Onderwijsraad; VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-16, nr. 12

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

24-01-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

21501-16 nr. 12

22-12-1994

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
WetenschappenGedachtenwisseling in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-16Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501–16Onderwijsraadnr. 12VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 22 december 1994De vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 1 december 1994 overleg gevoerd met de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen ter voorbereiding van de EU-Raad van Onderwijsministers
op 5 december 1994.Aan de orde zijn de volgende documenten:1. brief van de minister van 4 oktober 1994 over de agenda voor de EU-Raad
van 5 december (kamerstuk 21 501–06, nr. 11);2. brief van de minister van 28 februari 1994 over de Nederlandse reactie
op het Groenboek Europese dimensie onderwijs (brief nummer O&W 94–290);3. brief van de minister van 19 juli 1994 over de internationalisering
van het onderwijs (brief nummer O&W 94–0230);4. brief van de minister van 25 juli 1994 over het verslag van het overleg
met vertegenwoordigers van het CCOO en enkele andere overleggremia over het
Witboek. Socrates en Leonardo (brief nummer O&W 94–029).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Jorritsma-van Oosten (D66) herinnerde eraan dat het
grote budget dat de Europese Commissie (EC) in eerste instantie had uitgetrokken
voor het communautaire actieprogramma Socrates door de Onderwijsraad aanzienlijk
is verlaagd, mede op instigatie van Nederland. Het Europees Parlement (EP)
heeft vervolgens een amendement aangenomen dat beoogt het budget te verhogen.
Het EP heeft er bovendien voor gepleit het budgetartikel in het actieprogramma
te vervangen door een begrotingsartikel opdat het zich ieder jaar opnieuw
kan uitspreken over de uitgaven voor het programma. Nederland is met enkele
andere lidstaten tegen verhoging van het gevoteerde bedrag. De Onderwijsraad
kan de amendementen van het EP bij gekwalificeerde meerderheid afwijzen, maar
als de onenigheid tussen de Raad, de Commissie en het Parlement niet kan worden
opgelost, zal een conciliatieprocedure worden gestart. Mevrouw Jorritsma meende
dat het belang van dit actieprogramma een ruimer budget rechtvaardigt en zij
vroeg of de minister die mening deelt. Is hij bereid in de conciliatieprocedure
te streven naar verhoging van het budget? Zij realiseerde zich dat dit in
strijd is met de opstelling van de regering en vroeg wat de Kamer in dit verband
voor de minister kan betekenen.De minister is positief over het voorstel van de Commissie om 1996 aan
te wijzen als Europees jaar voor onderwijs en opleiding, maar hij maakt een
voorbehoud voor het budget voor deze activiteiten. Kan hij dit toelichten?Het programma Leonardo da Vinci zal worden besproken in de Sociale Raad.
Welke inbreng heeft de Onderwijsraad? Het EP heeft amendementen aangenomen
over een programma voor Midden- en Oost-Europa, Malta en Cyprus en over de
samenstelling van het adviescomité. Het dringt erop aan dat de uitvoering
van het programma niet mag worden vertraagd doordat de lidstaten in het adviescomité
vooral aandacht vragen voor de eigen inbreng. Mevrouw Jorritsma steunde deze
opstelling: het Leonardo-programma is een Europees programma dat door het
adviescomité zo soepel mogelijk moet worden begeleid.Zij steunde de concept-resolutie voor de bevordering van statistiek op
het gebied van onderwijs en opleiding. Kan en zal de Onderwijsraad harde afspraken
maken over de financiële ruimte voor deze activiteit? Is het CBS op de
hoogte van deze ontwikkeling?Zij vroeg vervolgens meer informatie over de wederzijdse erkenning van
certificaten en diploma's van de verschillende beroepsopleidingen.In het kader van de internationalisering van het onderwijs drong mevrouw
Jorritsma aan op een praktische aanpak van het taalonderwijs. Verder wees
zij erop dat enkele middelbare scholen graag zouden zien dat op Nederlandse
scholen officieel het Europese baccalaureaat kan worden verstrekt. Artikel
126 van het Verdrag van Maastricht biedt daarvoor de ruimte, maar de hoge
kosten vormen een struikelblok. Bovendien kan niet het officiële baccalaureaat
worden verstrekt, maar slechts certificaten. Is de minister bereid dit streven
van de betrokken scholen te steunen?De heer Cherribi (VVD) wees erop dat het Groenboek een eerste
stap is op weg naar een Europees beleid dat het onderwijsbeleid van de lidstaten
moet ondersteunen. De lidstaten kunnen en zullen zich nog uitspreken over
dit discussiestuk. Veel van de voorstellen in het Groenboek (mobiliteit van
leerkrachten en leerlingen, onderwijs in vreemde talen, samenwerking op het
niveau van scholen, uitwisseling van beleidsinformatie) passen prima in het
bestaande beleid. De minister besteedt in zijn reactie veel aandacht aan beleidsmiddelen
als de uitwisseling van leerkrachten, de Europese dimensie van de opleiding
en het onderwijs in vreemde talen. Overigens vond de heer Cherribi de uitdrukking
«vreemde talen» veelzeggend. Hij pleitte ervoor dat binnen het
Europese taalgebied wordt gesproken over Europese talen.Goed taalonderwijs is mede van belang voor het begrip van de cultuur van
andere lidstaten, maar het taalonderwijs verdient nog wel verbetering. De
eerste de beste stationskiosk of exportonderneming is immers meer Europees
gericht dan menige onderwijsinstelling. In dit kader moet ook aandacht worden
geschonken aan de positie van de Nederlandse taal in het buitenland. De Nederlandse
ministers moeten in het buitenland steeds opnieuw aandacht vragen voor de
Nederlandse taal, aldus de heer Cherribi.Hij vroeg de minister een toelichting te geven op het interessante initiatief
voor een internationaal centrum voor vergelijkende kennis van onderwijssystemen.
Een aanpak in de vorm van gastinstituten met gericht onderzoek van «post-docs»
kan discussie over de vestigingsplaats van dit instituut wellicht voorkomen.Waarom is de minister negatief over de gemeenschappelijke ontwikkeling
van leermiddelen en Europese scholen? In de reactie van de regering wordt niet ingegaan op de doelstellingen
van het Groenboek. Het Groenboek wijst erop dat betere taalkennis en kennis
van bijzondere kenmerken van andere lidstaten bijdragen aan het ontstaan van
een Europees burgerschapsgevoel. Hoe denkt de minister over deze ambitieuze
doelstelling? De kennis van de Europese instellingen in het onderwijs kan
een belangrijke stimulans gebruiken. De heer Cherribi hoopte dat de discussie
over het Groenboek hieraan zal bijdragen.Hij oordeelde positief over het Socrates-programma en meende dat een juiste
constructie is gekozen, omdat het programma in wezen het nationaal beleid
aanvult en ondersteunt. Gelet op de brede doelstelling van artikel 3, lijkt
alles op onderwijsgebied in het programma te kunnen worden ondergebracht.
Hij verwachtte vooral veel van de internationale afstemming van de onderwijsprogrammering,
uitwisseling van studenten en docenten en de internationale erkenning van
diploma's en andere kwalificaties. Daarnaast moet er meer aandacht worden
besteed aan de kwaliteit van het onderwijs aan kinderen van immigranten.De heer Cherribi stemde in met de lijn van de regering om de amendementen
van het EP zoveel mogelijk over te nemen. Hij vroeg een toelichting op de
strekking van amendement 2. Welke concrete gevolgen kan de toepassing van
amendement 5 hebben voor Nederland? Zal dit leiden tot extra vakken of uitsluitend
tot projecten op ad-hocbasis? Hoe verhoudt het streefcijfer van 10% in amendement
9 zich met het huidige Nederlandse beleid voor de uitwisseling van studenten?Initiatieven ter verbetering van de kwaliteit en aantrekkelijkheid van
de beroepsopleiding verdienen steun, evenals activiteiten om de deelname van
jongeren aan het beroepsonderwijs te bevorderen, zo meende hij.In de geannoteerde agenda wordt opgemerkt dat de Onderwijsraad meer aandacht
zou moeten besteden aan de uitwerking van de onderwijsaspecten in het Witboek.
Hoe is de stand van op dit moment? Hoe kan dit debat worden gestimuleerd?In het kader van de internationalisering van het onderwijs verdient de
internationale ontwikkeling op het gebied van promotieonderzoek aandacht.
Een nadeel van de Europese programma's is dat organisaties zich bij de aanvraag
van subsidie door bergen formulieren en regelingen moeten heenwerken. Als
zij niet voldoende uithoudingsvermogen hebben, sterft hun project door de
bureaucratie een vroegtijdige dood.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA) vond het belangrijk dat nu
een stabiel kader is ontstaan voor de onderwijsprogramma's in de EU en dat
structureel aandacht wordt besteed aan het primair en voortgezet onderwijs.
Nederland heeft een initiërende rol gespeeld bij het afstandsonderwijs
en de multilaterale schoolpartnerschappen. De laatste zijn nu ondergebracht
in het reguliere beleid, maar het is jammer dat de beroepsopleidingen en de
onderwijsprogramma's in twee verschillende EU-Raden worden behandeld. Die
kunstmatige scheiding komt het beleid niet ten goede. Hoe kan worden bereikt
dat beide elementen in een raad, en dan bij voorkeur de Onderwijsraad, worden
behandeld? Is de minister bereid dit vraagstuk in de ministerraad naar voren
te brengen? In het programma Socrates is inmiddels wel enige samenhang te
ontdekken: bij het onderdeel volwassenenonderwijs zullen ook elementen van
de beroepsopleiding gestalte moeten krijgen.Mevrouw Witteveen ging ervan uit dat de introductie van de programma's
Socrates en Leonardo de basis voor het debat over onderwijs in Europa zal
verstevigen. Onderwijs en opleiding vormen een belangrijke factor in het geheel
van de sociaal-economische en arbeidsmarktontwikkelingen. De richtlijnen voor
de onderlinge erkenning van beroepsopleidingen en onderwijs binnen de EU getuigen
hiervan. Hoe verloopt de implementatie van deze richtlijnen? Zij steunde de
minister in zijn streven de dialoog over de rol van het beroepsonderwijs in de EU op gang te brengen. Welke verwachtingen heeft hij van dit debat?
Verwacht hij dat het ook na afloop van de programma's zal worden voortgezet?
Wil hij ingaan op de samenhang tussen de activiteiten die worden ontplooid
in het kader van het Witboek, het Groenboek, de concept-resolutie beroepsopleiding,
de mogelijkheden van de verschillende structuurfondsen voor bepaalde doelgroepen,
enz.? Is hij bereid een overzicht op te stellen van de beroeps- en scholingsactiviteiten
in de EU en de gevolgen daarvan voor de verschillende instellingen in de lidstaten?Door de opstelling van de Nederlandse regering wordt de wens van het EP
en de EC om een hoger bedrag uit te trekken voor Socrates om zeep geholpen
en lijkt een conciliatieprocedure onvermijdelijk. Mevrouw Witteveen vroeg
of die procedure vertraging zal opleveren. Ziet de minister mogelijkheden
om stagnatie te voorkomen? Welke lidstaten delen de Nederlandse opstelling?
Zijn die landen bereid zelf middelen te voteren? Overigens had zij er begrip
voor dat de beheersing van de EU-begroting prioriteit krijgt. Zij ging er
echter van uit dat een eventuele verhoging van het budget wordt gezocht in
verschuivingen op de begroting en niet door verhoging van die begroting. Zij
wees erop dat Nederland nooit heeft geschroomd om in EU-verband te pleiten
voor verschuiving van middelen opdat naast de middelenstroom voor landbouw
ook ruimte ontstaat voor andere prioritaire terreinen.De bijdrage die het onderwijs kan leveren aan de bestrijding van racisme
en vreemdelingenhaat verdient prioriteit. Een praktische aanpak lijkt hier
geboden. Mevrouw Witteveen suggereerde dat het Europese jaar voor het onderwijs
de gelegenheid is om uitgebreid aandacht te besteden aan dit thema. De lidstaten
moeten inzicht krijgen in elkaars successen en mislukkingen, maar dit betekent
niet dat er zware programma's moeten worden opgetuigd met EU-geldstromen;
bilaterale afspraken over een gemeenschappelijke aanpak bieden meer kans van
slagen. De financiering van die aanpak kan via de nationale begrotingen verlopen.
Positieve aandacht voor etnische minderheden moet in de onderwijsprogramma's
worden geïntegreerd, als dat mogelijk is ook in Socrates en Leonardo.
Zij vroeg verder hoe een samenhang kan worden bereikt tussen dit streven en
de richtlijn over racismebestrijding die thans wordt ontwikkeld.In de richtlijn diploma-erkenning wordt onderscheid gemaakt tussen EG-ingezetenen
en -onderdanen. De minister heeft eerder toegezegd dat hij zou onderzoeken
of op dit punt bilaterale afspraken kunnen worden gemaakt of anderszins een
oplossing kan worden gevonden. Hoe is de stand van zaken? Hoe verloopt de
waardering van diploma's van asielzoekers met een verblijfsvergunning? Beschikt
de EU inmiddels over een inventarisatie van de waardering van diploma's van
vluchtelingen? Mevrouw Witteveen wees erop dat vluchtelingen sneller integreren
als zij een plaats vinden op de arbeidsmarkt; erkenning van hun diploma's
is daarvoor een voorwaarde.Welke waarborgen heeft de EU dat bij de ontwikkeling van statistieken
op het terrein van onderwijs en opleiding goed kan worden samengewerkt met
OESO en UNESCO? Overigens zou ook in deze statistieken aandacht moeten worden
geschonken aan de positie van etnische minderheden in het onderwijs.Mevrouw Witteveen sprak ten slotte haar waardering uit voor de voortgangsrapportage
over de internationalisering van het onderwijs. Er is veel werk verzet dat
zeker zal bijdragen aan de invulling van de Europese dimensie in het onderwijs.
Niettemin lijkt een evaluatie over twee jaar zinnig, opdat duidelijk wordt
welke elementen een meer structurele inbedding in het Nederlandse onderwijsstelsel
verdienen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) wees op het belang van het beginsel
van subsidiariteit op het terrein van het onderwijs, de erkenning van de diversiteit
tussen de lidstaten onderling en de keuze voor een «bottom-up»benadering
als het gaat om zaken als leerplaninnovatie en samenwerking op
onderwijskundig gebied. Zij was voorstander van een kwalitatieve benadering
van de Europese dimensie in het onderwijs in vervolg op de eerder meer kwantitatieve
benadering. Programma's als Socrates en Leonardo bieden daarvoor goede mogelijkheden.
Verder pleitte zij voor goede, werkbare en praktische afspraken en dan vooral
met België en Duitsland, omdat Nederland daar rechtstreeks en heel direct
mee te maken heeft. Die afspraken moeten zijn gericht op samenwerking op elk
onderwijsniveau en vooral ook op het wegnemen van belemmeringen voor grensoverschrijdend
leren en werken. Voorts spelen diploma-erkenning, tegengaan van protectionisme
en afgrendeling van de arbeidsmarkt een rol. Zij was ook voorstander van het
wegnemen van belemmerende regelgeving. Daarnaast moet blijvende steun en aandacht
worden besteed aan de positie van de Nederlandse taal in de EU. Om het taalgebied
te vergroten moet samenwerking worden gezocht met Vlaanderen.Mevrouw Van der Hoeven was verheugd over de uitgebreide geannoteerde agenda
voor de Onderwijsraad van 5 december. Deze agenda's bieden in ieder geval
twee momenten in het jaar waarop over de internationalisering van het onderwijs
kan worden gesproken.Zij onderschreef de opstelling van de minister over de amendementen 10,
13 en 14, zoals genoemd in agendapunt 3. Over amendement 13 merkte zij op
dat zij het geen goede zaak zou vinden als budgetartikelen in programma's
worden geschrapt. Het kost immers nu al veel moeite om de EU-begroting beheersbaar
te houden. Een verschuiving tussen begrotingsposten is een andere zaak. Verwacht
de minister dat dit mogelijk is? Zal de uitvoering van amendement 10 bis gevolgen
hebben voor het gebruik van de Friese taal? Overigens was zij verheugd dat
de moeite die de minister zich heeft getroost om de aandacht te vestigen op
het onderwijs aan kinderen van rondtrekkende beroepsbeoefenaren, tot uitdrukking
komt in een van de amendementen over het Socrates-programma.Onder agendapunt 5 Kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding
wordt opgemerkt dat er van Nederlandse zijde op is aangedrongen dat de dialoog
over gemeenschappelijke doelstellingen in de EU op het terrein van onderwijs
en beroepsopleiding wordt versterkt. Moet dit echt in de volle breedte van
de EU worden besproken? Zou het niet beter zijn op deze punten vooral te zoeken
naar een goede afstemming met Duitsland en België? In dit verband vroeg
mevrouw Van der Hoeven naar de erkenning van de kwalificaties in de sector
volwasseneneducatie. Ook op dit punt moeten afspraken worden gemaakt met de
buurlanden, maar dit betekent natuurlijk niet dat de systemen uit die landen
moeten worden overgenomen.De laatste zin van agendapunt 6: «Ten slotte is het van belang dat
steeds binnen de beschikbare financiële ruimte wordt geopereerd.»
