Integraal Veiligheidsprogramma; Verslag algemeen overleg op 4 november 1999
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26604, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

07-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26604 nr. 6

26-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26604Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25682Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 604Integraal Veiligheidsprogramma25 682Maatschappelijke opvangnr. 6VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 26 november 1999De vaste commissies voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 en voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties2 hebben op 4 november 1999 overleg gevoerd met minister Borst-Eilers
van Welzijn, Volksgezondheid en Sport en minister Van Boxtel voor het Grote
Steden- en Integratiebeleid over de brief van 22 september
1999 overhet advies van de Raad voor de financiële verhoudingen (RFV)
inzake het verdeelmodel specifieke uitkeringen maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid
en vrouwenopvang en over de totstandkoming van een 24-uursopvang van overlastgevenden
voor de G-25 (25 682/26 604, nr. 2).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Dankers (CDA) vond het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van het advies van de Raad voor de financiële verhoudingen
teleurstellend, gezien de reacties van GGZ en de Federatie van opvang. Ook
de VNG heeft nog geen goede antwoorden op vragen die een aantal gemeenten
in ons land nog hebben. Wel was de CDA-fractie er verheugd over dat het kabinet
wel een ander standpunt heeft ingenomen over de vrouwenopvang, omdat daarmee
de grootste onrust weg is. De uitkomst voldoet ook niet aan wat de Kamer in
maart 1998 had gevraagd, namelijk om vooral de positie van de grote steden
en de grensregio's hierin te betrekken. Daaruit blijkt ook dat een zoektocht
naar objectiviteit en criteria werkelijkheid niet kan vangen. Het is ook niet
verwonderlijk dat de raad niet uitkomt op echt objectieve factoren, zoals
aantallen inwoners, hoewel bijvoorbeeld de aantallen illegalen toch weer een
onduidelijke uitkomst geven. De raad heeft in zijn rapport in ieder geval
wel een relatieve weging aangegeven. Thans lijkt het erop alsof die 35 mln.
extra als smeerolie zijn gebruikt om de herverdeelproblematiek op te lossen,
terwijl juist de problemen de inzet hadden moeten zijn. Was het toch niet
beter geweest om, zoals tijdens de vorige kabinetsperiode, de witte vlekken
op te zoeken en in te vullen? Doetinchem en Den Helder zijn door heel bewuste
afwegingen toegevoegd als centrumgemeenten maar vallen er weer buiten omdat
er geen objectieve criteria bedacht konden worden. De saldering van de geldstromen
leidt weliswaar boekhoudkundig tot een goed resultaat maar is
dat inhoudelijk ook het geval? Hoeveel tijd, energie en geld moet weer in
overleg tussen voormalige en nieuwe centrumgemeenten gestoken worden om de
continuïteit te garanderen? Moeten de gesaldeerde sectoren met elkaar
in de slag? In Terneuzen is daarmee op een prachtige manier omgegaan, maar
het bewijst wel dat men met die objectieve criteria niets aankan. Is overigens
niet de tendens dat alleen overlastbestrijding nog leidt tot inzet van extra
middelen? Natuurlijk is het belangrijk om overlast te bestrijden maar het
Nederlandse imago van tolerantie brokkelt langzaam af. Al die mensen moeten
opgevangen worden, maar not in my backyard en zolang de mensen maar niet lastig
gevallen worden. Hoe zit het met community care en maatschappelijke zorg?De CDA-fractie deelt het standpunt van de minister van VWS dat maatschappelijke
opvang en verslavingsbegeleiding apart behandeld moeten worden. Zij handhaaft
dan ook het standpunt van de Kamer in 1998 dat daarmee onderscheiden moet
worden omgegaan. Zo moeten de afspraken met bijvoorbeeld de sector maatschappelijke
opvang worden nagekomen, namelijk dat er pas na de inhoudelijke evaluatie
inhoudelijke wijzigingen mogen komen. Wat betreft de CDA-fractie mogen dan
ook vooralsnog geen centrumgemeenten worden geschrapt. Eerst moet een inhoudelijke
evaluatie plaatsvinden om daarna gemotiveerd eventuele wijzigingen aan te
brengen in de verdeling van het geld.Mevrouw Van der Hoek (PvdA) was verheugd over
het feit dat 35 mln. extra is uitgetrokken voor maatschappelijke opvang, verslavingsbeleid
en een sluitende 24-uursopvang. Na het eerste en het tweede advies van de
Raad voor de financiële verhoudingen heeft in feite de gehele Kamer aangegeven
dat het niet aangaat om de meest kwetsbare groepen in de samenleving in de
kou te laten staan. Dat de minister naar de financiële kant heeft geluisterd,
stemt de fractie van de PvdA tevreden. Toch zijn er nog drie opmerkingen te
plaatsen en wel over de regio-indelingen in de centrumgemeenten, de verdeling
van de middelen en het inzicht van de Kamer in de besteding van de middelen
en de verschillende geldstromen voor met name het verslavingsbeleid.Met de voorstellen voor de nieuwe regio-indeling kan de PvdA-fractie grotendeels
instemmen, met name omdat ook financiële compensatie plaatsvindt. Zij
gaat er daarbij inderdaad van uit dat geen enkele gemeente er financieel op
achteruit mag gaan en dat er als gevolg van het voorstel geen kapitaalvernietiging
plaatsvindt. Graag kreeg zij dit bevestigd door de minister, omdat dit blijkbaar
nog niet bij iedere gemeente duidelijk is. Over het voorstel tot opheffing
als centrumgemeente van enkele gemeenten heeft de PvdA-fractie twijfels. Met
name voor Den Helder, dat zowel geografisch gezien als gezien de specifieke
problematiek een bijzondere positie inneemt, wil de PvdA-fractie pleiten om
deze gemeente te handhaven als centrumgemeente, voor alledrie de functies.
Hetzelfde geldt voor de handhaving van Doetinchem, gezien de specifieke positie
in het platteland. De gemeente Enschede heeft overigens in een brief haar
verbazing uitgesproken dat zij niet als centrumgemeente voor verslavingszorg
is aangewezen, in tegenstelling tot Almelo waar de problematiek van de verslavingszorg
minder is. Hoe is deze verdeling totstandgekomen?De minister heeft aangegeven dat de gemeenten in staat zijn om projecten
die met SVO-gelden zijn gefinancierd voort te zetten op basis van de bijdrageregeling
G-25. Dan blijken er nog vele gemeenten te zijn die geen G-25 te zijn maar
wel die SVO-gelden verliezen. Is minister het ermee eens dat deze gemeenten
er ten opzichte van de andere wel op achteruit gaan? Sommige hebben er geen
problemen mee om hun positie als centrumgemeente te verliezen omdat zij dit
met buurgemeenten via een convenant kunnen regelen, maar een aantal kan dat
niet. Terzijde merkte mevrouw Van der Hoek op dat de brief van de Raad voor
de financiële verhoudingen pas 3 november is ontvangen. Dat
is een toch wat slordige procedure en zij achtte de kans aanwezig dat over
de daarin genoemde overgangsmodellen in verband met de SVO-gelden nog moet
worden overlegd. Zij vroeg de minister wel op de brief in te gaan omdat haar
niet duidelijk was of deze voorstellen structureel worden.De PvdA-fractie is een voorstander van ontschotting en het samenvoegen
van middelen, omdat daarmee verkokering wordt tegengegaan. Wel wil zij graag
weten waar de middelen aan besteed zijn. Behalve een goede monitoring zou
zij daarom graag een regionale beleidsvisie op de maatschappelijke opvang
ontvangen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks)
pleitte ervoor dat niet mag worden vergeten dat het achter die verdeling van
de financiële middelen toch gaat om mensen in een zeer kwetsbare situatie.
Zij hebben goede hulp nodig, het liefst in hun directe omgeving. Zij juichte
de extra 35 mln. zeer toe maar zij had toch nog haar zorgen, vooral over de
verdeling in verband met de centrumgemeenten, bijvoorbeeld Den Helder en Doetinchem.
Voor Den Helder zou zij toch een lans willen breken. De criteria van de Raad
voor de financiële verhoudingen zijn zo objectief dat niet is gekeken
naar de achtergrond van de centrumgemeenten met bijzondere omstandigheden.
Zo kent Den Helder grote problemen met Antilliaanse jongeren. Deze zijn enigszins
beheersbaar door het geld dat Den Helder heeft gekregen om een structuur aan
te brengen. Om die reden pleitte zij ervoor om Den Helder als centrumgemeente
te handhaven, evenals Doetinchem. Kan de minister uitleg geven van de situatie
met betrekking tot Enschede en Almelo? De factor stedelijkheid vormt ook een
probleem, omdat deze erg algemeen en op alle steden van toepassing is, maar
niet alle steden zijn dezelfde steden en hebben dezelfde problemen. De problemen
in Amsterdam en Rotterdam kunnen niet vergeleken worden met die in andere
steden.Ook mevrouw Varma was erg verheugd over de maatregelen in verband met
de vrouwenopvang. Wanneer komt die evaluatie, want nu al wil de GroenLinksfractie
signaleren dat de vrouwenopvang enorm tekortschiet door te weinig plaats.
Deze zomer heeft het Leger des Heils nog een alarmerende stijging van het
aantal dakloze vrouwen met kinderen aangegeven. Wat betreft de 24-uursopvang
en de G-25 treedt een verschil op. Niet alle geld mag naar de G-25 en de andere
steden mogen niet worden vergeten. Den Helder heeft het geld gekregen vooral
voor de wijk met de Antilliaanse jongeren. De GroenLinksfractie krijgt graag
de garantie van de minister dat dit geld niet wegvalt en dit project kan doorgaan.GroenLinks is altijd een voorstander van ontschotting geweest, maar zij
waarschuwt ertegen dat door het ineenschuiven van de budgetten voor maatschappelijke
opvang en verslavingsbeleid het geld nog steeds wordt besteed aan deze groepen.
Het mag echter niet alleen worden besteed aan bestrijding van de overlast
door de ene groep terwijl de andere groep in de verdrukking komt. De GroenLinksfractie
kreeg dan ook graag de garantie dat beide groepen niet buiten de boot vallen
en de een niet wordt weggedrukt door de andere vanwege meer overlast.Mevrouw Meijer (VVD) sloot zich aan bij de
opmerkingen van mevrouw Van der Hoek over de grote steden, de centrumgemeenten,
Doetinchem, Den Helder en Enschede en haar vragen over de financiering van
een en ander. De nota Opmaat tot samenspel van staatssecretaris Terpstra wordt
nog steeds onderschreven en komt uitdrukkelijk tot uiting in het regeerakkoord,
waarin zelfs wordt gesteld dat er grote behoefte bestaat aan uitbreiding van
de laagdrempelige opvang van dak- en thuislozen met psychiatrische of verslavingsproblemen.
De VVD-fractie is dan ook verheugd dat met ingang van 2000 35 mln. extra beschikbaar
is en dan is het ook tijd om spijkers met koppen te slaan. Integraal beleid
zonder bureaucratische belemmeringen is een voorwaarde om goed
te kunnen werken aan de complexe problemen waar het in de maatschappelijke
opvang veelal om draait. De VVD-fractie pleit dan ook voor een brede inzet
van deze extra middelen. De gehele opvangketen heeft versterking nodig en
verdient gelijke aandacht. Het lijkt de VVD-fractie onmogelijk een doelmatige
24-uursopvang te realiseren zonder daarbij te zorgen voor goede vervolgopvang
met bijvoorbeeld dagbesteding en toeleiding tot werk en het bevorderen van
een grotere zelfredzaamheid. Het kan toch niet de bedoeling zijn om veroorzakers
van overlast van de straat te houden zonder hun problemen echt aan te pakken?
De Federatie opvang doet hiertoe zinvolle voorstellen, waarvan de VVD-fractie
de sociale activering, de versterking van het kwaliteitsbeleid en de versterking
van de regionale samenhang de belangrijkste drie vindt. Ook het idee van een
PGB voor bepaalde cliënten van de maatschappelijke opvang spreekt haar
aan. Hoe denkt de minister hierover?De VVD-fractie onderschrijft het plan van de minister tot samenvoeging
van beide specifieke uitkeringen voor respectievelijk maatschappelijke opvang
en verslavingszorg en ook wat dat betreft, sloot zij zich aan bij de opmerkingen
van de PvdA-fractie. In de maatschappelijke opvang gaat het echter om meer
dan bestrijding van overlast. Het lijkt alsof er een overlap bestaat tussen
overlastgevende verslaafden als gebruikers van de maatschappelijke opvang
en de ambulante verslavingszorg. Een meerderheid van de cliënten van
de maatschappelijke opvang, waaronder vele vrouwen en kinderen, is bepaald
niet verslaafd maar om heel andere reden afhankelijk van opvang. In de brief
van de ministers over het Integraal veiligheidsprogramma (IVP) wordt ten aanzien
van de vrouwenopvang wel gesteld dat in samenspel met het veld bekeken zal
worden hoe de spreiding over het land beter kan worden toegesneden op de problematiek,
maar er staat niet in wat die specifieke problematiek precies inhoudt. Geheel
onderbelicht zijn de problemen van de klanten van de crisisopvang. Wie is
verantwoordelijk voor de toenemende groep zwerfjongeren, de maatschappelijke
opvang of de jeugdzorg? Een van de doelgroepen is die van vaak zeer bezorgde
ouders van jeugdige en oudere dak- en thuislozen met ernstig schizofrene problemen.
Soms lijkt het alsof zij helemaal niet bestaan, maar het tegendeel is waar
en het lijden is groot. Oudere dak- en thuislozen hebben als gevolg van hun
leefwijze dikwijls extra verzorging en verpleging nodig maar zijn evenwel
niet plaatsbaar in de gewone voorzieningen voor ouderen. Welk beleid wordt
hierop ontwikkeld en wanneer zal het echte samenspel tussen provincies en
gemeenten als tussen instellingen en organisaties zelf plaatsvinden?Analoog aan de zekerheid dat de toekomst van een gezonde gezondheidszorg
in het algemeen afhangt van intensieve samenwerking tussen eenieder die daarbij
betrokken is, kan gesteld worden dat dit voor de maatschappelijke opvang evenzeer
de belangrijkste voorwaarde is. Tijdens de begrotingsbehandeling vorig jaar
heeft de VVD-fractie gepleit voor voldoende zicht op de wijze waarop de gemeenten
hun verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke opvang en het verslavingsbeleid
dragen, nu dit beleid geheel is gedecentraliseerd. Naar de mening van de VVD-fractie
ligt hier een belangrijke taak om daar waar nog geen sprake is van samenwerking
in ieder geval aan de orde stellen dat de basis voor sociale cohesie wordt
gevormd door integraal beleid en integrale initiatieven. De VVD-fractie heeft
destijds gepleit voor minder vrijblijvendheid in de verantwoording. Zeker
nu sprake is van samenvoeging van uitkeringen is het van cruciaal belang dat
hoe dan ook zichtbaar wordt welke gelden er in maatschappelijke opvang omgaan,
hoe zij worden ingezet en wat ermee is bereikt. Wellicht is het mogelijk om
naar het voorbeeld van de motie-Kalsbeek bij de behandeling van de wijziging
van de Wet jeugdhulpverlening iets dergelijks te ontwikkelen. De VVD-fractie
pleit ervoor dat gemeenten gezamenlijk een regionale beleidsvisie opstellen,
inclusief een financieel verhaal. Pas dan kan sprake zijn van heuse
samenwerking en is uniforme registratie en beleidsinformatie mogelijk. Overigens
is de VVD-fractie bekend met het feit dat op dit moment gesprekken plaatsvinden
om een monitoringinstantie voor de maatschappelijke opvang in het leven te
roepen. Zij wil echter spijkers met koppen slaan.De heer Van der Vlies (SGP) merkte mede namens
de fracties van het GPV en de RPF op dat de decentralisatie in de jaren tachtig
met als gevolg de uitkering in het Gemeentefonds van de daarbij behorende
gelden tot onwerkbare toestanden leidde rondom de concentraties van zorgver-
lening in vooral de grote steden, omdat deze gemeenten moesten collec- teren
bij de andere gemeenten om aan de benodigde financiën te komen. Daarom
is gedacht aan centrumgemeenten met specifieke uitkeringen. Er moet maatwerk
komen en er moet een win-winsituatie bereikt worden, maar geen kapitaalvernietiging.
Daarna moeten de geldstromen in samenhang worden neergezet. Het wordt als
het ware uit handen gegeven, maar de overheid heeft er vanuit het landelijke
beleid met daarin de beleidsprioriteiten wel de macrozorg voor. Het wordt
vooral gefocust op bestrijding van de overlast, terwijl tegelijkertijd en
misschien zelfs meer aan «genezing» moet worden gewerkt.De SGP-fractie sloot zich aan bij de opmerkingen over de centrumgemeenten
en de knelpunten. Hoe worden bijvoorbeeld de afspraken over de regiobudgetten
precies uitgewerkt? Zo krijgt Almere van Zwolle maar eenderde van wat zij
op dit moment inzet. GGZ Nederland wil eerst een fundamentele discussie voeren
over de financieringsstructuur all in, naar aanleiding van de rapporten en
de adviezen van RVZ/RMO en pas daarna over welke gemeenten centrumgemeente
worden en welke niet. Voor de 24-uursopvang moet er zeker een sluitende structuur
komen. In de komende weken komt het regeringsstandpunt bij het rapport daarover
van 1 november. Hoe loopt dat verder en wanneer kan dat tegemoet worden gezien?
De SGP-fractie deelde de inhoudelijke opmerkingen van de andere fracties hierover.Mevrouw Van 't Riet (D66) was verheugd over
de extra 35 mln. voor de door de Raad voor de financiële verhoudingen
voorgestelde verdeling. Hiermee kan de herverdeling ook echt volgens objectieve
maatstaven verlopen. De fractie van D66 kan dan ook in grote lijnen akkoord
gaan met het voorstel, hoewel zij nog een aantal vragen heeft. Kan de minister
aangeven hoe binnen dit voorstel wordt omgegaan met de projecten, voortkomend
uit de stuurgroep vermindering overlast, de zogenaamde SVO-gelden? Worden
deze projecten structureel ondanks het feit dat hier en daar de projecten
niet zo succesvol zijn? De fractie van D66 kan vooralsnog instemmen met de
samenvoeging van het budget voor maatschappelijke opvang en ambulante verslavingszorg,
maar de gemeenten moeten de ruimte krijgen om deze budgetten naar eigen inzicht
in te zetten zonder teveel schotten. Maar niet-verslaafden mogen hier niet
onder lijden. Daarom wil de D66-fractie in de eerste plaats een verantwoording
per regio van de wijze waarop de gelden zijn ingezet. Deze monitoren moeten
eerst beschikbaar zijn bij de evaluatie van 2001. In de tweede plaats wil
zij meer aandacht voor vrouwenopvang. Waarom heeft minister er niet voor gekozen
om bij de samenvoeging dat deel van het budget voor vrouwenopvang te verruimen
om vrouwen die nog in de algemene maatschappelijke opvang terechtkomen, ook
een plekje in de vrouwenopvang te geven? De fractie van D66 kan zich hiervoor
een verschuiving in het budget voorstellen. In de derde plaats vindt de D66-fractie
het een goede zaak dat de aandacht voor maatschappelijke opvang, ambulante
zorg en vrouwenopvang de laatste jaren is toegenomen. Het kan niet zo zijn
dat in een land als Nederland een groep mensen niet kan worden opgevangen
en noodgedwongen op straat leeft. Het mag overigens niet alleen bij maatschappelijke
opvang met (psychische) hulpverlening blijven. Er dient actief
nagedacht te worden over nazorg van deze groepen mensen. De drie W's –
wonen, welzijn en werken – zijn natuurlijk essentiële elementen
om de mensen definitief uit het circuit te halen. Wanneer kan over dit onderwerp
een visie tegemoet worden gezien, waarnaar bij motie tijdens de behandeling
van de beleidsvisie geestelijke gezondheidszorg is gevraagd? In de vierde
plaats sluit de D66-fractie zich aan bij de indeling van de centrumgemeenten,
hoewel zij bij Den Helder en Doetinchem eveneens kanttekeningen plaatst. Den
Helder zou centrumgemeente moeten blijven vanwege de specifieke problematiek
met de Antilliaanse jongeren en een relatief hoog percen- tage verslaafden.
Doetinchem zou ook centrumgemeente moeten blijven, omdat een witte vlek in
de Achterhoek dreigt te ontstaan. Hoe denkt de minister deze witte vlek anders
te voorkomen? Is de minister bereid dit te heroverwegen?Limburg heeft van zich laten horen, met name omdat rekening moet worden
gehouden met langbestaande samenwerkingsverbanden op het gebied van welzijn
en maatschappelijke opvang. Kan de minister aangeven of met de centrumgemeenten
Venlo, Heerlen en Maastricht hieraan voldoende tegemoet wordt gekomen? Hoe
staan de bewindslieden tegenover de gedachte om de maatschappelijke opvang
onder te brengen in de bijdrageregeling Sociale integratie en veiligheid?Ook mevrouw Kant (SP) was verheugd over de
extra 35 mln. hoewel dit geld helaas noodzakelijk was, gezien het grote aantal
mensen dat nu nog niet geholpen kan worden. Nog steeds worden te veel vrouwen
teruggestuurd naar een gevaarlijke thuissituatie en leven nog te veel mensen
op straat omdat er voor hen te weinig plaats is in de opvang. Het laatste
jaarverslag van het Leger des Heils heeft een stijging van 20% aangegeven
en het antwoord op schriftelijke vragen aan de minister luidde dat de oorzaken
van die stijging worden onderzocht. De inzet moet dan ook zijn hoe kan worden
voorkomen dat mensen en vaak hele gezinnen op straat komen te staan en opvang
nodig hebben. Dat zij in de huidige situatie voor een dichte deur komen, is
voor de SP-fractie onacceptabel. Ook met de nieuwe voorstellen tot herverdeling
is er geen garantie dat de huidige voorzieningen niet in de problemen komen.
Is er wat betreft de overlastgelden geen sprake van een sigaar uit eigen doos?
Er worden 16,7 mln. ingezet, die vrijkomen door het aflopen van de experimentele
periode van bestrijding van drugsoverlast. Vele gemeenten hebben er niet op
gerekend deze gelden toegevoegd zouden worden aan het budget verslavingsbeleid.
Op de samenvoeging van de twee doeluitkeringen voor verslavingszorg en maatschappelijke
opvang tot één uitkering is door het veld de nodige kritiek
geleverd. Zo zou het argument van overlap onte- recht zijn en is de afspraak
gemaakt om de specifieke uitkering niet te wijzigen tot 2001. Ook wijst de
GGZ op het gevaar van te grote aandacht voor verslavingszorg en overlast,
waardoor andere groepen buiten de boot dreigen te vallen.De SP-fractie juichte het toe dat de minister de voorwaarde stelt dat
de voorzieningen niet verloren mogen gaan en dat van kapitaalvernietiging
geen sprake mag zijn. Is het stellen van die voorwaarde wel voldoende want
een afspraak is geen garantie, terwijl die er voor de SP-fractie wel moet
komen. De Federatie opvang wijst er terecht op dat het hier niet alleen om
voorzieningen gaat maar ook om investeringen en continuering van lokaal beleid.
Doetinchem vreest bijvoorbeeld dat twee kansrijke projecten een ongewisse
toekomst tegemoet gaan. De SP-fractie is dan ook van mening dat de bestaande
centrumgemeenten gehandhaafd moeten worden. Wat is daar eigenlijk op tegen?
De Federatie opvang wijst er terecht op dat versterking van de maatschappelijke
opvang in de volle breedte nodig is. Het moet vooral gaan om preventie en
weer terugleiden naar de samenleving. De federatie vraagt hier ook middelen
voor. De SP-fractie wil hiervoor vier voorstellen doen. Moeten er, gezien
de toename van het aantal zwerfjongeren, geen regionale jongerenopvangtehuizen
komen? Dat vraagt inderdaad extra investeringen, bijvoorbeeld via een extra
stimuleringsmaatregel voor opvang, specifiek voor jongeren, waarbij de uitvoering
inderdaad aan de centrumgemeenten wordt gelaten. Moet de samenwerking tussen
woningcorporaties en maatschappelijke opvang niet verbeterd worden om huisuitzettingen
te voorkomen? De asielfunctie van psychiatrische ziekenhuizen moet in voldoende
mate worden gehandhaafd. Door het verdwijnen van de bedden in de psychiatrische
ziekenhuizen komen er ook weer mensen op straat. De SP-fractie pleitte vervolgens
voor meer aandacht voor het werken aan terugkeer in de maatschappij in de
opvanghuizen en ten slotte vroeg zij nog de aandacht voor het hiaat in de
Huursubsidiewet ten aanzien van dak- en thuislozen die in onzelfstandige wooneenheden
wonen. Deze projecten komen niet in aanmerking voor huursubsidie terwijl zij
wel voldoen aan de algemene criteria. Zij hoorde graag van de minister wat
een redelijke termijn is waarop dit probleem opgelost moet worden.Antwoord van de regeringDe minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
was verheugd dat zovele sprekers hun tevredenheid hebben uitgesproken over
het feit dat 35 mln. extra voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg
is veroverd. Daarmee kan in ieder geval het advies van de Raad voor de financiële
verhoudingen op een pijnloze manier uitgevoerd worden. Het gaat om belangrijke
doelgroepen en wel om de meest kwetsbaren in de samenleving.Wat betreft de herverdeling van middelen en het kiezen van centrumgemeenten
wees de bewindsvrouwe op de historische schets van de heer Vlies en op zijn
opmerking dat het spanningsveld geoptimaliseerd werd met de beschikbare middelen.
Dat advies van de Raad voor de financiële verhoudingen is gevraagd, omdat
een scheve verhouding was ontstaan met betrekking tot de verdeling van de
middelen. Het aanwijzen van een centrumgemeente op grond van de objectieve
criteria is een goede gedachte. Het gaat erom niet teveel aan te wijzen, maar
per regio of deelregio een centrumgemeente met extra verantwoordelijkheid
om er met de andere gemeenten in de regio voor te zorgen dat het geld daar
komt waar het terecht moet komen. Daarbij gaat het om vertrouwen in de bestuurlijke
kracht en de bestuurlijke volwassenheid om afspraken te maken met het belang
van de doelgroepen voor ogen. De regierol voor de verdeling van de middelen
wordt bij bepaalde centrumgemeenten gelegd. Daarbij worden twee voorwaarden
gehanteerd, namelijk geen kapitaalvernietiging en de gemeenten mogen er gesaldeerd
qua gelden voor maatschappelijke opvang en verslavingszorg niet op achteruitgaan.
Bijvoorbeeld in Den Helder moeten de voorzieningen er natuurlijk blijven,
maar het is nu wel de taak van de gemeenten Alkmaar en Den Helder om in overleg
ervoor te zorgen dat het geld naar Den Helder blijft gaan. De gemeente Den
Helder heeft gemeld te overwegen 0,75 mln. van de eigen bijdrage terug te
trekken nu het geld via Alkmaar wordt uitgekeerd. Van een verantwoordelijk
gemeentebestuur vond de minister dat teleurstellend. Als iedere gemeente met
een dergelijk probleem rechtstreeks geld krijgt, kan daarmee niet beantwoord
worden aan een objectieve selectie van centrumgemeenten in de regio. De gemeenten
moeten samen een beleid maken maar de overheid heeft de eis gesteld dat voorzieningen
waaraan nog steeds behoefte bestaat overeind blijven. Als de gemeenten dat
niet willen, niet doen of niet kunnen, dan kunnen de doeluitkeringen teruggevorderd
worden. Met name Den Helder en Doetinchem voeren aan dat er inderdaad sprake
is van een specifieke situatie maar de bewindsvrouwe vond een uitzondering
daarvoor ongewenst, niet alleen omdat er meer gemeenten zijn die aangeven
met specifieke problemen te maken te hebben maar ook omdat daarmee het bestuurlijk onvermogen tot samenwerking wordt gehonoreerd. Zij merkte
echter dat de Kamer het hier niet mee eens was en wilde zich in tweede termijn
graag laten overtuigen. Desgevraagd naar de bestuurlijke verantwoordelijkheid
en de erkenning van de regionale verschillen merkte zij op dat hier en daar
inderdaad grote gemeentelijke betrokkenheid wordt getoond, ook door Den Helder
die maar liefst 0,75 mln. toevoegt aan de uitkering. Het voordeel van echt
objectieve criteria zou zijn dat de middelen via een voortdurende evaluatie
en monitoring verschuivingen in de problematiek kunnen volgen. De huidige
criteria zijn in dit opzicht niet in alle opzichten perfect. Er is nog geen
criterium gevonden voor de specifieke problematiek van de grensregio's en
de vier grote steden. Om die reden wilde de minister ook niet dat de gemeenten
erop achteruit zouden gaan. Monitoring moet een en ander opleveren, niet alleen
wat betreft bijvoorbeeld de categorie zwerfjongeren maar ook wat betreft de
vraag in hoeverre met deze verdeling kan worden voldaan aan de behoefte. De
bewindsvrouwe was het overigens eens met de stelling dat het geld teveel wordt
gestuurd in de richting van de groepen die overlast veroorzaken. Op het verzoek
van de CDA-fractie om geen centrumgemeente te schrappen omdat de criteria
niet objectief zijn en de Raad voor de financiële verhoudingen zelf zegt
geen inzicht te hebben in de kostenbepalende factoren, antwoordde de minister
dat het juist belangrijk is om centrumgemeenten aan te wijzen vanwege bestuurlijke
helderheid.De samenvoeging van maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid is om
meerdere redenen een goede oplossing. In de eerste plaats betreft een deel
van de problematiek dezelfde mensen. Een gemeenschappelijk kenmerk is vaak
dat opvang nodig is terwijl er tegelijkertijd verslavingsproblematiek of psychiatrische
probleem een rol spelen. Maar er is nog een ander – pragmatisch –
argument. Wordt het gesaldeerd, dan gaat er geen enkele gemeente gesaldeerd
op achteruit. Bovendien krijgen de gemeenten hierdoor meer beleidsvrijheid
om het geld daarheen te sturen waar het nodig is. Ook daar zal uit monitoring
moeten blijken of de groep niet-verslaafden niet te ver buiten de boot valt
en daar zal in het bijzonder op worden toegezien. Voor het overige merkte
de minister op dat artikel 10A van Welzijnswet gewijzigd moet worden.De minister was het ermee eens dat het ook om andere werksoorten gaat,
bijvoorbeeld crisisopvang. Het betoog van mevrouw Meijer sloeg de spijker
op de kop. Er zijn al speciale pensions voor jongeren en hier en daar ook
voor ouderen. De analyse van de problematiek is ook niet helemaal afgerond.
Staatssecretaris Vliegenthart zal de resultaten van het onderzoek in het voorjaar
2000 naar de Kamer sturen. Daarmee komt de eigen verantwoordelijkheid van
de gemeente weer ter sprake, die de eigen bevolking en de eigen kwetsbare
groepen moet kennen en daarvoor zorg moet leveren.Het vorig jaar is 15 mln. extra besteed aan de vrouwenopvang en zo worden
de middelen zo goed mogelijk daarheen gestuurd waar ze ook nodig zijn. Vrouwen
en kinderen moeten natuurlijk ook in de reguliere opvang terecht kunnen zonder
dat zij met bijvoorbeeld verslavingsproblemen van anderen geconfronteerd worden.
De bewindsvrouwe zegde toe bij de gemeenten specifiek de aandacht te vragen
voor voldoende opvangmogelijkheden voor deze belangrijke categorie. Desgevraagd
antwoordde de minister dat Enschede wel centrumgemeente is geworden, ook voor
de verslavingszorg. De Limburgse gemeenten gaan er niet op achteruit en de
minister zag niet in, waarom men daar niet ook door regionale afspraken tot
goede resultaten zou kunnen komen. Op de vraag welke garantie er is dat het
geld wordt doorgestuurd, herhaalde zij dat de gemeenten het geld krijgen met
de harde afspraak dat het naar de juiste gemeente en naar de juiste voorzieningen
toe moet. Als het niet goed wordt besteed, kan het worden teruggevorderd.
Als een gemeente bericht dat de centrumgemeente de subsidie stopt, wordt bij
wijze van spreken nog dezelfde dag daarover met de centrumgemeente
gesproken. Het is een ultimum remedium om dan werkelijk in te grijpen, anders
is het kapitaalvernietiging. Gelukkig is de afgelopen periode gebleken dat
het doorsluizen van gelden voldoende op gang is gekomen. Zij had er alle vertrouwen
in en wees nogmaals op de monitoring.De monitor maatschappelijke opvang is in ontwikkeling en zal zo snel mogelijk
verder worden opgebouwd. Er moeten ook gegevens per regio in kaart gebracht
worden. In het kader van BANS is de afspraak met de gemeenten gemaakt om de
informatievraag van de rijksoverheid tot een minimum te beperken. Zij zegde
toe te bezien hoe de ontwikkelingen ingepast kunnen worden in de monitor maatschappelijke
opvang en in samenhang met de monitor Integraal veiligheidsplan. Op de vraag
van de PvdA-fractie of de monitoring met een regiobeleidsvisie kan worden
toegerust opdat de Kamer inzicht krijgt waar die gelden aan besteed zijn,
antwoordde de minister bevestigend, omdat dit ook een onderdeel zal worden
van de regiovisie. De monitoring moet wel zo globaal mogelijk gebeuren maar
tegelijkertijd moet zij wel relevante informatie opleveren. Zij was ervan
overtuigd dat gemeenten of voorzieningen in gemeenten die menen straks in
de knel te komen, onmiddellijk de weg naar het ministerie weten te vinden.
Er is geen aanwijzingsbevoegdheid van het Rijk op basis van de Welzijnswet.
Het doel van de uitkering is echter duidelijk omschreven en dan moet worden
uitgegaan van normale bestuurlijke verhoudingen, waarin men de zaak niet direct
na ontvangst van het geld gaat saboteren.De minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid merkte allereerst op dat het kabinet op verzoek van de steden en
ook gedragen door de Kamer, in ieder geval met de G-25 prestatieafspraken
wil afsluiten op grond van meerjarenontwikkelingsplannen, waarin de integraliteit
van beleid centraal staat. Inderdaad moet, zoals mevrouw Kant aangaf, alles
op alles worden gezet om de groei van het aantal dak- en thuislozen te keren
en daarom is 35 mln. extra ingezet. Door de realiteit van de dag kan het kabinet
vaak alleen maar de omslag bewerkstelligen en niet in een hoog tempo doorgaan.
Deze vorm geeft de mogelijkheid om SVO-over- loopproblemen goed op te vangen.
In het advies van de Raad voor de financiële verhoudingen van 1 november
wordt maximaal een overgangstermijn van twee jaar aangegeven, hoewel de minister
de voorkeur geeft aan één jaar. Maar er gaat geen stad op achteruit.
Alle centrumgemeenten komen in de plus om de 24-uursopvang te realiseren.
De wijze waarop dat gebeurt, is lokaal maatwerk in samenspraak met alle andere
actoren als AWBZ-gerelateerde instellingen, GGZ, gemeentelijke voorzieningen
met een eigen verantwoordelijkheid en ambulante zorg en niet-ambulante zorg.
In de afspraken met de G-25 moet die integraliteit zichtbaar worden en dan
is er een «volwassen» basis om afspraken te maken over maat- schappelijke
opvang en 24-uurszorg, gekoppeld aan de gehele keten van opvang, begeleiding
naar de arbeidsmarkt. Dat is de zogenaamde rehabilitatiebenadering. Desgevraagd
antwoordde de minister dat de wijze waarop alle aspecten van zorg vanuit het
GSI-beleid kunnen worden opgelost, niet is gelegen in voorschriften wat het
beleid op lokaal niveau moet inhouden. De gemeenteraden hebben hun eigen verantwoordelijkheden
en inspanningsverplichtingen om een en ander vorm te geven. Daarbij mag de
regionale component niet worden vergeten. Natuurlijk wordt de maatschappelijke
opvang gemonitord, maar dan wel op basis van afspraken en een prestatiecontrole.Mevrouw Van der Hoek (PvdA) wilde graag alle
financieringsstromen, de SVO-gelden en de verslavingsproblematiek in een volgend
algemeen overleg bespreken. De minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid zou wel graag de toestemming van de Kamer krijgen om het geld uit
te keren. De samenhang tussen de dossiers bespreekt hij voortdurend met zijn
collega van VWS. Het grootste deel van de onderwerpen die nu worden besproken,
zal op 1 januari a.s. ingaan en op dat moment moeten de geldstromen ook de
instellingen helder zijn.Doetinchem noch Den Helder maakt deel uit van de G-25. Den Helder heeft
de vorige week riant de publiciteit gezocht. Den Helder meende namelijk geld
te zullen kwijtraken doordat de Van Montfransgelden voor jeugd en veiligheid
naar de bijdrageregeling Sociale integratie en veiligheid voor de G-25 zouden
worden overgeheveld. Zij krijgen die middelen via de VNG-lijn, net als alle
andere gemeenten die geen deel uitmaken van de G-25. Het verlies van de centrumfunctie
is in deze constructie niet anders dan een kwestie van organisatie en niet
van financiën. De financiële inspanningsverplichtingen blijven via
Alkmaar lopen en daarom moet de traditionele bestuursverhouding tussen Alkmaar
en Den Helder doorbroken worden. De minister beschikte over geld voor CRIEM-projecten
en had de gemeente Arnhem gevraagd om daarvoor een plan in te dienen. Dat
heeft zij niet gedaan en daarom is met Den Helder afgesproken dat zij in staat
wordt gesteld om daarop in te tekenen.Volgens mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks)
hebben deze CRIEM-gelden – hoe positief ook – niets te maken met
haar argumentatie waarom Den Helder een centrumgemeente moet blijven. Den
Helder heeft namelijk ook nog andere omstandigheden.De minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleidzou het zeer op prijs stellen als in het verlengde van dit debat
die integraliteit in relatie tot de GSB-benadering aan de orde kwam. Het is
een vernieuwingsproces en een andere bestuursstijl met een paar harde meetpunten,
vanuit een nieuwe vertrouwensrelatie naar het lokale bestuur en met een nieuwe
regie. Nu wordt er te veel langs elkaar heen gewerkt en is alles te veel aanbodgeoriënteerd
en te weinig vraaggestuurd. Dat is te doorbreken met één partij
in de regierol, wat in feite door de Kamer is gesanctioneerd.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
deelde mee dat Enschede niet vervalt als centrumgemeente voor het verslavingsbeleid.
Het misverstand komt misschien door een tabel over de uitkeringen, waarin
bij Enschede voor het verslavingsbeleid nul staat. De reden hiervan is dat
de tabel al uitgaat van de samenvoeging. In de volgende kolom wordt een verhoging
aangekondigd van f 244 000 voor Enschede voor maatschappelijke opvang
en verslavingszorg.Zij wilde graag per 1 januari 2000 die 35 mln. extra wegzetten. Daarmee
wordt het budget voor verslavingsbeleid en maatschappelijke opvang per 1 januari
a.s. met 19,1 mln. verhoogd. Bovendien komen er centrumgemeenten bij. In januari
2001 komt de problematiek van Den Helder aan de orde. Voor die tijd wil de
minister de problematiek bestuderen en voordat zij de algemene maatregel van
bestuur slaat daarover met de Kamer van gedachten wisselen. De wetswijziging
gaat over het samenvoegen van die twee doeluitkeringen. Voor Den Helder en
Doetinchem en het samenvoegen komen er nog gelegenheden voor overleg in de
loop van het volgend jaar. Per 1 januari a.s. wordt nog volgens de oude systematiek
voor verslavingsbeleid en opvang toegewezen. Zij wil de Kamer de wetswijziging
voorleggen in 2000. De betreffende gemeenten kunnen per 1 januari dus het
geld krijgen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks)
had nog steeds geen duidelijkheid over Den Helder en Doetinchem gekregen.
Zij overwoog een verzoek om het verslag van het overleg op de
Kameragenda te doen plaatsen.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
merkte nogmaals op dat de positie van Den Helder en Doetinchem per 1 januari
2001 aan de orde komt. Per algemene maatregel van bestuur zou een aantal gemeenten
de centrumpositie kwijtraken. De Kamer krijgt die algemene maatregel van bestuur
voorgelegd.Mevrouw Van der Hoek (PvdA) wilde de minister
die mogelijkheid geven, maar merkte op dat wanneer de minister met een algemene
maatregel van bestuur komt waarin Doetinchem en Den Helder sowieso vervallen,
haar fractie er niet mee akkoord gaat.De heer Van der Vlies (SGP) meende dat de
minister tegemoet komt aan de wens van de Kamer om nog eens separaat te kijken
naar en zich te verantwoorden voor haar keuze voor Den Helder en Doetinchem.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,EssersDe voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,TeunissenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra
(VVD), Cornielje (VVD), O.P.G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Luchtenveld (VVD),
Rietkerk (CDA), Wagenaar (PvdA), De Boer (PvdA), Duijkers (PvdA), Verburg
(CDA), Halsema (GroenLinks), Kant (SP) en Balemans (VVD). Plv. leden: Rouvoet (RPF), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein
(D66), Van Wijmen (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA),
Gortzak (PvdA), Rabbae (GroenLinks), Wijn (CDA), Dittrich (D66), Cherribi
(VVD), Nicolaï (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Brood (VVD),
Apostolou (PvdA), Eurlings (CDA), Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA),
Mosterd (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP) en Essers (VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Essers (VVD), voorzitter,
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Oudkerk (PvdA), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Rouvoet (RPF), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Arib (PvdA), Gortzak (PvdA),
Hermann (GroenLinks), Buijs (CDA), Atsma (CDA), Spoelman (PvdA), Kant (SP),
E. Meijer (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD).Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou
(PvdA), Örgü (VVD), Van Gent (GroenLinks), Van de Camp (CDA), Noorman-den
Uyl (PvdA), Ravestein (D66), Weekers (VVD), Schutte (GPV), Schimmel (D66),
Terpstra (VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Duijkers (PvdA), Belinfante
(PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA),
Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O.P.G. Vos (VVD), Hamer (PvdA) en Cherribi
(VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26604-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl