Goedkeuring van het Verdrag van Nice; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27818, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27818-(R1692) nr. 5

03-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1 INLEIDING1.1 Algemeen1.2 Advies Raad van State2 TOELICHTING OP DE VERDRAGSBEPALINGEN2.1 Uitbreiding toepassing gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
in de Raad2.2 Bepalingen in het EG-verdrag waar gekwalificeerde
meerderheid is ingevoerd2.2.1 Maatregelen tegen discriminatie2.2.2 Vrij personenverkeer2.2.3 Handelspolitiek2.2.4 Sociaal beleid2.2.5 Structuurfondsen en cohesiefonds2.2.6 Milieu2.3 Het Europees Parlement2.3.1 Zetelverdeling Hongarije en Tsjechië2.4 Nauwere samenwerking2.5 Nauwere samenwerking in titel VI, EU-Verdrag2.6 De Commissie2.7 De weging van de stemmen in de Raad2.8 Vernieuwing van de Rechtspleging2.9 De Europese Rekenkamer en de Raadgevende Comités2.10 Grondrechtenbescherming (artikel 7, van het EU-Verdrag)2.11 Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB)2.12 Overige wijzigingen in het EU-Verdrag2.12.1 Eurojust2.13 Protocol betreffende de statuten van het Europese
Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank2.14 Slotakte2.14.1 Verklaring betreffende de toekomst van de Unie2.14.2 Het Handvest van de Grondrechten2.14.3 IGC 20043 SLOTOPMERKINGENOndertekeningBIJLAGE(N)Stand van zaken van het goedkeuringsproces van het Verdrag
van NiceInhoudsopgave Pagina
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27818Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 253 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 818 (R 1692)Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice totstandgekomen Verdrag
van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie,
de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende
akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 3 oktober 2001De regering heeft met belangstelling kennisgenomen van het verslag van
de algemene commissie voor Europese Zaken naar aanleiding van het voorstel
tot Rijkswet tot goedkeuring van bovengenoemd verdrag. Zij constateert met
genoegen de positieve houding van de leden van de diverse fracties. De in
het verslag gestelde vragen zijn hieronder beantwoord, zoveel mogelijk in
de volgorde waarin ze zijn gesteld.1 INLEIDING1.1 AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de gevolgen van het Verdrag van
Nice voor de positie van de Unie in de internationale rechtsorde. Het verdrag
van Nice zal als zodanig de positie van de Unie in de internationale rechtsorde
niet wijzigingen. Het betreft hier de interne besluitvorming van de Unie.
Wel is het zo dat door de wijziging van artikel 24 EU de procedure met betrekking
tot het sluiten van verdragen met derden (derdelanden of andere internationale
organisaties) in de verdragsbepaling is aangepast.De leden van de fractie van de PvdA-vragen naar de aanknopingspunten die
het Verdrag biedt voor een betere invulling van de coördinatiebehoefte
zowel tussen de pijlers als in multilateraal verband. De verdere invulling
en toevoegingen door dit Verdrag van de coördinatie tussen de pijlers
en in multilateraal verband is beperkt. De uitgangspunten voor deze coördinatiebehoefte
waren namelijk reeds verankerd in eerdere verdragen. Dit Verdrag voegt daar
slechts in een enkel geval iets aan toe. De huidige verdragen bieden reeds
aanknopingspunten voor een verbeterde coördinatie tussen de pijlers en
in multilateraal verband. In het Unie-Verdrag wordt in artikel 3 aangegeven
dat de Unie beschikt over één institutioneel kader dat de samenhang
en continuïteit van het optreden gericht op het realiseren van de doelstellingen
van de Unie verzekert en tegelijk het acquis communautaire in acht neemt en ontwikkelt. De verdragen bepalen dat de Europese
Raad hierbij een cruciale rol speelt. In het EG-Verdrag is een belangrijke
rol weggelegd voor de Europese Commissie om toe te zien op de consistentie
en coherentie van het beleid dat wordt gemaakt. De verandering
in het Verdrag specifiek op het vlak van het multilateraal beleid, betreft
de procedures die van toepassing zijn op de standpuntbepaling van de gemeenschap
in alle lichamen die uit hoofde van een internationale overeenkomst zijn opgericht.
Het Europees Parlement verwerft namelijk het recht om volledig te worden geïnformeerd
over de standpuntbepaling in een bij internationaal akkoord opgericht lichaam.
Bovendien kan het Europees Parlement voortaan ook advies inwinnen bij het
Hof van Justitie over de verenigbaarheid van deze voorgenomen posities met
het EG-Verdrag. De regering is van mening dat een verdere versterking van
de coherentie van het extern optreden van de Unie wenselijk is. In haar op
8 juni jl. verschenen notitie «De toekomst van de Europese Unie»1 heeft de regering aangegeven zich in te zullen spannen
om dit onderwerp in de aanloop naar de eerstvolgende Intergouvernementele
Conferentie te agenderen.De leden van de CDA-fractie vragen waarom er niet gewerkt kan worden aan
verdere hervormingen zonder dat dit tot een blokkade zou leiden voor de uitbreiding
van de Europese Unie. De regering stelt voorop, zoals terecht door de leden
van deze fractie naar voren gebracht, dat ingrijpende hervormingen die zouden
leiden tot verdragswijziging tijdens het toetredingstraject grote gevolgen
zouden kunnen hebben voor de uitbreiding van de Unie. Het risico bestaat daarbij
dat door de agenda voor de volgende IGC op te tuigen, ook al is dat niet zo
bedoeld, barrières gecreëerd worden voor het onderhandelingsproces
over de uitbreiding. Dat neemt niet weg dat de regering de mening van deze
leden deelt dat hervormingen op meerdere terreinen binnen de Unie noodzakelijk
zijn. Daartoe worden thans ook verschillende passende initiatieven ontplooid
waaraan de regering bijdraagt. De regering denkt hierbij onder andere aan
de hervorming van de Commissie zoals in gang gezet na het aftreden van het
vorige college van Commissarissen. Een ander voorbeeld is het Witboek over
Europees Bestuur, waarin de Commissie een aanzet heeft gedaan tot verdere
verbetering van het functioneren van de instellingen. Ten slotte wenst de
regering te benadrukken voorstander te zijn van hervormingen op het vlak van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de structuurfondsen, waarop hieronder
nader zal worden ingegaan.De leden van de D66-fractie vragen of de indruk juist is dat subsidiariteit
niet gezien moet worden als rem, maar als een beginsel van bevoegdheidstoedeling.
De regering beantwoordt deze vraag bevestigend. Zij deelt in dit opzicht de
mening van de Raad van State dat deze ontwikkeling ook niet gediend is met
een negatief uitgangspunt ten aanzien van de verdeling van bevoegdheden op
Unie-niveau. Naar het oordeel van de regering dient het begrip subsidiariteit
dan ook niet in de negatieve betekenis van bevoegdheidsafbakening te worden
gezien, maar als een beginsel dat van invloed is op bevoegdheidstoedeling.
Daarom acht de regering het zinvol om, zoals ook aangegeven in haar recente
notitie «De toekomst van de Europese Unie»,1 om algemene
criteria voor de subsidiariteit op te stellen die eveneens toepasbaar zijn
op nieuwe ontwikkelingen en die een kritische heroverweging van bestaand beleid
niet in de weg staan.Op de vraag van de leden van de fractie van D66 of binnen de EU een tendens
naar renationalisatie is te bespeuren, antwoordt de regering negatief. Juist
bij de Verdragen van Amsterdam en Nice zijn de bevoegdheden op communautair
niveau verder uitgebouwd en bestendigd. Bij het Verdrag van Amsterdam was
voornamelijk sprake van een vergroting van het aantal onderwerpen dat binnen
de communautaire bevoegdheden werd gebracht. De maatregelen die op basis van
dat verdrag worden genomen om een totstandbrenging van een Europese ruimte
van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te realiseren, zijn daarvan een
voorbeeld. Het Verdrag van Nice heeft deze grotere bevoegdheden
op Europees niveau verder versterkt en bestendigd. Een vergroting van het
aantal beleidsterreinen waarop besluitvorming plaatsvindt bij gekwalificeerde
meerderheid, daar waar eerst unanimiteit vereist was, illustreert de tendens
naar sterkere Europese samenwerking. De versterking van de structuren van
de Commissie kan tevens als voorbeeld dienen van de verdere uitbouw en bestendiging
van bevoegdheden op Europees niveau. De stelling van de leden van de fractie
van D66 dat sprake zou zijn van een grotere tendens naar renationalisatie
kan de regering, in het licht van deze stappen naar verdere Europese integratie,
dan ook niet delen.De leden van de fractie van D66 vragen of het niet funest is voor de gewenste
verdere Europese integratie van Europa en de slagvaardigheid dat veel lidstaten
moeite lijken te hebben om macht aan Europa kwijt te raken. De regering wenst
daarop als volgt te antwoorden. Het Europese integratie-proces vindt zijn
rechtvaardiging en bestaansrecht in de gedeelde wens van de lidstaten om gezamenlijk
op Europese schaal vorm te geven aan beleid en beleidsuitvoering. Het overdragen
van bevoegdheden van nationaal niveau naar Europees niveau vindt eerst plaats
nadat de lidstaten daartoe weloverwogen besloten hebben. Deze afwegingen hebben
bijgedragen aan het succes van de Europese integratie tot nog toe en dienen
ook de basis te vormen voor het welslagen van de verdere stappen in de Europese
integratie. De regering deelt dan ook niet de analyse van deze leden dat lidstaten
moeite zouden hebben om macht aan Europa kwijt te raken. De regering gaat
er van uit dat initiatieven tot verdere Europese integratie op een serieuze
ontvangst en behandeling in de lidstaten kunnen rekenen. Deze behoeven immers
een doordachte afweging. De regering twijfelt er niet aan dat in alle lidstaten
een uitdrukkelijke bereidheid leeft om het Europese integratieproces verder
uit te bouwen en te verstevigen.Door de leden van de fractie van D66 werd gevraagd naar het kabinetsstandpunt
ten aanzien van het pleidooi van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) voor een zogenaamd «kernacquis» in de toetredings-onderhandelingen.
Tevens vroegen deze leden naar andere aspecten met betrekking tot het rapport
van de WRR, zoals de verontrusting van de WRR, de onderhandelingsruimte op
het acquis communautaire en de inzet van de regering
op het vlak van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid en de Structuurfondsen.
Reeds in de notitie «Stappen naar toetreding» (november 2000)
heeft de regering gekozen voor een benadering waarbij binnen de EU wordt vastgesteld
welke zaken beslist voor toetreding geregeld moet zijn en wat ook (of zelfs
beter) na toetreding gedaan kan worden. Dit gebeurt aan de hand van de verzoeken
van de kandidaten om overgangsregelingen op bepaalde terreinen te treffen.
Nederland laat zich in de onderhandelingen leiden door vier criteria: het
effect van een eventuele overgangsregeling op: het functioneren van de interne
markt, de veiligheid voor de Europese burger in brede zin, het bestuur en
recht in de nieuwe lidstaten en de financiën van zowel de EU als de nieuwe
lidstaat. Deze criteria zijn goeddeels in lijn met de «kernacquistoets» zoals voorgesteld door de WRR.In de praktijk van de onderhandelingen blijkt deze benadering goed te
werken. Delen van het acquis die zeer aanzienlijke
(financiële) investeringen vergen – bijvoorbeeld op milieugebied –
maar niet negatief scoren op de genoemde vier criteria, kunnen zo voor een
overgangsregeling in aanmerking komen. Aldus kan veelal worden voorkomen dat
de economische inhaalgroei en verdere transformatie van de kandidaat-lidstaten
nodeloos wordt belemmerd. Het acquis communautaire
staat evenwel niet ter discussie. Uiteindelijk is en blijft volledige overname
en implementatie van het gehele acquis door alle
toetreders de norm. Een uitvoerige regeringsreactie op het genoemde
WRR-rapport zal de Kamer spoedig toegaan. Ten aanzien van de Structuurfondsen
en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid heeft het Kabinet in reacties op twee
recente Interdepartementale Beleidsonderzoeken (IBO) terzake1 haar standpunt bepaald. Het Kabinet is van mening dat op beide terreinen
fundamentele hervormingen noodzakelijk zijn teneinde de EU ook na de uitbreiding
financieel houdbaar te doen zijn. De besprekingen hierover dienen zo spoedig
mogelijk aan te vangen.De leden van de fractie van GroenLinks hebben vraagtekens gesteld bij
de compromissen waartoe is besloten, om de formele obstakels voor de uitbreiding
op te ruimen die in Amsterdam nog niet konden worden weggenomen. Deze leden
vragen meer in het bijzonder naar de besluitvorming, de doorzichtigheid en
rechtvaardigheid van deze compromissen. Deze aandacht wordt door de regering
gedeeld. Bij de onderhandelingen is steeds uitgegaan van het belang van efficiënte
besluitvorming voor het goed functioneren van een uitgebreide Unie. Daarnaast
is in de onderhandelingen voortdurend gestreefd naar een rechtvaardige vormgeving
van de instellingen van een uitgebreide unie en een grote betrokkenheid van
het Europees Parlement. De regering is van mening dat de uitkomsten van de
onderhandelingen ook deze inzet weerspiegelen. Juist de grotere hoeveelheid
onderwerpen waarop met gekwalificeerde meerderheid kan worden besloten en
de ontwikkeling van het instrument van de nauwere samenwerking dragen volgens
de regering bij aan het verbeteren van efficiënte besluitvorming. Uit
de voorziene vertegenwoordiging voor de toetredende lidstaten in de instellingen
van een uitgebreide Unie spreekt een billijke en rechtvaardige verdeling.
De democratische controle en doorzichtigheid van het Europese proces is onder
andere gediend door de versterkte de rol die het Europees Parlement op grond
van dit Verdrag speelt bij controle op de besluitvorming. Het Verdrag van
Nice realiseert niet alle ambities die Nederland zich hierover vooraf stelde,
maar de regering beschouwt datgene wat wel bereikt kon worden als een betekenisvolle
stap voorwaarts. De formele obstakels voor de uitbreiding zijn verwijderd
terwijl tegelijkertijd het effectief functioneren van de instellingen wordt
gewaarborgd.De leden van de GroenLinks-fractie stellen de vraag of, zonder versterking
van de supranationale elementen in de Europese architectuur, de EU niet afstevent
op een legitimiteitscrisis, politieke impasses en wellicht de vorming van
een directoraat van grote lidstaten. De regering is van mening dat dit niet
het geval is. Overigens acht zij voortzetting en versterking van de communautaire
methode als beproefd fundament van de Europese Unie wel prioritair. In verband
daarmee vindt de regering versterking van de positie van met name de rol van
de Europese Commissie en, direct daaraan gekoppeld, de rol van het Europees
Parlement van groot belang, zoals ook aangegeven in de notitie «De toekomst
van de Europese Unie».2De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering hun zorg en hoop
deelt, namelijk de vrees dat Europa afstevent op een legitimiteitscrisis en
de hoop dat de verklaring over de toekomst van Europa kan leiden tot een ontwikkeling
tot een Unie gefundeerd op een democratische grondwet. De regering is van
oordeel dat de verklaring bij het Verdrag van Nice, waarin opgeroepen wordt
tot een debat over de toekomst van de Europese Unie, mogelijkheden biedt om
daadwerkelijk een ontwikkeling in gang te zetten op weg naar een Unie gefundeerd
op een democratische grondwet. Zij deelt in dat opzicht de hoop van de GroenLinks-fractie.
In de notitie over «De toekomst van de Europese Unie» van 8 juni
jl.2 heeft de regering specifiek aangegeven welke hoofdelementen
van een Europese Grondwet deel zouden kunnen uitmaken, rekening houdend met
in de verklaring bij het Verdrag van Nice genoemde vier vraagstukken.
Doel van de hervormingen moet (onder meer) zijn om de democratische legitimiteit
en de transparantie van de Unie en haar instellingen te verbeteren en te verzekeren,
teneinde de Unie dichter bij de burgers van de lidstaten te brengen en zodoende
tegemoet te komen aan de door (onder meer) de GroenLinks-fractie geuite zorg.In antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie of de regering
aan kan geven welke invloed de Humboldt-rede van minister Fischer en het daarop
volgende debat hebben gehad op het verloop en de resultaten van de Conferentie
merkt de regering op dat deze invloed uiteraard moeilijk precies is aan te
duiden. Wel kan worden vastgesteld dat het opstellen van de zogenaamde «Verklaring
voor de Slotakte betreffende de toekomst van de Unie» verband hield
met het bedoelde debat.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Duitse en Italiaanse regeringen
aan de vooravond van de Top van Nice inderdaad een voorstel hebben voorgelegd
aan de Conferentie, dat onder meer het thema «een betere scheiding van
de machten tussen de instellingen van de Europese Unie» aandroeg voor
de post-Nice-agenda. De regering bevestigt dat dit inderdaad het geval is
geweest. In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie of de regering
agendering van dit thema steunde, merkt de regering op dat zij agendering
van dit thema niet gesteund heeft, onder meer omdat niet voldoende duidelijk
was en onvoldoende duidelijk werd gemaakt wat precies met de mogelijke agendering
van dit thema werd beoogd. Deze leden vragen tevens wat de overwegingen waren
binnen de Conferentie om dit thema niet op te nemen in de Verklaring over
de toekomst van de Europese Unie. Niet alleen bij de Nederlandse regering,
maar ook bij de regeringen van andere lidstaten bestond onduidelijkheid over
de specifieke doelen van agendering van dit thema. Het thema is mede daarom
uiteindelijk niet opgenomen in de Verklaring over de toekomst van de Unie.
In antwoord op de vraag of dit thema in de plaats is gekomen van het thema
van een betere scheiding van machten tussen de instellingen van de Unie, merkt
de regering op dat dit niet het geval is geweest. Gelet op het belang van
dit thema werd agendering van het onderwerp breed gesteund. Verder vragen
de leden van de GroenLinks-fractie of deze amendering illustratief is voor
de veronderstelde mogelijke wending in de ontwikkeling van de EU: van communautaire
integratie naar intergouvernementele samenwerking, van democratie terug naar
diplomatie. De regering merkt op dat agendering van de rol van de nationale
parlementen in de Europese architectuur zeker niet illustratief is voor deze
veronderstelde wending. Nationale parlementen spelen, nu en in de toekomst,
een belangrijke rol in een Unie met zowel communautaire als intergouvernementele
kenmerken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan inschatten
hoe groot de steun is onder de lidstaten voor een senaat van nationale parlementariërs.
De regering loopt liever niet vooruit op het debat over de toekomst van de
Europese Unie. Uit dit debat zal moeten blijken in hoeverre er steun bestaat
onder de lidstaten voor het idee van een senaat van nationale parlementariërs.De vraag van de GroenLinks-fractie of de regering het risico onderkent
van moeizame(re) besluitvorming tussen Raad, Europees Parlement en senaat,
alsmede het risico van ondergraving van de positie van het Europees Parlement
indien de senaat bevoegdheden zou krijgen die het Europees Parlement niet
bezit kan de regering bevestigend beantwoorden. Dit risico heeft er mede toe
geleid dat de regering in de notitie «De toekomst van de Europese Unie»1 geen pleidooi heeft opgenomen voor het creëren van
een senaat van nationale parlementariërs. Wel pleit zij voor een vergroting
van de rol van nationale parlementen gekoppeld aan een betere
samenwerking tussen deze parlementen en het Europees Parlement. Tevens, daarmee
samenhangend, bepleit de regering een vergroot democratisch toezicht op de
activiteiten van de Europese Unie.De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke terreinen zich niet
lenen voor versterking van de rol van de Commissie in de externe vertegenwoordiging
van de EU en waarom niet. De regering merkt op dat bepaalde terreinen van
het externe optreden van de Unie (in het bijzonder de vertegenwoordiging van
de EU in internationale organisaties, consulaire bijstand en afgifte van visa,
het EVDB en het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid) voorlopig
zijn voorbehouden aan de lidstaten c.q. de Raad. In tegenstelling tot andere
relevante onderwerpen in het externe optreden van de Unie, zoals de handelspolitiek
en de bijstand aan derde landen, bestaat er op genoemde terreinen thans geen
communautaire bevoegdheid.De GroenLinks-fractie vraagt tevens of de regering kan aangeven hoe de
keuze voor versterking van de rol van de Commissie valt te rijmen met de bepleite
uitbouw van de functie van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk
Buitenlands- en Veiligheidsbeleid (HV GBVB). De regering is van mening dat
de versterking van de rol van de Commissie en uitbouw van de functie van de
HV GBVB in nauwe samenhang dienen te worden bezien, zoals ook aangegeven in
de notitie «De toekomst van de Europese Unie».1 Doel hiervan is een steeds nauwere afstemming tussen HV GBVB en de
Commissie, waardoor het externe optreden van de Unie verder kan worden versterkt.
Deze leden vragen voorts waarom de regering niet kiest voor verschuiving van
de taken van de Hoge Vertegenwoordiger naar de Commissie merkt de regering
op, zoals ook aangegeven in de notitie «De toekomst van de Europese
Unie»,1 dat sinds het aantreden van de HV GBVB een uitstekende
samenwerking met de Commissie is gegroeid. Er bestaat, naar de mening van
de regering, nu geen reden taken van de HV GBVB te verschuiven naar de Europese
Commissie. Wel kan de band tussen de HV en de Commissie verder worden versterkt,
hetgeen door de regering overigens ook wordt bepleit en zal worden bevorderd.De leden van de GroenLinks-fractie vragen daarnaast welk gewicht de motie
die de Kamer hierover aannam tijdens het debat over de Staat van de Europese
Unie heeft voor de regering. Deze motie, waarin ervoor werd gepleit om de
functie van de Hoge Vertegenwoordiger op termijn onder te brengen bij de Europese
Commissie, heeft een belangrijke rol gespeeld bij het formuleren van de inzet
van de regering in de notitie «De toekomst van de Europese Unie»
met als doel, door een steeds nauwere afstemming tussen de Hoge Vertegenwoordiger
en de Commissie, de versterking van het externe optreden van de Unie.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering zich kan voorstellen
dat continuering van de situatie waarin de Commissaris voor buitenlands beleid
verantwoording aflegt aan het Europees Parlement en de Hoge Vertegenwoordiger
zijn opdrachten ontvangt van de Raad, tot spanningen kan leiden die de coherentie
en de doortastendheid van het extern optreden van de EU op termijn zouden
kunnen aantasten. De regering is van mening dat deze situatie eventueel tot
spanningen zou kunnen leiden. Om die reden vindt de regering het dan ook zinvol
om de bestaande verhouding tussen de Hoge Vertegenwoordiger, Raad, Commissie
en Europees Parlement nauwgezet te volgen en om deze eventuele spanningen
te voorkomen. Dat neemt niet weg dat de regering positief staat ten opzichte
van de wijze waarop de huidige samenwerking thans tussen de verschillende
spelers is vormgegeven. Er bestaat een nauwe samenwerking tussen de Hoge Vertegenwoordiger
en de Commissaris voor externe betrekkingen, en de Hoge Vertegenwoordiger
gaat, bij gelegenheid, in debat met het Europees Parlement.In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie wat te doen als het
Europees Parlement om het ontslag zou vragen van de buitenlandcommissaris
vanwege beleid dat nauw met de Hoge Vertegenwoordiger is afgestemd en de zegen
van de Raad heeft gekregen, is de regering van mening dat het tot de primaire
verantwoordelijkheid van de betrokken commissaris behoort, in nauw overleg
met de Voorzitter van de Commissie, om te bepalen hoe hij met een dergelijke
vraag om ontslag om zal gaan. Het is niet aan de regeringen van de lidstaten
om te treden in de verantwoordelijkheid van de desbetreffende commissaris.De leden van de GroenLinks-fractie willen van de regering vernemen door
wie een toekomstige EU-zetel in de Veiligheidsraad moet worden ingenomen.
Nederland heeft het streven vastgelegd dat de EU op termijn een zetel in de
Veiligheidsraad zou kunnen bezetten. Een EU-vertegenwoordiging in de Veiligheidsraad
kan worden gezien als een logisch uitvloeisel van de intensivering van het
GBVB. De regering neemt thans nog geen standpunt in over de vraag met welke
bevoegdheden het verwerven van een Veiligheidsraadzetel gepaard zou moeten
gaan en wie zo'n zetel zou moeten bezetten. Het antwoord op die vragen hangt
af van verschillende toekomstige ontwikkelingen, zoals die van de rol van
de Hoge Vertegenwoordiger. Een andere bepalende factor is de richting van
de discussie die wordt gevoerd over de hervorming van de Veiligheidsraad.Naar aanleiding van de vraag naar mogelijke initiatieven om het correctief
referendum en het Europees volksinitiatief op de post-Nice-agenda te krijgen,
kan het volgende worden opgemerkt. Tijdens de Europese Raad van Nice zijn
in verklaring nr. 23 reeds vier thema's aangemerkt als thema voor de volgende
Intergouvernementele Conferentie. Nederland heeft zijn ideeën over de
invulling van deze agenda neergelegd in onder andere de notitie «De
toekomst van de Europese Unie» van 8 juni jl. en het Beneluxmemorandum
van 20 juni jl.De fractie van GroenLinks vraagt of een toekomstige Europese grondwet
zich, naast de nationale ratificatieprocedures, ook leent voor een referendum.
De regering meent dat een toekomstige Europese grondwet zich onder omstandigheden
kan lenen voor een referendum. Indien het verdrag waarin een dergelijke grondwet
is opgenomen vóór 1 januari 2005 wordt bekrachtigd valt de wet
tot goedkeuring van dit verdrag onder de Tijdelijke referendumwet en is de
wet referendabel, mits deze niet onder de uitzonderingen valt die limitatief
zijn opgesomd in artikel 7 van de Tijdelijke referendumwet. Dit is niet het
geval indien het verdrag binnen het Koninkrijk alleen voor Nederland geldt.
Een eventuele grondwetswijziging die verband houdt met de goedkeuringswet
is echter op grond van artikel 7 onderdeel d. van de Tijdelijke referendumwet
niet referendabel. Of een dergelijke goedkeuringswet ook referendabel zal
zijn als de wet eerst na 1 januari 2005 wordt bekrachtigd, hangt af van de
vraag of de wijziging van de Grondwet met betrekking tot het correctief referendum1 ook in tweede lezing zal worden aanvaard.Deze leden vragen tevens of de regering er voorstander van is dat vergaderingen
van de Raad en Europese Raad openbaar worden. De regering hecht grote waarde
aan de betrokkenheid van de burger bij de EU en de doorzichtigheid van de
instellingen. De regering meent dat het vergroten van de transparantie van
het functioneren van de Raad een wenselijke stap zou zijn. Dat neemt niet
weg dat het openbaar maken van alle raadsvergaderingen een onwenselijke ontwikkeling
zou zijn omdat dat er in veel gevallen toe zou kunnen leiden dat
het effectief functioneren van de Raad wordt gehinderd. Vele van de onderwerpen
die binnen raadskader worden besproken, kunnen verstrekkende consequenties
met zich mee brengen indien openbaar behandeld, wij denken daarbij bij voorbeeld
aan concurrentiegevoelige onderwerpen of onderwerpen met een internationaal
politieke dimensie. Dat neemt niet weg dat de regering van mening is dat er
geen bezwaar bestaat tegen bijzondere openbare Raadszittingen. Het gebruik
dat aan het begin van ieder nieuw voorzitterschap van de Unie een openbare
raadszitting plaats vindt, acht de regering juist een goede zaak. Ook de openbare
discussie die de Raad, van tijd tot tijd, voert over bepaalde onderwerpen
die zich daartoe lenen, vindt de regering van groot belang. Daarnaast is de
regering van mening dat ook andere mogelijkheden verkend dienen te worden
om de transparantie van het functioneren verder te verbeteren. De regering
zal zich daar ook voor inzetten zoals dit reeds eerder gebeurde. Als voorbeeld
daarvan moge dienen de inzet van de regering in de discussie over de zogenaamde«EuroWob»,
de Europese regelgeving die ziet op toegang van burgers tot documenten van
de instellingen. De inzet van de regering was daar gericht op een situatie
die ruimhartige toegang biedt van het publiek tot documenten van de instellingen.
Mede dankzij de Nederlandse inzet is eerder dit jaar een verordening tot stand
gebracht die de burger een breed recht op toegang biedt. De regering benadrukt
dat ook in de toekomst zal worden geijverd voor transparantie en betrokkenheid
van de burger.Deze leden vragen daarbij tevens of het niet hoog tijd is om te stoppen
met het maken van wetten achter gesloten deuren, nu de constitutionalisering
van de EU op het spel staat. De regering deelt de opinie van de leden van
deze fractie dat wetten niet achter gesloten deuren mogen worden gemaakt.
De regering is van mening dat betrokkenheid van het publiek bij het opstellen
van wetgeving van eminent belang is. De regering tekent tevens aan dat het
Europees Parlement, met zijn openbare zittingen, daarbij een belangrijke rol
dient te vervullen. De betrokkenheid van het Europees Parlement bij vorming
van wetgeving is de belangrijkste factor bij de democratische inbedding van
het Europese besluitvormingsproces. Daarnaast is de regering van mening dat
bij het maken van nieuw beleid voldoende ruimte moet zijn voor inbreng door
betrokken burgers. De bestaande instrumenten, zoals openbare zittingen, consultatierondes
en het gebruik van moderne communicatietechnieken zoals internet, maken deze
betrokkenheid goed mogelijk. De regering is voorstander van een intensiever
gebruik op Europees niveau van deze bestaande instrumenten en zet zich daar
waar mogelijk in voor uitbreiding hiervan.De leden van de SP-fractie vragen of de regering zich kan voorstellen
dat het Verdrag van Nice nooit werkelijk van kracht zal worden en dat de (meeste)
ingrediënten eruit in een nieuw verdrag – voorzien voor 2004 –
terecht zullen komen. De regering acht dat scenario hoogst onwaarschijnlijk.
De ondertekening van het Verdrag te Nice was voor alle lidstaten een blijk
van hun intentie om het verdrag op korte termijn te ratificeren. Het ratificatieproces
in de verschillende lidstaten vordert aanzienlijk en de regering spreekt de
wens uit dat het ratificatieproces ook in Nederland op voortvarende wijze
kan worden afgerond.De leden van de fractie van de SP hebben gevraagd naar de noodzaak van
herziening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het Structuurfondsen-
en Cohesiebeleid alvorens een eerste toetreding, zoals bij voorbeeld door
Polen, kan plaatsvinden. De regering is van mening dat spoedige ingrijpende
hervorming van het GLB om diverse redenen van groot belang is. De uitbreiding
is hier een belangrijke factor, maar ook verplichtingen in WTO-kader en veranderende
voorkeuren van consument en maatschappij zijn hierbij van groot belang. Ook
voor het Regionaal- en Structuurbeleid geldt dat deze ingrijpende aanpassing
behoeven. Voor een nadere inhoudelijke uiteenzetting zij verwezen
naar hoofdstuk 2 van de Staat van de Unie 2002 en de regeringsreactie op de
recente Interdepartementale Beleidsonderzoeken (IBO's) ter zake. De regering
is van mening dat op beide terreinen fundamentele hervormingen noodzakelijk
zijn teneinde de EU ook na de uitbreiding financieel houdbaar te doen zijn.
De besprekingen hierover dienen zo spoedig mogelijk aan te vangen. De toetredingscriteria,
op basis waarvan met de kandidaat-lidstaten wordt onderhandeld, zijn vastgesteld
door de Europese Raad van Kopenhagen (1993).De leden van de SP vragen of artikel 133 betekent dat de EU met meer autoriteit
de lidstaten kan vertegenwoordigen in de WTO. Tevens vragen zij wat dat betekent
voor de inbreng van Nederland in de onderhandelingsopdracht hiervoor. De wijzigingen
in artikel 133 bieden weliswaar bescheiden praktische voordelen op specifieke
deelterreinen maar kunnen over het geheel genomen moeilijk positief beoordeeld
worden wat betreft onderhandelingsautoriteit voor de Commissie. Voor belangrijke
besluiten blijft unanimiteit vereist. Tevens zijn met betrekking tot enkele
dienstensectoren uitzonderingen opgenomen die een proces van geleidelijke
uitbreiding van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid bemoeilijken.
Het gevolg hiervan is, dat voor bredere onderhandelingen, de onderhandelingspositie
van de Commissie in de WTO niet wezenlijk verbeterd is. Het gewicht van de
Nederlandse inbreng ten aanzien van het onderhandelingsmandaat van de Commissie
in de WTO is derhalve ook niet wezenlijk veranderd.De vraag van de SP-fractie of artikel 181A betekent dat de EU bij meerderheid
van stemmen beslist over het aangaan van verdragen met andere landen, kan
in bevestigende zin worden beantwoord. Dit betekent dat op het terrein van
economische, financiële en technische samenwerking de EG bij meerderheid
van stemmen beslist over het aangaan van verdragen met andere landen. Ten
overvloede wordt opgemerkt dat dit ook al het geval is bij verdragen ingevolge
artikel 300, eerste lid EG-Verdrag. Zoals 181A, tweede lid, vermeldt worden
Associatieovereenkomsten en Overeenkomsten met staten die toetreden tot de
Europese Unie door de Raad met eenparigheid van stemmen aangenomen.De leden van de fractie van de SP vroegen naar de consequenties van eventuele
niet-ratificatie van het Verdrag van Nice door een of meer lidstaten, voor
hervorming en uitbreiding van de EU.De regering gaat er van uit dat alle lidstaten het verdrag van Nice zullen
ratificeren. Wanneer ratificatie in een of meer lidstaten onverhoopt toch
definitief zou uitblijven, dan zou het Verdrag niet in werking kunnen treden.
Zoals eerder aangegeven in antwoord op vragen van het lid Van Middelkoop (2000112780
d.d. 27 juni 2001) is de regering van mening dat inwerkingtreding van het
verdrag een noodzakelijke, politieke voorwaarde is voor uitbreiding. De vraag
of de uitbreiding toch juridisch mogelijk zou zijn indien het Verdrag van
Nice onverhoopt niet in werking treedt, acht zij derhalve niet aan de orde.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of overwogen is een
hechte samenwerking aan te gaan met andere landen, zoals die bestond tussen
België, Nederland en Luxemburg. Een dergelijk samen optrekken is door
de regering niet met andere landen tot stand gebracht. De verbondenheid van
de Benelux-landen en de grote overeenstemming tussen de inhoudelijke inzet
voor de IGC van België, Luxemburg en Nederland maakte deze hechte samenwerking
opportuun en effectief. Een voorbeeld waarbij ook met andere landen werd opgetrokken
waren de Nederlandse voorstellen om in het licht van de geboekte voortgang
op het gebied van het Europees Veiligheids- en Defensie Beleid Verdragsbepalingen
op te nemen, in dit geval werd nauw opgetrokken met onder meer
Italië. De regering heeft voorts vanzelfsprekend in de voorbereidingen
op de Intergouvernementele Conferentie in bilaterale contacten aandacht gevraagd
voor de onderwerpen van de IGC, om daar waar mogelijk steun te verwerven voor
de Nederlandse inzet.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of het, ook naar het
oordeel van de regering na Nice vooral gaat om een vereenvoudiging van de
structuur van de Europese Unie ter versterking van haar legitimiteit en of
daarmee ook de omvang van de Europese ambitie is aangegeven. In antwoord op
deze vraag merkt de regering op dat in de verklaring bij het Verdrag van Nice
betreffende de toekomst van de Unie is aangegeven dat tijdens het debat onder
meer een viertal thema's moet worden behandeld. Dit laat dus de mogelijkheid
open dat ook andere thema's ter sprake komen. Dit betekent dat niet precies
de omvang van de Europese ambitie is aangegeven. De regering heeft in de notitie
over de toekomst van de Europese Unie van 8 juni jl.1 reeds aangegeven welke onderwerpen zij, samenhangend met de thema's
«externe cohesie van de Europese Unie» en «versterking van
de democratische legitimiteit van de Europese instellingen» bij voorkeur
ook in het debat behandeld zou zien. Dit betekent dat weliswaar vereenvoudiging
van de structuur van de Europese Unie en versterking van haar legitimiteit
van groot belang zijn, maar ook dat het naar het oordeel van de regering na
Nice niet alleen hierom moet gaan.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of de initiatieven
die in Laken/Brussel in december 2001 worden genomen zullen blijven binnen
de bestaande sui generis-structuur van de Unie met de pijlerstructuur en de
mix van intergouvernementele en supranationale besluitvormingsmechanismes,
de gegeven institutionele ordening. In antwoord hierop merkt de regering op
dat in Laken/Brussel de Europese Raad slechts een besluit zal nemen over de
vraag hoe het debat over de toekomst van de Europese Unie een gestructureerd
vervolg kan krijgen. Vooralsnog staat niet vast of er ook besluiten zullen
worden genomen over de nadere invulling van de agenda. Ook als dit wel het
geval zou zijn, dan nog valt niet te voorspellen welke opties de Conventie,
die de Europese Raad mogelijk in het leven zal roepen, zal aandragen voor
mogelijk verdere institutionele hervormingen. De IGC zal, aansluitend aan
het werk van de Conventie, deze opties vervolgens moeten uitwerken in concrete
wijzigingsvoorstellen. Daarna zal kunnen worden getoetst of deze wijzigingsvoorstellen
binnen de bestaande sui generis-structuur van de Unie blijven.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat beoogd en verwacht
wordt van een herweging van de bevoegdheidsverdeling tussen de Unie en de
lidstaten conform het subsidiariteitsbeginsel. De regering antwoordt hierop
als volgt. Volgens de Verklaring bij het Verdrag van Nice gaat het bij het
vraagstuk van een nauwkeuriger bevoegdheidsverdeling om de vraag hoe het mogelijk
zal zijn om een nauwkeuriger bevoegdheidsafbakening tussen de Europese Unie
en de lidstaten vast te stellen en vervolgens te handhaven, met inachtneming
van het subsidiariteitsbeginsel. Het streven is er dus op gericht om uiteindelijk
tot een nauwkeuriger bevoegdheidsafbakening te komen, zonder nu reeds aan
te geven op welke wijze dit zou kunnen gebeuren. Het is in ieder geval niet
de bedoeling het subsidiariteitsbeginsel los te laten. De wijze waarop volgens
de regering zou kunnen worden gekomen tot een nauwkeuriger bevoegdheidsverdeling
is uiteen gezet in de notitie «De toekomst van de Europese Unie».De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen voorts naar het oordeel
van de regering over een operationalisering van het subsidiariteitsbeginsel
op een zodanige wijze dat dit leidt tot toetsbare criteria voor het
Hof van Justitie. In dit verband merkt de regering op dat de vaststelling
van nieuwe criteria in de eerste plaats als leidraad zal dienen voor de Gemeenschapswetgever.
Of een voorgestelde gemeenschapsregeling in het concrete geval terecht op
het niveau van de Gemeenschap is vastgesteld, ongeacht welke specifieke criteria
nader zouden worden vastgelegd, kan door het Hof van Justitie in voorkomend
geval worden getoetst aan het motiveringsbeginsel. Ieder besluit van de Gemeenschap
moet immers steunen op een deugdelijke motivering, waaruit onder meer de redenen
moeten blijken waarom de Gemeenschapswetgever van oordeel was dat het bewuste
besluit beter op het niveau van de Gemeenschap kon worden genomen. Als de
nader vast te stellen criteria minder specifiek zullen zijn, zal de toetsing
van het Hof dienovereenkomstig zijn.De vraag van deze leden wie bevoegd zou kunnen worden verklaard tot het
doen van een beroep op dit beginsel voor het Hof kan als volgt worden beantwoordt.
Binnen het bestaande stelsel van het EG-Verdrag komt deze bevoegdheid toe
aan de gemeenschapsinstellingen en de lidstaten. Ook belanghebbenden in een
procedure voor de nationale rechter kunnen zich hierop beroepen, waarna eventueel
een prejudiciële verwijzing naar het Hof kan plaatsvinden.De leden van de fractie van de SGP geven uiting aan hun opvatting dat
het verdrag vanuit het perspectief van transparant en eenvoudig verdragsrecht,
maar ook vanuit het perspectief van democratische controle geen stap voorwaarts
genoemd mag worden. Deze leden vragen of de regering deze opvatting deelt
en zij vragen om een appreciatie van het Verdrag op deze aspecten. De regering
deelt de zorgen van deze leden en herinnert eraan dat deze aandachtspunten
ook zijn genoemd door de Raad van State. De regering kan zich verenigen met
de opvatting dat dit Verdrag niet het meest leesbare en gebruiksvriendelijke
is. De Nederlandse opstelling bij de onderhandelingen voor deze IGC, maar
ook bij andere onderwerpen zoals recentelijk de Europese wetgeving op het
gebied van toegang tot documenten, kenmerkt zich door een streven naar maximale
transparantie van het functioneren van de Unie. De regering betreurt het dat
de vormgeving van het Verdrag van Nice niet op een eenvoudiger en doorzichtiger
wijze is gerealiseerd. De regering zet erop in dat bij de eerstvolgende IGC
ruime aandacht zal bestaan voor de vereenvoudiging van de Verdragen, teneinde
deze gebruiksvriendelijker, helderder en transparanter te maken. Over dit
onderwerp, dat ook met zoveel woorden is opgenomen in de Verklaring bij het
Verdrag van Nice over de toekomst van de Unie, is de regering van mening dat
een splitsing tussen een algemeen deel en een beleidsdeel een wenselijke ontwikkeling
zou zijn. In de notitie «De toekomst van de Europese Unie»1 wordt hierop nader ingegaan. De regering heeft zich
in de voorbereidende onderhandelingen, en tijdens de IGC te Nice voortdurend
ingezet voor een grotere rol voor het Europees Parlement. Zoals aangegeven,
betreurt de regering het dat de Nederlandse inzet voor wat betreft een volwaardige
betrokkenheid van het Europees Parlement door middel van codecisierecht op
die onderwerpen van wetgevende aard waar met gekwalificeerde meerderheid wordt
besloten, niet volledig is gerealiseerd. Dat neemt niet weg dat de betrokkenheid
van het Europees Parlement en daarmee de democratische inbedding van het Europese
beleidsproces, op enkele punten daadwerkelijk is uitgebouwd. Zowel het raadplegings-
als het instemmingsrecht voor het Europees Parlement is op enkele onderwerpen
uitgebreid. Daarnaast is ook het codecisierecht van het EP op enkele terreinen
toegevoegd. De opvatting van deze leden dat het Verdrag vanuit het perspectief
van democratische controle zeker geen stap voorwaarts genoemd mag worden,
deelt de regering dan ook niet. De stappen voorwaarts zijn bescheiden, maar
desondanks solide en vormen een stap in de goede richting naar meer betrokkenheid
en zeggenschap van het Europees Parlement. De SGP vraagt tevens naar de betrokkenheid van de regeringen van de kandidaat-lidstaten
bij de totstandkoming van het Verdrag van Nice. De kandidaat-lidstaten maakten
geen deel uit van de Intergouvernementele Conferentie en waren dus niet formeel
bij de onderhandelingen betrokken. Dit neemt niet weg dat de kandidaat-lidstaten
op informele wijze, bijvoorbeeld door bilaterale contacten en seminars, intensief
bij het onderhandelingsproces betrokken waren. Zij hebben zeker kenbaar kunnen
maken aan welke randvoorwaarden de uitkomst van Nice voor hen moest voldoen.
De uiteindelijke zeteltallen en stemgewichten van de nieuwe lidstaten zullen
moeten worden bevestigd in de toetredingsverdragen die met deze landen zullen
worden afgesloten. Onderhandelingen over het hoofdstuk «Institutionalia»
zullen in de eerste helft van 2002 worden gevoerd. Hetgeen in Nice overeen
is gekomen vormt de gemeenschappelijke inzet van de EU-lidstaten in deze onderhandelingen.De leden van de fractie van de ChristenUnie en ook de leden van de fractie
van de PvdA en de leden van de fractie van D66 vragen naar de achtergronden
bij de negatieve uitslag van het eerste Ierse referendum over het Verdrag
van Nice. De regering deelt de analyse van de Ierse regering, zoals uitgedragen
door «Taoiseach» Ahern. In een rede voor het Ierse parlement op
12 juni gaf hij aan dat de voorbereidende campagne en de lage opkomst bij
het Ierse referendum belangrijke factoren waren die medebepalend waren voor
de uitslag van het Ierse referendum. Daarnaast speelden in de voorbereidende
campagne argumenten en onderwerpen ingebracht die niet direct relevant waren
voor het Verdrag van Nice. De regering onderschrijft het oordeel van Taoiseach
Ahern dat juist het Verdrag van Nice en de uitbreiding leiden tot een sterker
en hechter Europa in politiek en economisch vlak, iets waarvan ook Ierland
de vruchten zal plukken. Het Verdrag van Nice tast het Ierse neutraliteitsbeleid
niet aan en verplicht niet tot deelname aan militaire allianties, iets waartegen
in Ierland een zekere weerstand bestaat.De leden van de fractie van de PvdA vroegen, evenals de leden van de fracties
van D66, SGP en ChristenUnie, tevens naar de gevolgen van de uitslag van het
Iers referendum en de opstelling van de regering ten aanzien van deze gevolgen.