zou een harde voorwaarde moeten zijn, zo meende zij.Zij steunde de kritische opstelling van de minister op het punt van de
akkoorden met de VS en Canada. Hier is geen taak weggelegd voor de EU. De
lidstaten hebben hierbij immers afzonderlijke belangen.De samenwerking met Midden- en Oost-Europa op onderwijsterrein verdient
steun. Wil de minister ingaan op het verloop van de gezamenlijke Vlaams-Nederlandse
projecten en dan vooral op de projecten richting Rusland?Het is goed dat het Duitse voorzitterschap voorstellen ontwikkelt voor
de bestrijding van intolerantie, vreemdelingenhaat en racisme, maar de uitwerking
van die voorstellen moet worden overgelaten aan de lidstaten. Overigens mogen
de activiteiten van de EU niet worden gebruikt als alibi om zelf nog geen
actie te ondernemen. Verder moet onderscheid worden gemaakt tussen vooroordelen,
vreemdelingenhaat en racisme tegen mensen van buiten de EU en vooroordelen
en verkeerde beeldvorming over bewoners van landen binnen de EU. Dit laatste
komt vaak voort uit de geringe kennis over die landen. Dit punt
moet aan de orde komen in de samenwerking met de naaste buren: België,
Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Vakken als geschiedenis, aardrijkskunde
en maatschappijleer bieden genoeg aangrijpingspunten om leerlingen te informeren.Mevrouw Van der Hoeven herinnerde eraan dat de minister de Kamer nadere
informatie heeft toegezegd over nationale activiteiten in het kader van het
Witboek.In de Nederlandse vertaling van het Groenboek wordt het begrip «competences»
uit artikel 126 van het Verdrag van Maastricht vertaald met «nieuwe
volmachten». Dat is nooit de inzet geweest. Dergelijke foute vertalingen
scheppen bewust of onbewust een verkeerd beeld van de verhouding tussen de
EU en de lidstaten op onderwijsgebied.Het Groenboek handelt over de taakverdeling tussen de EU en de lidstaten:
het is een uitwerking van artikel 126, maar gaat ook in op de samenwerking
met derde landen. Mevrouw Van der Hoeven onderschreef het accent op kennisuitwisseling,
mobiliteit, uitwisseling en vreemde talenonderwijs. Zij was aangenaam verrast
dat de «consultative status» is toegekend aan NGO's als het Comité
europeene pour l'assignement catholique. Ook in Europa wordt het onderwijs
op confessionele basis dus erkend.De nota's Grenzen verleggen en Vitaal leraarschap sluiten goed aan op
het Groenboek. De bevoegdheiderkenning in de laatste nota is een belangrijk
internationaal aspect, want in de praktijk doen zich nogal wat hindernissen
voor als een leerkracht in een ander land wil gaan werken. Dit kan leiden
tot protectionistische maatregelen. Mevrouw Van der Hoeven pleitte voor onderzoek
naar dit soort barrières.Zij vroeg nogmaals de aandacht voor de Nederlandse talenacademie.Verder vroeg zij tot welke acties in Nederland het Groenboek heeft geleid.De voortgangsrapportage over de internationalisering van het onderwijs
oogt redelijk. Ook de samenwerking met België en Duitsland is redelijk;
op beleidsniveau kunnen goede afspraken worden gemaakt. Bij de uitvoering
ontstaan echter problemen en soms wordt de regelgeving als alibi gebruikt
om iets niet te doen. Zo blijven de activiteiten beperkt tot uitwisseling,
terwijl de initiatieven in de grensstreken kans van slagen verdienen.Mevrouw Van der Hoeven had veel waardering voor de ontwikkelingen in het
h.b.o. en w.o. Zij hoopte wel dat de internationalisering niet het kind van
de rekening wordt bij de aangekondigde bezuinigingen. In de afgelopen jaren
is veel nadruk gelegd op de uitwisseling van informatie en mensen. Nu is de
volgende fase aangebroken: internationalisering als integraal onderdeel van
het onderwijs. Hoe staat het daarmee?In het onderzoek naar de infrastructuur van de internationale diplomawaardering
wordt gesproken over de functie en taak van de landelijke en regionale dienstverlenende
centra. De verandering van de financieringsstructuur dreigt problemen op te
leveren voor met name de RDC's in de grensregio's. Hoe kunnen die worden opgelost?
De bekostigingsstructuur van de intermediaire organisaties is losgemaakt van
het Ministerie van OCW. Hoe is nu de financiële verhouding tussen de
intermediaire organisaties en de activiteiten per onderwijssector? In het
kader van de evaluatie is toegezegd dat de ontwikkeling van prestatie-indicatoren
zou worden onderzocht. Hoe staat het daarmee?Het initiatief voor samenwerking tussen de Rijksuniversiteit Limburg en
de Vlaamse universiteit om te komen tot een Vlaams-Nederlandse Universiteit
lijkt te stokken. Hoe komt dat? Hoe kan dit initiatief worden vlotgetrokken?Mevrouw Van der Hoeven sloot zich aan bij de vraag om op een later moment
de aspecten van internationalisering te evalueren.Het is belangrijk dat duidelijk wordt omschreven welke rechten burgers
hebben op deelname aan onderwijs zodanig dat er geen strijd ontstaat met de uitgangspunten van het Witboek. In het overleg op 10 mei stonden
deze leerrechten echter al onder druk vanwege de benodigde financiële
middelen. Het lijkt erop dat dit bezwaar nu nog is toegenomen. Welke gevolgen
hebben de bezuinigingen in het regeerakkoord voor de Nederlandse inbreng over
het Witboek en het Groenboek?Is het zinvol om delen van de leerplannen die in de Europese scholen worden
ontwikkeld, te introduceren in de nationale scholen? De Europese dimensie
kan op die manier vorm krijgen. Samenwerking tussen Nederlandse scholen en
scholen in andere lidstaten zou moeten leiden tot een gemeenschappelijke leerplanontwikkeling.Het Europees baccalaureaat is niet opengesteld voor scholen van de lidstaten.
Waarom niet? Welke actie kan worden ondernomen om hier iets aan te doen? Het antwoord van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
WetenschappenDe minister noemde het een belangrijke stap voorwaarts dat
het Europees onderwijsbeleid onderwerp van gesprek is in de Kamer voordat
de EU daarover besluiten neemt. Dit is geen eenvoudige opgave: de agenda's
worden op een laat moment aan de lidstaten toegezonden en worden daarna meestal
nog danig gewijzigd. De standpunten in de geannoteerde agenda die thans voorligt
zijn nog niet besproken in de Ministerraad. Deze werkwijze heeft voor- en
nadelen, maar het is sowieso belangrijk dat het nationale parlement zich betrokken
voelt bij de Europese ontwikkelingen.Hij onderschreef de opmerking dat de EU nog teveel een «landbouwunie»
is. Dit komt tot uitdrukking in de begroting waarvan een disproportioneel
deel wordt uitgetrokken voor de landbouw, terwijl er nauwelijks aandacht is
voor het Europa van de burger en het belang van menselijk kapitaal. Die aandacht
zou tot uitdrukking moeten komen in het onderwijsbeleid; niet per se in grote
budgetten, maar wel in een grotere inspanning die wordt gedragen door alle
lidstaten, ook op het terrein van onderzoek. Nu roept dit beleid nog veel
spanning op.Nederland heeft al tijdens het voorbereidend onderzoek duidelijk gezegd
dat de regering niet zal instemmen met verhoging van het budget. Tijdens de
Raad van 24 juni is in arren moede ingestemd met het budget van 760 mln. ecu,
omdat andere lidstaten niet bereid waren tot verschuiving van budgetten. Nu
die andere lidstaten, met uitzondering van Frankrijk en het VK, het EP volgen,
moet de keuze worden gemaakt tussen òf verhoging van het budget òf
verschuiving tussen budgetten onderling. De Nederlandse opstelling wordt helaas
zo uitgelegd dat Nederland zich verzet tegen vergroting van de onderwijsinspanningen
en dat is zeker niet het geval, aldus de minister. Hij wees erop dat de regering
zich over dit punt nog moet uitspreken en ging ervan uit dat zij de visie
van de Kamer bij haar overwegingen zal betrekken. Desgevraagd voegde hij hieraan
toe dat er slechts dekking is gevonden voor een bedrag van 760 mln. ecu. Wijziging
van het amendement is niet «im Frage»: het kan slechts worden
overgenomen of niet. Het zal lastig zijn om, als het amendement wordt aanvaard,
nog verschuivingen tot stand te brengen. Daarom moet met het risico van enige
overschrijding rekening worden gehouden. Wellicht kan dit worden opgevangen
uit de onderuitputting op andere artikelen. Als het amendement niet wordt
aanvaard, volgt de conciliatieprocedure.De heer A. IJzerman voegde hieraan toe dat het budgetartikel
dan overeind blijft, evenals het bedrag van 760 mln. ecu. In de conciliatieprocedure
zullen EP, Raad en EC van gedachten wisselen; het EP heeft de bevoegdheid
om het gehele besluit af te wijzen. De EC en de Raad zijn onder die druk misschien
bereid tot een compromis. Er is, voor het geval er tijdens de
bespreking 's morgens geen overeenstemming kan worden bereikt, tijd gereserveerd
om 's middags om drie uur met de conciliatieprocedure te beginnen. Het doel
van het voorzitterschap is om er op die dag uit te komen. De conciliatieprocedure
levert dus geen echte vertraging op.De minister merkte vervolgens op dat voor amendement 14 dekking
is gevonden in het Phare-budget.Amendement 10 bis heeft geen gevolgen voor het Fries, omdat de Commissie
bij de uitvoering van het Erasmusprogramma al oogluikend toestaat dat regionale
talen als voertaal worden geëist. Dit is vooral aan de orde in Spanje.Het voorbehoud van de regering voor het budget van het Europese jaar voor
onderwijs en opleiding is louter technisch, want er worden geen problemen
verwacht. Hij beaamde dat in het kader van deze activiteiten zeker aandacht
moet worden besteed aan de bestrijding van racisme en xenofobie, maar dan
in het bredere verband van waarden en normen. Concentratie op racisme en xenofobie
kan immers gemakkelijk leiden tot bevestiging van de bestaande vooroordelen,
niet alleen over de bewoners van buurlanden, maar zelfs over de mensen uit
een andere streek in het eigen land. Door intensieve aandacht in het onderwijs
voor waarden en normen moeten deze vooroordelen worden weggenomen. Overigens
wordt het platform («de pedagogische opdracht») overal met open
armen ontvangen. Bovendien blijkt het feit dat er aandacht wordt gevraagd
voor dit soort problemen vaak al voldoende. Dat wil zeggen dat er niet meer
geld nodig is of nieuwe programma's; het is eerder een houding die moet worden
versterkt.De heer Van Thijn heeft namens Nederland zitting in de Werkgroep ter voorbereiding
van de strategie tegen racisme en xenofobie. Het Socrates-programma heeft
een onderdeel multicultureel onderwijs. De EC zal dit onderdeel zeker afstemmen
met de Raad van Europa. Daarna moeten de lidstaten het zelf oppakken. De subsidiariteit
speelt hier een belangrijke rol.De minister wees erop dat hij zelf het initiatief heeft genomen voor de
resolutie over de kwaliteit en de aantrekkelijkheid van de beroepsopleiding.
In Nederland is de verhouding tussen onderwijs en bedrijfsleven niet slecht,
maar hij kan zeker nog worden verbeterd en daarvoor kan gebruik worden gemaakt
van de ervaring in andere landen. De problemen spitsen zich vooral toe op
de langere termijn, omdat het bedrijfsleven zich in toenemende mate richt
op korte-termijnrendementen. De toekomst wordt steeds meer verwaarloosd, terwijl
opleidingen per definitie pas op langere termijn rendement opleveren. Hij
illustreerde het belang van het onderwijs voor de lange termijn aan de hand
van de ontwikkelingen in Zuid-Korea. Dit land heeft in 1972 een twintigjarenplan
voor het onderwijs opgezet en is sinds dat moment veranderd van een arm land
met hoge ambities, in een land dat werk voor lager geschoolden uitbesteedt
aan het VK. Met een verwijzing naar de economische en sociale ontwikkelingen
in West-Europa moet het bedrijfsleven bewust worden gemaakt van de beperkingen
van het soms gedwongen, maar vaak ook gekozen korte-termijndenken.De taakverdeling tussen de Sociale Raad en de Onderwijsraad is het gevolg
van de traditionele verdeling tussen beroepsopleiding en andere opleidingen.
In Frankrijk is een belangrijk deel van het beroepsonderwijs zelfs ondergebracht
in een apart ministerie. Nederland is meer vooruitstrevend in termen van integratie
tussen beroepsopleiding en algemene opleiding. Die integratie begint ook in
Duitsland steeds meer gestalte te krijgen: daar noemt het betrokken ministerie
zich zelfs het «Zukunft»-ministerie. De Duitse resolutie vormt
een prima opstap om de verbinding tussen de Sociale en de Onderwijsraad te
bevorderen. De minister zegde toe dit onderwerp aan de orde te
stellen, ook bij het Franse voorzitterschap, om te bevorderen dat de twee
dichter bij elkaar worden gebracht.Mevrouw Jorritsma vroeg of het waar is dat Duitsland vooral
geld wil uittrekken voor de uitwisseling tussen universiteiten en het bedrijfsleven.
Is er wel voldoende aandacht voor om-, her- en bijscholing?De minister antwoordde dat Nederland op dit punt eigen prioriteiten
heeft gesteld. Hij zegde toe dat hij zal proberen een overzicht op te stellen
van de verschillende scholings- en onderwijsactiviteiten in relatie tot de
economische en technologische ontwikkelingen in de EU. Hij waarschuwde ervoor
dat ook een dergelijk overzicht onvermijdelijk een lappendeken te zien zal
geven. Zo worden de Nederlandse inspanningen voor vrouw-vakscholen en voor
centra voor vakopleiding nog altijd apart gedefinieerd en dit geldt voor vele
andere activiteiten, soms omdat zij niet kunnen worden samengevoegd, maar
soms ook omdat er behoefte aan bestaat.Voor de bevordering van statistiek op het gebied van onderwijs en opleiding
is een budget beschikbaar. Dit budget is een vast gegeven: de activiteiten
moeten dus binnen dat budget worden uitgevoerd. Het CBS is geïnformeerd
en zal bij de uitwerking worden betrokken. De minister voegde hieraan toe
dat hij altijd streeft naar het op elkaar afstemmen van statistieken, maar
in de praktijk blijkt dit helaas niet altijd mogelijk. Hij zegde toe erop
aan te dringen dat in de statistieken ook aandacht wordt besteed aan minderheden,
maar hij ging ervan uit dat dit zeker zal gebeuren, omdat dit een wezenlijk
element is in de onderwijs- en opleidingstatistieken van de Europese landen.
In dit verband merkte hij nog op dat de EC zich voor de taak ziet gesteld
om de bureaucratie te beperken; zij zal budgetten en activiteiten niet alleen
op hun rechtmatigheid, maar zeker ook op hun doelmatigheid moeten beoordelen.De minister zei dat hij zich had verbaasd over de onderhandelingen van
de Commissie met de VS en Canada, maar het was eigenlijk te laat om daar bezwaar
tegen te maken, want de mededeling over die onderhandelingen werd pas gedaan
na het bezoek van de Commissie aan de VS. Bovendien laat dit onderwerp andere
lidstaten onverschillig, omdat het om slechts enkele MECU gaat. Overigens
neemt de Nederlandse regering vaak een uitzonderingspositie in als het gaat
om de besteding van Gemeenschapsmiddelen, omdat zij kiest voor zuinigheid
en effectiviteit.Die wens om zuinigheid aan effectiviteit te koppelen, komt onder meer
tot uitdrukking in de samenwerking met Rusland. De onderhandelingen over dit
onderwerp kosten veel tijd en aandacht, omdat veel landen kiezen voor een
«Alleingang». Onderlinge afstemming zal echter meer en sneller
resultaat opleveren. De zoektocht naar «doorgeefluiken» in de
Russische federatie heeft inmiddels een fantastisch instituut opgeleverd:
de Herzenuniversiteit. Deze universiteit zal als centrum voor onderwijsinnovatie
kunnen optreden. Ook bij de uitgave van schoolboeken lijkt een positieve ontwikkeling
op gang te komen. Overigens is Nederland hier niet alleen inhoudelijk bij
betrokken, maar ook economisch, omdat Nederlandse uitgevers een rol kunnen
spelen bij het aanleveren van de uitgeeftechnologie. Helaas is het niet altijd
even eenvoudig om in interdepartementaal overleg met het Ministerie van EZ
een project op te zetten.De opmerking over het begrip «vreemde» talen was de minister
uit het hart gegrepen. Hij wees erop dat hij eerder een lezing heeft gehouden
over «buurtalen». Overigens vond hij dat het niet slecht gaat
met het onderwijs in de «buurtalen» in Nederland: er is geen land
in de EU waar in het voortgezet onderwijs zoveel tijd wordt besteed aan dit
onderwijs als in Nederland. Dit betekent niet dat alle leerlingen drie «buurtalen»
moeten kunnen spreken, maar het talenonderwijs verdient blijvend aandacht.
In dit kader wordt bijvoorbeeld geprobeerd het Duits aantrekkelijker te maken. Aan de andere kant moet Nederland zich niet te bescheiden opstellen
als het gaat om het propageren van de eigen taal. Het is gerechtvaardigd om
aandacht te vragen voor Nederland en het Nederlands, zeker in de grensgebieden.
Met Nord-Rheinland-Westfalen zijn afspraken gemaakt die erin hebben geresulteerd
dat op 52 scholen onderwijs wordt gegeven in het Nederlands. Verder zal daarmee
een begin worden gemaakt in Neder-Saksen en wordt nagegaan hoe in Herzogenrath
en Kerkrade een tweetalig systeem kan worden ontwikkeld. Hij was het ermee
eens dat Frankrijk heel wat minder bescheiden is: Frankrijk dringt erop aan
dat in Nederland meer aandacht wordt besteed aan het Frans, maar wil geen
overeenkomst sluiten over Noord-West Frankrijk (de omgeving van Rijssel) dat
oorspronkelijk Nederlandstalig is.De Nederlandse Taalunie heeft een goede ontwikkeling doorgemaakt. In afspraken
binnen de EU wordt gestreefd naar reciprociteit. Voorts wordt ervan uitgegaan
dat rijkere landen zelf het onderwijs financieren. De kerntaken richten zich
op Oost-Europa waar de lange traditie in het onderwijs in vreemde talen in
gevaar dreigde te komen door geldgebrek. Met een relatief beperkte bijdrage
lijkt het mogelijk leerstoelen overeind te houden. Bovendien wordt geprobeerd
in Zuid-Afrika de smet op het Afrikaans als taal van de onderdrukkers weg
te nemen.De gemeenschappelijke ontwikkeling van leermiddelen moet van onderop op
gang komen. Daarnaast moet natuurlijk wel worden nagegaan met welke initiatieven,
bijvoorbeeld in samenwerking met Vlaanderen, de leerplanontwikkeling kan worden
bevorderd. Overigens speelt de traditionele aarzeling van de Nederlandse politiek
om zich met de ontwikkeling van leermiddelen te bemoeien hierbij wel een rol.Het versterken van het Europese burgerschap is een belangrijk punt. De
minister was van mening dat die Europese burger wel zijn eigen identiteit
moet kunnen behouden, zelfbewust moet zijn, maar zich tegelijkertijd verbonden
moet voelen met en kunnen functioneren in Europa. Het contact met anderen
in Europa moet als een stimulans worden ervaren. De vraag is nu hoe deze uitgangspunten
tot uitdrukking kunnen worden gebracht. In het grenslandenbeleid, maar zeker
ook in de leerboeken moet aandacht worden besteed aan de Europese dimensie.
De uitwisseling van docenten en studenten is in dit opzicht heel belangrijk.
Die ontwikkeling is dankzij de activiteiten van het Europees platform nu in
een stroomversnelling gekomen. Het stadium van afspraken op regeringsniveau
is afgesloten en er zijn goede akkoorden gesloten met Nord-Rheinland-Westfalen,
Neder-Saksen en Vlaanderen. Thans wordt gezocht naar kernen waar specifieke
activiteiten kunnen worden uitgevoerd. Een voorbeeld hiervan is de samenwerking
tussen de Universiteit van Munster en de Katholieke Universiteit Nijmegen,
waardoor meer studenten door beide landen gezamenlijk kunnen worden opgeleid.
Dit is een lastig, langdurig en moeizaam proces. Zo is er, ondanks het feit
dat al vier jaar wordt getamboureerd op het belang van een internationale
onderzoeksschool, pas onlangs een samenwerkingsverband tot stand gekomen.
Een andere is in voorbereiding. Overigens wordt de uitbreiding van het Limburgse
universiteitencentrum belemmerd door de situatie in Vlaanderen, maar dit initiatief
kan op de lange termijn heel gunstig zijn voor beide landen.De erkenning van en uitwisseling van informatie over diploma's verdienen
zeker de aandacht. RAS I en RAS II zijn vrij ver gevorderd; nu is vooral de
adequate informatiestructuur van belang. Bij de beoordeling van diploma's
van asielzoekers of personen die via gezinshereniging in Nederland komen,
doen zich nauwelijks problemen voor, ook al wordt op de beoordeling door het
NUFFIC wel eens ontevreden gereageerd. In de afgelopen jaren is er in toenemende
mate getoetst. Daardoor is er veel deskundigheid ontwikkeld en kan de beoordeling
snel verlopen. De Nederlandse taal vormt voor velen nog een struikelblok,
maar ook op dit terrein is er veel expertise ontwikkeld, zodat de toetsing
snel en goed verloopt en voldoende aandacht wordt besteed de
combinatie van taal op CITO-niveau en vaktaal.Op verzoek van de minister merkte de heer Landser op dat de
zogenaamde nationale centra voor diplomavergelijking en -waardering binnen
RAS I functioneren als een netwerk. Voor RAS II zullen vergelijkende structuren
worden opgezet waardoor het mogelijk is snel informatie uit te wisselen en
onderling te bezien waar zich knelpunten voordoen. Desgevraagd voegde hij
hieraan toe dat deze centra ook de diploma's van mensen buiten de EU beoordelen.De minister merkte nog op dat dit ook geldt voor beroepskwalificaties.
Hij beaamde dat in de grenslanden moet worden gestreefd naar een bi-diplomering.
Hiertoe wordt thans een aantal experimenten uitgevoerd, bijvoorbeeld in Enschede
en Zuid-Limburg.De Europese school boekt goede resultaten, maar is wel enorm duur. Ook
hier is de bureaucratie tot grote hoogte gestegen: voor elke cent die wordt
uitgegeven, moet tot hoog niveau verantwoording worden afgelegd. Tot tweemaal
toe is hiervoor aandacht gevraagd in de EU-onderwijsraad. Inmiddels zijn wel
stappen ondernomen. De vraag is wel waarom iemand een Europees baccalaureaat
zou willen. Met een Nederlands v.w.o.-diploma heeft iedereen immers overal
in Europa toegang tot het hoger onderwijs. De scholen die meer aandacht willen
schenken aan onderdelen van het onderwijs in een andere taal, vooral in het
Engels, kunnen dat doen. Er is geen enkele bepaling die hen daarin belemmerd.Het onderwijs aan kinderen van de Nederlandse reizende bevolking is goed
geregeld. Niettemin wordt in de Europese gremia steeds aandacht gevraagd voor
dit aspect van het onderwijs.De strekking van amendement 2 is dat studenten die geen beurs kunnen krijgen
omdat het budget is opgebruikt, toch gebruik kunnen maken van de voorlichtings-
en andere structuren die voor Erasmus bij de instellingen bestaan.De minister zei dat hij de vraag naar het onderscheid tussen EG-ingezetenen
en EG-onderdanen heeft aangekaart bij de minister van Buitenlandse Zaken.
Hij zegde toe hier op een later moment op terug te komen.Over de financieringsstructuur van de RDC's zijn geen concrete problemen
bekend. De RDC-financiering wordt thans geëvalueerd; het resultaat wordt
eind 1994 verwacht.Over de bekostiging van de intermediaire structuren, merkte hij op dat
de uitvoering van de programma's plaatsvindt op basis van contracten; het
Europees platform speelt hier een belangrijke rol. De «overhead»
is zeer beperkt. Ook hier zullen de organisaties binnenkort worden geëvalueerd,
mede ook met het oog op een mogelijk andere financiering voor bijvoorbeeld
het NUFFIC. Daarvoor moeten dan natuurlijk wel prestatie-indicatoren beschikbaar
zijn.Het is de bedoeling een instituut voor comperatief onderzoek onder te
brengen bij de Universiteit van Twente, maar dan wel als een echt internationaal
instituut. Op 12 december vindt er een ambtelijke bespreking plaats tussen
vertegenwoordigers van de grenslanden en kunnen feitelijke afspraken worden
gemaakt. De ontwikkeling van de talenacademie in Maastricht wordt zoveel mogelijk
gestimuleerd, ook door middelen ter beschikking te stellen voor projectsubsidies
voor reële projecten, zo besloot de minister. Gedachtenwisseling in tweede termijnMevrouw Jorritsma vroeg of de minister op het moment dat hij
dat opportuun acht, wil proberen meer geld los te krijgen voor het Socrates-programma,
niet door een budgetverhoging maar door verschuiving. In het conciliatieproces
lijkt daarvoor de meeste kans. Zij zei dat de minister zich verzekerd kan
weten van haar steun bij zijn onderhandelingen in de ministerraad en de Onderwijsraad.Zij vroeg verder of de minister mogelijkheden ziet voor internationale
uitwisseling van leerlingen in het leerlingwezen. Hoe kan dit worden gestimuleerd?Mevrouw Van der Hoeven zei dat het ook in Nederland een goede
gewoonte is dat amendementen alleen worden ingediend als daarvoor een dekking
is gevonden. Zij vreesde dat het schrappen van een budgetartikel ook een precedentwerking
zal hebben en steunde de opstelling van de minister.Nederland kan zich tijdens het Europees jaar voor onderwijs en opleiding
heel goed profileren. Een aantal van de activiteiten die in dit overleg aan
de orde zijn gesteld, zouden in 1995 moeten worden gestart, opdat zij in 1996
een feit zijn en de resultaten ervan zichtbaar worden.In dit kader pleitte zij voor interdepartementaal overleg tussen de Ministeries
van OCW en EZ om binnen de bestaande middelen voor de samenwerking met de
landen van Midden- en Oost-Europa en de Russische federatie te zoeken naar
een oplossing voor de leerboeken voor Rusland. De minister zei dat hij de opvattingen van de Kamer over Socrates
zo uitlegt dat binnen de bestaande middelen moet worden gezocht naar een ophoging
van het budget.Het Leonardo-programma bevat een component voor de erkenning van het beroepsonderwijs
en de onderlinge afstemming van het leerlingwezen. In deze sector is de internationale
uitwisseling beperkt, behalve op één punt: de internationale
beroepenwedstrijden voor het leerlingwezen. Een dergelijk initiatief kan wellicht
ook in het kader van de buurlanden worden georganiseerd. Dit zou een van de
elementen kunnen zijn die volgend jaar voor het Europees jaar voor onderwijs
en opleiding kunnen worden voorbereid.De minister zegde toe het punt van de leerboeken graag op te pakken, zowel
als thema voor het Europees jaar als in het kader van de ontwikkeling van
leermiddelen voor Rusland. Wellicht kan dit punt bij de herijking van het
buitenlandbeleid aan de orde komen, want naast defensie en ontwikkelingssamenwerking,
spelen onderwijs en onderzoek in het kader van het «buurlandenbeleid»
toch zeker ook een belangrijke rol. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter,
De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp
(CDA), Boers-Wijnberg (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Hirsch Ballin (CDA), Liemburg (PvdA), Stellingwerf
(RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD),
Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66)Plv. leden: Schutte (GPV), Dees (VVD), Witteveen-Hevinga (PvdA), Marijnissen
(SP), Duivesteijn (PvdA), Beinema (CDA), Reitsma (CDA), Lilipaly (PvdA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Sipkes (GroenLinks), Bakker (D66), Van 't
Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), Lansink (CDA),
Middel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD), Korthals
(VVD), Van Erp (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-16-12.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl