisbrief gestuurd, waarin ik het uitgangspunt van reductie van het aantal
				 landen en van het aantal speerpunten heb toegelicht. De achterliggende gedachte
				 daarbij is: meer effectiviteit en meer efficiency. Ik kan niet genoeg
				 benadrukken dat die andere onderwerpen ook belangrijk zijn, want zij komen
				 steeds terug met de toevoeging dat zij belangrijk zijn. Dat zijn zij inderdaad,
				 maar wij willen komen tot een werkverdeling.
 Ik heb toen aangegeven dat wij sterker inzetten op economische
				 groei en op de private sector. Ik kom daarop nog terug. In juni hebben wij hier
				 gedebatteerd over de eerste uitwerking in de vorm van een focusbrief. In die
				 focusbrief zijn wij teruggegaan naar vijftien landen. Wij hebben de speerpunten
				 benoemd en wij hebben de criteria behandeld op basis waarvan wij tot die keuzes
				 zijn gekomen.
 In die zin ben ik het niet helemaal eens met de opmerking van
				 mevrouw Hachchi dat het zo lang geduurd heeft voordat die brieven er waren. Wij
				 hebben de Kamer een groot aantal documenten doen toekomen, maar door allerlei
				 omstandigheden hebben wij pas in juni de eerste echt concrete stap gezet. Op
				 grond daarvan konden vervolgens allerlei handelingen worden verricht. Die zijn
				 ook verricht. Ik wijs op de brieven die u zijn toegekomen.
 Wij zitten midden in dat proces. Er ligt inderdaad, zoals de
				 Rekenkamer zegt, een te grote variëteit aan onderwerpen op tafel. Wij zijn
				 bezig die nieuwe keuzes vorm te geven en tegelijkertijd zijn wij bezig met het
				 maken van een exitstrategie. Wij willen dat mede op uw aandrang zorgvuldig
				 doen, ook vanwege uw bezorgdheid of het niet te vlug zou gaan. Dat betekent dat
				 wij op dit eigenlijk nog een beetje wonen in het ene huis, terwijl wij in het
				 andere huis al volop aan het klussen zijn. Dat is onvermijdelijk. Dat gezegd
				 zijnde, zijn er wel grote stappen gezet op het gehele terrein. De Algemene
				 Rekenkamer erkent dat ook. Ik herken mij ook niet in de samenvatting die de
				 heer El Fassed gaf van het rapport van de Rekenkamer. Feit is wel dat er door
				 deze transitie vrij veel tegelijkertijd op de schop ligt.
 Wij zijn een minderheidskabinet. Ik beschouw dit project wel
				 – dat is misschien ook goed als opmaat en ik heb dat eerder met u gewisseld
				 – daar waar het gaat om verhoging van de effectiviteit en efficiency en het
				 benoemen en uitwerken van speerpunten als een gezamenlijk project. Er zijn
				 ngo's bij betrokken, er zijn kennisinstellingen bij betrokken, de Kamer is er
				 nauw bij betrokken en er zijn bedrijven bij betrokken. Enige ambitie als het
				 gaat om stap voor stap en consistent deze weg afleggen, is mij gegeven. Het is
				 mij dus wat waard dat wij zo veel mogelijk proberen om die weg met zo veel
				 mogelijk partijen af te leggen, opdat iedereen zich daarbij voldoende
				 comfortabel voelt en voldoende herkent waar het heen gaat.
 Alvorens wij op allerlei grote onderwerpen ingaan, is het ook
				 goed om vast te stellen hoe het zit met de bezuinigingen op
				 Ontwikkelingssamenwerking. Die bezuinigingen zijn fors. Als je de feitelijke
				 begrotingen achter elkaar legt, zijn ze overzichtelijk, maar als je het afzet
				 tegen hoe het geweest zou zijn bij ongewijzigd beleid, twee jaar geleden
				 doorredenerend en nu terugtellend, kom je op een verschil van zo'n 900 mln. Het
				 kan iets meer zijn, het kan iets minder zijn. Dat hangt ook een beetje van het
				 bnp af. Dus dan is het fors. Zet je het af tegen de feitelijke begrotingen en
				 de uitgaven die we hebben gedaan, dan is het een stuk minder. Desalniettemin is
				 het een heel serieuze ombuiging.
 Tegelijkertijd zijn wij bezig met een heel wezenlijk
				 koerswending. Daar zijn wij druk mee. Ik houd mij wat dat treft aan de
				 afspraken en de bedragen die in het regeerakkoord zijn opgenomen, die
				 recentelijk tijdens de algemene beschouwingen door de minister-president nog
				 zijn bevestigd. Het is ook lastig om iets anders te doen wanneer je druk bent
				 met heel veel mensen een beleid uit te voeren, om voortdurend te discussiëren
				 over allerlei dingen die kunnen gebeuren of niet kunnen gebeuren. Dit is wat
				 wij doen, dit is mijn opdracht. Ik beschouw het als een opdracht waar wij met
				 zijn allen onze energie nu in steken.
 
 De heer Irrgang (SP): De
				staatssecretaris zegt dat dit zijn opdracht is. Is het wat hem betreft ook de
				enige opdracht of kan er ook nog wel een miljard of vier bij, zoals de PVV wil,
				of misschien iets minder? Of is dit voor hem wel het maximum haalbare, omdat
				het al vrij fors is?
 Staatssecretaris Knapen: Ik houd mij
				aan de opdracht die mij gegeven is. Dat is de opdracht om met deze middelen,
				variërend in relatie tot het bruto nationaal product, nu te werken aan een
				ontwikkelingsbeleid dat toekomstbestendig is.
 De heer Irrgang (SP): Ik snap dat het
				regeerakkoord zo'n beetje de arbeidsvoorwaarden zijn van deze staatssecretaris.
				Zegt hij ook dat hij zich aan deze opdracht houdt en dat hij niet zomaar bereid
				is om elke andere opdracht te accepteren? Als de heer Wilders zijn zin krijgt,
				is de staatssecretaris dan ook bereid om een heel andere opdracht uit te voeren
				of zijn er ook voor hem grenzen?
 
 Staatssecretaris Knapen: Als de
				 heer Wilders zijn zin krijgt, is er geen opdracht meer, want dan is het geld
				 op, zoals ik van de heer Driessen heb begrepen. Dan is het dus overzichtelijk.
				 Omdat ik druk ben met wat ik nu doe, houd ik mij simpelweg aan de gemaakte
				 afspraken. Ik zou ook niet weten hoe je zo'n groot project kunt runnen wanneer
				 je je voortdurend laat afleiden door allerlei discussies over dit onderwerp,
				 die met het dagelijkse werk waar wij mee bezig zijn, niets van doen hebben. Wij
				 zijn bezig het budget te brengen op 4,2 mld. à 4,3 mld. voor volgend jaar. Die
				 begroting bespreken wij hier. Wij zijn bezig om in die begroting de accenten te
				 leggen zoals wij ze leggen.
 Het is misschien goed om vooraf in zijn algemeenheid iets te
				 zeggen over het punt dat hier naar voren is gebracht, namelijk dat er alleen
				 maar sprake was van bordjes verhangen. Natuurlijk geldt dat zo niet. Zeker, op
				 enkele plekken zijn er bordjes verhangen. Ik kom daar nog op en ik zal
				 uitleggen waarom wij dat hebben gedaan. In de grote lijn van deze begroting is
				 echter geen sprake van bordjes verhangen, maar van heel grote reducties van
				 middelen en het handhaven dan wel vergroten van middelen. Dat is iets anders
				 dan bordjes verhangen. Ik geef onmiddellijk toe dat het soms gecompliceerd is
				 voor heel specifieke onderwerpen. De vraag of iets een investering in SRGR of
				 hiv/aids is, is een gecompliceerde. Je kunt daarover van mening verschillen.
				 Als mensen in een land waar wij het condoom ter beschikking hebben gesteld de
				 liefde bedrijven, zou je nog niet zo makkelijk kunnen vaststellen of er sprake
				 is van een SRGR-investering of een hiv/aidsinvestering. Dat kun je op
				 individueel niveau misschien nog wel doen, maar het wordt knap lastig. Dat is
				 iets anders dan alleen maar bordjes verhangen. Als wij dadelijk wat uitvoeriger
				 over dit onderwerp komen te spreken, zal ik aangeven dat, ook als er dilemma's
				 zijn, er geen sprake is van alleen bordjes verhangen.
 
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Voorzitter...
 De voorzitter: U weet dat u twee
				interrupties hebt, dus u bepaalt wanneer u die maakt.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Het
				is geen interruptie, alleen een verduidelijking.
 De voorzitter: Dat is ook een
				interruptie. Nee, daar trappen wij niet in. Wilt u nog steeds een vraag stellen
				ter verduidelijking?
 De heer El Fassed (GroenLinks): Als
				die als interruptie geldt, dan niet.
 
 Staatssecretaris Knapen: Onder het
				 hoofdstukje algemeen vroeg de heer Van der Staaij naar de mate waarin landen
				 worden getroffen door deze financiële en macro-economische crisis. Het
				 varieert. Een aantal landen heeft er simpelweg minder last van, omdat het al
				 middeninkomenslanden zijn waar een redelijke economische groei is gebleven.
				 Sommige landen, met name de armste, hebben er buitengewoon veel last van. Er
				 zijn schattingen dat 60 tot 70 miljoen mensen meer honger lijden door deze
				 financiële crisis. Het zijn schattingen voor wat ze waard zijn, maar het zijn
				 serieuze pogingen om een gevoel te krijgen bij de ernst van de situatie. Feit
				 is wel dat met name middeninkomenslanden, waar vaak de groei al is
				 aangesprongen, relatief goed af zijn, los van kleinere groepen die
				 desalniettemin het slachtoffer kunnen zijn.
 In zijn algemeenheid is het misschien ook goed om de vraag van
				 mevrouw De Caluwé de revue te laten passeren wat nu precies de begroting kan
				 zijn, als het gaat om de ODA-criteria. Wij zijn er voorstander van om te kijken
				 of terreinen op het gebied van veiligheid en stabiliteit daarin een grotere rol
				 kunnen spelen. Wij zijn samen met Duitsland bezig een studie daarnaar te
				 verrichten. Die willen wij inbrengen als een serieuze basis voor een dialoog
				 met Commissaris Piebalgs en met andere EU-lidstaten. Als je er binnen de
				 Europese Unie een gezamenlijke opvatting over hebt, heeft dat veel invloed
				 binnen OESO/DAC.
 Ik blijf erbij dat het op den duur nodig is om het concept ODA
				 tegen het licht te houden van de veranderde tijd. Dat is niet iets wat je van
				 de ene op de andere dag kunt doen, maar gegeven het feit dat de ODA-criteria
				 komen uit het tijdperk van het paradigma van Tinbergen van rijke en arme
				 landen, en we nu heel veel middeninkomenlanden en veel arme mensen in niet-arme
				 landen hebben, is dit een paradigma dat tegen het licht gehouden dient te
				 worden. Het is ook onderwerp van de discussies in Busan en het zal ongetwijfeld
				 ook de komende jaren een rol spelen. Wanneer de Millennium Development Goals
				 tegen het licht moeten worden gehouden omdat ze in 2015 aflopen, moet er een
				 beter gevoel zijn over hoe je omgaat met de internationale
				 verantwoordelijkheid, daar waar het niet meer alleen over schenkingen behoeft
				 te gaan maar ook om investeringen en allerlei arrangementen die innovatieve
				 vormen van financiering met zich brengen voorbij dit paradigma.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik ben heel
				benieuwd of de staatssecretaris dan ook bereid is om in die discussies die nu
				al in Busan plaats gaan vinden, ook zaken ter bespreking voor te leggen die nu
				onder ODA vallen en waarvan wij ons afvragen wat hun ontwikkelingsrelevantie
				precies is, zoals EKI.
 
 Staatssecretaris Knapen: Voor een
				 open, eerlijke discussie moet je niet alleen maar één deur open willen zetten
				 om daar een kamer binnen te wandelen, maar moet je het hele palet willen
				 bekijken. Uiteraard hoort dit soort zaken daar ook bij. Je moet simpelweg
				 kijken wat in een meer globaliserende wereld internationale
				 verantwoordelijkheid betekent, hoe je die vormgeeft en wat dit uiteindelijk
				 betekent voor wie waar welke inspanningen verricht, wie waar welke offers
				 brengt en wie waar welke voordelen ervan kan hebben.
 Dan kom ik op een onderwerp dat u allemaal op enigerlei wijze
				 hebt aangesproken, namelijk het bedrijfsleven. Ik hecht eraan dit uitvoerig
				 genoeg te doen om als we later er weer over discussiëren, we van elkaar weten
				 dat we weliswaar een oude prak opwarmen maar niet opnieuw de discussie beginnen
				 als hadden we die niet gevoerd, want anders blijft het terugkomen.
 
 De voorzitter: Dan stel ik voor dat
				we de staatssecretaris laten uitspreken en dat we dan aan het eind van dit
				blokje eventuele vragen inventariseren.
 
 Staatssecretaris Knapen: Je zou
				 kunnen zeggen dat in het jaar 2015 de begroting voor Ontwikkelingssamenwerking
				 uit zou kunnen komen op 900 mln. voor de private sector. Tegen degenen die dat
				 ernstig vinden zou ik willen zeggen: het is nog erger. Het zou namelijk wel
				 eens 1,2 mld. kunnen zijn. Ik heb er een externe consultant naar laten kijken
				 en een schatting laten maken van wat de diverse ngo's doen. Als je kijkt naar
				 hun activiteiten en de ontwikkeling van hun activiteiten in de richting van
				 zelfredzaamheid en privatesectorontwikkeling en je dat erbij optelt, dan kom je
				 op een hoger bedrag uit. Dat is de ene kant.
 De andere kant is een heel andere. Als je kijkt naar wat er
				 naar het bedrijfsleven gaat – ik heb het nu dus niet over de
				 privatesectorontwikkeling – is dat eigenlijk rechtstreeks betrekkelijk
				 weinig. Als je de belangrijkste programma's optelt, te weten het African
				 Enterprise Challenge Fund, het PSI, het nieuw in te richten fonds voor het
				 midden- en kleinbedrijf ontwikkelingssamenwerking en het Bottom of the Pyramid
				 Innovatiefonds, dan kom je misschien aan zo'n 100 mln. tot 120 mln. Daar komt
				 natuurlijk nog wel wat bij. Indirect via allerlei koppelingen kom je natuurlijk
				 op veel meer, maar dat zijn geen middelen die van ons naar het private
				 particuliere bedrijfsleven gaan. Ik noem het voorbeeld van een multinational,
				 namelijk Heineken in Congo. Vroeger importeerde Heineken rijst voor zijn
				 brouwerijen uit Thailand en Vietnam. Ondertussen gebruikt Heineken voor de
				 helft van wat het in Congo aan bier brouwt, rijst die in Congo zelf wordt
				 geproduceerd. Heineken is verantwoordelijk voor de kwaliteit en kwantiteit van
				 de rijst; dat lijkt mij ook in zijn belang. In het begin hebben wij er een
				 beetje aan meegeholpen om kleine boeren zo te organiseren, dat zij in staat
				 waren om in die keten een rol te spelen. Wij hebben dat gedaan via enkele
				 ngo's, waarvan EU-CORD de belangrijkste was. Als ik dat grote bedrag noem, zou
				 men kunnen zeggen dat dit valt onder bedrijfslevenontwikkeling. Maar onze
				 middelen zijn gegaan naar enkele ngo's die aan de andere kant van de lijn
				 hieraan hebben gewerkt. Ondertussen kunnen we vaststellen meer dan 11 000
				 mensen, boeren en hun gezinnen, in Congo kunnen leven van deze toeleverancier
				 van Heineken. Het is een voorbeeld, ik kan er vele andere noemen, ook op veel
				 kleinere schaal. Wie wel eens koffie drinkt van Simon Lévelt, weet dat er in
				 Uganda kleine activiteiten zijn die Nederland ook eerst via een ngo heeft
				 geholpen. De koffie wordt verwerkt in Uganda, daarbij gaat het om 50
				 arbeidsplaatsen.
 Ik vind die voorbeelden allemaal spannend. Maar we moeten
				 bepaalde zaken wel goed uit elkaar houden. Men kan wel zeggen dat het allemaal
				 naar het bedrijfsleven gaat, zelfs naar het Nederlandse bedrijfsleven, maar men
				 moet dan wel weten wat wij daaronder verstaan. Overigens gaan die
				 privatesectorinitiatieven vaak naar het lokale bedrijfsleven. Wij doen deze
				 public-private partnerships nog niet zo lang. We hebben ook een public-private
				 partnership voor vrouwencondooms, waar een bedrijf bij zit, I+solutions, maar
				 ook twee ngo's, onder andere Oxfam Novib. Er zijn dus drie partijen, waarvan
				 twee ngo's. Desondanks noemen wij dit «privatesectorontwikkeling». Het zijn
				 namelijk geen schenkingen, uiteindelijk moeten mensen hiervoor betalen. Ik kan
				 nog vele voorbeelden geven, van groot tot – meestal – klein. Als je zaken
				 nauwkeurig zou willen benoemen, zou je in het modernisme van deze discussie
				 kunnen spreken over «hybride constructies».
 Een aantal leden vroeg naar de effectiviteit van deze
				 bedrijfsleveninstrumenten. Bij sommige dingen staan we pas aan het begin. Met
				 de public-private partnerships hebben we een aantal goede ervaringen, maar deze
				 staan wel aan het begin. Het is een feit dat die bedrijfsleveninstrumenten
				 moeten bijdragen aan economische ontwikkeling en armoedebestrijding. De
				 suggestie werd gewekt dat het ministerie van EL&I is langsgekomen, 300 mln.
				 uit de muur heeft getrokken en weer naar de overkant is verdwenen. Dat is een
				 karikatuur. Al onze bedrijfslevenprogramma's zijn in overeenstemming met de
				 criteria en de afspraken die wij eronder leggen. Dat wij een voorkeur hebben
				 voor een thema als voedselzekerheid, heeft simpelweg te maken met een discussie
				 – die we nu niet hoeven herhalen – die in het kader van de focusbrief
				 uitvoerig aan de orde is geweest. Alles voldoet echter aan de criteria die wij
				 eraan stellen. Zoals ik eerder heb gezegd, het bedrijfsleven is voor ons een
				 middel en geen doel. Als aan het eind van de rit een middeninkomenland
				 welvarend genoeg is geworden om het uit te zwaaien in termen van onze
				 ontwikkelingsrelatie, dan hoop ik inderdaad dat er een eigenbelang overblijft
				 voor ons: dat je een normale, bilaterale economische relatie hebt van
				 gelijkwaardige partijen. Daar worden wij beter van en zij zijn er dan al beter
				 van geworden! Naar mijn stellige overtuiging is daar niet alleen niets mis mee,
				 maar is het ook essentieel om mensen te laten zien dat deze ontwikkelingen niet
				 als een aflaat bedoeld zijn, maar om vooruitgang te creëren, vooruitgang die
				 uiteindelijk op iedereen neerslaat.
 De evaluaties van de bedrijfsleveninstrumenten zijn over het
				 algemeen behoorlijk positief. Over PSI is daarstraks gezegd dat het niet werkt,
				 maar alles bij elkaar scoort PSI echt behoorlijk goed. Meer dan de helft van de
				 projecten leidt tot een duurzame blijvende ondernemingen. Bij een dergelijke
				 score van meer dan 50% zou men in het bedrijfsleven zijn vingers aflikken.
 Mijn voorganger – ik waardeer hem daarvoor – heeft ORET
				 omgezet in ORIO om ervoor te zorgen dat de effectiviteit ter plekke een groter
				 gewicht zou krijgen dan de bedrijven die zich hebben ingeschreven. Dat betekent
				 dat «de binding» is losgelaten. Als wij hoge eisen stellen aan kwaliteit en
				 duurzaamheid, dan zouden Nederlandse bedrijven natuurlijk goede papieren moeten
				 hebben. Zij hebben met andere woorden waarschijnlijk een streepje voor ten
				 opzichte van bedrijven uit sommige andere landen. Het is echter niet gegeven en
				 het staat ook niet vast.
 De eerste ronde ORIO-projecten is afgerond en binnenkort kunnen
				 wij dan ook zien wat er op de zeef blijft liggen. Ik ben er optimistisch over
				 dat een groot deel bij het Nederlandse bedrijven landt. Dat is ook goed, maar
				 het betekent zeker niet dat het een automatisme is. De criteria zijn
				 armoede-indicatoren en maatschappelijk verantwoord ondernemen. «Up front»
				 zijn die criteria vastgelegd en het heeft dus niets te maken met de vraag of
				 het wel tot voldoende inkomsten leidt voor degene die zich inschrijft. Ons doel
				 is namelijk maatschappelijk verantwoord ondernemen dáár en armoedebestrijding
				 dáár. Daaraan moet het een bijdrage leveren. Het moet met andere woorden
				 ontwikkelingsrelevant zijn.
 Een laatste opmerking over de bedrijfsleveninstrumenten. De
				 heer Voordewind vroeg naar de criteria. De criteria worden aangescherpt, omdat
				 de nieuwe OESO-richtlijnen strenger zijn dan de oude en wij afgesproken hebben
				 dat bedrijven zich daaraan hebben te houden. Verder hebben bedrijven de
				 verantwoordelijkheid voor de hele toeleveringsketen. Daarover dienen zij ook
				 verslag uit te brengen.
 Voor alle duidelijkheid voeg ik er maar aan toe dat de civil
				 society een cruciale functie heeft als waakhond. Soms zie je dat ook werken. Zo
				 was er laatst een hele discussie over thee en Unilever. Een maatschappelijke
				 organisatie meldde dat er misschien iets niet klopte. Unilever heeft zich
				 daartegen verdedigd en over wie wel of geen gelijk heeft, is men vervolgens in
				 discussie gegaan. Zo hoort het! Zo neem je consumenten namelijk mee naar
				 burgerschap.
 Wij hebben maatschappelijke organisaties uitgenodigd om mee te
				 denken over de vraag hoe de OESO-richtlijnen te gieten in precieze regels voor
				 de diverse bedrijfstakken. Het maakt immers nogal wat uit of je spreekt over
				 een groot bedrijf dat een aantal corporate lawyers in dienst heeft om het
				 keurig af te vinken of over een klein bedrijfje dat het erbij doet. Zo'n
				 bedrijfje wil je niet met zo veel bureaucratie belasten dat het bij voorbaat
				 kansloos is. Wij spelen daarom met de gedachte of het soms niet zinvoller is om
				 richtlijnen globaal voor te leggen en te controleren via een soort
				 klokkenluidersregeling, opdat men zichzelf corrigeert. Wij hebben overigens bij
				 het nationaal meldpunt, het contactpunt dat hiervoor is ingericht, betrekkelijk
				 weinig klachten gekregen. Er is niet onmiddellijk aanleiding om op basis van
				 georganiseerd wantrouwen allerlei regels op te tuigen die wellicht niet nodig
				 zijn. Feit is wel dat wij er bovenop moeten zitten.
 De heer Voordewind vroeg ten slotte hoe het zit met de eigen
				 bijdrage van het bedrijfsleven. Zeker, voor het bedrijfsleven geldt altijd dat
				 het ten minste in dit soort constructies voor 50% moet deelnemen, tenzij het
				 met het nieuwe mechanisme, dat wij nog aan het uitwerken zijn, de bedoeling
				 wordt dat corporaties in ontwikkelingslanden een meerderheidsaandeel krijgen.
				 Met het Fonds opkomende markten voor ontwikkelingssamenwerking willen wij
				 eigenlijk bevorderen dat corporaties daar een meerderheid krijgen. Wij willen
				 hen helpen om die te krijgen. Wij maken daarvoor dus specifiek een
				 uitzondering. Wij komen daarover ongetwijfeld nog te spreken.
 Ik kom op het laatste puntje dat de heer Voordewind aan de orde
				 heeft gesteld.
 
 De voorzitter: Staatssecretaris, ook
				voor u geldt dat er maar één «ten slotte» kan zijn.
 Staatssecretaris Knapen: Dan past mij
				zwijgen, mevrouw de voorzitter.
 De voorzitter: Ik snap uw behoefte
				aan compleetheid en volledigheid. Die worden ook zeer gewaardeerd. Ik verzoek u
				echter om in de volgende blokjes wat bondiger te antwoorden. De heer El Fassed
				staat al een hele tijd te popelen en kon zich amper bedwingen. Ik geef hem als
				eerste het woord. Volgens mij heeft iedereen vragen, dus na hem ga ik het
				rijtje af.
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Voorzitter. Donderdagavond hebben wij gesproken over landbouw en
				ontwikkelingslanden. Ik heb bij die gelegenheid ook gevraagd naar die criteria.
				Ik hoor vaak het woord «criteria». Ik vraag mij af hoe de staatssecretaris
				die gaat toepassen. Krijgen bedrijven vooraf criteria opgelegd en moeten zij
				aan bepaalde zaken voldoen voordat zij een subsidie krijgen, net als ngo's en
				andere instanties die subsidie krijgen van dit ministerie, of wordt er achteraf
				getoetst? Mij lijkt dat die regels gelijk worden gesteld. Als iemand een
				aanvraag doet voor een subsidie, ongeacht of dat door een bedrijf of een ngo
				wordt gedaan, dan worden bij de beoordeling daarvan scherpe criteria
				gehanteerd. Ik ben het op dat punt eens met de staatssecretaris. Voor alle
				duidelijkheid: wij zijn ook voor economische ontwikkeling, vooral bij kleine
				producenten omdat daarmee juist die lokale economie wordt verstevigd. Hoe gaat
				de staatssecretaris vooraf toetsen op die criteria zodat zowel ngo's als het
				bedrijfsleven op dezelfde manier worden behandeld?
 Staatssecretaris Knapen: Het antwoord
				is: ja, er zijn criteria vooraf waaraan degene die zich meldt, dient te voldoen
				of waarbij hij moet verklaren eraan te zullen voldoen. Dat is vergelijkbaar met
				het bedrijfsleven, maar ook weer niet omdat een ngo vaak veel programma's heeft
				die allemaal gesubsidieerd worden vanuit overheidsmiddelen. Successievelijk
				worden de programma's langsgelopen, zoals bij de tenderprocedure van het MFS
				het geval was. Er worden in elk geval vooraf criteria vastgesteld. Die worden
				voorgelegd en daaraan moet een bedrijf voldoen c.q. daarbij moet een bedrijf
				verklaren zich eraan te gaan houden, bijvoorbeeld in relatie tot de
				ILO-criteria.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Ik
				hoor graag het volgende van de staatssecretaris. Welke criteria worden
				gehanteerd om er zeker van te zijn dat geld besteed wordt aan de opbouw van
				lokale economieën?
 Staatssecretaris Knapen: Afhankelijk
				van het karakter van de onderneming zijn dat de duurzaamheidscriteria en de
				armoede, het aantal mensen dat daarmee aan een inkomen wordt geholpen, dan wel
				het aantal mogelijkheden en de relatie tussen de deelnemers en de mogelijkheden
				die er zijn om de productiviteit te doen toenemen. Als het gaat om kleine
				boeren die geholpen worden met betere – een van de leden gebruikte eerder op
				de avond het woord «pootaardappelen» – pootaardappelen, dan is het
				criterium dat iemand deze op de juiste manier moet gebruiken. Daarnaast moet
				het ervoor zorgen dat iemand de opbrengst van zijn land niet slechts gebruikt
				voor zichzelf, maar ook gaat produceren voor de lokale markt. Op basis van die
				criteria kun je vaststellen of iets gelukt is, of dat je iets fout hebt
				gedaan.
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik
				begrijp dat de criteria worden aangescherpt naar aanleiding van de
				OESO-richtlijnen. Daar ben ik blij mee, want het is een logische volgende stap.
				Ik heb nog wel een vraag over het monitoren. Bij Lipton en de hazelnoten hebben
				we gezien dat het fout kan gaan. Bij toeval komen we er dan achter dat het niet
				klopt. Kan die monitoring niet structureel worden georganiseerd? Nu komen we er
				alleen bij toeval achter, als een ngo of een cameraploeg het ontdekt.
 Staatssecretaris Knapen: Er is een
				monitoringmechanisme. Sluit dit altijd alles uit? Nee, je blijft altijd
				afhankelijk van een meldpunt, een waakhond of iemand die zijn vinger opsteekt.
				Wij moeten het niet willen dichtmonitoren; dat kunnen we bovendien niet.
				Afhankelijk van of het bilateraal of multilateraal gebeurt, bijvoorbeeld via
				een multilateraal fonds, wordt vastgesteld welke partij het doet. De projecten
				waarvoor wij overheidsgeld inzetten, worden echter gemonitord. De Kamer kent de
				resultatenrapportage, waarin we terugkijken. Die heeft als nadeel dat het soms
				een beetje laat gebeurt in relatie tot het afgeleverde werk. Het monitoren
				gebeurt echter wel.
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Het monitoren gebeurt dus. Waarom komen er dan zoveel rapporten uit van ngo's
				die daar gaten in zien? Op de een of andere manier klopt die monitoring dus
				niet, anders zouden die rapporten er niet zijn. Lipton is daarvan een goed
				voorbeeld.
 Staatssecretaris Knapen: Of het veel
				is in relatie tot wat er allemaal gebeurt, weet ik niet. Dat waag ik eerlijk
				gezegd te betwijfelen. Er gebeurt namelijk ontzettend veel. Allerlei partijen
				investeren voor miljarden in dit soort projecten. Als je daartegenover zet wat
				er wordt gemeld, dan valt het nog wel mee. Bovendien is wat er wordt gemeld,
				ook altijd onderwerp van onderzoek: klopt het of klopt het niet? Ook wil ik
				vermijden dat we mechanismen inrichten die alles dichtregelen en zorgen voor
				zo'n bureaucratie dat we niet meer in staat zijn om iemand het vertrouwen te
				geven om nog iets te doen. Het is een kwestie van het zoeken van een evenwicht
				tussen enerzijds goed monitoren, verantwoording afleggen en zo transparant
				mogelijk handelen en anderzijds vertrouwen geven aan mensen die aan de slag
				gaan.
 De voorzitter: Ik begrijp dat de
				staatssecretaris een paar vragen nog niet heeft beantwoord. Misschien kan
				beantwoording daarvan het gebruik van de schaarse interrupties voorkomen.
 
 Staatssecretaris Knapen: Mevrouw De
				 Caluwé vroeg: hoe sluiten vraag en aanbod van investeringsprojecten op elkaar
				 aan? Waar kunnen mensen elkaar treffen? Op zich is het geven van aandacht
				 hieraan een uitstekend idee, maar er gebeurt al het nodige. Het Business in
				 Development Network heeft een portal daarvoor. Hetzelfde geldt voor NCDO. Ook
				 Partos en Agentschap NL werken eraan. Wat nog onvoldoende tot tevredenheid
				 stemt, zijn de pogingen om de toegang voor het mkb gemakkelijker te maken. Een
				 portal op zich vormt vaak nog een drempel. Als je niet oppast, leidt het tot
				 allerlei handelingen in plaats van tot een paar keer klikken. Agentschap NL is
				 ermee bezig; men heeft het geïdentificeerd als een van de onderwerpen die men
				 op de schop gaat nemen.
 Mevrouw De Caluwé vroeg ook naar de ontwikkelingssamenwerking
				 in het licht van de green deal. De richtlijnen op het gebied van duurzaamheid
				 zijn aangescherpt en daaraan moet men voldoen. De meest recente partnerschappen
				 – met name op het punt van voedsel, water komt binnenkort – kun je al
				 kwalificeren als een soort green deal. Duurzaamheid is namelijk het expliciete
				 criterium en niet een «overigens-ook-nogcriterium». Ten slotte zijn wij bezig
				 met het fonds voor innovatieve financiering, waarover ik zo-even sprak. Wij
				 willen kijken hoe wij duurzaamheid als een expliciet upfront criterium kunnen
				 meenemen. Ook willen wij bezien hoe wij kunnen experimenteren met nieuwe vormen
				 van financiering, meer vooruitlopend op een wat meer conceptuele discussie over
				 de vraag wat ontwikkelingssamenwerking in de toekomst eigenlijk vermag en zou
				 moeten betekenen.
 Mevrouw Ferrier vroeg in dit verband hoe het zit met de
				 voluntary principles van de OESO. Zoals gezegd, zijn de OESO-richtlijnen
				 aangescherpt. Dat betekent dat bedrijven een eigen mvo-beleid moeten hebben als
				 ze meedoen. De ingediende voorstellen worden getoetst op mvo en op armoede. Nu
				 zijn die voluntary principles destijds primair ontwikkeld voor de mijnbouw.
				 Intussen is met name de Verenigde Staten druk bezig om het verder te brengen
				 dan veiligheid en duurzaamheid van mijnbouw alleen. Wij steunen dat van
				 harte.
 De heer El Fassed vroeg hoe ervoor gezorgd kan worden dat
				 bedrijven zich houden eisen van maatschappelijk verantwoord ondernemen, ook
				 wanneer ze bezig zijn. De Wereldbank kent strikte milieuwaarborgen en sociale
				 waarborgen voor bedrijven die zich daar inschrijven. In het rapport van de
				 Wereldbank, dat over een halfjaar uitkomt, zal daarop uitvoeriger worden
				 ingegaan. Via een bewindvoerder in de bestuursraad ziet men al toe op de
				 naleving. Het idee is om deze bewindvoerder nog wat meer armslag te geven.
 De heer Irrgang vroeg zich af of public-private partnership
				 eigenlijk geen gebonden hulp was, maar dan in een nieuw jasje. Het is zeker
				 waar dat wij bij deze public-private partnerships gebruikmaken van Nederlandse
				 kennis en kunde. Het is echter nadrukkelijk bedoeld voor het versterken van een
				 boer, daar in de handelsketen, voor de toegang van vrouwen daar tot
				 vrouwencondooms of voor de toegang tot schoon drinkwater daar. De
				 verantwoordelijkheid ligt niet bij het ministerie van EL&I, maar bij
				 Ontwikkelingssamenwerking. Zeker, als je een contract sluit met iemand, heb je
				 een relatie. Dat is echter iets anders dan verplicht worden met die ene een
				 contract te sluiten en niet met iemand anders.
 De heer Voordewind stelde een vraag over duurzame supermarkten.
				 Ik weet dat dit een onderwerp is dat hem ter harte gaat. Wij hebben recentelijk
				 verschillende malen gesproken met vertegenwoordigers van de branche. De heer
				 Voordewind weet dit als geen ander. Binnenkort zal mijn collega van EL&I de
				 Kamer verslag doen van waartoe dit geleid heeft. Er wordt dus gewerkt aan iets
				 wat in de geest van het idee van de heer Voordewind is.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): De
				staatssecretaris heeft heel duidelijk gemaakt dat hij het laatste woord heeft
				over de besteding van de ODA-middelen. Ik denk dat het heel belangrijk is dat
				wij dit goed weten. Ik ben ook blij met zijn betoog dat net als voor het
				maatschappelijk middenveld, ook voor het bedrijfsleven criteria gelden: upfront
				criteria, zoals hij ze noemde, dus criteria vooraf. Dat wordt goed gemonitord.
				Ik had het in mijn inbreng over het belang van positieve prikkels voor duurzame
				en groene activiteiten. Ze zouden bijvoorbeeld zwaar kunnen wegen bij
				selectiecriteria. Ziet hij hiertoe mogelijkheden met zo'n upfront
				criterium?
 Staatssecretaris Knapen: Als een
				bedrijf of een deelnemer het goed doet, zijn er alleen maar positieve prikkels.
				Natuurlijk worden er kosten gemaakt. Ik sprak onlangs met de directeur van een
				uienkwekerij in Noord-Holland. Daar werkten 100 mensen, waarvan 80 academici
				die bezig waren met innovaties. Die zijn begonnen om via Agriterra, een kleine
				coöperatieorganisatie die wij ondersteunen, in Niger een uienkwekerij op te
				zetten. Er zijn natuurlijk afspraken gemaakt waarover het gaat, hoe het zit met
				werkgelegenheid et cetera. Het eind van de rit is dat het ook voor die
				uienkweker in Noord-Holland buitengewoon positief is. Niet alleen komt hij op
				nieuwe producten. Hij komt op nieuwe markten. De mensen uit Niger die hierheen
				komen om stage te lopen, gaan verrijkt terug en gaan zelf aan de slag om grote
				bedrijven te organiseren. Dus ik maak mij er niet zo druk over of die prikkels
				positief zijn. Mensen beginnen aan die dingen omdat ze vooruit willen.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Er gaat niet
				120 mln. naar het bedrijfsleven, zoals de staatssecretaris zei. In de
				antwoorden op onze vragen noemde hij al 382 mln. Dat is nog exclusief potjes
				die via de posten lopen. Het bedrag is wel hoger. Ik zeur nog even over de
				criteria vooraf voor mvo. Ik wil heel graag dat de staatssecretaris mij even
				meeneemt door dat proces.
 De voorzitter: Wel een korte vraag
				alstublieft, mevrouw Dikkers.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Volgens mij
				moet je bij het PSI verklaren dat je IMVO-standaarden naleeft. Als je daaronder
				een krul kunt zetten, is het klaar. Om gerustgesteld te worden, wil ik weten
				hoe dit traject precies in elkaar zit.
 Staatssecretaris Knapen: Op het
				gevaar af bureaucratisch te klinken: het is anders. Er zijn protocollen
				afgesproken met criteria waaraan deelnemers moeten voldoen, dan wel waaraan ze
				zich moeten committeren. Daarvoor zijn monitoringprotocollen afgesproken. Dat
				gaat verder dan een krabbel, zoals mevrouw Dikkers suggereerde. Het zijn ook
				geen metersdikke ordners, want dan is het afschrikwekkend voor het midden- en
				kleinbedrijf, maar ze zijn serieus. Als mevrouw Dikkers wil zien hoe zo'n
				protocol eruitziet, is zij meer dan welkom.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik ben blij
				te horen dat de staatssecretaris specifiek aandacht wil geven aan het mkb. Hij
				gaf aan dat er verschillende platforms bestaan waarop bedrijven zich kunnen
				aanmelden. Hij noemde Business in Development Network, Agenschap NL. Partos is
				er ook mee bezig. Ik heb laatst een heel boekje gekregen met allerlei bestaande
				mogelijkheden. Wil de staatssecretaris zich inzetten om tot één platform te
				komen, waardoor dit veel overzichtelijker is?
 Staatssecretaris Knapen: Dat is de
				ambitie van Agentschap NL, dus het antwoord is ja.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik heb nog
				één vraag.
 De voorzitter: Dit is uw eerste
				interruptie, dus u mag doorgaan.
 Mevrouw De Caluwé (VVD): De
				staatssecretaris zei ook dat hij bij de green deal nieuwe manieren van
				financiering zou zoeken, vooruitlopend op de discussie over de criteria. Mag ik
				hieruit opmaken dat hij mijn verzoek zal uitvoeren om de aanpassing van de
				criteria heel voortvarend ter hand te nemen en in overleg te treden met
				lidstaten en de Eurocommissaris, zodat ik geen motie hoef in te dienen?
 Staatssecretaris Knapen: Daarmee zijn
				wij druk bezig. Wij hebben twee weken geleden nog gesproken over het thema OOF,
				Other Official Flows.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Ik vraag de
				 secretaris om te reageren op de woorden van de heer Wientjes, de voorzitter van
				 VNO-NCW. Hij zegt dat subsidies voor het bedrijfsleven helemaal niet geschikt
				 zijn en dat hij veel meer heeft aan leningen of andere vormen van geld dan aan
				 subsidies die de staatssecretaris voorstelt via het
				 bedrijfsleveninstrumentarium. Daarop ontvang ik graag een reactie van de
				 staatssecretaris. Daarnaast gaf de staatssecretaris terecht aan dat de
				 samenwerking tussen bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld nog in de
				 kinderschoenen staat. Wat gaat de staatssecretaris doen om dat te
				 stimuleren?
 Mijn derde vraag...
 
 De voorzitter: U wilt uw opmerkingen
				in één interruptie maken?
 Mevrouw Hachchi (D66): De vragen
				vallen onder hetzelfde kopje. Ik wilde al veel eerder interrumperen.
 De voorzitter: U mag nog steeds maar
				twee interrupties in het hele antwoord plaatsen.
 Mevrouw Hachchi (D66): Ik heb nog een
				derde vraag, voortbordurend op wat de staatssecretaris al gezegd heeft over de
				criteria. Kan hij ingaan op de vraag of het misschien goed is om de criteria
				voor maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven enigszins gelijk te
				trekken, mede in het licht van zijn opmerking dat de rol van maatschappelijke
				organisaties steeds meer overlap heeft met die van het bedrijfsleven?
 
 Staatssecretaris Knapen: Het
				 karakter van een bedrijf verschilt dermate van dat van een maatschappelijke
				 organisatie, dat het heel lastig is om de criteria een-op-een op elkaar te
				 leggen. Wel trek ik mij de klacht aan van ngo's over de enorme papierwinkel die
				 zij hebben in te vullen. Wij zitten daar enigszins dubbel in. Als er iets
				 misgaat, eisen wij altijd onmiddellijk maatregelen. Met die maatregelen krijgt
				 iedereen te maken. Zodra iedereen al die maatregelen na enkele jaren heeft
				 gekregen, is het een enorm pak papier geworden. Vervolgens stellen wij vast dat
				 dit eigenlijk niet kan. Wij moeten op dit punt enige zelfkritiek hebben.
				 Overigens ben ik binnen het ministerie bezig om enige afstand te creëren en
				 het toezicht iets formeler op afstand te plaatsen, opdat het aantal toezicht-,
				 ijk- en monitoringmomenten in een jaar enigszins te doen is. Ik hoor klachten
				 van ngo's dat op de boekhoudafdeling mensen bijna fulltime bezig zijn om al die
				 formulieren in te vullen en bij te houden voor de diverse donateurs. Ik weet
				 wel dat het woord «strijkstok» iedereen in de gordijnen jaagt, dus daar
				 letten wij vreselijk op, maar wij moeten ook een beetje vertrouwen durven te
				 hebben.
 De heer Wientjes heeft iets gezegd over subsidies, bijvoorbeeld
				 de public-private partnerships. Natuurlijk geven wij middelen aan ngo's – dat
				 zou men een subsidie kunnen noemen – maar wij geven nauwelijks subsidie via
				 bedrijven. Het ministerie heeft enkele maanden geleden een evenement voor de
				 private sector georganiseerd. Drie kwart van de mensen die daar kwamen, zeiden
				 dat zij helemaal geen behoefte hadden aan subsidies. Dat zegt iets over de
				 ontwikkeling. Ik ben het eens met mevrouw Hachchi dat subsidies heel vaak niet
				 meer het middel zijn om iets te bewerkstelligen.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Ik heb ook
				gevraagd naar de samenwerking tussen bedrijfsleven en maatschappelijke
				organisaties en of de staatssecretaris die zal stimuleren.
 Staatssecretaris Knapen: Het antwoord
				is «ja». Dat proberen wij te doen door een aantal public-private partnerships
				op te zetten, zoals ik zojuist noemde, waarvan er nog enkele zullen komen. Die
				zijn juist bedoeld om die combinaties mogelijk te maken.
 De heer Van der Staaij (SGP): Ik heb
				een vraag over de mate waarin er geld beschikbaar komt voor het bedrijfsleven.
				De staatssecretaris gaf aan dat veel bedrijven zeggen ook zonder overheidssteun
				winstgevend te kunnen investeren in ontwikkelingslanden. Zijn de fondsen die nu
				voorzien zijn niet te veel voor wat er daadwerkelijk nodig zal zijn voor het
				bedrijfsleven?
 Staatssecretaris Knapen: Wij geven
				praktisch geen middelen aan het bedrijfsleven. Ik geef het voorbeeld van Simon
				Levelt en zijn gecertificeerde koffie in Uganda. Wij hebben simpelweg, door een
				kleine interventie via een ngo in Uganda, de weg geopend voor ongeveer 1100
				kleine boeren en enkele werknemers van een daar gebouwde fabriek voor de
				verkoop van duurzame koffie in Nederland. Daarna hebben wij er ook niets meer
				mee te maken. Maar als we het niet gedaan hadden, was dit zo niet op gang
				gekomen. Je zoekt meer naar een soort tipping point om iets op gang te helpen
				en daarna is onze rol uitgespeeld. Een ngo kan daar nog wel enkele jaren mee
				bezig zijn om ervoor te zorgen dat de mensen personeelsbeleid leren voeren, dat
				zij leren om contracten op te stellen of hoe zij moeten onderhandelen om een
				fatsoenlijke prijs te krijgen. Maar de overheid hoort er daarna geen rol meer
				in te spelen. We moeten het dus wel relativeren als we het daarover
				hebben.
 De heer Driessen (PVV): Ik hoor
				allerlei uiterst interessante uiteenzettingen over pootaardappelen, hazelnoten,
				duurzame supermarkten, platforms en de green deals van de groenrechts partij,
				maar laten we tot de kern van de zaak komen. Gisteren werd bekend dat de
				meerderheid van de Nederlanders meent dat er voor 4 mld. in het budget voor
				ontwikkelingshulp moet worden gehakt als wij in 2012 extra moeten bezuinigen.
				Wat zegt het volgens de staatssecretaris over de populariteit van
				ontwikkelingshulp onder de Nederlandse bevolking als de meerderheid van die
				bevolking dat budget eigenlijk de nek wil omdraaien?
 Staatssecretaris Knapen: Nogmaals, ik
				ben een simpele employé. Ik ben benaderd nadat een regeerakkoord was
				geschreven waarin stond hoe veel voor Ontwikkelingssamenwerking zou worden
				uitgegeven. Dat is het gevolg van de verkiezingen die daarvoor zijn gehouden en
				ik houd mij daar verder aan. Ik kan me niet iedere dag laten afleiden door
				schaduwboksen en opiniepeilingen. Ik moet gewoon dit werk doen.
 De heer Driessen (PVV): Volgens mij
				was de vraag heel simpel: wat zegt het over de populariteit? Zou de
				staatssecretaris misschien kunnen erkennen dat ontwikkelingshulp totaal
				impopulair is onder de meerderheid van de Nederlandse bevolking?
 Staatssecretaris Knapen: Dit hebben
				we met zijn allen afgesproken in deze democratie. Ik beschouw het als mijn dure
				en mooie taak om dat naar vermogen en zo goed mogelijk te doen.
 De heer Driessen (PVV): Duur is het
				inderdaad!
 De voorzitter: Ik wijs u erop dat wij
				een uur en twee blokjes verder zijn. We hebben nog negen blokjes. Met dit tempo
				zijn we 4,5 uur verder voordat de staatssecretaris klaar is met zijn antwoord
				in eerste termijn. Ik geef het maar als kennis mee, wellicht ook aan de
				staatssecretaris. Hij kan bondiger antwoorden. Ik begrijp dat de beantwoording
				op het punt van het bedrijfsleven wat uitvoeriger moest.
 
 Staatssecretaris Knapen: Ik zal het
				 volgende onderwerp wat korter behandelen. Dat kan eigenlijk niet, maar dat doen
				 we in uw geest, voorzitter. Dat onderwerp betreft seksuele reproductieve
				 gezondheid en rechten. Ik moet hierbij allereerst een misverstand uit de wereld
				 helpen, dat een beetje in de hand is gewerkt door de Algemene Rekenkamer toen
				 zij sprak over het verhangen van bordjes. Zij had er gelijk in dat bordjes
				 werden verhangen, maar zij had geen gelijk met de conclusie die daaruit werd
				 getrokken, namelijk dat wij minder doen voor SRGR dan wij deden.
 Vroeger hadden wij geen drie blokken van hiv/aids, gezondheid
				 en SRGR. Nu we die wel hebben en enkele fondsen, zoals het Health Insurance
				 Fund and het Fonds Product Development Partnerships (PDP) bij gezondheid
				 algemeen zijn ondergebracht, wordt de suggestie gewekt dat er heel veel geld
				 uitgehaald is. Feit is dat wij naar vermogen hebben geprobeerd een onderscheid
				 aan te brengen in wat wij uitgeven aan SRGR – ik wil best discussiëren over
				 de vraag of elke handeling die verricht wordt altijd SRGR is dan wel
				 hiv/aidsgerelateerd – zodat de Kamer ons kan blijven volgen met wat er met
				 die budgetten gebeurt. Daar waar wij niet zeker weten waaronder het moet worden
				 gerubriceerd, hebben wij aangegeven dat inderdaad een keuze is gemaakt. Het is
				 wel een stuk preciezer dan de oude keuzes, waar alle grote gezondheidsfondsen
				 maar achter hiv, aids en malaria werden geplakt. Voor SRGR gaven wij 110 mln.
				 uit als wij de bordjes terug hangen en het in lijn doen met de huidige
				 rapportage. Wij willen uitgeven 113 mln. Als je alles bij elkaar plakt, hebben
				 aids en SRGR, zoals blijkt uit post en mails die enkele van de ngo's aan de
				 Kamerleden hebben gestuurd, veel minder. Dat klopt, want hiv/aids is minder,
				 niet omdat er zoveel minder naar hiv/aids is gegaan, maar omdat het insurance
				 fund en het health partnership eruit zijn gehaald en in een nieuwe post zijn
				 ondergebracht die «gezondheid algemeen» heet. Ik hoop dat men van mij
				 aanneemt dat 110 mln. 113 mln. wordt en dat het bedrag voor hiv/aids lang niet
				 zo sterk gedaald is als gesuggereerd wordt, omdat er posten uitgehaald zijn die
				 vroeger een vervuilend effect konden hebben.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Het is goed
				dat de staatssecretaris nu helderheid schept doordat een indeling wordt gekozen
				die duidelijk is. Uiteindelijk moeten wij het niet ingewikkelder maken dan het
				is. Als ik kijk waarop wordt gekort en welke relevantie dat heeft voor SRGR,
				gaat het mij erom wat het voor de projecten betekent. In dit geval betekent het
				dat je tekortdoet aan de prioriteit SRGR, ondanks de verdeling en ondanks het
				feit dat het nu het kopje «gezondheid» heeft. Je moet naar de inhoud kijken
				en naar de projecten die geraakt worden. Dit doet de prioriteit teniet.
 
 Staatssecretaris Knapen: Ik ben
				 blij met deze interruptie. Ik wilde die zin afmaken. Ik ga ervan uit dat alle
				 leden de afgelopen week de antwoorden hebben bestudeerd op de vraag hoe de
				 bordjes verhangen zijn. Er is geen sprake van een misverstand. Ik neem de zorg
				 van alle leden mee om SRGR meer aandacht te geven dan hier gebeurt. Als je een
				 bezuiniging doorvoert, is iets wat de facto nominaal gelijk blijft, een
				 relatieve stijging. Ik realiseer mij heel wel dat de Kamer in den brede zegt
				 dat hiernaar beter moet worden gekeken. Ik neem dat ter harte en kom erop
				 terug.
 De heer Van der Staaij heeft in dit verband gevraagd naar de
				 relatie tussen SRGR en gezondheid, water en sanitatie in het algemeen, omdat
				 SRGR meer is dan alleen datgene waarvoor de afkorting staat. Ik zal begin
				 volgend jaar een uitgebreide notitie over SRGR aan de Kamer zenden, zoals dat
				 ook met voedselzekerheid is gebeurd en binnenkort met water gebeurt.
				 Logischerwijze gebeurt dat ook met dit speerpunt.
 Er is een vraag gesteld over het vrouwencondoom. Wij hebben een
				 public-private partnership en dat willen wij de komende jaren graag
				 voortzetten. Het is een succes. Wij werken daarmee inderdaad aan de G5, de
				 gender en de G3. Wij willen graag samen met Oxfam Novib en iSolution
				 doorgaan.
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD): Ik heb een
				vraag over SRGR. De staatssecretaris zegt dat in het kader van de bezuinigingen
				een gelijk gebleven bedrag betekent dat er een intensivering heeft
				plaatsgevonden. Van het bedrag van 104 mln. is 34 mln. op deze post bezuinigd.
				Is dat niet te veel en zou het niet handig zijn om daarop een reparatie aan te
				brengen?
 
 Staatssecretaris Knapen: Het is
				 inderdaad knap vervelend dat het zo gegaan is. Het was een parkeerartikel. Die
				 30 mln. zitten er niet meer in als een bezuiniging. Vandaar dat wij uitkomen op
				 113 mln. als wij alles optellen. Ik begrijp dat het niet genoeg is volgens
				 mevrouw De Caluwé. Ik kom daarop nog terug. Die geparkeerde bezuiniging is
				 daar dus niet blijven staan.
 Praktisch iedereen heeft gesproken over het onderwerp gender.
				 Het is goed om heel even stil te staan bij de getallen. Er wordt niet bezuinigd
				 op gender. Voor volgend jaar hebben wij 42 mln. bestemd voor een internationaal
				 genderbeleid. Dat is hetzelfde bedrag als voor dit jaar. Van de 5 mln. waarmee
				 destijds door het amendement van mevrouw Hachchi c.s. het bedrag is opgehoogd,
				 zijn 3 mln. gerubriceerd onder het maatschappelijk middenveld, omdat die naar
				 vier SRGR-organisaties zijn gegaan die zich specifiek hiermee bezighouden. Het
				 is niet als zodanig geoormerkt maar het is wel zo uitgegeven. De rest, die 39
				 mln., staat gewoon op artikel 5.3 zoals mevrouw Hachchi weet: gelijke kansen en
				 rechten voor vrouwen. Wij willen voor volgend jaar die 42 mln. gewoon zo
				 blijven besteden.
 In dit verband suggereerde de heer El Fassed dat er geen
				 genderprogramma's meer zouden zijn voor Congo. Niets is minder waar. Zowel
				 vanuit het regionale programma als vanuit de centrale fondsen blijft er
				 aandacht voor gender en seksueel geweld en de combinatie daarvan. Dat doen wij
				 bijvoorbeeld in het programma Maniema en in het project Search for common
				 ground. Wij doen ook het nodige aan de opleiding van politie om seksueel geweld
				 te voorkomen. Het is een goedlopend programma. Ik heb er een bezocht. De chef
				 van de politie aldaar is een vrouw en zij heeft de wind eronder. Het is een
				 fantastisch project en dat is ons ook veel waard. Het heeft een geweldig
				 spillovereffect naar de rest van het noorden van Goma.
 Mevrouw Ferrier vroeg in dit verband naar de concrete invulling
				 van resolutie 1325. U weet misschien dat wij op 18 of 19 december het tweede
				 nationale actieplan zullen tekenen. Daaraan doen naast een paar ministeries en
				 enkele kennisorganisaties meer dan 30 ngo's mee. Mevrouw Ferrier weet dat wij
				 geld gereserveerd hebben voor zes focuslanden. Dat staat in de genderbrief. Ook
				 voor het MENA-gebied hebben wij geld gereserveerd voor gender. Wij willen onder
				 resolutie 1 325 nog specifiek middelen beschikbaar stellen. Wij proberen het
				 dus zo concreet mogelijk in te vullen.
 De heer Voordewind stelde in dit verband nog een vraag over
				 gender in Afghanistan. Wij hebben al eerder gediscussieerd over dit onderwerp.
				 Dat is een belangrijk, maar ook lastig proces. Het is al moeilijk genoeg om
				 vrouwen op te leiden. Vrouwelijke agenten opleiden is al een hele
				 cultuursprong, maar daar werken wij aan. Wij werken vooral eraan om in het
				 curriculum van mensen die wij opleiden, serieus aandacht te besteden aan
				 gender, aan vrouwenrechten. Daarvan wordt veel werk gemaakt. Daarvoor is ook
				 veel enthousiasme tijdens de opleiding. Ik heb dat zelf kunnen vaststellen. Wij
				 willen ook bijdragen aan verdere beleidsontwikkeling van de Family Response
				 Units bij het ministerie van BZK. Via het LOTFA-programma is daarvoor ook extra
				 geld uitgetrokken. Met ons civiele team kijken wij of wij met legal aid hulp
				 kunnen bieden aan vrouwen in de Kunduzgevangenis, samen met de partners van
				 Women Affairs en de orde van advocaten in Kunduz zelf. De situatie in
				 Afghanistan, als het gaat om vrouwen en gevangenissen, is inderdaad
				 dramatisch.
 
 De voorzitter: Als ik afspraken met u
				maak, mevrouw Ferrier, wil ik ook dat u zich eraan houdt. De leden hebben
				ingestemd met twee interrupties. U hebt er twee gehad. Dat geldt ook voor
				mevrouw Hachchi en mevrouw De Caluwé. De staatssecretaris gaat verder.
 
 Staatssecretaris Knapen: Ik om op
				 het onderwerp coherentie. Dat onderwerp hebben met name mevrouw Ferrier en de
				 heer El Fassed vaak aan de orde gesteld en het is door menigeen van kritische
				 kanttekeningen voorzien. Wat doen wij aan coherentie? Ik wil dit onderwerp wat
				 uitvoeriger behandelen om te vermijden dat wij, los van de uitwisseling van
				 standpunten, langs elkaar heen praten over wat kan en wat niet kan en wat wij
				 wel willen en wat wij niet willen. Om te beginnen – je zou kunnen zeggen dat
				 het een kleinigheid is, maar het is niet onbelangrijk als experiment – gaan
				 wij experimenteren met coherentierapportages in twee of drie partnerlanden,
				 simpelweg om op microniveau te bekijken hoe zoiets werkt en wat je ermee kunt.
				 Eind december of begin januari komt de Europese Unie met haar
				 voortgangsrapportage over coherentie, waar wij vervolgens op hebben te
				 antwoorden. Alvorens te antwoorden zullen wij een discussie kunnen voeren over
				 coherentie binnen de Europese Unie, waar op de vijf grote thema's coherentie
				 cruciaal is.
 De heer El Fassed had een wat andere appreciatie van wat wij
				 doen op het gebied van coherentie dan sommige anderen. Wij hebben in de laatste
				 review van OESO-DAC over het Nederlandse ontwikkelingsbeleid te horen gekregen
				 dat wij het in vergelijking met de meeste andere landen uitstekend doen op dit
				 gebied. Dan weet ik wel dat er nog heel veel gedaan moet worden, maar het is
				 een mededeling die je niet helemaal hoeft te verwaarlozen.
 Het OESO-DAC adviseerde ook om een praktische
				 globaliseringsagenda te maken. Dat hebben wij gedaan. De aanbiedingsbrief telde
				 inderdaad twee bladzijden, maar de praktische globaliseringsagenda zelf telde
				 23 bladzijden. In die agenda stonden onder meer voor Nederland indicatoren op
				 de vijf grote terreinen die wij parallel aan de Europese Unie nemen als
				 coherentieonderwerpen. Dat zijn de terreinen klimaat, migratie,
				 voedselzekerheid, veiligheid en financiële stabiliteit en handel. Op die grote
				 onderwerpen, die wij zo willen volgen, hebben wij 31 voor Nederland toepasbare
				 indicatoren benoemd die wij kunnen gebruiken als een meetlat langs de
				 handelingen die wij verrichten. Wij zullen dat ook doen. Het zijn instrumenten
				 op weg naar de realisatie van doelstellingen. Die onderwerpen raken uiteraard
				 vele departementen en aan het eind van de rit nog maar in beperkte mate het
				 departement voor Ontwikkelingssamenwerking. Het betekent dat hier – een
				 vreselijk woord – gecoördineerd moet worden. Dat kun je op allerlei manieren
				 doen en dat doen wij ook. Wij hebben de Coördinatiecommissie Europese Zaken.
				 Daar hebben wij coherentie ondergebracht als een ijkpunt bij het beoordelen van
				 voorstellen van de Europese Commissie. Wij doen het in de strategische CORIA,
				 de onderraad voor internationale zaken, waar wij een netwerk hebben van de
				 diverse spelers op de diverse departementen die zich bezighouden met
				 internationale zaken. Dat netwerk gaat ook met deze indicatoren aan de slag,
				 wanneer er wordt gekeken naar voorstellen. Verder komen wij binnenkort in Busan
				 over dit onderwerp te spreken, want het heeft weinig zin om dit in ons eentje
				 te doen. Dat doen wij overigens ook niet, maar er moet over gesproken worden.
				 Transparantie speelt hierbij een belangrijke rol, want anders kun je dingen
				 niet volgen. In de Aid Transparency Index zijn wij gestegen van plaats twintig
				 naar plaats vier, mede dankzij het mechanisme om zo veel mogelijk met iedereen
				 te communiceren en daarvoor een internationale standaard zo snel mogelijk te
				 volgen. De heer El Fassed heeft er hartstochtelijk op aangedrongen. Wij zijn
				 nummer vier, maar de drie voor ons zijn organisaties en geen landen. Wij zijn
				 het eerste land op de index.
 De WRR heeft destijds gesuggereerd om een soort
				 globaliseringsunit op te richten, een aparte afdeling zodat je van dat
				 gecoördineer af bent en het ergens belegt. In het voorstel van de WRR was dat
				 bij de minister-president. Wij hebben dat voorstel niet gevolgd om redenen die
				 ik zojuist heb gegeven. Er komt nog een praktische reden bij. Een land heeft
				 dat wel gedaan, te weten Zweden. Dat is toch van een koude kermis thuisgekomen,
				 want die afdeling heeft eigenlijk nooit goed gewerkt. Die kwam heel snel droog
				 te staan, doordat men de relatie miste met de weerbarstige omgeving waar
				 coherentie gepleegd moet worden, maar waar wel de dingen gebeuren. Wij hebben
				 gezegd dat wij die route niet opgaan. Wij gaan het deze manier proberen en
				 zullen er op gezette tijden verslag van doen en verantwoording afleggen over
				 waar wij staan. Dat gebeurt op allerlei terreinen en het raakt alle
				 departementen. Op het gebied van belastingen en internationale financiële
				 onderwerpen werken wij samen met het ministerie van Financiën. Wij betalen
				 niet alleen mee aan het Tax and Development Fund bij het IMF. Wij betalen niet
				 alleen mee aan een African Tax and Trust Fund, maar wij leveren volgend jaar
				 ook specifieke expertise om ervoor te zorgen dat men zich beter bekwaamt in het
				 heffen van belastingen, het opstellen van belastingverdragen et cetera. Dat is
				 betrekkelijk praktisch assisteren bij betrekkelijk praktisch werk.
 Mevrouw Hachchi vraagt in dit verband hoe het zit met
				 coherentie in relatie tot de Europese Unie. Is Europa niet te veel een 28ste
				 donor? Ja, dat is inderdaad de klacht. Het is een beetje waar en een beetje
				 niet. Het is een parallelle bevoegdheid volgens het Verdrag van Lissabon en
				 eerdere verdragen. De Europese Unie is inderdaad een zelfstandige speler, maar
				 feit is toch dat er ook binnen de Europese Unie wel degelijk serieuze stappen
				 zijn gezet. Een groot deel van de marktverstoring van het marktbeleid is als je
				 het vergelijkt met 1990 ongedaan gemaakt. Verder noem ik op het terrein van de
				 handelspolitiek het programma Everything but Arms. Voor de minst onwikkelde
				 landen is dat ondertussen een algemeen erkend en herkend instrumentarium.
				 Verder noem ik het algemeen preferentieel stelsel dat markttoegang biedt en dat
				 mensenrechten en duurzaamheidsclausules in acht neemt. Dus we moeten geen
				 karikatuur maken van de Europese Unie. Natuurlijk, er is genoeg dat te
				 verbeteren valt, maar daar wordt wel degelijk serieus aan gewerkt.
 Dan kom ik op het onderwerp duurzaamheid.
 
 De heer El Fassed (GroenLinks): Het
				is goed om te horen dat de staatssecretaris zo met coherentie bezig is. Ik
				schuif nog wel eens aan bij andere commissies, zoals die voor Economische
				Zaken, voor Landbouw en voor Financiën. Ik zou andere woordvoerders willen
				aanraden datzelfde te doen. Dan had wellicht mevrouw De Caluwé wat meer
				gehoord over belastingontwijking via Nederlandse postbusbedrijven. Wat mij in
				die commissies dan opvalt, is dat ik de collega's van de staatssecretaris
				praktisch nooit hoor over coherentie van beleid, niet in woorden maar zeker ook
				niet in daden. In het verhaal van de staatssecretaris mis ik dan ook wat hij
				doet om dat punt bij zijn collega-bewindslieden onder de aandacht te
				brengen.
 Staatssecretaris Knapen: Op het
				gevaar af in herhaling te vervallen: wij zijn net als anderen betrokken bij
				vooroverleg op allerlei terreinen van internationale aangelegenheden. De meest
				tastbare, de meest fysieke is de wekelijkse coördinatiecommissie voor Europese
				Zaken. Daar worden de standpunten, de inbrengen en de mandaten van de
				Nederlandse regering als het gaat om Europese onderwerpen aan de orde gesteld.
				Als daar meningsverschillen over zijn – bij coördinatie horen
				meningsverschillen – komt dat terug in de ministerraad en wordt er over
				gesproken. Bij die ministerraad zie ik altijd allerlei ministers. Daar komen
				dus die onderwerpen wel degelijk aan de orde. Ik kan de opvatting van de heer
				El Fassed dus niet delen dat ik er nooit andere collega's over hoor. De vraag
				is of je het op een andere manier kunt organiseren. Ik denk dat zoals we het nu
				doen, het een heel zinvolle manier is. Alleen, dit is een breed onderwerp dat
				veel raakvlakken heeft en ook altijd belangenafwegingen met zich brengt. In die
				zin is het een onderwerp waarvoor geldt dat, zoals Max Weber ooit zei, het met
				de hand boren door dikke planken is. Dus dat gaat langzaam. Ik noem als
				voorbeeld het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Tussen 1990 en 2008, dus
				gedurende achttien jaar is er in allerlei fora onderhandeld voordat je kunt
				zeggen: we hebben het grootste deel nu achter de rug.
 De heer El Fassed (GroenLinks): Het
				verbaast mij een beetje dat staatssecretarissen in de ministerraad zitten, want
				volgens mij is dat de plek van ministers. Los daarvan, bijvoorbeeld het
				Nederlands belastingstelsel is volgens mij een Nederlandse aangelegenheid
				waarover de staatssecretaris van Financiën en de minister van Financiën gaan.
				Bijvoorbeeld de vrijstelling van kwekersrechten is iets waar de minister van
				EL&I over gaat. Dus we kunnen wel heel veel af gaan schuiven op Europa en
				andere landen en het allemaal internationaal afzetten, wat trouwens ook een
				goede zaak is, maar er zijn een aantal zaken die we gewoon in Nederland kunnen
				regelen en waar ontwikkelingslanden heel veel baat bij hebben. Ik zou graag
				willen dat deze staatssecretaris daar een groot pleitbezorger voor wordt
				richting zijn collega's. Daar zou ik graag wat van willen zien.
 
 Staatssecretaris Knapen: De heer El
				 Fassed kent onze inbreng binnen Europa als het gaat om landbouw en de WTO. Dus
				 daar is wel degelijk sprake van een inzet die, naar ik vermoed, ook in de geest
				 is van wat de heer El Fassed bedoelt. Dus daar wordt volop aan gewerkt. Alleen,
				 zoals gezegd, daar is overleg voor nodig, niet alleen met de collega's in Den
				 Haag maar uiteraard ook in Brussel. Het zijn au fond eigenlijk bijna allemaal
				 onderwerpen die in een open Europa alleen zinvol te hanteren zijn wanneer je
				 dat in overleg doet.
 Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp, waarover diverse
				 vragen zijn gesteld. Mevrouw Ferrier bood een algemene aanvliegroute met
				 specifieke details. Zij vroeg hoe het departement toetst op duurzaamheid. Laten
				 we de meerjarige planning voor de ambassades als een concreet voorbeeld nemen.
				 Wij proberen hierbij zo goed mogelijk te toetsen op duurzaamheid en gaan
				 daarbij uit van de drie dimensies: sociaal, ecologie en economie. Wij willen
				 plannen graag beoordelen op de integratie van milieu- en klimaataspecten in de
				 gehele voorgenomen programmering. Bij waterprojecten gaat het impliciet en
				 expliciet vooraf dus ook over de relevantie voor milieu en klimaat: houden de
				 plannen voldoende rekening met adaptatie, met klimaatverandering? Wij proberen
				 onze andere activiteiten en speerpunten zo veel mogelijk te mainstreamen naar
				 duurzaamheid. Waar ambassades de deskundigheid en capaciteit niet of
				 onvoldoende hadden, zijn er kennispools samengesteld en zijn er externe
				 deskundigen gestuurd om te helpen, alles om ons comfortabel te voelen bij de
				 randvoorwaarden op dit terrein. De pilots moeten wel aansluiten bij de
				 meerjarenplannen van de ambassades; we gaan niet iets doen buiten de
				 mainstream, het moet vallen binnen de kern van de activiteiten.
 Ik geef een paar voorbeelden. Het geïntegreerd waterbeheer
				 rond Lake Naivasha, in Kenia. Bij dat waterbeheerprogramma hebben wij alle
				 stakeholders proberen te betrekken. Anders dan de heer El Fassed suggereerde,
				 werd ik niet thuisgehouden toen Zuid-Sudan zijn onafhankelijkheidsdag vierde.
				 Twaalf uur daarvoor nog was ik op palmplantages op Kalimantan, Indonesië, waar
				 een programma wordt geprobeerd dat de duurzaamheid waarborgt. Wellicht hebben
				 de leden het stroomgebied van de Zambezi gezien toen zijn in Mozambique waren.
				 Er zijn meer voorbeelden te noemen. Als de mjp's beschikbaar zijn, kom ik daar
				 graag specifieke op terug. Mevrouw De Caluwé vroeg hoe die programma's
				 eruitzien. Aan het eind van de rit, als zij klaar zijn, zijn zij bijzonder
				 interessant. Het is heel spannend, ik zal dat heel graag delen.
 Mevrouw Ferrier vroeg in dit verband ook hoe het staat met het
				 Nationaal Platform Rio+20. Wij zijn natuurlijk druk bezig met het vertalen van
				 onze duurzaamheidsagenda in een ambitie voor de Rio+20-top, in juni volgend
				 jaar. Ik kan nu niet verder gaan dan een schets in potlood, maar dit staat wel
				 geschreven in de agenda van de minister-president. Wij willen daar een stevig
				 programma presenteren. De Kamer kent het Nationaal Platform, waarvoor mevrouw
				 Fresco vol verve en met kennis en kunde aan de slag is. Zij consulteert alle
				 maatschappelijke organisaties. Ik heb anderhalve week geleden daarvan een
				 eerste verslag gezien. Binnen de EU zijn wij de leading country in de green
				 economy in het kader van poverty eradication. Daar voeren wij dus de pen.
				 Verder spelen wij een belangrijke rol in de informele overleggroep «friends of
				 Rio» onder leiding van mevrouw Paula Caballero uit Colombia. In het voorjaar
				 van 2012 hopen wij, om de vinger aan de pols te houden bij het bedrijfsleven,
				 het gastland te zijn voor het thema «bedrijfsleven en duurzaamheid». In Busan
				 zullen wij daarvoor de eerste voorbereidingen treffen.
 In dit verband is het wellicht goed om de heer Voordewind
				 duidelijkheid te verschaffen over drinkwater en sanitatie. Dat is een
				 belangrijk onderwerp, zeker voor de armoedebestrijding. Het «sanitation and
				 water for all»-initiatief van vier jaar geleden mikt niet voor niets helemaal
				 op armoedebestrijding. Wij hebben op dit terrein een uitstekende reputatie
				 verworven en die willen wij graag zo goed mogelijk benutten. De heer Voordewind
				 weet waarschijnlijk ook dat er in maart een high level meeting zal plaatsvinden
				 over dit onderwerp. Nederland, maar later ook Frankrijk zijn verder met die
				 1%-acties begonnen.
 De heer Voordewind vroeg of het mogelijk is om de
				 accentverschuiving naar waterinfrastructuur ongedaan te maken. Hij vroeg dat,
				 omdat er 80 mln. zou gaan naar drinkwater en 100 mln. naar waterinfra. Ik kan
				 mij bij die vraag heel wat voorstellen, want het zijn op zichzelf vaak twee
				 verschillende werelden. Het is verder ook zeker zo dat wij met
				 waterinfrastructuur een lange historie hebben. Drinkwater doen wij ook prima,
				 maar daar zijn wij zeker niet uniek. De verleiding is dan ook groot om
				 waterinfrastructuur stevig bij de kop te pakken, maar dat laat onverlet dat ik
				 graag zal bezien of ik de heer Voordewind in dezen tegemoet kan komen.
				 Voorwaarde is dan wel dat ik het kan doen zonder groot ongerief te
				 veroorzaken.
 De heer El Fassed vroeg of er voldoende middelen beschikbaar
				 zijn voor klimaatadaptatie. Die zijn er nooit en wij zullen dus altijd een
				 keuze moeten maken. Inmiddels is er afgesproken dat de 300 mln., die wij zouden
				 storten in de «fast start finance» voor 2010–2012, in zal zakken in de
				 0,7%. Dat is zo afgesproken in het regeerakkoord. De
				 langetermijnklimaatfinanciering is natuurlijk nog steeds uiterst onzeker. Er
				 wordt gesproken over 100 mld. per jaar vanaf 2020. Daarvoor is het toch echt
				 wachten op China, Mexico, India, Brazilië en Zuid-Afrika, want die zullen
				 betekenisvol moeten gaan bijdragen aan de emissiereductiedoelen. Pas dan is het
				 zinvol om te gaan discussiëren over de vraag hoe wij dat fonds vorm zouden
				 moeten geven. Publiek of privaat? Wel of geen innovatieve financiering?
				 Participatie? Dat is allemaal onderwerp van discussie.
 Voorzitter. Dan nu het onderwerp noodhulp. Ook hier wil ik
				 eerst vaststellen dat er geen sprake is van een bezuiniging van 80 mln. Dat
				 bedrag werd echter wel genoemd, wellicht omdat dit het bedrag zou zijn als de
				 begroting van 2011 gelijk zou zijn aan de begroting die het kabinet dat het
				 eerste deel van 2010 regeerde, heeft opgesteld. Dat is echter niet zo, want er
				 is een nieuw kabinet aangetreden in het najaar van 2010. En dat kabinet heeft
				 vastgesteld dat er 265 mln. naar noodhulp gaat. Met het bedrag dat is
				 uitgetrokken voor noodhulp in 2012, 217 mln., gaat het om 48 mln. Wij hebben
				 steeds gezegd dat noodhulp geen prioriteit is. Het is echter ook geen
				 posterioriteit. Wij behandelen het dienovereenkomstig, dus op en neergaand met
				 de gemiddelde bezuiniging van 0,75% naar 0,7%. Vandaar dat bedrag. Het aandeel
				 van noodhulp als percentage van de gehele begroting komt daarmee overeen; dat
				 bedraagt 5%, net als dit jaar. Desalniettemin zit ik een beetje met de
				 bezuiniging bij UNHCR. Ik heb vorige week nog lang aan de telefoon gezeten met
				 Guterres, de directeur van UNHCR. Feit is dat het een stevige ingreep betreft,
				 met name bij UNHCR. Ook dit jaar, toen het geld op was, is gekeken of er
				 geschoven kon worden met prioriteiten. Dat moet wel even vooropgesteld worden.
				 Ik constateer uit de woorden van de leden dat de bezuiniging op UNHCR u allen
				 rauw op het dak is gevallen. Ik begrijp dat en ik wil daarnaar graag nog eens
				 kijken.
 Ik kom op het onderwerp onderwijs en misschien in relatie
				 daarmee op Burkina Faso. Ik herinner mij de gepassioneerde inzet van mevrouw
				 Dikkers voor Burkina Faso. Ik voel mij er verantwoordelijk voor om daarmee op
				 een zorgvuldige manier om te springen. Het was een moeilijke keuze, zo zeg ik
				 eerlijk. Wij proberen dat eerlijk te doen. Wij gaan bijvoorbeeld in de komende
				 twee jaar door met begrotingssteun voor Burkino Faso. Dat is iets waar wij
				 sowieso eigenlijk met zijn allen betrekkelijk weinig zin in hebben. Wij hebben
				 dat echter afgesproken met Burkino Faso en gegeven het feit dat wij ons graag
				 aan ons woord houden en geen force majeur willen inroepen, blijven wij dat de
				 komende twee jaar doen. Dat is onderdeel van geleidelijk en zorgvuldig. Op het
				 punt van het onderwijs zelf proberen wij de Kamer zo goed mogelijk te
				 informeren over waar wij staan, ook bij de exitprogramma's en hoe wij omgaan
				 met onderwijs. Wij hebben afgesproken dat onderwijs als zodanig geen prioriteit
				 meer is. Dan is het logisch dat het wordt gereduceerd, anders moeten wij niet
				 discussiëren over de vraag of er wordt teruggegaan naar vier speerpunten.
				 Anders zou alles weer belangrijk zijn. Alles is ook belangrijk, maar wij hebben
				 toch gezegd dat wij teruggaan naar enkele speerpunten. Het is niet mogelijk om
				 dat van de ene op de andere dag te doen. Als dat kon, dan zaten wij hier niet.
				 In relatie tot Burkino Faso is er veel overleg geweest met het global
				 partnership for education waarop gelukkig heel goed is ingeschreven in
				 Kopenhagen, twee weken geleden. Wij zijn bezig met het overdragen van het
				 onderwijs in Burkino Faso aan Unicef. Dat is echter nog niet helemaal rond.
				 Voorlopig betalen wij Unicef nog. Unicef gaat wel meer zelf doen. Wij hopen dat
				 successievelijk te kunnen afbouwen.
 Een van de leden noemde Zambia. Wij zijn weliswaar met de
				 Britten en de Finnen in discussie om onderwijsactiviteiten over te nemen, maar
				 wie een beetje de koperprijs volgt, weet dat Zambia behoorlijk hoge extra
				 inkomsten heeft. Ook dat mag een rol spelen in deze discussie: wat kunnen
				 landen zelf betalen? Ik kom graag volgend jaar terug met een update over waar
				 we staan, zodat de Kamer ons kritisch kan volgen en weet wat we doen. We hebben
				 een afspraak en daar hecht ik zeer aan.
 Zoals gezegd, hebben we soms ook een tegenvaller. Er is een
				 nieuw Deens kabinet, dat heeft besloten om zich ergens terug te trekken. Dat
				 hadden wij niet zo bedacht. Dan moeten we proberen soelaas te bieden. We kunnen
				 niet alle problemen oplossen van alle landen die nieuwe prioriteiten
				 vaststellen, maar we moeten er wel over in discussie. Een geruststellende
				 gedachte is dat behalve het Verenigd Koninkrijk ook Australië heeft
				 aangekondigd juist extra werk te willen maken van basic education.
 
 De heer Van der Staaij (SGP): De
				staatssecretaris noemde Burkina Faso en het Global Partnership for Education.
				Wij hoorden eerder daarover het bericht dat de algemene bijdrage meer dan zou
				halveren. Het zou dan bij lange na niet compenserend zijn.
 
 Staatssecretaris Knapen: Onze
				 bijdrage aan het Global Partnership for Education is een stuk minder. Dat
				 herinner ik me, want ik heb drie weken geleden nog gesproken met de mevrouw die
				 daarvan de voorzitter is. De algemene pledge is echter zeer goed. Twee weken
				 geleden heeft men in Kopenhagen bijna gehaald wat men aanvankelijk had gewenst;
				 er is dus geen sprake van halveren. Er is een verschil tussen onze bijdrage,
				 die inderdaad een stuk minder is, en wat men heeft opgehaald.
 Zoals ik herhaaldelijk heb verteld, hechten wij zeer aan het
				 maatschappelijk middenveld, de civil society. Het is een cruciaal element in
				 internationale samenwerking. Het is ook cruciaal voor het makelaarschap tussen
				 de diverse partijen. Wij zijn actief op allerlei terreinen. We steunen het
				 vakbondsmedefinancieringsprogramma. De medefinancieringsorganisaties zelf
				 steunen we jaarlijks met een groot bedrag. Vorig jaar is daar via een
				 amendement van de Kamer 10 mln. bij gekomen. Als we de
				 medefinancieringsorganisaties, de civil society, lieten meedeinen met het bnp,
				 dan zouden we er nu 20 mln. op moeten bezuinigen. Door de ontwikkeling van het
				 bnp moeten we namelijk met 100 mln. terug. We handhaven de civil society echter
				 op het bedrag dat we hebben toegezegd voor vijf jaar. Dit betekent dat men in
				 relatie tot het gemiddelde nu in een comfortabele positie zit. Natuurlijk wil
				 men – dat begrijp ik ook wel – meer armslag. Gegeven het feit dat we overal
				 teruggaan, is handhaven voor de organisaties relatief gezien een mooie
				 positie.
 Mevrouw Hachchi vroeg: kunnen we geen zesde platform voor de
				 civil society toevoegen aan de kennisplatforms? Mij lijkt het verstandig om
				 ervoor te zorgen dat civil society in al die platforms een rol speelt. Het
				 toekennen van een status aparte geeft ogenschijnlijk een extra status, maar de
				 facto heeft dat het risico in zich dat men minder een rol kan spelen in de
				 kernthema's. Ik hecht er dus aan om de civil society maximaal te integreren.
				 Het is wel de moeite waard om in dat vijfde platform – dat meer een
				 helicopterview heeft – de vraag neer te leggen hoe wij we de rol van de civil
				 society in de toekomst zien. Het is namelijk sowieso een onderwerp dat wij een
				 keer moeten adresseren omdat het ooit op ons afkomt. Hoe gaan wij als overheid,
				 als statelijke actor, om met de civil society? Ik wil dit graag als suggestie
				 meenemen, want ik denk dat wij daar ons voordeel mee kunnen doen.
 Dat brengt mij bij de vraag van mevrouw De Caluwé. Ik denk dat
				 wij de discussie moeten starten over de vraag hoe wij in de toekomst omgaan met
				 ngo's. Wij willen ook op korte termijn met een soort «non-paper» komen
				 teneinde iedereen een beetje te prikkelen om eens te reageren en de discussie
				 te starten, want dat is dringend nodig. Wij hebben nog wel enkele jaren, maar
				 wij kunnen niet wachten tot de jaren verstreken zijn. Als wij deze discussie
				 eenmaal gevoerd hebben, willen wij de uitkomsten zo snel mogelijk met de Kamer
				 delen, al is het maar ter oriëntatie.
 De heer Van der Staaij vroeg hoe wij het hele proces van
				 subsidieverstrekking kunnen versimpelen. Wij hebben een rapport van Actal
				 gekregen. Dat kan helpen. Verder hebben wij een advies gekregen van ABD TOP
				 Consultants – dat zijn onze rijksambtenaren die rijksambtenaren helpen –
				 over de vraag of wij toezicht wat op afstand kunnen plaatsen en wat minder
				 controlemomenten kunnen invoeren opdat ngo's het werk meer zelf doen en wij ons
				 baseren op hun informatie. Dit kan een en ander wat soepeler laten verlopen,
				 zonder dat het van A tot Z is vol getimmerd met georganiseerd wantrouwen.
 Mevrouw Ferrier vroeg in dit verband hoe het zit met de
				 mogelijkheden van particuliere initiatieven: waar kan men terecht? Niet alleen
				 Oxfam Novib, maar ook NCDO heeft een meldpunt en probeert particulieren zo veel
				 mogelijk te gidsen. Aan de ene kant wil je heel veel particulier of
				 kleinschalig enthousiasme niet in de kiem smoren. Aan de andere kant wil je
				 vermijden dat er dingen gebeuren die vanuit een wat professionelere invalshoek
				 overbodig zijn of averechts werken. Ik heb zelf een bij een aardbeving in
				 Djokja een aantal particuliere ngo's in een vliegtuig aangetroffen met allemaal
				 nieuw serviesgoed bij zich om dat daar te overhandigen. Dat is zo'n voorbeeld
				 van een situatie waarin je denkt: had je even gemeld bij een meldpunt van NCDO,
				 want daar had men je op een ander idee gebracht. Wij moeten het dus niet in de
				 kiem smoren, maar wij moeten het ook niet alleen maar in amateurisme zijn
				 tevredenheid laten vinden.
 De heer Driessen sprak over Cordaid en de protestactie die hier
				 was. De afspraken die wij hebben met Cordaid, een ngo, zijn afspraken op het
				 gebied van activiteiten die men in ontwikkelingslanden bedrijft. Voor dat deel
				 betalen wij ook. Dat men zelf een groot aantal, naar ik meen meer dan een
				 miljoen, donateurs en overigens op afstand betrokkenen heeft, en dat men de
				 geluiden die in die achterban klinken soms wil laten horen, is een zaak die men
				 voor eigen verantwoordelijkheid neemt. Het zijn hun middelen, geen OS-gelden.
				 Het zijn ook geen activiteiten die zo haaks staan op onze OS-activiteiten dat
				 je zegt dat de ene hand verwoest wat de andere hand heeft opgebouwd. Ik laat
				 dit dus graag aan Cordaid. Ik vind het onderwerp als zodanig, los van wat je
				 ervan vindt, niet een onderwerp dat een dergelijk zwaar gewicht heeft dat je
				 Cordaid op het matje zou moeten roepen.
 De heer Irrgang en mevrouw Hachchi spraken over het KIT, het
				 Koninklijk Instituut voor de Tropen. Wij hebben geruime tijd geleden het
				 Koninklijk Instituut voor de Tropen laten weten dat voor hen geldt wat voor
				 alle organisaties geldt, namelijk dat wij stoppen met instellingssubsidies. Die
				 verstrekken wij niet meer aan «civil society»-organisaties. Die verstrekken
				 wij alleen nog aan het KIT en aan SNV. Aan SNV hebben wij ook laten weten dat
				 wij daarmee ophouden zodra deze instellingssubsidies afloopt. Bij SNV is dat
				 per 2015. Bij het KIT was dit eind dit jaar. Dit hebben wij uiteindelijk met
				 een jaar verlengd vanwege de grote problemen die men had om een antwoord te
				 geven op dit gegeven. Het is misschien goed om in het achterhoofd te houden dat
				 de instellingssubsidie aan het KIT een instellingssubsidie is aan een
				 organisatie met een boekenuitgeverij, een bibliotheek, een organisatie op het
				 gebied van consultancy voor ontwikkelingsprojecten in ontwikkelingslanden, een
				 klein laboratorium op het gebied van tropenziekten, een theater in Amsterdam,
				 een museum in Amsterdam en ook nog een hotelbedrijf. Wie de destructieve of
				 esthetische kanten van de dood wil ontdekken, raad ik dringend aan naar de
				 tentoonstelling te gaan die er nu wordt gehouden, met Amy Winehouse en Harry
				 Mulisch. Het is fascinerend, maar staat relatief ver af van het onderwerp
				 waarover wij vanavond spreken.
 Die organisatie is zo gegroeid. Ik heb steeds gezegd dat het
				 kennisdeel van het KIT, zoals het consultancybureau voor
				 ontwikkelingssamenwerking en het laboratorium voor tropenziekten, heel
				 interessant kan zijn. Als je programmasubsidies geeft, zou het logisch zijn om
				 die onderdelen de mogelijkheid te geven daarop in te schrijven. Maar een
				 instellingssubsidie aan dit grote conglomeraat is, los van het feit dat dit een
				 conglomeraat is, ook een instellingssubsidie die wij als zodanig niet meer
				 verstrekken. Dat hebben wij al geruime tijd geleden afgesproken. Nu is het
				 laatste wat ik wil dat een museum in ernstige problemen komt. Ik heb de
				 volgende suggestie gedaan, en wil daarbij ook wel een beetje helpen. Er zijn in
				 Nederland vele volkenkundige musea. Er zijn er die op minder gelukkige plekken
				 zitten en er zijn er die fraaiere collecties hebben. Ik ben geen deskundige op
				 dat gebied, maar er is veel mogelijk. Ik heb het KIT dringend aangeraden om
				 eens te kijken wat er mogelijk is. Als wij daarbij ook iets kunnen betekenen,
				 is ons dat wel wat waard. Het kan echter niet zo zijn dat dit conglomeraat
				 zegt: wij hadden een instellingssubsidie, die hadden wij altijd al en hoewel
				 die overal verdwijnt in het kader van de transparantie, de afrekenbaarheid en
				 de doelstellingen die je elkaar oplegt op het gebied van
				 ontwikkelingssamenwerking, zeggen wij hier dat dit anders is. Wij hebben het
				 ruimschoots aangekondigd. Ik kan alleen maar hopen dat het KIT dit serieus
				 neemt, want daarbij zijn wij allemaal gebaat.
 
 De heer Irrgang (SP): Ik vind het een
				beetje jammer dat ik hierover een vraag moet stellen, want ik heb simpelweg een
				vraag gesteld die niet is beantwoord. Ik vroeg wanneer wij van het kabinet iets
				zullen horen over het KIT. Ik heb namelijk begrepen dat staatssecretaris
				Zijlstra hiermee ook bezig is, evenals staatssecretaris Knapen. Misschien
				moeten zij elkaar nog ergens vinden, samen met het KIT. Wanneer horen wij
				hierover van het kabinet?
 Staatssecretaris Knapen: Wij hebben
				enige tijd geleden een brief gestuurd over de eindigheid van de
				instellingssubsidies en de mogelijkheid van inschrijving voor bepaalde
				activiteiten die onder dat dak worden uitgeoefend. Wij hebben het KIT vorige
				week schriftelijk de suggestie gedaan om te bezien of het mogelijk is binnen
				het museale bestel een plek te vinden bij volkenkundige musea of musea die op
				aanpalende terreinen actief zijn. Wij hebben het KIT dringend opgeroepen om
				daarover na te denken en studie te verrichten, waar mogelijk samenwerking te
				zoeken en vervolgens met een plan te komen. Als dat plan leidt tot
				substantiële efficiencywinst en tot een boeiend perspectief, zijn mijn collega
				van OC&W en ik graag bereid om daar welwillend naar te kijken. Het KIT is
				nu dus aan zet.
 De heer Irrgang (SP): Als dit museum
				komt met een plan om bijvoorbeeld samen te gaan met een ander museum in een
				andere stad binnen de Randstad en daarmee een efficiencyslag maakt, is het
				kabinet dan bereid een bekostiging vanuit de begroting van OC&W te
				overwegen, waarbij de staatssecretaris vanuit zijn verantwoordelijkheid in een
				overgangsfase middelen ter beschikking stelt om dat tot stand te brengen? Ik
				meen dat men dit een bruidsschat noemt.
 
 Staatssecretaris Knapen: Om het
				 kort te houden: zo zou het heel goed kunnen zijn.
 De heer Driessen sprak over Defense for Children. Wij hebben
				 met deze organisatie van doen als onderdeel van de Child Rights Alliance. Deze
				 alliantie, die onder leiding staat van Plan Nederland, heeft zich ingeschreven
				 voor MFS-middelen, om daarmee de rechten van meisjes in tien
				 ontwikkelingslanden te kunnen bevorderen. De activiteiten van die alliantie
				 spelen zich uitsluitend af in die landen, dus niet in Nederland en niet in
				 Europa. Als overheid hebben wij niets te maken met hetgeen een van de
				 alliantiepartners los van de alliantie in zelfstandigheid elders nog doet. Daar
				 betalen wij ook niet aan mee.
 Mevrouw Ferrier vroeg hoe het zit met de kennisinstituten in
				 ontwikkelingslanden. Wij zullen in Busan spreken over Global Aid Architecture.
				 Daarin komt onder meer aan bod hoe wij kunnen bevorderen dat zeker na 2015
				 kennisinstituten in de ontwikkelingslanden zelf een actievere rol spelen in de
				 vormgeving van de ontwikkelingssamenwerking dan tot nu toe het geval is
				 geweest.
 De heer El Fassed vroeg of de kennisinstituten niet tenderen
				 voor het onderzoek naar negatieve effecten, de public bads, op partnerlanden.
				 Die zouden in kaart gebracht kunnen worden. Wij stellen vast dat het ons op dit
				 punt ontbreekt aan betrouwbare methodiek. Dat lossen wij niet op door een
				 tender. Ik voel heel weinig voor een tender die vaststelt dat er nog heel veel
				 onderzocht moet worden. Wij willen toch een stapje verder kunnen komen. Zoals
				 gezegd zijn wij wel bezig om op kleine schaal te experimenteren met
				 coherentierapportages aan partnerlanden. Als wij dat materiaal hebben, kunnen
				 wij bezien of wij een volgende stap kunnen zetten en deze zaak samen met de EU
				 op een wat hoger plan kunnen tillen. Voor een tender in isolement voel ik niet
				 veel, maar ik vind het wel de moeite waard om te kijken of wij op grond van dit
				 kleine begin een volgende stap kunnen zetten. Als wij dit te pakken hebben,
				 hebben wij immers iets intrigerends bij de hand.
 
 De heer Driessen (PVV): In eerste
				termijn heb ik nog een vraag gesteld over Oxfam Novib. Die hulpclub zit in een
				chique pand aan de dure Haagse Mauritskade.
 De voorzitter: De staatssecretaris
				weet de vraag weer en zal daarop antwoorden!
 Staatssecretaris Knapen: Excuses,
				want die vraag hoorde er natuurlijk bij. Oxfam Novib krijgt voor zijn projecten
				in de ontwikkelingslanden middelen uit het MFS. Zij voldoen in alle opzichten
				aan de eisen van goed en ordelijk bestuur, waaraan voldaan moet worden om
				hiervoor in aanmerking te komen. Het feit dat een pand in hun bezit is dan wel
				dat zij het huren, is een kwestie van interpretatie en boekhouding om te kijken
				waar je het beste mee uit bent. Het is geen onderwerp dat meteen raakt aan de
				vraag of zij uit het MFS moeten verdwijnen omdat zij zouden falen volgens de
				regels van goed bestuur.
 De heer Driessen (PVV): Vindt de
				staatssecretaris toch niet dat een subsidieclub niet in een miljoenenpand zou
				moeten zitten? Is hij het niet gewoon met mij eens dat Oxfam Novib er goed aan
				zou doen om het pand te verkopen, een klein deel van de opbrengst te
				herinvesteren in een pandje op een bedrijventerrein in Almere Buiten en de rest
				gewoon aan armoedebestrijding te besteden? Daar is die club toch voor opgericht
				en niet om in het een of ander chic Haags pand te bivakkeren?
 
 Staatssecretaris Knapen: Ik hoor
				 wat de heer Driessen zegt, maar als het binnen de governanceregels valt, wil ik
				 mij niet bemoeien met de bedrijfsvoering van een van deze, overigens
				 zelfstandige, organisaties. Soms is een eigen huis duur, soms is het goedkoop
				 en soms is huren duurder. Dat hangt vaak van allerlei omstandigheden af. Ik wil
				 me hier niet in begeven, daar het mijn directe verantwoordelijkheid niet
				 is.
 Ik kom nu bij enkele landenspecifieke vragen. De heer Irrgang
				 sprak over Burundi en vroeg of nu wel reëel was om door te gaan met de
				 veiligheidssector in Burundi, omdat daar toch het nodige aan de hand is. Wij
				 doen dit niet om uiting te geven aan het feit dat wij zo gelukkig of ongelukkig
				 zijn met de kwaliteit van het openbaar bestuur in Burundi. Dat is niet het
				 uitgangspunt. We doen het natuurlijk voor de veiligheid van de Burundese
				 burgers. Wat je er ook van kunt zeggen, in vergelijking met enkele jaren
				 geleden is het land niet langer in conflict, mede dankzij de hervormingen in de
				 veiligheidssector. Training in de-escalerend optreden en simpelweg een betere
				 taakverdeling kunnen helpen. Dat heeft ook geholpen bij de verkiezingen van
				 vorig jaar. We willen nu overigens wel het accent meer leggen op het versterken
				 van het civiele toezicht en de parlementaire controle voor de
				 veiligheidssector. We willen ook meer werk maken van het concept «community
				 policing» en de politie simpelweg trainen in «ik ben dienstbaar» in plaats
				 van de baas te zijn. Verder hebben de trainingen voor militairen die wij in
				 Burundi geven ook een positief effect op AMISOM. Naarmate AMISOM-troepen in
				 Mogadishu beter getraind zijn, neemt ook het aantal excessen af. Ook daaraan
				 levert het dus een positieve bijdrage.
 De heer Driessen heeft gevraagd waarom de Europese Unie en
				 Nederland hulp geven aan de Palestijnse Autoriteit. Dat is natuurlijk een
				 afspraak die zo is gemaakt binnen de Europese Unie. De hulp dient een doel
				 waarover iedereen het eens is, namelijk economische verzelfstandiging. De hulp
				 dient democratisering en mensenrechten en de opvang van vluchtelingen en levert
				 een bijdrage aan de stabiliteit in de regio. Het is een schoolvoorbeeld van
				 geïntegreerd beleid tussen de Europese Unie en Nederland. Het is niet zo dat
				 de hulp van de Europese Unie aan de Palestijnse Autoriteit naar terroristen of
				 wapens gaat. Er is een stevige, ik durf te zeggen bijna waterdichte, monitoring
				 van de Europese Commissie op dit onderwerp. Dat is niet toevallig, want
				 iedereen zit er natuurlijk bovenop.
 Onze hulp aan de Arabische regio is bescheiden, maar wel
				 belangrijk. Wij zoeken niches op het gebied van democratisering en gender. Het
				 is vooral een zaak van de Europese Unie. De Europese Unie heeft schaalvoordeel
				 en leverage. Eurocommissaris Piebalgs heeft er onlangs uitvoerig over
				 gesproken. Economische ontwikkeling in Noord-Afrika gaat simpelweg ook migratie
				 tegen. In die zin is het goed besteed geld.
 Mevrouw Ferrier vraagt naar het programma in Afghanistan inzake
				 de rechtsorde. Wij hebben er in een eerdere overleg over Afghanistan over
				 gesproken. Het is de bedoeling dat het justitieel apparaat wordt versterkt. Wij
				 trainen rechters en openbare aanklagers. Wij proberen ook de capaciteit te
				 versterken van de lokale afdelingen, vooral voor bemiddeling en familierecht,
				 en naar vermogen de toegang te openen tot het formele recht. Het familierecht
				 heeft allerlei praktische kanten, maar ook principiële bezwaren, zeker voor
				 vrouwen. Zij moeten weten dat er een route is naar het formele recht.
 Er is gevraagd om een update van de nota. Ik weet dat eraan
				 wordt gewerkt, maar weet niet precies wanneer wij die kunnen verwachten. Laten
				 wij zeggen dat die in februari 2012 komt. Ik hoop niet dat ik iemand in mijn
				 omgeving hiermee overspannen maak.
 Mevrouw Ferrier vraagt hoe het in Zuid-Sudan zit met
				 donorcoördinatie. Wij willen focussen op onze speerpunten: veiligheid,
				 voedselzekerheid en water. Wij willen met betrekking tot veiligheid en
				 rechtsorde vooral proberen om een verantwoordingsmechanisme te creëren. Wij
				 zijn bezig om te kijken of wij iets kunnen optuigen voor interne
				 bezwaarprocedures, een soort ombudsman. De nieuwe ambassade gaat het programma
				 doen. Begin volgend jaar hebben wij er naar verwachting goed zicht op. Steun
				 aan de anticorruptiecommissie, het helpen van de nationale rekenkamer: allemaal
				 onderwerpen waaraan wordt gewerkt en die wij graag willen vormgeven en met de
				 Kamer willen delen.
 De heer Irrgang vraagt wat de zin van hulp aan Indonesië is
				 bij goed bestuur. In Indonesië richten wij het programma van goed bestuur
				 vooral op de juridische samenwerking en een verbeterde toegang tot het recht
				 voor de bevolking. De betrokkenheid van Nederland ligt voor de hand gegeven het
				 feit dat wij hier nu werkelijk een Nederlandse niche hebben. Iedereen die in
				 Indonesië rechten studeert, heeft te maken met de rechtsgeschiedenis. Het is
				 een rechtsgeschiedenis waarin Nederland een rol speelt. Wij proberen daar ook
				 te kijken naar programma's die voorzien in hervorming van de politie. Wij
				 proberen iets te doen aan het corruptieprobleem, aan de bescherming van
				 religieuze minderheden en verdedigers van mensenrechten. Indonesië is een
				 middeninkomenland. Het hoort bij de kleine categorie van middeninkomenlanden
				 die wij nog op die lijst hebben staan. Wij hopen dat het evolueert naar een
				 relatie die zich ontdoet van het element ontwikkelingssamenwerking. Dat zou
				 moeten gebeuren en daaraan willen wij ook werken. Het is echter voor ons niet
				 zomaar een land!
 Mevrouw De Caluwé sprak over ontwikkelingssamenwerking die wel
				 of niet heeft geholpen en zij verwees daarbij naar India en China. Het gaat
				 inderdaad om de vraag, welke hulp effectief is. Ik ben volgende week in Busan
				 in Zuid-Korea. Zuid-Korea is een klassiek voorbeeld van een land waar
				 ontwikkelingshulp destijds buitengewoon goed heeft gewerkt. Er valt nog heel
				 veel te zeggen over de vraag of wij daarna de relatie vormgegeven hebben op de
				 wijze zoals dat hoort wanneer een ontwikkelingsrelatie ophoudt te bestaan en
				 verandert in een gelijkwaardige economische relatie. Die discussie is op dit
				 moment niet relevant.
 Ik kom nu bij enkele specifieke vragen. De heer Van der Staaij
				 vroeg hoe het zit met het uitstapprogramma prostitutie. Wij hebben daar eerder
				 over gesproken. Daar is een aantal interessante resultaten behaald, met name
				 bij alfabetiseringscursussen en bij het verbeteren van leef- en
				 werkomstandigheden. Het uitstappen zelf is nog ingewikkeld. Wij willen daarom
				 begin volgend jaar nog een keer met IKO en Soa Aids Nederland rond te tafel
				 gaan zitten. Wij willen dit programma eigenlijk structureel inbedden in het
				 SRGR-programma en daarom moeten wij een betere indruk krijgen van wat wel en
				 wat niet werkt. Het kan niet de bedoeling zijn dat het uitstapprogramma ertoe
				 leidt dat de betreffende vrouwen geschoold worden in beter onderhandelen.
 De heer Voordewind sprak over projecten in het kader van
				 kinderarbeid. Het zijn inderdaad uitstekende projecten. Wij zijn daar tevreden
				 over. Het programma child labour free zone in India heeft van veel kanten
				 awards gekregen. Wij zullen dit steunen met het mensenrechtenfonds. Voor ngo's
				 die programma's opstarten in Uganda, Ethiopië, Zimbabwe en ik meen ook in
				 Ghana, dient het als schoolvoorbeeld van hoe je zoiets moet doen.
 De heer Voordewind vroeg ook naar het World report on
				 disability. Wij hebben het net binnen. Ik wil graag een schriftelijke reactie
				 geven als wij een beetje de tijd gehad hebben om het serieus te
				 bestuderen.
 Ten slotte vroeg de heer Voordewind naar social protection en
				 opvang van aidswezen. Wij zijn tevreden met de resultaten in Zimbabwe,
				 Mozambique en Ethiopië en willen het programma daar voortzetten, maar wij zijn
				 niet van plan om het in andere landen uit te breiden.
 Dan het onderwerp begrotingssteun. Mevrouw Dikkers vroeg om
				 begrotingssteun te koppelen aan volgsystemen van de Wereldbank, dus public
				 expenditure reviews en tracking surveys. Het is inderdaad goed om in de gaten
				 te houden of het geld goed terechtkomt, zeker bij begrotingssteun waarover wij
				 sowieso wat sceptisch zijn. Waar mogelijk zijn wij ook betrokken bij de
				 uitvoering van de twee projecten die mevrouw Dikkers noemde. Wij zitten bij die
				 studies van de volgsystemen van de Wereldbank en wij willen de uitkomsten ook
				 betrekken bij beslissingen die wij verder nemen over begrotingssteun dan wel
				 specifieke begrotingssteun. Men weet dat wij ook nog nadenken of wij in één
				 land, zijnde Mali, niet toch nog begrotingssteun kunnen proberen om te zien of
				 het, in een juiste context, dat land kan helpen en ons iets kan leren.
 Ten slotte, en niet onbelangrijk, Rwanda. De heer Irrgang vroeg
				 daarnaar. Ik deel de appreciatie van de heer Irrgang over Rwanda niet. Het
				 Rwanda Tribunaal zelf heeft intussen geaccepteerd dat processen daar kunnen
				 worden gevoerd. Zweden heeft intussen toegezegd dat een proces in Rwanda veilig
				 en onafhankelijk kan worden gevoerd. De VN-Mensenrechtenraad heeft dit
				 bevestigd. Er zijn nog allerlei tekortkomingen, maar er zijn ook aanwijzingen
				 dat Rwanda het heel behoorlijk doet. Ik herken de voorstelling van trekken aan
				 een dood paard niet in de uitspraken van de VN-Mensenrechtenraad en van het
				 Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De genocidewetgeving in Rwanda,
				 waarmee wij grote problemen hadden en waarover ik bij de minister van Justitie
				 daar geklaagd heb, heeft men intussen laten onderzoeken door twee
				 universiteiten, onafhankelijk van elkaar. Op dit moment ligt er wetgeving bij
				 het Rwandese parlement om iets te doen aan de bepalingen, met name aan de
				 absurde strafmaat in sommige gevallen als het gaat om vrijheid van
				 meningsuiting in relatie tot genocide. Men adresseert het dus. Er is heel veel
				 te zeggen over wat niet in orde is, maar je kunt niet zeggen dat het een dood
				 paard is. Laat staan dat wij eraan trekken.
 Ik ben de heer El Fassed nog een antwoord schuldig over open
				 data. Met de resultatenrapportage zijn wij een van de meest open onderdelen van
				 de rijksoverheid. Wij gaan dat de komende tijd uitbreiden. Wij investeren ook
				 graag in organisaties die inzetten op het vergroten van die transparantie,
				 zoals Transparency International en de club die voor transparantie heeft te
				 zorgen bij mijnbouw. Er ontstaat nu een discussie over de volgende stap op het
				 gebied van open data. Wij willen graag in 2012 de data aanvullen met
				 planningcijfers, resultaatinformatie en ook geo-informatie. Wij zitten daar
				 aardig op koers. Wat wij wel nodig hebben, zijn meer organisaties die de data
				 vervolgens bewerken op een manier dat iedereen er snel bij kan. Dit systeem is
				 internationaal afgesproken, dus voor de transparantie is dit het beste. Maar
				 als je het als leek aanklikt, zie je alleen maar tekens. Dat klinkt niet
				 vreselijk transparant. Het is overigens niet eens zo'n heel ingewikkelde slag
				 voor een beetje ICT-afdeling om het vervolgens voor de eigen gebruikers op maat
				 te vertalen in toegankelijke data.
 De heer Driessen vroeg hoe het zit met het bestrijden van
				 corruptie in de landen waarmee een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie bestaat.
				 Wij hechten daar veel waarde aan. Wij steunen het werk van Transparency
				 International. Die club heeft ervoor gezorgd dat het in heel veel landen op de
				 agenda staat. Er komt in veel landen een nieuwe generatie die weet dat
				 corruptie niet tot vooruitgang kan leiden, maar alleen tot een kleine elite die
				 zichzelf bevoordeelt en tot grote armoede voor de rest. Wij richten ons liever
				 op het bestrijden van corruptie dan op alleen maar signaleren ervan. Wij willen
				 graag een stap verder gaan en zijn er druk mee in de weer met de OESO, met de
				 Wereldbank en met andere donoren. Wij kunnen dat natuurlijk niet alleen
				 regelen, maar wij willen wel dat alles wat wij doen transparant en niet corrupt
				 is. Wanneer dat wel het geval is, grijpen wij in. Wanneer andere organisaties
				 ermee van doen hebben, signaleren wij het, laten wij het de Kamer weten en
				 nemen wij maatregelen.
 Voorzitter. Ik denk dat ik hiermee de vragen heb
				 beantwoord.
 
 De voorzitter: Redelijk grondig,
				lijkt mij. Dat brengt ons bij de tweede termijn van de Kamer met zes minuten
				spreektijd voor alle fracties, inclusief de tijd die u gebruikt voor het
				oplezen van eventuele moties. U hoeft niet alle zes minuten op te maken.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Mogen de
				moties ook plenair ingediend worden?
 De voorzitter: De moties moeten in
				principe nu ingediend worden, tenzij u dat uw collega, de woordvoerder
				Buitenlandse Zaken, woensdag en donderdag laat doen.
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter.
				 Het valt mij toch op dat dit debat wordt overschaduwd door het feit dat de
				 gedoogpartner van dit kabinet enorm aan de basis van ontwikkelingssamenwerking
				 zit te rommelen en dat de staatssecretaris er een beetje lacherig over doet: ik
				 ben ingehuurd voor dit klusje en als wij straks bedenken dat er 4 mld. af moet,
				 ben ik gewoon ingehuurd voor een nieuw klusje. Ik vraag mij af hoe het binnen
				 het CDA valt, wanneer je constant wordt geconfronteerd met iemand die zegt dat
				 het wel wat minder kan. Met zo'n gedoogpartner heb je geen oppositie meer
				 nodig.
 Ik heb de staatssecretaris niet in ferme bewoordingen afstand
				 horen nemen van de kwalificaties van Wilders. Ik heb niet gehoord «over mijn
				 lijk» – excuus daarvoor – of in vriendelijkere bewoordingen: niet in de
				 periode dat ik hier zit, ik sta voor dit beleid en voor dit budget. Dat zou ik
				 graag van deze staatssecretaris klip-en-klaar horen.
 Ik zou het prettig vinden, als de staatssecretaris zegt dat wij
				 de PETS'en, de PER's en de budgetvolgsystemen als pilots kunnen koppelen aan de
				 budgetsteun voor Mali. Dan houd ik mijn amendement aan.
 Ik hoor de staatssecretaris over de UNHCR zeggen dat hij er nog
				 naar kijkt. Is dat een toezegging dat wij dat budget overeind houden of in
				 ieder geval voor een deel? Ik hoor er graag iets concreters over. Anders hebben
				 wij er ook een amendement over en de collega's ook.
 De staatssecretaris zegt dat er amper subsidies worden gegeven
				 aan het bedrijfsleven. De potjes voor het bedrijfsleven groeien echter
				 behoorlijk, PSI en ORIO. Ik hoor zeggen dat het geen subsidies zijn, maar
				 matching funds. Ammehoela, het is gewoon geld dat naar het bedrijfsleven gaat
				 vanuit Nederland. Ik vind het mooi als wij het anders noemen, maar het is
				 duidelijk dat het gebonden projecten zijn. De staatssecretaris lijkt ons in
				 slaap te willen sussen met mvo-taal, maar dat neemt mijn zorgen nog niet
				 helemaal weg. Wij komen nog met een motie op dat punt.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat het SER-advies Ontwikkeling door duurzaam
				ondernemen stelt dat bedrijven minimaal maatschappelijk verantwoord dienen te
				ondernemen in ontwikkelingslanden willen ze kunnen bijdragen aan ontwikkeling
				en duurzame en volwaardige werkgelegenheid aldaar en om die reden adviseert de
				naleving van de hernieuwde OESO-richtlijnen, inclusief de verplichting tot Due
				Diligence, als strikte voorwaarde te hanteren bij de ontvangst van
				ontwikkelingsgelden door bedrijven;
 van mening dat mvo zeker een goede en nuttige bijdrage levert aan
				ontwikkeling van duurzame en volwaardige werkgelegenheid, maar onvoldoende is
				om te spreken van echte armoedebestrijding;
 van mening, dat er naast de mvo-criteria ook duidelijke criteria
				voor armoedebestrijding bij het bedrijfsleveninstrumentarium zouden moeten zijn
				en dat deze criteria zowel vooraf getoetst als achteraf gecontroleerd zouden
				moeten worden;
 verzoekt de regering, bij alle subsidies uit ontwikkelingsgelden
				richting het bedrijfsleven vooraf aan de hernieuwde OESO-richtlijnen te toetsen
				en deze toetsing tevens te laten plaatsvinden op activiteitsniveau alsmede
				armoedebestrijdingscriteria te ontwikkelen en op te nemen bij het
				bedrijfsleveninstrumentarium;
 verzoekt de regering tevens, ter uitvoering van deze toetsing een
				deugdelijk toetsingsmechanisme zonder grote administratieve lasten te
				ontwikkelen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Dikkers, El Fassed, Voordewind en Hachchi. Naar mij
				 blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 37
				 (33 000-V).
 
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter.
				Dan had ik nog een motie over Public Expenditure Tracing Surveys, maar als ik
				de staatssecretaris daarop een toezegging hoor geven, dan kan ik die
				aanhouden.
 De voorzitter: Die heeft u formeel
				nog niet gehoord. Dus u moet nu echt de motie indienen.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Oké, dan doe
				ik dat.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de regering ontwikkelingssamenwerking
				effectiever wil maken, maar nog geen instrumenten heeft voorgesteld om meer
				inzicht te krijgen hoe hulpgelden besteed worden;
 constaterende dat hoewel de tijd van ongeconditioneerde
				budgetsteun voor ontwikkelingslanden voorbij is, het desondanks noodzakelijk
				kan zijn de nationale budgetten van ontwikkelingslanden aan te vullen;
 overwegende dat het zeer wenselijk is bij een dergelijke
				kapitaaloverdracht zicht te houden op de besteding van het hulpgeld en het
				effect van de bijdrage;
 overwegende dat het monitoren van de exacte besteding van het
				budget de transparantie zal bevorderen, de effectiviteit van de hulp zichtbaar
				maakt en tevens ontwikkelingslanden zal helpen hun public finance management te
				verbeteren;
 van mening dat de zogeheten Public Expenditure Tracing Surveys
				(PETS), zoals gehanteerd door de Wereldbank, een bij uitstek geschikt
				instrument is om dergelijke geldstromen te volgen;
 verzoekt de regering, de zogeheten Public Expenditure Tracing
				Surveys (PETS) als formele externe toetsing op de kortst mogelijke termijn in
				te voeren en de daaruit volgende Public Expenditure Reviews te publiceren,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Dikkers, El Fassed, Voordewind en Hachchi. Naar mij
				 blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 38
				 (33 000-V).
 
 
 Mevrouw De Caluwé (VVD):
				 Voorzitter. Het aanpassen van de ODA-criteria, concrete doelstellingen en de
				 private sector, dat waren de speerpunten uit mijn betoog in eerste termijn. Ik
				 ben blij met de toezegging van de staatssecretaris dat hij voortvarend door zal
				 gaan met de aanpassing van de criteria en met de ontwikkeling van nieuwe vormen
				 van financiering in de aanloop naar aanpassing van die criteria. Ik zal
				 daarover dus geen motie indienen, zoals eerder aangekondigd.
 Over de alternatieve financiering gesproken: vaak is het zo dat
				 subsidies niet echt nodig zijn. Dat had de heer Wientjes gezegd en dat hebben
				 anderen ook aangegeven. Vaak kan worden volstaan met garantiestellingen, steun
				 bij het wegwijs worden in regelgevingen of soft loans. Het sombere beeld over
				 de rol van het bedrijfsleven is mijns inziens onterecht. Wanneer het
				 bedrijfsleven een positieve bijdrage levert aan de ontwikkeling van een land,
				 zie ik niet in waarom we niet mogen inzetten op de belangen van onze economie.
				 De vraag is er, de wil is er en de toegevoegde waarde is er.
 Dan wil ik tot slot nog even ingaan op de vraag die de heer El
				 Fassed eerder had gesteld, want ik weet dat hij smacht naar een antwoord.
				 Aangezien ik geen belastingwoordvoerder ben heb ik het even gecheckt bij mijn
				 collega die er wel over gaat. Natuurlijk is ieder land verantwoordelijk voor
				 goede belastingwetgeving en moet belastingontduiking te allen tijde voorkomen
				 worden, maar de primaire verantwoordelijkheid voor de eigen belastingwetgeving
				 ligt bij het land in kwestie. Ik heb ook begrepen van de heer El Fassed dat de
				 heer Weekers er niets aan zou willen doen. Ik begrijp van mijn collega dat de
				 heer Weekers de wet niet wil aanpassen maar dat hij wel diverse bv's en nv's
				 onder de loep gaat nemen en zal beoordelen op onoorbare praktijken.
 
 
 De heer Irrgang (SP): Voorzitter.
				 Net als mevrouw Dikkers was ik een beetje verbaasd over de vrij terughoudende
				 beantwoording van de staatssecretaris met betrekking tot de plannen die de
				 ronde doen over verdere bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Mijn
				 fractie is uiteraard geen partij bij het regeer- en gedoogakkoord, maar ik snap
				 best dat dit zo'n beetje de arbeidsvoorwaarden vormt voor deze
				 staatssecretaris. Maar dat geldt bijvoorbeeld ook voor de heer Driessen, die
				 hier toch vrij drieste uitspraken doet. Misschien kan de staatssecretaris een
				 voorbeeld aan hem nemen. Per slot van rekening is hij een blaffende hond die
				 niet bijt, omdat hij uiteindelijk wel de begroting zal steunen; ook hij is
				 namelijk gebonden aan het gedoogakkoord. De staatssecretaris hoeft echt niet
				 als een soort huurling altijd maar te zeggen dat hij alles voor zijn rekening
				 zal nemen. Alleen al in uitvoeringstechnische zin is het voorstel van de heer
				 Wilders natuurlijk volstrekt onhaalbaar. Het zou de staatssecretaris niet
				 misstaan als hij hier een opmerking over maakte, het is in ieder geval zijn
				 goed recht. Tenzij hij dat niet wil, en werkelijk als een soort huurling voor
				 alles maar inzetbaar is. Ik heb echter zo'n vermoeden dat hij van het kabinet
				 de kwaadste niet is; althans ik hoop dat dit het geval is.
 Ik denk dat we het over het bedrijfsleven niet eens zullen
				 worden. Is dit niet het opwarmen van een oude prak? In ieder geval is er een
				 duidelijk verschil van mening. De staatssecretaris verwees naar ORIO. De
				 resultaten daarvan zijn inderdaad nog niet zichtbaar, maar het is natuurlijk
				 erg merkwaardig dat ORET, de regeling die daaraan voorafging, wordt veranderd
				 en beperkt in ORIO, en dat vervolgens het budget wordt verhoogd. Die regeling
				 was ingeperkt, niet omdat zij zo'n succes was, maar omdat de resultaten matig
				 waren. Vergelijkbare bezwaren zijn er tegen andere
				 privatesectorregelingen.
 Ik zie met belangstelling uit naar de toezegging van de
				 staatssecretaris dat hij terugkomt op het budget voor SRGR. Volgens mij was het
				 overigens breder dan dat; het ging om een combinatie van punten in dat artikel.
				 Daar komt ook die 34 mln. vandaan. Ik zie verder met belangstelling uit naar
				 het vervolg op de toezegging van de staatssecretaris dat hij nog eens zal
				 kijken naar de bijdrage aan de UNHCR. Graag hoor ik nog wat meer toelichting op
				 de uitfasering van de onderwijsuitgaven; dat vond ik namelijk niet erg
				 duidelijk. Van mij mag dit ook schriftelijk. Het kan aan mij liggen, maar ik
				 begreep niet waarover het ging toen de staatssecretaris het ineens had over een
				 parkeerartikel.
 Ik heb geen moties, wel nog wat opmerkingen. Het viel mij op
				 dat de staatssecretaris bij het onderwerp Rwanda eigenlijk de inhoud van een
				 van zijn vele brieven herhaalde. Ik heb deze brieven echt gelezen, dus ik denk
				 dat ik maar met een amendement hierover kom. Naar mijn inschatting is sinds de
				 verkiezingen van 2010 de situatie verslechterd. En ik ben hierin zeker niet de
				 enige, zie de rapportages van Human Rights Watch over de verslechtering van de
				 situatie aldaar. En inderdaad, met Indonesië hebben we een gezamenlijke
				 rechtsgeschiedenis; zo kun je het ook formuleren. Maar dat maakt het volgens
				 mij niet logisch om daarom tot in lengte van dagen door te gaan met het
				 financieren van een gezamenlijk programma. Ik zal kijken of er steun is voor
				 een initiatief op dat gebied.
 
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter.
				 Dank aan de staatssecretaris voor zijn beantwoording van de vele vragen. Ik heb
				 nog wel een paar punten. Over de afstemming tussen de donoren, zeker op het
				 gebied van onderwijs, blijft mijn fractie zorgen houden. Kijk naar Burkina
				 Faso: dat kan aanspraak maken op de middelen uit het Global Partnership voor
				 Education, maar dat heeft niet voldoende om aan alle vraag te voldoen. Ook houd
				 ik mijn zorgen over Benin. Graag nadere informatie daarover.
 Het SER-rapport was zeer duidelijk over enabling environment:
				 het bedrijfslevenprogramma kan alleen effectief zijn als daar een enabling
				 environment is. Ik heb daarover een motie, die ik straks zal voorlezen. Ik heb
				 ook een motie over duurzaamheid. Inderdaad, de pilots moeten van start gaan in
				 die landenprogramma's, maar wanneer krijgen wij nadere informatie over hoe die
				 precies zullen gaan? Verder blijf ik met vragen zitten over die 3 mln. van het
				 budget voor genderbeleid, maar ik heb begrepen dat mijn buurvrouw Hachchi
				 daarop zal ingaan. Vanwege de tijd laat ik dit aan haar, maar ook mijn fractie
				 baart dit zorgen.
 Voorzitter. Dan nu de kennis over ontwikkelingssamenwerking.
				 Het is echt prioritair dat wij ons niet beperken tot die vier speerpunten. Wij
				 moeten breder inzetten om de kennis op het gebied van ontwikkelingssamenwerking
				 te behouden. Vandaar ook dat ik zo blij ben met het vijfde kennisplatform. Die
				 300 mln. voor topsectoren moet wat mijn fractie betreft ook breder besteed
				 kunnen worden.
 Het maatschappelijk middenveld. Het is heel mooi dat de NDCO
				 een meldpunt heeft ingericht, maar nu de SBOS is uitgeput, dreigen alle energie
				 in de maatschappij en vooral de particuliere initiatieven verloren te gaan. De
				 staatssecretaris noemde zelf het voorbeeld van mensen die met serviesgoed op
				 reis gaan. Dat moet je natuurlijk niet hebben, maar dat betekent nog niet dat
				 er geen goede initiatieven zouden zijn. Die zijn er wel degelijk en vaak zouden
				 ze met een klein beetje geld enorm geholpen zijn.
 Coherentie. Zoals ik al zei, is het voor mijn fractie heel erg
				 belangrijk dat wij daarmee ervaring opdoen. Vandaar dat ik erg uitzie naar de
				 informatie over de drie landen waarmee wij een coherentierapportage gaan
				 opstellen. Wanneer kunnen wij die informatie verwachten?
 Voorzitter. Ik heb drie moties voorbereid. Ik zal ze heel snel
				 indienen.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat dit kabinet met haar beleid ten aanzien van
				ontwikkelingssamenwerking productieve sectoren wil bevorderen;
 constaterende dat deze visie onder andere wordt ondersteund door
				het SER-advies Ontwikkelen door duurzaam ondernemen, waarin wordt gepleit voor
				de versterking van de enabling environment in ontwikkelingslanden om tot
				duurzame inclusieve economische groei te komen;
 constaterende dat de regering deze lijn volgt, maar dat de manier
				waarop maatschappelijke instellingen en kennisinstellingen worden betrokken bij
				de versterking van de enabling environment nog concreter kan worden
				uitgewerkt;
 van mening dat de inzet van kennis en ervaring van Nederlandse
				organisaties in het opzetten van kadasters en het formeel vastleggen van
				eigendommen bijdraagt aan het scheppen van een betere enabling environment,
				inclusieve lokale economische ontwikkeling en het tegengaan van land- en water
				grabbing;
 verzoekt de regering, meer focus te leggen op de verbetering van
				de enabling environment en in de bilaterale instrumenten van ambassades in
				partnerlanden kennis en ervaring van kennisinstellingen en maatschappelijke
				organisaties nadrukkelijk te benutten en deze organisaties daarbij actief te
				betrekken,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Ferrier. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 39
				 (33 000-V).
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat Turkije en Noorwegen een internationale
				conferentie organiseren in maart 2012, waar onder andere de economische
				ontwikkeling en schuldkwijtschelding aan Sudan zullen worden besproken;
 overwegende dat de ontwikkeling van Sudan van belang is voor een
				evenwichtige ontwikkeling in de regio;
 constaterende dat tegen de Sudanese president Omar Al-Bashir een
				arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof loopt wegens misdaden tegen de
				menselijkheid en oorlogsmisdaden;
 constaterende dat de mensenrechten in Sudan en met name in
				Zuid-Kordofan dagelijks worden geschonden;
 verzoekt de regering, zich internationaal sterk te maken voor het
				stellen van harde voorwaarden voordat steun aan Sudan wordt gegeven, waarbij de
				verbetering van de mensenrechtensituatie ter plaatse wordt benoemd, inclusief
				toegang voor humanitaire hulp, stoppen met bombardementen, beëindigen van
				steun aan gewapende groepen en uitvoering van het Afrikaanse Unie framework
				agreement over vredesonderhandelingen en constitutionele hervormingen;
 verzoekt de regering, erop toe te zien dat de Nederlandse
				ambassade in staat is verplichtingen die ons land in het kader van het
				Comprehensive Peace Agreement op zich heeft genomen, na te komen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Ferrier. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 40
				 (33 000-V).
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat het van belang is dat er overzicht is over al
				de aanwezige kennis over duurzaamheid, dat de relaties tussen ministerie(s),
				kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties voldoende worden
				benut;
 constaterende dat duurzaamheid bijdraagt aan een
				toekomstbestendig ontwikkelingsbeleid en daarom een overstijgend en integraal
				onderdeel moet zijn van beleidsinitiatieven op ontwikkelingssamenwerking;
 constaterende dat door het systeem van overplaatsing de op
				Buitenlandse Zaken aanwezige kennis niet altijd op de meest effectieve manier
				wordt ingezet of overgedragen;
 overwegende dat in het personeelsbeleid bij Buitenlandse Zaken
				overdracht van deze kennis meer centraal dient komen te staan;
 voorts overwegende dat op gebied van vergroening van het
				ontwikkelingsbeleid een ontwikkelings- en uitvoeringsplan op grond van
				landenpilots is toegezegd, waardoor op grond van constructieve samenwerking van
				overheid, bedrijven, (lokale) kenniscentra en (lokale) ngo's een concrete en
				structured bijdrage kan worden geleverd aan verduurzaming van het
				ontwikkelingsbeleid;
 verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat voldoende kennis en
				capaciteit met betrekking tot duurzame ontwikkeling wordt geborgd en deze
				structured wordt toegepast bij het beoordelen van nieuwe beleidsinitiatieven en
				jaarplannen, zodat een gerichte vergroening van het ontwikkelingsbeleid
				mogelijk gemaakt wordt,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Ferrier en El Fassed. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 41
				 (36 000-V).
 
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Voorzitter.
				 Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoorden. In zijn introductie gaf de
				 staatssecretaris aan waarom de brieven over de verdere uitwerking van zijn
				 beleid op de verschillende terreinen relatief laat zijn gekomen. Ik begrijp
				 dat. Hij begrijpt echter zelf vast ook wel dat de Kamer er behoefte aan heeft
				 om daarover verder te spreken. Het zijn belangrijke onderwerpen. Wij komen
				 daarop dus terug. Vandaag is er te weinig tijd is om inhoudelijk erop in te
				 gaan.
 Op het punt van coherentie erkent de staatssecretaris het
				 belang van de verschillende beleidsterreinen. Een coördinatiecommissie stelt
				 mij niet gerust. Ik moet dan eigenlijk denken aan het Zweedse voorbeeld als het
				 gaat om globaliseringstrategie. Ik vraag de staatssecretaris hoe hij zijn
				 collega's in beweging gaat krijgen. Uiteindelijk moet het kabinet coherentie
				 tussen de oren krijgen om ook de departementen mee te krijgen. Dat is nog wel
				 een uitdaging, zeker gelet op het debat met staatssecretaris Bleker vorige
				 week.
 Ik kom te spreken over SRGR en de nauwe relatie met hiv, aids
				 en gezondheid. Ik kan verwijzen naar de indeling waarvoor de staatssecretaris
				 heeft gekozen. Ik dank de staatssecretaris voor de handreiking dat hij wil
				 kijken naar een oplossing voor de bezuiniging op deze prioriteit. Voor de
				 andere drie prioriteiten komt er geld bij. Wij komen eigenlijk aan de
				 staatssecretaris tegemoet als wij zeggen dat wij het budget op peil willen
				 houden. Ik hoop dat de staatssecretaris het ook zo ziet.
 Ik zie de reactie van de staatssecretaris over noodhulp nog
				 tegemoet.
 Op het punt van gender heb ik behoefte aan duidelijkheid.
				 Begrijp ik goed dat de staatssecretaris het amendement dat is ingediend,
				 steunt? Dat betreft 3 mln. op die 39 mln. zodat wij uitkomen op 42 mln. voor
				 volgend jaar. Het lijkt mij belangrijk om daarover heel duidelijk te zijn want
				 die 3 mln. die in 2011 naar het MFS is gegaan, was niet geoormerkt waardoor
				 het geld voor gender uiteindelijk niet terecht is gekomen zoals wij bedoeld
				 hadden. Ik hoor dus graag een duidelijke reactie van de staatssecretaris op 42
				 mln. voor gender.
 Ik ben blij dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat hij
				 kennisbeleid meeneemt in het vijfde kennisplatform. Maatschappijopbouw is een
				 kennisgebied waarop Nederland zich goed kan profileren.
 De staatssecretaris benadrukt zelfredzaamheid in relatie tot
				 het bedrijfsleven. Zelfredzaamheid gaat echter verder dan alleen de private
				 sector. Ik dien daarover twee moties in. De eerste motie gaat over de
				 samenwerking tussen het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat het kabinet duurzame en inclusieve ontwikkeling
				van ontwikkelingslanden wil stimuleren met het bedrijfsleveninstrumentarium en
				met publiek-private partnerschappen;
 constaterende dat het totale budget voor de ontwikkeling van de
				private sector en samenwerking met het bedrijfsleven de komende vier jaar
				stijgt van 600 mln. naar circa 900 mln. per jaar;
 overwegende dat concrete samenwerking met internationale en
				lokale ngo's en kennisinstellingen synergie en ownership bevordert en daarmee
				bij kan dragen aan structurele en autonome ontwikkeling op de grond;
 overwegende dat uit de evaluaties van het
				bedrijfsleveninstrumentarium blijkt dat de impact op
				ontwikkelingsdoelstellingen beperkt is en dat internationale en lokale ngo's en
				kennisinstellingen bewezen ervaring hebben op dit gebied;
 verzoekt de regering, binnen het bedrijfsleveninstrumentarium een
				mechanisme op te zetten dat budgettair voordeel verschaft aan bedrijven die
				samenwerken met internationale en lokale ngo's en kennisinstellingen wiens
				track-record een bewezen meerwaarde biedt,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Hachchi en Van der Staaij. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 42
				 (33 000-V).
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat er strenge eisen worden gesteld aan
				ontwikkelingsorganisaties voordat zij gesubsidieerd worden, met controles voor,
				tijdens en na projecten;
 overwegende dat het kabinet ten aanzien van de controle bij het
				bedrijfsleven slechts wijst op staande OESO-richtlijnen en controle
				achteraf;
 verzoekt de regering, de eisen en controlecriteria voor
				ontwikkelingsorganisaties en voor het bedrijfsleven met elkaar in lijn te
				brengen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Hachchi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 43
				 (33 000-V).
 
 
 De heer Driessen (PVV): Voorzitter.
				 Veel fracties benadrukten vanavond hoe erg het zou zijn dat er in het budget
				 voor ontwikkelingsslurp wordt gehakt. In feite blijft dat gevoel echter beperkt
				 tot deze vergaderzaal. Immers, hoeveel mensen hebben er gedemonstreerd met
				 borden en spandoeken tegen de bezuinigingen op ontwikkelingshulp? Hoeveel
				 mensen waren er op het Malieveld? Hoeveel mensen waren er op het Plein? Zelfs
				 tegen het gehak in de kunstsubsidies werd nog gedemonstreerd, maar zodra het om
				 OH gaat, blijft het doodstil. Het lijkt niemand iets te interesseren. Dat hoeft
				 ook niemand te verbazen als ontwikkelingsclubs in miljoenenpanden blijken te
				 bivakkeren. Feit is: meer dan de helft van alle Nederlanders wil, als er extra
				 bezuinigingen nodig zijn, 4 mld. weg hakken uit het OH-budget. Dan blijft er
				 bijna niks meer over; dat is wat de meerderheid van de Nederlanders wil.
 Bij de VVD-kiezers is dat zelfs 79%: acht op de tien. Toch
				 heeft de VVD het vanavond vooral over green deals, windmolens en andere gekke
				 linkse projectjes. Ik ben bang dat Milton Friedman gelijk had toen hij zei:
				 krab aan een Europese liberaal en je vindt een socialist. Bij de VVD lijk je
				 niet eens te hoeven krabben.
 We zien vanavond weer een hoop detailmoties en -amendementen
				 voorbijkomen – soms zijn het hele boekwerken – waarmee geld geschoven wordt
				 van de ene naar de andere onbegrijpelijke afkorting. Nu een paar heldere
				 moties, die iedereen zal begrijpen.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 verzoekt de regering, Oxfam Novib aan te spreken op zijn
				exorbitante onderkomen teneinde te bewerkstelligen dat hij zijn huisvesting zo
				spoedig mogelijk versobert, op straffe van een subsidiestop,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 44
				 (33 000-V).
 
 De heer Driessen (PVV): Dan een
				andere slurpclub.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat Cordaid in strijd handelt met staand
				regeringsbeleid;
 verzoekt de regering, alle subsidies voor Cordaid op te
				schorten,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 45
				 (33 000-V).
 
 De heer Driessen (PVV): Dan een motie
				waarbij ik op steun reken van de mannenbroeders van de SGP.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 verzoekt de regering, behoudens eventuele noodhulp, alle hulp
				voor OlC-lidstaten te beëindigen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 46
				 (33 000-V).
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Er zijn
				maar enkele hulporganisaties door een motie van de PVV getroffen. Moet ik
				daaruit afleiden dat de overige organisaties de warme steun hebben van de
				PVV-fractie?
 
 De heer Driessen (PVV): Nee, dat
				 kan de heer Van der Staaij niet veronderstellen.
 Tot slot mijn laatste motie, die eigenlijk een species is van
				 het genus van de motie van zojuist.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat christenen in Egypte niet veilig zijn;
 verzoekt de regering, behoudens eventuele noodhulp, alle hulp
				voor Egypte per direct te stoppen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Driessen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 47
				 (33 000-V).
 
 De heer Irrgang (SP): Ik ga maar even
				verder op de eerdere vraag van de heer Van der Staaij. Moet ik uit deze motie
				afleiden dat alle moslims in Egypte wel veilig zijn voor de repressie van het
				leger? Of dat ze misschien niet veilig zijn, maar dat dit de heer Driessen
				verder niet boeit?
 De heer Driessen (PVV): Ik zal zeker
				niet beweren dat alle moslims een prettig leven leiden in Egypte. Ik zou de
				heer Irrgang er wel op willen wijzen dat de situatie van de kopten, de
				christenen in Egypte, dermate ernstig is dat daarvoor speciale aandacht zou
				mogen zijn vanuit ons parlement. Ik hoop ook echt dat de heer Irrgang heel
				serieus zal kijken naar deze motie. Ik zou het toch wel heel spijtig vinden als
				de socialistische partij geen steun zou willen verlenen aan deze motie.
 De heer Irrgang (SP): Van de kant van
				de heer Driessen is dit absoluut een zeer gematigd en genuanceerd antwoord. Na
				dit antwoord zal ik zeker weloverwogen naar de motie kijken. Ten slotte zou ik
				de heer Driessen willen aanraden om nog even de laatste beelden van het
				Tahrirplein in Caïro tot zich te nemen, waar op dit moment de tanks weer
				worden ingezet. Ik heb niet de indruk dat het daar alleen kopten zijn die het
				slachtoffer worden van de repressie van de Egyptische autoriteiten, het leger
				en de politie.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Het is
				natuurlijk allemaal kommer en kwel, wat de PVV-fractie betreft. Zij heeft
				echter wel een cruciale rol te spelen. Stemt zij voor of tegen de
				begroting?
 De heer Driessen (PVV): Ik nodig
				mevrouw Dikkers uit om tijdens de stemmingen heel goed naar links te kijken om
				te zien wat die 24 handjes zullen doen.
 Mevrouw Dikkers (PvdA): Daar komt u
				wel erg makkelijk mee weg. Dit beleid deugt niet, dit kabinet deugt daarmee
				niet. Het is immers het gedoogde kabinet dat deze plannen op tafel legt. Het
				zou dan vrij logisch zijn om daar consequenties aan te verbinden. In ben heel
				benieuwd naar die 24 handen.
 De heer Driessen (PVV): Ik heb geen
				vraag gehoord. Ik heb gezegd wat ik heb gezegd.
 De voorzitter: Wij zullen er nog even
				op moeten wachten.
 
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				 Voorzitter. Ontwikkelingssamenwerking staat met dit kabinet en vooral met deze
				 gedoogpartner, Wilders en kornuiten, continu onder druk. Het budget voor
				 ontwikkelingssamenwerking is één grote grabbelton waaruit iedereen denkt te
				 kunnen graaien, Geert Wilders en minister Verhagen voorop. De staatssecretaris
				 hoort te zeggen: ik deel geen cadeautjes meer uit, ik trek een streep bij 0,7%
				 van het bnp, dat is de internationale afspraak en daar houdt Nederland zich
				 aan. In plaats daarvan blijft hij een beetje vaag. «Onder druk is alles
				 mogelijk.» Ook mevrouw Ferrier zegt dat. Wij hebben nog geen keiharde garantie
				 dat die 0,7% overeind blijft tijdens deze volle kabinetsperiode, zoals in de
				 motie van GroenLinks en de ChristenUnie is verwoord.
 Het bedrijfsleveninstrumentarium kan een belangrijke bijdrage
				 leveren aan de economische ontwikkeling in ontwikkelingslanden. Dat gelooft
				 GroenLinks ook. Dat kan echter alleen als de focus wordt verschoven van de
				 belangen van Nederlandse multinationals naar de belangen van het mkb in
				 ontwikkelingslanden. Het bedrijfsleveninstrumentarium moet spin-off creëren
				 voor de lokale markten en ketens. Ik vraag de staatssecretaris mij hiervan te
				 overtuigen het komend jaar, met goede eigen monitoring en beoordeling vooraf in
				 plaats van achteraf. Laat het een doorslaggevend criterium zijn en laat men
				 zich net als alle andere subsidieverkrijgers verantwoorden.
 Ontwikkelingssamenwerking kan effectiever. Dit bereiken wij
				 echter niet door het budget voor ontwikkelingssamenwerking verder te verlagen,
				 zoals mijn collega's van de fracties van de PVV en de VVD graag doen, maar door
				 te kijken naar het beleid van andere ministeries. Ik noemde in mijn eerste
				 termijn al de enorme bedragen die te verdienen zijn als wij nu
				 belastingontwijking, handelsbarrières, landbouwsubsidies en aanpassing aan
				 klimaatverandering aanpakken. Zo verdien wij de ontwikkelingsuitgaven
				 gemakkelijk terug. Sterker nog, het kan ontwikkelingssamenwerking uiteindelijk
				 overbodig maken. Een fantastische investering die ik graag nog eens aanprijs
				 aan partijen die minder, veel minder of helemaal niets willen besteden.
 Ik heb een aantal moties. Ik begin bij de motie over het
				 bedrijfsleveninstrumentarium. Ik stel mij graag zeker van een goede uitvoering
				 van het beleid van de staatssecretaris op dit terrein.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat ontwikkelingssamenwerking alleen effectief is als
				het belang van de ontvanger voorop staat;
 overwegende dat het beoogde doel van het
				bedrijfsleveninstrumentarium is om duurzame economische groei te realiseren in
				ontwikkelingslanden zodat de zelfredzaamheid in deze landen vergroot;
 overwegende dat economische groei in ontwikkelingslanden alleen
				duurzaam is als door middel van maatschappelijk verantwoord ondernemen een
				bijdrage wordt geleverd aan een verbeterd ondernemingsklimaat voor kleine
				producenten, aan de lokale markt en aan ontwikkeling van de bevolking en aan
				armoedebestrijding;
 verzoekt de regering, de criteria voor het
				bedrijfsleveninstrumentarium zo op te stellen, dat om voor dit instrumentarium
				in aanmerking te komen, projecten door middel van maatschappelijk verantwoord
				ondernemen zichtbaar moeten bijdragen aan een verbeterd ondernemingsklimaat
				voor kleine producenten, aan de lokale markt en aan ontwikkeling van de
				bevolking en aan armoedebestrijding;
 verzoekt de regering tevens, de criteria waarop bedrijven die
				subsidie aanvragen uit het bedrijfsleveninstrumentarium worden beoordeeld naar
				de Kamer te sturen en hierbij duidelijk te maken op welke manier het ministerie
				zich zeker stelt van zichtbare bijdragen aan een verbeterd ondernemingsklimaat
				voor kleine producenten, aan de lokale markt en aan ontwikkeling van de
				bevolking en aan armoedebestrijding,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden El Fassed, Dikkers en Voordewind. Naar mij blijkt,
				 wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 48
				 (33 000-V).
 
 De heer El Fassed (GroenLinks):
				Voorzitter. De tweede motie gaat over preventieve rampenbestrijding. Landen,
				boeren en lokale ondernemers moeten worden voorbereid op droogte en
				overstroming. Klimaatadaptatie verdient meer aandacht van de
				staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat wereldwijd extremer weer toeneemt en hierdoor
				vooral in ontwikkelingslanden vaker overlast en natuurrampen plaatsvinden;
 overwegende dat lokale producenten – onder wie boeren –
				ondernemers, burgers en besturen van ontwikkelingslanden beter moeten leren
				anticiperen op natuurrampen;
 verzoekt de regering, in het ontwikkelingsbeleid voor effectieve
				humanitaire hulp meer aandacht te geven aan preventieve rampenbestrijding,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden El Fassed en Ferrier. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 49
				 (33 000-V).
 
 De heer El Fassed (GroenLinks): Ik
				dien een motie in over open data.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat in september 2011 een begin is gemaakt met het
				publiceren van actuele gegevens (open data) over alle
				ontwikkelingssamenwerkingsactiviteiten die het ministerie van Buitenlandse
				Zaken financiert;
 overwegende dat transparantie de effectiviteit en kwaliteit van
				ontwikkelingssamenwerking ten goede komt;
 overwegende dat een groot deel van de programma's op het gebied
				van ontwikkelingssamenwerking door maatschappelijke organisaties,
				kennisinstellingen en bedrijven wordt uitgevoerd;
 verzoekt de regering, met maatschappelijke organisaties,
				kennisinstellingen en bedrijven die financiering ontvangen van de regering voor
				de uitvoering van hun programma's op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
				afspraken te maken om beschikbare data over deze programma's op korte termijn
				te gaan ontsluiten,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden El Fassed en De Caluwé. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 50
				 (33 000 V).
 
 De heer El Fassed (GroenLinks): Tot
				slot dien ik een motie in over publiek-private partnerschappen op het gebied
				van water.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat er in 2012 een faciliteit wordt gestart voor
				publiek-private partnerschappen op het gebied van water;
 overwegende dat de duurzaamheid van interventies een belangrijk
				criterium bij het monitoren van activiteiten gericht op geïntegreerd
				waterbeheer zal zijn;
 overwegende dat hiervoor in de watersector het
				FIETS-kwaliteitsmodel wordt gehanteerd: Financial, Institutional,
				Environmental, Technical and Social sustainability;
 overwegende dat het belangrijk is bij de toekenning van
				financiering na te gaan of de partnerschappen een duurzame bijdrage zullen
				leveren met hun activiteiten;
 verzoekt de regering, het FIETS-kwaliteitsmodel over te nemen en
				bij de toekenning van financiering aan publiek-private partnerschappen als
				richtsnoer voor duurzaamheidscriteria te hanteren,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden El Fassed, Voordewind, Dikkers en Hachchi. Naar mij
				 blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 51
				 (33 000 V).
 
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				 Voorzitter. Wij hebben de heer Driessen meerdere keren horen verwijzen naar een
				 draagvlakonderzoek voor ontwikkelingssamenwerking. Ik ben benieuwd of de heer
				 Driessen ook nog een onderzoek zal doen of mensen de belastingen te hoog vinden
				 of blij zijn met de boetes en zal kijken welke antwoorden er dan uitkomen. Dan
				 zal hij, denk ik, ook voorspelbare antwoorden krijgen. De PVV-fractie claimde 4
				 mld. Ik zou graag de staatssecretaris nog duidelijk ferm afstand horen nemen
				 van de verdere bezuinigingen die zijn gedoogpartner graag ziet bij
				 ontwikkelingssamenwerking. Dat vooraf.
 Ik heb een vraag gesteld over duurzame handelsmissies, namelijk
				 of de staatssecretaris het ziet zitten om Nederlandse ngo's die een oog hebben
				 voor duurzaamheid, te betrekken bij die handelsmissies. Over het FIETS-model
				 heeft de heer El Fassed een motie ingediend, dus daarop ga ik niet meer in. Ik
				 ben blij dat de staatssecretaris opnieuw wil kijken naar drinkwater- en
				 sanitatievoorzieningen, hopelijk in lijn met het amendement dat wij hebben
				 ingediend. Ik zal dat afwachten.
 Over de noodhulp zegt de staatssecretaris dat hij opnieuw zal
				 kijken naar de bezuiniging op de UNHCR. Dat staat los van het feit dat op die
				 noodhulp nog steeds een korting zit van 31 mln., terwijl wij vorig jaar al
				 tekort kwamen. Ik houd mijn amendement op dat terrein dus aan. Ik ben blij met
				 de toezegging dat de staatssecretaris bereid is om samen met de minister van
				 Buitenlandse Zaken, neem ik aan, het Mensenrechtenfonds in te zetten voor het
				 verder bevorderen van de strijd tegen de kinderarbeid, voor het stimuleren van
				 de Child Labor Free Zones. Dat is een heel mooie toezegging.
 Ik kom nog met een aantal moties. De eerste gaat over de
				 transparantie van supermarktketens.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de Tweede Kamer de motie Voordewind c.s.
				(32 500-V, nr. 48) heeft
				aangenomen waarin de regering wordt gevraagd, in overleg te treden met de in
				Nederland actieve supermarktketens en in te zetten op een convenant, waarin
				wordt afgesproken dat in 2015 de aangeboden (huismerk)producten duurzaam zijn
				geproduceerd, met de criteria voor duurzaam inkopen als minimumnorm;
 constaterende dat de motie verzoekt dat via een jaarlijkse
				monitor wordt gerapporteerd over de voortgang;
 overwegende dat het Platform Verduurzaming Voedsel in
				samenwerking met het ministerie van EL&I werkt aan een database voor
				bedrijven over maatschappelijk verantwoord ondernemen, bijvoorbeeld op het vlak
				van arbeidsrechten en duurzaamheid;
 verzoekt de regering, in gesprek te gaan met supermarktketens in
				Nederland en afspraken te maken over actieve deelname aan de database van het
				Platform Verduurzaming Voedsel en over volledigheid van informatie in deze
				database,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 52
				 (33 000-V).
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik
				had een motie over het FIETS-model, maar mijn collega heeft daarover al een
				motie ingediend. Dus die zal ik niet indienen, maar nog wel een motie over de
				monitoring, de naleving van de internationale ngo-standaarden.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat bedrijven alleen in aanmerking komen voor
				publiek-private samenwerking in ontwikkelingslanden wanneer zij voldoen aan de
				nieuwe OESO-richtlijnen;
 overwegende dat de OESO-richtlijnen voor multinationale
				ondernemingen van toepassing zijn op de gehele toeleveringsketen en onder meer
				eisen dat kinder- en slavenarbeid wordt uitgesloten en een leefbaar loon wordt
				betaald;
 constaterende dat de naleving van de OESO-richtlijnen vereist is,
				maar dat de monitoring hiervan nog onvoldoende is ontwikkeld en onafhankelijke
				audits geen vereiste zijn;
 verzoekt de regering, een werkgroep in te stellen van betrokken
				stakeholders (bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties)
				die binnen een termijn van vier maanden concrete voorstellen ontwikkelt voor de
				monitoring van naleving van internationale mvo-standaarden en voor
				onafhankelijke audits,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Voordewind en Dikkers. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 53
				 (33 000-V).
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie):
				Omdat alleen deze termijn mij nog gegeven is, dien ik de volgende motie in over
				de verduurzaming van de handelsmissies.
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat privatesectorontwikkeling in ontwikkelingslanden
				enkel economisch, sociaal en duurzaam is op het moment dat maatschappelijke
				organisaties, vakbonden, kennisinstellingen en producentenorganisaties zowel
				lokaal als internationaal actief betrokken zijn;
 overwegende dat deze actoren marktkennis, netwerken, inzichten en
				expertise hebben die de return of investment van het bedrijfsleven verhogen en
				sociale en milieurisico's verminderen;
 verzoekt de regering, een duurzame handelsmissie te leiden naar
				een ontwikkelingsland met een opkomende markt waar bedrijfsleven, vakbonden,
				maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en producentenorganisaties
				gelijkwaardig aan deelnemen met het doel de daaruit geleerde lessen versneld te
				integreren in reguliere missies,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door het lid Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
				 voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 54
				 (33 000-V).
 
 
 De heer Van der Staaij (SGP):
				 Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik zal kort
				 nog een paar punten langslopen.
 De staatssecretaris heeft gezegd dat hij nog zal kijken naar de
				 bijdrage voor de UNHCR. Wat betekent dit concreet?
 Op het terrein van onderwijs zullen wij nauwgezet de vinger aan
				 de pols houden en volgen wat de verantwoorde afbouw betekent. Ik houd daarnaast
				 nog wat vragen over hoe het verder zal gaan met Burkina Faso, Bolivia, Mali,
				 Zambia en Nicaragua. Er zijn ook vragen over andere landen gesteld. Op een
				 aantal punten zijn weinig harde toezeggingen gedaan en blijft het onduidelijk
				 hoe de verantwoorde afbouw eruitziet.
 Over de uitstapprogramma's heb ik met collega Ferrier een
				 amendement ingediend. Ik denk dat dit aansluit bij hetgeen de staatssecretaris
				 zo-even aangaf over de structurele verankering binnen het SRGR-programma.
 Over het bedrijfsleven dien ik de volgende motie in.
 
 
 
 
 
 
 
 Motie
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de notitie Ontwikkeling door duurzaam
				ondernemen alleen voorziet in een evaluatieprotocol voor bedrijfslevensubsidies
				vanaf een hoogte van 10 mln. per jaar;
 constaterende dat de meeste bedrijfslevensubsidies die hoogte
				niet kennen en dat genoemde notitie geen duidelijkheid schept over de
				evaluatie-eisen waaraan projecten onder de 10 mln. moeten voldoen;
 overwegende dat onderdeel 6 van het protocol proportionaliteit al
				als criterium genoemd wordt voor de invulling van de monitoring en evaluatie,
				zodat de kosten daarvoor in verhouding staan tot de financiële omvang van de
				te evalueren activiteit;
 verzoekt de regering, de ondergrens van 10 mln. te verwijderen
				uit het protocol,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 De voorzitter: Deze motie is
				 voorgesteld door de leden Van der Staaij en Hachchi. Naar mij blijkt, wordt de
				 indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 55
				 (33 000-V).
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Wat in
				2012 ook zal veranderen, is dat de staatssecretaris een andere
				directeur-generaal Internationale Samenwerking aan zijn zijde krijgt. Ik maak
				graag van de gelegenheid gebruik om mevrouw Brandt te feliciteren met haar
				benoeming bij Unicef en haar alle goeds toe te wensen.
 (geroffel op de bankjes)
 
 De voorzitter: De laatste woorden
				 zijn namens de gehele Kamer gesproken.
 Er zijn negentien moties ingediend. Wij zullen een kwartier
				 schorsen om de staatssecretaris de gelegenheid te geven de moties te
				 bestuderen.
 
 De vergadering wordt van 23.30 uur tot 0.05 uur geschorst.
 
 Staatssecretaris Knapen:
				 Voorzitter. Ik dank de leden voor de verhelderingen en hun vragen. In tweede
				 termijn is door menigeen gevraagd hoe het zit met het budget voor
				 Ontwikkelingssamenwerking. We hebben een regeerakkoord en we beschouwen ons als
				 een betrouwbare partner. Dat betekent dat we afspraken hebben gemaakt en nog
				 maken. We bespreken nu de begroting voor volgend jaar, die niet alleen is
				 opgesteld in de geest van het regeerakkoord maar ook de afspraken daarin volgt.
				 Dat is ook door de minister-president bevestigd.
 Op enkele opmerkingen wil ik nog even ingaan. Door de heer Van
				 der Staaij, de heer Irrgang en mevrouw Ferrier zijn vragen gesteld over de
				 uitfasering van het onderwijs. We kunnen al die landen specifiek behandelen,
				 maar dan wordt het laat. Het is echter te belangrijk om het slordig te doen en
				 om die reden stel ik voor daarop schriftelijk in te gaan en dat bij de Kamer te
				 hebben voordat de gehele begroting van Buitenlandse Zaken wordt besproken.
 Mevrouw Ferrier heeft drie vragen gesteld. In de eerste plaats
				 vroeg zij of de middelen voor de private sector breder besteed kunnen worden
				 dan alleen aan de speerpunten. Het antwoord daarop is bevestigend. In de tweede
				 plaats vroeg zij naar SBOS. Voor volgend jaar is het vol, maar ik wil graag
				 bekijken of wij voor 2013 mogelijkheden hebben om SBOS ruimte te bieden om het
				 nuttige werk te doen. In de laatste vraag vroeg mevrouw Ferrier wanneer de
				 coherentie-informatie over de landen beschikbaar komt. Dat gaat nog wel een
				 tijdje duren. De plannen worden nu opgesteld. Dan moeten zij worden
				 geaccordeerd en daarna gaat men aan de slag. Pas wanneer men enige ervaring
				 heeft, zijn we zo'n anderhalf jaar verder en kunnen de criteria voor coherentie
				 worden teruggezien in de wijze waarop het uitpakt. Tussen een nulmeting en een
				 eerste rapportage heb je wat tijd nodig, maar liever sneller dan later.
 Mevrouw Hachchi heeft gevraagd hoe het gaat met de coherentie
				 en de relatie met mijn collega's. De coherentiebrief is door het kabinet
				 besproken. Er is dus geen sprake van dat mijn collega's daar niet over horen
				 c.q. dat zij niet nadenken over de consequenties die dat voor eenieder
				 heeft.
 De overige opmerkingen vonden ook hun neerslag in moties. De
				 motie op stuk nr. 37 van mevrouw Dikkers over OESO-richtlijnen vooraf beschouw
				 ik als een ondersteuning van het beleid, mits toetsing vooraf niet gepaard gaat
				 met grote disproportionele administratieve lasten. Anders kom ik in aanvaring
				 met een ander zorgpunt dat door de Kamer aan de orde is gesteld.
 De motie op stuk nr. 38 van mevrouw Dikkers over het
				 gebruikmaken van de trackingsystemen van de Wereldbank beschouwen wij eveneens
				 als een ondersteuning van het beleid.
 De motie van mevrouw Ferrier op stuk nr. 39 over versterking
				 van het enabling environment beschouw ik als ondersteuning van beleid. De motie
				 van mevrouw Ferrier op stuk nr. 40 over Sudan beschouw ik eveneens als
				 ondersteuning van beleid. Hetzelfde geldt voor de motie van mevrouw Ferrier en
				 de heer El Fassed over duurzaamheid op stuk nr. 41.
 Dan kom ik bij de motie van mevrouw Hachchi en de heer Van der
				 Staaij op stuk nr. 42 over de samenwerking tussen bedrijfsleven en
				 maatschappelijke organisaties. Ik ontraad het aannemen van deze motie, omdat
				 die eigenlijk niet nodig is. Het bedrijfsleven ziet zelf wel in dat
				 samenwerking met ngo's en kennisinstellingen loont. Dat gebeurt ook volop. 90%
				 van de pps-en werkt samen met ngo's. Een extra financiële prikkel is alleen al
				 daarom overbodig en kan misschien zelfs onbedoeld averechtse effecten
				 hebben.
 In de motie van mevrouw Hachchi op stuk nr. 43 wordt de
				 regering verzocht, controles of eisen bij ontwikkelingsorganisaties in lijn te
				 brengen. Ik moet dat zo interpreteren dat het type controle voor het
				 bedrijfsleven niet hetzelfde is als voor een ngo. De controle heeft een ander
				 karakter. Wij kijken naar de suggesties die Actal heeft gegeven en naar
				 suggesties die wij hebben gekregen van de algemene bestuursdienst om de
				 aansturing te stroomlijnen. In die zin beschouw ik de motie als ondersteuning
				 van beleid.
 De motie van de heer Driessen op stuk nr. 44 betreft Oxfam
				 Novib. Wij hebben als criterium dat de overhead binnen de 7,5% van de uitgaven
				 moet blijven. Dat is bij Oxfam Novib voor onze programma's het geval. Ik
				 ontraad derhalve het aannemen van deze motie. De motie van de heer Driessen op
				 stuk nr. 45 gaat over het intrekken van de subsidie voor Cordaid. Ik ontraad
				 het aannemen van deze motie. De motie van de heer Driessen op stuk nr. 46
				 verzoekt de regering, alle hulp voor OIC-lidstaten te beëindigen. Dat beschouw
				 ik ook als een motie waarvan ik het aannemen moet ontraden. In de motie van de
				 heer Driessen op stuk nr. 47 wordt de regering verzocht, alle hulp aan Egypte
				 te stoppen. Die motie staat haaks op het beleid en ik moet het aannemen ervan
				 dan ook ontraden.
 Dan kom ik bij de motie van de heer El Fassed c.s. op stuk
				 nr. 48 over het zichtbaar maken en communiceren van de criteria die wij
				 hanteren. Ik zeg toe dat wij die bekend zullen maken. Dat gezegd hebbende,
				 beschouw ik het uitgangspunt als ondersteuning van beleid. In de motie van de
				 heer El Fassed en mevrouw Ferrier op stuk nr. 49 wordt gevraagd meer aandacht
				 te geven aan preventieve rampenbestrijding. Ik verzoek de heer El Fassed om
				 deze motie aan te houden, omdat wij voor het kerstreces komen met het
				 toegezegde humanitaire beleidskader. Dan komen wij erover te spreken.
 De heer El Fassed en mevrouw De Caluwé hebben een motie
				 ingediend op stuk nr. 50 over de open data, met het verzoek om een volgende
				 stap te zetten. Als ik de motie zo mag interpreteren dat wij maatschappelijke
				 organisaties, kennisinstellingen en bedrijven aanmoedigen om hun systemen
				 daarop af te stemmen, beschouw ik de motie als ondersteuning van beleid. Ik zou
				 het in deze fase niet willen verplichten. Voor het type ngo's et cetera dat
				 zich bij ons meldt is het karakter ervan nog zo onduidelijk en wellicht zo
				 ontmoedigend voor verdere activiteiten dat ik het wel wil aanmoedigen maar niet
				 verplichten. Als ik de motie zo mag interpreteren, beschouw ik haar als een
				 aanmoediging.
 De motie op stuk nr. 51 van de heer El Fassed gaat over het
				 FIETS-kwaliteitsmodel. Wat in de motie gevraagd wordt, doen wij al. Het had ook
				 zonder de motie gekund maar het een ondersteuning van het beleid.
 De motie op stuk nr. 52 van de heer Voordewind gaat over
				 supermarkten. Ik vind de motie zeer sympathiek maar ik moet de heer Voordewind
				 vragen haar aan te houden omdat ik daarover met overleggen met mijn collega van
				 EL&I.
 De motie op stuk nr. 53 van de heer Voordewind en mevrouw
				 Dikkers over het monitoren van OESO-richtlijnen wil ik ontraden. Wij hebben
				 maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen al uitgenodigd voor overleg
				 over toetsing en monitoring van die richtlijnen. Ik zie op tegen een nieuwe
				 bureaucratische structuur voor die monitoring. Daarom wil ik geen nieuwe
				 officiële werkgroep. Er vindt regelmatig overleg plaats met het Platform
				 Private Sector Ontwikkeling. Daarin zit FMO, het Agentschap, het CBI, de
				 vakbonden et cetera. De PSI, ORIO en FMO kennen al adviescommissies met mensen
				 uit kennisinstellingen, ngo's en het bedrijfsleven. Uitvoeringsorganisaties
				 monitoren bovendien al intensief de toetsing aan de OESO-richtlijnen. Als wij
				 er dit bovenop zetten, vind ik het risico van een nieuwe bureaucratische
				 structuur te groot. Ik wil die motie ontraden.
 De motie op stuk nr. 54 van de heer Voordewind gaat over
				 duurzame handelsmissies. Soms gebeurt al wat de motie vraagt. In die zin zie ik
				 de motie als een ondersteuning van beleid. Ik zeg er wel bij dat iedereen zelf
				 zijn kosten moet betalen. Daarover mag geen misverstand ontstaan. Als iemand
				 afkomstig van een ngo of van welke instelling dan ook wil meereizen met een
				 duurzame handelsmissie vergoeden wij dat niet.
 De motie op stuk nr. 55 is ingediend door de heer Van der
				 Staaij en mevrouw Hachchi en gaat over het schrappen van de ondergrens van 10
				 mln. uit het protocol voor de controle en de evaluatie. Ik vraag de indieners
				 om deze motie aan te houden. Ik ben het wel met de strekking van de motie eens
				 dat wij grondig en onafhankelijk moeten evalueren. Ik wil hierover eerst
				 overleg met het IOB om te zien of de administratieve last van die kleinere
				 programma's niet te zwaar wordt als al die programma's moeten voldoen aan een
				 specifiek evaluatieprotocol. Ik moet daarbij wat comfortabeler voelen voordat
				 ik hierover iets zinnigs kan zeggen. De baseline studies zijn simpelweg niet
				 proportioneel voor een investeringssubsidie van een paar ton. Ik kan er nu geen
				 antwoord op geven maar ik kom er graag op terug.
 
 De voorzitter: Komt u daarop terug
				tijdens de begrotingsbehandeling of verzoekt u de indieners om de motie aan te
				houden?
 Staatssecretaris Knapen: Ik heb de
				indieners verzocht om de motie aan te houden. Het moet zorgvuldig gebeuren en
				dat red ik niet in een dag. Er is een aantal amendementen ingediend over de
				korting op SRGR, een amendement van de heer Irrgang en mevrouw Hachchi en een
				amendement van mevrouw De Caluwé en mevrouw Ferrier en een amendement van
				mevrouw Dikkers.
 De heer Irrgang (SP): Ik vermoed,
				maar het zal ook voor andere woordvoerders gelden, dat er nog meer amendementen
				komen. Wij stemmen pas over een paar weken. Misschien is het beter dat de
				staatssecretaris een brief stuurt met zijn oordeel over de amendementen op het
				moment dat alle amendementen formeel zijn ingediend. Anders moet hij straks
				weer reageren.
 Staatssecretaris Knapen: Ik had
				willen voorstellen om morgen met een voorstel te komen over SRGR, opdat de
				leden vervolgens kunnen bepalen of zij hun amendement handhaven of dat het
				overbodig is. Ik heb alle zorgen genoteerd. Ik herken die. Ik zal daar ook iets
				mee doen. Het lijkt me ook gepast om daar iets mee te doen. Ik wil u dan morgen
				laten weten wat mijn voorstel is. Dan kunt u vervolgens zien wat u met uw
				amendement doet.
 De voorzitter: De suggestie is om de
				overige amendementen mee te nemen bij de behandeling van de begroting van
				Buitenlandse Zaken.
 Staatssecretaris Knapen: Het zijn er
				nog maar drie of vier.
 De voorzitter: Als het kort kan, is
				het misschien handiger om ze nu af te tikken. Dat scheelt weer bij de
				behandeling van de begroting.
 
 Staatssecretaris Knapen: Het is nu
				 toch dinsdag, voorzitter.
 Ik ontraad het amendement van mevrouw Hachchi en de heer El
				 Fassed over gender en het bedrag van 3 mln. in deze vorm. Ik herken niet wat er
				 staat, namelijk dat wij het bedrag van 3 mln. in mindering brengen. Het staat
				 op een andere plek maar de Child Rights Alliance, één van de clubs die in
				 aanmerking zijn gekomen voor dit bedrag, is specifiek voor dit onderwerp naar
				 voren gekomen. Wij geven het wel degelijk uit voor deze bestemming. De
				 veronderstelling hier is een andere. Ik heb bovendien problemen met de dekking.
				 Er zijn dus twee redenen: wij doen het al en de dekking. Het amendement in deze
				 vorm ontraad ik.
 
 Mevrouw Hachchi (D66): Kan de
				staatssecretaris de organisatie die het krijgt, toelichten? Gaat de 3 mln. naar
				een specifieke organisatie of gaat de 3 mln., zoals wij dit jaar hebben gezien,
				richting MFS?
 
 Staatssecretaris Knapen: Het is
				 gegaan naar een alliantie van organisaties die het voor gender zouden
				 bestemmen. Dat was de afspraak.
 Het amendement van de heer Van der Staaij en mevrouw Ferrier
				 gaat over het integreren van de uitstapprogramma's binnen het SRGR-beleid. Ik
				 wil dat graag overnemen.
 
 De voorzitter: Dan moet ik formeel
				vragen of de indieners akkoord gegaan.
 De heer Van der Staaij (SGP):
				Ja.
 De voorzitter: Dat is het geval. Het
				amendement-Van der Staaij/Ferrier (stuk nr. 25, I en II) is overgenomen.
 
 Staatssecretaris Knapen: Dan liggen
				 er nog amendementen van mevrouw Dikkers en de heer Voordewind over noodhulp.
				 Mijn reactie op het amendement van mevrouw Dikkers is als volgt. Ik ben bereid
				 het budget van UNHCR met 5 mln. te verhogen. Het amendement van de heer
				 Voordewind en mevrouw Dikkers, waarbij het om een bedrag van 15 mln. zou gaan
				 en niet om 20 mln., ontraad ik. Ik voeg eraan toe dat ik mij in de geest van
				 dit jaar en van wat hierachter ligt, wil opstellen. Als de nood aan de man is,
				 zal ik wel degelijk kijken of ik op een of andere manier met middelen kan
				 schuiven om soelaas te bieden waar het nodig is. Dat gezegd zijnde, ontraad ik
				 het amendement van de heer Voordewind en mevrouw Dikkers.
 Ik kom bij het amendement van mevrouw Dikkers op stuk nr. 27,
				 waarin zij vraagt om een ophoging van 9 mln. Mijn voorstel is om UNHCR te
				 verhogen met 5 mln.
 Ik kan instemmen met het amendement van mevrouw Ferrier op stuk
				 nr. 31 over de Netherlands Fellowship Programmes.
 Ik kom bij het amendement van de heer Voordewind op stuk
				 nr. 34 over het verschuiven binnen water: drinkwater en sanitatie versus
				 integraal waterbeheer. Ik heb al eerder aangegeven dat ik met dit amendement
				 uit de voeten kan.
 Het amendement van de heren Voordewind en Van der Staaij op
				 stuk nr. 36 gaat over het verhogen van MFS II, net als vorig jaar. Het is
				 inderdaad gebeurd vorig jaar. Gegeven het feit dat wij 100 mln. minder uitgeven
				 vanwege het bnp, zouden wij MFS eigenlijk met 20 mln. moeten korten om
				 proportioneel te handelen. Dat doen wij niet; die houden wij op dit niveau.
				 Gegeven wat er in de economie gebeurt, is dat bijzonder. Om die reden ontraad
				 ik het amendement.
 Voorzitter. Daarmee kom ik aan het eind van wat mij gevraagd
				 was.
 
 De voorzitter: Dank u wel. U zit ook
				bij de behandeling van de begroting woensdag en donderdag voor de eventualiteit
				dat er nog vragen zijn op het gebied van OS. Wij zien u graag daar weer. Dank u
				voor dit moment voor alle antwoorden die u hebt gegeven en uiteraard ook dank
				aan degenen die u vandaag hier en elders in de Kamer dan wel op het departement
				hebben ondersteund. Het was weer een flinke klus.
 Sluiting 0.27 uur.
 Volledige agenda
 
 
 1. Vaststelling van de begrotingsstaten van het
				 Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2012 (deel
				 Ontwikkelingssamenwerking)
 
 
 
 33 000-V
 
 –
				 Brief regering d.d. 20-09-2011
 
 
 minister van Buitenlandse Zaken, U.
				 Rosenthal
 
 
 
 
 2. Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
				 inzake de begrotingsstaten van het Ministerie van BuZa (V) voor het jaar
				 2012
 
 
 
 33 000-V-10
 
 
				 – Brief regering d.d. 07-11-2011
 
 
 minister van Buitenlandse Zaken, U.
				 Rosenthal
 
 
 
 
 3. Homogene Groep Internationale Samenwerking 2012
				 (HGIS-nota 2012)
 
 
 
 33 002
 
 – Brief
				 regering d.d. 06-09-2011
 
 
 minister van Buitenlandse Zaken, U.
				 Rosenthal
 
 
 
 
 4. Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
				 inzake Homogene Groep Internationale Samenwerking 2012 (HGIS-nota
				 2012)
 
 
 
 33 002-3
 
 –
				 Brief regering d.d. 07-11-2011
 
 
 minister van Buitenlandse Zaken, U.
				 Rosenthal
 
 
 
 
 5. Aanbieding beleidsevaluatie van de Nederlandse steun
				 aan capaciteitsopbouw en de beleidsreactie hierop
 
 
 
 32 605-50
 
 –
				 Brief regering d.d. 04-08-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 6. Brief van de Algemene Rekenkamer over het rapport
				 «Monitoring beleid voor ontwikkelingssamenwerking»
 
 
 
 32 803
 
 –
				 Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d. 09-06-2011
 
 
 president van de Algemene Rekenkamer, S.J.
				 Stuiveling
 
 
 
 
 7. Monitoring beleid voor ontwikkelingssamenwerking,
				 stand van zaken september 2011
 
 
 
 32 803-3
 
 –
				 Rapport/brief Algemene Rekenkamer d.d. 15-11-2011
 
 
 president van de Algemene Rekenkamer, S.J.
				 Stuiveling
 
 
 
 
 8. Multilateraal OS-beleid
 
 
 
 32 605-53
 
 –
				 Brief regering d.d. 07-10-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 9. Onafhankelijke evaluatie financiële controle Global
				 Fund for Aids,TB and Malaria
 
 
 
 33000-V-6
 
 –
				 Brief regering d.d. 06-10-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 10. Actuele informatie over mogelijk misbruik Global
				 Fund for Aids, TB and Malaria
 
 
 
 2011Z22888
 
 – Brief
				 regering d.d. 14-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 11. Ontwikkeling van private sector in
				 ontwikkelingslanden
 
 
 
 32605-56
 
 –
				 Brief regering d.d. 04-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 12. Beleidsnotitie «De ontwikkelingsdimensie van
				 prioritaire internationale publieke goederen» en
				 coherentierapportages
 
 
 
 32605-57
 
 –
				 Brief regering d.d. 04-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 13. Reactie op verzoek commissie inzake het artikel
				 over gebreken in de hulpverlening door NGO's
 
 
 
 2011Z21647
 
 – Brief
				 regering d.d. 01-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 14. Beleidsreactie op het AIV-advies
				 «Ontwikkelingsagenda na 2015»
 
 
 
 32605-55
 
 –
				 Brief regering d.d. 01-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 15. Aanbieding van het rapport van het
				 Ontwikkelingscomité van de OESO van het OS-examen van Nederland
 
 
 
 32605-58
 
 –
				 Brief regering d.d. 10-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 16. Kennisbeleid en samenwerking met kennisinstituten
				 op het terrein van ontwikkelingssamenwerking
 
 
 
 2011Z22933
 
 – Brief
				 regering d.d. 14-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 17. Beleidsreactie op de beleidsdoorlichting van de
				 Nederlandse bijdrage aan «basic education» (1999–2009)
 
 
 
 31271-4
 
 –
				 Brief regering d.d. 14-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 18. Verantwoorde afbouw van
				 basisonderwijs
 
 
 
 32605-59
 
 –
				 Brief regering d.d. 14-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 19. Uitfasering bilaterale
				 ontwikkelingssamenwerking
 
 
 
 2011Z22930
 
 – Brief
				 regering d.d. 14-11-2011
 
 
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
				 H.P.M. Knapen
 
 
 
 
 20. Internationaal genderbeleid
 
 
 
 2011Z23064
 
 – Brief
				 regering d.d. 15-11-2011
 
 
 minister van Buitenlandse Zaken, H.P.M.
				 Knapen