De regering is van mening dat niet uit te sluiten valt dat het ratificatieproces
er vertraging door kan oplopen. Zolang niet alle lidstaten het Verdrag van
Nice hebben geratificeerd kan dit verdrag nog niet in werking treden. De uitslag
van het Ierse referendum is op zichzelf geen formele vastlegging van de niet-ratificatie
door Ierland. Dat zou het geval zijn wanneer de Ierse regering de andere ondertekenaars –
via de Italiaanse regering als depositaris van het EU-verdrag – zou
doen weten dat Ierland niet ratificeert. De Ierse regering heeft echter bij
meerdere gelegenheden aangegeven onverkort en krachtig gehecht te zijn aan
de Europese Unie en de ratificatie van het Verdrag van Nice. Het is in eerste
instantie aan de Ierse regering om te bezien op welke wijze het verdere ratificatie-proces
in Ierland wordt ingevuld. De regering volgt met aandacht de initiatieven
en plannen die Ierland daartoe ontvouwt. In Europees verband is helder stelling
genomen naar aanleiding van de uitslag van het Iers referendum. De lidstaten
hebben aangegeven goede nota te hebben genomen van het Ierse voornemen om
te komen tot ratificatie van het Verdrag van Nice. De lidstaten en dus ook
Nederland achten een heropening of heronderhandeling van het Verdrag van Nice
uitgesloten. Dat neemt niet weg dat de lidstaten zich bereid hebben verklaard
om actief de Ierse inspanningen te volgen en daar waar mogelijk daaraan bij
te dragen. De regering ondersteunt deze lijn en benadrukt dat het in eerste
instantie aan de Ierse regering is om passende initiatieven te ontwikkelen
om alsnog te komen tot ratificatie van het Verdrag van Nice. De regering is
echter ook bereid om de Ierse regering te helpen om daartoe een oplossing
te vinden. De regering gaat er van uit dat uiteindelijk alle lidstaten, dus ook Ierland, het Verdrag van Nice zullen ratificeren. De regering
meent dat een voortvarende en spoedige afronding van de ratificatieprocedures
in de andere lidstaten belangrijke steun kan geven aan de Ierse regering en
een vertrouwenwekkend signaal zal zijn voor het Ierse volk. In dat licht is
de regering dan ook voornemens om te komen tot een spoedige afronding van
het ratificatieproces in Nederland.Op de vraag van de PvdA-fractie of onder deze omstandigheden een referendum
in elke ander lidstaat tot dezelfde uitslag had kunnen leiden is de regering
van mening dat dit niet waarschijnlijk is. Juist de specifieke omstandigheden
in Ierland in de aanloop naar en voorbereiding op het referendum hebben er
in dit geval toe geleid dat er bij een lage opkomst een nipte meerderheid
zich uitsprak tegen het Verdrag.Een geactualiseerd overzicht van de stand van zaken bij de ratificatie
in alle lidstaten, zoals gevraagd door de fracties van D66 en PvdA, is bijgevoegd.In antwoord op de vragen van de leden van de fractie van D66 of de lidstaten
c.q. de Europese Raad een verklaring zullen opstellen in antwoord op de uitslag
van het Ierse referendum over het Verdrag van Nice, teneinde tegemoet te komen
aan de onvrede van de Ierse bevolking met dit verdrag, verwijst de regering
naar de conclusies van de Algemene Raad van 11 en 12 juni 2001, waarbij reeds
een verklaring werd afgelegd. De ministers gaven in die verklaring uiting
aan hun teleurstelling over de resultaten van het Ierse referendum aangaande
het verdrag van Nice, maar respecteren uiteraard de wil van het Ierse volk.
De ministers sloten elke heropening van de besprekingen over de te Nice ondertekende
tekst uit. De Algemene Raad benadrukte dat het bekrachtigingsproces zal worden
voortgezet op basis van die tekst en volgens het afgesproken tijdschema. De
ministers namen er tevens nota van dat de Ierse regering gehecht is aan de
Europese Unie en de ratificatie van het Verdrag van Nice. De lidstaten toonden
zich bereid de Ierse regering bij te staan in het vinden van een oplossing,
rekening houdend met de ongerustheid die uit het resultaat van het referendum
blijkt. De Europese Raad te Gotenburg eind juni 2001 onderschreef vervolgens
deze verklaring. De leden van de fractie van D66 stellen voorts de vraag of
een eventuele interpretatieve verklaring terzake, die een nadere uitleg van
het Verdrag zou bevatten, niet ook in één goedkeurings- respectievelijk
toestemmingsprocedure zou behoren te worden behandeld. Zoals gezegd is van
een dergelijke verklaring momenteel geen sprake. Aspecten die verbonden zijn
met het verdrag van Nice, zoals de protocollen en verklaringen die te Nice
tot stand zijn gekomen, liggen thans voor in de goedkeuringsprocedure. Eventuele
latere verklaringen, mochten die door de Algemene Raad of Europese Raad worden
aangenomen, zullen in het kader van de reguliere besprekingen met de Kamer
over deze Raden betrokken worden.Op de vraag van de leden van de fractie van D66 wanneer Ierland een tweede
referendum zal houden, is op dit moment door de regering geen antwoord te
geven. De Ierse regering heeft zich voorgenomen om zich te beraden op de vervolgstappen
op de uitslag van het referendum, en om nadere initiatieven te ontplooien
die nodig zijn om het ratificatieproces van het verdrag van Nice in Ierland
met succes af te ronden. Die vervolgstappen en initiatieven verdienen naar
het oordeel van de Ierse regering prioriteit boven het uitschrijven van een
nieuw referendum. De leden van de fractie van D66 vragen wat de EU te doen
staat indien de Ierse burgers in een tweede referendum opnieuw het Verdrag
wegstemmen. De regering meent dat in dat hypothetische geval het in eerste
instantie aan de Ierse regering is om daaruit de passende consequenties te
trekken. Pas in tweede instantie is het aan de EU om daarop een passende reactie
te geven. De regering is overtuigd van de Ierse steun voor de
uitbreiding van de Europese Unie, waarvoor het Verdrag van Nice van cruciaal
belang is. Vanuit die steun bij het Ierse volk en de inzet van de Ierse regering
om de Ierse burgers te overtuigen van het belang van het Verdrag van Nice
voor het realiseren van de uitbreiding, acht de regering een afwijzing van
het Verdrag van Nice door Ierland onwaarschijnlijk.De leden van de fractie van de SP vragen de regering of zij zich kan voorstellen
dat Nederland nu een Verdrag ratificeert dat uiteindelijk, gezien het «Ierse
nee», nooit werkelijk van kracht zal worden. De regering schaart zich
achter het door de Ierse regering geuite standpunt dat Ierland sterk gehecht
blijft aan de Europese Unie en gecommitteerd is aan de ratificatie van het
Verdrag van Nice. De Ierse regering heeft aangekondigd passende initiatieven
te zullen ontplooien om de ratificatie van het Verdrag van Nice binnen afzienbare
tijd te voltooien. De regering ziet dan ook geen belemmeringen die ertoe zouden
leiden dat het Verdrag van Nice nooit van kracht wordt. De regering kan de
analyse van de leden van de SP dan ook niet delen.De ChristenUnie vraagt naar het oordeel van de regering over de negatieve
uitslag van het referendum dat in Ierland is gehouden over het verdrag van
Nice. De regering meent dat de uitslag van het referendum niet in overeenstemming
is met de voortdurende volwaardige betrokkenheid bij Europa en deelname aan
de Unie van Ierland. Zij steunt de visie van de Ierse regering dat de uitslag
in tegenspraak lijkt met de opvattingen van de grote meerderheid van de Ierse
bevolking die de uitbreiding van de Europese Unie steunen. Tegen die achtergrond
is de regering teleurgesteld in de uitslag van het Ierse referendum, een teleurstelling
die zij overigens deelt met de Ierse regering. Dit laat vanzelfsprekend respect
voor de uitslag van het referendum onverlet.1.2 Advies Raad van StateDe leden van de PvdA-fractie vragen of de regering van oordeel is dat
in een toekomstige Europese constitutie alle drie pijlers van de huidige verdragen,
conform de opvatting van de Raad van State, tot een op communautaire leest
geschoeide besluitvorming zouden moeten overgaan. In de notitie «De
toekomst van de Europese Unie» van 8 juni jl.1 heeft de regering aangegeven dat zij voortzetting en versterking van
de communautaire methode als beproefd fundament van de Europese Unie als prioriteit
beschouwt. Expliciet voegde zij daaraan toe dat verdere communautarisering
van de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (de derde
pijler) in lijn hiermee gewenst is. De samenwerking op het terrein van het
GBVB en het EVDB (de tweede pijler) is in de afgelopen jaren sterk geïntensiveerd.
Dit neemt niet weg dat het niet realistisch is te verwachten dat deze besluitvorming
op dit terrein binnen enkele jaren volledig op communautaire leest geschoeid
zal worden.2 TOELICHTING OP DE VERDRAGSBEPALINGEN2.1 Uitbreiding toepassing gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
in de RaadDe leden van de fracties van de PvdA en de SGP hebben gevraagd naar een
toelichting door de regering op het feit dat op een beperkt aantal terreinen
voortgang is geboekt met de invoering van meerderheidsbesluitvorming. De achtergrond
daarvan is naar het oordeel van de regering tweeërlei. Tijdens de voorbereidingen
op de IGC van Nice, is reeds vroeg, onder het Portugese Voorzitterschap, een
werkmethode bepaald om te spreken over die onderwerpen die bij het verdrag
zouden kunnen worden overgezet van besluitvorming met eenparigheid
naar besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Deze werkmethode hield
in dat een aantal unanimiteitsartikelen niet in beschouwing zouden worden
genomen bij de discussie over de aanpassing van de besluitvormingsmodaliteiten.
Het betrof dan met name die artikelen waar besluitvorming gepaard gaat met
ratificatie door de nationale parlementen. Daarnaast werden ook die unanimiteitsartikelen
uitgesloten die de bevoegdheid geven tot besluiten als uitzondering op de
normale verdragsregels, en ook de artikelen die van quasi-constitutionele
aard zijn. Deze indeling is in eerste instantie door enkele lidstaten nog
in twijfel getrokken, maar al spoedig hebben alle lidstaten zich hierachter
geschaard. De uitsluiting van deze artikelen in het vroege voorbereidende
stadium resulteerde erin dat slechts een beperkt aantal artikelen in aanmerking
kwam voor overgang naar besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. De
artikelen die overbleven, zevenenveertig in totaal, zijn besproken tijdens de
voorbereidingen op de IGC. Deze artikelen raken aan de interne markt, de externe
betrekkingen van de EU, benoemingen of de begroting. Gedurende de voorbereidingen
en tijdens de IGC bleek enerzijds dat veel lidstaten zich voorstander betoonden
van meer besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid, anderzijds liepen
de meningen uiteen over welke artikelen zich hiertoe leenden. Tijdens de Europese
Raad zijn uiteindelijk deze zevenenveertig artikelen voorgelegd, die naar
het oordeel van het Franse Voorzitterschap geheel of gedeeltelijk in aanmerking
kwamen voor gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. Het aantal artikelen
waarover gezamenlijke overeenstemming bestond was echter zeer beperkt. Alle
lidstaten behielden namelijk bezwaren tegen een aantal bepalingen die in de
lijst waren opgenomen. Dit leidde er uiteindelijk toe dat de uitbreiding van
de toepassing van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid, beperkt
was. Nederland betoonde zich een van de grootste voorstanders van een substantiële
uitbreiding van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. Desondanks had
ook Nederland in een enkel geval moeite met uitbreiding van besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid, zoals hieronder nader toegelicht.De leden van de fractie van de VVD vragen om een oordeel over de analyse
van de Raad van State dat niet te veel mag worden verwacht van het inzetten
van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid om impasses te doorbreken.
De regering ondersteunt de zienswijze van de Raad van State dat besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid de besluitvorming aanzienlijk zal versoepelen.
De regering is zich ervan bewust dat van enkele onderwerpen echter niet voetstoots
mag worden aangenomen dat op basis van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
bestaande impasses worden doorbroken. Mede vanwege het gevoelige karakter
van deze onderwerpen, zoals op fiscaal gebied en op het terrein van sociale
zekerheid, is het onwenselijk om overspannen verwachtingen te hebben van besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid op deze terreinen. Dat neemt niet weg dat
de regering gekwalificeerde meerderheid meer in algemene zin een passende
besluitvorming acht om op snelle en efficiënte manier de besluitvorming
binnen de EU goed te laten functioneren.In antwoord op de vraag van deze leden hoe de regering nu verder zal optreden
op het terrein van gekwalificeerde meerderheid, diene het volgende. De inzet
van de regering op het gebied van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid
was erop gericht om een substantiële uitbreiding hiervan te realiseren.
De regering blijft onverkort van mening dat uitbreiding van de mogelijkheden
van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid een bijdrage zou kunnen
leveren aan het verbeteren van efficiënte en snelle besluitvorming in
de EU. In de notitie «'De toekomst van de Europese Unie»1 is deze inzet ook herhaald. Deze leden vragen tevens of de regering van mening is dat een vaste lijn
van meerderheidsbesluitvorming met «codecisie, tenzij.» de duidelijkheid
en daarmee ook de democratische controle en transparantie zou bevorderen.
De regering is de mening toegedaan dat gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
op zoveel mogelijk terreinen doorgevoerd zou moeten kunnen worden. Een dergelijke
doorvoering van gekwalificeerde meerderheid zou naar het oordeel van de regering
bijdragen aan de duidelijkheid en transparantie van besluitvorming binnen
de EU. Ten aanzien van betrokkenheid van het Europees Parlement stelt de regering
zich op het standpunt dat in die gevallen waarin de Raad met een gekwalificeerde
meerderheid besluit over voorstellen van wetgevende aard, het Europees Parlement
codecisierecht behoort te hebben. Nederland is er echter niet in geslaagd
om het debat over de uitbreiding van het codecisierecht van het Europees Parlement
uit te breiden tot alle artikelen waarover de Raad al met een gekwalificeerde
meerderheid besluit, maar het Europees Parlement nu alleen wordt geraadpleegd.
Hiervoor bestond onvoldoende steun bij andere lidstaten, hetgeen erin resulteerde
dat in minder gevallen dan gewenst door Nederland het codecisierecht voor
het Europees Parlement werd verkregen.Op de vraag van deze leden of de regering voorstander is van de lijn van
de Commissie dat gekwalificeerde meerderheid de regel moet vormen, met een
beperkt aantal uitzonderingen voor werkelijk fundamentele of politiek zeer
gevoelig liggende aangelegenheden, kan de regering in het licht van bovenstaande
in positieve zin antwoorden. De haalbaarheid van deze situatie is thans echter
gering. Zoals betoogd waren alle lidstaten overtuigd van het feit dat een
aanzienlijke uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid
van belang was. Desondanks hebben de uiteindelijke onderhandelingen geleid
tot een lijst bepalingen die zich lenen voor gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming,
die beperkter was dan de regering had gewenst. Of het onderwerp gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming, zoals deze leden vragen, ook tijdens de volgende
IGC besproken zal worden is afhankelijk van de agenda van die IGC, die mede
afhankelijk van de uitkomst van de Conventie vermoedelijk in 2003 zal worden
vastgesteld.De leden van de fractie van de VVD vragen naar een waardeoordeel over
het stijgen van de gekwalificeerde meerderheidsdrempel naarmate de uitbreiding
zich voltrekt. De regering is van mening dat opwaartse druk op de drempel
voor gekwalificeerde meerderheid een onwenselijke ontwikkeling is. Uiteindelijk
zou hierdoor gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming immers meer de besluitvorming
bij eenparigheid benaderen. Vanzelfsprekend moet daarbij wel de mate waarin
deze stijging zich voordoet betrokken worden. De regering is van mening dat
de afgenomen mogelijkheden voor (grote) lidstaten om een blokkerende minderheid
te vormen, compensatie bieden voor de beperkte stijging van de drempel voor
gekwalificeerde meerderheid. Daar waar de in huidige situatie twee grote lidstaten
met enkele andere kleinere lidstaten een blokkerende minderheid kunnen vormen,
is daartoe in de toekomstige situatie in de kleinst mogelijke samenstelling
in ieder geval een drietal grote lidstaten benodigd. De regering is dan ook
van mening dat de beperkte stijging van de gekwalificeerde meerderheidsdrempel
wordt gecompenseerd door het feit dat het moeilijker is geworden voor de (grote)
lidstaten om met een blokkerende minderheid voorgenomen besluitvorming tegen
te houden. De analyse van de leden van de fractie van de VVD dat er een kleinere
blokkerende minderheid nodig is, met name als gevolg van de invoering van
het criterium dat 62 procent van de bevolking van de EU een besluit moet steunen,
deelt de regering niet volledig. De regering meent dat de onderhandelingsresultaten
de voorwaarden om een blokkerende minderheid tot stand te brengen juist aanmerkelijk
hebben aangescherpt. Daar waar in de huidige situatie slechts
twee grote lidstaten en een kleinere nodig zijn om een besluit tegengehouden
door een blokkerende minderheid te vormen is dit in de toekomstige situatie
moeilijker geworden omdat meer grote lidstaten nodig zullen zijn om een blokkerende
minderheid te vormen. Juist die aanscherping juicht de regering toe. Ten aanzien
van de overweging dat 62 procent van de Uniebevolking een besluit moet steunen
wil de regering voorop stellen dat dit geen obligatoir vereiste is maar een
optionele toets die door lidstaten ingeroepen zou kunnen worden. Dat laat
echter onverlet dat in een enkel geval waar in stemmengewicht niet een blokkerende
minderheid gevormd kon worden, de drie grootste lidstaten een voorgenomen
besluit op basis van deze toets zouden kunnen blokkeren. Dan nog blijft overeind
dat dit een verbetering betreft ten opzichte van de bestaande situatie waar
in sommige combinaties een tweetal grote lidstaten aangevuld met enkele kleinere
lidstaten een blokkerende minderheid kunnen vormen.Naar aanleiding van de vraag om een toelichting waarom de regering de
toets dat 62 procent van de uniebevolking een voorgenomen besluit moet steunen,
vanuit democratisch oogpunt alleszins verdedigbaar acht, antwoordt de regering
als volgt. De regering stemde in met de invoering van deze additionele toets
omdat zij het onwenselijk acht dat bij gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
op basis van de formele stemmenweging een besluit kan worden aangenomen zonder
dat daarin ook het gewicht van de Uniebevolking een rol speelt. Juist het
feit dat bij besluitvorming de bevolkingstoets kan worden betrokken, onderstreept
het belang dat verdere Europese integratie ten dienste staat aan de burgers
en niet mag bestaan uit het louter optellen van formele stemverhoudingen tussen
staten.Ten slotte vragen deze leden of het niet voortdurend de inzet van Nederland
is geweest dat tenminste drie grote landen nodig waren voor het vormen van
een blokkerende minderheid. De regering heeft er altijd op aangestuurd om
bij de mogelijke combinaties voor de vorming van blokkerende minderheden niet
de mogelijkheid tot het creëren van een blokkerende minderheid te vergroten.
In de nieuwe stemmenweging is het zo dat in de kleinst denkbare combinatie
van landen in een blokkerende minderheid, in ieder geval drie grote lidstaten
moeten zitten. De inzet van de regering is daarmee dus bereikt.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het waarschijnlijk acht
dat er voor een toekomstige uitbreiding reeds communautaire regels zullen
zijn vastgesteld, en zo ja op grond waarvan. Thans reeds zijn, mede op grond
van de conclusies van de Europese Raad te Tampere, er communautaire regels
vastgesteld, namelijk de richtlijn inzake minimumnormen voor tijdelijke bescherming
in het geval van een massale toestroom van ontheemden. Het bestaan van deze
regels sterkt de regering in de verwachting dat voor 2004 nog verschillende
andere richtlijnen tot stand zullen komen, onder meer richtlijnen inzake gemeenschappelijke
minimumnormen voor asielprocedures, opvang en subsidiaire bescherming.De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het denkbaar acht dat
de in verband met de uitbreiding in ieder geval noodzakelijke herziening van
de structuurfondsen en het cohesiefonds tot stand kan komen voor 2014. Zij
vragen tevens of met een vetorecht voor iedere lidstaat en de waarschijnlijkheid
dat er nieuwe lidstaten zijn toegetreden voor 2014 de structuurfondsen nog
betaalbaar zullen zijn. De leden van de CDA-fractie menen dat voor de daadwerkelijke
uitbreiding een hervorming noodzakelijk is en dat de kans hierop zeer klein
is nu het vetorecht wordt gehandhaafd. Zij vragen wat de inzet van de regering
op dit punt zal zijn opdat de uitbreiding financieel gezien haalbaar
zal kunnen zijn. De Regering heeft onlangs een Interdepartementaal Beleidsonderzoek
(IBO) over de structuur- en cohesiefondsen in het licht van de uitbreiding
van de EU naar de Kamer toegezonden. In het bijbehorende Kabinetstandpunt
heeft de regering de in dit IBO opgenomen hervormingsvarianten van het Europees
structuur- en cohesiebeleid onderschreven.1 De
regering steunt dan ook de gedachte dat hervormingen noodzakelijk zijn. Uitgangspunt
van deze hervormingen is dat, in het licht van de sociaal-economische samenhang
in een uitgebreide Unie, het Europese structuur- en cohesiebeleid geconcentreerd
dient te worden op de nieuwe lidstaten die bij toetreding een aanzienlijk
lager welvaartsniveau zullen hebben dan de huidige 15 lidstaten. Genoemde
hervormingsvariant houdt tevens in dat lidstaten met een welvaartsniveau boven
het Europees gemiddelde (100 procent van het gemiddelde BBP van alle lidstaten),
geen aanspraak meer zullen kunnen maken op Europese structuurmiddelen. Zoals
in genoemd IBO beschreven zal een langs bovenstaande lijnen hervormd structuurbeleid
bij de uitbreiding van de Europese Unie geen verhoging van de kosten met zich
mee brengen t.o.v. de kosten van het huidige structuurbeleid. De uiteindelijke
vorm en inhoud van het Europees structuurbeleid zullen onderwerp zijn van
onderhandelingen in Brussel in het kader van de uitbreidingsonderhandelingen
en in het kader van de Financiële Perspectieven 2007–2013. Nog
niet alle lidstaten hebben hun positie terzake bepaald. De regering kan thans
niet vooruitlopen op de uitkomst van deze onderhandelingen.De leden van de fracties van D66, ChristenUnie en de SGP vragen naar de
onderwerpen waarbij de Nederlandse delegatie aandrong op unanimiteitsbesluitvorming.
De regering antwoord hierop als volgt. Nederland heeft in de voorbereidende
onderhandelingen alsmede tijdens de IGC zelf ingezet op zoveel mogelijk voortgang
op het gebied van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid Met de voorliggende
lijst van bepalingen die eventueel over zouden gaan naar besluitvorming bij
gekwalificeerde meerderheid kon Nederland bijna volledig instemmen. Nederland
heeft in de uiteindelijke onderhandelingen wel bezwaar aangetekend tegen gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming in artikel 159 EG-Verdrag(over financiering van
maatregelen buiten de structuurfondsen om) en artikel 187 EG-Verdrag (over
de nadere besluiten met betrekking tot landen en gebieden overzee). Ten aanzien
van artikel 159 EG, dat handelt over specifieke maatregelen buiten structuurfondsen
om, was de regering van mening dat unanimiteit gehandhaafd diende te worden.
Dit artikel maakt het namelijk mogelijk om maatregelen te nemen buiten de
structuurfondsen om. De regering meent dat maatregelen die erop gericht zijn
de economische en sociale samenhang te versterken en de regionale verschillen
te verkleinen binnen het kader van de structuurfondsen genomen moeten worden.
Afwijking hiervan dient alleen bij uitzondering mogelijk te zijn, waarover
naar het oordeel van de regering unanieme besluitvorming wenselijk is. De
regering heeft tijdens de IGC dit verzet laten vallen, vanuit de stellingname
dat gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming op zo breed mogelijke schaal
gerealiseerd diende te worden. Anders lag dit voor artikel 187 EG-Verdrag.
De Nederlandse opstelling ten aanzien van dit punt kwam voort uit het feit
dat indien bij dit artikel zou worden besloten bij gekwalificeerde meerderheid,
dit zou kunnen leiden tot strijd met het in onze constitutionele regelingen,
meer in het bijzonder in het Statuut, vastgelegde gelijke positie van de Koninkrijkspartners.
Voor deze landen is namelijk in het Statuut in artikel 25 een vetorecht opgenomen
voor de Antillen en Aruba voor het aangaan van bepaalde internationale economische
en financiële overeenkomsten. Tijdens de onderhandelingen bleek dat dit
Nederlands insisteren door andere landen werd begrepen en als legitiem werd
ervaren. De leden van de D66-fractie vragen of de mogelijkheid tot het afsluiten
van dergelijke verdragen in de praktijk met unanimiteitsbesluitvorming er
niet toe zal leiden dat dit in de praktijk met unanimiteitsbesluitvorming
plaatsvindt. De regering acht de kans dat dit gebeurt niet groot. De bepaling
van artikel 23, tweede lid, op grond waarvan een lidstaat een besluit van
de Raad aan de Europese Raad voor kan leggen, die dan vervolgens met eenparigheid
besluit, is in het EU-Verdrag opgenomen door de wijzigingen van het Verdrag
van Amsterdam. Deze bepaling is van kracht bij alle bepalingen op het GBVB-terrein
waar sprake is van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Deze bepaling
is nu dus ook van toepassing op artikel 24 voorzover hier sprake is van besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid. Wel blijft de voorwaarde van kracht dat het
moet gaan om «belangrijke, nader genoemde, redenen van nationaal beleid»,
vervolgens zal dan de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen verlangen
dat de aangelegenheid voor een besluit met eenparigheid van stemmen wordt
voorgelegd aan de Europese Raad. Van deze mogelijkheid is tot nu toe nog geen
gebruik gemaakt.De leden van de fractie van de D66 vragen naar de reactie van de regering
op de opmerkingen van de stichting Natuur en Milieu met betrekking tot de
besluitvorming op milieugebied. De aanpassing van de zinsnede «maatregelen
aangaande», is naar het oordeel van regering van tekstuele aard en van
relatieve betekenis. Deze aanpassing zal in de praktijk dan ook geen verstrekkende
gevolgen hebben. De regering deelt de analyse van de stichting Natuur en Milieu
derhalve niet. De regering betreurt wel dat bij de milieuparagraaf niet meer
gekwalificeerde meerderheid is ingevoerd.De leden van de D66-fractie stellen dat er sprake is van een democratisch
gat, daar waar op enkele terreinen met gekwalificeerde meerderheid door de
Raad wordt beslist zonder codecisierecht van het Europees Parlement. De leden
van de fractie van D66 vragen om een nadere beschouwing waarom bij het Verdrag
van Nice de lacunes van het Verdrag van Amsterdam niet zijn weggewerkt. De
regering onderschrijft het oordeel van deze leden dat betrokkenheid van het
Europees Parlement bij besluitvorming door de Raad niet op alle terreinen
optimaal is. De regering heeft er, zoals aangegeven dan ook voortdurend op
aangedrongen dat daar waar de Raad besluit bij gekwalificeerde meerderheid
over voorstellen van een wetgevende aard het Europees Parlement een recht
van codecisie heeft. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een uitbreiding van
het instemmingsrecht van het Europees Parlement en een verruiming van het
recht van codecisie voor het parlement. Deze uitbreiding is echter minder
vergaand dan de regering had gewenst. Dat neemt niet weg dat het Europees
Parlement reeds bij het Verdrag van Amsterdam en ook bij dit Verdrag aanmerkelijke
bevoegdheden heeft verworven om controle uit te oefenenen op het optreden
van de Raad en de Unie. De regering is tevens van mening dat nationale parlementen
een belangrijke rol spelen bij de democratische controle over het optreden
van de Raad en de Unie. De opstelling die een lidstaat kiest in de Raad zal
in belangrijke mate ook ingegeven zijn door de standpuntbepaling van het nationale
parlement. In de voorbereiding op raden en bij de aanname van besluiten wordt
in de lidstaten het nationale parlement in de regel nauw betrokken en geïnformeerd.Deze leden vragen tevens waarom niet aan alle door het Verdrag van Nice
nieuw ingevoerde gekwalificeerde meerderheid-onderwerpen het codecisie-recht
voor het Europees Parlement is opgenomen. In antwoord op die vraag verwijst
de regering naar het feit dat veel lidstaten niet bereid waren om op elk onderwerp
waar besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid werd doorgevoerd het Europees
Parlement het codecisie-recht te geven. De Nederlandse inzet was er tot in
de eindfase van de onderhandelingen op gericht om in elk geval
voor de onderwerpen van wetgevende aard waarover de Raad bij gekwalificeerde
meerderheid beslist een codecisierecht in te voeren voor het EP. Herhaald
aandringen van Nederland op een verduidelijking van het begrip«wetgevende
handeling» vergaarde echter onvoldoende steun, waardoor deze inzet niet
werd verwezenlijkt.De leden van de D66-fractie vragen ook hoe de regering de democratische
inbedding ziet van onderwerpen waarvoor gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
zonder codecisie-recht geldt. De regering betreurt het dat de uiteindelijke
resultaten van het Verdrag van Nice voor wat betreft de betrokkenheid van
het Europees Parlement bij besluitvorming door gekwalificeerde meerderheid
is achtergebleven bij de inzet van de regering. Een voorbeeld daarvan is de
inzet van de regering om op het gebied van landbouw (artikel 37) het codecisierecht
voor het EP te bewerkstelligen. Dat neemt niet weg dat het aantal terreinen
waar door de Raad met gekwalificeerde meerderheid wordt besloten zonder dat
het EP daarbij een rol speelt beperkt is. De democratische controle van het
Europees Parlement strekt zich namelijk uit over het merendeel van de beleidsterreinen
van de Unie. Een tweede weg waarlangs democratische inbedding van het beleid
van de Unie wordt gerealiseerd is de rol die nationale parlementen spelen.
Het optreden van de lidstaten in de Raad staat onder voortdurende controle
van de nationale parlementen. Langs die weg wordt bijgedragen aan het democratisch
onderbouwen van het beleid dat door de Unie tot stand wordt gebracht.Deze leden stellen ook de vraag of de regering verwacht dat binnen afzienbare
tijd alsnog wordt overgegaan tot invoering van codecisie op alle (wetgevende)
terreinen, waar de Raad met gekwalificeerde meerderheid beslist. De regering
meent dat dit niet op korte termijn verwacht mag worden. Een praktische reden
daarvoor is gelegen in het feit dat invoering van codecisie alleen kan gebeuren
bij een intergouvernementele conferentie, die eerst voor 2004 is voorzien.
De regering acht de kans echter klein dat bredere invoering van codecisierecht
op die eerstvolgende IGC zal plaatsvinden. Daarbij dient in overweging te
worden genomen dat ondanks de inzet van meerdere lidstaten bij deze IGC, waaronder
Nederland, het resultaat op dit vlak beperkt was.Gevraagd naar de plannen van de regering om zo snel mogelijk het bestaande
democratische gat te dichten antwoordt de regering als volgt. De regering
is de mening toegedaan dat een sterkere democratische inbedding van de beleidsontwikkeling
binnen de EU wenselijk is. Daartoe dient naar het oordeel van de regering
onder meer de rol van het Europees parlement verder te worden uitgebouwd.
De gekozen opstelling in het toekomstdebat bevat een heldere visie van de
regering over de rol die het Europees Parlement dient te spelen bij de Europese
besluitvorming. De regering zal deze inzet uitdragen in het debat in de aanloop
naar de volgende IGC. Daarnaast hecht de regering ook aan het belang van de
rol die nationale parlementen spelen bij het Europese besluitvormingsproces.
In verklaring 23 gehecht aan het verdrag is ook opgenomen dat in de aanloop
naar de volgende IGC een nadere gedachtevorming dient plaats te vinden over
de rol van nationale parlementen in het Europese besluitvormingsproces. Bij
dat debat zal Nederland onder meer bepleiten dat nationale parlementen een
belangrijke controlerende speler zijn voor wat betreft de inbreng van de lidstaten
in de Raad. Daarnaast is de regering er voorstander van dat de samenwerking
tussen nationale parlementen en het Europees Parlement zich verder ontwikkelt.
Niet in de laatste plaats acht de regering aandacht geboden voor de parlementaire
aspecten van het Europees Veiligheids en Defensie Beleid, hierover heeft zij
onlangs de kamer separaat geïnformeerd. De regering zal zich op dit specifieke punt blijven inzetten om invulling te geven aan een grotere
parlementaire betrokkenheid bij het EVDB. De voorbereidingen op de volgende
IGC, beschouwt de regering als een goed handvat om aandacht te vragen voor
de democratische inbedding van de beleidsontwikkeling binnen de Unie langs
de lijnen zoals hierboven uiteengezet.De leden van de fractie van D66 betreuren het dat ook op artikel 133 EG,
dat gaat over het sluiten van internationale handels- of diensten overeenkomsten,
geen codecisierecht is overeengekomen. Deze leden vragen naar meer inzicht
hieromtrent en wensten te vernemen wat de argumenten waren van de tegenstanders
van invoering van gekwalificeerde meerderheid. De regering deelt de teleurstelling
van deze leden dat op dit artikel geen codecisie is ingevoerd. De Raad besluit
daar wel met gekwalificeerde meerderheid, maar invoering van codecisie bleek
niet mogelijk. Nederland heeft daar in de IGC met enkele lidstaten voor gepleit
maar helaas was daartoe bij andere lidstaten onvoldoende steun. Voor enkele
lidstaten speelde daarbij een rol dat op het terrein van internationale handel
frequent op snelle basis besluiten moeten worden genomen. Deze lidstaten meenden
dat het feit dat de codecisieprocedure veel tijd in beslag neemt zich verzet
tegen de aard van het onderhavige terrein van de internationale handel. Nederland
deelde deze zienswijze niet. Verder ligt het volgens de regering niet in de
lijn der verwachting dat op korte termijn alsnog codecisie wordt ingevoerd
op het terrein van artikel 133.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering, door in een
enkel geval te insisteren op het handhaven van unanimiteit, er niet toe heeft
bijgedragen dat inzake het terugdringen van «veto's» het resultaat
«mager» is. Nederland heeft in de voorbereidende onderhandelingen
alsmede tijdens de IGC zelf hard ingezet op zoveel mogelijk voortgang op het
gebied van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Ook door andere
lidstaten werd Nederland beschouwd als groot voorvechter van meer besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid. Nederland heeft uiteindelijk besloten om
slechts te insisteren op het handhaven van unanimiteit ten aanzien van één
artikel, namelijk artikel 187. Deze opstelling ten aanzien van dit enkele
punt kwam voort uit het feit dat indien bij dit artikel zou worden besloten
bij gekwalificeerde meerderheid, dit zou leiden tot constitutionele problemen,
meer in het bijzonder tot problemen met de in het Statuut, vastgelegde gelijke
positie van de Koninkrijkspartners. Tijdens de onderhandelingen bleek dat
dit Nederlands insisteren ook door andere landen werd begrepen en als legitiem
werd ervaren. Derhalve beantwoordt de regering deze vraag ontkennend.In antwoord op de vraag van deze leden om een eenduidiger inzet te bepalen,
mocht het thema van uitbreiding van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid
op de agenda van de volgende verdragsherziening worden opgenomen, is de regering
dan ook de mening toegedaan dat dit niet noodzakelijk of wenselijk schijnt.
De inzet voor deze IGC was er op gericht om een zo ruimhartig mogelijke uitbreiding
van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid te bewerkstelligen, met
een uitzondering voor die aspecten die zouden leiden tot een constitutioneel
probleem. Het is niet nodig om deze lijn aan te passen indien in de toekomst
dit onderwerp weer op de agenda van een IGC zou figureren.De leden van de GroenLinks-fractie vragen tevens of de overgang van unanieme
naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming dient te figureren op de agenda
van de eerstvolgende verdragsherziening, aangezien naar hun mening op dit
vlak noch in Amsterdam, noch in Nice voldoende is bereikt. Of dit onderwerp,
zoals deze leden vragen, op deze agenda zal figureren, zal afhangen van de
agenda van die IGC, die mede afhankelijk van de uitkomst van
de Conventie, vermoedelijk in 2003 zal worden vastgesteld.De leden van de fractie van de SP vragen naar de consequenties van artikel
1 van het Verdrag van Nice ter vervanging van artikel 7 EU-Verdrag over het
opleggen van onder meer sancties. De regering antwoordt bevestigend op de
veronderstelling van de leden van deze fractie dat een gekwalificeerde meerderheid
van lidstaten nodig is om sancties onder dit artikel op te leggen. Tevens
is voor het opheffen van deze sancties wederom een gekwalificeerde meerderheid
vereist. Juist het feit dat hiervoor niet langer unanimiteit vereist is, waaronder
ook begrepen zou zijn van de lidstaat in kwestie, sterkt de regering in de
gedachte dat hiermee dit instrument slagvaardiger en effectiever is geworden.
Dat neemt niet weg dat de gevolgen van dit soort maatregelen verstrekkend
kunnen zijn en dat prudente gedachtevorming dient plaats te vinden die kan
rekenen op brede steun binnen de Raad, zowel bij aanname van sancties alsook
bij het weer opheffen daarvan. De vereisten aan de besluitvorming kunnen waarborgen
dat niet lichtvaardig wordt besloten over oplegging of handhaving van sancties.De leden van de fracties van de ChristenUnie en de SGP vragen de regering
naar de zaken waarbij de Nederlandse delegatie aandrong op unanimiteitsbesluitvorming
en waarbij dit ook geslaagd is. De regering verwijst voor de beantwoording
hierop, naar de achtergronden zoals hierboven uiteengezet naar aanleiding
van de vraag over dit onderwerp van de D66-fractie. Nederland heeft in de
voorbereidende onderhandelingen alsmede tijdens de IGC zelf ingezet op zo
ruim mogelijke besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid en in de uiteindelijke
onderhandelingen slechts in een enkel geval geïnsisteerd op handhaving
van unanimiteit.Deze leden vragen ook of deze punten werden gedeeld met andere landen
of dat Nederland geïsoleerd stond. Zoals aangegeven betrof het Nederlandse
vasthouden aan unanimiteit slechts één onderwerp. Het overgaan
van artikel 187 van het EG-Verdrag van unanieme naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
is in strijd met de in het Statuut voor het Koninkrijk vastgelegde gelijke
positie van de Koninkrijkspartners. Tijdens de onderhandelingen oogste de
Nederlandse positie begrip en steun van andere landen. Ook voor andere lidstaten,
zoals het Verenigd Koninkrijk en ook Frankrijk vormde dit onderwerp een thema
waar overgang naar gekwalificeerde meerderheid op problemen stuitte. Nederland
stond derhalve niet geïsoleerd.De leden van de SGP-fractie vragen de regering aan te geven bij die gevallen
waarbij besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid plaatsvindt en waar
geen codecisie is ingevoerd, hoe de democratische controle en transparantie
plaatsvindt. Hierop antwoordt de regering als volgt. Bij deze besluiten moet
een onderscheid gemaakt worden tussen beleidsbeslissingen en besluiten van
wetgevende aard. In dat laatste geval is parlementaire controle vooraf van
belang, terwijl bij beleidsbeslissingen – nationale – parlementen
geen instemming vooraf hoeven te verlenen. In de meeste gevallen waarbij geen
codecisie is ingevoerd gaat het om dergelijke beleidsbeslissingen, of om besluiten
die te maken hebben met de inrichting van de instellingen. Deze besluiten
betreffen uiteenlopende onderwerpen, waarbij onvoldoende steun bestond codecisie
in te voeren. Het gaat hierbij onder meer om de onderstaande onderwerpen.
Daarbij is wel op andere wijze vormgegeven aan parlementaire betrokkenheid,
zoals hieronder aangegeven.• artikel 11, tweede lid. Hier betreft het een besluit tot het aangaan
van nauwere samenwerking. Het Europees Parlement heeft instemmingsrecht.
Op de besluiten die vervolgens onder de nauwere samenwerking worden genomen,
zijn de normale besluitvormingprocedures van toepassing, dus ook codecisie
waar dit door het Verdrag wordt voorgeschreven (artikel 11, vierde lid)• artikel 66 (samenwerking overheidsdiensten) Hier is raadpleging
van het Europees Parlement voorgeschreven. De desbetreffende overheidsdiensten
blijven onderworpen aan de normale democratische controle in de lidstaten.• artikel 100 (voorziening producten/natuurrampen en buitengewone
gebeurtenissen). Hier betreft het zaken waarbij snelheid van handelen voorop
zal moeten staan en die ook in de lidstaten tot het prerogatief van de overheid
behoren. Democratische controle achteraf is altijd mogelijk.• artikel 111, en 123 (standpuntbepaling in internationale fora in
verband met de EMU en maatregelen nodig voor spoedige invoering van de euro).
Ook hier betreft het beleidsgebieden.• artikel 161 (structuurfondsen en cohesiefondsen) Hierbij is instemming
van het Europees Parlement voorgeschreven.• artikel 181A (economische, financiële en technische samenwerking
met derde landen) Hier is raadpleging voorgeschreven.• artikel 190 (Statuut leden Europees Parlement) Hier heeft het EP
initiatiefrecht.• artikel 207, tweede lid (benoeming Secretaris-Generaal en de plaatsvervangend
SG van de Raad). Het betreft hier het recht van de Raad om zijn eigen organisatie
in te richten.• artikel 210 (vergoedingen leden en griffier Gerecht van eerste
aanleg) Het betreft hier de inrichting van de instellingen.• artikel 214, tweede lid (benoeming voorzitter Europese Commissie
en overige leden) Deze beslissing moet door het Europees Parlement worden
goedgekeurd.• artikel 215 (vervanging lid Commissie in geval ontslag of overlijden)
Ook hier betreft het geen wetgevende bevoegdheid, maar is gekwalificeerde
besluitvorming ingevoerd om de snelheid van de vervanging te bevorderen.• artikelen 223, 224, 225 (vaststellen reglementen van procesvoering
Hof en Gerecht van Eerste Aanleg en rechterlijke kamers) Ook hier betreft
het de inrichting van de instellingen.• artikel 247 (benoeming leden Europese Rekenkamer) Hier is raadpleging
voorgeschreven.• artikel 248 (reglement van orde Europese Rekenkamer) Hier betreft
het de inrichting van de instellingen.• artikel 258 en artikel 263 (benoeming leden Economisch en Sociaal
Comité en leden Comité van de Regio's). Ook hier is gekwalificeerde
meerderheid ingevoerd om de snelheid te vergroten, het betreft hier geen wetgevende
bevoegdheden.• artikel 279 (vaststelling financiële reglementen en regels
voor controle) Hier is raadpleging van het Europees Parlement voorgeschreven.De leden van de SGP-fractie vragen de regering welke concrete maatregelen
uit artikel 18 EG-verdrag in de toekomst onder de procedure van artikel 251
EG-verdrag vallen, nu een aantal zaken van de werking daarvan juist is uitgesloten.
Voorts willen zij de praktische consequenties hiervan vernemen. De regering
antwoordt hierop dat bij deze concrete maatregelen gedacht kan worden aan
bijvoorbeeld nieuwe maatregelen op het gebied van het verblijfsrecht van niet-actieven
en gepensioneerde werknemers en zelfstandigen. Eerder moesten maatregelen
op dit terrein worden opgesteld op basis van artikel 235 EG-Verdrag (thans
artikel 308 EG-Verdrag). Een voorbeeld daarvan is de eerder door de Raad vastgestelde
richtlijn inzake het verblijf (richtlijn 90/364/EEG van de Raad van 28 juni
1990 betreffende het verblijfsrecht1 en richtlijn
90/365/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 28
juni 1990 betreffende het verblijfsrecht van werknemers en zelfstandigen die
hun beroepswerkzaamheden hebben beëindigd.1.
Wijzigingen en uitbouw van deze richtlijnen kunnen voortaan worden gebaseerd
op artikel 18 EG en aangenomen volgens de daarin neergelegde medebeslissingsprocedure.Naar aanleiding van de vraag van de SGP-fractie of er bepalingen zijn
waarover de Staten-Generaal het instemmingsrecht verliest, maar waarbij het
Europees Parlement slechts geraadpleegd wordt en niet de codecisieprocedure
wordt ingevoerd, antwoordt de regering dat de systematiek niet is gewijzigd.
In de goedkeuringswet is bepaald dat ten opzichte van besluiten, genomen krachtens
titel IV van het EG-Verdrag, ook het instemmingsrecht van de Staten-Generaal
van toepassing is, voorzover en zolang desbetreffende besluiten niet worden
aangenomen met toepassing van de procedure, zoals genoemd in artikel 251 van
het EG-Verdrag (gekwalificeerde meerderheid). Zoals aangegeven in de Memorie
van Toelichting (zie m.n. tabel c.) is de besluitvormingsprocedure van enkele
bepalingen in deze titel door het Verdrag van Nice gewijzigd, hetgeen consequenties
heeft voor de nationale procedures. Deze wijzigingen zijn naar het oordeel
van de regering beperkt van omvang en zullen eerst op termijn geleidelijk
hun beslag krijgen. De totale balans van rechten en bevoegdheden tussen uitvoerende
en controlerende machten acht de regering hierbij voldoende gewaarborgd.De SGP-fractie vraagt of datgene wat in verklaring nr. 5 bij het verdrag
is opgenomen niet een verdragswijziging is. Hierop antwoordt de regering als
volgt. In artikel 67, tweede lid, wordt de mogelijkheid geopend voor de Raad
om een besluit te nemen teneinde de procedure van artikel 251 toe te passen
op alle onder deze titel vallen gebieden. In de verklaring wordt vooruitgelopen
op dit nog te nemen besluit. Het betreft hier dus niet een wijziging van een
verdrag, maar een verklaring over de invulling van een volgens het verdrag
te nemen besluit.2.2 Bepalingen in het EG-verdrag waar gekwalificeerde
meerderheid is ingevoerd2.2.1 Maatregelen tegen discriminatieDe leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de invoering van gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming in artikel 13 EG-Verdrag zich niet heeft uitgestrekt
tot de harmonisatie van wetgeving en bestuursrechtelijke bepalingen. Op grond
van artikel 13, eerste lid, van het EG-Verdrag kunnen besluiten tot stand
komen die raken aan constitutionele bepalingen en/of grondrechtelijke beginselen.
Deze besluiten kunnen betrekking hebben op onderwerpen als het gelijke behandelingsgebod,
het discriminatieverbod, de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van vereniging.
Vanwege de fundamentele aard van deze onderwerpen blijft hiervoor besluitvorming
bij unanimiteit van toepassing.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat tot op heden de
feitelijke betekenis van artikel 13 is geweest en wat wordt verstaan onder
«communautaire stimuleringsmaatregelen». De regering antwoordt
hierop als volgt. Op grond van artikel 13 van het EG-verdrag zijn tot nog
toe twee richtlijnen tot stand gebracht, namelijk Richtlijn 2000/43/EG van
de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel van gelijke
behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming2 en Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling
van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep.3 Bij het begrip «communautaire stimuleringsmaatregelen»
dient gedacht te worden aan programma's zoals het «communautair actieprogramma
ter bestrijding van discriminatie»4 dat
de Raad op 27 november 2000 heeft genomen op basis van (het huidige)
artikel 13 EG. Dit programma biedt de lidstaten ondersteuning bij de bestrijding
van discriminatie. Het kan tevens mogelijkheden scheppen voor steun aan organisaties
die zich inzetten voor de bestrijding van discriminatie. Voor de goede orde
zij erop gewezen dat op basis van het bij het Verdrag van Nice toegevoegde
artikel 13, tweede lid, geen harmonisatie van wetgeving en bestuursrechtelijke
bepalingen kan plaatsvinden. Dit laatste kan uitsluitend op basis van artikel
13, eerste lid, EG.De leden van deze fractie vragen of dit artikel ook toestaat dat met steun
van de EU een lidstaat zogenaamde positieve discriminatiemaatregelen kan nemen
en of het ook kan gaan om maatregelen van financiële aard. Artikel 13
sluit deze mogelijkheden niet uit. Thans biedt bijvoorbeeld het programma
EQUAL reeds de mogelijkheid voor financiering van door de ChristenUnie bedoelde
maatregelen. Overigens heeft de bij het Verdrag van Nice doorgevoerde wijziging
hier niets aan toegevoegd of afgedaan. De doorgevoerde wijziging heeft uitsluitend
een splitsing aangebracht tussen maatregelen waarover de Raad nog steeds met
unanimiteit besluit (artikel 13, eerste lid, EG) en maatregelen waarover besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid kan plaatsvinden. De regering heeft zich steeds
ook op deze terreinen op het standpunt gesteld dat besluitvorming zo veel
mogelijk met gekwalificeerde meerderheid dient plaats te vinden.De leden van de fractie van SGP en de ChristenUnie vragen aan welke maatregelen
wordt gedacht bij «communautaire stimuleringsmaatregelen ter ondersteuning
van maatregelen van lidstaten om discriminatie tegen te gaan» waarvoor
besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid (artikel 13, tweede lid, EG-verdrag)
wordt ingevoerd. Met de term «communautaire stimuleringsmaatregelen»
wordt gedoeld op maatregelen zoals actieprogramma's, zoals het hierboven reeds
genoemde communautaire actieprogramma ter bestrijding van discriminatie1 dat de Raad op 27 november 2000 heeft genomen op basis
van (het huidige) artikel 13 EG.2.2.2 Vrij personenverkeerDe leden van de ChristenUnie vragen waarom de tekst van verklaring nr.
5 niet in de tekst van het verdrag zelf is opgenomen met de toevoeging dat
een en ander per 1 mei 2004 in werking treedt. Hierop antwoordt de regering
dat de verklaring een invulling geeft aan de bepaling van artikel 67 en deze
bepaling niet wijzigt. De verklaring loopt vooruit op de wijze waarop de Raad
haar bevoegdheden invulling kan gaan geven, zonder thans reeds het Verdrag
te wijzigen. Er bestond bereidheid bij de lidstaten om deze verklaring te
hechten aan het Verdrag, met het oog op uitbreiding van de besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid. Bovendien zijn enkele onderdelen van deze
verklaring niet aan tijdslimieten gebonden en zijn zij bedoeld als aansporing
aan de Raad om in toenemende mate besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid
te realiseren. Een dergelijke aansporing past naar het oordeel van de regering
beter in een verklaring dan in het Verdrag zelf.In antwoord op de vraag van de leden van deze fractie of de Raad op 1
mei 2004 alleen in politiek opzicht of ook rechtens is gehouden het desbetreffende
besluit te nemen, spreekt de regering als haar oordeel uit dat de Raad gelet
op de juridische status van deze verklaring politiek gehouden is het besluit
te nemen. De regering heeft er overigens alle vertrouwen in dat de lidstaten
hun politieke wil tijdig zullen omzetten in een concreet besluit. Deze leden
vragen tevens of een dergelijke binding van de Raad niet merkwaardig is en
waar hiervan de grens ligt. De regering kan de beoordeling van deze leden
niet onderschrijven. Het is wenselijk dat aspecten die nog nadere
regeling of optreden vragen van de Raad in de toekomst nu reeds worden opgemerkt
en ingekaderd. Op die manier kunnen onderwerpen, waarover thans nog geen volledige
overeenstemming te bereiken is, reeds enigszins worden voorbereid en afgebakend.
Dit leidt ertoe dat de voortgang die geboekt kan worden, ook daadwerkelijk
wordt omgezet in resultaat. Dit gebeurt ook op andere terreinen op een vergelijkbare
wijze. Als voorbeeld daarvan kan dienen de verklaring over de invulling van
de agenda in de aanloop naar de eerstvolgende IGC, waarbij nu reeds onderwerpen
zijn geïdentificeerd die bij de volgende IGC aan de orde zullen komen.2.2.3 HandelspolitiekDe leden van de fractie van GroenLinks vragen of het terrein van artikel
133, EG-Verdrag, dat gaat over het sluiten van internationale handels- of
diensten overeenkomsten, zo onbelangrijk is dat geen parlementaire bemoeienis
nodig is. De regering meent dat zulks niet het geval is. Zij onderschrijft
de teleurstelling van deze leden dat op dit artikel geen verdere democratische
inbedding is gerealiseerd en dat er geen instemmingsrecht voor het Europees
Parlement is bereikt. Nederland deelt de wens dat op dit terrein, en op vele
andere, sprake zou moeten zijn van een grotere parlementaire betrokkenheid.
Het pleidooi daartoe in de voorbereidingen van de IGC verwierf bij andere
lidstaten echter onvoldoende steun.Deze leden vragen tevens of de regering ook enig verband ziet tussen de
democratische tekortkomingen van het EU-handelsbeleid, de aard van het globaliseringsproces
en het protest daartegen. Ten aanzien van deze vraag meent de regering dat
het protest tegen het globaliseringsproces voornamelijk is gericht op vermeende
negatieve bijwerkingen die gedeeltelijk een gevolg kunnen zijn van de toenemende
wereldwijde economische onderlinge vervlechting en afhankelijkheid. Men spreekt
dan van gevolgen bijvoorbeeld op milieugebied of voor bevolkingsgroepen in
ontwikkelingslanden. Dergelijke protesten zijn niet zozeer gericht op de wijze
van totstandkoming van het Europese handelsbeleid. In zoverre het EU-handelsbeleid
bijdraagt aan globalisering, kunnen die protesten ook daartegen zijn gericht.De fractie van GroenLinks trekt in twijfel of de EU zich op geloofwaardige
wijze sterk kan maken voor een transparantere WTO, «gezien het Europese
proces van beleidsvorming op handelspolitiek gebied». De regering vindt
het – samen met de andere EU-lidstaten – van belang voor de versterking
van de WTO als spil van het multilaterale handelsstelsel, dat alle WTO-leden
gelijke toegang tot informatie hebben en effectief kunnen participeren in
de totstandkoming van internationale afspraken. Men kan hierbij bijvoorbeeld
denken aan een snellere en bredere vrijgeving van WTO-documenten. Daarnaast
streeft de EU naar een hogere externe transparantie van de WTO. De wijze van
besluitvorming binnen de Unie is niet van invloed op dit streven, en doet
niet af aan de kracht waarmee de Unie zich hiervoor inzet. Bovendien meent
de regering, dat de Commissie en de Europese lidstaten – en zeker de
Nederlandse regering – wel degelijk op transparante wijze het handelsbeleid
vormgeven, bijvoorbeeld door middel van regelmatig overleg met het (Europees)
Parlement en non-gouvernementele organisaties (NGO's), en door het opnemen
van Kamerleden en NGO-vertegenwoordigers in delegaties.De fractie van GroenLinks vraagt of de constatering juist is dat de Raad
verdragen kan sluiten op gebieden waarvoor de EG exclusief bevoegd is, zonder
dat deze de nationale parlementen of het Europees Parlement passeren en of
dat ook geldt voor interne wetgeving die voortvloeit uithandelsakkoorden.
De regering is het eens met deze constatering. Regeringen leggen daarover
vanzelfsprekend wel rekenschap af aan de nationale parlementen. Voorzover
met «interne wetgeving» nationale uitvoeringswetgeving wordt bedoeld,
moet deze uiteraard het nationale parlement passeren.De leden van de GroenLinks-fractie vragen, in relatie tot opmerkingen
van de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, of zij moeten betwijfelen
of de regering zich bewust geweest is van het democratisch deficit dat zij,
zoals deze leden stellen, omwille van een «slagvaardige handelspolitiek»1 heeft laten uitdijen. De regering hecht veel belang
aan versterking van de democratische inbedding van de Europese besluitvorming.
Zij heeft dan ook aangedrongen op een adviesrecht voor het Europees Parlement
bij de handelspolitieke mandatering van de Commissie door de Raad. De regering
betreurt dat hier uiteindelijk niet voldoende steun voor was. Zoals reeds
eerder opgemerkt, beschikt het Europees Parlement wel over een instemmingsrecht
waar het gaat om verdragen die een wijziging met zich meebrengen van een volgens
codecisieprocedure genomen besluit, besluiten die aanzienlijke gevolgen hebben
voor de Gemeenschapsbegroting of die een specifiek institutioneel kader in
het leven roepen. Naar aanleiding van de vraag van deze fractie waaruit het
«parlementair vervolg» zou bestaan van verdragen waarvoor de EU
exclusief bevoegd is, merkt de regering voor alle duidelijkheid op dat er
geen sprake kan zijn van goedkeuring en ratificatie door de lidstaten van
verdragen op terreinen waarvoor de EG exclusief bevoegd is, zoals gesuggereerd
door de GroenLinks-fractie. Met het parlementair vervolg zoals genoemd in
het eerste debat naar aanleiding van de Top van Nice2 doelde de Staatssecretaris op de parlementaire goedkeuringsprocedure
voor gemengde akkoorden. Vanzelfsprekend laat dit de huidige structuren voor
standpuntbepaling in de Raad en de rol van de Tweede Kamer daarbij, onverlet.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom het Verdrag
geen aandacht besteedt aan besluitvorming op het gebied van buitenlandse investeringen
en internationale mededingingsregels, terwijl de EG ook binnen de WTO actief
is met het ordenen van deze terreinen. De regering antwoordt hierop als volgt.
De Nederlandse inzet is altijd geweest een zo ruim mogelijke toepassing van
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming op het gebied van multilaterale
afspraken inzake investeringen te bevorderen. Voor beide gebieden geldt overigens,
dat voor zover de Gemeenschap terzake een interne bevoegdheid heeft en deze
ook uitgeoefend heeft, deze bevoegdheid ook externe werking heeft, met een
daarbij behorende besluitvormingsprocedure van gekwalificeerde meerderheid.
Deze leden vragen tevens of het niet voor de hand lag, gelet op het groeiend
verzet tegen de economische globalisering, dat de Europese Unie zichtbaar
maakt hoe daarop politiek en wetgevend kan worden gereageerd. Hierboven is
reeds uiteengezet hoe de regering het globaliseringsproces van de economie
en het groeiende verzet hiertegen inschat. Daarnaast kan opgemerkt worden
dat Nederland en de EU in multilateraal kader reeds een aantal jaren trachten
invulling te geven aan de raakvlakken tussen handelspolitiek en andere beleidsterreinen
en aan de regulering van het globaliseringsproces.De leden van de SGP vroegen de regering voorts of de positie van de Commissie
als onderhandelaar van de EU op handelspolitiek terrein door de wijziging
van artikel 133, EG-Verdrag, verzwakt is ten gunste van de positie van de
Raad. De regering is van oordeel dat de bepaling betreffende de procedure
bij onderhandelingen (de Commissie voert de onderhandelingen in overleg met
een speciaal comité, door de Raad aangewezen om haar daarin bij te
staan, en binnen het raam van de richtsnoeren welke de Raad haar kan verstrekken;
de Commissie brengt regelmatig verslag uit aan het speciaal comité
over de stand van de onderhandelingen) in wezen de codificatie vormt van een
bestaande praktijk, die tot nu toe in mandateringsbesluiten van de Raad wordt
vastgelegd. In algemene zin kan hieruit dus niet worden afgeleid dat de positie
van de Commissie is verzwakt. Integendeel, de praktijk heeft aangetoond dat
juist het samenspel tussen Commissie en Raad in de hiervoor bedoelde zin waarborgt
dat de Commissie in alle belangrijke fasen van de onderhandelingen inzicht
heeft in de opvattingen van de Raad, en daardoor slagvaardig kan optreden
in het onderhandelingsproces.In reactie op de vraag van de leden van de SGP hoe de regering het nieuwe
artikel 133, EG-Verdrag, evalueert in termen van eenvoud en doorzichtigheid,
meent de regering dat het nieuwe artikel 133 wat deze aspecten betreft niet
de schoonheidsprijs verdient. Deze bepaling vormt dan ook de weerspiegeling
van indringende onderhandelingen over de uitbreiding ervan met gevoelige onderwerpen
als (handelsaspecten van) intellectuele eigendom en culturele en audiovisuele
diensten. Het artikel kan echter eenvoudiger worden doorgrond als men zich
richt op het leidende principe van parallellisme: het beslissingsmechanisme
voor onderhandelingen op handelsgebied zoveel mogelijk parallel te laten lopen
met besluitvormingsregels op intern EU-gebied.2.2.4 Sociaal beleidDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom in onderdeel
K uitsluitend gesproken wordt over sociale bescherming en niet over sociale
zekerheid. Tevens vragen zij waarom onderdeel k van het eerste lid is toegevoegd.
Zij wensen tevens te vernemen wat onder deze toevoeging kan worden geregeld
hetgeen niet thans reeds via onderdeel c kan worden geregeld. Onderdeel k
van het eerste lid ziet op de samenwerking tussen de lidstaten op het terrein
van de sociale bescherming via bijvoorbeeld de zogeheten open coördinatie
methode. Hoewel in artikel 137, onderdeel k een systematische uitwerking ontbreekt
kan hier een parallel getrokken worden met de verdragsartikelen die de Europese
Werkgelegenheidsstrategie uiteenzetten (artikel 125 EG e.v.). Als bekend wordt
bij deze strategie reeds gebruik gemaakt van het instrument open coördinatie.
Momenteel treffen Raad en Commissie, ter uitvoering van een opdracht van de
Europese Raden van Stockholm (maart 2001) en Gothenburg (juni 2001) daartoe,
voorbereidingen voor de toepassing van dit instrument op pensioen terrein.
Teneinde een helder onderscheid te maken tussen die onderdelen waarover krachtens
artikel 137, tweede lid, onder b, minimum voorschriften kunnen worden vastgesteld
(onderdelen a t/m i) en onderdelen waarvoor dit niet het geval is (naast onderdeel
k ook onderdeel j) , zijn laatstgenoemde onderdelen apart opgenomen in artikel
137, eerste lid.Vervolgens vragen deze leden waarom niet artikel 137, derde lid, laatste
horizontale streepje is overgenomen in de nieuwe tekst. Het oude artikel 137
bevatte een rechtsbasis voor het verlenen van financiële bijdragen ter
bevordering van de werkgelegenheid. Over op dit onderdeel van artikel 137
gebaseerde voorstellen diende de Raad bij eenparigheid te beslissen. Nederland
heeft zich tijdens de onderhandelingen over het Verdrag van Nice als bekend
steeds op het standpunt gesteld dat besluitvorming van de Raad zo veel mogelijk
via gekwalificeerde meerderheid dient plaats te vinden. De Europese Commissie
heeft in de periode sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam
voorts geen gebruik gemaakt van bovengenoemde rechtsbasis voor het doen van
voorstellen. Vanwege het twijfelachtige nut van deze bepaling is dit onderdeel,
mede op verzoek van de Europese Commissie, geschrapt in het Verdrag van Nice. Deze leden wensen tevens te vernemen of royaal gebruik van artikel 137
tweede lid sub b niet zal leiden tot het ondergraven van het harmonisatie-verbod
van artikel 137 tweede lid sub a. Het kabinet acht dit niet aannemelijk. Gelet
op de thans reeds grote verschillen tussen de lidstaten op sociaal terrein,
die als gevolg van de aanstaande uitbreiding mogelijk nog zullen toenemen,
valt niet te verwachten dat er minimumvoorschriften worden afgesproken die
van een zodanig niveau zijn dat van harmonisatie kan worden gesproken.Voorts wensen deze leden te vernemen waarom het Comité voor sociale
bescherming in het leven moest worden geroepen naast de Europese Commissie
en het Sociaal Comité. In juni 2000 besloot de Raad (Werkgelegenheid
en Sociaal beleid) reeds tot de oprichting van een Comité voor de sociale
bescherming. Rechtsbasis voor dit besluit vormde artikel 202, EG-Verdrag.
Dit Comité adviseert de Raad voor Werkgelegenheid en Sociaal beleid
en bestaat uit twee ambtelijke vertegenwoordigers per lidstaat. Het vormt
een belangrijk instrument voor de uitwerking van de opdrachten van de Europese
Raad van Lissabon en (later) de in de Europese sociale agenda van Nice (december
2000) opgenomen acties op het terrein van de sociale bescherming. Van een
overlap met de institutionele bevoegdheden van de Europese Commissie en het
Economisch en sociaal comité is blijkens het voorgaande geen sprake.
Voor de voortgang van de werkzaamheden van het Comité voor de sociale
bescherming en de Nederlandse prioriteiten daarbij zij verwezen naar de brief
aan de Kamer van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en staatssecretaris
Hoogervorst d.d. 5 juni 2001 over dit onderwerp.1
In het Verdrag van Nice heeft het Comité voor de sociale bescherming
een zelfstandige rechtsbasis gekregen (artikel 144, EG-Verdrag). Na ratificatie
van het Verdrag van Nice zal naar verwachting voor het bestaande Comité
een op de nieuwe rechtsbasis gebaseerd oprichtingsbesluit worden genomen.
Van de oprichting van een nieuw, niet reeds bestaand comité zal dus
geen sprake zijn.2.2.5 Structuurfondsen en cohesiefondsDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom in artikel 161
van het EG-Verdrag de invoering, op termijn, van gekwalificeerde-meerderheidsbesluitvorming
door de Raad niet gepaard is gegaan met invoering van medebeslissingsrecht
voor het Europees Parlement. Gezien de grote intern politieke en financiële
belangen van een aantal lidstaten bij het Europees structuur- en cohesiebeleid,
was de invoering van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming op termijn
het hoogst haalbare. Invoering van het medebeslissingsrecht van het Europees
Parlement was in dit stadium voor een aantal lidstaten een stap te ver.Deze leden vragen waarom de «meerjarige financiële vooruitzichten»
niet worden gedefinieerd in de begrotingsartikelen van het Verdrag. In Artikel
161 EG-verdrag worden nu voor het eerst de financiële vooruitzichten
worden genoemd. Daarmee hebben zij een plaats in het verdrag gekregen. De
meerjarige financiële vooruitzichten zijn in 1988 tijdens de Europese
Raad van Brussel voor het eerst vastgesteld. Deze vooruitzichten werden vastgesteld
in het kader van het zogenaamde «pakket Delors» en waren gericht
op het verbeteren van de begrotingsdiscipline. Het betreft hier een intergouvermenteel
overeenkomen akkoord waarbij de lidstaten de maxima voor de jaarlijkse begrotingen
van de Unie hebben vastgesteld. Deze vooruitzichten zijn vervolgens als integraal
onderdeel in een interinstitutioneel akkoord tussen Raad, Commissie en Europees
Parlement vastgelegd. Genoemde begrotingsdiscipline had tot doel een harmonische
en beheerste ontwikkeling van de belangrijkste begrotingsonderdelen veilig
te stellen. Deze systematiek is in 1999 ten tijde van de Europese Raad van
Berlijn herhaald, waarbij de financiële vooruitzichten over
de periode 2000–2006 door de lidstaten zijn vastgelegd, als onderdeel
van het interinstitutioneel akkoord van 6 mei 1999. Gelet op het intergouvermentele
karakter van deze afspraken en vervolgens het interinstitutioneel vastleggen
van deze overeengekomen kaders is er geen sprake van een rechtsgrondslag in
het Verdrag. Uit het feit dat voor 1988 zonder financiële vooruitzichten
werd gewerkt volgt dat deze strikt genomen ook niet nodig zijn om een jaarlijkse
begroting voor de Unie vast te stellen. De bepalingen in het EG-verdrag (artikel
268-280) zijn hiervoor voldoende. De financiële vooruitzichten hebben
dan ook vooral tot doel financiële kaders aan te brengen en door middel
van het inter-institutioneel akkoord een disciplinerende werking te hebben
bij het vaststellen van de jaarlijkse begroting van de Unie.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het niet vreemd is dat
de inwerkingtreding van een verdragsbepaling afhankelijk wordt gemaakt van
een interinstitutioneel akkoord. De regering onderkent dat deze situatie een
verklaring behoeft. Zoals hierboven beschreven, wijst de praktijk uit dat
zonder een voorafgaand akkoord tussen de lidstaten en vervolgens de Raad,
EP en de Commissie het zeer moeilijk zo niet onmogelijk zou zijn om een beleid
ten aanzien van structuurfondsen met bijbehorende financiële middelen
overeen te komen. Het feit dat de financiële vooruitzichten en het interinstitutionele
akkoord nu in artikel 161 van het EG-Verdrag worden genoemd, betekent overigens
dat er thans sprake is van een verdragsrechtelijke inkadering van genoemd
akkoord.Deze leden vragen wat de materiële betekenis is van de invoering
van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in het licht van het feit dat
de Raad de «meerjarige financiële vooruitzichten» nog altijd
bij unanimiteit vaststelt. De materiële betekenis van gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming krachtens het gewijzigde artikel 161 is dat binnen
het financiële raamwerk van de met unanimiteit vastgestelde Financiële
Perspectieven, de Raad met gekwalificeerde meerderheid de taken, de prioritaire
doelstellingen en de organisatie van de structuurfondsen vaststelt.Deze leden vragen tevens of, indien de instellingen geen meerjarige financiële
vooruitzichten overeenkomen, de besluitvorming over de bedragen in de structuurfondsen
en het cohesiefonds plaatsvindt in de jaarlijkse begrotingsprocedure, met
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de Raad. Indien er per 1 januari
2007 geen sprake zou zijn van meerjarige financiële vooruitzichten en
het daarbij behorende inter institutionele akkoord tussen Raad, Europees Parlement
en Commissie dan zal de Raad met eenparigheid van stemmen besluiten over de
hoogte van de nieuwe enveloppen voor de structuurfondsen en het cohesiefonds.
De begrotingsprocedure is van toepassing pas nadat er een besluit over de
structuurfondsen en het cohesiefonds heeft plaatsgevonden. De regering benadrukt
echter dat alle lidstaten de wens hebben om ook voor de periode na 2006 nieuwe
financiële perspectieven vast te stellen. De regering meent dat veto's
met betrekking tot (de criteria voor) de verdeling van de fondsen onder de
lidstaten niet via deze procedure kunnen worden omzeild.Voorts vroegen de leden van deze fractie of andere verdragsartikelen die
in besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid voorzien, zoals bijvoorbeeld
artikel 179 EG over ontwikkelingssamenwerking of het nieuwe artikel 181A EG,
een rechtsbasis kunnen vormen voor steun aan regionale ontwikkeling in nieuwe
lidstaten. Hierop kan de regering als volgt antwoorden. Artikel 179 EG heeft
uitsluitend betrekking op ontwikkelingssamenwerking met derde staten die ontwikkelingslanden
zijn. Artikel 181A EG heeft betrekking op de samenwerking met derde staten
die niet als ontwikkelingslanden zijn aan te merken. Deze bepalingen
scheppen geen bevoegdheid voor regionale ontwikkeling in staten die deel uitmaken
van de Unie. Als het gaat om derde landen die kandidaat zijn voor toetreding
tot de Unie, vereist deze bepaling blijkens de laatste zinsnede overigens
altijd eenparigheid van stemmen.2.2.6 MilieuDe leden van de fractie van het CDA vragen hoe de regering verwacht dat
op het terrein van de milieubescherming in de toekomstige Unie de noodzakelijke
stappen gezet zullen worden mede gelet op de enorme achterstand terzake milieubescherming
in veel van de kandidaat-lidstaten. Gelet op de enorme achterstand op het
gebied van milieubescherming in veel kandidaat-lidstaten, meent de regering
dat inderdaad een forse inhaalslag nodig zal zijn op dit terrein. Dit betreft
zowel de publieke als de private sector, om te kunnen voldoen aan het geldende acquis communautaire op milieugebied. Hiermee zal naar
verwachting ook een aanzienlijke financiële inzet gemoeid zijn. Dit betekent
dat het ondoenlijk is voor de kandidaat-lidstaten hier op het moment van toetreding
volledig aan te voldoen, temeer daar het acquis communautaire geen statisch geheel is, maar zich elke dag verder ontwikkelt. In
de onderhandelingen tot nu toe is gebleken dat overgangstermijnen nodig zijn
(gemiddeld ongeveer drie overgangstermijnen per kandidaat-lidstaat). Op dit
moment komt de EU de kandidaat-lidstaten hierin financieel reeds tegemoet
door middel van het nieuwe ISPA-programma (milieu- en infrastructuur, ruim
1 miljard euro per jaar), maar ook andere EU-programma's zoals het PHARE-programma
worden hiervoor benut. Binnen Nederland wordt aan dit toetredingstraject veel
aandacht besteed binnen het MATRA-programma en het speciale preaccessie-programma
van MATRA. Van EU-zijde wordt prioriteit gegeven aan het op zo kort mogelijk
termijn realiseren van het milieu-acquis op die
delen van de milieuproblematiek die mondiale en grensoverschrijdende effecten
hebben, een duidelijk verstorende invloed uitoefenen op de interne markt,
een gevaar opleveren voor de volksgezondheid, dan wel leiden tot onomkeerbare
situaties. Op deze gebieden heeft de EU reeds aangegeven terughoudend te zullen
zijn met het toestaan van overgangsperiodes. Daarnaast mag niet worden vergeten
dat tegenover de achterstand die de kandidaat-lidstaten hebben op het gebied
van de implementatie van de milieuregelgeving, zij wel de beschikking hebben
over een groter areaal aan ongerepte natuurgebieden, een grotere biodiversiteit,
een lager gebruik aan (landbouw)bestrijdingsmiddelen, met op deze terreinen
soms zelfs strengere normen dan het EU-beleid. Deze positieve elementen moeten
tijdens de toetredingsperiode wel in stand gehouden kunnen worden. Ten slotte
heeft de Commissie een studie laten uitvoeren waaruit blijkt dat overname
van het milieu-acquis door de kandidaat-lidstaten
op termijn kwantitatieve, kwalitatieve én economische voordelen oplevert.Naar aanleiding van de vraag van de fracties van CDA, D66 en ChristenUnie
met betrekking tot de constatering van de stichting Natuur en Milieu dat de
milieuparagraaf veranderd lijkt te zijn in de richting van meer eenparigheid
in plaats van minder kan worden opgemerkt dat geheel passend in het algemeen
aanvaarde streven naar uitbreiding van het aantal gevallen waar de Raad met
gekwalificeerde meerderheid besluit, de Regering graag het gehele milieuartikel
(artikel 175 EG) aan die besluitvormingsprocedure wilde koppelen. In artikel
175, tweede lid, EG was unanimiteit vereist als er een milieubesluit zou worden
genomen «van in hoofdzaak fiscale aard», «betreffende de
ruimtelijke ordening, bodembestemming (...) en kwantitatief waterbeheer»
of een besluit dat van aanzienlijke invloed is op de keuze van energiebronnen
en op de structuur van de energievoorziening. Nederland heeft gepleit voor
het schrappen van het tweede lid van dit artikel, en daarmee
het schrappen van de uitzonderingen op de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming.
In de onderhandelingen was er echter onvoldoende draagvlak voor deze aanpassingen.
Artikel 175, tweede lid, is gehandhaafd en bovendien op een andere manier
aangepast. Na inwerkingtreding van het Verdrag van Nice hoeft het niet meer
te gaan om een maatregel die ruimtelijke ordening, kwantitatief waterbeheer
of bodembestemming betreft, maar is het «hebben van invloed op»
al voldoende om unanimiteit te vereisen. Wat het kwantitatief waterbeheer
betreft, daar is geen toevoeging geplaatst, zodat straks ook bij unanimiteit
besloten wordt over maatregelen «die rechtstreeks dan wel zijdelings
betrekking hebben op de beschikbaarheid van de watervoorraden». In de
praktijk zal dit er echter niet op neerkomen dat de milieuparagraaf daadwerkelijk
zal zijn veranderd in de richting van meer unanimiteitsbesluitvorming het
betreft hier met name een tekstuele aanpassing van betrekkelijke betekenis.
De analyse dat dit in de praktijk zou kunnen leiden tot een achteruitgang
op het milieugebied, deelt de regering dan ook niet. In het verleden is nog
nooit een maatregel genomen in het kader van de uitzonderingsbepalingen van
dit tweede lid. De onderwerpen die het betreft zijn altijd slechts een onderdeel
gebleken van milieumaatregelen, waardoor toch steeds met gekwalificeerde meerderheid
kon worden besloten. Ook voor de toekomst betekent dit dat besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid mag worden verwacht. Deze wijzigingen zijn
dan ook slechts van relatieve betekenis. Niettemin is de Nederlandse inzet
er steeds op gericht geweest om meer gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
te bewerkstelligen en daartoe artikel 175, tweede lid, te schrappen. Vanuit
het perspectief van die inzet betreurt de regering het dat de Nederlandse
ambities niet zijn gerealiseerd.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom de regering
deze wijzigingen heeft laten passeren, door wie, in welke fase en waarom deze
wijzingen waren voorgesteld. De regering heeft er voortdurend blijk van gegeven
dat zij gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming wilde invoeren voor besluiten
op alle in artikel 175, tweede lid, van het EG-Verdrag genoemde terreinen.
In de slotfase van de onderhandelingen over het Verdrag van Nice bleek evenwel
onvoldoende steun te genereren voor deze positie. Enkele lidstaten insisteerden
erop de formulering van dit artikel tekstueel bij te stellen, hetgeen zijn
weerslag heeft gevonden in de uiteindelijk verdragstekst. Zoals hierboven
aangegeven beschouwt de regering de aard van deze wijzigingen slechts van
relatieve betekenis. Naar aanleiding van de vraag van deze leden of deze wijzigingen
zijn gemotiveerd door bezwaren tegen concreet EU-beleid of tegen beleidsvoornemens
van de Europese Commissie wordt opgemerkt dat, althans voorzover de regering
bekend, er geen concrete of specifieke EU-beleidsvoornemens zijn waarop de
motivatie van de betrokken lidstaten om deze wijzigingen door te willen voeren
kan worden herleid. Naar aanleiding van de vraag of de pleitbezorgers daarbij
aan concrete nationale plannen dachten die van Europese bemoeienis dienen
te worden gevrijwaard kan worden opgemerkt dat concrete nationale plannen
de regering niet bekend zijn. De regering verwacht dat de tekstuele aanpassingen
er niet toe zullen leiden dat concrete nationale plannen hierdoor van Europese
betrokkenheid gevrijwaard zullen blijven, waar zij onder de oude regeling
wel onder Europese invloed stonden. Deze leden vragen voorts of er hier sprake
is van een triest unicum. Tevens vragen deze leden of dit een precedent schept
en of de regering meerdere voorbeelden kent van dergelijke aanpassingen. Zoals
aangegeven deelt de regering de analyse niet dat hier sprake zou zijn van
een praktische stap terug in de besluitvorming op deze onderwerpen. De tekstuele
aanpassingen beschouwt de regering als van relatief belang. Ook op enkele
andere terreinen is de IGC er niet in geslaagd onderwerpen van
besluitvorming bij unanimiteit over te brengen naar besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid. De regering betreurt het niettemin dat op een belangrijk onderwerp
als het onderhavige geen voortgang geboekt kon worden. Deze leden vragen voorts
van de regering welke lidstaten zich waar tegen verzet hebben. Tijdens de
IGC was er geen overeenstemming te bereiken gekwalificeerde meerderheid in
te voeren op alle in artikel 175 van het EG-Verdrag genoemde beleidsterreinen.
Dit is, zoals boven uiteengezet, te betreuren. Ook op het onderhavige terrein
waren enkele lidstaten niet bereid om over te gaan naar besluitvorming bij
gekwalificeerde meerderheid, vanwege de nationale belangen die zij hechtten
aan milieubeleid. De regering acht het onwenselijk om verder in detail aan
te geven welke terreinen en welke lidstaten niet bereid waren ter invoering
van gekwalificeerde meerderheid, en welke argumenten zij daartoe aanvoerden.De leden van de ChristenUnie vragen de regering in welk licht de verklaring
bij artikel 175 van het EG-Verdrag moet worden gezien en welk belang de regering
hieraan hecht. Deze verklaring moet gezien worden als een oproep de bescherming
van het milieu, niet alleen op Europees, maar op wereldniveau de hoogste prioriteit
te laten genieten. In Europees verband zal de EU met haar toekomstige lidstaten
zich sterk moeten maken voor de aanwending van stimulansen en marktgerichte
instrumenten ter bevordering van duurzame ontwikkeling. De regering merkt
op dat zij groot belang hecht aan de in verklaring nr. 9 vervatte doelstellingen.
Zo is de regering verheugd dat de onlangs gehouden klimaatconferentie in Bonn
een succesvolle afronding heeft gekregen.Deze leden vragen of met «markgerichte instrumenten» specifiek
wordt gedoeld op ecotaxen of verhandelbare emissierechten. De regering antwoordt
hierop bevestigend. Door verhandelbare emmissierechten (of reductierechten)
en (regulerende) milieubelastingen kunnen negatieve externe effecten van schadelijk
gedrag op een efficiënte wijze in de marktprijs worden geïncorporeerd.Tevens vragen deze leden of deze verklaring de Europese energieheffing
dichterbij brengt. De verklaring brengt de betrokkenheid van de lidstaten
bij het milieu tot uitdrukking. De regering hoopt dat deze betrokkenheid ook
daadwerkelijk zal doorwerken bij de besprekingen inzake de energieheffing
en zal de betrokken EU-partners hierop aanspreken.2.3 Het Europees ParlementNaar aanleiding van de vragen van de PvdA-, VVD-, D66-, GroenLinks- en
SGP-fractie, tot hoeveel leden het Europees Parlement in de periode 2004–2009
maximaal kan stijgen, merkt de regering op dat het aantal van 732 tijdelijk
kan worden overschreden indien de toetredingsverdragen met de kandidaat-lidstaten
na de aanneming van het in artikel 2, derde lid, van het Protocol betreffende
de uitbreiding van de Unie bedoelde besluit van de Raad in werking treden.
Dit artikel bepaalt voorts dat het totale aantal vertegenwoordigers in het
Europees Parlement voor de zittingsperiode 2004–2009 gelijk zal zijn
aan het aantal dat in artikel 190, tweede lid, EG-Verdrag staat vermeld. Dat
is dus 535, vermeerderd met het aantal leden uit de nieuwe lidstaten. Indien
het aantal vertegenwoordigers in 2004 minder dan 732 bedraagt, wordt op het
aantal te verkiezen vertegenwoordigers een correctie toegepast, zodat het
totale aantal zo dicht mogelijk bij de 732 komt te liggen. Daarbij wordt aangetekend
dat het aantal vertegenwoordigers per huidige lidstaat niet hoger mag zijn
dan het aantal leden dat de lidstaten hebben op grond van het huidige artikel
190, tweede lid, EG-Verdrag. Voor Nederland betekent dat bijvoorbeeld niet
meer dan 31. Het antwoord op de vraag tot hoeveel leden dit uiteindelijk kan leiden is derhalve afhankelijk van een groot aantal variabelen.
De regering rekent hieronder enkele scenario's uit. Hoewel onbekend is in
welk tempo en in welke volgorde de nieuwe lidstaten zullen toetreden, zal
het totale ledental nooit de 839 overstijgen. De regering wil benadrukken
dat theoretisch denkbaar is dat het getal van 732 tijdelijk wordt overschreden,
maar dat deze overschrijding van tijdelijke aard zal zijn. Vanaf 2009
zal het zetelaantal weer maximaal 732 bedragen. De VVD-fractie wenst voorts
te vernemen of «zo'n groot» Parlement nog effectief kan opereren.
Zoals uit onderstaande scenario blijkt zal het Parlement theoretisch maximaal
839 leden tellen. Dat zijn ruim honderd leden meer dan het maximum van 732
leden. Gezien de werkwijze en interne organisatie van het Parlement, ziet
de regering geen aanleiding om te vrezen dat door deze tijdelijke overschrijding
van het maximale ledenaantal de slagvaardigheid van de instelling in het geding
is.De fracties van GroenLinks en het CDA vragen welke systematiek is gehanteerd
bij het bepalen van het aantal zetels van het Europees Parlement en vanwaar
het aantal van 25 zetels voor Nederland. Het uitgangspunt voor de nieuwe verdeling
was een sterke correspondentie tussen de bevolkingsomvang van de lidstaten
en het aantal zetels (het correspondentiebeginsel). Tevens is daarbij aandacht
gegeven aan enerzijds voldoende ruimte om recht te doen aan de democratische
stromingen in de lidstaten, anderzijds is rekening gehouden met vereisten
van slagvaardigheid en efficiëntie. Ten slotte is ervoor gewaakt dat
er geen disproportionele verhoudingen zouden ontstaan tussen de kleinste en
de grootste lidstaten, hiertoe is bij de bepaling van het zeteltal de zogenaamde
degressieve proportionaliteit meegenomen, die ook ten grondslag ligt aan de
huidige verdeling van zetels in het Europees Parlement. Het aantal zetels
van Duitsland en Luxemburg is ongewijzigd gebleven. Op basis van die vaste
waarden vond op basis van het «correspondentiebeginsel» voor de
overige 13 lidstaten een nieuwe verdeling plaats. Iedere lidstaat heeft daarbij
een aantal zetels ingeleverd, waardoor het totale aantal zetels voor de huidige
lidstaten op 535 uitkomt. Op deze basis is ook het zeteltal voor de kandidaat-lidstaten
bepaald. Dit leidt ertoe dat het maximaal aantal leden van het Parlement uiteindelijk
732 bedraagt. Voorts vragen deze leden of Nederland zetels voor het Parlement
heeft moeten inleveren voor de «extra stem in de Raad» en of het
aantal zetels voor Nederland hieraan is gerelateerd. Het antwoord van de regering
luidt ontkennend. Ieder land heeft een aantal parlementszetels moeten inleveren,
behalve Duitsland en Luxemburg.De leden van de GroenLinks merken op dat de inzet van de regering gedurende
de IGC de koppeling van codecisie aan bepalingen die gekwalificeerde meerderheid
voorschrijven is geweest, en dat het Verdrag van Nice achterblijft bij de
inzet. De leden van de GroenLinks-fractie noemen dit resultaat zelfs «mager».
De Regering onderschrijft dit standpunt ten dele. Enerzijds betreurt ook de
regering het in Nice bereikte resultaat. Nederland zich gedurende de gehele
IGC sterk gemaakt heeft voor de koppeling van het codecisierecht van het Europees
Parlement aan bepalingen die gekwalificeerde meerderheid voorschrijven, indien
het om dossiers van wetgevende aard gaat. (zie hiervoor de vier IGC-notities
van de Regering). Het Franse Voorzitterschap van de Unie heeft echter, mede
door de overladen IGC-agenda, het onderwerp niet in de onderhandelingen betrokken.
Nederland blijft van mening dat de positie van het Europees Parlement verder
kan worden verbeterd. Op een aantal terreinen staat het Europees Parlement
nog steeds langs de zijlijn. De regering zal zich derhalve blijven inzetten
voor de uitbreiding van het codecisierecht naar alle wetgevende terreinen
(zie de notitie «De toekomst van de Europese Unie» van 8 juni
jl.). Voorts zou overwogen kunnen worden het Europees Parlement in bepaalde
gevallen een recht van initiatief te geven. Ook zal de regering voorstellen
in overweging nemen die betekenis hebben voor de wijze waarop de Unie haar
concrete beleid (werk, veiligheid, milieu, etc.) formuleert. Zoals een correctief
referendum en een Europees volksinitiatief. Het Europees Parlement zal in
bepaalde situaties, bijvoorbeeld na een vertrouwensbreuk tussen Commissie
en Europees Parlement, rekening moeten houden met de Europese kiezer die meteen
zijn oordeel kan geven. De hervormingen moeten leiden tot een ontwikkeling
van een Europees politiek domein, een geëngageerd publiek debat en een
levendige democratie. Anderzijds is de regering van mening dat desalniettemin
is een (bescheiden) stap voorwaarts gemaakt daar waar het gaat om de uitbreiding
van het codecisierecht van het Europees Parlement. Op de volgende terreinen
is door het Verdrag van Nice de codecisieprocedure ingevoerd.• Artikel 13, tweede lid (maatregelen tegen discriminatie).• Artikel 62, punt 2a (personencontroles aan de grenzen)• Artikel 62, punt 3 (vrij reizen derdelanders).• Artikel 63, punt 1 (maatregelen betreffende asiel, mits de Raad
met eenparigheid communautaire regels heeft vastgesteld).• Artikel 63, punt 2a (minimumnormen inzake vluchtelingen en• ontheemden, mits de Raad met eenparigheid communautaire regels
heeft vastgesteld).• Artikel 63, punt 3b (illegale immigratie).• Artikel 65 (civielrechtelijke samenwerking, met uitzondering van
familierecht).• Artikel 137, punt k (modernisering stelsels sociale bescherming)• Artikel 157 (industriebeleid).• Artikel 159 (maatregelen buiten structuurfondsen/cohesiefonds om).• Artikel 191 (Statuut Europese politieke partijen).De regering meent dat het Verdrag van Nice moet worden gezien als een
vervolg op het Verdrag van Amsterdam. Bij het Verdrag van Amsterdam was in
reeds een aanzienlijk aantal bepalingen de codecisieprocedure ingevoerd. In
dit licht is de vooruitgang over de laatste jaren op dit terrein naar het
oordeel van de regering zeer behoorlijk. De leden van de CDA-fractie vragen
zich af welke ideeën de regering heeft om dit «democratisch gat»
te dichten. De kwalificatie «democratisch gat» is naar het oordeel
van de regering niet geheel op haar plaats. Het Europees Parlement is door
de laatste verdragswijzigingen als ware medewetgever te beschouwen (samen
met de Raad). De CDA-fractie noemt een beperkt aantal gevallen, waarin het
Europees Parlement nog geen recht van codecisie heeft. Ook de regering had
dit liever anders gezien maar meent dat dit geen aanleiding geeft om te spreken
van een «democratisch gat». Vanzelfsprekend zal zij zich blijven
inzetten voor een verdere versterking van de rol van het Europees Parlement.De CDA-fractie vraagt de regering waarom deze heeft ingestemd met een
relatief zwaardere achteruitgang (min 6 stemmen) dan voor andere landen. Naar
het oordeel van de regering is van een relatief zwaardere achteruitgang van
Nederland geen sprake. Nederland neemt de zesde plaats in op de lijst van
landen met het meeste aantal zetels. Alleen de grootste lidstaten en Roemenië
gaan voor. Dit weerspiegelt het karakter van Nederland als middelgrote lidstaat.
Bovendien levert Nederland relatief bijna net zoveel zetels in als het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk en Italië.De leden van de CDA-fractie vragen de regering of het niet voor de hand
had gelegen, gelet op het belang dat de regering zegt toe te kennen aan het
EP, dat de regering zich meer had ingespannen voor het verkrijgen van meer
zetels in het EP dan nu het geval is, temeer daar andere landen daar zich
klaarblijkelijk wel voor hebben ingezet. De regering merkt op dat het belang
dat Nederland aan het Europees Parlement hecht niet ter discussie staat.
Om de slagvaardigheid van het Parlement in de toekomst te garanderen en plaats
te maken voor zetels van de kandidaat-lidstaten heeft Nederland, net als de
andere lidstaten, echter moeten instemmen met een zetelverlies. De verdeling
van EP-zetels heeft naar het oordeel van de regering op rechtvaardige wijze
plaatsgevonden.De leden van de fractie van het CDA vragen naar de positie van Hongarije
en Tsjechië bij de toebedeling van de zetels in het EP. De kandidaat-lidstaten
hebben geen deel uitgemaakt van de Intergouvernementele Conferentie die heeft
geleid tot het Verdrag van Nice. De uiteindelijke zeteltallen en stemgewichten
van de nieuwe lidstaten zullen moeten worden bevestigd in de toetredingsverdragen
die met deze landen zullen worden afgesloten. De onderhandelingen hierover
zullen vanaf de eerste helft van 2002 worden gevoerd. De resultaten van Nice
vormen de gemeenschappelijke inzet van de EU-lidstaten in deze onderhandelingen.
Het is mogelijk dat het uiteindelijke onderhandelingsresultaat afwijkt van
wat in de verklaringen bij het Verdrag van Nice was aangegeven. Ten aanzien
van het specifieke geval van het aantal EP-zetels voor Hongarije en Tsjechië
is de regering van mening dat ook genoemde landen recht hebben op een aantal
EP-zetels dat in overeenstemming is met hun bevolkingsomvang. Verhoging van
hun zeteltal acht de regering aanvaardbaar en zelfs wenselijk.De leden van de CDA-fractie willen voorts van de regering vernemen wat
zij in en ter voorbereiding van Nice heeft gedaan ter uitvoering van de in
1997 unaniem aanvaarde motie Weisglas en de in 1999 unaniem aanvaarde motie
Verhagen over Brussel als zetel voor het Europees Parlement. Nederland is
met de CDA-fractie van mening dat er een eind moet komen aan het rondreizen
van de Europarlementariërs. Nederland heeft tijdens de IGC onderhandelingen
getracht het onderwerp onder de aandacht te brengen. Nederland zal zich blijven
inzetten voor Brussel als vaste zetel voor het Europees Parlement.De leden van de GroenLinks-fractie wensen van de regering te vernemen
hoe in de IGC de definitie van een wetgevende handeling luidde. In de IGC
heeft het Portugese voorzitterschap getracht de definitie van het begrip «wetgeving»
te verduidelijken (Zie CONFER 4740/00). Deze definitie luidde als volgt. «Voor
de vervulling van hun taak en onder de in dit Verdrag vervatte voorwaarden
nemen het Europees Parlement en de Raad gezamenlijk wetgevingsbesluiten aan
krachtens de procedure van artikel 251. Een wetgevingsbesluit heeft een algemene
strekking. Het bepaalt, voorzover mogelijk, met inachtneming van de aard van
de materie, de algemene beginselen, de te verwezenlijken doelstellingen en
de essentiële onderdelen van de ter uitvoering daarvan te nemen maatregelen.
Een wetgevingsbesluit kan bepalingen bevatten die: verbindend zijn en rechtstreeks
toepasselijk in de lidstaten; voor elke lidstaat verbindend zijn ten aanzien
van het te bereiken resultaat, doch aan de nationale instanties de bevoegdheid
laten vorm en middelen te kiezen.» Nederland wenste deze definitie van
een wetgevende handeling op te nemen, om onder andere te bepalen dat voor
die terreinen waar de Raad met gekwalificeerde meerderheid besluit over besluiten
van wetgevende aard, een codecisierecht voor het Europees Parlement gewaarborgd
zou worden.De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering of ook bij andersoortige
handelingen – met name besluiten die de Raad bij gekwalificeerde meerderheid
neemt – een betekenisvolle parlementaire inbreng dient te worden ingevoerd,
dan wel controle te worden ingevoerd, meer dus dan het recht voor het Europees
Parlement om geraadpleegd te worden en vragen te stellen. Volgens de GroenLinks-fractie
blijft er anders sprake van een democratisch deficit. De regering wenst hierop
als volgt te antwoorden. De bedoeling van het voorstel van het
Portugese Voorzitterschap was de parlementaire participatie in de besluitvorming
zeker te stellen voor belangrijke dossiers van wetgevende aard. De codecisieprocedure
is in sommige gevallen van toepassing op zeer technische materie. Derhalve
diende de vraag zich aan of het Europees Parlement zich bezig diende te houden
met zeer gedetailleerde technische voorschriften. Indien het Parlement betrokken
zou zijn bij het formuleren van de hoofdlijnen van het beleid, terwijl de
uitwerking hiervan zou worden overgelaten aan de Raad of de Commissie, dan
zou het Europees Parlement zich kunnen concentreren op zijn wezenlijke taken,
hetgeen de kwaliteit en democratische legitimiteit van de wetgeving juist
ten goede zou komen, aldus het Portugese Voorzitterschapdocument. De regering
ondersteunde deze zienswijze, met dien verstande dat verder nagedacht diende
te over de definitie van het begrip wetgeving. De regering heeft dat ook aangegeven
in haar IGC-notities. Naar aanleiding van de vraag van deze leden om hierbij
specifiek in te gaan op artikel 66, EG-Verdrag (samenwerking tussen overheidsdiensten),
en het instemmingsrecht zoals opgenomen in de Goedkeuringswet kan nog het
volgende worden opgemerkt. Zoals vermeld in de Memorie van Toelichting heeft
de regering zich ingezet voor de invoering van besluitvorming met gekwalificeerde
meerderheid voor het gehele beleidsterrein van het vrije verkeer van personen.
Voor maatregelen om samenwerking tussen de overheidsdiensten die bevoegd zijn
op dit terrein te waarborgen, zoals voorzien in artikel 66, is dat gelukt.
Voor die maatregelen zal op grond van het bij het verdrag gevoegde protocol
betreffende artikel 67, EG-Verdrag, vanaf 1 mei 2004 de gekwalificeerde
meerderheidsregel met raadpleging van het Europees Parlement gelden. Voor
wat betreft de democratische controle verwijzen wij naar het antwoord op de
vraag van de SGP-fractie over dit onderwerp. Deze wijziging van de besluitvorming
gaat niet ten koste van de kwaliteit en democratische legitimiteit van de
wetgeving. Zoals ook blijkt uit artikel 4, tweede lid, van de Goedkeuringswet,
acht de regering deze stelling zowel van toepassing op de Europese als op
de Nederlandse parlementaire context.Voorts vraagt deze fractie of de regering het instemmingsrecht van de
Kamers van nul en generlei waarde acht in verband met de afschaffing ervan
voor besluiten krachtens artikel 66, EG-verdrag. Het antwoord hierop luidt
ontkennend. Natuurlijk vertegenwoordigt het instemmingsrecht een democratische
waarde. De regering acht het van groot belang dat er voldoende ruimte bestaat
voor parlementaire controle, zowel door de nationale parlementen als door
het Europees Parlement. Het gaat daarbij echter om een totale balans van rechten
en bevoegdheden tussen uitvoerende en controlerende machten. De regering acht
deze balans voldoende gewaarborgd.Op de vragen van de leden van de fractie van GroenLinks of de regering
zich ook heeft ingespannen voor het instemmingsrecht van het Europees Parlement
voor verdragen en samenwerking met derde landen en internationale organisaties
op basis van artikel 24 EU en artikel 181A EG antwoordt de regering als volgt.
Zoals bekend vindt de regering dat de positie van het Europees Parlement in
de besluitvorming van de Unie moet worden versterkt. De regering heeft zich
dan ook gedurende het onderhandelingstraject daar waar mogelijk sterk gemaakt
voor een fundamentele rol voor het EP in het besluitvormingsproces. Belangrijkste
inzet daarbij was erop gericht om het instemmingsrecht van het EP uit te breiden
en om een recht van codecisie te geven aan het Europees Parlement in die gevallen
waar de Raad met gekwalificeerde meerderheid besluit over voorstellen van
wetgevende aard. Ook ten aanzien van artikel 181A, EG-Verdrag, waar nu onder
bepaalde voorwaarden met gekwalificeerde meerderheid kan worden besloten,
was de regering deze mening toegedaan, zoals hierboven toegelicht.
In de onderhandelingen echter bleek dat slechts in beperkte mate steun bestond
voor een ruimhartige toekenning van deze rol aan het Europees Parlement, hetgeen
er uiteindelijk toe geleid heeft dat de uitbreiding van de mogelijkheden van
het Europees Parlement achter bleef bij de inzet van de regering. Voor de
goede orde zij nog vermeld dat voor artikel 24, EU-Verdrag, (2e pijler) geen
codecisie (1e pijler) mogelijk is.De fractie van GroenLinks vraagt welke grondwettelijke bepalingen de Regering
in acht moet nemen bij verdragen met derde landen of internationale organisaties
op grond van artikel 24 EU, nu deze onder bepaalde voorwaarden met gekwalificeerde
meerderheid van stemmen gesloten kunnen worden. In het algemeen gelden voor
alle verdragen waarbij het Koninkrijk partij wordt, dezelfde grondwettelijke
bepalingen. Dit betekent dat op alle verdragen waarbij zowel de EU als de
lidstaten partij zijn (in de Eerste Pijler zogenoemde «gemengde akkoorden»)
de nationale goedkeuringsprocedure (gevolgd door ratificatie) van toepassing
blijft (de lidstaten zijn immers zelf ook partij). Voor verdragen die tussen
de EU zelf en derde landen of internationale organisaties op grond van artikel
24 worden gesloten, zal evenwel dezelfde procedure gelden als voor alle andere
verdragen die de Europese Gemeenschap (op communautair terrein) met derde
landen of internationale organisaties kan sluiten. Aangezien de lidstaten
zelf niet partij zijn bij deze verdragen, is er geen sprake van een nationale
goedkeuringsprocedure zoals voorzien in de Grondwet.Deze leden vragen ook waarom het niet is gelukt in Titel VII de samenwerkingsprocedure
te vervangen door de codecisieprocedure, zodat artikel 252 van het EG-Verdrag
had kunnen worden geschrapt. Voor Titel VII is besloten de samenwerkingsprocedure
in principe te vervangen door codecisie indien er sprake is van wetgevende
artikelen. In de betreffende artikelen (artikel 99, vijfde lid, artikel 102,
tweede lid, artikel 103, tweede lid, en artikel 106, tweede lid) is echter
volgens de definitie die de Commissie hanteert, geen sprake van wetgeving.
De samenwerkingsprocedure zou daarom vervangen moeten worden door raadpleging.
Aangezien dit een stap terug zou betekenen voor de bevoegdheden van het Europees
Parlement is besloten de samenwerkingsprocedure te handhaven.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering in te gaan
op de vraagstukken die moeten worden opgelost alvorens het grondrechtenhandvest
een juridische binding kan krijgen, zoals de verhouding met het EVRM. In haar
brief van 17 november 20001 gaf de regering reeds
aan het standpunt van de Raad van State te delen dat het Handvest in het totale
proces van herziening van de verdragen als belangrijkste stap kan dienen voor
de formulering van grondrechten die bindend in de communautaire rechtsorde
kunnen worden opgenomen. In dat proces dienen formuleringen van bepalingen
uit het Handvest, waar nodig, verbeterd en gepreciseerd te worden, opdat een
heldere, eenduidige en juridisch hoogwaardige verbindende grondrechtencatalogus
ontstaat. Verheldering van de betekenis van de tekst van bepaalde artikelen
is daarbij wenselijk. Alvorens het grondrechtenhandvest een juridische binding
kan krijgen, zullen deze (en andere) verbeteringen naar de mening van de regering
allereerst te worden doorgevoerd. Zoals de regering voorts reeds eerder heeft
aangegeven raakt het verbindend maken van een EU-grondrechtenhandvest aan
de wenselijke toetreding van de Unie tot het EVRM en de jurisdictie van de
Hoven in Luxemburg en Straatsburg. Deze vraagstukken zullen uitgebreid aan
de orde komen in het vervolgproces van Laken. In dit verband vroegen de leden van de fractie van GroenLinks of de regering
voorstander is van invoering van eenVerfassungsklage
waar grondrechten in het geding zijn. Een bijzondere procedure voor het Europese
Hof naar het Duitse voorbeeld van Verfassungsbeschwerden waar het gaat om het direct klachtrecht over de schending van individuele
mensenrechten bestaat niet binnen het kader van het EU-Verdrag en het EVRM
en maakt ook geen onderdeel uit van het handvest zoals het thans in aangenomen.
De regering ziet thans ook geen meerwaarde op Europees niveau van invoering
van een dergelijk stelsel. De regering is van oordeel dat het huidige stelsel
van rechtsbescherming binnen de Gemeenschap en op nationaal niveau, in combinatie
met de samenwerking tussen de nationale rechters en het Hof van Justitie,
voldoende waarborgen biedt om de verenigbaarheid van handelingen en besluiten
van de instellingen met de grondrechten te toetsen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering de opvatting
deelt dat het EP, na vereenvoudiging van de verdragen, een instemmingsrecht
zou moeten krijgen bij wijziging van het basisverdrag en een medebeslissingsrecht
bij wijziging van de restbepalingen. De regering vindt het te vroeg om nu
reeds een definitief oordeel te geven over de precieze besluitvormingsmodaliteiten
in het geval van wijziging van het basisverdrag en de restbepalingen. Het
debat over een mogelijke opsplitsing van de verdragen in bedoelde zin, waarvan
de regering een voorstander is, moet immers nog beginnen. Een rol voor het
Europees Parlement bij wijziging van het basisverdrag en de restbepalingen
ligt in de visie van de regering echter wel voor de hand.De GroenLinks-fractie vraagt tot welke hoogte het aantal EP-zetels maximaal
kan stijgen. De regering meent, zoals hierboven aan de hand van enkele scenario's
uiteengezet, dat dit aantal tot maximaal 839 zetels kan oplopen.De leden van de GroenLinks-fractie hebben een scenario geschetst, waarbij
de twaalf toetredingsverdragen ondertekend worden na 1 januari 2004, na het
besluit van de Raad tot correctie van het zeteltal van huidige lidstaten,
en waarbij de twaalf nieuwe lidstaten daadwerkelijk toetreden voor het einde
van de legislatuur in 2009. De GroenLinks-fractie vraagt of dit scenario niet
bepaald het meest onwaarschijnlijke zal zijn. De regering acht dit scenario
niet waarschijnlijk maar tekent daarbij aan dat, zoals hierboven uiteengezet,
dit scenario nooit tot meer dan 839 zetels kunnen leiden.De leden van deze fractie wensen voorts te vernemen welke consequenties
deze toename heeft voor de begroting en het imago van het Europees Parlement.
Voor wat betreft het imago, acht de regering een beperkte overschrijding van
het zetelaantal noodzakelijk om de kandidaat-lidstaten een proportioneel aantal
zetels toe te kennen. Het kunstmatig terugdringen van het aantal zetels zou
ten koste gaan van het aantal vertegenwoordigers van de nieuwe lidstaten.
Een dergelijke operatie zou een grotere schade voor het imago van het Europees
Parlement betekenen dan de genoemde overschrijding van het eerder voorziene
zetelaantal. Voor wat betreft de begroting merkt de regering op dat deze naar
verwachting toereikend zal zijn om de toename op te vangen, hiertoe worden
thans reeds de financiële voorzieningen getroffen.De GroenLinks-fractie wil van de regering vernemen welke andere criteria
dan het inwonertal een rol hebben gespeeld bij de zetelverdeling. De regering
kan hierover opmerken dat het inwonertal het belangrijkste criterium was bij
de zetelverdeling. Zoals hierboven toegelicht hebben ook efficiency-overwegingen
hierbij een rol gespeeld. Het antwoord op de vraag van deze fractie of België
op grond van feit dat het een meertalig land is, twee extra zetels
heeft gekregen, luidt ontkennend. België heeft net zoveel zetels gekregen
als Portugal en Griekenland, welke landen ook rond de 10 miljoen inwoners
hebben.Naar aanleiding van de vragen van de fractie van D66 inzake de financiële
gevolgen van het besluit om Brussel tot een vaste vergaderlocatie van de Europese
Raad te maken kan worden vermeld dat op dit moment bij de verschillende EU-instellingen
een brede inventarisatie gaande is om de bij de uitbreiding van de Unie noodzakelijke
aanpassingen aan verschillende voorzieningen zoals gebouwen, tolken, beveiliging
etc. in kaart te brengen. Het feit dat is afgesproken dat vanaf 1 januari
2002 één Europese Raad per halfjaarlijkse Voorzitterschap in
Brussel zal worden gehouden en dat bij een uitbreiding naar 18 of meer lidstaten,
alle Europese Raden in Brussel zullen worden gehouden, zal in deze inventarisatie
worden meegenomen. Ook het feit dat een deel van de kosten die verbonden zijn
met het organiseren van een Europese Raad door het halfjaarlijkse Voorzitterschap
worden gedragen zal in deze inventarisatie worden betrokken. Pas na deze inventarisatie
kan een eerste inschatting worden gemaakt van de financiële gevolgen
en zal ook duidelijk worden wat het beslag op de EU-begroting zal kunnen zijn.
De regering wijst er ten slotte op dat in de Financiële Perspectieven
zoals overeengekomen te Berlijn, een aparte voorziening is getroffen in de
Categorie Administratieve Uitgaven om, na de uitbreiding en voorzover drukkend
op de EU-begroting, genoemde kosten op te vangen.De SP-fractie vraagt of het juist is dat het aantal Nederlandse vertegenwoordigers
in het Europese Parlement, afhankelijk van het verloop van het uitbreidingsproces,
kan variëren van 25 tot 31 en dat derhalve de kiesdeler voor de Europese
verkiezingen in Nederland kan variëren van 3,2 tot 4 procent. Hierover
kan het volgende worden opgemerkt. Bij de eerstvolgende verkiezingen van het
Europees Parlement kan Nederland minimaal 25 vertegenwoordigers kiezen. Daar
kunnen in een later stadium zetels aan worden toegevoegd. In artikel 2, tweede
lid, van het Protocol betreffende de uitbreiding van de Unie, zijn de modaliteiten
verder uitgewerkt.De leden van de fractie van de SP vragen of het juist is dat artikel 3
van het protocol betreffende de uitbreiding van de Europese Unie stelt dat
de nieuwe weging van de stemmen in de Raad van kracht wordt op 1 januari 2005,
ongeacht de eventuele uitbreiding of het uitblijven daarvan. De regering antwoordt
hierop bevestigend.Deze leden vragen tevens of het juist is dat in de laatste alinea van
dit artikel wordt gesteld dat bij elke nieuwe toetreding de drempel van de
in stemmen uitgedrukte gekwalificeerde meerderheid niet hoger komt te liggen
dan die in de tabel uit de slotakte. Deze leden gaan ervan uit dat deze drempel
gelezen moet worden als 68,4 procent van de stemmen. Ten slotte vragen deze
leden of de drempel wel lager zou kunnen uitvallen. De regering antwoordt
hierop als volgt. Het protocol en de verklaringen met betrekking tot de uitbreiding
van de Unie alsmede betreffende de drempel van de gekwalificeerde meerderheid
laten zien dat uiteindelijk de drempel zal komen te liggen op 73,9 procent
van de stemmen. Naarmate de toetreding zich, gefaseerd, voltrekt zal de drempel
eerst iets onder het huidige niveau (71,3 procent) zakken. Daarna zal deze
geleidelijk oplopen tot 73,4 procent. Als uiteindelijk alle lidstaten zijn
toegetreden verschuift deze drempel naar de genoemde maximale drempel: 73,9
procent.De leden van de ChristenUnie vragen de regering naar de ratio van de afspraak
dat, indien het totale aantal vertegenwoordigers minder bedraagt dan 732,
er een correctie wordt toegepast die ertoe moet leiden dat het totaal
zo dicht mogelijk in de buurt van 732 zal uitkomen. De regering merkt hierover
op dat het getal van 732 zowel het maximum als een streefgetal is. Teneinde
de groei van het aantal EP-leden te accomoderen is besloten zo vroeg mogelijk
tot het plafond van 732 te geraken. Op deze manier kan tevens worden gewend
aan de nieuwe omvang van het EP.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen zij of het politiek
en parlementair correct is dat een meerderheid van de Raad besluiten ter zake
van de Europese volksvertegenwoordiging kan doorvoeren ook tegen de wensen
van andere leden in en of deze materie niet gebaat is bij unaniem gedragen
beslissingen. De regering deelt de analyse van deze fractie op dit punt niet.
In een Unie met 27 of meer lidstaten zal het zeer moeilijk zijn consensus
te bereiken. Zoals uit de huidige politieke praktijk blijkt staat eenparigheid
van stemmen wijziging van het Statuut van de leden van het Europees Parlement
in de weg. Het is naar het oordeel van de regering daarom toe te juichen dat
voortaan het Statuut met gekwalificeerde meerderheid door de Raad kan worden
goedgekeurd.De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de getroffen regeling
inzake de vaststelling van het plafond voor het aantal leden van het Europees
Parlement. De leden van de SGP-fractie achten het denkbaar dat van een tijdelijke
overschrijding van het afgesproken plafond een opwaartse druk uit kan gaan:
het is altijd moeilijker zetels in te leveren dan te behouden. De SGP-fractie
vraagt of de regering dit ook ziet. Naar aanleiding van deze vraag van de
SGP-fractie, kan worden opgemerkt dat over het eventuele inleveren van zetels
afspraken zijn gemaakt. Mocht er al sprake zijn van een toename van het aantal
zetels boven de 732, zoals bedoeld in artikel 2, tweede lid, van het Protocol
betreffende de uitbreiding van de Unie, dan treedt volgens het vierde lid
van hetzelfde artikel vanaf 2010, bij de verkiezingen, de «normale»
zetelverdeling in werking. Het is immers gangbare praktijk dat bij verkiezingen
de «oude» vertegenwoordigers plaats moeten maken voor de gekozen
parlementsleden.De GroenLinks- en SGP-fractie vragen de regering om scenario's voor te
rekenen tot welke maximale hoogte het aantal Europarlementariërs in theorie
kan stijgen. Hierbij zal de regering, zoals hierboven reeds uiteengezet, moeten
speculeren. Het is immers in dit stadium van de onderhandelingen niet bekend
welke kandidaat-lidstaten voor en na 2004 zullen toetreden. De regering schetst
hieronder een scenario dat in ruime kring opgeld doet. Dit scenario gaat alsvolgt.
Mochten voor de eerstvolgende EP-verkiezingen van 2004 tien kandidaat-lidstaten
toegetreden zijn (alle met uitzondering van Bulgarije en Roemenie, die zelf
hebben aangegeven op latere toetreding te rekenen), dan zal hierbij rekening
moeten worden gehouden met het aantal EP-zetels dat voor de periode 2004–2009
is voorzien. Bij de nieuwe zetelverdeling zal het totaal aantal zetels van
de huidige lidstaten dan 535 bedragen. Daaraan zullen dan 147 zetels voor
de toegetreden lidstaten worden toegevoegd. Het totale aantal zetels zal daardoor
uitkomen op 535 + 147 = 682. Dan treedt artikel 2, derde lid, van het Protocol
in werking, zodat het aantal van 682 zetels wordt geëxtrapoleerd naar
maximaal 732. Het totaal aantal zetels mag immers niet meer bedragen dan 732.
Indien vervolgens, tijdens de zittingsperiode 2004-2009 Bulgarije en Roemenie
toetreden, met respectievelijk 17 en 33 zetels, komt het zetelaantal daarmee
op (732 + 17 + 33) 782. In de daaropvolgende periode na 2009 zal de omvang
van het Europees parlement weer worden teruggebracht naar het maximum van
732. In theorie zijn vele andere scenario's denkbaar. Narekening echter leert
dat geen van de mogelijke scenario's er toe zal leiden dat de omvang van het
Europees Parlement hoger zal worden dan 839. De SGP-fractie vraagt voorts naar de consistentie in de nieuwe zetelverdeling.
Zoals hierboven uiteengezet was de bevolkingsomvang het belangrijkste criterium
voor de nieuwe zetelverdeling. Hierboven zijn de achtergronden verder uitgewerkt.
De regering is het niet eens met de suggestie van deze fractie dat het Nederlandse
zetelverlies in het Europees Parlement een schaduw zou werpen over de stem
«extra» in de Raad. Nederland heeft overigens ongeveer (relatief)
even veel parlementszetels moet inleveren als de grootste lidstaten.2.3.1 Zetelverdeling Hongarije en TsjechiëVrijwel alle partijen hebben gevraagd naar de mogelijkheden voor heronderhandeling
van het aantal EP-zetels voor Hongarije en Tsjechië. Zoals hierboven
reeds opgemerkt naar aanleiding van een vraag van de SP-fractie hebben de
kandidaat-lidstaten geen deel uitgemaakt van de Intergouvernementele Conferentie
die heeft geleid tot het Verdrag van Nice. De uiteindelijke zeteltallen en
stemgewichten van de nieuwe lidstaten zullen moeten worden bevestigd in de
toetredingsverdragen die met deze landen zullen worden afgesloten. De onderhandelingen
hierover zullen vanaf de eerste helft van 2002 worden gevoerd. De resultaten
van Nice vormen de gemeenschappelijke inzet van de EU-lidstaten in deze onderhandelingen.
Het is mogelijk dat het uiteindelijke onderhandelingsresultaat afwijkt van
wat in de verklaringen bij het Verdrag van Nice was aangegeven. Ten aanzien
van het specifieke geval van het aantal EP-zetels voor Hongarije en Tsjechië
is de regering van mening dat ook genoemde landen recht hebben op een aantal
EP-zetels dat in overeenstemming is met hun bevolkingsomvang. Verhoging van
hun zeteltal acht de regering in deze specifieke gevallen alleszins aanvaardbaar.De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering hoe het te verdedigen
is dat Portugal en Griekenland twee extra zetels hebben gekregen. De regering
is van mening dat de veronderstelling die aan deze vraag ten grondslag ligt,
onjuist is. Gelet op het hierboven reeds genoemde bevolkingscriterium kan
niet worden gesteld dat Portugal en Griekenland «extra zetels»
zouden hebben gekregen.De leden van de SP-fractie wensen te vernemen wat de garantie is dat de
nieuwe lidstaten het aantal zetels dat in deze verklaring wordt beloofd daadwerkelijk
krijgen en willen verder weten wie wanneer het daadwerkelijke aantal EP-zetels
voor de nieuwe lidstaten bepaalt De regering wenst hierop als volgt op te
antwoorden. Zoals hierboven al opgemerkt hebben de aan het Verdrag gehechte
verklaringen niet de status van een juridisch bindend document. Dat laat onverlet
dat deze verklaringen overeengekomen zijn door de vijftien staatshoofden en
regeringsleiders van de Europese Unie. Derhalve verwacht de regering dat,
op de gevallen van Tsjechië en Hongarije na, de in de Verklaring neergelegde
zetels voor het Europees Parlement vanaf 2004 van toepassing zullen zijn.
Verder merken wij op dat uiteindelijk met de kandidaat-lidstaten toetredingsverdragen
zullen moeten worden gesloten, die op hun beurt ratificatie behoeven van de
lidstaten.De fractie van de ChristenUnie vraagt hoeveel vertegenwoordigers van het
Europees Parlement de Nederlandse burgers bij de eerstvolgende verkiezing
kunnen kiezen. Zoals hierboven reeds opgemerkt zal Nederland op grond van
het Protocol betreffende de uitbreiding van de Unie bij de eerstvolgende verkiezingen
van het Europees Parlement na 2004 minstens 25 vertegenwoordigers kunnen kiezen,
afhankelijk van de mate waarin het uitbreidingsproces zich op dat moment heeft
voltrokken. De leden van de SGP-fractie wensen te vernemen of Duitsland bij het bepalen
van de zetelverdeling van het Europees Parlement als uitgangspunt is genomen.
De regering antwoordt deze vraag ontkennend. De reden dat het zetelaantal
van Duitsland gelijk is gebleven is dat Duitsland onder de oude zetelverdeling
minder zetels kreeg dan waar het op grond van zijn inwonertal recht had. Bij
de nieuwe zetelverdeling is hier rekening mee gehouden.2.4 Nauwere samenwerkingNaar aanleiding van vragen van de VVD- en SGP-fractie of de regering nauwere
samenwerking nu een reële mogelijkheid acht en aan welke terreinen de
regering denkt, kan worden opgemerkt dat Nederland telkenmale heeft aangedrongen
op het belang van nauwere samenwerking in een uitgebreide Unie. Het versoepelen
van de voorwaarden voor het aangaan van nauwere samenwerking (met name het
afschaffen van het vetorecht) maken de gebruikmaking van dit instrument een
reële mogelijkheid. De facto is nauwere samenwerking nu op alle beleidsterreinen
mogelijk, mits voldaan wordt aan de voorwaarden en restricties zoals neergelegd
in het EU-Verdrag en het EG-Verdrag. Op welke terreinen en op welk tijdstip
de behoefte bestaat om nauwer samen te werken laat zich vooralsnog niet voorspellen.
Enkele voorbeelden die tijdens de IGC circuleerden waren de ecotax, waterbeheer
en minimumnormen voor de opvang van vluchtelingenDe VVD- en de CDA-fractie vragen de regering of hierdoor een beeld opdoemt
van een Europees huis met twee verdiepingen. De regering verwacht van niet.
Om te voorkomen dat er een Europees huis met twee of meer verdiepingen ontstaat,
heeft de regering er zich in de IGC met succes voor ingezet dat de nauwere
samenwerking niet zou worden omgevormd tot een instrument voor het creëren
van een vaste kopgroep. Nauwere samenwerking zou juist een open karakter moeten
hebben zodat alle lidstaten die willen en kunnen deelnemen die mogelijkheid
hebben. In de bepalingen over het aangaan van nauwere samenwerking is daarom
in artikel 43 B, EU-Verdrag de voorwaarde opgenomen dat nauwere samenwerking
open staat voor alle lidstaten. Deelname is daardoor te allen tijde mogelijk.
De Commissie en de lidstaten die aan een nauwere samenwerking deelnemen, zien
erop toe dat de deelname van zoveel mogelijk lidstaten wordt aangemoedigd.De leden van deze fracties vragen voorts of het mogelijk is dat er twee
groepen van acht of meer landen tot nauwere samenwerking op hetzelfde beleidsterrein
overgaan. Volgens de regering is dit niet het geval. Het is mogelijk dat er
twee groepen van acht lidstaten ontstaan die nauwer gaan samenwerken, maar
nooit op hetzelfde terrein. Indien er lidstaten zijn die aanvankelijk niet
aan de door acht of meer lidstaten aangegane nauwere samenwerking deelnamen,
kunnen zij zich, met inachtneming van de daarvoor geldende voorwaarden, te
allen tijde bij deze groep voegen.Deze leden vragen verder of de nauwere samenwerking een alternatief is
voor die terreinen waar vooruitgang moeilijk is doordat unanimiteit in de
besluitvorming vereist is. De regering wil beklemtonen dat het uitdrukkelijk
niet de bedoeling is dat lichtvaardig naar nauwere samenwerking wordt gegrepen
indien er op een bepaald beleidsterrein niet gemakkelijk overeenstemming kan
worden bereikt. In artikel 43 A, EU-Verdrag, wordt bepaald dat een nauwere
samenwerking pas in laatste instantie mag worden aangegaan. Van «laatste
instantie» is sprake indien niet binnen een redelijke termijn op grond
van de terzake geldende bepalingen de beoogde doelstellingen van de samenwerking
kunnen worden bereikt. Ook de andere in het Verdrag neergelegde voorwaarden
moeten ervoor zorgen dat niet te lichtvaardig naar het instrument wordt gegrepen.
Zo wordt in het nieuwe artikel 43 EU-Verdrag, onder punt e, gesteld
dat de nauwere samenwerking geen afbreuk mag doen aan de interne markt, als
omschreven in artikel 14, tweede lid, EG-Verdrag, noch aan de economische
en sociale samenhang die overeenkomstig titel XVII EG-Verdrag tot stand is
gebracht. In dit verband kan ook nog genoemd worden de voorwaarden genoemd
onder punt f, dat nauwere samenwerking geen beperking of discriminatie in
de handel tussen lidstaten mag vormen en de mededinging tussen de lidstaten
niet mag verstoren.De regering is niet bevreesd dat de nauwere samenwerking zal leiden tot
een «lappendeken» van afspraken tussen verschillende lidstaten,
tot permanente opt-outs of tot een Europa à la carte, zoals de CDA-fractie opmerkt. Het aangaan
van een nauwere samenwerking is in alle drie de pijlers gebonden aan strenge
voorschriften: het mag geen afbreuk doen aan het acquis
communautaire, moet het institutionele kader niet aantasten, moet
stroken met de belangen van de Unie en kan alleen in laatste instantie worden
gebruikt (artikel 43, EU-Verdrag). Deze algemene voorwaarden zijn uitgebreid
toegelicht in hoofdstuk 3, paragraaf 3.1., van de memorie van toelichting
op het Verdrag van Nice.1De leden van de fractie van het CDA vroegen voorts op welke wijze de centrale
rol van de Commissie is verzekerd binnen de nauwere samenwerking, op welke
wijze de democratische controle is geregeld, en welke rol is voorzien voor
het EP. De regering merkt hierbij ten eerste op, dat de lidstaten die een
nauwere samenwerking in de eerste pijler willen aangaan, daartoe een verzoek
moeten richten tot de Commissie, die vervolgens bij de Raad een voorstel kan
indienen. De Commissie kan daar ook gemotiveerd van afzien. De Commissie heeft
voorts het initiatiefrecht tot het indienen van een voorstel bij de Raad tot
machtiging om een nauwere samenwerking aan te gaan. Andere lidstaten kunnen
nadat de nauwere samenwerking in gang is gezet daaraan deelnemen door een
besluit van de Raad na advies van de Commissie. De rol van het Europees Parlement
in de eerste pijler is verzekerd doordat het EP voorafgaand aan de machtiging
wordt geraadpleegd; bovendien is in de gevallen waarin de nauwere samenwerking
betrekking heeft op een gebied dat onder de procedure van artikel 251 EG valt,
de instemming van het EP noodzakelijk. In de tweede en derde pijler wordt
het EP in kennis gesteld van het verzoek tot nauwere samenwerking en heeft
de Commissie een adviesrecht, zowel ten aanzien van het primaire verzoek als
van latere verzoeken tot deelname. Wanneer in het kader van het basisbesluit
nadere handelingen en besluiten nodig zijn, wordt daarbij de procedure gevolgd
die voor het desbetreffende onderwerp in de verdragen is voorgeschreven. De
democratische controle is daarbij dus in beginsel niet anders geregeld dan
bij besluiten van de voltallige Unie.Op de vraag van de VVD-fractie of de geboden mogelijkheid tot versterkte
samenwerking met betrekking tot het Gemeenschappelijk Buitenlands-en Veiligheidsbeleid
niet zal leiden tot uitholling of afwezigheid van Uniebeleid kan worden geantwoord
dat nauwere samenwerking in de tweede pijler moet voldoen aan de algemene
voorwaarden die aan nauwere samenwerking worden gesteld en aan de bijzondere
voorwaarden die voor de toepassing van het instrument in de tweede pijler
gelden. Deze voorwaarden zijn streng. Nauwere samenwerking in de tweede pijler
kan alleen toepassing krijgen met inachtneming van:• de beginselen, de doelstellingen, de algemene richtsnoeren en de
samenhang van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, alsmede
de in het kader van dat beleid genomen besluiten;• de bevoegdheden van de Europese Gemeenschap• de samenhang tussen het algehele beleid van de Unie en haar externe
optreden. De CDA-fractie stelt de regering de vraag of het niet meedoen van een
aantal lidstaten niet de positie van de samenwerkers ten opzichte van het
land waar het beleid op is gericht verzwakken. Het antwoord van de regering
luidt ontkennend. In de bepalingen over het aangaan van nauwere samenwerking
is in artikel 43B, EU-Verdrag, de voorwaarde opgenomen dat nauwere samenwerking
open staat voor alle lidstaten. Deelname is daardoor te allen tijde mogelijk.
De Commissie en de lidstaten die aan een nauwere samenwerking deelnemen, zien
erop toe dat de deelname van zoveel mogelijk lidstaten wordt aangemoedigd.
Hierdoor wordt een katalyserende en stimulerende werking verwacht. Niet aan
de nauwere samenwerking deelnemende lidstaten zullen, in de regel, om aansluiting
bij de andere lidstaten te behouden, zo snel mogelijk aansluiting willen zoeken.De leden van de CDA-fractie willen weten waarom er geen nauwere samenwerking
mogelijk is op onderwerpen die gevolgen hebben op militair of defensiegebied.
Tijdens de IGC-onderhandelingen bestond bij andere lidstaten (met name Zweden
en Ierland) veel weerstand tegen nauwere samenwerking in de tweede pijler.
Deze lidstaten wilden het instrument in de tweede pijler opnemen onder de
voorwaarde dat nauwere samenwerking op het gebied van defensie niet mogelijk
zou zijn. Om nauwere samenwerking in de tweede pijler toch mogelijk te maken,
is aan deze voorwaarde tegemoet gekomen.De GroenLinks-fractie stelt in haar analyse dat de facto, Duitsland en
Frankrijk een vetorecht hebben bij versterkte samenwerking. Zij lijken voor
de vorming van een kopgroep onmisbaar. Hierop kan worden geantwoord dat de
regering deze analyse niet deelt. Uitgangspunt bij het aangaan van nauwere
samenwerking is het gelijkheid-van-staten beginsel. Men doet wel of niet mee.
Geen enkele bepaling in het Verdrag kan een lidstaat «dwingen»
aan nauwere samenwerking deel te nemen. Van een (de facto of de iure) vetorecht van Duitsland en
Frankrijk is geen sprake. Het aangaan van nauwere samenwerking is onderworpen
aan het stemmenregime zoals neergelegd in artikel 205, EG-Verdrag, waarin
de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming is geregeld. In een EU van 27
lidstaten zijn voor een blokkerende minderheid 91 tegenstemmen nodig. Duitsland
en Frankrijk zijn samen goed voor 58 stemmen. Zelfs samen met een derde grote
lidstaat kan geen blokkerende minderheid gevormd worden. Duitsland kan zelfs
indien een beroep wordt gedaan op het 62 procent-criterium nooit een blokkerende
minderheid vormen. Daarvoor zijn minimaal twee andere grote lidstaten nodig.De GroenLinks-fractie informeert naar de dynamiek en slagvaardigheid van
de Europese Unie in het licht van de bepalingen inzake nauwere samenwerking.
De regering voorziet dat de Europese Unie niet alleen groter, maar ook diverser
van karakter zal zijn in de toekomst. Meer gekwalificeerde besluitvorming
zal de dynamiek en slagvaardigheid van een dergelijke Unie ten goede komen.
Een Unie van 27 lidstaten moet zich niet de rigiditeit opleggen van een regime
dat van alle lidstaten tegelijkertijd op alle terreinen wilsovereenstemming
vereist. Nauwere samenwerking is dan ook van belang om de gewenste dynamiek
van de Unie de ruimte te geven en de uitdagingen waarvoor de Unie zal komen
te staan aan te kunnen.De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of de regering het waarschijnlijk
acht dat nauwere samenwerking wordt aangegaan op een gebied waarop de medebeslissingsprocedure
van toepassing is. De regering wijst in dit verband op artikel 11, tweede
lid, van het EG-Verdrag, waarin in deze mogelijkheid is voorzien. Op dit moment
laat het zich nauwelijks voorspellen op welke terreinen en op
welk tijdstip de behoefte bestaat om aan deze nauwere samenwerking invulling
te geven.Op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks of bij medebeslissing
altijd sprake is van gekwalificeerde-meerderheidsbesluitvorming in de Raad,
antwoordt de regering ontkennend. Verscheidene onderwerpen vereisen eenparigheid
van stemmen in de medebeslissingsprocedure. Verwezen wordt onder meer naar
artikel 18, tweede lid, EG-Verdrag, betreffende het Burgerschap, artikel 42,
EG-Verdrag, betreffende de sociale zekerheid van migrerende werknemers, artikel
47, tweede lid, EG-Verdrag, betreffende de toegang tot werkzaamheden, en artikel
151, vijfde lid, EG-Verdrag, betreffende cultuur.Deze leden vragen de regering tevens om aan de hand van het voorbeeld
van een Europese energieheffing te illustreren hoe een dergelijke katalyse
zich zou kunnen voltrekken. Het is thans moeilijk te voorspellen wanneer en
op welk gebied lidstaten de behoefte zullen voelen om gestalte te geven aan
een versterkte samenwerking. Wel is de regering van mening dat het voor lidstaten
over het algemeen aantrekkelijk zal blijven zich in die groep van landen te
bevinden, waarvan het gevoerde beleid kan worden omschreven als best practice. Naar het oordeel van de regering zou dit ook het geval
zijn voor maatregelen op het gebied van energieheffingen. Overigens wil de
regering voor dit specifieke terrein opmerken dat, gezien de zware milieudoelstellingen
die de lidstaten op zich hebben genomen met betrekking tot bijvoorbeeld de
duurzame ontwikkeling en de reductie van CO2-uitstoot, de meeste
lidstaten zich geroepen zullen voelen vervuilend energieverbruik terug te
dringen. Aansluiting bij een eventuele nauwere samenwerking voor wat betreft
energieheffingen kan daarbij een mogelijkheid zijn.Gevraagd naar de reden waarom met de huidige mogelijkheden tot nauwere
samenwerking nog geen kopgroep van lidstaten een energieheffing heeft ingevoerd,
antwoordt de regering als volgt. De Nederlandse beleidsinzet is altijd geweest
om een Europese energieheffing door middel van een unaniem aangenomen richtlijn
vorm te geven. Zolang er mogelijkheden aanwezig geacht worden om dit te bewerkstelligen,
zal de beleidsinzet hierop gericht blijven. Daarnaast heeft de regering laten
weten dat, wanneer mocht blijken dat de totstandkoming van de Energierichtlijn
te ver uit het zicht raakt, het aangaan van een versterkte samenwerking op
dit terrein een alternatieve route zou kunnen zijn.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering zich ervoor heeft
ingezet om het Europees Parlement instemmingsrecht te geven bij het aangaan
van alle vormen van nauwere samenwerking. Voor de beantwoording van deze vraag
kan verwezen worden naar het nader rapport van de regering naar aanleiding
van het advies van de Raad van State.1 Daarin
wordt gesteld dat voor het aangaan van nauwere samenwerking men uiteraard
gehouden is aan de rol die de instellingen hierbij is toebedeeld krachtens
de in het Verdrag opgenomen bepalingen omtrent de nauwere samenwerking. Voor
wat betreft de handelingen en besluiten die nodig zijn voor de uitvoering
van de activiteiten inzake een nauwere samenwerking moet worden aangesloten
bij het verdragsartikel – en de hierin voorgeschreven besluitvormingsprocedure –
waarop de nauwere samenwerking gericht is. Zo schrijft artikel 40, tweede
lid, EU-Verdrag bijvoorbeeld voor dat de artikelen 29 tot en met 39 uit titel
VI, EU-Verdrag, van toepassing zijn op de in artikel 40 bedoelde nauwere samenwerking.
Een akkoord over nauwere samenwerking kan dus niet voorzien in een andere
rol van de Commissie en het Europees Parlement dan die waarin het Verdrag
voorziet. Een uitzondering is gemaakt voor beleidsterreinen waar binnen het
kader van het EG-Verdrag de procedure van artikel 251, EG-Verdrag,
(de codecisieprocedure) is voorgeschreven. Daar is voor het aangaan van nauwere
samenwerking een instemmingsrecht voor het Parlement voorgeschreven. De Regering
heeft hierop aangedrongen en deze ontwikkeling is vanuit democratisch oogpunt
toe te juichen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de bepalingen over nauwere
samenwerking de mogelijkheid bieden om de Eurogroep in communautaire kaders
te plaatsen, dan wel of nog steeds het risico bestaat dat, na Monsieur PESC (Solana) een Monsieur of Madame
Euro zou worden benoemd. De regering wijst erop dat het economisch
beleid van de lidstaten gecoördineerd blijft in het kader van de Ecofin
Raad. Een formele rol voor de Eurogroep past niet bij deze positie van de
Ecofin in het proces van economische beleidscoördinatie en is derhalve
niet in lijn met het Verdrag. In die zin ziet zij ook geen aanleiding voor
het idee dat een bijzondere functionaris zou worden benoemd, buiten de thans
voorziene functies binnen de instellingen en organen die zich met de Euro
bezig houden.De leden van de SP-fractie vragen de regering ook naar de werkelijke betekenis
van het nieuwe artikel 27A van het EU-Verdrag over de condities voor nauwere
samenwerking, als tot deze nauwere samenwerking kan worden besloten bij gekwalificeerde
meerderheid van stemmen. Voorts vragen zij of er een onafhankelijke instantie
is die kan toezien op de toepassing van artikel 27A. Op de eerste vraag kan
worden geantwoord dat de stemming over nauwere samenwerking bij gekwalificeerde
meerderheid op geen enkele manier afbreuk mag doen aan de in artikel 27A genoemde
doelstellingen. Daarbij wijst de regering op artikel 10, EG-Verdrag. Dit artikel
bepaalt dat lidstaten zich dienen te onthouden van alle maatregelen welke
de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europese verdragen in gevaar
kunnen brengen. De juiste toepassing van dit artikel staat onder toezicht
van het Hof van Justitie te Luxemburg. Voorts zal de Europese Commissie erop
toezien dat over de samenhang van de nauwere samenwerking met het beleid van
de Unie wordt gewaakt. De tweede vraag wenst de regering als volgt te beantwoorden.
Het door Nice ingevoerde artikel 27D bepaalt dat de secretaris-generaal van
de Raad, in zijn hoedanigheid van hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleid, er op toeziet dat het Europees Parlement
en alle leden van de Raad ten volle op de hoogte worden gehouden van de uitvoering
van nauwere samenwerking op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid. Door deze bepaling zal de secretaris-generaal/hoge vertegenwoordiger
intensief bij een nauwere samenwerking zijn betrokken en toezien op de inachtneming
van de in artikel 27A neergelegde voorwaarden. Het Voorzitterschap van de
Unie en, zoals boven uiteengezet, de Europese Commissie zullen eveneens letten
op de correcte uitvoering van de in het kader van de tweede pijler totstandgekomen
nauwere samenwerkingDe SP-fractie wenst te vernemen of de acht grootste lidstaten voldoende
stemmen hebben om tot nauwere samenwerking over te gaan. De regering wijst
er op dat om tot nauwere samenwerking over te gaan er altijd minimaal acht
lidstaten nodig zijn, ongeacht de bevolkingsomvang van deze lidstaten. De
vraag van de leden van de SP-fractie, namelijk of de drie grootste lidstaten
elke vorm van nauwere samenwerking kunnen tegenhouden door daaraan niet deel
te nemen, kan alsvolgt worden beantwoord. In een EU van 27 lidstaten hebben
de drie grootste lidstaten, als zij tegenstemmen, onvoldoende stemmen om een
blokkerende minderheid te vormen. Daarvoor hebben zij altijd een vierde lidstaat
nodig. Wel kunnen de grootste drie lidstaten een beroep doen op het bevolkingscriterium
om een door hen niet gewenste nauwere samenwerking tegen te houden. De leden van de SP-fractie vragen de regering of artikel 43B betekent
dat landen die zich later willen aansluiten bij een nauwere samenwerking dit
slechts kunnen doen na overname van het tot dan toe in die samenwerking bereikte acquis communautaire. De regering wenst hier als volgt
op te antwoorden. Artikel 43, punt j, en – nader uitgewerkt –
in artikel 43B, EU-Verdrag, wordt bepaald dat een nauwere samenwerking open
staat voor alle lidstaten. Dat «open staan» heeft zowel betrekking
op het moment waarop de samenwerking wordt begonnen als ook op een later moment
van deelname conform de nadere bepalingen voor de drie pijlers. Deze bepalingen,
artikel 11A, EG-Verdrag, artikel 27E en artikel 40B, EU-Verdrag, worden met
name genoemd. Voorwaarde voor de latere deelname van een lidstaat aan een
nauwere samenwerking is dat deze lidstaat het basisbesluit en de in dat kader
aangenomen besluiten naleeft. Het antwoord op de gestelde vraag luidt dus
bevestigend.Voorts willen de leden van de SP-fractie vernemen op welk moment de door
nauwere samenwerking bereikte resultaten tot het acquis
communautaire van de EU gaan behoren. Naar het de regering voorkomt
gaat het in het kader van de nauwere samenwerking voorgenomen beleid tot het
acquis van de Unie behoren zodra over dit beleid gestemd casu quo overeenstemming is bereikt. Dat wil echter niet zeggen dat
niet aan de nauwere samenwerking deelnemende lidstaten dit deel van het acquis communautaire moeten overnemen of gebonden zijn.
Artikel 44, tweede lid, EU-verdrag, bepaalt immers dat de handelingen en besluiten
die worden aangenomen voor de uitvoering van de nauwere samenwerking alleen
bindend zijn voor de lidstaten die eraan deelnemen. In voorkomend geval zijn
deze handelingen en besluiten alleen in die staten rechtstreeks van toepassing.De leden van de SP-fractie vragen of een lidstaat kan worden buitengesloten
van een krachtens artikel 11, EG-Verdrag, aangegane nauwere samenwerking door
andere staten. Verder willen zij weten wie op welke wijze beslist over de
latere deelname van een lidstaat aan een reeds bestaande nauwere samenwerking.
Deze vragen kunnen als volgt worden beantwoord. Algemene voorwaarden die gelden
indien een lidstaat wenst deel te nemen aan reeds aangegane nauwere samenwerking
zijn neergelegd in artikel 40B. Een lidstaat die wenst deel te nemen aan krachtens
artikel 40 A aangegane nauwere samenwerking geeft kennis van zijn voornemen
aan de Raad en aan de Commissie, die binnen drie maanden na ontvangst van
de kennisgeving een advies aan de Raad doet toekomen, eventueel vergezeld
van een aanbeveling betreffende bijzondere regelingen die zij nodig acht voor
de deelname van de betrokken lidstaat aan de samenwerking. De Raad neemt binnen
vier maanden na ontvangst van de kennisgeving een besluit over het verzoek.
Het besluit wordt geacht te zijn goedgekeurd, tenzij de Raad binnen die termijn
met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit het op te schorten; in
dat geval geeft de Raad de redenen voor zijn besluit aan en stelt hij een
termijn voor een nieuwe behandeling. Alle leden van de Raad kunnen deelnemen
aan de beraadslagingen, maar alleen de leden die aan de samenwerking deelnemende
lidstaten vertegenwoordigen, nemen deel aan de aanneming van besluiten. Een
gekwalificeerde meerderheid wordt omschreven als hetzelfde aandeel van de
gewogen stemmen en hetzelfde aandeel van het aantal betrokken leden van de
Raad als vastgelegd in artikel 205, tweede lid, van het Verdrag tot oprichting
van de Europese Gemeenschap en, wat nauwere samenwerking op grond van artikel
27C betreft, in artikel 23, tweede lid, tweede en derde alinea, van dit Verdrag.
Eenparigheid van stemmen wordt alleen door de betrokken leden van de Raad
gevormd. Voor nauwere samenwerking op grond van het EG-Verdrag is de situatie
enigszins anders. Een lidstaat die wenst deel te nemen aan krachtens artikel
11 EG-Verdrag aangegane nauwere samenwerking geeft kennis van zijn
voornemen aan de Raad en aan de Commissie, die binnen drie maanden na ontvangst
van de kennisgeving een advies aan de Raad doet toekomen. Binnen vier maanden
na ontvangst van de kennisgeving neemt de Commissie een besluit over het verzoek
en over bijzondere regelingen die zij eventueel nodig acht.De vraag van de ChristenUnie-fractie of de regering het gevaar onderkent
van een Europa met tweederangs-leden antwoordt de regering dat zij niet bevreesd
is dat er grote verschillen tussen de lidstaten zullen ontstaan. Om te voorkomen
dat er een Europees huis met twee of meer verdiepingen ontstaat, heeft de
regering er zich in de IGC met succes voor ingezet dat de nauwere samenwerking
niet zou worden omgevormd tot een instrument voor het creëren van een
vaste kopgroep. Nauwere samenwerking heeft een open karakter zodat alle lidstaten
die willen en kunnen deelnemen die mogelijkheid hebben. In de bepalingen over
het aangaan van nauwere samenwerking is daarom in artikel 43B, EU-Verdrag,de
voorwaarde opgenomen dat nauwere samenwerking open staat voor alle lidstaten.
Deelname is daardoor te allen tijde mogelijk. De Commissie en de lidstaten
die aan een nauwere samenwerking deelnemen, zien erop toe dat de deelname
van zoveel mogelijk lidstaten wordt aangemoedigd.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen de regering aan te
geven in welke gevallen en op grond van welke overwegingen de Commissie aan
een verzoek tot nauwere samenwerking geen gehoor zal kunnen geven. De regering
verwijst ten antwoord hierop naar de cumulatieve voorwaarden waaronder een
nauwere samenwerking zou kunnen worden aangegaan, opgenomen in artikel 43
EU. Volgens deze bepaling is samenwerking mogelijk, mits deze samenwerking
a) beoogt de doelstellingen van de Unie en de Gemeenschap te bevorderen, hun
belangen te beschermen en te dienen, en hun integratieproces te versterken;
b) strookt met die verdragen, en met het ene institutionele kader van de Unie;
c) strookt met het acquis communautaireen met
de maatregelen die krachtens de andere bepalingen van die verdragen genomen
zijn; d) binnen de grenzen van de bevoegdheden van de Unie of de Gemeenschap
blijft en geen betrekking heeft op de gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid
van de Gemeenschap vallen; e) geen afbreuk doet aan de interne markt als omschreven
in artikel 14, tweede lid, van het Verdrag tot oprichting van de Europese
Gemeenschap, noch aan de economische en sociale samenhang die tot stand is
gebracht overeenkomstig titel XVII van dat verdrag; f) geen beperking of discriminatie
in de handel tussen de lidstaten vormt en de mededinging tussen de lidstaten
niet verstoort; g) een zaak is van ten minste acht lidstaten; h) strookt met
de bevoegdheden, rechten en verplichtingen van de lidstaten die er niet aan
deelnemen; i) geen afbreuk doet aan het Protocol tot opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie; en j) openstaat
voor alle lidstaten, overeenkomstig artikel 43B. De Commissie zal dus telkens
wanneer zij een verzoek krijgt voorgelegd voor een nauwere samenwerking dit
verzoek aan de hiervoor opgesomde gronden moeten toetsen. Wanneer zij tot
de conclusie komt dat aan een of meer van deze voorwaarden niet is voldaan,
zal zij het verzoek in een met redenen omkleed besluit moeten afwijzen.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering waarom
niet is gekozen om bijvoorbeeld minimaal de helft van het aantal lidstaten
verplicht te laten zijn voor het aangaan van nauwere samenwerking. De regering
wenst deze vraag als volgt te beantwoorden. Op dit moment staat in het Verdrag
dat aan een nauwere samenwerking een meerderheid van de lidstaten deelneemt.
Door de uitbreiding van de Unie zou het vereiste aantal deelnemers aan een
nauwere samenwerking automatisch toenemen. Omdat dit de bruikbaarheid van
het instrument niet ten goede zou komen heeft zij aan de IGC
voorgesteld in het Verdrag vast te leggen dat een nauwere samenwerking door
tenminste acht lidstaten wordt aangegaan. Deze inzet van de regering heeft
tot het gewenste resultaat geleid: het getal acht is vastgelegd in het Verdrag.De SGP-fractie stelt de vraag waarvoor nauwere samenwerking nodig kan
zijn. De regering is van mening dat wij ons moeten voorbereiden op een Unie
die niet alleen groter, maar ook diverser van karakter zal zijn. Meer gekwalificeerde
besluitvorming is daarbij een nuttig instrument. Een Unie van 27 lidstaten
dat aan één besluitvormingsregime onderworpen is, lijkt niet
goed denkbaar. Nauwere samenwerking kan derhalve van dienst zijn om de noodzakelijke
dynamiek van de Unie te behouden en de uitdagingen waarvoor de Unie staat
aan te kunnen.Deze leden vragen of de regering alsnog wil ingaan op het gevaar van twee
of meer snelheden in Europa. Tevens vragen zij op welke gronden de regering
niet bevreesd is dat nauwere samenwerking zal leiden tot een afnemende druk
op lidstaten die niet meedoen. In het nader rapport van de regering naar aanleiding
van het advies van de Raad van State1 wordt gesteld
dat de regering niet bevreesd is dat een nauwere samenwerking tussen lidstaten
zal leiden tot een afnemende druk op lidstaten die buiten een dergelijke samenwerking
vallen. Eerder wordt een katalyserende en stimulerende werking verwacht. De
Commissie en de lidstaten die aan een nauwere samenwerking deelnemen, zien
erop toe dat de deelname van zoveel mogelijk lidstaten wordt aangemoedigd.
Hierdoor wordt een katalyserende en stimulerende werking verwacht. Niet aan
de nauwere samenwerking deelnemende lidstaten zullen, om aansluiting bij de«rest»
te behouden, zo snel mogelijk aansluiting willen zoeken.De leden van de fractie van de SGP vroegen het oordeel van de regering
over hun vrees dat de transparantie en doorzichtigheid van Europese samenwerking
in gevaar komt omdat in geval van besluitvorming in het kader van nauwere
samenwerking er minimaal twee lagen van regelgeving ontstaan. Naar het oordeel
van de regering is deze vrees ongegrond. De regering wijst erop dat de voorwaarden
en procedures voor het aangaan van een nauwere samenwerking de verwachting
wettigen dat slechts in uitzonderingsgevallen zal worden overgegaan tot een
nauwere samenwerking. Bovendien mag pas in laatste instantie met nauwere samenwerking
worden begonnen, wanneer in de Raad is vastgesteld dat de doelstellingen van
de samenwerking niet binnen een redelijke termijn op grond van de ter zake
geldende bepalingen van de verdragen kunnen worden verwezenlijkt. Voorts kunnen
lidstaten die aanvankelijk niet deelnemen, later toch toetreden wanneer zij
de voordelen van de totstandgekomen regelgeving inzien. In dit verband wijst
de regering erop dat reeds sinds het Verdrag van Maastricht ervaring is opgedaan
met een vorm van nauwere samenwerking op sociaal gebied, op basis van de toen
geldende overeenkomst inzake sociale politiek. Aan deze overeenkomst nam het
Verenigd Koninkrijk niet deel. Naderhand heeft deze lidstaat alle besluiten
die op basis van genoemde overeenkomst tot stand waren gekomen alsnog onderschreven.De leden van de fractie van de SGP vroegen de regering voorts nader in
te gaan op de juridische status van besluiten die in het kader van nauwe samenwerking
genomen zijn. Deze juridische status moet als volgt worden gezien. De lidstaten
die deelnemen aan de nauwere samenwerking, zijn verplicht de handelingen en
besluiten toe te passen die worden aangenomen voor de uitvoering van de nauwere
samenwerking waaraan zij deelnemen. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om verordeningen,
richtlijnen en beschikkingen in de zin van het EG-Verdrag, of besluiten van
andere aard zoals bedoeld in het EU-Verdrag. Deze handelingen en besluiten
zijn alleen bindend voor de lidstaten die eraan deelnemen en zijn alleen in
die staten rechtstreeks van toepassing. Deze bindende besluiten zijn bovendien
onderworpen aan het toezicht van het Hof van Justitie, die de geldigheid ervan
kan beoordelen en bevoegd is tot uitleg ervan, bij voorbeeld naar aanleiding
van een prejudiciële verwijzing van een nationale rechter die moet oordelen
over de toepassing van een dergelijk besluit. Concluderend kan worden gesteld
dat de juridische status van deze besluiten ten aanzien van de deelnemende
lidstaten dezelfde is als voor besluiten die voor de gehele Unie gelden.De leden van de fractie van de SGP vragen waarom Nederland erop heeft
aangedrongen om de mogelijkheid te schrappen om zich te beroepen op nationaal
belang. Deze mogelijkheid, zoals neergelegd in artikel 40, tweede lid, EU-Verdrag,
vormt een vetorecht. Nederland heeft zich gedurende de gehele IGC-onderhandelingen
sterk gemaakt voor afschaffing van het vetorecht inzake nauwere samenwerking,
teneinde het instrument werkbaar en slagvaardig te houden. Indien de mogelijkheid
overeind zou blijven om door middel van een veto voorgenomen nauwere samenwerking
te blokkeren, zou de gewenste flexibiliteit en werking van dit middel teniet
worden gedaan. Deze leden vragen ook of «minder kwetsbaarheid»
van voorstellen voor nauwere samenwerking het enige argument waren. De regering
is van mening dat nauwere samenwerking een bruikbaar en flexibel instrument
moet zijn. Een feitelijk vetorecht zou hieraan in de weg kunnen staan. Voorbeelden
van door een vetorecht tegengehouden initiatieven tot nauwere samenwerking
zijn niet te geven, omdat er nooit zulke initiatieven zijn ondernomen. De
bepalingen inzake nauwere samenwerking dienen voorts te voorkomen dat buiten
het Verdragskader wordt samengewerkt, zoals bijvoorbeeld met de Schengenovereenkomsten
het geval was. Deze redenen lagen eraan ten grondslag dat de regering heeft
gepleit voor het afschaffen van de mogelijkheid om zich te beroepen op nationaal
belang.Deze leden vragen of volgens de regering een nationaal belang geen afbreuk
mag doen aan de mogelijkheid van nauwere samenwerking omdat het land dat zich
op het nationaal belang beroept juist een land is dat niet aan nauwere samenwerking
mee zal doen. De regering is van oordeel dat een beroep op een nationaal belang
een feitelijk vetorecht inhoudt. Dit zou een verstorende factor voor het aangaan
van nauwere samenwerking betekenen, hetgeen onwenselijk is omdat daarmee de
flexibiliteit en slagvaardigheid van de nauwere samenwerking in gevaar worden
gebracht.De leden van de fractie van de SGP vroegen de regering naar de verhouding
tussen het instandhouden van de mogelijkheid van een veto via beroep op de
Europese Raad in titels V en VI van het EU-verdrag en tot het schrappen van
de mogelijkheid van beroep op nationaal belang. Deze verhouding ziet de regering
als volgt. Op grond van artikel 40A, tweede lid, EU-Verdrag, en artikel 11,
EG-Verdrag, kan een lid van de Raad verlangen dat alvorens een besluit wordt
genomen tot machtiging om tot een nauwere samenwerking over te gaan, de zaak
aan de Europese Raad wordt voorgelegd. Door dit verlangen te uiten spreekt
de betreffende lidstaat geen veto uit over de beoogde nauwere samenwerking.
Het gevolg is enkel dat op het niveau van de Europese Raad van gedachten kan
worden gewisseld over de wenselijkheid en modaliteiten van de nauwere samenwerking.
Als dit overleg in de Europese Raad heeft plaats gevonden, kan de Raad alsnog
volgens de daartoe vastgelegde procedure een besluit nemen, waarbij het voor
de hand ligt dat de politieke sturing van de Europese Raad in acht zal worden
genomen. Ten aanzien van tweede pijler-onderwerpen is er specifiek nader aangegeven
dat iedere lidstaat kan verzoeken dat de Europese Raad met unanimiteit beslist
over een voorgenomen nauwere samenwerking, hiermee is als het
ware een«noodrem» gecreëerd die louter betrekking heeft op
voorgenomen nauwere samenwerking in de tweede pijler.De SGP-fractie stelde een vraag over eventuele toekenning aan de Staten-Generaal
van een instemmingsrecht bij besluitvorming over deelname aan een vorm van
nauwere samenwerking (evenals bij titel IV, EG-verdrag), vanwege het ingrijpende
karakter van dergelijke besluiten. Het besluit om nauwere samenwerking aan
te gaan betekent niet meer dan dat de desbetreffende lidstaten op dat terrein
gezamenlijk besluiten kunnen nemen. Op deze wijze van besluitvorming zijn
de normale procedures van Titel IV van toepassing. Voorzover Nederland één
van de lidstaten is die bij de nauwere samenwerking is betrokken, geldt het
instemmingsrecht op gelijke wijze als bij andere besluiten in Titel IV. 2.5 Nauwere samenwerking in titel VI, EU-VerdragDe leden van de PVDA-fractie vragen de regering te willen ingaan op twee
suggesties van de permanente Commissie van deskundigen in internationaal vreemdelingen-
vluchtelingen- en strafrecht. Deze commissie doet de suggestie om in de goedkeuringswet
vast te leggen dat de regering in de toekomst slechts kan instemmen met wijzigingen
in de bevoegdheid van het Hof, ingevolge Titel IV, EG-Verdrag, als er sprake
is van een verruiming van de bevoegdheden. De regering deelt de wens van de
leden van deze fractie dat wijzigingen in de bevoegdheid van het Hof gericht
dienen te zijn op uitbreiding van de bevoegdheden van het Hof. Het streven
van de regering is er ook op gericht om daar waar dat zinvol is de bevoegdheid
van het Hof te verruimen naar al die terreinen die onder een van de Verdragen
vallen. Het is naar de mening van de regering echter niet nodig om een bepaling
van die strekking in de goedkeuringswet op te nemen. De tweede suggestie betreft
het aannemen van een interpretatieve verklaring waarin Nederland aangeeft
dat toekomstige veranderingen in de bevoegdheden van het Hof slechts een verruiming
kunnen zijn van deze bevoegdheden. In aansluiting op het voorgaande, lijkt
het de regering niet nodig dat deze interpretatieve verklaring door Nederland
wordt afgelegd. De bedoeling van artikel 67, is altijd geweest om op termijn
de bevoegdheid van het Hof in deze titel uit te breiden, niet om deze in te
perken. Bovendien is het alsnog uitwerken van een interpretatieve verklaring
niet gebruikelijk en het zou bij de andere lidstaten een vreemde indruk wekken
als Nederland een dergelijke verklaring zou afleggen; de positie van Nederland
is immers bij de andere lidstaten voldoende bekend. De regering deelt weliswaar
de mening dat de bevoegdheden van het Hof niet mogen worden ingeperkt, maar
meent dat de suggesties van deze commissie om een bepaling op te nemen of
een interpretatieve verklaring af te leggen hiervoor niet nodig zijn.De leden van de VVD-fractie vragen of de verdeling van de bevoegdheden
tussen Hof en Gerecht goed zijn geregeld. De regering is de mening toegedaan
dat zulks inderdaad het geval is. De regering meent echter ook dat er altijd
ruimte bestaat voor verbetering. Zo zou in de toekomst gekeken kunnen worden
of niet alle directe beroepen, ook die door een lidstaat worden ingediend,
door het Gerecht van Eerste Aanleg in eerste instantie zouden kunnen worden
afgehandeld, met de mogelijkheid van beroep op het Hof. Dit zou naar onze
mening het Hof verder kunnen ontlasten. 2.6 De CommissieDe leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het Verdrag van Nice de
situatie dichterbij brengt van de Europese Commissie als «sterke executieve».
Zij wensen tevens te vernemen welke aanknopingspunten dit verdrag biedt om
in 2004 tot een verdere versterking van de Commissie te komen. Het Verdrag
van Nice versterkt het communautaire karakter van de Commissie op een aantal
punten en verstevigt de rol van de Commissie als «executieve».
De regering is van mening dat de besluiten over samenstelling, portefeuille-verdeling
en rol van de Voorzitter van de Commissie cruciale elementen zijn die eraan
bijdragen dat de Commissie in de praktijk krachtig als executieve kan optreden.
Ten eerste kan gewezen worden op de benoemingsprocedure. Artikel 214, tweede
lid, EG bepaalt dat de Raad in de samenstelling van staatshoofden en regeringsleiders
met gekwalificeerde meerderheid van stemmen de persoon voordraagt die hij
voornemens is tot voorzitter van de Commissie te benoemen. In overeenstemming
met de voorgedragen voorzitter stelt de Raad, met gekwalificeerde meerderheid
van stemmen, de conform de voordrachten van de lidstaten opgestelde lijst
met de overige kandidaat-leden van de Commissie vast. De aldus voorgedragen
voorzitter en overige leden van de Commissie worden als college ter goedkeuring
voorgelegd aan het Europees Parlement. Na goedkeuring door het Europees Parlement
worden de voorzitter en de overige leden van de Commissie door de Raad met
gekwalificeerde meerderheid van stemmen benoemd. Ten tweede is de positie
van de Voorzitter van de Europese Commissie (verder) versterkt. Deze versterking
geldt zowel voor de interne organisatie van de instelling, de portefeuilleverdeling
als voor de benoeming van de Vice-Voorzitters. Ten derde is in Nice besloten
tot codificatie van de «Lex Prodi»: het nieuwe artikel 217, vierde
lid, van het EG-Verdrag bepaalt dat een lid van de Commissie zijn ontslag
indient indien de voorzitter hem na goedkeuring van het college daarom verzoekt.
Naar het oordeel van de regering dragen deze maatregelen er aan bij dat de
Europese Commissie in de toekomst haar rol als executieve beter kan vervullen.
Overigens biedt ook de Verklaring betreffende de toekomst van de Unie, gehecht
aan het Verdrag van Nice, aanknopingspunten om de rol van de Commissie verder
te versterken. Zo geeft het voorziene debat over de bevoegdheidsafbakening
tussen de lidstaten en de Unie aanleiding de werkwijze en bevoegdheden van
de Commissie opnieuw te bezien. De regering heeft in de notitie over de toekomst
van de Unie aangegeven dat zij nog altijd een spilfunctie weggelegd ziet voor
de Europese Commissie. Ook het Beneluxmemorandum van 20 juni jl. bepleit een
versterking van de Europese Commissie, als drijvende kracht achter de integratie.
Daarbij moeten haar activiteiten geconcentreerd worden op de taken die haar
door het Verdrag worden toevertrouwd.De leden van de PvdA-, de VVD- en de D66-fractie vragen de regering aan
te geven welk aantal leden van de Commissie zij optimaal c.q. maximaal acht
om de samenhang van het gehele Commissiebeleid conform haar algemene verdragsrechtelijke
taakomschrijving «in het gemeenschappelijk belang» te kunnen waarborgen.
De regering kan deze vraag als volgt beantwoorden. In de IGC werd duidelijk
dat alle lidstaten – ook Nederland – sterk hechtten aan een onderdaan
in de Commissie. Met ingang van 2005, als de huidige Commissie door een nieuwe
wordt opgevolgd, zal derhalve het beginsel van «een commissaris per
lidstaat» gelden. Door de meeste lidstaten, waaronder Nederland, werd
onderschreven dat de legitimiteit van de Commissie één van de
hoogste prioriteiten geniet. Met name voor de burgers van de kandidaat-lidstaten
is het van groot belang dat zij zich kunnen herkennen in hun eigen Commissaris.
Daarmee heeft de regering ook gehoor gegeven aan de door de Kamer aanvaarde
motie waarin werd opgeroepen tot behoud van de «eigen» Commissaris
(motie van het lid van Middelkoop c.s. nr. 26, d.d. 8 november
1995. De leden van de SGP-fractie stellen in hun vraag dat de Commissie kan
doorgroeien tot 26 personen. Artikel 4, tweede lid, van het Protocol betreffende
de uitbreiding van de Unie bepaalt immers dat het toerbeurtstelsel van toepassing
is vanaf het tijdstip waarop voor het eerst na de datum van toetreding van
de zevenentwintigste lidstaat van de Unie een nieuwe Commissie in functie
treedt. De Commissie telt dan 27 Commissarissen. De regering is van mening
dat dit plafond ook het maximale aantal commissarissen is waarbij de samenhang
van het commissiebeleid verzekerd kan worden. De lidstaten waren het gezamenlijk
eens dat dit plafond het maximale was en hebben dan ook besloten om bij het
bereiken van dat plafond het aantal commissarissen terug te brengen.Op de vraag van de SGP-fractie, namelijk of de regering de verkleining
van de Commissie als een probleem ziet, antwoordt de regering ontkennend.
In het Verdrag van Nice zijn hierover duidelijke afspraken gemaakt die nageleefd
zullen moeten worden. De hoogte van het nieuwe plafond is weliswaar nog niet
bepaald, maar het aantal wordt in elk geval lager dan 27. Het wordt bepaald
aan de hand van een unanieme beslissing door de Raad. De toerbeurt die dan
moet ingaan, zal worden gebaseerd op volstrekte gelijkheid van de lidstaten.
Dit is ondubbelzinnig besloten en vastgelegd in het verdrag en daarom «in
marmer gebeiteld». Voor de slagvaardigheid van de instelling en voor
de verzekering van het algemeen Gemeenschapsbelang ziet de regering in het
aantal van 27 commissarissen geen bedreiging. Verdere toename van het aantal
Commissarissen acht de regering daarentegen niet wenselijk, en is uitgesloten
in het Verdrag van Nice.Voorts wensen de leden van de PvdA-, VVD- en D66-fractie te vernemen of
de toegevoegde waarborgen over interne beleidscoördinatie tussen de verschillende
portefeuillehouders daarbij voldoende worden geacht ter verzekering van het
algemene Gemeenschapsbelang en ter voorkoming van onderlinge tegenstrijdigheden
in het totale Commissiebeleid, en of de regering daartoe ook andere, niet
in de verdragstekst vermelde vaste vormen van voorbereiding van de Commissievergaderingen
nodig acht. De regering wenst hier als volgt op te antwoorden. Nederland heeft
er nooit een geheim van gemaakt dat de consequentie van het «een commissaris
per lidstaat-beginsel» is dat tegelijkertijd moet worden nagedacht over
het verbeteren van (interne) organisatie van de Commissie. In dat licht moeten
de door het Verdrag van Nice aangebrachte wijzigingen met betrekking tot de
positie van de voorzitter van de Commissie worden gezien. De toch al door
het Verdrag van Amsterdam verbeterde positie van de voorzitter van de Commissie
wordt door deze bepalingen verder versterkt. Door het Verdrag van Nice is
bepaald dat de Commissie haar opdracht vervult met inachtneming van de door
haar voorzitter vastgestelde politieke richtsnoeren. De voorzitter beslist
over de interne organisatie van de Commissie teneinde de samenhang, de doeltreffendheid
en het collegiale karakter van haar optreden te waarborgen. Bovendien worden
de taken van de Commissie door de voorzitter gestructureerd en over de leden
van de Commissie verdeeld. De voorzitter kan de taakverdeling tijdens de ambtstermijn
wijzigen en de leden van de Commissie oefenen de hun door de voorzitter toegewezen
taak uit onder diens gezag. Kortom, nog beter dan in het verleden zal de voorzitter
de leiding over de Commissie kunnen uitoefenen. Op de vraag van de PvdA-fractie,
namelijk of de regering ook andere, niet in de verdragstekst vermelde vaste
vormen van voorbereiding van de Commissievergaderingen nodig acht, merkt de
regering op dat aangeknoopt kan worden bij het verslag van de Vice-Voorzitter
van de Commissie, de heer Kinnock. Deze heeft begin 2000 een blauwdruk voor
vergaande hervormingen opgesteld, waarbij is uitgegaan van de verslagen van
een comité van onafhankelijke deskundigen. Ook het Witboek
over Europees Bestuur van de Europese Commissie bevat hieromtrent nuttige
aanbevelingen. Het is in eerste instantie aan de Commissie om de daaruit voortvloeiende
maatregelen te treffen.De leden van de VVD- en ChristenUnie-fractie vragen de regering een overzicht
te geven van de kaders waarbinnen de discussie inzake de samenstelling van
de Europese Commissie zich zal afspelen. De regering wijst erop dat de kaders
waarbinnen deze «discussie» zich zal afspelen in het Verdrag van
Nice en de Memorie van Toelichting op het Verdrag van Nice uiteen zijn gezet.
Het tweede lid van artikel 4 van het Protocol betreffende de uitbreiding van
de Unie bepaalt dat zodra de Europese Unie 27 lidstaten telt, het eerste lid
van artikel 213, EG-Verdrag (en artikel 126, EGA-Verdrag), opnieuw wordt gewijzigd.
Het eerste lid van artikel 213, EG-Verdrag, zal dan een aantal leden van de
Commissie moeten vaststellen dat kleiner is dan het aantal lidstaten. De leden
van de Commissie zullen worden gekozen volgens een toerbeurtstelsel op voet
van gelijkheid waarvan de nadere regels door de Raad met eenparigheid van
stemmen worden vastgesteld. Het aantal leden van de Commissie wordt door de
Raad met eenparigheid vastgesteld. Het tweede lid van artikel 4 van het Protocol
bepaalt verder dat de wijziging van artikel 213, EG-Verdrag (en artikel 126,
EGA-Verdrag), van toepassing is vanaf het tijdstip waarop voor het eerst na
de datum van toetreding van de 27ste lidstaat van de Europese Unie een nieuwe
Commissie in functie treedt. Het derde lid van artikel 4 van het Protocol
draagt de Raad op na de ondertekening van het Verdrag betreffende de toetreding
van de 27ste lidstaat van de Europese Unie met eenparigheid van stemmen een
aantal aspecten nader vast te stellen. De Raad moet dan met unanimiteit besluiten
over het aantal leden van de Commissie. De Raad moet ook met unanimiteit de
nadere regels voor het toerbeurtstelsel vaststellen. Dit toerbeurtstelsel
op voet van gelijkheid moet alle voorwaarden en voorschriften bevatten die
zekerstellen dat de samenstelling van de elkaar opvolgende Commissies (colleges)
automatisch wordt bepaald. Daarbij moet de Raad een onder andere in acht nemen
dat lidstaten strikt gelijk worden behandeld bij de bepaling van de volgorde
en de zittingsduur van hun onderdanen in de Commissie. Daarnaast moet in elke
opvolgende Commissie een zodanige samenstelling bestaan dat deze het gehele
spectrum van de lidstaten in demografisch en geografisch opzicht goed weerspiegelt.
In het vierde lid van artikel 4 van het Protocol wordt vastgelegd dat iedere
lidstaat die tot de Unie toetreedt er recht op heeft dat een onderdaan vanaf
het tijdstip van toetreding lid wordt van de Commissie. Dit recht blijft bestaan
totdat op basis van het tweede lid van artikel 4 van het Protocol, een nieuwe
commissie-samenstelling van toepassing wordt. Op dit moment is het te vroeg
om verder te speculeren op de inhoud van het toerbeurtstelsel of rotatiesysteem,
zoals de fractie van de ChristenUnie het noemt, omdat de raad hierover nog
nadere besluiten zal moeten nemen. Dit geldt ook voor de suggestie van deze
fractie om te denken aan een gezamenlijke Benelux-plaats in de Commissie.De leden van de fractie van de VVD vroegen naar de te volgen procedure
indien het Europees Parlement bezwaren heeft tegen de persoon van de door
de Raad voorgestelde nieuwe voorzitter van de Commissie. Het antwoord hierop
is dat indien de bezwaren van het EP zodanig zijn dat het EP niet zijn goedkeuring
hecht aan de voordracht, de Raad een nieuwe voordracht zal moeten doen.Op de vraag van deze leden of door de nieuwe positie van de Europese Raad
bij de voordracht van de voorzitter van de Commissie, de Europese Raad voor
het eerst bevoegdheden heeft gekregen onder het EG-verdrag, antwoordt de regering
ontkennend. De voordracht tot benoeming van de nieuwe voorzitter van de Commissie
wordt niet gedaan door de Europese Raad als bedoeld in het EU-Verdrag,
maar door de Raad in de zin van het EG-verdrag, zij het in de samenstelling
van staatshoofden en regeringsleiders. Er is hier dus geen sprake van een
bevoegdheid van de Europese Raad in het kader van het EG-Verdrag, maar van
de Raad zelf, die reeds over bevoegdheden beschikte onder de verdragen.Voorts vroegen de leden van de VVD-fractie naar de betekenis van de nieuwe
bevoegdheden van de voorzitter van de Commissie voor het collegiaal systeem
van de Commissie. In de visie van de regering blijft het collegiaal systeem
van de Commissie ook bij de nieuwe bevoegdheden van de voorzitter volledig
in stand. De regering benadrukt dat de bevoegdheden van de voorzitter betrekking
hebben op de organisatie en het functioneren van de Commissie en haar diensten.
Artikel 217, EG-Verdrag, laat er ook geen misverstand over bestaan dat de
voorzitter zijn bevoegdheden op een zodanige wijze moet uitoefenen dat onder
meer het collegiale karakter van het Commissie-optreden wordt gewaarborgd.
Voorzover het gaat om benoeming van Vice-Voorzitters of het ontslag van een
commissaris wijst de regering erop dat het college dergelijke besluiten vooraf
met meerderheid van stemmen moet goedkeuren. Ook in dat opzicht is dus volledig
voldaan aan de voorwaarden van het collegiaal stelsel.De leden van de CDA-fractie vroegen of er eventueel ook afgezien kan worden
van een toerbeurtstelsel (ook wel rotatiesysteem genoemd) en alsnog gekozen
kan worden voor een Commissie van 28 of 29 personen omdat een toerbeurtstelsel
met eenparigheid van stemmen moet worden vastgelegd en dat de Raad dan in
unanimiteit moet besluiten over het aantal leden van de Commissie. De regering
is van mening dat deze mogelijkheid niet bestaat. De regering wijst er in
dit verband op dat artikel 4, tweede lid, van het Protocol betreffende de
uitbreiding van de Europese Unie ertoe verplicht een toerbeurtstelsel op voet
van gelijkheid in te stellen en toe te passen. Slechts de nadere regels voor
de werking van het toerbeurtstelsel moeten door de Raad worden vastgesteld.
Te denken valt hierbij onder meer aan de volgorde van de lidstaten waarvan
een onderdaan tot lid van de Commissie kan worden gekozen. De bepaling dat
het aantal leden van de Commissie door de Raad wordt vastgesteld moet worden
gelezen in verband met de bepaling dat het aantal leden van de Commissie hoe
dan ook kleiner moet zijn dan het aantal lidstaten. Het Verdrag van Nice heeft
zowel ten aanzien van het toerbeurtstelsel als ten aanzien van het aantal
commissarissen tot heldere bepalingen geleid. Een afwijking hiervan zou indruisen
tegen dit Verdrag en sluit de regering dan ook uit.Voorts willen de leden van de CDA-fractie vernemen waarom er geen nadere
criteria – bijvoorbeeld het vertrouwen van het Europees Parlement in
de Commissaris – voor het ontslagverzoek zijn opgenomen in het artikel
over de mogelijkheid van ontslag van een Commissaris. De regering wijst er
op dat in het Verdrag staat dat de voorzitter, na instemming door het college
van Commissarissen, een Commissaris kan vragen ontslag te nemen. Nederland
heeft tijdens de IGC te kennen gegeven dat een Commissaris ook door het Europees
Parlement ontslagen zou moeten kunnen worden, maar dat voorstel had onvoldoende
steun bij de lidstaten. De regering verwacht evenwel dat de voorzitter van
de Commissie, bij gebruikmaking van zijn bevoegdheid een ontslagvoorstel te
doen, rekening zal houden met de opvattingen van het Europees Parlement.Naar aanleiding van de vraag van de D66-fractie of ooit overwogen is om
naast de Eurocommissarissen, ondercommissarissen in te stellen, kan door de
regering als volgt worden geantwoord. Het idee om zogenaamde ondercommissarissen,
of adjunct-commissarissen in te voeren bestaat reeds enige tijd.
Tijdens de IGC 2000 circuleerden ideeën in die richting. In de IGC bleek
echter weinig steun te bestaan voor deze plannen. Iedere lidstaat insisteerde
op een volwaardige Commissaris. Het gevoelen bestond, dat het verschijnsel
van ondercommissaris zou kunnen resulteren in eerste en tweederangs commissarissen.
Ook de kandidaat-lidstaten stelden zich terughoudend op ten aanzien van de
gedachte van invoering van ondercommissarissen. Naar het oordeel van de regering
zou deze terughoudendheid ook in stand blijven naarmate de uitbreiding zich
voltrekt. Het voordeel van het door Nice ingevoerde toerbeurtstelsel is dat
de lidstaten op voet van strikte gelijkwaardigheid rouleren. Zo zullen de
lidstaten gedurende evenveel mandaten een Commissaris mogen leveren, en mag
het verschil in aantal termijnen dat een lidstaat een Commissaris had nooit
meer dan één bedragen. Bij de indeling van de toerbeurten zal
voorts rekening gehouden moeten worden met de demografische en geografische
spreiding. Daarmee wordt bereikt dat de commissie niet door zijn omvang wordt
beperkt in het slagvaardig optreden, terwijl tegelijkertijd ruimte bestaat
voor alle lidstaten om op basis van gelijkwaardigheid commissarissen te leveren.De leden van de D66-fractie vroegen de regering of zij het goed begrepen
hebben dat de Commissie-voorzitter, zonder nader onderbouwde criteria, een
individuele Commissaris kan verzoeken zijn ontslag in te dienen. De regering
merkt hierover op dat het voorafgaande Commissie-besluit tot goedkeuring altijd
met redenen omkleed dient te zijn zodat daarop rechterlijke controle mogelijk
is. Bovendien is voor een dergelijk verzoek tot ontslag eerst instemming van
het college van commissarissen nodig. Deze leden willen tevens weten of de
beoordeling of een Commissaris geen vertrouwen meer geniet aan het Europees
Parlement wordt voorgehouden. In beginsel is het alleen de Voorzitter die
een dergelijk besluit kan nemen. De regering verwacht echter dat de Voorzitter
van de Commissie, bij gebruikmaking van zijn bevoegdheid een ontslagvoorstel
te doen, nadrukkelijk rekening zal houden met de opvattingen die leven bij
het Europees Parlement. In het licht van het bovenstaande deelt regering dan
ook niet de zorg van van deze fractie dat de Voorzitter van de Commissie te
grote bevoegdheden zou hebben bij de verdeling van de portefeuilles onder
de Commissarissen. De regering verwacht dat de Voorzitter, ook bij gebruikmaking
van deze bevoegdheid, rekening zal houden met de opvattingen die hierover
bij de overige betrokkenen zullen leven.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Commissie tevens het centraal
punt van beleidsuitvoering moet zijn (voor zover deze op EU-niveau geschiedt.)
In antwoord hierop wijst de regering op het gestelde hierover in de notitie
«De Toekomst van de Europese Unie». In deze notitie heeft de regering
aangegeven een versterking van de Europese Commissie met volledig behoud van
haar initiatiefrecht als motor van de Europese integratie, met name in het
uitvoerende vlak, als prioriteit te beschouwen. In de eerste pijler vervult
de Commissie reeds deze centrale rol. Voor de tweede pijler geldt dat de Commissie
thans reeds vele taken heeft op extern gebied en in het algemeen betrokken
is bij de coherentie van het Europees beleid. Naar de mening van de regering
kan een steeds nauwere afstemming tussen HV GBVB en de Commissie het externe
optreden van de Unie daarbij verder versterken.Vraag van de GroenLinks-fractie is, of de regering zich ervoor zal inzetten
dat de opwaardering van de Commissie tot Europese executieve, bijvoorbeeld
binnen het bredere thema van scheiding der machten, op de Top van Laken wordt
toegevoegd aan de zogenaamde post-Nice agenda. Zoals elders toegelicht zet
de regering zich in voor een verdere versterking van de Europese Commissie
langs de lijnen zoals neergelegd in de notitie «De toekomst van de Europese
Unie» en in het Beneluxmemorandum van 20 juni jl.. Nederland
zal zich hiervoor in het kader van het toekomstdebat, zowel in de mogelijk
in te stellen conventie als in de daarop volgende IGC, inzetten. Het is daarom
van belang dat versterking van de positie van de Europese Commissie wordt
meegenomen bij de uitwerking van de onderwerpen zoals die op de agenda zullen
worden geplaatst voor de eerstvolgende IGC.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of in dit kader niet ook de
comitologie op de schop dient te worden genomen. De regering wijst erop dat
de Commissie, in nauwe samenwerking met de Raad, een belangrijke rol speelt
in de Comité-procedures op grond van het zogenaamde comitologie-besluit
van 28 juni 1999 (PbEG L184/23). Dit besluit is, zoals blijkt uit de datum
van totstandkoming, relatief kort geleden in werking getreden. De regering
ziet vooralsnog geen praktische aanleiding dit besluit opnieuw, zo kort na
de inwerkingtreding, aan te passen.Vraag van de GroenLinks-fractie is of de regering zal bevorderen dat het
door de Commissie in het recente Witboek over Europees Bestuur aangekondigde
voorstel over beleidsuitvoering en comitologie een serieuze behandeling krijgt
bij de volgende verdragsherziening. In antwoord op deze vraag merkt de regering
op dat in de Commissie in dit witboek aangeeft de plaats van de bestaande
comité's opnieuw tegen het licht te willen houden, onder meer in het
kader van het herbezien van de rol van het Europees Parlement, de Raad en
de Commissie in het wetgevingsproces en de rol van de Commissie bij de uitvoering
van wetgeving meer in het bijzonder. De regering bereidt thans een reactie
op dit witboek voor waarin ook aandacht zal bestaan voor dit onderwerp. Deze
reactie zal de kamer vanzelfsprekend toegaan.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering de denkrichting
van de Commissie steunt, dat een eenvoudig wettelijk mechanisme, dat de Raad
en het EP in staat stelt toezicht uit te oefenen op de werkzaamheden van de
Commissie, regelgevende en beheerscomités overbodig zou maken. De regering
heeft met veel belangstelling kennis genomen van de ideeën van de Commissie
met betrekking tot de mogelijke instelling van een dergelijk mechanisme. In
haar reactie op het Witboek over Europees Bestuur, zal onder meer ook op dit
voorstel worden ingegaan.In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie of de regering de opvatting
van de Commissie steunt dat artikel 202 van het EG-Verdrag, waarin bepaald
wordt dat alleen de Raad de uitoefening van de uitvoeringsbevoegdheden van
de Commissie aan bepaalde voorwaarden kan onderwerpen, achterhaald is en dat
Raad en EP een gelijke rol zouden moeten spelen bij het toezicht op de Commissie,
merkt de regering op dat zij deze opvatting van de Commissie onderschrijft.De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de zin is van directe verkiezingen
voor het Europees Parlement bij ontslag van de Commissie, zolang noch de kiezer
noch het EP invloed heeft op de selectie van de nieuwe Commissievoorzitter
en de overige Commissarissen. De regering wijst erop dat zij in de notitie
«De toekomst van de Europese Unie» ervoor pleit dat niet alleen
het Europees Parlement in bepaalde situaties rekening moet houden met de Europese
kiezer, die direct zijn mening moet kunnen geven. De regering bepleit ook
dat de Commissievoorzitter voortaan rechtstreeks gekozen dient te worden,
omdat een gekozen voorzitter van de Commissie een groter democratisch gezag
zal genieten. Na een ontslag van de Commissie kan met een «schone lei»
begonnen worden, met een nieuwe Commissie en een nieuw parlement. Door die
voorzieningen zou het Europees Parlement, dat nieuw gekozen is, de belangrijke rol die zij reeds vervuld bij de benoeming van de Commissie waarmaken,
met een vers verkregen democratisch mandaat.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid is om
afstand te doen van de rol die lidstaten spelen in het selectieproces van
de voorzitter van de commissie. De regering is bereid grotere afstand te nemen
van de rol die de lidstaten thans spelen bij de selectie van een nieuwe voorzitter
van de Commissie, ten gunste van een directe betrokkenheid van de Europese
kiezer.Naar aanleiding van de vraag van deze leden, of het voorstel voor een
rechtstreeks gekozen Commissievoorzitter zich niet slecht verhoudt met de
constitutionele tradities van de lidstaten, merkt de regering op dat de Europese
Unie een geheel eigensoortige structuur heeft en in die zin als zodanig niet
te vergelijken is met een individuele lidstaat. Het feit dat de Europese Unie
is samengesteld uit meerdere lidstaten, stelt bijzondere eisen aan de wijze
waarop de politieke ambtsdragers worden aangewezen. Daarbij komt nog dat elke
lidstaat zijn eigen constitutionele traditie heeft, waarin in verschillende
gevallen ook rechtstreeks gekozen functionarissen bestaan.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of een Commissievoorzitter met
een eigenstandig kiezersmandaat in het geval van een vertrouwensbreuk door
het Europees Parlement kan worden weggestuurd. Naar de mening van de regering
zou dit inderdaad het geval moeten zijn. Van een aantasting van de controlerende
rol van het Europees Parlement is dan ook geen sprake.Een vraag van de leden van de GroenLinks-fractie is of de democratische
legitimiteit van de Commissievoorzitter ook op andere manieren versterkt zou
kunnen worden. Naar de mening van de regering is dit niet uitgesloten. De
regering is echter de mening toegedaan dat rechtstreekse verkiezing van de
Commissievoorzitter de meest krachtige wijze van versterking van de democratische
legitimiteit zou inhouden. Vanwege het belang dat de regering hecht aan de
democratische legitimiteit, bepleit de regering deze rechtstreekse verkiezing.De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen
het voorstel van o.a. Daniel Cohn-Bendit om het Commissievoorzitterschap mede
tot inzet te maken van de verkiezingen voor het EP. In antwoord hierop merkt
de regering op dat zij momenteel verschillende mogelijkheden onderzoekt om
rechtstreekse verkiezing van de Commissievoorzitter te realiseren. Het voorstel
om het Commissievoorzitterschap mede tot inzet te maken van de verkiezingen
voor het Europees Parlement is daarbij één van de mogelijkheden.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie of
een dergelijke verkiezingsprocedure niet tevens een grote impuls zou geven
aan de Europese partijvorming, merkt het kabinet op dat dit naar verwachting
het geval zal zijn. Het is niet denkbeeldig dat de door de leden aangehaalde
indirecte verkiezingswijze van de commissievoorzitter een stimulerend effect
heeft op de profilering van Europese politieke partijen. Een dergelijke stimulerende
werking geldt echter evenzeer voor een directe wijze van verkiezing van de
commissievoorzitter. Ook hier zal het voorzitterschap van de commissie een
rol van betekenis kunnen spelen voor de eigen profilering van de Europese
politieke partijen. Bovendien zal een direct gekozen commissievoorzitter in
staat zijn om meer interesse en betrokkenheid van burgers bij de Europese
Unie zeker te stellen. In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie of de regering het risico
ziet dat de «strategische rol van de Europese Raad» het initiatiefrecht
van de Commissie ondergraaft en het Europees Parlement als medewetgever voor
voldongen feiten plaatst of zelfs passeert, merkt de regering op dat zij dit
risico niet ziet. De strategische rol van de Europese Raad laat het initiatiefrecht
van de Commissie immers ongemoeid. Weliswaar kan de Europese Raad beleid initiëren
en bevorderen, maar het doen van concrete voorstellen om dit beleid vorm te
geven, blijft voorbehouden aan de Commissie. Ook de functie van het Europees
Parlement als mede-wetgever is hierbij, naar het oordeel van de regering niet
in het geding.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid is te
overwegen de bijeenkomsten van de Europese Raad te laten voorzitten door de
Commissievoorzitter. De regering is van oordeel dat de bijeenkomsten van de
Europese Raad moeten worden voorgezeten door het fungerende roulerende voorzitterschap
en overweegt niet deze bijeenkomsten te laten voorzitten door de Commissievoorzitter.In antwoord op de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie of de regering
bereid is te bevorderen dat de conclusies van de Europese Raad ter goedkeuring
worden voorgelegd aan het Europees Parlement merkt de regering op dat deze
conclusies worden opgesteld door het fungerende voorzitterschap en formeel
dan ook «conclusies van het voorzitterschap» zijn. De regering
ziet geen aanleiding deze praktijk te wijzigen. Een vraag van deze leden is
voorts of een instemmingsrecht voor het Europees Parlement over conclusies
van de Europese Raad, de zichtbaarheid van de Europese besluitvorming niet
aanmerkelijk kan vergroten, aangezien het een directe confrontatie mogelijk
maakt tussen twee polen van soevereiniteit. De regering benadrukt dat het,
zoals eerder aangegeven, niet om formele besluiten genomen door de Europese
Raad gaat, maar om conclusies van het voorzitterschap. Er kan dus geen sprake
zijn van een instemmingsrecht van het Europees Parlement.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan aangeven
welke bevoegdheden van de EU door de voorstanders vanKompetenzabgrenzung, zoals de Duitse deelstaten, zoal ter discussie worden gesteld.
Niet alle voorstanders van een zogenaamde Kompetenzabgrenzung zijn het op alle punten met elkaar eens over welke bevoegdheden
van de EG ter discussie staan. Verschillende lidstaten en voorstanders van Kompetenzabgrenzung, waaronder een aantal vertegenwoordigers
van regio's in Europa, noemen uiteenlopende beleidsterreinen. Onder meer zijn
daarbij tot nog toe de volgende terreinen genoemd: de interne markt, economische
en sociale cohesie, regionaal beleid, het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en het milieubeleid.GroenLinks vraagt wat volgens de regering de essentiële onderdelen
zijn van het acquis communautaire. In de notitie
«De toekomst van de Europese Unie»1
worden de interne markt en het mededingingsbeleid genoemd als essentiële
delen van het acquis communautaire. Andere beleidsterreinen,
waaronder de door vragensteller genoemde terreinen sociaal beleid, milieu
en natuurbescherming, kunnen evenzeer deel uitmaken van deze essentiële
delen van het acquis, zeker waar bijvoorbeeld directe relaties bestaan met
de interne markt en het mededingingsbeleid. Dergelijke essentiële onderdelen
van het acquis mogen naar het oordeel van de regering
niet worden verstoord door de afbakening van bevoegdheden tussen de EU en
de lidstaten.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering voorts wat
de «algemene criteria voor subsidiariteit» die de regering bepleit
zouden toevoegen aan de in 1997 in Amsterdam gemaakte «precieze afspraken» en wat de regering verstaat onder «verduidelijking» daarvan.
In antwoord daarop wijst de regering erop dat in het Protocol betreffende
de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel,
dat bij het Verdrag van Amsterdam is gehecht aan het EG-Verdrag, nauwkeurige
procedurevoorschriften zijn neergelegd voor het handelen van de instellingen
bij het voorstellen en aannemen van nieuwe wetgeving of het schrappen van
overbodige wetgeving. De richtsnoeren voor de invulling van de subsidiariteitstoets
zijn van meer algemene aard. Een uitwerking daarvan beschouwt de regering
als wenselijk omdat dit een verduidelijkende meerwaarde zou kunnen bieden.
Deze uitwerking zou door de Raad ter hand genomen moeten worden en de regering
kan thans niet vooruit lopen op de uitkomsten van die uitwerking.Op de vraag van de leden van deze fractie of bij twijfelgevallen de «politieke
knopen» dienen te worden doorgehakt door rechters, zoals soms gesuggereerd
wordt, of door politici, antwoordt de regering dat het de verantwoordelijkheid
is van de bij het wetgevingsproces betrokken instellingen de politieke knopen
door te hakken. Dat betekent dat niet alleen de Raad, maar ook de Commissie
en het Europees Parlement zich rekenschap moeten geven van de subsidiariteit
bij wetgevingsvoorstellen. Dat laat onverlet dat het Hof van Justitie bevoegd
is in voorkomend geval de geldigheid van een besluit te onderzoeken en daarbij
te toetsen of het besluit kan worden gedragen door de motivering die de gemeenschapswetgever
daaraan ten grondslag heeft gelegd.In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie of het door de Commissie
uitgebrachte Witboek over Europees Bestuur inderdaad relevante elementen bevat
die een constructievere benadering van het thema bevoegdheidsafbakening mogelijk
maken, merkt de regering het volgende op. Het Witboek over Europees Bestuur
richt zich primair op veranderingen die binnen het kader van de bestaande
verdragen kunnen worden doorgevoerd. In dit witboek wordt wel geconcludeerd
dat er duidelijke beginselen moeten komen voor de verdeling van de bevoegdheden
tussen de Unie en de lidstaten. De regering deelt deze conclusie en merkt,
wellicht ten overvloede, op dat dit één van de onderwerpen is
die in de Verklaring bij het Verdrag van Nice worden genoemd. De Commissie
heeft in het Witboek over Europees Bestuur reeds aangegeven graag actief te
willen bijdragen aan de discussie over de hervormingen in het kader van het
debat over de toekomst van de Unie. Naar alle waarschijnlijkheid zal de Commissie
op korte termijn met haar eerste bijdrage komen, waarin mogelijk ook relevante
elementen zullen zijn opgenomen die een constructievere benadering van het
thema bevoegdheidsafbakening mogelijk maken.De GroenLinks-fractie vraagt welke initiatieven de regering neemt om de
thema's van de bevoegdheidsafbakening en de subsidiariteit aan elkaar te koppelen.
In antwoord op deze vraag verwijst de regering naar de notitie «De toekomst
van de Europese Unie» van 8 juni jl., waarin de thema's van de verdeling
van de bevoegdheden en de toepassing van het subsidiariteitsbeginsel in samenhang
zijn behandeld. Deze samenhang moet, naar de mening van de regering, ook in
het verdere verloop van het debat over beide thema's in bewaard blijven. De
regering zal zich dan ook hiervoor inzetten.De leden van de fractie van de SP stellen twee vragen over de benoeming
van Commissarissen. Zij vragen of het na de inwerkingtreding van het verdrag
van Nice, mogelijk is dat door de nieuwe regels over stemmen met gekwalificeerde
meerderheid, een door Nederland voorgedragen lid van de Europese Commissie
wordt afgewezen. Tevens vragen deze leden of het aanwijzen van de leden van
de Europese Commissie bij gekwalificeerde meerderheid een stap
van een intergouvernementele naar communautaire procedure is. De regering
antwoordt daarop dat het Verdrag voorziet dat over de Voorzitter en de leden
van de Commissie bij gekwalificeerde meerderheid wordt besloten. Tot nu toe
gebeurde dit bij onderlinge overeenstemming tussen de regeringen van de lidstaten.
De Raad zal in de nieuwe situatie in eerste instantie met gekwalificeerde
meerderheid besluiten over de lijst, waarop staat wie als Voorzitter en leden
van de Commissie worden voorgedragen. Deze lijst wordt vervolgens ter goedkeuring
aan het Europees Parlement voorgelegd. Ten slotte wordt de benoeming van de
Voorzitter en de leden door de Raad gerealiseerd, wederom bij gekwalificeerde
meerderheid. Dit leidt ertoe dat de Raad steeds over de lijst van commissarissen
en over het gehele college besluit bij gekwalificeerde meerderheid. De regering
acht het dan ook niet waarschijnlijk dat bij deze procedure een specifieke
commissaris afgewezen zal worden. De regering is met deze leden van oordeel
dat deze nieuwe besluitvormingswijze voor het samenstellen en benoemen van
de Commissie een stap betekent die gelijkenis vertoont met de communautaire
werkwijze. Op deze wijze wordt het strikt intergouvernementele karakter van
besluitvorming over deze materie verder verlaten.De leden van de fractie van de SGP vragen de regering voorts welke controlemechanismen
staan tegenover de nieuwe en uitgebreide bevoegdheden van de Commissievoorzitter
ten aanzien van het wijzigen van de interne taken van de Commissie, in het
schuiven met taken binnen de Commissie, in het benoemen van Vice-Voorzitters
en in het ontslaan van individuele Commissarissen. De regering wijst er allereerst
op dat over de interne organisatie van de Commissie voorheen geen bepaling
in het verdrag voorkwam en dat dit altijd al een zaak van de Commissie zelf
was. Het benoemen van Vice-Voorzitters was voorheen ook een zaak van de Commissie
zelf. Het collegiale besluit inzake de goedkeuring van benoemingen van de
Vice-Voorzitter brengt hierin in wezen geen verandering. Wel nieuw is de mogelijkheid
voor de voorzitter van de Commissie om een individuele commissaris te verzoeken
om ontslag te nemen. Ook een besluit hiertoe dient vooraf collegiaal goedgekeurd
te worden volgens de normale regels. De regering verkiest deze procedure bovendien
boven de zware procedure waarbij het Hof van Justitie een commissaris van
zijn ambt ontheven verklaart. Deze mogelijkheden binnen de Commissie laten
onverlet dat de door het bewuste verzoek tot ontslag betroffen commissaris
daartegen – desgewenst – beroep kan instellen bij het Hof van
Justitie. Dat laatste lijkt in de ogen van de regering voldoende controle.De leden van de SGP-fractie wensen te vernemen of een gepolitiseerde ontslagregeling,
ingegeven door de politieke vertrouwensregel, wel past bij de ambtelijke benoemingswijze
van de Commissarissen. De regering wijst hierbij op de gewijzigde benoemingswijze
van de Europese Commissie. De Voorzitter van de Commissie speelt een grote
rol bij de benoeming van de leden van de Commissie en heeft veel invloed op
de werkwijze van de Commissie als geheel. Logisch gevolg hiervan is dat de
Voorzitter tevens bevoegd is om een individuele Commissaris te ontslaan. De
regering is van oordeel dat zowel de benoemingswijze als deze manier van ontslaan
niet als ambtelijk bestempeld kunnen worden. De regering is niet van oordeel,
zoals onder meer de D66-fractie opmerkt, dat de Voorzitter van de Commissie
te grote bevoegdheden heeft. Bovendien verwacht de regering, zoals eerder
uiteengezet, dat de voorzitter van de Commissie, bij gebruikmaking van zijn
bevoegdheid om een Commissaris voor ontslag voor te dragen, nadrukkelijk rekening
zal houden met de opvattingen van het Europees Parlement.Op de vraag van de SGP-fractie hoe de regering de verhouding tussen de
Europese Commissie en de Raad ziet, kan geantwoord worden dat deze bezien
dient te worden in het licht van de institutionele structuur van de Unie.
Enerzijds is de Commissie afhankelijk van de Raad, daar deze over de benoeming
van de Commissie besluit. Anderzijds is de Commissie een onafhankelijk orgaan.
Dat blijkt met name uit de rol die de Commissie in het wetgevingsproces speelt.
In praktisch alle gevallen heeft alleen de Commissie de exclusieve bevoegdheid
om voorstellen te doen. Zonder een Commissievoorstel kan de Raad niet besluiten.
De Commissie doet dit in het licht van het gemeenschapsbelang, en in het belang
van alle lidstaten. Dit moet ervoor zorgen dat de Raad (en het Parlement)
minderheidsstandpunten van de lidstaten in hun voorstellen betrekken. De Commissie
moet immers ook de door de Raad gewijzigde voorstellen aan goedkeuring onderwerpen.
Een codecisie-procedure in twee lezingen en de onafhankelijkheid van de Commissie
zijn daarom onontbeerlijk voor democratische besluitvorming. Het onafhankelijke
karakter van de Commissie blijkt voorts uit het grote aantal controlemogelijkheden
waarover de Commissie beschikt om toe te zien dat de bepalingen van het Verdrag
door de lidstaten worden nageleefd, zowel tijdens de voorbereiding van regelgeving
als bij de implementatie daarvan. De Commissie is in alle aspecten van het
bestuur van de Unie derhalve een centrale schakel. Zij is de initiator van
Europese wet- en regelgeving, de hoedster van de verdragen en de uitvoerder
van communautaire besluiten.De leden van de SGP-fractie wensen te vernemen of de invoering van stemming
bij gekwalificeerde meerderheid over Commissiebenoemingen niet leidt tot een
onevenredige invloed van de lidstaten op de benoeming. Naar het de regering
voorkomt is dit eerder omgekeerd. Immers, stemming bij unanimiteit, zoals
thans het geval, verschaft iedere lidstaat een vetorecht. Met andere woorden,
iedere lidstaat kan de benoeming van (leden van de) Commissie frustreren.
Bij gekwalificeerde meerderheid kunnen lidstaten overstemd worden. Dit maakt
de invloed van de lidstaten naar het oordeel van de regering juist geringer.2.7 De weging van de stemmen in de RaadDe leden van de PvdA-fractie verzoeken de regering alsnog een nadere toelichting
te verschaffen op de rechtsbeginselen die ten grondslag liggen aan de drie
voor de stemmenweging gehanteerde criteria en hun onderlinge verhouding. De
regering antwoordt hierop dat de drie elementen (percentage van het totaal
aantal stemmen in de Raad, een meerderheid van de lidstaten en, desgewenst,
de relatieve bevolkingsomvang van de voorstemmers) het resultaat vormen van
een onderhandelingsproces. Deze elementen in hun gezamenlijkheid beschouwd,
beogen recht te doen aan het vereiste dat een besluit moet worden gedragen
door het, in verhouding tot het belang van het besluit, voldoende groot aantal
lidstaten en de omvang van hun bevolkingen. Alleen daaraan immers kan een
besluit de legitimiteit ontlenen die is vereist in een democratische rechtsorde.Bijna alle fracties wensen van de regering een toelichting op het stelsel
van stemmenweging in de Raad. Zij willen weten hoe de verhouding tussen kleine
en grote lidstaten is. Tevens vragen deze fracties waar de drempel van de
gekwalificeerde meerderheid ligt en wanneer een blokkerende minderheid gevormd
kan worden. In de Memorie van Toelichting op het Verdrag van Nice heeft de
regering op hoofdlijnen uiteen gezet hoe het stelsel van stemmenweging in
de Raad functioneert, hieronder licht de regering deze werking verder toe.
Artikel 205, EG-Verdrag, waarin de huidige weging van de stemmen van de Raad
is vastgelegd, wordt niet direct door het Verdrag van Nice gewijzigd. De in
Nice overeengekomen wijzigingen zullen, overeenkomstig artikel 3 («bepalingen
betreffende de weging van de stemmen in de Raad») van het Protocol betreffende
de uitbreiding van de Europese Unie pas op 1 januari 2005 ingaan.
Op die datum zullen de relevante onderdelen van artikel 205 EG-Verdrag, worden
vervangen door een nieuwe tabel met daarin het nieuwe aantal stemmen in de
Raad per lidstaat. Het totaal aantal stemmen in de Raad wordt dan 237, voor
een Unie met de huidige omvang van vijftien lidstaten. Vanaf dat moment zijn
voor een gekwalificeerd meerderheidsbesluit van de Raad 169 stemmen vereist.
Een tweede vereiste betreft het aantal lidstaten dat het voorliggende voorstel
steunt. In het geval dat de Commissie het voorstel voor het besluit heeft
gedaan, moet een meerderheid van de lidstaten («de helft plus een»)
het voorstel steunen. In het geval dat een voorstel niet afkomstig is van
de commissie, maar bij voorbeeld van een lidstaat, is het vereist dat ten
minste twee derden van de lidstaten voorstemmen om het besluit aan te kunnen
nemen.Ten slotte is er nog een derde toetssteen, die desgewenst door de lidstaten
kan worden ingeroepen, het betreft hier het bevolkngscriterium van 62 procent.
Dit criterium bepaalt dat een lid van de Raad kan verlangen dat wordt nagegaan
of de gekwalificeerde meerderheid van stemmen die is geconstateerd, ook ten
minste 62 procent van de totale bevolking van de Europese Unie vertegenwoordigt.
Het besluit is niet aangenomen indien blijkt dat de gekwalificeerde meerderheid
niet ten minste dit percentage van de Uniebevolking vertegenwoordigt. Voor
die besluiten die bij gekwalificeerde meerderheid worden genomen op het terrein
van het Gemeenschappelijk Buitenlandsen Veiligheids Beleid (Titel V, EU-verdrag)
en op het terrein van samenwerking op politieel en justitieel terrein (Titel
VI, EU-verdrag), zijn de bovenstaande aanpassingen ook opgenomen. De drempel
voor gekwalificeerde meerderheid zal in de loop van de tijd enigszins fluctueren.
In de nieuwe situatie, waarbij in eerste instantie 169 stemmen voor een gekwalificeerde
meerderheid nodig zijn op een totaal aantal stemmen van 237, ligt de drempel
op 71,3 procent. Dit percentage is een fractie hoger dan het huidige percentage.
Bij iedere toetreding zal vervolgens telkenmale het aantal stemmen in de Raad
toenemen en er zal dan ook moeten worden bepaald hoeveel stemmen voor een
gekwalificeerde meerderheidsbesluit nodig zijn.Wanneer alle kandidaat-lidstaten
uiteindelijk zijn toegetreden zal het totaal aantal stemmen liggen op 345.
Als uiteindelijk alle kandidaat-lidstaten zijn toegetreden en de Unie uit
27 lidstaten bestaat, wordt de blokkerende minderheid in de Raad op 91 stemmen
vastgesteld, hetgeen betekent dat 255 stemmen nodig zijn om een besluit bij
gekwalificeerde meerderheid aan te nemen. In de tussenliggende periode, tussen
de eerste en de laatste toetreding zal de drempel voor een gekwalificeerde
meerderheid na de eerste uitbreiding eerst iets onder het huidige percentage
(71,3 procent) zakken en – naar mate meer toetredingen volgen –
gedurende het uitbreidingsproces geleidelijk oplopen tot ten hoogste 73,4
procent. Als uiteindelijk de uitbreiding volledig is voltooid zal de uiteindelijke
drempel komen te liggen op 73,9 procent van de stemmen.De D66-fractie stelt dat de grote lidstaten onder de nieuwe stemverhoudingen
sneller tot een blokkerende minderheid kunnen komen dan onder het huidige
Verdrag. Voort willen de leden van de leden van de D66-fractie en GroenLinks-fractie
vernemen wat de nieuwe stemverhouding voor de positie van de kleinere lidstaten
betekent. De regering merkt hierover het volgende op. Volgens artikel 205,
tweede lid, van het huidige EG-Verdrag bestaat er in de huidige situatie gekwalificeerde
meerderheid indien 62 stemmen op een totaal van 87 zijn behaald. Dat is 71,73
procent. De blokkerende minderheid ligt daarmee op 26 stemmen. Dit betekent
dat in de huidige situatie twee grote lidstaten plus een middelgrote lidstaat,
of de drie grootste lidstaten gezamenlijk een blokkerende minderheid kunnen
vormen. Bovendien is er het politieke akkoord van Ioannina1 vastgelegd dat als er tussen de 23 en 25 stemmen zijn uitgebracht,
het besluit niet is aangenomen (de blokkerende minderheid ligt immers op 26),
maar dat er binnen een redelijke termijn naar een oplossing dient te worden
gezocht. Bij de nieuwe stemmenweging in de Raad kan uiteindelijk na de toetreding
van de nieuwe lidstaten eerst een blokkerende minderheid worden gevormd door
de drie grootste lidstaten plus een kleine(re) lidstaat. De leden van de fractie
van de ChristenUnie merken terecht op dat bij het ingaan van de nieuwe stemmenweging,
zonder dat er nieuwe lidstaten zijn toegetreden, voor een blokkerende minderheid
twee grote lidstaten plus een middelgrote lidstaat volstaan. De regering is
dan ook van oordeel dat de grote lidstaten in enkele gevallen onder de nieuwe
stemmenweging even snel een blokkerende minderheid kunnen vormen als in de
huidige situatie. Naarmate de uitbreiding zich gefaseerd voltrekt, wordt dit
zelfs moeilijker. De regering kan dan ook niet de stelling onderschrijven
dat het in de nieuwe stemmenweging eenvoudiger wordt voor grote lidstaten
om een blokkerende minderheid te vormen.De ChristenUnie vraagt of Nederland zich niet altijd heeft uitgesproken
tegen de mogelijkheid dat twee grote en een middelgrote lidstaat een blokkerende
minderheid kunnen vormen. De GroenLinks-fractie vraagt vervolgens of de balans
tussen kleine en grote lidstaten is gewaarborgd. De regering wijst erop dat
de mogelijkheid om een blokkerende minderheid te vormen door twee grote lidstaten
samen met een middelgrote lidstaat, ook bestaat in de huidige situatie. Aanvankelijk
zal deze situatie voortbestaan onder de nieuwe stemmenweging, als er voor
1 januari 2005 geen nieuwe lidstaten zijn toegetreden. Deze situatie zal naar
het oordeel van de regering niet van lange duur zijn, omdat de uitbreiding
van de Unie zich zal voltrekken, en omdat daarmee de mogelijkheden om een
blokkerende minderheid te vormen moeilijker worden. In een Unie van 27 lidstaten,
zal de blokkerende minderheid op 91 stemmen liggen. Om deze minderheid te
vormen zijn dan drie grote lidstaten nodig plus een kleine(re). De regering
meent dan ook dat in die situatie de positie van de kleine(re) lidstaten verbeterd
is, in die zin dat het moeilijker voor de grootste lidstaten wordt om een
besluit te blokkeren. Vanuit die achtergrond is de regering de mening toegedaan
dat de balans tussen de grote en kleine lidstaten is behouden.Op de vragen van de leden van de fractie van de VVD over de criteria en
methodes die werden gehanteerd voor het tot stand brengen van de stemmenweging
antwoordt de regering als volgt. Bij de herbepaling van de stemmenweging binnen
de Raad heeft het bevolkingscriterium een cruciale rol gespeeld. Daarnaast
bestond overeenstemming dat de nieuwe stemmenweging er niet toe mocht leiden
dat de onderlinge afstand tussen de kleine, middelgrote en grote lidstaten
buiten redelijke proporties zou geraken. Nederland steunde dit criterium volledig.
Een zuiver mathematische reeks direct gerelateerd aan de bevolkingsomvang
zou aan dit laatste criterium niet tegemoet zijn gekomen. Nederland heeft
daarbij enerzijds steun uitgesproken voor het hanteren van deze criteria,
maar anderzijds ook benadrukt dat een zekere differentiatie op zijn plaats
was. Nederland is er ook in geslaagd om de relatieve bevolkingsomvang van
Nederland beter te laten spreken uit de stemmenverdeling. Bovendien is er
bij de uiteindelijke stemmenweging bereikt dat België, Nederland en Luxemburg
gezamenlijk evenveel stemmen hebben als de grootste lidstaten.Gevraagd naar de analyse van de leden van de fractie van de VVD of Nederland
met de huidige stemmenweging er relatief slechter uitkomt dan onder een zuiver
mathematische berekening van de stemmenverdeling op basis van bevolkingsomvang,
antwoordt de regering als volgt. De regering kan de analyse van de VVD leden
niet volledig delen. Indien een op louter mathematische basis
een stemmenverdeling tot stand zou worden gebracht had die uiteindelijke uitkomst
volledig andere stemgetallen te zien gegeven dan in dit geval. Die uitkomsten
zouden leiden tot grote dispariteit tussen kleinere, middelgrote en grote
lidstaten. Om die situatie te voorkomen zijn andere overwegingen betrokken
bij het vaststellen van de nieuwe stemmenverdeling.Deze leden stellen tevens de vraag of Duitsland gecompenseerd is met het
nieuwe criterium dat 62 procent van de Uniebevolking een besluit moet steunen.
De regering antwoordt hierop als volgt. Deze zogenaamde «bevolkingstoets»
is niet een verplichte toets bij de stemmenweging, maar is inroepbaar door
lidstaten. Deze toets is in de slotfase van de onderhandelingen toegevoegd.
Dit had inderdaad onder meer te maken met het feit dat Duitsland zich aanvankelijk
sterk had gemaakt, net als Nederland, voor een betere wijze van uitdrukken
van het demografisch gewicht in de stemmenverdeling. Daar waar Nederland er
in slaagde om een zekere differentiatie te bewerkstelligen, is dit Duitsland,
mede door Franse vasthoudendheid, niet gelukt. De wens van Duitsland om het
verschil in bevolkingsomvang ten opzichte van de drie even grote lidstaten
(het Verenigd Koninkrijk, Italië en Frankrijk) tot uitdrukking te brengen
in de stemmenweging, gekoppeld aan de wens van Frankrijk om de vier grote
lidstaten in stemmental gelijk te laten zijn, heeft geleid tot het opnemen
van deze optionele bevolkingstoets. In de praktijk zal het toepassen van de
bevolkingstoets alleen zinvol zijn als Duitsland tot een blokkerende minderheid
behoort. Deze toets is naar het oordeel van de regering niet in tegenspraak
met de wens om bevolkingsomvang in de besluitvorming binnen de Raad een rol
te doen spelen.De leden van de fractie van de VVD vragen ook of het verkrijgen van een
stem meer dan België, Portugal en Griekenland niet bescheiden is, gezien
het bevolkingsaantal. Zoals uiteengezet zijn bij de stemmentoedeling meerdere
overwegingen betrokken naast het criterium van de bevolkingsomvang. De Nederlandse
inzet was er juist op gericht om de afstand tussen de lidstaten binnen redelijke
proporties te houden en tegelijkertijd op betere wijze uitdrukking te geven
aan de bevolkingsomvang van Nederland. Het resultaat beantwoordt aan die criteria.
In het uiteindelijke resultaat zijn grote landen met een aanmerkelijk grotere
bevolkingsomvang 29 stemmen toebedeeld. In dat licht is de toebedeling aan
de middelgrote lidstaten juist gunstig te noemen. Nederland zit met 13 stemmen
precies tussen Roemenië, met veertien stemmen en België, Griekenland
en Portugal, met twaalf stemmen in. De regering beschouwt dit als een eerlijke
uitkomst die recht doet aan het verschil in bevolkingsomvang, zonder andere
overwegingen uit het oog te verliezen. Bovendien meent de regering dat het
geen slechte uitkomst is dat de Benelux-landen gezamenlijk evenveel stemmen
hebben als elk van de grootste lidstaten.Deze leden stellen dat er sprake is van een lichte verschuiving van het
stemgewicht ten gunste van de Zuid-Europese landen. Frankrijk, Italie, Spanje,
Portugal en Griekenland krijgen in de Unie van 15 lidstaten 46 procent van
de stemmen (was 43,7 procent). Deze leden vragen of dit ter compensatie is
van een verschuiving van het zwaartepunt van de Unie naar het noorden ten
gevolge van een eventuele uitbreiding met de landen van Midden- en Oost-Europa.
De regering moet op deze vraag ontkennend antwoorden. In de voorbereidende
onderhandelingen en tijdens de IGC is geen aandacht geweest voor een veronderstelde
verschuiving van het zwaartepunt van stemgewicht binnen Europa. Deze overweging
heeft dan ook geen rol gespeeld in de toebedeling van stemmen. Deze leden vragen op welke wijze op dit moment invulling wordt gegeven
aan de Benelux-samenwerking. De regering beperkt zich daarbij tot de politieke
Benelux-samenwerking binnen EU-kader. Binnen de kaders van de Europese Unie
vindt op gezette tijden samenwerking en afstemming tussen de Benelux-partners
plaats. Voorafgaand aan Europese Raden informeren de drie landen elkaar over
elkaars standpunten en streven ernaar een gemeenschappelijk standpunt te formuleren.
Inspelend op grote Europese evenementen (zoals IGC's) en debatten stemmen
de Benelux-landen ook regelmatig hun inbreng af. Zo verschenen het afgelopen
jaar drie Benelux-memoranda: één over de inzet voor de IGC 2000,
één over de toekomst van Europa en één over de
follow-up van de Europese Raad te Tampere in 1999. Momenteel wordt tevens
nagedacht over vormen van samenwerking tussen Benelux- en de Visegrad-landen,
mogelijk ook na de toetreding van deze landen. De huidige Benelux-voorzitter
Luxemburg heeft voor december a.s. een overleg met de Visegrad-landen aangekondigd,
op niveau van Minister-Presidenten en Ministers van Buitenlandse Zaken.De leden van de CDA-fractie vragen aan de regering welke initiatieven
zij bijvoorbeeld in de aanloop naar Laken denkt te nemen opdat de besluitvorming
op Europees niveau inzichtelijker en transparanter zal worden. In antwoord
hierop wijst de regering op de notitie «De toekomst van de Europese
Unie» van 8 juni jl., waarin zij haar inzet voor de discussie over de
toekomst van Europa heeft uiteengezet. Hierin is met betrekking tot het vergroten
van de inzichtelijkheid en transparantie van de besluitvorming aansluiting
gezocht bij het thema «vereenvoudiging van de verdragen». Deze
vereenvoudiging van de verdragen acht zij gewenst om deze toegankelijker te
maken voor de burger. Daartoe zouden alle hoofdbepalingen over de instellingen
en de besluitvorming in één basisverdrag kunnen worden samengevoegd.
Een dergelijke aanpassing kan in belangrijke mate bijdragen aan vergroting
van de inzichtelijkheid en transparantie van de besluitvorming.Naar aanleiding van de vraag van de D66-fractie of er een verband bestaat
tussen het aantal stemmen in de Raad en het aantal Parlementszetels, kan de
regering antwoorden dat het enige verband hiertussen het bevolkingscriterium
is geweest. Zowel bij het bepalen van de stemmen in de Raad als het vaststellen
van het aantal zetels per lidstaat is in belangrijke mate gekeken naar het
demografisch gewicht van de lidstaten.Evenals op de vragen van de CDA- en de SGP-fractie over de afname van
het aantal zetels voor Nederland in het Europees Parlement kan op de vraag
van de D66-fractie over het inleveren van zetels in het EP worden geantwoord
dat naar het oordeel van de regering er geen sprake is van een onevenredig
zware achteruitgang van Nederland in het EP. Ook voor wat betreft het stemmental
van Nederland in de Raad is de regering van mening dat dit blijk geeft van
een rechtvaardige verdeling.De leden van de D66-fractie vragen of het bewaken van de democratische
controle niet primair door het Europees Parlement dient te worden uitgevoerd.
De regering deelt deze zienswijze. Door de uitbreiding van het codecisierecht
van het Europees is door het Verdrag van Amsterdam de democratische controlemogelijkheid
van het Europees Parlement aanzienlijk verbeterd. Het Verdrag van Nice heeft
deze lijn doorgezet, zij het niet tot zijn logische conclusie. Het Europees
Parlement is nu een ware (mede)wetgever in het communautaire besluitvormingsproces.
Dat neemt niet weg dat in de IGC bij sommige lidstaten het gevoelen leefde
dat het democratisch gezien onjuist is dat een minderheid van de Europese
bevolking een meerderheid zou kunnen overstemmen. Bij een besluit moet ook
de Unie-bevolking in voldoende mate vertegenwoordigd zijn. Om die reden
is het «bevolkingscriterium» van 62 procent ingevoerd. Er is daarmee
een dubbele democratische toets ingevoerd: enerzijds zorgt het direct gekozen
Europees Parlement voor de inbreng van de EU-bevolking, anderzijds ziet het
bevolkingscriterium erop toe dat een minderheid geen meerderheid kan overstemmen.
Voor de vorming van een blokkerende minderheid zijn in de nieuwe situatie
minimaal drie grote lidstaten nodig en naarmate de uitbreiding vordert zelfs
meer. Daarmee is de mogelijkheid om een blokkerende minderheid te vormen,
zoals hierboven uiteengezet, in vergelijking tot de huidige situatie in ieder
geval gehandhaafd en wordt dit op termijn zelfs moeilijker. De constatering
van de leden van de SGP-fractie, namelijk dat het goed denkbaar is dat Duitsland
samen met een andere grote lidstaat en een kleinere een blokkerende 38 procent
van de EU-bevolking kan vormen deelt de regering niet. De Unie van 27 lidstaten
telt rond de 470 miljoen inwoners. 38 procent daarvan is 178, 6 miljoen inwoners.
De twee grootste EU-landen, Duitsland en Frankrijk, vormen 78 procent van
de blokkerende minderheid (Duitsland vormt daar ruim 45 procent van, en Frankrijk
33 procent). Er zal dus altijd een derde grote lidstaat nodig zijn om op basis
van het bevolkingscriterium een blokkerende minderheid tot stand te brengen.
Naarmate het percentage van 62 procent zou stijgen, zoals door de SGP-fractie
gesteld, wordt het eenvoudiger voor de grote lidstaten om een blokkerende
minderheidscoalitie te vormen. Het percentage is derhalve op 62 procent gefixeerd
om er zorg voor te dragen dat minimaal drie grote lidstaten nodig zijn om
een blokkerende minderheid te kunnen vormen. De regering benadrukt hierbij
echter dat zij niet verwacht dat van deze toets veelvuldig gebruik gemaakt
zal worden. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen waar een overduidelijke
minderheid van de Uniebevolking van meer dan 38 procent dreigt te worden overstemd,
zou het volgens de regering mogelijk kunnen zijn dat, met name de grootste
lidstaten deze additionele toets zullen inroepen.De leden van de GroenLinks-fractie wensen te vernemen of de bewering van
de Gentse hoogleraar Koolsaet juist is, dat de Belgische en Nederlandse regering
hadden afgesproken dat in Nice gezwegen zou worden over de Nederlandse wens
om een groter stemgewicht te krijgen dan de «tien-miljoen-lidstaten»,
tenzij Duitsland zijn positie ter sprake zou brengen, en dat vervolgens «de
afspraak door een van de twee partners werd gebroken». De Nederlandse
regering heeft in het kader van de Benelux-samenwerking, gedurende de IGC
en de voorbereidingen daarop nauw met België samengewerkt. Dit heeft
geresulteerd in twee IGC-memoranda. De Nederlandse wens om een differentiatie
aan te brengen tussen de groep landen met 10 miljoen inwoners en Nederland
(met bijna 16 miljoen inwoners), is echter nooit onder stoelen of banken gestoken
en duidelijk aan de Belgische regering kenbaar gemaakt. Daar kan geen misverstand
over bestaan. De regering achtte deze inzet op grond van de bevolkingsgrootte
van Nederland rechtvaardig en legitiem. De positie van Nederland is in de
nieuwe verhouding zichtbaar gemaakt, want de grootste lidstaten zijn op 29
stemmen uitgekomen en Roemenië (20 miljoen) op 14. De groep landen met
rond de 10 miljoen inwoners krijgt 12 stemmen per land en Nederland zit daar
met 13 stemmen precies tussenin. Dit acht de regering een redelijke uitkomst.
Bovendien is het een zeer behoorlijk onderhandelingsresultaat dat de Beneluxlanden
gezamenlijk evenveel stemmen hebben gekregen als elk van de grootste lidstaten
afzonderlijk, namelijk 29. Dit alles is naar het oordeel van de regering geenszins
in strijd met de in het kader van de Benelux-samenwerking gemaakte afspraken.
In het Benelux-memorandum over de IGC (CONFER 4784/00) is bijvoorbeeld neergelegd
dat er een nieuwe stemmenweging in de Raad moet komen met inachtneming van
het relatieve bevolkingsgewicht, waarbij in vergelijkbare situaties vergelijkbare
oplossingen gepast zijn. Nederland heeft dus geen strijd gevoerd voor een
stem verschil met een ander land, maar voor de positie van de
middelgrote lidstaten, de verhoudingen tussen groot en klein en de positie
van Nederland.De leden van GroenLinks vragen of de regering het denkbaar acht dat in
de toetredinsonderhandelingen met de minder goed bedeelde kandidaat-lidstaten
hun stemmental nog wordt aangepast. De uiteindelijke zeteltallen en stemgewichten
van de nieuwe lidstaten zullen moeten worden bevestigd in de toetredingsverdragen
die met deze landen zullen worden afgesloten. De onderhandelingen hierover
zullen vanaf de eerste helft van 2002 worden gevoerd. De resultaten van Nice
vormen de gemeenschappelijke inzet van de EU-lidstaten in deze onderhandelingen.
Het is mogelijk dat, met name voor de specifieke gevallen van Tsjechië
en Hongarije voor wat betreft het aantal zetels in het EP, het uiteindelijke
onderhandelingsresultaat afwijkt van wat in de verklaringen bij het Verdrag
van Nice was aangegeven.Op de vraag van de GroenLinks-fractie, namelijk waarom niet is voorzien
in een periodieke aanpassing van de stemmenverdeling, teneinde verschillen
in bevolkingsgroei erin te kunnen verwerken, kan opgemerkt worden dat naar
het oordeel van de regering het niet wenselijk is te voorzien in een periodieke
aanpassing van de stemmenverdeling, teneinde verschillen in bevolkingsgroei
erin te kunnen verwerken. Dit zou betekenen dat de stemmen aan voortdurende,
zij het periodieke, fluctuatie onderhevig zijn, en daarmee de drempel voor
de gekwalificeerde meerderheid en de blokkerende minderheid. Dit zou tot veel
onduidelijkheid over de stemverhoudingen leiden. De rechtszekerheid is bij
een dergelijke ontwikkeling niet gebaat.De GroenLinks-fractie vraagt hoe de regering een «volstrekt onbegrijpelijke
formule» voor de bepaling van een gekwalificeerde meerderheid solide
noemt.1 Zij wensen voorts te vernemen of «een
regeling die de meeste Europese politici, laat staan geïnteresseerde
burgers, niet uit hoofd kunnen reproduceren, geen obstakel voor de doorzichtigheid
van het besluitvormingsproces vormt». De regering erkent dat het Verdrag
bij eerste lezing niet direct een toonbeeld is van helderheid en eenvoud,
ook niet ten aanzien van het onderwerp gekwalificeerde meerderheid. Desalniettemin
kan bij nadere bestudering het stelsel relatief eenvoudig doorgrond worden.
Het uitgangspunt is het wegen van stemmen. De gekwalificeerde meerderheidsdrempel
ligt daarbij gemiddeld rond de 73 procent. Daaraan is toegevoegd dat een meerderheid
van lidstaten voor het voorstel moeten stemmen. Iedere lidstaat telt daarbij
even zwaar. Dit is een bescherming van de kleine lidstaten in het geheel,
de meerderheid van de lidstaten kan niet zo maar door de stemmenrijke lidstaten
overstemd worden. Ten slotte is bepaald dat een minderheid van de Uniebevolking
niet in staat moet zijn om een meerderheid te overstemmen (het 62 procentscriterium).
Dit is het systeem in zijn essentie, en lijkt, ondanks de hier en daar wat
ingewikkelde verdragsteksten, goed te begrijpen en uit te leggen. Op de vraag
van de GroenLinks-fractie of het percentage van 73,9 bij een volgende verdragsherziening
gewijzigd kan worden, antwoordt de regering dat het niet de bedoeling is om
de onderwerpen die in Nice zijn behandeld langs een zijweg weer onderdeel
van een nieuwe IGC te laten zijn. De IGC-2004 heeft een eigen, nieuwe agenda.Naar aanleiding van de vraag van de GroenLinks-fractie of de verminderde
besluitvaardigheid van de Raad niet leidt tot een nog sterkere neiging om
informele coördinatiemethoden toe te passen meent de regering dat dit
niet het geval zal zijn omdat de regering van oordeel is dat de besluitvaardigheid
van de Raad niet is verminderd. De leden van de ChristenUnie vragen de regering of uiteen kan worden gezet
welke volkenrechtelijke en politieke beginselen richting hebben gegeven aan
de herziening van de weging van de stemmen van de lidstaten in de Raad. Van
regeringszijde kan hierop worden geantwoord dat er geen volkenrechtelijke
beginselen een rol hebben gespeeld in de toewijzing van de stemmen van de
Raad. Voor wat betreft de politieke beginselen is het voornaamste criterium
geweest het demografisch gewicht van de lidstaten. Ander criterium was het
voorkomen van disproportionele stemgewichten ter instandhouding van de balans
en de verhouding tussen de grote en kleine lidstaten. Een derde overweging
voor Nederland was het aanbrengen van een differentiatie in het stemgewicht.
Deze leden willen voorts vernemen of de helderheid en structuur van de Unie
niet gediend is met het zo spoedig mogelijk expliciteren en formuleren van
deze beginselen. De regering is van oordeel dat uit de tabel waarin de stemmenweging
is opgenomen de bovengenoemde politieke beginselen voldoende naar voren komen.
Deze leden stellen daarenboven de vraag of het expliciteren en formuleren
van deze beginselen geagendeerd wordt voor de volgende IGC. De regering beantwoordt
deze vraag ontkennend.De leden van de ChristenUnie vragen de regering of in het kader van het
belang van transparantie nog verder nagedacht wordt over het openbaar maken
van de notulen van raadsvergaderingen. Concreet vragen zij of gepoogd is uitvoering
te geven aan de motie Van Middelkoop c.s.,1 waarin
de regering werd gevraagd zich sterk te maken «voor openbaarheid van
de wetgevende vergaderingen van de Raad». Zoals hierboven is uiteengezet,
hecht de regering sterk aan een transparante Unie. De regering is van mening
dat het akkoord dat bereikt is in het voorjaar van 2001 over de zogenaamde
«EuroWob» een belangrijke stap is op weg naar meer openbaarheid
en transparantie. De regering spant zich echter in om op dit terrein de bestaande
instrumenten voor openbaarheid en transparantie verder te verstevigen en uit
te bouwen.De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering denkt over de toekomst
van de Benelux-samenwerking in het licht van de 29 stemmen die de Benelux
gezamenlijk verkrijgen. Op deze materie is hierboven, in antwoord op vragen
van de GroenLinks-fractie reeds ingegaan. De regering ziet deze 29 stemmen
als een zeer behoorlijk onderhandelingsresultaat die de Benelux-samenwerking
in de toekomst zeker ten goede kan komen.De leden van de SGP-fractie stellen enkele vragen over theoretische en
praktische aspecten van de «bevolkingstoets». In antwoord hierop
verwijst de regering naar het uitgebreide antwoord hierboven op enkele vragen
hierover van de D66-fractie. Zoals in dat antwoord reeds uiteengezet verwacht
de regering niet dat van de bevolkingstoets veelvuldig gebruik zal worden
gemaakt. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen zal dit volgens de regering
het geval kunnen zijn.2.8 Vernieuwing van de RechtsplegingDe leden van de CDA-fractie vragen een nadere reactie van de regering
op het advies van de Raad van State inzake de vernieuwing van de rechtspleging.
Hierop antwoordt de Regering als volgt. Doel van de herziening in Nice was
het Hof, net als de andere instellingen, klaar te maken voor de uitbreiding.
Daartoe zijn een aantal bouwstenen gelegd voor nader te treffen regelingen,
die erop gericht zijn het Hof en het Gerecht beter in staat te stellen om
de werklast aan te kunnen. Belangrijkste onderwerp in dat verband is de mogelijkheid
rechterlijke kamers in te stellen (artikel 225a). Hierbij zij tevens aangetekend
dat bij de vernieuwing van de rechtspleging niet alleen de lengte
van de procedure speelt, maar ook de uniformiteit van het Europese recht een
rol. Bij daling van de werklast zou normaal gesproken ook de doorlooptijd
moeten worden verkort. Nederland is een voorstander van deze vernieuwingen.
Het gevaar dat de Raad van State signaleert dat doorlooptijden langer worden,
acht de regering dan ook minder groot. Immers in eerste instantie kunnen zaken
sneller afgehandeld worden door de instelling van de kamers; en slechts in
die gevallen waar hoger beroep wordt ingesteld zou de doorlooptijd langer
kunnen zijn. Daarnaast kan nog worden gewezen op de wijzigingen van het reglement
van procesvoering van het Hof wat betreft de mogelijkheid om de prejudiciële
procedure verkort te voeren. Dit is recentelijk ook gebeurd bij een Nederlandse
zaak inzake mond- en klauwzeer. Ook zullen in de lidstaten zelf initiatieven
ontplooid moeten worden om de kennis van de rechterlijke macht te vergroten,
zodat niet onnodig het Hof in Luxemburg wordt belast met prejudiciële
vragen. Zo wordt in Nederland bijvoorbeeld gewerkt aan de inrichting van een
kenniscentrum Europees recht voor de rechterlijke macht en wordt er in het
kader van de permanente educatie van rechters aandacht besteed aan het Europese
recht.Op de vragen van de leden van de VVD-fractie over de benoeming van de
extra rechters bij het Gerecht van eerste aanleg, meldt de regering dat weliswaar
overeenstemming is bereikt om het Gerecht van eerste aanleg uit te breiden
met zes rechters, maar dat over de wijze waarop nog geen overeenstemming is.
De inzet van de Regering op dit punt is er op gericht dat kwaliteit van de
rechters voorop moet staan. De regering kan thans niet voorzien op welk tijdstip
hierover een besluit zal worden genomen.De leden van deze fractie vragen of nu reeds wordt gestudeerd op voorschakeling
van nationale rechterlijke instanties, zoals ook door de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wordt gepropageerd. De regering antwoordt
hierop dat in het kader van de reactie op het WRR-rapport hier nader op in
zal worden gegaan. Wel is het zo dat in Nederland op dit punt wordt gewerkt
aan het hierboven genoemde kenniscentrum voor de rechterlijke macht en dat
aandacht wordt besteed aan Europees recht in het kader van de permanente educatie
van rechters. Wat betreft de vraag van deze leden naar de mogelijkheden die
het Verdrag van Nice biedt voor het Europees Parlement om het wetgevende karakter
van Europese maatregelen aan te vechten, antwoordt de regering dat door het
gewijzigde artikel 230, het Europees Parlement dezelfde bevoegdheden als de
Raad en de Commissie krijgt om zaken aanhangig te maken bij het Hof wegens
onbevoegdheid, schending van wezenlijke vormvoorschriften, schending van dit
Verdrag of van enige uitvoeringsregeling daarvan of wegens misbruik van bevoegdheid.
Het Europees Parlement hoeft dus niet meer aan te tonen dat het in zijn prerogatieven
is geraakt.Op de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie of niet de
rechtseenheid kan worden aangetast door het ingewikkelder worden van de communautaire
rechtspraak, antwoordt de regering dat de regering deze kans niet groot acht.
Immers in die gevallen waarin het Hof niet zelf uitspraak doet is voorzien
in een hogere beroepsprocedure of kan het Hof zelf besluiten om een zaak te
heroverwegen. Voor wat betreft het instellen van gespecialiseerde kamers,
betreft het geen aparte rechterlijke instanties, maar kamers die aan het Gerecht
worden toegevoegd. Zij zijn geen onderdeel van het Gerecht (zoals een kamer
van drie of vijf rechters), maar spreken zelfstandig recht, onder controle
(hogere voorziening) van het Gerecht. Zij zijn dus de onderste trap in het
communautaire systeem van rechtspleging. Wel is verklaard dat deze kamers
niet alle in Luxemburg gevestigd hoeven te zijn, waarbij met name gedacht
kan worden aan de kamer die belast zal zijn met de berechting van beroepen
inzake het bureau voor harmonisatie binnen de interne markt (merken,
tekeningen, modellen). Op de vraag van deze leden wanneer en op welke wijze
dit wordt geregeld, antwoordt de regering dat, om operationeel te kunnen zijn,
allereerst het Verdrag van Nice in werking zal moeten treden. Door het Hof
of door de Commissie kunnen passende initiatieven worden ontplooid. Naar verwachting
zal de Commissie nog voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Nice een
voorstel doen voor het oprichten van een rechterlijke kamer voor ambtenarenzaken.Op de vraag van de leden van de SGP-fractie waarom besloten is tot de
instelling van aparte rechterlijke kamers, antwoordt de regering dat dit de
doorlooptijd van procedures zal bevorderen. Het zal hier altijd gespecialiseerde
rechters betreffen. De regering is niet bang voor divergentie in de rechtspraak.
Zoals hierboven is toegelicht, blijft het Hof beroepsinstantie en kan zij
zaken heroverwegen. Hierboven is reeds uiteengezet hoe de kamers zich verhouden
tot het Gerecht van Eerste Aanleg (artikel 225a, derde alinea, en artikel
225, tweede lid). De kamers zijn functioneel zelfstandig en beslissen autonoom,
maar zij staan onder controle van het Gerecht en het Hof en maken aldus integrerend
deel uit van het systeem van communautaire rechtspleging. Echter, deze onderwerpen
zullen nog nader moeten worden uitgewerkt na inwerkingtreding van het Verdrag
van Nice.2.9 De Europese Rekenkamer en de Raadgevende ComitésDe leden van de fractie van de VVD vragen welke maatregelen zullen worden
genomen om de samenwerking tussen de nationale rekenkamers en de Europese
Rekenkamer te verbeteren. De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader
in te gaan op de maatregelen ter versterking van de samenwerking tussen de
Europese Rekenkamer en de nationale rekenkamers. De Regering heeft zich er
in het kader van de IGC voor ingezet de samenwerking tussen de Europese Rekenkamer
en de nationale rekenkamers verdragsrechtelijk beter te verankeren. In de
slotakte bij het Verdrag van Nice is een verklaring opgenomen waarin de Europese
Rekenkamer en haar nationale zusterinstellingen wordt verzocht het kader en
de voorwaarden van hun samenwerking te verbeteren. De voorzitters van de Europese
Rekenkamer en de nationale rekenkamers voeren daarover overleg in een «contact-comité»
van presidenten. De concrete invulling van de wijze waarop de Europese Rekenkamer
en de nationale rekenkamers hun onderlinge samenwerking vorm geven, is –
gegeven hun onafhankelijkheid – een zaak voor de rekenkamers zelf.De Europese Rekenkamer kan, gegeven de aard en de diversiteit van Europese
geldstromen en gezien de geografische omvang van de Europese Unie, slechts
een beperkte controle-intensiteit realiseren. Om het de Europese Rekenkamer
in de toekomst mogelijk te maken te kiezen voor een meer systeemgerichte (en
daardoor doelmatigere) aanpak, is – naast versterking van de beheer-
en controlesystemen binnen de Europese Commissie en de lidstaten – versterking
van de samenwerking met de nationale rekenkamers nodig. Door de achtste wijziging
van de Comptabiliteitswet1 zullen de controlebevoegdheden
van de Algemene Rekenkamer parallel lopen met die van de Europese Rekenkamer.
Dit maakt het de Algemene Rekenkamer beter mogelijk met de Europese Rekenkamer
samen te werken c.q. op te treden als «voorcontroleur» voor de
Europese RekenkamerDe vraag van deze leden of de regering een efficiënte werking van
beide comités met 350 leden nog mogelijk acht beantwoordt de regering
bevestigend. Veel zal natuurlijk afhangen van hetgeen men binnen genoemde
comités zal afspreken omtrent invulling van spreektijd, aanwezigheid
van leden, opdelen van vergaderingen in onderdelen gericht op
specifieke onderwerpen en andere praktische zaken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom het Economisch en Sociaal
Comité alleen aangevuld wordt met consumentenorganisaties en niet met
bijvoorbeeld milieu-organisaties. De 222 leden van de Economisch en Sociaal
Comité zijn onderverdeeld in drie groepen, Werkgevers; Werknemers;
en vertegenwoordigers met diverse belangen. Alle sectoren van het economische
en sociale leven vinden een «passende» representatie in die onderverdeling
van het Economisch en Sociaal Comité. In het gewijzigde artikel 257
wordt een aantal geledingen «met name» genoemd. De lijst van vertegenwoordigers
van geledingen is echter niet uitputtend en sluit vertegenwoordigers van o.a.
milieu-organisaties dientengevolge niet uit. Milieu-organisaties, maar ook
organisaties die gezinnen, vrouwen, gehandicapten en de wetenschappelijke
wereld representeren, kunnen een rol spelen in het Economisch en Sociaal Comité.
Deze organisaties zijn ondergebracht in Groep III «Diverse Belangen».
De samenstelling van Groep III Diverse Belangen weerspiegelt het veranderende
gezicht van de Europese samenleving. Het doel van de Groep is het nastreven
van een echte economische en sociale democratie in Europa. Het bestaan van
de groep Diverse Belangen verzekert dat de Economisch en Sociaal Comité
in staat is volledig uiting te geven aan de zorg van de diverse maatschappelijke
organisaties waaruit de Europese maatschappij is opgebouwd. De regering is
dan ook van mening dat ook voor milieu-organisaties een rol is weggelegd binnen
het kader van het Economisch en Sociaal Comité.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie waarom
het aantal zetels per lidstaat in het Economische en Sociaal Comité
en het Comité van de Regio's niet is ingekrompen het volgende. Er bestond
geen steun voor het inkrimpen van het aantal zetels. Wel is overeengekomen
om het aantal zetels te maximeren op 350. Zoals uit verklaring nr 20 blijkt
zal dit aantal bij een uitbreiding van de Unie met 27 lidstaten oplopen tot
344 voor beide comités. Zoals hierboven is toegelicht acht de regering
het mogelijk dat de comités bij deze omvang nog slagvaardig kunnen
functioneren, mits daartoe passende praktische maatregelen worden getroffen
binnen de comités zelf.De leden van de SGP-fractie geven aan verheugd te zijn met de mogelijkheid
die de Europese Rekenkamer wordt geboden aan haar verklaring van betrouwbaarheid
opmerkingen toe te voegen over de verschillende belangrijke werkterreinen
van de Gemeenschap. Deze leden vragen welk gebruik de Europese Rekenkamer
naar de verwachting van de regering van deze mogelijkheid zal maken. In feite
wordt met de hier bedoelde toevoeging aan artikel 248, eerste lid, van het
EG-Verdrag een in de laatste jaren gegroeide praktijk gecodificeerd. De Europese
Rekenkamer maakte in haar laatste verklaringen van betrouwbaarheid al specifieke
opmerkingen bij de belangrijkste begrotingsterreinen. De regering hecht aan
dergelijke specfieke opmerkingen omdat deze een beter oordeel over de begrotingsuitvoering
op de onderscheiden deelterreinen van communautaire activiteit mogelijk maken.
De verklaring van betrouwbaarheid (DAS: déclaration d'assurance) die
de Europese Rekenkamer jaarlijks voorlegt aan het Europees Parlement en de
Raad heeft een globaal karakter. Uiteraard is het totaaloordeel dat daarin
over de EU-begrotingsuitvoering wordt gegeven van groot belang, doch daarnaast
is het wenselijk te beschikken over een meer specifieke beoordeling per hoofdterrein
van communautaire activiteit. Daarom is onderhavige bepaling toegevoegd. Inzicht
in de bevindingen van de Europese Rekenkamer per hoofdbeleidsterrein moet –
in combinatie met het overkoepelende beeld dat de DAS zelf geeft-
leiden tot een beter zicht op de «witte vlekken» die nog bestaan
in het financiële beheer van Gemeenschapsmiddelen.De leden van de SGP-fractie vragen op wiens aandringen de mogelijkheid
tot het maken van specifieke opmerkingen door de Europese Rekenkamer tot stand
is gekomen. Deze mogelijkheid is in de IGC voorgesteld door het Voorzitterschap
dat de voorbereidende bijeenkomsten leidde in de aanloop naar de IGC. Ook
het Europees Parlement heeft daarop aangedrongen.De leden van de fractie van de SGP willen weten of de opmerkingen van
de Europese Rekenkamer ook betrekking kunnen hebben op beleidsmatige financiële
adviezen. Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. De Europese Rekenkamer
onderzoekt niet alleen de wettigheid en de regelmatigheid van de ontvangsten
en de uitgaven, maar zij gaat ook na of een goed financieel beheer wordt gevoerd.
Het Verdrag bepaalt dat de Europese Rekenkamer te allen tijde met betrekking
tot bijzondere vraagstukken opmerkingen kan maken, met name in de vorm van
speciale verslagen. Voorts kan de Europese Rekenkamer op verzoek van een EU-instelling
adviezen uitbrengen. Veel van de speciale verslagen en adviezen die de Europese
Rekenkamer de laatste jaren heeft uitgebracht, hadden betrekking op beleidsmatige
financiële onderwerpen.De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat de IGC het verzoek doet aan
de Europese Rekenkamer en de nationale controle-instanties het kader en de
voorwaarden van hun samenwerking te verbeteren. Zij willen weten hoe bindend
dit verzoek is en of het aan een termijn of einddoel is gebonden. Zoals hierboven
toegelicht, voeren de voorzitters van de Europese Rekenkamer en de nationale
rekenkamers over hun onderlinge samenwerking overleg in een «contact-comité»
van presidenten. De concrete invulling van de wijze waarop de Europese Rekenkamer
en de nationale rekenkamers hun onderlinge samenwerking vorm geven, is –
gegeven hun onafhankelijkheid – een zaak voor de rekenkamers zelf.De leden van de SGP-fractie informeren naar de uitkomst die de regering
voor ogen staat inzake de samenwerking tussen de Europese en de nationale
rekenkamers. Het streven de beheeren controlelasten zo laag mogelijk te houden
leidt er naar het oordeel van de regering toe, dat het uitgangspunt moet zijn
dat de Europese Rekenkamer, de diensten van de Europese Commissie en de diverse
controleurs in de lidstaten (waaronder de nationale rekenkamers) niet elkaars
werkzaamheden zouden moeten gaan doubleren. De doelmatigheid van het Europese
controlebestel is daar ten zeerste mee gediend. De Europese Rekenkamer zou
derhalve optimaal van de uitkomsten en resultaten van de door haar nationale
zusterinstellingen verrichte controlewerkzaamheden gebruik moeten maken. Daartoe
moeten de mogelijkheden voor de Europese Rekenkamer worden vergroot om bij
haar werkzaamheden systematisch gebruik te maken van c.q. te steunen op reeds
verrichte (voor)controles. In dat kader is ook een goede afstemming van de
controlewerkzaamheden tussen de Europese Commissie en de lidstaten van belang.
Door afstemming van de werkzaamheden van de diverse controle-instanties die
deel uitmaken van het Europese controlebestel, kunnen nodeloze doublures in
de controle worden voorkomen en kan bereikt worden dat de logistieke processen
van de te controleren uitvoerende diensten en begunstigde organisaties en
bedrijven niet meer dan nodig worden belast door controle-activiteiten.Ook voor de Europese Rekenkamer en het Comité van de Regio's vragen
de leden van de SGP-fractie welke criteria met name gehanteerd zijn bij de
vaststelling van de ledentallen. Op dit moment tellen het Comité van
de Regio's en het Economisch en Sociaal Comité elk 222 leden; bij toetreding van nieuwe lidstaten zal het ledental toenemen. In Nice is afgesproken
dat voor het totale ledental van elk van beide comité's een nieuw plafond
zal gelden van maximaal 350 leden. Bij de zetelverdeling is hiermee rekening
gehouden. Beide Comité's zullen, wanneer de EU 27 leden omvat, elk
344 zetels hebben. Uitgangspunt bij de zetelverdeling is geweest dat het zetelaantal
van de bestaande lidstaten ongewijzigd zal blijven. Het Nederlandse zetelaantal
is op dit moment 12 en dat aantal blijft dus ook met de uitbreiding van de
Unie gelijk. Bij de zeteltoedeling aan toekomstige lidstaten is aangesloten
bij de systematiek zoals die tot nu toe in het Comité van de Regio's
heeft gegolden.Deze leden vragen eveneens of dit betekent dat burgemeesters en commissarissen
van de Koning geen lid kunnen worden, maar raadsleden en gedeputeerden wel.
In het verdrag van Nice is vastgelegd dat de leden van het Comité democratisch
gelegitimeerd moeten zijn. Dit houdt in dat zij ofwel moeten beschikken over
een electoraal mandaat in een regionaal of lokaal orgaan (zoals raadsleden
en statenleden) ofwel dat zij politieke verantwoording schuldig zijn aan een
gekozen volksvertegenwoordiging op lokaal of regionaal niveau. Onder die laatste
categorie vallen in Nederland niet alleen de wethouders en gedeputeerden,
maar ook de burgemeesters en commissarissen van de Koning. Ook zij kunnen
dus in de toekomst lid zijn van de Nederlandse delegatie in het Comité
van de Regio's.Deze leden vragen eveneens hoe de regering aankijkt tegen de taak en positie
van dit Comité. In het Verdrag van Maastricht is vastgelegd dat het
subnationale bestuursniveau formeel de mogelijkheid krijgt om op Europees
niveau zijn stem te laten horen. Dit is onder meer mogelijk geworden via het
Comité van de Regio's, waarin vertegenwoordigers van de decentrale
overheden zitting hebben. Het Comité van de Regio's heeft krachtens
het EG-verdrag uitsluitend bevoegdheden als adviesorgaan. In het EG-Verdrag
is voorzien dat voor bepaalde beleidsterreinen, waaronder de structuurfondsen,
de Raad van Ministers verplicht is het Comité van de Regio's om advies
te vragen. Daarnaast kan het Comité zich uitspreken over onderwerpen
op verzoek van de Raad of Commissie. Hierbij moet vooral gedacht worden aan
grensoverschrijdende samenwerking. Verder kan het Comité ook advies
uitbrengen wanneer het van oordeel is dat specifieke regionale belangen in
het geding zijn. Ten slotte heeft het Europees Parlement de mogelijkheid om
het Comité te raadplegen in zaken van gemeenschappelijk belang. Het
Comité van de Regio's is in de optiek van de Regering de aangewezen
instantie om in Brussel de bestuurlijke aandacht te vestigen op de belangen
van de decentrale overheden. Het Comité is immers opgericht om de belangen
van de lokale en regionale overheden te waarborgen en deze bestuurslagen actief
te betrekken bij de Europese beleidsvorming op de terreinen die hen raken.Voorts vragen deze leden of de regering het eens is met de analyse van
prof. Hoetjes in «De Europese Gemeente» (jaargang 36, nr. 2) dat,
naarmate de omvang van de structuurfondsen toeneemt als gevolg van de uitbreiding
van de Europese Unie, ook de taak van dit Comité steeds belangrijker
wordt. De regering heeft met belangstelling kennis genomen van bovengenoemde
analyse van prof. Hoetjes. Kort samengevat komt de analyse hierop neer: de
toetreding van de Midden- en Oost-Europese landen zal verregaande gevolgen
hebben voor de inkomensongelijkheid in de EU en dwingen tot een drastische
vergroting van de structuurfondsen die voor de EU het belangrijkste financiële
instrument zullen worden. Omdat het Comité als adviesorgaan meespeelt
in de advisering over besluitvorming rond de structuurfondsen, krijgt het
Comité dus een steeds belangrijker taak. Een dergelijke analyse kan
de regering in belangrijke mate delen. De leden van de SGP-fractie vragen voorts of dit consequenties kan hebben
voor de wijze waarop het Comité betrokken wordt bij de besluitvorming
over de besteding van de Structuurfondsen. Op dit moment is de Raad van Ministers
er al aan gehouden het Comité advies te vragen op het terrein van het
structuur- en cohesiebeleid, waartoe ook de structuurfondsen worden gerekend.
Hierin zal geen verandering komen op basis van de uitkomsten van Nice.2.10 Grondrechtenbescherming (artikel 7, van het EU-Verdrag)De leden van de fractie van GroenLinks betreuren het dat burgers en niet-gouvernementele
organisaties in geschillen met de Europese instellingen nog steeds geen toegang
tot het Europese Hof van Justitie hebben (tenzij een besluit van de instellingen
hen rechtstreeks en individueel raakt). Zij vroegen de regering aan te geven
waarom deze lacune keer op keer niet geagendeerd wordt bij verdragsherzieningen.
In dit verband wijst de regering erop dat bij veel lidstaten de gedachte overheerst
dat burgers en niet-gouvernementele organisaties binnen het huidige stelsel
van de rechtsbescherming in de communautaire rechtsorde een voldoende sluitende
rechtsbescherming genieten. Voor zover zij rechtstreeks en individueel in
de zin van het verdrag door een besluit of handeling van een van de instellingen
geraakt worden hebben zij toegang tot de rechters in Luxemburg. In de overige
gevallen hebben zij met betrekking tot de uitvoering van een dergelijk besluit
op nationaal niveau toegang tot de nationale rechter om de geldigheid van
het onderliggende besluit ter discussie te stellen. In voorkomend geval kan
de nationale rechter, indien hij dat nodig acht voor de oplossing van het
geschil, via een prejudiciële vraag aan het Hof in Luxemburg, over de
geldigheid opheldering verkrijgen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen voorts of de regering bereid
is te bevorderen dat dit onderwerp onderdeel wordt van de post-Nice-agenda,
nu het vraagstuk van de toegang tot de Europese rechter toch al aan de orde
zal moeten komen in het kader van de verankering van grondrechten. De regering
is van oordeel dat het weinig zinvol is om dit onderwerp aan de orde te stellen.
Reden daarvoor is dat zelfs ten aanzien van eerbiediging van de grondrechten,
die nu al deel uitmaken van de beginselen waarop de instellingen de Luxemburgse
rechters zich moeten baseren, de breed gedragen overweging geldt dat de toegang
tot de rechter op een afdoende wijze is geregeld in het samenspel tussen nationale
rechters en Luxemburg. De hierboven uiteengezette heersende opvatting onder
de lidstaten over toegang tot de rechter is bij het opstellen van de tekst
van artikel 47 van het Handvest wederom tot uitdrukking gekomen. In de toelichting
bij dit artikel is benadrukt dat het recht op «een doeltreffende voorziening
in rechte» niet tot doel heeft het rechtsmiddelen-systeem van de verdragen,
met name de ontvankelijkheidsregels, te wijzigen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering voorts of de
regering hun opvatting deelt dat de beperkingen op de toegang tot de Europese
rechter op terreinen die onder Titel IV (bedoeld zal zijn: Titel V) of VI
vallen, dienen te worden geschrapt, zodat de rechtsbescherming op het in de
eerste pijler gebruikelijke niveau gebracht wordt. Hoewel de regering dit
een aantrekkelijke optie vindt, is de regering terughoudend op dit punt. Zij
is van oordeel dat, mede gelet op de opstelling van de partners in de EU,
met de nu bereikte stappen, waardoor het Hof over relatief grote delen van
het EU-Verdrag een bevoegdheid heeft gekregen, een afdoende rechtsbescherming
is bereikt. Voorstellen voor verdere uitbreiding zullen afstuiten op het feit
dat van enige noodzaak daartoe niet is gebleken, hetgeen verband
houdt met het feit dat de regelingen op deze terreinen pas met het Verdrag
van Amsterdam tot stand zijn gekomen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering voorts of de
regering bereid is zich voor deze verbeteringen in te zetten bij de komende
verdragsherziening, zeker nu de capaciteitsproblemen van het Hof door het
Verdrag van Nice lijken te worden gereduceerd. Uit de antwoorden op de voorgaande
vragen moge zijn gebleken dat de regering geen voorstander is van de door
de fractie van GroenLinks voorgestane veranderingen en dat de redenen daarvoor
van inhoudelijke aard zijn en geen verband houden met capacitaire mogelijkheden
van het Europese Hof.In artikel 7 EU-verdrag worden, zo constateren de leden de fractie van
de ChristenUnie, mogelijkheden geopend om over een lidstaat vast te stellen
dat er sprake is van ernstige en aanhoudende schending van fundamentele vrijheden.
Daaraan wordt thans toegevoegd de variant van politieke «early warning».
De leden van de fractie van de ChristenUnie achten dit een goede aanvulling
van de reeds geldende bepalingen. Wel zal het lastig zijn op enigszins objectiveerbare
wijze aannemelijk te maken dat er (nog) geen sprake is van schending van fundamentele
rechten, maar nog slechts van een «duidelijk gevaar». Deze nieuwe
toezichtmogelijkheid kan leiden tot politisering en spanningen tussen lidstaten.
Immers, het nieuwe mechanisme biedt niet slechts een mogelijkheid van toezicht
maar schept even zo goed door haar loutere bestaan een morele verplichting
voor alle lidstaten op elkaar te letten als het gaat om het respecteren van
fundamentele rechten. Op de vraag van deze leden of de regering deze zienswijze
onderschrijft, kan het volgende worden geantwoord. In de eerste plaats zijn
de lidstaten zelf gehouden de mensenrechten te eerbiedigen. Het nieuwe mechanisme
biedt de mogelijkheid elkaar vroegtijdig de maat te nemen zonder meteen naar
zwaardere instrumenten te grijpen. Naar het oordeel van de regering zal juist
deze benadering mogelijke spanningen tussen lidstaten kunnen voorkomen.2.11 Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB)De leden van de fractie van het CDA vragen hoe reëel de regering
de beschikbaarheid acht van de NAVO-capaciteiten en NAVO-middelen ten behoeve
van EU-operaties, zeker indien de VS niet overtuigd zijn van de noodzaak of
het belang van zulk een operatie. De onderhandelingen tussen de EU en de NAVO
over de beschikbaarheid van NAVO-middelen en -capaciteiten voor operaties
van de EU zijn nog niet afgerond, omdat Turkije als enige vooralsnog niet
kan instemmen met de door de EU voorgestelde regeling voor participatie van
niet-EU NAVO Bondgenoten in EU-geleide militaire operaties. De besprekingen
tussen de EU en de NAVO gaan grotendeels over de implementatie van de afspraken
die tijdens de NAVO Top van Washington (24 april 1999) in paragraaf 10
van de Verklaring van Washington zijn vastgelegd. De afspraken veronderstellen
ondermeer de beschikbaarheid voor de EU van tevoren geïdentificeerde
NAVO-capaciteiten en gemeenschappelijke middelen van de NAVO. Het gaat hierbij
voornamelijk om de NAVO-hoofdkwartieren, maar ook om bijvoorbeeld de AWACS-vliegtuigen
en het NAVO-pijpleidingennetwerk. Voor Nederland is regeling van het uitleenmechanisme
een essentieel onderdeel van het EVDB, aangezien zo duplicatie van capaciteiten
in de EU wordt vermeden. De verwachting is dat zodra de kwestie van de Turkse
participatie is geregeld, de arrangementen ten aanzien van het uitleenmechanisme
snel tot stand zullen kunnen komen.De leden van de fractie van CDA vragen ook naar de wijze waarop meer synergie
kan worden geschapen tussen de eerste en tweede pijler van de Unie.
De regering deelt het oordeel van deze fractie dat het wenselijk is om tussen
de verschillende pijlers waarop de Unie is gebouwd een structuur te creëren
die het effectief en daadkrachtig functioneren van de Unie waarborgt. De regering
is van mening dat de uitgangspunten voor deze synergie reeds in het Unie-Verdrag
zijn neergelegd. In artikel 3 van het Unie-Verdrag wordt benadrukt dat de
Unie een institutioneel kader dient te hebben en dat gezorgd moet worden voor
de samenhang van het gehele externe optreden van de Unie, op het gebied van
externe betrekkingen, veiligheid, economie en ontwikkeling. Daarnaast is de
regering van mening dat concrete maatregelen nodig zijn om deze samenhang
te bereiken. Onder meer is het daartoe wenselijk dat er een nauwe samenwerking
bestaat tussen de hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid en de commissarissen voor externe betrekkingen en ontwikkelingssamenwerking.
De Hoge Vertegenwoordiger zal ook met andere commissarissen nauwe contacten
en samenwerking moeten onderhouden. Daarnaast acht de regering het wenselijk
dat er een sterke onderlinge samenwerking is tussen de vertegenwoordigers
van de lidstaten in het comité van permanente vertegenwoordigers (Coreper)
en de vertegenwoordigers van de lidstaten in het Politiek en Veiligheidscomité.
Door deze concrete samenwerking gestalte te geven, iets dat in de praktijk
reeds volwassen vormen heeft aangenomen, kan de coherentie en synergie van
de verschillende pijlers worden gewaarborgd. Naar aanleiding van de vraag
van deze leden of de regering van zins is nadere initiatieven te ontplooien
op dit vlak verwijst de regering naar haar eerdere reactie op eerdere uitspraken
van de Kamer in dit verband1.Naar de mening van de CDA-fractie zou het wenselijk zijn geweest indien
de uitgaven in het kader van de GBVB volledig waren opgenomen in de EU-begroting,
waarbij zij zouden gelden als niet-verplichte uitgaven. Hiermee zou de parlementaire
controle over deze middelen bij het Europees Parlement komen te liggen. De
CDA-fractie vraagt waarom deze optie niet aan de orde is geweest in Nice.
De regering antwoordt hierop als volgt. De uitgaven voor het GBVB, uitgezonderd
beleidsuitgaven die voortvloeien uit operaties die gevolgen hebben op militair
of defensiegebied, worden uit de EU-begroting gefinancierd. Het betreft hier
niet-verplichte uitgaven. Dit is vastgelegd in het inter-institutioneel akkoord
tussen Raad, Commissie en EP. De begrotingsprocedure is derhalve van toepassing.
In het inter-institutioneel akkoord is voorts vastgelegd dat Raad en Europees
Parlement overeenstemming proberen te bereiken over de GBVB-uitgaven door
middel van de daarvoor geldende overlegprocedure. Indien zulks niet mogelijk
blijkt dan nemen Raad en EP in de begroting het bedrag dat in de voorafgaande
begroting was opgevoerd of, indien het lager is, het bedrag dat in het voorontwerp
door de Commissie is voorgesteld. Ten aanzien van de financiering van de EVDB
is bovenstaande procedure van toepassing, behalve als er sprake is van beleidsuitgaven
die gevolgen hebben op militair of defensiegebied. Voor laatstgenoemde uitgaven
is artikel 28, derde lid, tweede alinea, EU-Verdrag van toepassing, waarbij
wordt gesteld dat deze uitgaven volgens de BNP-verdeelsleutel over de (participerende)
lidstaten wordt omgeslagen. Alleen met unanimiteit kan hiervan worden afgeweken.
De regering is van mening dat deze regeling zoals in het Verdrag vastgelegd
voldoende is om een adequate parlementaire controle op Europees niveau, indien
het uitgaven uit de EU-begroting betreft en op nationaal niveau, indien de
BNP-verdeelsleutel van toepassing is, te waarborgen.De leden van de fractie van D66 vragen de regering om een nadere toelichting
op het invoeren van het vetorecht terzake de nauwere samenwerking in het kader
van de tweede pijler. De Raad beslist in beginsel met gekwalificeerde meerderheid
over een voorstel tot het instellen van een nauwere samenwerking
binnen de tweede pijler. In bijzondere gevallen kan een lid van de Raad een
verzoek indienen om de besluitvorming voor te leggen aan de Europese Raad,
die terzake vervolgens met eenparigheid van stemmen beslist. Dat brengt weliswaar
de mogelijkheid van een veto met zich, maar met de voorwaarde van een zwaarwegend
nationaal belang dat ten grondslag moet liggen aan een dergelijk, met redenen
omkleed, verzoek, is een tamelijk hoge drempel ingebouwd, die lidstaten ervan
zal weerhouden lichtvaardig met deze mogelijkheid om te gaan. De regering
tekent hierbij aan, dat de mogelijkheid tot nauwere samenwerking in de tweede
pijler dus anders is ingevuld dan bij de mogelijkheid tot nauwere samenwerking
in de eerste en derde pijler.Deze leden vragen tevens of de regering kan aangeven hoeveel voorbeelden
van gemeenschappelijke optredens (GO's) te geven zijn uit het recente verleden
en welke verwachtingen daarover bestaan voor de toekomst na de ratificatie
van het Verdrag van Nice. In de periode 1 januari 1999 tot 1 juli 2001 is
bij enkele tientallen gelegenheden besloten tot een Gemeenschappelijk Optreden.
Deze gemeenschappelijke optredens, sommige met en andere zonder financiële
consequenties, verschillen naar aard en beleidsterrein. Over de toe- of afname
van het aantal GO's na ratificatie van het Verdrag van Nice is niets met zekerheid
te zeggen. Het nieuwe Verdrag bevat op zichzelf geen nieuwe bepalingen die
het op voorhand aannemelijk maken dat van het een of het andere sprake zal
zijn. Bedacht moet worden dat de mogelijkheid van besluitvorming met gekwalificeerde
meerderheid in de tweede pijler, die bij het Verdrag van Amsterdam is geïntroduceerd,
niet heeft geleid tot een einde van de consensus-cultuur, waarvan in het GBVB
nog altijd sprake is. De wens tot behoud van draagvlak en het belang van presentatie
van eenheid van de EU naar buiten toe dragen daaraan bij. Het aantal GO's
na inwerkingtreding van het Verdrag van Nice zal daarom vooral afhangen van
de politieke actualiteit, de ambitie van de EU en de bereidheid om in het
kader van het GBVB financiële middelen in te zetten.Deze leden vragen ook hoe de regering denkt over het commentaar van de
heer Pijpers over gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de tweede
pijler. Indien binnen het GBVB besluiten met gekwalificeerde meerderheid worden
genomen, is ook een tegenstemmende minderheid tot uitvoering van het besluit
gehouden. Juist omdat de wenselijkheid van een breed draagvlak en presentatie
van eenheid van het EU optreden naar buiten toe vaak een belangrijke overweging
kan zijn bij het voeren van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid,
wordt over EU-verklaringen, Gemeenschappelijke Optredens en Standpunten, Raadsconclusies
en dergelijke tot dusverre vrijwel uitsluitend met unanimiteit besloten.Deze leden van de D66-fractie en ook de leden van de fractie van GroenLinks
vragen voorts, naar aanleiding van de commentaren van de heer Pijpers, of
de regering de mening deelt dat het vetorecht uit artikel 23 van het EU-Verdrag
verwarrend is en dat politieke en militaire onderwerpen niet makkelijk te
scheiden zijn. Politieke en militaire aspecten zijn inderdaad vaak nauw met
elkaar verbonden. Toch dient een besluit tot inzet van militaire middelen
en militair personeel zich doorgaans aan als een specifiek te onderscheiden
fase in een conflictsituatie, waaraan vaak bijzondere gevolgen verbonden zijn
en waarvoor hernieuwd politiek draagvlak wenselijk is. Hiermee nauw verbonden
zijn immers nationale besluiten tot het beschikbaar stellen van militaire
middelen en militair personeel. Het is van belang dat elk der lidstaten de
vrijheid behoudt daarover mee te beslissen. Het vetorecht waarborgt deze mogelijkheid
naar het oordeel van de regering.Deze leden vragen ook, wederom op basis van het artikel van de heer Pijpers,
of nauwere samenwerkingsbepalingen in de tweede pijler minder relevant zijn
en institutioneel minder uitgewerkt hoeven te worden dan die in de eerste
pijler, vanwege het ontbreken van rechtsgevolgen. Nauwere samenwerking in
de tweede pijler biedt de deelnemende lidstaten de mogelijkheid om op terreinen
van het GBVB in kleiner verbandacquis communautaire
te ontwikkelen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren ten aanzien van onderwerpen
waarover tussen de lidstaten gezamenlijk geen volledige overeenstemming mogelijk
is. De nauwe samenwerking bindt de lidstaten die ervan deel uitmaken in politieke
zin en kan vooruitlopen op besluitvorming die uiteindelijk in gezamenlijk
verband worden genomen. Vanuit dit oogpunt acht de regering de bepalingen
over nauwere samenwerking in de tweede pijler wel degelijk relevant.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering binnen de
IGC het voorstel steunde om, in geval van een negatief advies van de commissie
over een voornemen tot nauwere samenwerking, de Raad tot unanimiteit te verplichten
teneinde het voornemen toch door te zetten. De regering heeft deze gedachte
niet gepropageerd en niet gesteund. Deze leden vragen tevens waarom dit niet
het geval is geweest, omdat dit naar het oordeel van deze leden een minieme
bijdrage had kunnen leveren aan de communautarisering van de tweede pijler.
De regering deelt deze analyse niet. De regering heeft zich er bij de onderhandelingen
steeds voor ingezet om nauwere samenwerking ook in tweede pijler verband als
een efficiënt en bruikbaar instrument in te kunnen zetten. De regering
acht het van belang dat de Commissie een belangrijke rol speelt bij het aangaan
van deze nauwere samenwerking, vandaar de adviesfunctie die aan de Commissie
wordt toegekend. Indien echter bij een negatief advies van de Commissie de
Raad bij eenparigheid van stemmen zou overgaan tot het aannemen van de nauwere
samenwerking zou dit tot gevolg hebben dat de commissie alsnog «buitenspel»
wordt gezet hetgeen, naar het oordeel van de regering, niet zou bijdragen
aan een verdere communautarisering van de tweede pijler. Bovendien zou dit
het gebruik van het instrument nauwere samenwerking onnodig belasten omdat
de besluitvorming dan verder wordt bemoeilijkt.De leden van de fractie van GroenLinks wensen te vernemen waarom de regering
wel voorstander is van communautarisering van de derde pijler maar niet van
communautarisering van de tweede pijler. Tevens vragen deze leden naar het
doorslaggevende verschil tussen deze twee pijlers. De regering zal beide vragen
van een gezamenlijk antwoord voorzien. Het wezenlijke onderscheid dat gemaakt
dient te worden tussen beide pijlers betreft de materie waarmee beide pijlers
zich bezig houden. Zoals bekend betreft de tweede pijler fundamentele aspecten
van internationale betrekkingen, defensie en veiligheidsbeleid, terwijl de
derde pijler georiënteerd is op zaken van justitiële en binnenland-politieke
aard. Dit onderscheid heeft ook consequenties voor de mate waarin integratie
mogelijk en wenselijk is. De regering heeft aangegeven dat verdere communautarisering
van de samenwerking op justitie en binnenlandse zaken (de derde pijler) gewenst
is. Dit betekent dat, op termijn, ook de samenwerking op dit terrein over
zou moeten gaan tot een op communautaire leest geschoeide besluitvorming.
Dit pleidooi wordt mede ingegeven door het feit dat verdere integratie op
deze terreinen niet alleen wenselijk is om deze materie op Europese schaal
aan te pakken, maar ook haalbaar lijkt. Op het terrein van de samenwerking
op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken is in de afgelopen jaren
reeds een begin gemaakt met communautarisering. Onder meer op het terrein
van asiel en migratie zijn hiertoe afspraken gemaakt. Passende vervolgstappen
zijn naar het oordeel van de regering dan ook gewenst. Bij de samenwerking
op het terrein van het GBVB en het EVDB (de tweede pijler) ligt deze situatie
anders. De samenwerking op deze terreinen is, vanwege de belangen
die landen hechten aan deze onderwerpen, altijd in belangrijke mate beperkt
geweest tot intergouvernementele samenwerking. Deze samenwerking is in de
afgelopen jaren sterk geïntensiveerd. Dit neemt niet weg dat het thans
niet realistisch is te verwachten dat de besluitvorming op dit terrein binnen
enkele jaren op communautaire leest zal worden geschoeid.De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de wijziging van artikel
17 van het EU-Verdrag niet is aangegrepen om bij de zogenaamde Petersbergtaken
expliciet de noodzaak dan wel de wenselijkheid van een mandaat of verzoek
van de Verenigde Naties te vermelden. In Artikel 11 van het EU-Verdrag is
reeds vastgelegd dat een van de doelstellingen van het Gemeenschappelijk Buitenlands
en Veiligheidsbeleid (GBVB) handhaving van de vrede en versterking van de
internationale veiligheid overeenkomstig de beginselen van het Handvest van
de Verenigde Naties is. In de conclusies van het Voorzitterschap, over de
Europese Raad van Nice, staat tevens dat de EU de primaire verantwoordelijkheid
van de Veiligheidsraad van de VN voor het handhaven van vrede en internationale
veiligheid erkent. De regering acht deze vermeldingen als voldoende waarborg.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of gemeenschappelijke strategieën
openbaar zijn en blijven. De regering antwoordt hierop als volgt. De Gemeenschappelijke
Strategieën zijn openbaar. Uitvoeringsbesluiten worden gepubliceerd in
het Publicatieblad en zijn derhalve eveneens openbaar. Er is geen reden om
aan te nemen dat dit in de toekomst zal veranderen.De leden van de SP-fractie vragen naar de toepasselijkheid van het nieuwe
artikel 17, onder meer voor wat betreft de zogenaamde «Rapid Reaction
Force». De EU heeft de ambitie in 2003 binnen zestig dagen een legermacht
van 50– 60 000 man, bestaande uit nationale militairen, in het
veld te kunnen brengen ten behoeve van de zogenaamde Petersbergtaken en deze
operatie ook een jaar vol te houden. Het is niet onmogelijk dat voordat dat
ambitieniveau wordt gehaald, reeds een beroep op de EU zal gedaan op het gebied
van crisismanagementoperaties. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van de comités
en instellingen die reeds werkzaam zijn. Het doel van de verdragswijziging
is om deze comités daadwerkelijk in het EU-Verdrag te verankeren en
om mogelijk te maken dat de Raad, indien zij daartoe beslist, het Politiek
en Veiligheidscomite kan autoriseren om de politieke controle en strategische
sturing van een EU-geleide operatie op zich te nemen.De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of er geen risico schuilt
in het naast elkaar bestaan van een buitenlands beleid van de EU en een eigen
beleid van die landen die een meerderheidsbeslissing niet steunden. De regering
is van mening dat besluiten in de tweede pijler, die worden genomen met gekwalificeerde
meerderheid, ook de tegenstemmende minderheid binden.De leden van de fractie van de ChristenUnie en de SGP vragen tevens wat
de regering in concreto verwacht van dit onderdeel van de verdragswijziging
te Nice, en wat de reden was voor het invoeren van nauwere samenwerking in
de tweede pijler. De regering is van mening dat door het invoeren van gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming en de inzet van het nauwere samenwerkingsinstrument
ook op deze terreinen kan worden opgetreden, binnen de kaders van de Unie,
door lidstaten die daartoe wensen over te gaan. In concreto verwacht de regering
het volgende. Op enkele terreinen zal blijken dat samenwerking niet gezamenlijk
met alle lidstaten te verwezenlijken is. Op basis van het Verdrag zal op die
terreinen door een beperkt aantal lidstaten verder kunnen worden samengewerkt.
Van deze samenwerking zal naar verwachting van de regering een wervende werking
uitgaan naar andere lidstaten die in eerste instantie niet wensten te participeren.
Op deze wijze kan op termijn verdere integratie en samenwerking tot stand
worden gebracht, die met de huidige instrumenten niet mogelijk zou zijn geweest.Deze leden vragen tevens naar het oordeel van de regering over de communautarisering
van alle drie de pijlers van de Unie, in de toekomst. Zoals hierboven uiteengezet
heeft de regering aangegeven dat zij het wenselijk acht dat de onderwerpen
uit de derde pijler verder worden gecommunautariseerd. Op het vlak van de
samenwerking inzake Justitie en Binnenlandse zaken is dit met belangrijke
onderwerpen zoals asiel en migratie reeds voorzien. Ten aanzien van de beleidsterreinen
in de tweede pijler ligt dit naar het oordeel van de regering anders. Eerder
is hierboven uiteengezet dat de verschillen voor wat betreft de inhoudelijke
materie van de respectieve pijlers ertoe leiden dat de regering bij de derde
pijler communautarisering wenselijk en mogelijk acht, maar dat een pleidooi
voor communautarisering van de tweede pijler thans onvoldoende steun in Europa
zou vergaren.De leden van de SGP-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie vragen
naar de onderlinge verhouding tussen het bestaande artikel 17, EU-Verdrag,
en het voorgestelde artikel 27B van het EU-Verdrag. De leden menen daar een
strijdigheid in te zien daar artikel 27B bepaalt dat nauwere samenwerking
niet van toepassing is op onderwerpen die gevolgen hebben op defensiegebied,
terwijl het artikel 17 juist nauwere samenwerking mogelijk maakt in het kader
van de WEU of het Atlantisch Bondgenootschap. De regering antwoordt hierop
als volgt. Het Verdrag van Nice, en daarmee artikel 27B is thans nog niet
in werking getreden. Naar het oordeel van de regering kan er geen strijd zijn
met een bepaling die nog niet in werking is getreden. Als het Verdrag van
Nice wel in werking treedt, wordt artikel 17, EU-Verdrag, zodanig gewijzigd
dat de paragrafen over de verhouding tussen de WEU en de EU worden geschrapt.
Daardoor integreren de WEU-activiteiten in het EU-Verdrag. Van strijdigheid
tussen de bepalingen zal dan ook geen sprake zijn.De leden van de SGP-fractie wensen tevens te vernemen wat de mening van
de regering is over de benoeming van Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB
bij gekwalificeerde meerderheid. Het Verdrag opent de mogelijkheid om in de
toekomst de benoeming van de Hoge Vertegenwoordiger bij gekwalificeerde meerderheid
tot stand te brengen. De regering is echter van mening dat De Hoge Vertegenwoordiger
voor het GBVB bij uitstek een figuur is, waarin alle lidstaten zich moeten
kunnen herkennen. Mede vanwege de specifieke en bijzondere aard van de samenwerking
binnen het kader van de tweede pijler. De regering verwacht daarom dat er
in de praktijk voorkeur aan gegeven zal worden dat de Hoge Vertegenwoordiger
bij unanimiteit of consensus wordt benoemd.Op de vraag van de SGP-fractie naar de exclusieve positie van de NAVO
in relatie tot het EVDB antwoordt de regering als volgt. Het voornemen van
de Europese Unie om te komen tot een zelfstandig Europees Veiligheids- en
Defensiebeleid (EVDB) als instrument van het Gemeenschappelijk Veiligheids-
en Buitenlands Beleid (GBVB) is al vastgelegd in het Verdrag van Maastricht
(1991) en verder uitgewerkt in het Verdrag van Amsterdam (1997). Het vastleggen
van de structuren van het EVDB door middel van een herziening van Artikel
17 van het EU-verdrag is een verdere uitwerking van bovengenoemde afspraken.
In het Voorzitterschapsrapport dat werd goedgekeurd door de Europese Raad
van Nice is voorts opgenomen dat een EU-geleide operatie in het kader van
het EVDB alleen wordt overwogen als de NAVO als zodanig niet bij een conflict
betrokken is. Tenslotte wordt zeer nauwe samenwerking met de
NAVO voorzien op alle terreinen die met de militaire kant van het EVDB te
maken hebben, variërend van defensieplanning tot toegang tot NAVO-planning,
-middelen, -capaciteiten en uitwisseling van geclassificeerde informatie.
De EU en de NAVO streven naar maximale samenwerking. De taak van de NAVO op
het gebied van de collectieve defensie, is in het geheel niet in het geding.
Voor Nederland is en blijft de NAVO de hoeksteen van het defensiebeleid. Het
overbruggen van de gesignaleerde kloof tussen de aspiraties en de materiele
inspanningen van de lidstaten van de EU is inderdaad een serieuze uitdaging,
maar geen onmogelijke. Het is een geleidelijk proces, waarin zowel het nastreven
van grotere efficiëntie, door verbeterde doelmatigheid van bestedingen
binnen bestaande defensiebudgetten en door verdergaande bilaterale en multinationale
samenwerking, als het vrijmaken van extra fondsen ten behoeve van het EVDB
van groot belang zijn. Nederland heeft vanaf het begin gehamerd op de noodzaak
van extra capaciteiten en heeft terzake zelf belangrijke initiatieven ondernomen.2.12 Overige wijzigingen in het EU-Verdrag2.12.1 EurojustDe leden van de D66-fractie vragen zich af of bij het werk van Eurojust
ook gegevens over verdachte personen worden verzameld, geanalyseerd en uitgewisseld.
Tevens vragen ze welke waarborgen voor bescherming van Grondrechten, zoals
bescherming van de persoonlijke levenssfeer, er zijn opgenomen in de afspraken
rond Eurojust. Eurojust zal bestaan uit een team van magistraten die worden
uitgezonden door de lidstaten. Deze magistraten kunnen handelen namens Eurojust
maar zijn daarnaast gebonden aan de nationale regelgeving van hun eigen land.
Dat geldt derhalve ook voor het naleven van de bescherming van Grondrechten
en voor de bepalingen omtrent gegevensbescherming. De informatie die de magistraten
inbrengen in Eurojust, kan persoonsgegevens betreffen over verdachte personen.
Deze gegevens zullen inderdaad worden verzameld en uitgewisseld zover dit
nodig is voor het uitoefenen van de taken die Eurojust toebedeeld krijgt in
het oprichtingsbesluit, waarover momenteel wordt onderhandeld. Om het beheer
en het omgaan met deze persoonsgegevens op correcte wijze te laten verlopen,
zijn in het besluit tot oprichting van Eurojust meerdere bepalingen over gegevensbescherming
opgenomen. In deze bepalingen is precies omschreven welke persoonsgegevens
Eurojust kan verzamelen en op welke wijze deze kunnen worden gebruikt. Deze
bepalingen gaan uit van de beginselen die zijn neergelegd in het Raad van
Europa-verdrag over gegevensbescherming van 28 januari 1981 waarbij alle lidstaten
partij zijn.De leden van de D66-fractie hebben gevraagd hoe de democratische inbedding
van en controle op Eurojust wordt vormgegeven. Eurojust is een eenheid, zo
antwoorden wij deze leden, die bestaat uit magistraten of vergelijkbare functionarissen,
die zijn afgevaardigd door de lidstaten. Deze nationale leden zijn en blijven
onderworpen aan het nationale recht van hun eigen lidstaat, en worden ook
door hun eigen lidstaat betaald. Het Nederlandse Eurojustlid is lid van het
Openbaar Ministerie en valt onder de politieke verantwoordelijkheid van de
Minister van Justitie, die op zijn beurt gecontroleerd wordt door het parlement.
Daarnaast rapporteert de voorzitter van het College van Eurojust jaarlijks
aan de Raad over de activiteiten van Eurojust. De voorzitter van de Raad rapporteert
vervolgens jaarlijks aan het Europees Parlement over de werkzaamheden van
Eurojust. Langs deze twee wegen is dus controle mogelijk op het functioneren
van Eurojust. Daarbij wijst de regering erop dat Eurojust een eenheid is die
coördinerende taken heeft; de feitelijke opsporing en vervolging van
zaken gebeurt door de nationaal bevoegde autoriteiten in de lidstaten. Daarbij is steeds het nationale recht van toepassing van de lidstaat
op wiens grondgebied opsporings- en vervolgingsactiviteiten plaatsvinden.2.13 Protocol betreffende de statuten van het Europese
Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale BankDe samenstelling van het bestuur van de ECB staat ter discussie in verband
met de uitbreiding. De CDA-fractie hecht eraan dat de nationale parlementen
bij de besluitvorming hieromtrent betrokken worden. De CDA-fractie voelt bijvoorbeeld
niets voor een toerbeurtstelsel waarvan de grote landen zouden zijn uitgezonderd.
Als er al een toerbeurtstelsel zou komen, dan zou dit ook op basis van gelijkheid
vorm moeten krijgen. Graag vernemen deze leden van de regering de toezegging
dat zij op dit punt onder geen enkele voorwaarde concessies doet. In Nice
is besloten een zogenaamde «machtigingsclausule» (enabling clause) in te voegen in het Verdrag (artikel 10, zesde lid,
van de statuten van het Europees Stelsel van Centrale Banken en de Europese
Centrale Bank). De bepaling maakt het mogelijk dat de besluitvormingsprocedure
binnen de bestuursraad van de ECB (artikel 10, tweede lid) in de toekomst
zonder bijeenroeping van een IGC kan worden gewijzigd. Op aandringen van onder
andere Nederland is echter gekozen voor de zwaarst mogelijke procedure om
artikel 10, tweede lid, te wijzigen. De betrokkenheid van de nationale parlementen
is gewaarborgd doordat een wijziging overeenkomstig de grondwettelijke bepalingen
van de lidstaten die gelden voor verdragswijzigingen (waaronder parlementaire
goedkeuring) moet worden bekrachtigd. De procedure komt in de praktijk overeen
met de procedure die gevolgd zou worden als de ECB-statuten via een IGC zouden
worden aangepast. In de optiek van de regering is een invulling van de machtigingsclausule
die leidt tot een ongelijke behandeling van de lidstaten niet aanvaardbaar.2.14 Slotakte2.14.1 Verklaring betreffende de toekomst van de UnieDe leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze het Verdrag van Nice
al tegemoet komt aan een betere bevoegdheidsafbakening tussen lidstaten en
Unie. De regering is van oordeel dat het Verdrag van Nice niet of nauwelijks
bepalingen bevat die ten doel hebben een betere bevoegdheidsafbakening tussen
lidstaten en de Unie te realiseren. De bij meerdere lidstaten bestaande behoefte
aan verduidelijking vormde de voornaamste reden om dit thema op te nemen in
de toekomstverklaring.De leden van de PvdA-fractie vragen welke dynamiek het Verdrag toelaat
indien nieuwe beleidsterreinen zich aandienen, zoals belastingen of in de
tweede en derde pijler. De regering merkt op dat, indien nieuwe beleidsterreinen
zich aandienen, de bevoegdheid tot handelen door de Gemeenschap bepaald wordt
door de artikelen 5 EG (attributiebeginsel, subsidiariteitsbeginsel) en 308
EG. Met name het laatstgenoemde artikel dient ertoe om de dynamiek van het
Verdrag te verzekeren en in Europees verband adequaat te kunnen reageren,
als nieuwe beleidsterreinen zich aandienen.De vraag van de PvdA-fractie of de regering van mening is, dat bij een
nadere uitwerking van de bevoegdhedenverdeling tussen Unie en lidstaten niet
alleen aan zinvolle, maar ook aan mede door het Hof van Justitie toetsbare
criteria, zal moeten worden gedacht, beantwoordt de regering positief.Deze leden vroegen voorts in hoeverre het Verdrag van Nice reeds thans
aanknopingspunten biedt om inzake de vereenvoudiging van de verdragen
vooruitgang te boeken, in afwachting van de voorstellen post-Nice. De regering
merkt hierbij op dat in verschillende situaties de Raad gemachtigd is besluiten
te nemen tot wijziging en uitwerking van bestaande verdragsteksten en protocollen.
Echter, deze bevoegdheden reiken niet zo ver dat daarmee het fundamentele
vraagstuk van de vereenvoudiging van de verdragen tot een oplossing kan worden
gebracht zonder een formele verdragswijziging. De inhoudelijke discussie hierover
zal na de Verklaring van de Europese Raad te Laken in december 2001, verder
moeten worden gevoerd.Inzake het ook door de regering nagestreefde opsplitsen van de verdragen
bij een vereenvoudigingsoperatie in een constitutioneel en een operationeel
deel, vragen deze leden de of met betrekking tot het Unieverdrag in het constitutionele
deel van het toekomstige verdrag ook de belangrijkste inhoudelijke beginselen
en algemene doelstellingen van de Unie (als in artikel 2 EG vermeld) moeten
worden opgenomen en of de naar hun aard niet duurzame cijfermatige en andere
preciseringen van de institutionele hoofdbeginselen van het Unieverdrag beter
in het operationele deel van het verdrag hun plaats kunnen vinden. In dit
verband merkt de regering op dat deze benadering inderdaad zou kunnen worden
gevolgd. Wel wijst de regering erop dat de opneming van doelstellingen in
het constitutionele deel onlosmakelijk verbonden is met de uitwerking daarvan
in een operationeel deel.Ook de leden van de SP-fractie vragen de regering of de naar hun aard
niet-duurzame, cijfermatige en andere preciseringen van de institutionele
hoofdbeginselen van het Unieverdrag beter in het operationele deel van het
Verdrag hun plaats kunnen vinden, vanwege het door de regering toegezegde
streven naar een eenvoudiger wijzigingsprocedure voor dit operationele deel.
De regering antwoordt hierop bevestigend. Het Europese recht dat betrekking
heeft op beleidsdoelstellingen moet een aparte plaats krijgen en moet bij
besluit kunnen worden gewijzigd. De Europese instellingen moeten over dergelijke
wijzigingen kunnen besluiten volgens een zware, nog nader te bepalen procedure,
die uiteraard een plaats in het basisverdrag moet krijgen. De regering is
van mening dat hieraan in het verdere debat over de toekomst van Europa nadere
invulling gegeven zal moeten worden.De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering de mogelijkheden ziet
voor een aanpassing te zijner tijd van het verdrag inzake de huidige 3-pijlerstructuur
van de Unie in een meer communautaire richting. De regering streeft, zoals
ook aangegeven in de notitie «De toekomst van de Europese Unie»
van 8 juni jl.,1 naar voortzetting en versterking
van de communautaire methode als beproefd fundament van de Europese Unie en
verdere communautarisering van de samenwerking op justitie en binnenlandse
zaken. De achtergronden hierbij heeft de regering hierboven toegelicht.In antwoord op de vraag van de PvdA-fractie of kan worden aangegeven hoe
het Verdrag van Nice reeds kan helpen bij de uitvoering van het Protocol inzake
de nationale parlementen, zoals gevoegd bij het Verdrag van Amsterdam merkt
de regering op dat het Verdrag van Nice geen wijziging heeft gebracht in de
reeds bestaande mogelijkheden, onder meer de COSAC-samenwerking, om uitvoering
te geven aan bovengenoemd Protocol. Een verdere invulling hieraan zal gegeven
moeten worden in de discussie na de Verklaring van de Europese Raad te Laken,
in de aanloop naar de eerstvolgende IGC.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering bereid is tijdig uitvoering
te geven aan een evaluatie van de uitvoering van het Protocol bij het Verdrag van Amsterdam inzake de nationale parlementen. De regering
acht een dergelijke evaluatie zeker zinvol en is dan ook in beginsel bereid
om hieraan, in samenwerking met de beide Kamers, uitvoering te geven. De regering
meent dat dit onderwerp ook betrokken dient te worden bij de discussie die
naar aanleiding van dit onderwerp ook zal volgen na de verklaring van de Europese
Raad te Laken.In reactie op de vraag van de PvdA-fractie aan welke aanvullende thema's
de regering denkt, gelet op de voortgaande discussie in Europa over de toekomst
van de Unie, merkt de regering op dat ook in haar ogen de lijst met vier thema's
in de Verklaring over de toekomst van de Unie geen limitatief karakter kan
hebben. De regering pleit daarom voor een bredere agenda, zoals ook aangegeven
in de notitie «De toekomst van de Europese Unie» van 8 juni jl.1 De regering heeft in deze notitie aangegeven voorstander
te zijn van het toevoegen van twee onderwerpen aan de agenda, externe cohesie
van de Europese Unie en versterking van de democratische legitimiteit van
de Europese instellingen. In de genoemde notitie zijn deze onderwerpen nader
uitgewerkt.De PvdA-fractie vraagt een reactie, met een overzicht van de voor- en
de nadelen, op de ideeën van het Belgische voorzitterschap om te komen
tot eigen Gemeenschapsbelastingen, zoals een Europese vennootschapsbelasting.
Verschillende lidstaten, waaronder Nederland, toonden zich in de Ecofin-Raad
van juli 2001 kritisch ten opzichte van de invoering van een nieuw eigen middel.
In het navolgende worden de voor- en nadelen van een nieuw eigen middel uitgewerkt.
Het huidige stelsel van eigen middelen is gecompliceerd en ondoorzichtig.
Momenteel kent de EU vier eigen middelen van waaruit de EU-begroting gefinancierd
wordt, te weten de douanerechten en landbouwheffingen, die tezamen de «traditionele
eigen middelen» vormen, het BTW-middel en het BNP-middel. In de ontwikkeling
van de samenstelling van de eigen middelen is de volgende trend aan te geven:
het belang van de traditionele eigen middelen neemt door het wegnemen van
handelsbelemmeringen gestaag af, terwijl het aandeel van het BTW-middel de
laatste jaren weloverwogen stapsgewijs verlaagd is, ten gunste van het BNP-middel.
Het BNP-middel brengt de welvaartsverschillen tussen de lidstaten het beste
tot uitdrukking, en wordt sinds jaar en dag door Nederland als meest gewenste
eindoplossing gezien. Invoering van een nieuw eigen middel zou in de Nederlandse
visie alleen overwogen moeten worden als dit voordelen biedt ten opzichte
van de ingeslagen weg die voert naar een volledig uit BNP-afdrachten gefinancierde
EU-begroting. In 1998 heeft de Europese Commissie een studie naar de mogelijkheden
voor invoering van nieuwe eigen middelen verricht, waarvan de conclusies drie
jaar na dato nog niet aan geldigheid hebben ingeboet: de in de studie getoetste
alternatieven kennen dusdanig belangrijke nadelen, dat eventuele voordelen
ten opzichte van één enkel BNP-middel tenietgedaan worden. De
energiebelasting en de gedifferentieerde BTW-heffing worden door de Commissie
als minst slechte opties aangemerkt, maar ook in deze gevallen zijn er nadelen.
De vennootschapsbelasting ten slotte is zeer conjunctuurgevoelig, terwijl
een geharmoniseerde grondslag ontbreekt. Fraude behoort hierdoor zeer wel
tot de mogelijkheden. Alles overziende staat de regering kritisch ten opzichte
van de mogelijkheden om een nieuw eigen middel in te voeren.De leden van de D66-vragen vragen zich af of, in het kader van de afspraak
dat vanaf 2002 steeds meer bijeenkomsten van de Raad in Brussel zullen
plaatsvinden, bij de naamgeving van toekomstige Eurotoppen is stilgestaan.
De regering merkt op dat hierbij nog niet is stilgestaan. Voorop stond het
belang om de bijeenkomsten van de Europese Raad zoveel mogelijk te concentreren
in Brussel, een belang dat, zo blijkt uit de vraagstelling, overigens
ook door de leden van de D66-fractie ten volle wordt onderschreven. Vanzelfsprekend
zal dit punt bij de verdere gedachtevorming over praktische aspecten van het
houden van Europese Raden te Brussel betrokken worden. De regering staat open
voor suggesties.De SP vraagt of het protocol betreffende de uitbreiding van de EU bij
het Verdrag van Amsterdam voorzag in uitbreiding van de EU tot 20 leden zonder
grote verdragswijzigingen. De SP suggereert dat dergelijke informatie is ingezet
rondom het referendum in Denemarken ter goedkeuring van het verdrag van Amsterdam,
en vraagt of door het Verdrag van Nice nu een «belofte» aan de
Denen wordt ingetrokken. De regering antwoordt hierop als volgt. Het protocol
betreffende de instellingen in het vooruitzicht van uitbreiding van de Europese
Unie (bij het Verdrag van Amsterdam) betreft een gewijzigde samenstelling
van de Commissie bij uitbreiding van de EU, en de noodzaak van parallelle
wijziging van de weging van stemmen in de Raad. Bovendien wordt gesteld dat
uiterlijk een jaar voordat de EU meer dan 20 leden telt, een IGC bijeen zal
worden geroepen om de samenstelling en werking van de instellingen te herzien.
Het is deze IGC die inmiddels heeft geleid tot het Verdrag van Nice. De regering
heeft geen volledig inzicht in de argumenten die in Denemarken zijn gebruikt
in discussies rond het referendum ter goedkeuring van het verdrag van Amsterdam.
Het genoemde protocol voorziet echter niet in enig scenario voor uitbreiding
van de EU. Er is dan ook, naar het oordeel van de regering, geen sprake van
een «belofte» aan de Denen, die door het Verdrag van Nice zou
worden ingetrokken.2.14.2 Het Handvest van de GrondrechtenWat betreft de status van het Handvest van de grondrechten vragen de leden
van de PvdA-fractie aan de regering hoe zij de verhouding ziet tussen grondrechten
in dit Handvest en de economische, sociale en milieugrondrechten zoals die
reeds in het verdrag zijn neergelegd. De regering merkt op dat in de preambule
van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie wordt ingegaan op
de verhouding tussen de grondrechten in dit Handvest en de rechten die reeds
in de communautaire verdragen zijn neergelegd. Deze verhouding is als volgt
geformuleerd: «Onder eerbiediging van de bevoegdheden en taken van de
Gemeenschap en de Unie en van het subsidiariteitsbeginsel, bevestigt dit handvest
de rechten die met name voortvloeien uit de gemeenschappelijke constitutionele
tradities en internationale verplichtingen van de lidstaten, uit het Verdrag
betreffende de Europese Unie en de communautaire verdragen, uit het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden,
uit de door de Gemeenschap en de Raad van Europa aangenomen sociale handvesten,
alsook uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
en van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.» Het gaat dus in
het Handvest om een bevestiging van de bedoelde rechten, niet om het creëren
van nieuwe rechten.In hoeverre, zo vroegen de leden van de PvdA-fractie, brengt het Verdrag
van Nice reeds een situatie dichterbij waarin de integratie van het Handvest
in het stelsel van verdragen mogelijk is. De regering wijst erop dat het bestaande
stelsel van de verdragen thans geen rechtsbasis biedt om het Handvest om te
zetten in een bindend besluit. Wel wijst de regering erop dat de bij het Verdrag
van Nice gevoegde verklaring betreffende de toekomst van de Unie een aanzet
geeft voor het onderzoek naar een eventuele juridische verankering van de
grondrechten in de verdragen. De totstandkoming van het Handvest dient naar
het inzicht van de regering beschouwd te worden als een eerste stap in een
dergelijk proces. Hoewel de tekst van het Handvest op diverse
plaatsen verduidelijking behoeft, kan de bestaande tekst van Handvest worden
gezien als een nuttig uitgangspunt in de voortgang van het proces van integratie
van het Handvest in de verdragen.De leden van de fractie van het CDA hechten eraan bij de behandeling van
de onderhavige goedkeuringswet meer duidelijkheid te verkrijgen over de initiatieven
die de regering wenst te ontvouwen om te voorkomen dat er divergentie gaat
ontstaan tussen het EVRM en het Handvest. De regering kan hierop antwoorden
dat in het kader van de mogelijke integratie van het Handvest in het stelsel
van verdragen haar bijzondere aandacht zal uitgaan naar de formulering van
de schakelbepaling in het Handvest die erop gericht is geen enkele afbreuk
te doen aan de rechten die door het EVRM worden gewaarborgd.De leden van de D66-fractie betreurden het dat het Handvest nog niet in
een meer bindende vorm in het verdrag kon worden opgenomen en vroegen de regering
of hieraan nog gevolgen verbonden zijn voor de rechtsgang in de onderscheiden
lidstaten. Met name vroegen zij of er geen rechtsongelijkheid zal ontstaan
omdat niet alle rechters in gelijke mate rekening zullen houden met hetgeen
nu, in de vorm van een politieke verklaring, in het Handvest is vastgelegd.
De regering is, in antwoord hierop, van mening dat zij erop vertrouwt dat
de rechters van de lidstaten zich ervan bewust zijn dat het Handvest geen
onderdeel uitmaakt van het Unie-recht waarvan zij de naleving moeten waarborgen.
Weliswaar hebben de instellingen die het Handvest hebben ondertekend (EP,
Raad, Commissie) zich bereid verklaard het Handvest te integreren in hun werkzaamheden,
handelingen en besluiten, maar het Handvest is geen bindend recht waarop particulieren
zich met succes kunnen beroepen voor de nationale rechter. Ook wanneer een
nationale rechter het Handvest zou willen beschouwen als een inspiratiebron,
zal hij hoe dan ook gebonden blijven aan zijn eigen nationale grondrechtencatalogus
en die van de bindende instrumenten die in andere internationale kaders zijn
overeengekomen, zoals het EVRM. Op de vraag van deze leden of er enig zicht
is op welke bepalingen in de huidige tekst bij uitstek een bindendheid van
het Handvest bemoeilijken, merkt de regering op dat de standpunten van de
andere lidstaten nog niet bekend zijn. Deze zullen in de loop van het post-Laken-proces
op tafel moeten komen. De Nederlandse inzet zal onder meer gericht zijn op
een juiste afbakening van de kring van begunstigden en materiele werkingssfeer
van de in het Handvest geformuleerde rechten van sociale aard. Daarnaast is
een aandachtspunt voor de lidstaten dat thans, bij toepassing van de bestaande
internationale instrumenten, ten aanzien van de meeste sociale rechten wordt
geoordeeld dat deze geen rechtstreekse werking hebben.Op de vraag van de leden van de D66-fractie op welke termijn de regering
verwacht dat het Handvest wel in het verdrag zal kunnen worden opgenomen,
kan de regering thans geen definitief antwoord geven. Ook dit is afhankelijk
van de verloop van de discussie na de Europese Raad van Laken en de voorbereidingen
op de eerstvolgende IGC.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er al enig zicht is op de
aard van de besluiten die in Laken zullen vallen over de methode van de volgende
verdragsherziening. In antwoord hierop merkt de regering het volgende op.
Het Belgische voorzitterschap heeft tijdens het informele, zogenaamde Gymnich-overleg
tussen de ministers van Buitenlandse Zaken op 8 en 9 september jl. een toelichting
gegeven op zijn voornemens met betrekking tot de in Laken te nemen besluiten.
Er is onder meer gesproken over de methode ter voorbereiding van de volgende
verdragsherziening. Tijdens de Algemene Raad op 8 oktober a.s. en de informele Europese Raad te Gent op 19 oktober a.s. zal over methode en agenda
verder worden gesproken.In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie hoe groot de steun is
voor de Conventie-methode, wijst de regering erop dat, zoals bleek tijdens
het recente Gymnich-overleg, er sprake is van toenemende steun voor de methode
van een conventie, vergelijkbaar met de conventie die het EU-grondrechtenhandvest
voorbereidde.De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering in haar notitie
«De toekomst van de Europese Unie» van 8 juni jl.1 de term«forum» hanteert in plaats van «Conventie».
De regering merkt op dat, ten tijde van het opstellen van deze notitie nog
niet duidelijk was of het forum, dat de IGC mogelijk zou gaan voorbereiden,
ook dezelfde benaming zou krijgen als de conventie, die het EU-grondrechtenhandvest
voorbereidde. Het lijkt nu echter steeds waarschijnlijker dat dit wel het
geval zal zijn. Mogelijk zal, conform voorstellen van het Belgische voorzitterschap,
er daarnaast een breder samengesteld forum in het leven worden geroepen, waarin
ook vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties een plaats kunnen
krijgen. Deze leden vragen voorts of het juist is dat de uitkomst van een
«forum» veel vrijblijvender is (dan de uitkomst van een«conventie»).
De al dan niet vrijblijvendheid van de uitkomsten van een mogelijk forum en/of
een conventie is, naar de mening van de regering, niet afhankelijk van de
benaming. In de notitie «De toekomst van de Europese Unie» van
8 juni jl. is uitdrukkelijk aangegeven dat de opdracht voor een forum niet
moet zijn om «kant-en-klare» oplossingen aan te dragen voor de
behandelde institutionele vraagstukken, wel om opties voor verdragsaanpassingen
te ontwikkelen. Deze opties moeten vervolgens in een IGC worden behandeld.
Dit zou niet anders zijn als het forum de benaming «conventie»
zou gaan dragen. De opvatting dat het forum (en/of de conventie) opties moet
aangeven, kan trouwens rekenen op brede steun uit de overige lidstaten. In
antwoord op de vraag van deze fractie of het inzetten op vrijblijvendheid
een Nederlands belang is, merkt de regering op dat dit zeker niet het geval
is. De Nederlandse inzet is erop gericht dat de opties die de conventie gaat
ontwikkelen, een belangrijke rol spelen in de daarop volgende IGC. Naarmate
deze opties beter doordacht zijn en passen binnen het Nederlandse EU-beleid,
zal Nederland erop aandringen dat bedoelde opties door de IGC nader worden
uitgewerkt en uiteindelijk worden opgenomen in de te herziene verdragen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of, voorzover nu in te schatten,
de IGC, die op het forum volgt, grotere ambities zal hebben. De regering kan
momenteel nog geen inschatting maken van de ambities van de volgende IGC.
De conventie zal haar werkzaamheden naar verwachting niet eerder dan in de
eerste helft van 2002 aanvangen. Niet valt in te schatten welke opties voor
mogelijke verdragsherziening zij te zijner tijd zal aandragen. De vraag hoe
vervolgens de IGC zal omgaan met de aangedragen opties is zo mogelijk nog
moeilijker te beantwoorden.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering hun opvatting
deelt dat het uiteindelijk aan de conventie zelf is om haar werkwijze en besluitvormingsregels
te bepalen, inclusief de kwestie hoeveel opties voor verdragsaanpassing zij
ontwikkelt. De regering deelt deze opvatting, maar merkt tevens op dat de
werkwijze en de besluitvormingsregels van de conventie uiteraard dienen te
passen binnen het kader van een helder mandaat, dat de Europese Raad van Laken
haar zal moeten verstrekken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering zich ervoor zal
inspannen dat de Conventie of het forum de vrijheid krijgt om nieuwe thema's toe te voegen aan de post-Nice agenda. De regering merkt op
dat in de verklaring bij het Verdrag van Nice uitdrukkelijk is gesteld dat
nieuwe thema's kunnen worden toegevoegd aan de post-Nice agenda. De verklaring
bepaalt dat «tijdens dat proces onder meer de volgende problemen moeten
worden behandeld etc.» Naar de mening van de regering zouden aan deze
agenda zeker nog een aantal andere thema's toegevoegd dienen te worden, zoals
ook aangegeven in de notitie «De toekomst van de Europese Unie».
Concrete suggesties zijn in deze notitie geordend rondom de thema's externe
cohesie van de Europese Unie en versterking van de democratische legitimiteit
van de Europese instellingen. Mocht de Europese Raad hierover in december
nog geen besluiten nemen, of ertoe besluiten dat ook gedurende het proces
nog thema's aan de agenda kunnen worden toegevoegd, dan zal de regering aandringen
op het behandelen van de in bovengenoemde notitie vermelde thema's in de fase
dat de conventie beraadslaagt.De leden van de SGP-fractie vroegen de regering naar de betekenis en beoogde
werking van het Handvest voor de grondrechten dat nu alleen nog maar aangenomen
is als politieke verklaring, maar in 2004 ook een plaats moet krijgen in de
verdragen. Zij verwijzen hierbij naar uitspraken van advocaat-generaal Tizzano,
ook genoemd in het advies van de Raad van State. Zij vroegen de regering voorts
of de regering het wenselijk acht dat in de aanloop van 2004 van het Handvest
een impliciete werking uitgaat op de rechtspraak door het Europese Hof van
Justitie. De regering wijst erop dat het Handvest geen bindend EU-recht is
waarvan het Hof van Justitie de eerbiediging verzekert bij de uitlegging of
toepassing van de verdragen. De omstandigheid dat verschillende advocaten-generaal
van het Hof van Justitie zich in hun conclusies mede hebben laten inspireren
door bepalingen uit het Handvest, heeft er niet toe geleid dat het Hof het
Handvest in zijn rechtspraak heeft toegepast. De regering zou een dergelijke
benadering, mede gelet op het karakter van het Handvest en de mogelijke toekomstige
wijzigingen in de formuleringen ervan, thans ook prematuur achten.De leden van de SGP-fractie vragen of de regering nog steeds de mening
is toegedaan de huidige tekst van het Handvest nog niet «rijp»
te vinden en dus van mening te zijn dat deze tekst nog aangepast en bijgeschaafd
moet worden. Tevens vragen zij of deze gedachte breder leeft, ook bij andere
lidstaten. De regering bevestigt dat haar nog altijd de mening is toegedaan
dat de huidige tekst van het Handvest niet op alle punten geschikt is om ongewijzigd
in de verdragen te worden opgenomen. De tekst van een aantal artikelen zou
daarom bij voorkeur nog dienen te worden aangepast, opdat een heldere, eenduidige
en juridisch hoogwaardige verbindende grondrechtencatalogus ontstaat. Ook
bij een aantal andere lidstaten leeft overigens de gedachte dat het Handvest
niet ongewijzigd in de verdragen kan worden opgenomen. In antwoord op de vraag
van deze fractie welke procedure zij voor wijziging van de tekst van het Handvest
denkbaar acht, acht de regering het denkbaar dat de conventie die mogelijk
in het leven wordt geroepen om de IGC voor te bereiden, tevens voorstellen
zal doen om de verdragen te wijzigen en te vereenvoudigen. Mogelijk zal zij
daarbij tevens de formulering van bepalingen uit het Handvest onder de loep
nemen opdat zij, in gewijzigde vorm, in de verdragen kunnen worden opgenomen.2.14.3 IGC 2004De leden van de fractie van de SP vragen of het, naar de mening van de
regering, mogelijk is dat de discussie over de ratificatie van het Verdrag
van Nice, doorkruist gaat worden door de «brede maatschappelijke discussie»
over de toekomst van Europa, uitmondend in een nieuwe IGC in
2004. Naar de mening van de regering is dit niet te verwachten en zeker niet
wenselijk. De in Nice aanvaarde verdragswijzigingen hebben de weg vrijgemaakt
voor de uitbreiding van de Unie. Spoedige ratificatie van dit Verdrag is,
met het oog op het mogelijk maken van toetreding van nieuwe kandidaat-lidstaten,
dan ook gewenst. Deze leden vragen hoe de regering aankijkt tegen de voorstellen
van het Europees Universitair Instituut te Florence. De regering ziet deze
voorstellen als een nuttige bijdrage aan de komende discussie over de vereenvoudiging
van de verdragen en vindt in deze voorstellen steun voor haar opvatting dat
gekomen moet worden tot een eenvoudig(er) en leesbaar basisverdrag, waarin
de fundamentele kenmerken van de Unie zijn opgenomen.De regering is het eens met de in de vraag van de leden van de SGP-fractie
neergelegde mening dat een goede herschikking en herschrijving van de verdragen
ook sterk afhankelijk is van de uitkomst van de in Nice geëntameerde
bredere discussie over subsidiariteit, de afbakening van bevoegdheden tussen
de Europese en de nationale organen, de rol van nationale parlementen en het
democratisch gehalte van de instellingen.De leden van de SGP-fractie vragen of de regering het eens is met de opinie
van onder meer R. Barents en S. Prechal dat het op een simpele en eenvoudige
manier opschrijven van iets wat heel ingewikkeld is, weinig zin heeft. De
regering is van mening dat het behulpzaam kan zijn om op deze wijze meer inzicht
te verschaffen in een complexe materie. De regering meent voorts dat dit niet
voldoende is en dat de vereenvoudiging van verdragen hiertoe niet beperkt
moet blijven. Zij streeft ernaar alle hoofdbepalingen over de instellingen,
waaronder de institutionele verankering van bijvoorbeeld de EMU, in één
constitutioneel verdrag samen te voegen. Dit betekent dat de vereenvoudiging
van de verdragen niet primair ten doel heeft het «op een simpele en
eenvoudige manier opschrijven van iets wat heel ingewikkeld is», maar
de opmaat moet vormen tot de vormgeving van een Europese grondwet –
een ordenende constitutie. Hierin moeten de democratische grondslagen en de
rechtsbeginselen van de Unie worden verankerd.In antwoord op de vraag van de leden van de SGP-fractie of de regering
ertoe bereid is om een aparte notitie te wijden aan het onderwerp van de betrokkenheid
van nationale parlementen bij de Europese besluitvorming verklaart de regering
zich er zeker toe bereid om in een, al dan niet separate, notitie nader in
te gaan op de onderwerpen die in de aanloop naar de eerstvolgende IGC in de
voorbereidende discussie opkomen. Hieronder is ook het onderwerp «betrokkenheid
van de nationale parlementen» begrepen.De leden van de SGP-fractie vragen of het spanningsveld tussen enerzijds
de uitbreiding van de Europese Unie en anderzijds de omvang van het takenpakket,
ook in relatie met het subsidiariteitsbeginsel aan de orde zal komen in de
komende IGC. De regering is van mening dat dit vrijwel zeker het geval zal
zijn. Het thema van de verdeling van de bevoegdheden tussen de Europese Unie,
met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, staat reeds geagendeerd
voor het te vervolgen debat over de toekomst van de Unie. Behandeling van
dit thema in de komende jaren, in het licht van de komende uitbreiding, betekent
vrijwel zeker dat ook het geschetste spanningsveld aan de orde zal komen,
zowel gedurende de besprekingen in de Conventie als in de daarop aansluitende
IGC. 3 SLOTOPMERKINGENDe leden van de D66-fractie vragen de regering of de negatieve publiciteit
rondom de top in Nice van invloed is op het draagvlak van de Europeanen voor
de Europese integratie. Tevens willen zij vernemen hoe de regering dit draagvlak
beoordeelt en of de voorlichting omtrent Europa geïntensiveerd wordt.
De regering betreurt de negatieve berichtgeving over de IGC 2000 en het Verdrag
van Nice. De regeringen van de lidstaten van de EU zijn zich er terdege van
bewust dat het draagvlak van de Europeanen cruciaal is voor de Europese integratiegedachte
en voor de legitimiteit van de Unie. Het vergroten van het vertrouwen van
de burgers van de Unie in de EU en haar instellingen is van groot belang.
In het onlangs uitgekomen Witboek over Europees Bestuur staat dit streven
centraal. Dit witboek bevat aanbevelingen die de regering onderschrijft. Ook
de IGC-2004 agenda staat in het teken van meer openheid van het Europese besluitvormingsproces.
Door middel van het vereenvoudigen van de verdragsteksten en het helder formuleren
van de Uniebevoegdheden, moet het voor de burger duidelijk worden waar de
Unie voor staat en wat zij doet. Ook de Nederlandse regering draagt hieraan
bij, door inzet van een actieve voorlichtingscampagne die gebruik maakt van
moderne communicatiemiddelen zoals internet. Op het internet zijn talrijke
informatiebronnen die Europa voor de burgers toegankelijk maken.Een vraag van de D66-fractie aan de regering is hoe het Europees Parlement
het Verdrag van Nice beoordeelt. De regering heeft geconstateerd dat het gevoelen
in het Europees Parlement over het Verdrag van Nice tweeledig is. Enerzijds
zijn vele Europarlementariërs verheugd met het feit dat het Verdrag de
deuren naar de uitbreiding opent, anderzijds zijn er enkele Parlementsleden
die vraagtekens plaatsen bij de manier waarop dit is gebeurd. In de «Resolutie
van het Europees Parlement over het Verdrag van Nice en de toekomst van de
Europese Unie» (A5–0168/2001), d.d. 31 mei 2001, stelt het Parlement
dat het Verdrag van Nice op enkele punten tot verbetering leidt, maar is tegelijkertijd
van opvatting dat voor een Unie van 27 lidstaten diepgaandere hervormingen
noodzakelijk zijn om democratie, doeltreffendheid, duidelijkheid en bestuurbaarheid
te garanderen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het verdwijnen van de controlemogelijkheid
voor de nationale parlementen inzake besluiten genomen krachtens artikel 66,
EG-Verdrag, niet een «democratisch verlies» tot gevolg heeft.
Zoals de GroenLinks-fractie terecht opmerkt gaat het in artikel 66, EG-Verdrag,
niet om besluiten van wetgevende aard, maar om uitvoering van de op grond
van Titel IV genomen besluiten. De regering begrijpt de door de GroenLinks-fractie
geuite zorg, maar wenst erop te wijzen dat in praktisch alle rechtsstelsels
van de lidstaten van de EU de nationale parlementen geen direct controlerecht
hebben als het gaat om «uitvoering van wetgeving».Deze gang van zaken is in overeenstemming met de democratische grondbeginselen
en eisen van rechtsstaat. In de EU ligt derhalve een controlerecht terzake
voor het Europees Parlement of de nationale parlementen niet voor de hand.
De regering wil, wellicht ten overvloede, benadrukken dat zij van mening is
dat op alle wetgevende terreinen parlementaire betrokkenheid aanwezig dient
te zijn.De GroenLinks-fractie vraagt of de reikwijdte van artikel 3, lid 5, van
de Goedkeuringswet waarin de vaststelling van verdragen wordt uitgezonderd
van de instemmingsprocedure, niet moet worden beperkt tot verdragen die de
goedkeuring van alle lidstaten behoeven alvorens in werking te treden. Deze
fractie suggereert in dit verband de parlementaire goedkeuring te verschuiven
naar het moment waarop een dergelijk verdrag wel is uitonderhandeld, maar
nog niet is getekend. De regering acht een en ander minder uitvoerbaar,
aangezien het moment waarop een verdrag is uitonderhandeld zich in de praktijk
nu eenmaal moeilijk laat vaststellen. Daardoor leent het zich ook niet om
in een wettelijke regeling te worden opgenomen. De regering acht dit ook niet
wenselijk. Verdragen die niet de goedkeuring van alle lidstaten behoeven alvorens
in werking te treden, hebben immers betrekking op gebieden die tot de exclusieve
bevoegdheid van de Gemeenschap behoren. Invoering van het instemmingsrecht
voor dit soort verdragen zou kunnen worden opgevat als een inbreuk op de voortgaande
communautarisering. Het was overigens geenszins de bedoeling van de regering
om de vraag van de Raad van State of de instemmingsprocedure in de Goedkeuringswet
de terreinen waarop het Europees Parlement geen medebeslissingsbevoegdheid
heeft wel voldoende dekt, te ontwijken. Niettemin achtte zij het nuttig om
de historische achtergrond van deze procedure in herinnering te roepen. Voorzover
de vraag van de Raad van State wellicht onvoldoende aandacht had gekregen
in het nader rapport, meent de regering dat zij op verschillende plaatsen
van deze nota daar alsnog het nodige aan heeft toegevoegd.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SP-fractie over mogelijke
verbetering van de instemmingsprocedures wenst de regering te bevestigen dat
zij het van groot belang acht dat er voldoende ruimte bestaat voor parlementaire
controle, door de nationale parlementen en het Europees Parlement. Zoals hierboven
reeds opgemerkt gaat het daarbij echter veeleer om een totale balans van rechten
en bevoegdheden tussen uitvoerende en controlerende machten. Gelet op de tijdige
en ruimhartige wijze waarop reeds geruime tijd met het parlement over Europese
aangelegenheden wordt gesproken, ziet de regering geen aanleiding om te komen
tot een verdere formalisering van de onderhandelingspositie waarbinnen de
Nederlandse vertegenwoordigers in de Raad van de Europese Unie aan beraadslagingen
en besluitvorming kunnen deelnemen. Wijziging van de instemmingsprocedure
acht zij dan op dit moment ook niet aan de orde.De leden van de fracties van D66 en de SP vragen of de goedkeuringswet
referendabel wordt. Aangezien de Tijdelijke referendumwet met ingang van 1
januari 2002 in werking treedt, is deze goedkeuringswet niet referendabel
indien de wet voor deze datum wordt bekrachtigd (artikel 169 van de Tijdelijke
referendumwet). Mocht de goedkeuringswet evenwel op of na 1 januari 2002 door
de Koningin worden bekrachtigd, dan is deze wet op grond van de artikelen
6 en 7 van de Tijdelijke referendumwet wel referendabel, aangezien het gaat
om een rijkswet tot goedkeuring van een verdrag dat binnen het Koninkrijk
alleen voor Nederland zal gelden.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van AartsenDe Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,D. A. Benschop BIJLAGE(N)Stand van zaken van het goedkeuringsproces van het Verdrag
van NiceLidstatenProcedureStand van de procedureNeerlegging ratificatie-instrumentBelgiëParlementair (ratificatie door de zeven parlementen van
de verschillende bevoegdheidsniveaus (federaal niveau (Senaat en Kamer) +
Gemeenschappen en gewesten)Nog niet aangevangen DenemarkenParlementair (Folketing)Goedkeuring van het wetsvoorstel voor ratificatie door de Folketing : 1 juni
(98 ja, 14 neen, 1 onthouding). Ondertekening door de koningin: 7 juni (Wet
nr. 499 van 7 juni 2001)13 juni 2001 DuitslandParlementair (Bundestag + Bundesrat)1ste lezing in de Bundesrat voltooid op 11 mei. 1ste lezing in de Bundestag
: 29 juni GriekenlandParlementairNog niet aangevangen SpanjeParlementair (Congreso+Senado)Indiening
bij de Cortes (Congreso+Senado) van het voorstel voor organieke wet op 8 juni.  FrankrijkParlementair (Assemblée nationale + Sénat)Goedkeuring van het wetsvoorstel voor ratificatie door
de Assemblée nationale :12 juni (407 voor, 27 tegen en 113 onthoudingen).
Goedkeuring door de Sénat :28 juni (288 stemmen voor en 8 tegen)  IerlandParlementair (Seanad + Dail) en referendum Publicatie van het wetsvoorstel voor ratificatie op 29 maart. Referendum 7
juni, negatief ItaliëParlementair (Camera + Senato)Nog niet aangevangen  LuxemburgParlementair (Chambre des députés)Goedkeuring door de Chambre : 12 juli (57 stemmen voor, 1 tegen
en 2 onthoudingen)  OostenrijkParlementair (Nationalrat +Bundesrat) Wetsvoorstel in eerste lezing behandeld door de Nationalrat op 11 mei  PortugalParlementair (Assembleia da República)Indiening bij de Assemblee van het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag
: 30 mei FinlandParlementair (Eduskunta)Indiening
van het wetsvoorstel voor ratificatie, 14 juni. Oriënteringsdebat : 18
juni.  ZwedenParlementair (Riksdag) Nog niet aangevangen  Verenigd KoninkrijkParlementair (House of Commons House of Lords) Indiening van het wetsvoorstel voor ratificatie
en 1ste lezing in het House of Commons : 21 juni. Tweede lezing : 4 juli Inhoudsopgave Pagina1Inleiding11.1Algemeen1 1.2Advies Raad van State14   2Toelichting op de Verdragsbepalingen142.1Uitbreiding toepassing gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
in de Raad14 2.2Bepalingen in het EG-verdrag waar gekwalificeerde
meerderheid is ingevoerd242.2.1Maatregelen tegen discriminatie24 2.2.2Vrij personenverkeer25 2.2.3Handelspolitiek262.2.4Sociaal beleid28 2.2.5Structuurfondsen en cohesiefonds29 2.2.6Milieu31 2.3Het Europees Parlement33 2.3.1Zetelverdeling Hongarije en Tsjechië42 2.4Nauwere samenwerking432.5Nauwere samenwerking in titel VI, EU-Verdrag522.6De Commissie53 2.7De weging van de stemmen in de Raad63 2.8Vernieuwing van de Rechtspleging702.9De Europese Rekenkamer en de Raadgevende Comités722.10Grondrechtenbescherming (artikel 7, van het
EU-Verdrag)76 2.11Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB)77 2.12Overige wijzigingen in het EU-Verdrag832.12.1Eurojust83 2.13Protocol betreffende de statuten van het Europese
Stelsel van Centrale Banken en van de Europese Centrale Bank84 2.14Slotakte842.14.1Verklaring betreffende de toekomst van de
Unie842.14.2Het Handvest van de Grondrechten87 2.14.3IGC 200490    3Slotopmerkingen92    Bijlage(n) Stand van zaken van
het goedkeuringsproces van het Verdrag van Nice94XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000/2001, 27 912 en 27 913.XNoot2Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken 27 033.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1(Kamerstukken II 2000–2001, 27 407 nr. 9).XNoot1Kamerstukken 2000/2001, 27 912 en 27 913.XNoot1PbEG 1990, L 180, blz. 26.XNoot1PbEG 1990, L 180, blz. 28.XNoot2PbEG 2000, L 180/22.XNoot3PbEG 2000, L 303/16.XNoot4PbEG 2000, L 303/23.XNoot1PbEG 2000, L 303/23.XNoot1Memorie van Toelichting, blz. 19.XNoot2Handelingen, 13 december 2000.XNoot1Kamerstuk 21 001-18 nr. 148.XNoot1Kamerstuk 2000–2001, 27 407, nr. 7.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 818, nr. 3.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 818, A.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 818, A.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Pb. 1994, C 105, blz.1.XNoot1Memorie van Toelichting, blz. 11.XNoot1Verdrag van Amsterdam, Kamerstuk 25 922, nr. 19.XNoot1Kamerstukken II 2000/2001, 27 571.XNoot1 Kamerstukken 27 407, 2000–2001, nr. 3, p.63.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9.XNoot1Kamerstukken II 2000–2001, 27 407, nr. 9. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27818-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl