Wet dualisering provinciebestuur; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28384, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

12-09-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28384 nr. 6

06-09-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave HOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1. InleidingIndeling nota naar aanleiding van het verslagNota van wijzigingUniformiteit met Wet dualisering gemeentebestuur1.2. De plaats van de provincie in het staatsbestel en
de samenlevingHerkenbaarheid provinciebestuur, verschillen tussen provincies1.3. Schrapping regeling deelprovincies1.4. Aanpassing medebewindswetgevingWetsvoorstel dualisering provinciale medebewindsbevoegdhedenMotie Platvoet (wetsvoorstel dualisering gemeentelijke
medebewindsbevoegdheden)1.5. Diverse onderwerpenNiet-overgenomen aanbevelingen van de Staatscommissie
«Dualisme en lokale democratie»KlokkenluidersregelingVerplicht collegeprogramma en verhouding PS-GS-programmaHOOFDSTUK 2 CULTUURVERANDERING BIJ PROVINCIES2.1. AlgemeenBelang cultuurveranderingBegrotingCommissie-BlekerVoorbereiding op cultuurverandering door betrokkenenBurger en interactief bestuurInformatie en communicatieHet vragenuurtjeVernieuwingsimpuls en ambtenarenVernieuwingsimpuls en politieke partijenHOOFDSTUK 3 PROVINCIALE STATEN3.1. Hoofdschap van provinciale staten en autonome bestuursbevoegdheid3.2. Verkiezingen provinciale statenVerkorting termijn tussen stemming en eerste samenkomstVerschuiving van de verkiezingsdatumKiezen op Afstand en andere voorstellen met betrekking
tot verkiezingen3.3. Met het statenlidmaatschap (on)verenigbare functiesLidmaatschap van de provinciale rekenkamerBurgemeester, wethouder en raadslidLidmaatschap gemeentelijke rekenkamer3.4. De statengriffier3.5. Rechtspositie statenledenVergoedingen statenledenTijdbeslag statenlidmaatschapFractieondersteuningWetsvoorstel outplacement en politieke ambtsdragers3.6. Diverse onderwerpen provinciale statenOpinieonderzoekPresidium provinciale statenKleine fractiesHOOFDSTUK 4 GEDEPUTEERDE STATEN4.1. Benoeming gedeputeerden/collegevormingDuur demissionaire periodeMaximumaantal gedeputeerdenWoonplaatsvereiste voor gedeputeerdenMaximum aantal zittingstermijnen gedeputeerden4.2. Diverse onderwerpen gedeputeerde statenOrgaanverantwoordelijkheidPrivaatrechtelijke rechtshandelingen/hoorplichtHOOFDSTUK 5 COMMISSARIS VAN DE KONINGIN5.1. Positie commissaris van de Koningin5.2. Het voorzitterschap van provinciale staten5.3. Vervanging van de Commissaris van de KoninginHOOFDSTUK 6 REKENKAMERVerplichte karakter rekenkamerMogelijkheden om rekenkamer vorm te gevenHet lidmaatschap van de rekenkamerOvergangsregeling rekenkamerBevoegdheden rekenkamerMiddelen voor de rekenkamerBenoeming van het personeel van de rekenkamerHOOFDSTUK 7 FINANCIËLE GEVOLGENArtikel 2 Financiële-verhoudingswetMeerkosten dualiseringRelatie met wetsvoorstel vermindering aantal statenleden
(27 214)HOOFDSTUK 8 INWERKINGTREDING, OVERGANGSRECHT EN EVALUATIEOverzicht overgangsrechtDag van kandidaatstelling statenverkiezingen 2003EvaluatieHOOFDSTUK 9 ARTIKELGEWIJSArtikel IOnderdeel DArtikel 13Onderdeel FArtikel 15, derde lidOnderdeel M en NArtikel 35 en 35aArtikel 35bOnderdeel OOnderdeel GGArtikel 75Onderdeel JJArtikel 79jOnderdelen KK, LL en MMArtikel 80Artikel 81Artikel 82Onderdeel PPArtikel 93Onderdeel SSSArtikel 175Onderdeel BBBBArtikel 216Onderdeel DDDDArtikel 217aArtikel IIIArtikel VII–XVIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28384Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 384Wijziging van de Provinciewet en enige andere wetten tot dualisering
van de inrichting, de bevoegdheden en de werkwijze van het provinciebestuur
(Wet dualisering provinciebestuur)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 6 september 2002Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemeen21.1.Inleiding2 1.2.De plaats van de provincie in
het staatsbestel3 1.3.Schrapping regeling deelprovincies4 1.4.Aanpassing medebewindswetgeving6 1.5.Diverse onderwerpen algemeen7   Hoofdstuk
2 Cultuurverandering8   Hoofdstuk
3 Provinciale staten143.1.Hoofdschap en autonome bestuursbevoegdheid143.2.Verkiezingen provinciale staten163.3.Met het statenlidmaatschap (on)verenigbare
betrekkingen19 3.4.De statengriffier20 3.5.Rechtspositie statenleden223.6.Diverse onderwerpen provinciale
staten24   Hoofdstuk
4 Gedeputeerde staten254.1.Benoeming gedeputeerden/collegevorming254.2.Diverse onderwerpen gedeputeerde
staten28   Hoofdstuk
5 Commissaris van de Koningin305.1.De positie van de commissaris
van de Koningin305.2.Voorzitterschap van provinciale
staten315.3Vervanging van de Commissaris van
de Koningin32    Hoofdstuk
6 De rekenkamer33   Hoofdstuk
7 Financiële gevolgen36   Hoofdstuk
8 Inwerkingtreding, overgangsrecht en evaluatie37   Hoofdstuk
9 Artikelgewijs40HOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1. InleidingHet verheugt mij dat het wetsvoorstel door de fracties die een inbreng
in het verslag hebben gehad over het algemeen positief is ontvangen. In verschillende
bewoordingen gaven de leden van deze fracties aan voorstander te zijn van
het – in navolging van het gemeentebestuur – dualiseren van het
provinciebestuur. De provincies zijn ook zonder uitzondering enthousiast begonnen
om de dualisering vorm te geven. Reeds vóór de formele wetswijziging
voeren provincies wijzigingen in hun manier van werken door om een meer dualistische
verhouding tussen provinciale staten en gedeputeerde staten te bewerkstelligen.De leden van de fracties van PvdA en D66 wezen op het belang dat het nieuwe
duale stelsel direct na de statenverkiezingen van 11 maart 2003 in werking
treedt. Ik hecht er uiteraard ook veel belang aan dat deze ingrijpende wijziging
van de Provinciewet met ingang van de nieuwe zittingsperiode van provinciale
staten in werking treedt. Aangezien onderhavig wetsvoorstel ook een regeling
bevat voor de dag van kandidaatstelling voor deze verkiezingen, dient deze
wet uiterlijk 1 december 2002 in werking te treden. Gezien het feit dat het
wetsvoorstel, op twee onderdelen na, overeenstemt met de Wet dualisering gemeentebestuur,
ga ik er van uit dat een behandeling van het wetsvoorstel door beide kamers
vóór die tijd mogelijk is.Indeling nota naar aanleiding van het verslagIn deze nota naar aanleiding van het verslag heb ik de verschillende vragen
zoveel mogelijk onderwerpsgewijs te beantwoord. Consequentie hiervan is dat
enigszins wordt afgeweken van de indeling zoals gevolgd bij de memorie van
toelichting en het verslag van de Tweede Kamer bij het wetsvoorstel.Nota van wijzigingBij deze nota naar aanleiding van het verslag heb ik een nota van wijziging
gevoegd. Deze nota van wijziging strekt er in de eerste plaats toe de twee
amendementen-Spies (Kamerstukken II, 2001/02, 28 243, nrs. 13 en 14)
die bij de behandeling van de Aanpassingswet dualisering gemeentebestuur in
de Tweede Kamer zijn aanvaard, in onderhavig wetsvoorstel over te nemen. Het
betreft de introductie van een verplichting voor provinciale staten om de
besluitenlijst van hun vergaderingen openbaar te maken en een wijziging van
artikel 167 Provinciewet met betrekking tot de verantwoording van gedeputeerde
staten richting provinciale staten. Op deze laatste wijziging zal onderstaand
nog worden teruggekomen. Voor de overige onderdelen van de nota van wijziging
verwijs ik u naar bijgaand document.Uniformiteit met Wet dualisering gemeentebestuurDe leden van de VVD-fractie wilden graag waar mogelijk uniformiteit tussen
de Wet dualisering gemeentebestuur en de Wet dualisering provinciebestuur.
De leden van de GroenLinks-fractie meenden dat het goed is dat de regering
er voor kiest aan te sluiten bij de regeling voor de dualisering van de gemeentelijke
politiek en gingen er van uit dat de uitzonderingen die zijn beschreven in
3.1. van de memorie van toelichting, de enige zijn.De Wet dualisering gemeentebestuur en onderhavig wetsvoorstel stemmen
inderdaad voor 99 procent overeen. Door de aanvaarding in de Tweede
Kamer van het amendement Noorman-Den Uyl (op het voorstel voor de Aanpassingswet
dualisering gemeentebestuur) met betrekking tot de incompatibiliteit voor
de raadsgriffier en de gemeentesecretaris (Kamerstukken II, 2001/02, 28 243,
nr. 15), bestaan er thans nog twee verschillen tussen de beide wetten. Dit
betreft de schrapping van de regeling van deelprovincies uit de Provinciewet
en de voor provincies verplichte rekenkamer. Op beide onderdelen zal ik in
deze nota naar aanleiding van het verslag nog terugkomen.1.2. De plaats van de provincie in het staatsbestel en
de samenlevingDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering het pleidooi van de
commissie-Geelhoed voor samenvoeging van de randstedelijke provincies onderschrijft
en – zo dit het geval is – of voor deze nieuwe provincie het duale
bestuursstelsel ook zal gelden.De regering heeft nog geen standpunt bepaald over het rapport van de commissie-Geelhoed.
In het algemeen kan echter wel worden gesteld dat indien er nieuwe provincies
zouden worden gevormd de bestuurlijke inrichting daarvan in beginsel zal worden
bepaald door de Provinciewet.Naar aanleiding van een daartoe strekkende vraag van de leden van de VVD-fractie
deel ik mee het weinig zinvol te vinden om in het kader van dit wetsvoorstel
een evaluerende beschouwing te geven over de vraag of de bij de integrale
herziening van de Provinciewet eind jaren '80 genoemde functies van de provincie
alle naar behoren of tevredenheid worden vervuld. Ik kan mij voorstellen dat
in een ander kader een dergelijke evaluatie wel relevant is.Een en ander geldt ook voor de beantwoording van de vraag van deze leden
naar mijn visie op de rol van de provincie Zuid-Holland bij de herindeling
van de regio Den Haag. Ik acht het goed denkbaar dat dit onderwerp aan de
orde komt bij een volgende meer algemene discussie over het beleid inzake
gemeentelijke herindeling.Het bevreemdde de leden van de PvdA-fractie dat de regering een rechtstreeks
verband had gelegd tussen de decentralisatie van taken enerzijds en het in
positieve zin veranderen van de provinciale bestuurscultuur anderzijds. Deze
leden vroegen zich af welke de aan het gelegde verband ten grondslag liggende
argumenten waren. Ook vroegen zij of deze uitspraak voor alle provincies gold
en of hij de aanleiding vormt voor de centralisatie van nog meer taken aan
de provinciale bestuurslaag. Daarbij informeerden de leden van deze fractie
aan welke taken wordt gedacht.Het bedoelde verband is niet gebaseerd op empirisch onderzoek maar op
de op zich niet onlogische aanname dat een goede behartiging van de gedecentraliseerde
taken door de provincies tot een verbetering in de provinciale bestuurscultuur
leidt. Ik beschik niet over aanwijzingen dat de provinciebesturen de recent
aan hen gedecentraliseerde taken niet goed uitvoeren. Ik heb geen reden om
aan te nemen dat er op dit vlak significante verschillen tussen de provincies
onderling bestaan. Het kabinet heeft thans geen concrete voornemens op het
vlak van decentralisatie aan provincies. Dat laatste geldt, naar aanleiding
van een daartoe strekkende vraag van de leden van de PvdA-fractie, evenzeer
voor concrete wettelijke voorzieningen gericht op een versterking van de provinciale
rol ten aanzien van de bovenlokale regie en coördinatie.Herkenbaarheid provinciebestuur, verschillen tussen provinciesZoals in de memorie van toelichting is uiteengezet, is het oogmerk van
dit wetsvoorstel een duidelijker rolverdeling tussen de provinciale bestuursorganen. Een duidelijke positionering van de afzonderlijke provinciale
bestuursorganen bevordert ook de herkenbaarheid van de provincie als geheel.
In die zin beantwoord ik de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie
op welke wijze het voorliggende wetsvoorstel bijdraagt aan het herkenbaarder
maken van de provincie. Hoewel de leden van de SGP-fractie op zich gelijk
hebben met hun stelling dat het takenpakket van de provincie dusdanig is,
dat de provincie voor de burger minder zichtbaar is dan de gemeente en het
Rijk, meen ik toch dat ten aanzien van de helderheid van het profiel van de
provinciale bestuurslaag verbetering mogelijk is. Dualisering van het provinciebestuur
kan daaraan bijdragen.1.3. Schrapping regeling deelprovinciesDe leden van de CDA-fractie vonden de argumentatie in de memorie van toelichting
om de mogelijkheid om deelprovincies in te stellen te schrappen, te summier.
Deze leden vroegen een nadere motivatie hiervoor en verzochten daarbij aandacht
te besteden aan de relatie met de Wet gemeenschappelijke regelingen. De leden
van de fractie van de ChristenUnie misten in dit kader een verwijzing naar
het wetsvoorstel Bestuur in stedelijke regio's.Het is om drie met elkaar samenhangende redenen dat er in dit wetsvoorstel
voor is gekozen om de regeling met betrekking tot deelprovincies te schrappen.
In de eerste plaats omdat het instellen van deelprovincies niet kan bijdragen
aan de oplossing van het veelbesproken «regionale gat». Op basis
van de huidige Provinciewet kunnen aan deelprovincies alleen bevoegdheden
van het provinciebestuur worden toegekend. Deze regeling betreft derhalve
uitsluitend provinciale taken en bevoegdheden. Bij het regionale gat gaat
het juist vooral om gemeentelijke taken en bevoegdheden. In theorie zijn voor
deze problematiek verschillende bestuurlijke constructies denkbaar. Het instellen
van een deelprovincie biedt hier echter geen uitkomst.Hiermee verband houdend acht ik het gezien het takenpakket van de provincie
ook niet gewenst om een extra bestuurslaag te creëren waarvoor rechtstreekse
verkiezingen dienen plaats te vinden, indien deze bestuurslaag alleen provinciale
bevoegdheden kan uitoefenen.Een derde argument is dat aan de instelling van deelprovincies nooit behoefte
heeft bestaan en dat ook niet verwacht wordt dat dit binnen afzienbare termijn
het geval zal zijn. Bij de integrale herziening van de Provinciewet in 1992
waren de regering en een overwegend deel van de Tweede Kamer tot een laat
stadium van de behandeling van het wetsvoorstel van oordeel dat de regeling
met betrekking tot «zware territoriale commissies», zoals het
voorstel voor de nieuwe Gemeentewet die bevatte, in de Provinciewet een dode
letter zou zijn. Verwacht werd derhalve dat er nooit gebruik van zou worden
gemaakt. Meer uit overwegingen van wetsystematiek dan op grond van inhoudelijke
motieven is destijds de regeling met betrekking tot deelprovincies in de Provinciewet
opgenomen. In de nota naar aanleiding van het Eindverslag stelde de regering
zich op het standpunt dat «de lijn die in de Gemeentewet ten aanzien
van territoriale commissies is uitgezet naar het provinciaal niveau dient
te worden doorgetrokken» (Kamerstukken II, 1990/91, 19 836, nr.
15, blz. 3).Ik voel er gelet op het voorgaande zeer weinig voor om de regeling met
betrekking tot deelprovincies te handhaven. Mochten in de toekomst initiatieven
worden ontwikkeld om op enigerlei wijze wijziging aan te brengen in de bestuurlijke
organisatie van provincies in Nederland, dan is dat het geschikte moment om
te bezien of en op welke wijze er een vorm van «deelprovincies»
mogelijk moet zijn. Op dit moment bestaan er geen initiatieven in die richting.In antwoord op de daartoe strekkende vragen merk ik voorts op dat er geen
relatie bestaat tussen de schrapping van de regeling met betrekking tot deelprovincies
en de Wet gemeenschappelijke regelingen of het wetsvoorstel bestuur in stedelijke
regio's. Samenwerking tussen gemeenten onderling op basis van de Wet gemeenschappelijke
regelingen betreft immers een vorm van verlengd lokaal bestuur. In het kader
van een gemeenschappelijke regeling tussen gemeenten kunnen dus uitsluitend
bevoegdheden van het gemeentebestuur worden uitgeoefend, terwijl het bij deelprovincies
uitsluitend om provinciale bevoegdheden kan gaan. Uitgangspunt bij het wetsvoorstel
bestuur in stedelijke regio's is ook dat het een vorm van verlengd lokaal
bestuur betreft, zij het dat hier één uitzondering op bestaat,
te weten dat de stedelijke regio's bevoegd zijn een structuurplan voor de
regio vast te stellen.De leden van de PvdA-fractie onderschreven het schrappen van de bepalingen
met betrekking tot deelprovincies en verwezen naar de opmerking in de memorie
van toelichting dat in de toekomst verschillende bestuurlijke constructies
voorstelbaar zijn, waarvan een specifieke regeling de verantwoordelijkheid
van de wetgever is. Deze leden vroegen welke bestuurlijke constructies voorstelbaar
en mogelijk zijn en of de regering het initiatief zal nemen om een of meerdere
van deze constructies concreet uit te werken.Het nieuwe kabinet heeft thans geen voornemens om uit eigen initiatief
wijzigingen aan te brengen in de organisatie van het binnenlands bestuur.
Ik zie dan ook geen aanleiding om verschillende bestuurlijke constructies
tegen het licht te houden.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen vroegen of de bepaling van
deelprovincies in de Provinciewet niet los staat van dualisme en op grond
waarvan een ongewenste werking valt te vrezen. Zij meenden dat, indien in
de toekomst gekozen wordt voor opschaling of samenvoeging van provincies,
deelprovincies zouden kunnen voorzien in een behoefte om volgens de bestaande
provinciegrenzen deelprovincies in het leven te roepen. Deze leden vroegen
of de regering met het schrappen van de regeling niet vooruit loopt op deze
discussie.De schrapping van de regeling met betrekking tot deelprovincies valt strikt
genomen inderdaad buiten het kader van de dualisering van het provinciebestuur.
Gezien de hiervoor weergegeven overwegingen acht ik het echter ongewenst indien
de regeling met betrekking tot deelprovincies in dualistische zin wordt aangepast,
zoals ten aanzien van deelgemeenten is gebeurd in de Wet dualisering gemeentebestuur.
Handhaving van de huidige op monistische leest geschroeide regeling van deelprovincies
is echter evenmin gewenst. Schrapping van de regeling is naar mijn mening
dan ook de beste optie. De ongewenste werking van het in dualistische zin
aanpassen van de regeling met betrekking tot deelprovincies bestaat hieruit
dat ten onrechte de indruk zou kunnen worden gewekt dat het instellen van
deelprovincies een reële optie vormt voor het oplossen van het zogenaamde
regionale gat. Zoals gezegd, is dat echter niet het geval. Het is naar mijn
mening alleen maar zinvol om de regeling aan te passen, indien deze regeling
daadwerkelijk in een behoefte kan voorzien. Van een dergelijke behoefte is,
zoals al opgemerkt niet gebleken. Indien in de toekomst zou worden gekozen
voor opschaling of samenvoeging van provincies, dan kan op dat tijdstip ook
bezien worden of het gewenst is om een nieuwe regeling met betrekking tot
deelprovincies in het leven te roepen.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen voorts of de territoriale bestuurscommissies
die wel in stand blijven, gelijk zijn aan de regeling van deelgemeenten in
de Gemeentewet en wat dan de voor- en nadelen zijn.Territoriale bestuurscommissies betreffen door provinciale staten of gedeputeerde
staten op grond van het voorgestelde artikel 81 van de Provinciewet ingestelde
commissies, waaraan ten aanzien van het desbetreffende territorium bevoegdheden
van provinciale staten of gedeputeerde staten zijn overgedragen. Het is mij
niet bekend dat provincies in de praktijk territoriale bestuurscommissies
hebben ingesteld. Zouden provincies er voor kiezen om territoriale bestuurscommissies
in te stellen, dan kan geen parallel worden getrokken met op de Gemeentewet
gebaseerde deelgemeenten. Een belangrijk verschil is dat er geen wettelijke
verplichting bestaat om voor een «gewone» territoriale bestuurscommissie
verkiezingen te organiseren. Een ander verschil is dat leden van het gemeentebestuur
geen deel uit mogen maken van het deelgemeentebestuur. Er geldt een wettelijke
incompatibiliteit. Statenleden mogen echter wel lid zijn van een door hen
ingestelde territoriale bestuurscommissie.1.4. Aanpassing medebewindswetgevingWetsvoorstel dualisering provinciale medebewindsbevoegdhedenDe leden van de PvdA-fractie vroegen de regering nauwkeurig aan te geven
wanneer het wetsvoorstel dat beoogt om de in medebewindswetgeving verankerde
bestuursbevoegdheden aan gedeputeerde staten over te hevelen, aan de Tweede
Kamer zal worden gezonden. Ook de leden van de fractie van GroenLinks vroegen
naar het tijdstip waarop zij dit wetsvoorstel tegemoet kunnen zien.Het wetsvoorstel is onlangs in concept door mijn ambtsvoorganger aan de
VNG en het IPO gezonden voor commentaar. Het ligt in de bedoeling dat het
wetsvoorstel in het komende najaar aan de Raad van State voor advies wordt
aangeboden en dat het begin 2003 wordt ingediend bij de Tweede Kamer.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen vervolgens hoe de overheveling
van medebewindstaken voor de provincies wettelijk wordt geregeld. In antwoord
daarop deel ik mee dat hier eenzelfde werkwijze wordt gevolgd als bij de dualisering
van het gemeentebestuur. Een apart wetsvoorstel dualisering provinciale medewindsbevoegdheden
is thans in voorbereiding. Het wetsvoorstel zal naar verwachting begin 2003
bij de Tweede Kamer worden ingediend.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen ook welke bestuurlijke
medebewindsbevoegdheden aan gedeputeerde staten zullen worden toegekend.Ik acht het weinig zinvol daarvan in dit stadium een volledige opsomming
te geven, nu het wetsvoorstel nog niet in de ministerraad aan de orde is geweest.1 Wel kan het volgende worden opgemerkt. Het wetsvoorstel
zal minder omvangrijk zijn dan het wetsvoorstel dualisering gemeentelijke
medebewindsbevoegdheden, omdat bij de organen van de provincies nu eenmaal
minder medebewindsbevoegdheden berusten dan bij de organen van de gemeente.
Gedacht kan worden aan bevoegdheden als de benoeming van de provinciaal inspecteur
voor de archieven op grond van de Archiefwet, het aanwijzen van gebieden waar
in het belang van de natuur- en landschapsbescherming geen ontheffing mogelijk
is van het verbod op het plaatsen van kampeermiddelen op grond van de Wet
op de openluchtrecreatie, het aanwijzen van jeughulpverleningsregio's op grond
van de Wet op de jeugdhulpverlening en de instelling van een Provinciale raad
voor de Volksgezondheid op grond van de Gezondsheidswet.Motie Platvoet (wetsvoorstel dualisering gemeentelijke
medebewindsbevoegdheden)De leden van de fractie van GroenLinks betreurden het dat de regering
de door de Eerste Kamer aangenomen motie-Platvoet niet wil uitvoeren. Zij
onderschreven namelijk deze motie en vroegen om een nadere motivering van
de afwijzing van de motie. De bedoelde leden wezen in dat verband dat de stelling
van mijn ambtsvoorganger dat de dualisering pas substantieel zou worden na
de inwerkingtreding van de Wet dualisering gemeentelijke medebewindsbevoegdheden
onjuist was, omdat de Wet dualisering gemeentebestuur ook op andere onderdelen
van de verhouding tussen raad en college ziet. Uit de evaluatie van de laatstgenoemde
wet kan blijken of deze verhouding nog als evenwichtig moet worden beschouwd
of dat het hoofdschap van de lokale volksvertegenwoordiging is aangetast,
zo stelden de leden van de GroenLinks-fractie.Ik wijs de aan het woord zijnde leden graag op de brief die mijn ambtsvoorganger
op 27 juni jl. heeft gezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer1, waarin hij naar aanleiding van een brief van de laatstgenoemde
nogmaals uiteenzette waarom hij de genoemde motie niet wilde uitvoeren. Ik
onderschrijf het standpunt van mijn ambtsvoorganger en recapituleer daarom
op deze plaats nog eens zijn argumenten daarvoor.In de eerste plaats is het niet juist zoals de leden van de fractie van
GroenLinks menen dat er een inhoudelijk verband tussen de evaluatie van de
Wet dualisering gemeentebestuur en de merites van het wetsvoorstel dualisering
gemeentelijke medebewindsbevoegdheden bestaat. Het wetsvoorstel strekt ertoe
de beoogde concentratie van bestuursbevoegdheden bij het college in belangrijke
mate te realiseren, terwijl de Wet dualisering gemeentebestuur daar maar in
beperkte mate betrekking op heeft. Geredeneerd vanuit het perspectief van
de machtsverdeling tussen college en raad kan zelfs worden gesteld dat de
Wet dualisering gemeentebestuur vooral nieuwe instrumenten voor de raad creëert
of bestaande instrumenten wettelijk verankert. Hieruit volgt dat het tamelijk
onwaarschijnlijk is dat uit de evaluatie van de Wet dualisering gemeentebestuur
zal blijken dat, zoals de aan het woord zijnde leden vrezen, de machtspositie
van de raad ernstig is verzwakt en daarmee het hoofdschap van de raad aangetast.Voorts wijst mijn ambtsvoorganger er terecht op dat het aan de beide kamers
der Staten-Generaal zelf is om te bepalen of zij een wetsvoorstel in behandeling
nemen. Het is in strijd met de uit de deling van de wetgevende macht door
regering en Staten-Generaal voortvloeiende eigen verantwoordelijkheid van
de regering dat het parlement de regering verbiedt een bepaald wetsvoorstel
in procedure te brengen.1.5. Diverse onderwerpenNiet-overgenomen aanbevelingen van de Staatscommissie
«Dualisme en lokale democratie»De leden van de PvdA-fractie vroegen om een overzicht van de aanbevelingen
van de Staatscommissie «Dualisme en lokale democratie» die niet
door de regering zijn overgenomen. Zij vroegen daarbij om per aanbeveling
onderbouwd aan te geven waarom zij niet zijn overgenomen.In de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel dualisering
gemeentebestuur heb ik aangegeven dat er vijf aanbevelingen van de Staatscommissie
niet zijn overgenomen in dat wetsvoorstel. Daarbij heb ik per aanbeveling
vermeld om welke redenen deze niet is overgenomen (Kamerstukken II, 2001-02,
27 751, nr. 6, blz. 10–11). Deze vijf aanbevelingen zijn om dezelfde
redenen evenmin overgenomen in onderhavig wetsvoorstel. Voor een overzicht
van niet-overgenomen aanbeveling verwijs ik u dan ook naar de
nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur.KlokkenluidersregelingDe leden van de VVD-fractie vroegen waarom ik in het voetspoor van de
commissie-Bleker in afwachting van een wettelijke regeling een ruimhartige
klokkenluidersregeling wenselijk acht.Ik heb met die uitspraak willen uitdrukken dat naar mijn mening een onvoldoende
ruimhartige klokkenluidersregeling niet effectief kan zijn voor het doel dat
ermee wordt beoogd, namelijk het in procedureel goede banen leiden van het
aan de orde stellen door in dit geval provincie-ambtenaren van ernstige misstanden
bij het provinciebestuur of binnen het ambtelijk apparaat. Op die manier wordt
bevorderd dat in voorkomende gevallen ook de juiste oplossingen worden gevonden
voor de desbetreffende problemen.Verplicht collegeprogramma en verhouding PS-GS-programmaIk deel niet de opvatting van de leden van de CDA-fractie dat het collegeprogramma
of een ander document waarin de hoofdlijnen van het beleid van het college
worden geschetst, wettelijk verplicht zou moeten worden gesteld. Hoewel ik
constateer dat er vrijwel altijd een dergelijk document voor handen is, gaat
het mij te ver om op dit punt een verplichting in het wetsvoorstel op te nemen.
Het moet immers niet uitgesloten worden geacht dat er situaties zijn waarin
wordt afgezien van een collegeprogramma. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan
de mogelijkheid van een na een collegecrisis voor een beperkte tijd gevormd
rompcollege.Naar aanleiding van een daartoe strekkende vraag van de leden van de fractie
van GroenLinks herhaal ik dat de regering zich terughoudend opstelt ten aanzien
van de beantwoording van de vraag naar de wenselijkheid van de aanwezigheid
van GS- en PS-programma's. In lijn met mijn afwijzing van een wettelijke verplichting
tot het opstellen van een collegeprogramma of een vergelijkbaar document stel
ik dat het al dan niet opstellen van een GS- en een PS-programma een eigen
verantwoordelijkheid van gedeputeerde staten respectievelijk provinciale staten
is. Wel wordt in het kader van de Vernieuwingsimpuls dualisme en provinciale
democratie gestimuleerd dat provinciale staten zich bewust worden van het
belang de eigen agenda ook materieel te bepalen. Een lange-termijnagenda kan
met het oog daarop goede diensten bewijzen.HOOFDSTUK 2 CULTUURVERANDERING BIJ PROVINCIES2.1. AlgemeenDe Vernieuwingsimpuls dualisme en provinciale democratie is er op gericht
om vooruitlopend en parallel aan de invoering van de Wet dualisering provinciebestuur
een proces van cultuurverandering in de richting van een dualistisch opererende
provincie op gang te brengen. In een dergelijke provincie zal het statenlid
zich vooral toeleggen op vertegenwoordiging, kaderstelling en controle. Gedeputeerde
staten zullen zich concentreren op bestuur, zodat de burger zich verzekerd
weet van en (kwalitatief goed en) herkenbaar bestuur. De leden van het CDA
merken daarbij terecht op, dat een verduidelijking van de rollen van provinciale
bestuursorganen zal leiden tot een grotere zichtbaarheid van de provincie
en daarmee tot een meer succesvolle uitoefening van de regierol die provincies
hebben. De attitudes en werkwijzen van de betrokken actoren zullen daarvoor
moeten veranderen, wil het nieuwe formele stelsel ook in de politiek-bestuurlijke
praktijk goed werken. De leden van de VVD-fractie vroegen zich daarbij af
of de regering kon aangeven wélke attitudes en werkwijzen dan met name
moeten veranderen.Voor een beschrijving van de bestuurscultuur en -praktijk onder het monistische
stelsel verwijs ik naar de uitgebreide en deskundige rapportage van de Staatscommissie
«Dualisme en lokale democratie». De omslag van de werkwijze ligt
in de kern van dualisering: de ontvlechting van provinciale staten en gedeputeerde
staten. Deze scheiding van het statenlidmaatschap en het ambt van gedeputeerde
zorgt dat de gedeputeerde zichzelf als dagelijks bestuurder niet meer hoeft
te controleren. Statenleden kunnen zich meer gaan concentreren op de vertegenwoordiging,
kaderstelling en controle, terwijl gedeputeerde staten het dagelijks bestuur
van de provincie voor hun rekening nemen. De kaderstellende functie krijgt
vorm door een versterking van verordenende en budgettaire bevoegdheden. Tevens
krijgen statenleden een aantal nieuwe instrumenten om hun controlerende rol
waar te kunnen maken. Deze nieuwe taak- en rolverdeling, waarbij gedeputeerde
staten tevens de bestuursbevoegdheden in de Provinciewet en in een apart wetgevingstraject
de bestuursbevoegdheden in medebewind krijgen toebedeeld, komt alleen tot
stand indien statenleden en gedeputeerden enerzijds gebruik maken van de nieuwe
politiek-bestuurlijke instrumenten en anderzijds zich bewust worden van hun
nieuwe positie in een gedualiseerd stelsel.De Vernieuwingsimpuls draagt bij aan de beoogde cultuur- en attitudeverandering
door diepgaand aandacht te besteden aan de gevolgen van een dualistisch stelsel
voor de praktijk van alle dag. Hiervoor wordt met het publiceren van handreikingen
uitvoerig aandacht besteed aan de maatregelen die al binnen het huidige stelsel
kunnen worden ingevoerd. Twee andere instrumenten uit de Vernieuwingsimpuls,
het Project Duale Provincies en het Vernieuwingsnetwerk, geven provincies
de mogelijkheid om over de gehele breedte van het provinciebestuur te experimenteren
met onderdelen van het nieuwe stelsel. Daarnaast wordt voorlichting gegeven
over de inhoud en de gevolgen van het nieuwe stelsel. In de publicaties van
de Vernieuwingsimpuls dualisme en provinciale en lokale democratie wordt uitgebreid
ingegaan op de werkwijze van de statenleden en gedeputeerden in een dualistisch
stelsel. Eén van deze publicaties is de handreiking «Concrete
gevolgen dualisering provinciebestuur». Deze handreiking is binnenkort
te downloaden van www.vernieuwingsimpulsprovincies.nl. Verder gaan de publicaties
uit de Vernieuwingsimpuls Dualisme en lokale democratie uitgebreid hier op
in (www.vernieuwingsimpuls.nl).Belang cultuurveranderingDe leden van de SGP-fractie waarschuwden terecht voor overspannen verwachtingen
ten aanzien van het effect van het voorliggende wetsvoorstel op de voor dualisering
ook noodzakelijke verandering van de provinciale bestuurscultuur.Ik ben mij ervan bewust dat bestuurlijke cultuurverandering een weerbarstig
en langdurig proces is. Ik wil echter waarschuwen voor berusting op dit punt.
Nu al blijken de eerste effecten van de Wet dualisering gemeentebestuur ook
daar waar het de lokale politieke cultuur betreft. Ik leid daaruit af dat
de verandering van de formele bestuursinrichting in combinatie met een gericht
en actief cultuurveranderingsbeleid wel degelijk effectief is. Ik wijs de
aan het woord zijnde leden in dat verband ook op de inzet van de provinciebesturen
in het kader van de Vernieuwingsimpuls dualisme en provinciale democratie.
Een en ander wettigt de veronderstelling dat de ook door mij als noodzakelijk
beschouwde verandering van de provinciale bestuurscultuur in een bevredigend
tempo haar beslag zal krijgen.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen aandacht voor de voordelen
van een onderscheiden aanpak per provincie, zeker ten aanzien van de gewenste
verandering van de provinciale bestuurscultuur. Op die manier zou –
zo stelden deze leden – meer tegemoet worden gekomen aan de specifieke
kenmerken van de afzonderlijke provincies.Ik deel deze visie van de aan het woord zijnde leden. De opzet van de
Vernieuwingsimpuls dualisme en provinciale democratie laat dan ook alle ruimte
aan provinciale op de eigen specifieke wensen en omstandigheden afgestemde
initiatieven om de noodzakelijke cultuurverandering te bevorderen.De leden van de VVD-fractie vroegen zich af of de regering van mening
was dat de wijziging van de strúctuur (van monisme naar dualisme) in
alle provincies zal leiden tot (ook) cúltuurverandering en welke «hobbels»
de regering verwacht. Daarbij gaven de leden van de D66-fractie aan, dat een
dergelijke verandering ongetwijfeld aanpassingstijd vergt. Zij onderschreven
dat de Vernieuwingsimpuls hiertoe een goede aanzet geeft, maar zij vroegen
zich af welke de verwachtingen zijn. Hoe groot is het aantal provincies dat
nog geen of nauwelijks enige stap in de richting van meer dualisme had gezet
of waar geen enkele bezinning daarop had plaatsgevonden? En hoe kunnen trage
starters alsnog worden gestimuleerd? De leden van de CDA-fractie benadrukten
ook dat de nieuwe rol van provinciale staten een andere werkwijze en vooral
ook attitude van de leden van provinciale staten vergt.Alleen een vernieuwing van de structuur en van de cultuur kan leiden tot
een aanpassing en verandering in een meer dualistische bestuurspraktijk. Een
dergelijke verandering is echter van een zodanig fundamenteel karakter, dat
zij niet in één statenperiode tot stand kan komen. Daarom vind
ik de Vernieuwingsimpuls Dualisme en provinciale democratie van groot belang.
De Vernieuwingsimpuls heeft een looptijd van 2001 tot en met 2007, waardoor
de ondersteunende werkzaamheden ter voorbereiding op en uitvoering van een
dualistische werkwijze ook voorbij één statenperiode stimulans
van buiten krijgen.Hierboven is al genoemd, dat het vernieuwingsnetwerk, waar alle provincies
zitting in hebben, en het project duale provincies ruimte bieden aan provincies
om te experimenteren met een dualistische werkwijze. De opzet van deze beide
projecten is erop gericht dat de provincies maximaal gebruik maken van de
ervaringen die de overige provincies hebben opgedaan. Op deze wijze hoeft
een provincie niet voor elk onderwerp opnieuw het wiel uit te vinden. Alle
provincies nemen deel aan het Vernieuwingsnetwerk. Zij hebben alle de bereidheid
getoond te experimenteren met veranderingen in de richting van een meer dualistisch
bestel. De vier provincies die deelnemen aan het project duale provincies
hebben binnen het vernieuwingsnetwerk een vliegwielfunctie voor de andere
provincies. Zij spelen een bijzondere rol, omdat zij de andere provincies
kunnen voorzien van informatie over hun recente ervaringen met de diverse
thema's. Op deze wijze stimuleren provincies elkaar bij de invoering van een
dualistische werkwijze. De databank van de www.vernieuwingsimpulsprovincies.nl
biedt een overzicht van de projecten, waar de provincies in het kader van
het vernieuwingsnetwerk ervaringen over uitwisselen.BegrotingDe leden van de PvdA vroegen zich af hoe groot het budget was van de Vernieuwingsimpuls
Dualisme en provinciale democratie.Voor de eerste fase van de Vernieuwingsimpuls (oktober 2001 tot en met
2003) is een bedrag gereserveerd van € 317 646,–. Dit
houdt in dat een budget van € 136 134,– per jaar beschikbaar
is. Voor de tweede fase van de Vernieuwingsimpuls (2004 tot en met 2007) is
maximaal een bedrag van € 136 134,– per
jaar beschikbaar. De precieze hoogte van het bedrag voor deze fase is afhankelijk
van het Plan van Aanpak voor deze fase.Commissie-BlekerDe leden van GroenLinks waren verheugd met hetgeen de regering had gedaan
met de adviezen van de commissie-Bleker voor de invulling van het onderliggende
wetsvoorstel. Zij vroegen zich echter af op welke wijze de aanbevelingen van
de commissie-Bleker hunbeslag kregen in de Vernieuwingsimpuls Dualisme en
provinciale democratie.Het rapport van de commissie-Bleker is naast het rapport van de Staatscommissie
Dualisme en lokale democratie, de wet dualisering gemeentebestuur en de resultaten
van de Vernieuwingsimpuls dualisme en lokale democratie een belangrijk houvast
geweest bij de opzet van de Vernieuwingsimpuls Dualisme en provinciale democratie.
Zoals aangegeven in het rapport «Vernieuwing provinciale democratie»
van de IPO-commissie Bleker, dienen de structuurwijzigingen die wettelijk
hun beslag krijgen, als hefboom voor een verandering van cultuur en praktijk.
Conform het advies van de commissie-Bleker is de aandacht in het bestuurlijke
vernieuwingsproces met name gericht op de rol en het functioneren van provinciale
staten als provinciaal parlement en op de rol van gedeputeerde staten als
bestuur. Verder is het van belang dat het provinciebestuur in een dualistisch
stelsel voor de burger zo transparant en herkenbaar mogelijk wordt. Overeenkomstig
de adviezen van de commissie-Bleker wordt in de Vernieuwingsimpuls onder meer
aandacht besteed aan de rol van het collegeprogramma in een dualistisch stelsel,
de invulling van het voorzitterschap van provinciale staten door een statenlid,
het verlevendigen van het debat in de staten, de introductie van een statenprogramma,
de kaderstellende en controlerende rol van provinciale staten en gedeputeerde
staten, de volksvertegenwoordigende rol van statenleden, de statenvergadering
op hoofdlijnen, interactieve beleidsvorming en de toegankelijkheid van nota's.Voorbereiding op cultuurverandering door betrokkenenDe leden van de CDA-fractie vroegen zich af of de minister zicht had op
de wijze waarop provincies, politieke partijen zich op de cultuurverandering
voorbereidden en of de minister de bereidheid had om concrete initiatieven
waar mogelijk te stimuleren dan wel te ondersteunen. De leden van de VVD vroegen
zich daarbij af of aangegeven kan worden in welke provincies al een echte
dualistische cultuur bestaat en in welke provincies er nog geen sprake van
een dergelijke cultuur is.De provincies zijn op intensieve wijze bezig met het voorbereiding van
de invoering van de formele wijzigingen in het bestuurlijk stelsel. Tegelijkertijd
richten zij zich ook op de cultuurverandering, die met een dualistische werkwijze
gepaard moet gaan. Binnen het vernieuwingsnetwerk bestaan positieve geluiden
over de aandacht voor dergelijke cultuurveranderingen. Tegelijkertijd leeft
wel de notie, dat de verandering zich moet uitstrekken tot alle betrokkenen
(statenleden, gedeputeerden, ambtenaren, commissarissen van de Koningin etc.)
en dat dit tijd kost. Het valt dan ook niet aan te geven in welke provincies
al een echte dualistische cultuur bestaat en in welke provincies hiervan nog
geen sprake is.De leden van de CDA-fractie zagen met belangstelling een voortgangsrapportage
van de Vernieuwingsimpuls tegemoet. De leden van de GroenLinks vroegen zich
af of de regering een overzicht kan geven van de resultaten van het project
duale provincies.Het streven is dat ik begin september een voortgangsrapportage over de
activiteiten in het kader van de Vernieuwingsimpuls Dualisme en provinciale
democratie stuur aan de Tweede Kamer. In deze voortgangsrapportage
wordt de stand van zaken voor de verschillende instrumenten van de Vernieuwingsimpuls
besproken. Daarbij komt ook het project duale provincies aan de orde. Zeven
provincies hadden zich aangemeld voor het project duale provincies. Uiteindelijk
zijn vier provincies (Noord-Brabant, Flevoland, Zuid-Holland en Drenthe) geselecteerd.
In de vier geselecteerde provincies hebben in februari en maart kennismakingsgesprekken
plaatsgevonden. Medio mei – medio juni zijn gespreksdagen gehouden met
verschillende personen uit de provinciale politiek, de ambtelijke organisatie
en met externe sleutelfiguren. Inmiddels hebben de eerste activiteiten begeleid
vanuit het project duale provincies plaatsgevonden. Daarbij is zoveel mogelijk
aangesloten bij eventuele vernieuwingstrajecten die in het kader van de commissie-Bleker
geïnitieerd waren. In het algemeen kan gesignaleerd worden, dat de provincies
inhoudelijk een voorsprong hebben ten opzichte van de gemeenten destijds.
Veel provincies hebben zich al georiënteerd op de gevolgen van dualisering.
Ze kiezen er dan ook voor in het kader van het project duale provincies gelijk
te experimenteren met dualistische werkwijzen.Burger en interactief bestuurDe leden van de PvdA-fractie kenden veel waarde toe aan de voorstellen
om de burger directer bij de provinciale democratie te betrekken, onder andere
door het gebruik van interactief bestuur en de mogelijkheid van het burgerinitiatief.
De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af of dit thema expliciet onderdeel
uitmaakt van de Vernieuwingsimpuls Dualisme en provinciale democratie.Eén van de vier centrale thema's in de Vernieuwingsimpuls is burgerparticipatie
en interactieve beleidsvorming. De Vernieuwingsimpuls besteedt veel aandacht
aan de mogelijkheden om de burger rechtstreeks te betrekken bij de provinciale
besluitvorming. Ook in het rapport van de commissie-Bleker staat het dilemma
centraal tussen enerzijds het versterken van de directe betrokkenheid van
burgers en anderzijds het behoud van het primaat van de vertegenwoordigende
democratie. Relevant hierbij is met name of in provinciale besluitvormingstrajecten
vaker interactieve beleidsprocessen moeten worden ingezet, teneinde de burger
meer directe zeggenschap te geven over provinciale aangelegenheden. De rol
van provinciale staten in dit traject en dus de vraag of dit orgaan zelf randvoorwaarden
aan de vorming van interactief beleid stelt en daarover in laatste instantie
ook zelf moet kunnen beslissen, is een ander belangrijk aspect. De rolopvatting
van gedeputeerden en provincieambtenaren is eveneens een belangrijk aandachtspunt
bij de uitwerking van dit thema. In de handreiking «Modelreglement van
orde met dualistische elementen» zijn een aantal mogelijkheden opgenomen,
dat de participatie van de burger bij de statenvergadering kan vergroten onder
meer door het invoeren van een burgerinitiatief en de introductie van een
spreekrecht voor burgers. De handreiking die in het kader van de Vernieuwingsimpuls
Dualisme en lokale democratie over het burgerinitiatief is verschenen, staat
ook ter beschikking voor provincies. Tevens verschijnt er in het najaar van
2002 een handreiking over «interactieve beleidsvorming» in het
kader van de Vernieuwingsimpuls Dualisme en lokale democratie, die ook voor
provincies relevant kan zijn. In de provincies Fryslân en Noord-Holland
bestaat overigens het voornemen het burgerinitiatief in te voeren.Informatie en communicatieDe leden van de fractie van GroenLinks vroegen zich af welke extra maatregelen
de regering neemt om de herkenbaarheid van de provincie en haar bestuurders
te vergroten door regionale media en communicatie via het internet. Zij vroegen
zich af hoeveel geld hiervoor gereserveerd is in de Vernieuwingsimpuls.Eén van de overige centrale thema's van de Vernieuwingsimpuls is
de publieke verantwoording. De invoering van een dualistisch bestuursmodel
brengt een grotere behoefte aan een actieve publieke verantwoording met zich
mee. Publieke verantwoording heeft een relatie met de transparantie van het
provinciebestuur. Als beleidsplannen, geldstromen, evaluaties en dergelijke
actief openbaar worden gemaakt, wordt het steeds gemakkelijker voor de burger
om informatie te verkrijgen. Dit vergroot de herkenbaarheid van de provincie.
Dit kan bijvoorbeeld door middel van informatie- en communicatietechnologie
(bijvoorbeeld plaatsing op het internet) gestimuleerd worden. De Vernieuwingsimpuls
heeft daarom een eigen website, waarop alle informatie, die in het kader van
dualisering verschijnt, zoveel mogelijk wordt gepubliceerd. Verder worden
provincies door handreikingen, het vernieuwingsnetwerk, het project duale
provincies en voorlichtingsbijeenkomsten gestimuleerd om bij de invoering
van dualisering ook gebruik te maken van «nieuwe» media. Deze
activiteiten maken integraal deel uit van de begroting van de Vernieuwingsimpuls.
Er is geen aparte begrotingspost om dit soort activiteiten te stimuleren.Het vragenuurtjeDe leden van de GroenLinks-fractie waren benieuwd hoe de ervaringen met
het vragenuurtje bij de vergaderingen van provinciale staten in de pilots
zijn. Verder vroegen zij zich af waarom niet wettelijk in het vragenuurtje
wordt voorzien.Alle pilotprovincies beschikken over een vragenuur. In de meeste pilotprovincies
is dit al enkele jaren het geval. Bij de ene pilotprovincie maken statenleden
meer gebruik van dit recht dan bij andere provincies. Er zijn derhalve geen
algemene conclusies te trekken ten aanzien van de ervaringen met het vragenuurtje.Het vragenuur kan beschouwd worden als een invulling op het voorgestelde
artikel 151, eerste lid, van het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur.
Het is één van de middelen om mogelijkerwijs de betrokkenheid
van de burger bij het bestuur te vergroten. In het vragenuur worden vraagstukken
immers vaak vrij concreet gepresenteerd. Dit kan het debat verlevendigen.
Het is aan provinciale staten om te bepalen of de instelling van een vragenuur
en daarmee het opnemen van een dergelijke bepaling in het reglement van orde
wenselijk is. Ik heb dit aan het oordeel van provinciale staten willen overlaten.Vernieuwingsimpuls en ambtenarenDe leden van de D66-fractie waren van mening dat in veel provincies een
cultuur blijkt te bestaan waarin contact tussen ambtenaren en statenleden
als ongebruikelijk en soms zelfs als onwenselijk wordt beschouwd. De loyaliteit
van ambtenaren zou bij het college van gedeputeerde staten liggen. Deze leden
verwachtten dat de verplichting de ondersteuning van provinciale staten in
een verordening vast te leggen deze praktijk in een dualistische situatie
niet van de een op de andere dag zal veranderen. Zij vroegen of er nog maatregelen
worden genomen (bijvoorbeeld in het kader van de Vernieuwingsimpuls) om te
bevorderen dat de ambtelijke cultuur op dit punt wordt omgebogen. Zij waren
benieuwd of ambtenaren nog ondersteuning (richtlijnen/trainingen) wordt geboden
bij deze cultuurverandering en bij eventuele te verwachten loyaliteitsproblemen.De analyse van de leden van de D66-fractie over de in sommige provincies
heersende cultuur onder ambtenaren is naar mijn mening wel heel stellig. Dat
neemt niet weg dat beleidsambtenaren evenals bestuurlijke vertegenwoordigers
wel een belangrijke verschuiving zullen merken in hun taken binnen de duale
verhoudingen. De komst van de griffie, de actieve informatieplicht, de fractieondersteuning
en de rechten van statenleden zonder drempelsteun zullen tot veranderingen
in de ambtelijke organisatie leiden. Tevens zal door de concentratie
van bestuursbevoegdheden bij gedeputeerde staten de wijze van hun ondersteuning
veranderen. Voor ambtenaren betekent dit, dat zij soms tegelijkertijd zowel
provinciale staten als gedeputeerde staten moeten ondersteunen. Dit vraagt
niet alleen politiek gevoel van ambtenaren, maar ook een loyale opstelling.
Heldere regels en afspraken in de verordening van de ambtelijke bijstand kunnen
voorkomen, dat ambtenaren in een moeizame situatie terecht komen. In het kader
van de Vernieuwingsimpuls Dualisme en lokale democratie is de handreiking«Ambtelijke
ondersteuning van de raad» verschenen, die ook een modelverordening
op de ambtelijke bijstand en fractieondersteuning bevat. Deze handreiking
is van toepassing op provinciale ambtenaren. Ook is er een inventarisatie
gemaakt van opleidingen die opleidingsinstellingen aan ambtenaren, statenleden,
gedeputeerden, raadsleden en wethouders in het kader van dualisering aanbieden
(tegen betaling). Dit overzicht is te downloaden van www.vernieuwingsimpulsprovincies.nl.Vernieuwingsimpuls en politieke partijenDe leden van de PvdA-fractie vroegen zich af op welke wijze politieke
partijen betrokken zijn bij de Vernieuwingsimpuls. De leden van de GroenLinks-fractie
informeerden of de regering extra geld beschikbaar stelt voor de externe oriëntatie
van statenleden (hun training en scholing door de politieke partijen).Het functioneren van politieke partijen is één van de vier
hoofdthema's van de Vernieuwingsimpuls. De nadruk ligt in de Vernieuwingsimpuls
op de rekruterings- en opleidingsfunctie van politieke partijen. Deze aandacht
komt tot uiting in het overzicht van scholing, cursussen, voorlichting en
trainingen voor ambtenaren, statenleden en gedeputeerden, die op de vernieuwingsimpulssite
gepubliceerd is. In dit overzicht staan ook de opleidingen en trainingen,
die de opleidingsinstituten van de politieke partijen aanbieden voor provinciale
en lokale bestuurders. De Vernieuwingsimpuls biedt tevens de mogelijkheid
aan politieke partijen om publicaties die betrekking hebben op de rol van
statenleden en gedeputeerden (tevens raadsleden en wethouders) op de vernieuwingsimpulssite
te plaatsen. Tenslotte is de handreiking «Profielschets voor een fractie,
statenlid en gedeputeerde» in een dualistisch stelsel verschenen. Deze
handreiking biedt politieke partijen een aantal handvatten om de consequenties
van de dualisering voor de rekrutering met het oog op de komende statenverkiezingen
en collegevorming te doordenken. Gezien al deze activiteiten in het kader
van de Vernieuwingsimpuls, acht ik het niet nodig en bovendien ook niet passend
binnen het stelsel van subsidiëring van politieke partijen om politieke
partijen met het oog op de dualisering extra geld te geven voor een eigen
training van de statenleden.HOOFDSTUK 3 PROVINCIALE STATEN3.1. Hoofdschap van provinciale staten en autonome bestuursbevoegdheidIn reactie op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar mijn oordeel
over het advies van de Rob om het hoofdschap van de staten (respectievelijk
de raad) te schrappen, merk ik op dat dit advies in lijn is met de opvattingen
van de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie en het kabinetsstandpunt
daarop. Een consequente dualisering brengt mee dat alle bestuurlijke bevoegdheden
bij de staten (respectievelijk de raad) kunnen worden geconcentreerd. Om ook
de autonome provinciale (respectievelijk gemeentelijke) bestuursbevoegdheid
naar gedeputeerde staten (respectievelijk het college van b en w) over te
kunnen dragen is wijziging van de Grondwet nodig. De staatscommissie
heeft overwogen dat ervan moet worden uitgegaan dat de autonome provinciale
(respectievelijk gemeentelijke) bestuursbevoegdheid volgens de huidige Grondwet
bij de staten (respectievelijk de raad) berust, hoewel dat sinds 1983 niet
meer met zoveel woorden in de Grondwet staat. Uit de totstandkomingsgeschiedenis
is althans niet op te maken dat de grondwetgever van 1983 heeft beoogd een
decentraal bestuursmodel mogelijk te maken waarin alle bestuursbevoegdheden
bij gedeputeerde staten (respectievelijk het college van b en w) zouden worden
geconcentreerd. Voorts heeft de staatscommissie overwogen dat de autonome
bestuursbevoegdheid grondwetshistorisch nauw verweven is met het hoofdschap
en dat ook om die reden een uitspraak van de grondwetgever gewenst is om tot
overheveling van de autonome bestuursbevoegdheid over te kunnen gaan. De staatscommissie
sprak als haar voorkeur uit het hoofdschap te deconstitutionaliseren omdat
het begrip hoofdschap verwarrende associaties kan oproepen (Eindrapport Staatscommissie
Dualisme en lokale democratie, blz. 407 ev). Het advies van de Rob om artikel
125, eerste lid, te schrappen ligt in lijn met die voorkeur. De Rob adviseert
voorts om aan artikel 127 Grondwet – waarin de verordenende bevoegdheid
van de staten (respectievelijk de raad) is vastgelegd – een tweede lid
toe te voegen ten einde het bestuurlijk primaat van gedeputeerde staten (respectievelijk
het college van b en w) grondwettelijk te verankeren.De leden van de PvdA-fractie wilden weten of hun veronderstelling juist
is dat de autonome bestuursbevoegdheid van provinciale staten, zoals vastgelegd
in de Grondwet, vooralsnog gehandhaafd blijft. Voorts vroegen deze leden wanneer
het voorstel tot modernisering van hoofdstuk 7 van de Grondwet aan de Tweede
Kamer zal worden gezonden en of de regering kan aangeven wat de hoofdlijnen
daarvan zijn.Ik wijs erop dat de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) met het oog op
de modernisering van hoofdstuk 7 Grondwet recent een eerste advies heeft uitgebracht
waarin, in lijn met het advies van de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie,
wordt aanbevolen om de autonome bestuursbevoegdheid te verschuiven naar gedeputeerde
staten. De Rob adviseert om deze verschuiving langs twee lijnen te doen plaatsvinden,
enerzijds door schrapping van het hoofdschap van provinciale staten en anderzijds
door grondwettelijke verankering van het bestuurlijk primaat van gedeputeerde
staten. Voor een uitgebreidere beschouwing moge ik kortheidshalve verwijzen
naar het hiervoor gegeven antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie
over het advies van de Rob. Ik voeg daaraan toe dat de Rob in het najaar met
een vervolgadvies zal komen waarin de Rob zal ingaan op de vraag hoe het dualisme
als uitgangspunt voor het decentrale bestuur op een consistente wijze in het
grondwettelijk kader kan worden neergelegd. Ook zal de Rob aandacht besteden
aan de vraag of hoofdstuk 7 nog een adequate weerslag vormt van ons huidige
binnenlands bestuurlijke bestel. De leden van de GroenLinks-fractie benadrukten
dat zij sterk hechten aan het hoofdschap van provinciale staten, dat wil zeggen
aan haar positie als hoogste besluitvormende orgaan in de provincie, analoog
aan die van de Tweede Kamer op landelijk niveau. Zij verzochten de regering
daarom duidelijk te maken dat aan dit hoofdschap, ook met de beoogde overheveling
van bevoegdheden, niet getornd wordt.De kern van de dualisering is de ontvlechting van de posities van provinciale
staten en gedeputeerde staten. Van groot belang is in dat verband dat op het
decentrale niveau de bestuursfunctie wordt geconcentreerd bij gedeputeerde
staten (respectievelijk het college van b en w). Aldus wordt bereikt dat een
einde komt aan de rolverwarring die het gevolg is van de dubbelrollen in het
decentrale bestuursmodel: provinciale staten (respectievelijk de raad) controleren
het bestuur maar besturen ook mee en omgekeerd besturen gedeputeerde staten
(respectievelijk het college van b en w) maar maken zij ook deel uit van het
controlerend orgaan. Volledige concentratie van de bestuursfunctie
op provinciaal niveau bij gedeputeerde staten impliceert dat de in de Provinciewet
aan provinciale staten toegekende bestuursbevoegdhedenvoor zover niet van
belang voor de controlerende, budgettaire en kaderstellende functies van provinciale
staten- worden overgeheveld naar gedeputeerde staten en dat zulks eveneens
gebeurt met betrekking tot de in de medebewindswetgeving aan provinciale staten
toegekende bevoegdheden. Het derde en laatste element is de overdracht van
de autonome bestuursbevoegdheid, die niet bij formele wet kan plaatsvinden
maar grondwetswijziging vergt. De Staatscommissie heeft erop gewezen dat de
autonome bestuursbevoegdheid grondwetshistorisch zo nauw verweven is met het
hoofdschap, dat deze overheveling bij voorkeur gepaard dient te gaan met deconstitutionalisering
van dit begrip. De Rob heeft in zijn eerste advies over de modernisering van
hoofdstuk 7 van de Grondwet in lijn daarmee geadviseerd artikel 125, eerste
lid, van de Grondwet te schrappen. Met de deconstitutionalisering van het
hoofdschap wordt echter geen afbreuk gedaan aan de centrale positie die provinciale
staten (respectievelijk de raad) in het decentrale bestuursmodel innemen,
doch wordt slechts in grondwettelijke zin de weg vrijgemaakt voor de concentratie
van bestuursbevoegdheden bij gedeputeerde staten respectievelijk het college
van b en w. De Rob adviseert dit laatste grondwettelijk vast te leggen door
artikel 127 van de Grondwet aan te vullen met een tweede lid waarin wordt
opgenomen dat de bestuursbevoegdheden in autonomie en medebewind in beginsel
bij gedeputeerde staten (respectievelijk het college van b en w) berusten.
De positie van provinciale staten (respectievelijk de raad) gaat aldus meer
gelijkenis vertonen met die van het parlement op nationaal niveau. De omschrijving
die de leden van de GroenLinks-fractie in dat verband gebruiken –het
hoogste besluitvormend orgaan – acht ik minder gelukkig. Immers, oogmerk
van de dualisering is onder meer dat provinciale staten geen bestuursbesluiten
meer nemen, net zomin als de Tweede Kamer besluiten neemt in de bestuursrechtelijke
betekenis van dat woord. De analogie met de Tweede Kamer maakt echter wel
duidelijk dat een algemeen vertegenwoordigend orgaan niet over bestuursbevoegdheden
behoeft te beschikken om als direct gekozen orgaan de eindverantwoordelijkheid
in het bestuursstelsel te hebben. Er is dan ook geen reden om uit dien hoofde
vast te houden aan de autonome bestuursbevoegdheid van provinciale staten.3.2. Verkiezingen provinciale statenVerkorting termijn tussen stemming en eerste samenkomstDe leden van de fractie van de VVD vroegen waarom de regering de termijn
tussen de stemming en eerste samenkomst niet wilde verkorten, terwijl dat
onlangs wel zou zijn gebeurd bij de Tweede Kamer en de gemeenteraad. In het
verlengde hiervan informeerden de leden van de fractie van GroenLinks of de
regering het amendement over de verkorting van de termijn tussen stemming
en eerste samenkomst contre coeur in het wetsvoorstel had overgenomen.Volgens mij is hier bij beide fracties sprake van een misverstand. Dit
wetsvoorstel bevat geen verkorting van de termijn tussen de dag van stemming
en eerste samenkomst van provinciale staten. Deze verkorting is echter al
tot stand gebracht door de inwerkingtreding van de Wet van 20 december
2001 tot wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de
stemming van zeven uur dertig 's ochtends tot negen uur 's avonds alsmede
regeling van diverse andere onderwerpen (Stb. 2001, 705). Door de aanvaarding
van het amendement-Luchtenveld/Rehwinkel (Kamerstukken II, 2001–2002,
27 673, nr. 17) op het voorstel voor deze wet, geldt eveneens voor provinciale
staten een termijn van acht dagen tussen stemming en eerste samenkomst.Ik heb geen bezwaren tegen een verkorting van de termijn tussen de stemming
en eerste samenkomst van provinciale staten op zich. Een dergelijke verkorting
houdt echter noodzakelijkerwijs in dat het beroep tegen het besluit van provinciale
staten tot toelating van nieuwe statenleden wordt afgeschaft. Het is vanuit
dit oogpunt dat mijn ambtsvoorganger zich bij de behandeling van het wetsvoorstel
dualisering gemeentebestuur in de Tweede Kamer sterk verzet heeft tegen de
verkorting van de termijn tussen stemming en eerste samenkomst van de gemeenteraad.
Zowel de Vice-President van de Raad van State als de Kiesraad hebben nadien
eveneens gewezen op het bezwaar van het vervallen van de beroepsmogelijkheid.
In onderhavig wetsvoorstel heeft mijn ambtsvoorganger niettegenstaande zijn
bezwaren geen verruiming van de termijn tussen stemming en eerste samenkomst
en daarmee een herstel van de beroepsmogelijkheid opgenomen. Ik zal ook geen
nota van wijziging met deze strekking indienen. Het verruimen van de termijn
zou immers niet in de lijn zijn met de wens van de Tweede Kamer op dit punt.
Wel zal ik het vervallen van de beroepsmogelijkheid – voor zover mogelijk –
evalueren.Verschuiving van de verkiezingsdatumDe leden van de SGP-fractie constateerden dat door de verkorting van de
termijn tussen stemming en eerste samenkomst de mogelijkheid voor het verschuiven
van de verkiezingsdatum voor de statenverkiezingen minder wordt of in het
geheel zal vervallen. De aan het woord zijnde leden vroegen welke consequenties
dat heeft voor de situatie dat in de toekomst de voorgeschreven dag van de
stemming samenvalt met de Biddag voor Gewas en Arbeid of een andere dag of
periode die minder geschikt is voor het houden van verkiezingen. In dit verband
deden deze leden de suggestie om de verkorting van de termijn tot de eerste
samenkomst van provinciale staten bij nota van wijziging uit de wet te halen.
Zij vroegen ten slotte om bij de beantwoording de ervaringen van de verkorting
van de termijn bij de recente Tweede-Kamerverkiezingen te betrekken.Doordat de eerste samenkomst van provinciale staten ingevolge de Kieswet
en de Provinciewet plaatsvindt op de achtste dag na de uit de Kieswet voortvloeiende
dag van stemming, biedt artikel F 1, derde lid, van de Kieswet thans niet
langer de mogelijkheid om bij koninklijk besluit te bepalen dat de dag van
kandidaatstelling en daarmee de dag van stemming een week later valt dan uit
de Kieswet zou voortvloeien. Zou deze mogelijkheid immers zijn blijven bestaan,
dan zou de dag van eerste samenkomst van provinciale staten al de dag na de
statenverkiezingen plaats moeten vinden. Artikel F 1, derde lid, van de Kieswet
bevat nog wel de mogelijkheid dat de dag van kandidaatstelling en daarmee
de dag van stemming bij koninklijk besluit wordt vervroegd. Deze mogelijkheid houdt in dat de dag van stemming kan worden verschoven
naar de woensdag, donderdag of vrijdag in de week vóór de uit
de Kieswet voortvloeiende dag van stemming of naar de dinsdag direct voorafgaande
aan de uit de Kieswet voortvloeiende dag van stemming. Voor de Tweede Kamer
en de gemeenteraden geldt eenzelfde regeling. Ook voor deze organen geldt
immers dat de eerste samenkomst van het nieuwgekozen orgaan plaatsvindt op
de achtste dag na de uit de Kieswet voortvloeiende dag van stemming. Gelet
op het voorgaande biedt de Kieswet nog wel ruimte om de dag van kandidaatstelling
en daarmee de dag van stemming te verschuiven. De stemming kan echter alleen
eerder in de tijd worden gehouden.Naar aanleiding van de vragen van de SGP merk ik voorts het volgende op.
In 1995 viel de Biddag voor Gewas en Arbeid samen met de provinciale-statenverkiezingen.
Het samenvallen van beide dagen was aanleiding om in de Kieswet de mogelijkheid
op te nemen om de verkiezingsdatum te verschuiven. De Biddag
voor Gewas en Arbeid vindt jaarlijks plaats op de tweede woensdag in maart,
terwijl verkiezingen plaatsvinden op de woensdag in de periode van 2 tot en
met 8 maart. Alleen in een schrikkeljaar vindt de stemming plaats op de woensdag
in de periode van 1 tot en met 7 maart. Dit betekent dat er alleen sprake
kan zijn van een samenval van beide dagen indien 8 maart op een woensdag valt
en er geen sprake is van een schrikkeljaar. In 2006, het jaar waarin de volgende
reguliere gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden, is hiervan sprake. Ik ben
voornemens bij de Koningin een voordacht voor een koninklijk besluit te doen
waarin de dag van kandidaatstelling voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2006
met een dag wordt vervroegd. Consequentie hiervan is dat de gemeenteraadsverkiezingen
in 2006 op dinsdag 7 maart, de dag vóór de Biddag voor Gewas
en Arbeid, zullen plaatsvinden.Om de redenen die ik hiervóór in reactie op de vragen van
de leden van de fracties van de VVD en GroenLinks heb vermeld, zal ik de suggestie
van de leden van de SGP-fractie om de termijn tussen stemming en eerste samenkomst
bij nota van wijziging uit de wet te halen niet overnemen. Ik zie geen aanleiding
om de ervaringen van de verkorting van de termijn tussen Tweede-Kamerverkiezing
en eerste samenkomst van deze kamer bij mijn overwegingen op dit punt te betrekken.
Voor het niveau van de Tweede Kamer geldt immers niet het bezwaar dat verkorting
van de termijn leidt tot het afschaffen van de beroepsmogelijkheid tegen het
besluit tot toelating van nieuwe leden. Vanuit het beginsel van de scheiding
van machten stond ook voordien namelijk geen beroep op de rechter open tegen
een besluit tot toelating. Daarnaast zijn moeilijk vergelijkingen te maken
tussen statenen kamerverkiezingen, omdat de vaststelling van de uitslag en
het geloofsbrievenonderzoek bij Tweede-Kamerverkiezingen meer tijd in beslag
neemt dan bij statenverkiezingen. Uit het feit dat de Tweede Kamer in staat
is geweest om de nieuwe leden op de achtste dag na de stemming te beëdigen,
ga ik er van uit dat dit ook op provinciaal niveau het geval mogelijk moet
zijn. Daarbij merk ik op dat – voor zover mij bekend – bij de
afgelopen raadsverkiezingen ook alle gemeenteraden op de achtste dag na de
verkiezingen zijn geïnstalleerd.Kiezen op Afstand en andere voorstellen met betrekking
tot verkiezingenDe leden van de fractie van GroenLinks stelden enkele vragen over de voornemens
met betrekking tot Kiezen op Afstand (KOA). Zij vroegen voorts om een reactie
van de regering op voorstellen met betrekking tot onder meer het mogelijk
maken van referenda, volks- en burgerinitiatief, het stemmen per brief of
via internet, het houden van meerdaagse verkiezingen en het uitbrengen van
twee stemmen, namelijk zowel op een partij als op een persoon. In dit verband
vroegen zij aan te geven welke voorstellen zullen worden meegenomen in het
dualiseringstraject, en welke aanvullende wetswijzigingen daarvoor nodig zijn.
Ten slotte vroegen deze leden welke argumenten de regering heeft tegen gebiedsgebonden
statenleden.Mijn algemene reactie op deze voorstellen is dat deze niet zullen worden
betrokken bij het dualiseringstraject. Vormen van directe democratie, de wijze
van stemmen bij statenverkiezingen en het kiesstelsel voor deze verkiezingen,
waaronder een districtenstelsel met gebiedsgebonden statenleden, staan immers
in beginsel los van de dualisering van het provinciebestuur. In de Wet dualisering
gemeentebestuur zijn evenmin wijzigingen op dat terrein opgenomen. Onderstaand
zal ik desalniettemin kort bij enkele voorstellen stilstaan.In de eerste plaats KOA en het stemmen via internet. Bij brief van 21
juni jl. (Kamerstukken II 2001/02, 28 000 VII, nr. 63) hebben de toenmalige
Ministers voor Grote Steden- en Integratiebeleid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Tweede Kamer op de hoogte gesteld van de
uitkomsten van de heroverweging van het project KOA. In die brief zijn zij,
ter uitvoering van de motie Te Veldhuis/Rehwinkel (Kamerstukken II 2001/02,
28 000 VII, nr. 55), tevens ingegaan op de vraag of het mogelijk is om
bij de provinciale-statenverkiezingen van 2003 KOA-experimenten te houden.
Ik zie geen aanleiding om op dit punt een andere weg in te slaan dan het vorige
kabinet. Voor een uitvoerige beantwoording van de vragen van de leden van
de GroenLinks-fractie verwijs ik dan ook naar de genoemde brief.Voor wat betreft het houden van een volksinitiatief of een burgerinitiatief
verwijs ik naar de notitie over het volks- en het burgerinitiatief die mijn
ambtsvoorganger recentelijk naar de Tweede Kamer heeft gezonden (Kamerstukken
II, 2001/02, 28 453, nr. 1). Ik deel het standpunt van mijn ambtsvoorganger
dat het aan provinciebesturen moeten worden overgelaten om een vorm van burgerinitiatief
te introduceren. Hiervoor is geen wijziging van de Provinciewet vereist. Provinciale
staten kunnen een verordening vaststellen dat het burgerinitiatief mogelijk
maakt.Ten aanzien van het kiesstelsel voor provinciale staten merk ik ten slotte
op dat mijn ambtsvoorganger door de Universiteiten van Utrecht en Enschede
een onderzoek heeft laten uitvoeren naar alternatieve lokale kiesstelsels.
Het betreft een rechtsvergelijkend onderzoek naar lokale kiesstelsels in diverse
landen. Het voornemen bestaat om over dit onderzoek in november van dit jaar
een seminar te houden voor landelijke en lokale politici, wetenschappers en
andere geïnteresseerden. Na dit seminar zal ik een notitie over dit onderwerp
aan de Tweede Kamer zenden. In deze notitie zal ik ook aandacht schenken aan
de vraag of het kiesstelsel voor de statenverkiezingen heroverweging verdient.3.3. Met het statenlidmaatschap (on)verenigbare functiesLidmaatschap van de provinciale rekenkamerDe leden van de fractie van de VVD wezen op de in het voorgestelde artikel
13 opgenomen incompatibiliteit van het lidmaatschap van provinciale staten
met het lidmaatschap van de provinciale rekenkamer. Zij vroegen waarom aangaande
dit onderwerp geen parallel wordt getrokken met de Wet dualisering gemeentebestuur,
namelijk met de rekenkamerfúnctie.In antwoord daarop wijs ik op artikel 13, eerste lid, onder l, Gemeentewet,
waarin, vergelijkbaar met het voorgestelde artikel 13 Provinciewet, een incompatibiliteit
is opgenomen tussen het lidmaatschap van de rekenkamer en het lidmaatschap
van de rekenkamer van de gemeente. Tussen beide bepalingen bestaat derhalve
geen verschil. Als een gemeente kiest voor instelling van een gemeentelijke
rekenkamer, betreft het uit de aard der zaak een onafhankelijke rekenkamer,
hetgeen tot uitdrukking komt in de incompatibiliteit tussen het lidmaatschap
van de raad en het lidmaatschap van de rekenkamer van de gemeente. Eigen aan
een rekenkamerfunctie is dat die niet onafhankelijk behoeft te zijn, reden
waarom er in de Gemeentewet geen incompatibiliteit is opgenomen voor het lidmaatschap
van de raad en het «lidmaatschap» van de rekenkamerfunctie. Het
laatste is trouwens bij het onderhavige wetsvoorstel niet aan de orde, omdat
de rekenkamer voor alle provincies verplicht zal zijn. Verwezen zij in dit
verband naar hoofdstuk 6 van deze nota.Burgemeester, wethouder en raadslidDe leden van de fractie van D66 stelden aan de orde dat burgemeesters, wethouders en raadsleden ook lid kunnen zijn van provinciale staten.
Zij vroegen of het gezien de dualistische gedachte niet merkwaardig is dat
de situatie kan voorkomen dat een statenlid indirect over zijn eigen rol als
burgemeester, wethouder of raadslid zal moeten oordelen. Zou er niet veel
voor te zeggen zijn het burgemeesterschap, het wethouderschap en het raadslidmaatschap
onverenigbaar te verklaren met het lidmaatschap van provinciale staten, zo
betoogden zij.In reactie daarop merk ik op dat de dualiseringsgedachte primair betrekking
heeft op de verhouding tussen de executieve en het vertegenwoordigend orgaan
binnen het verband van één openbaar lichaam. Wel bestaat de
kans dat een gedeputeerde in zijn rol van toezichthouder op de gemeente in
een door de leden van D66-fractie bedoelde situatie terecht kan komen. Dit
is de reden dat het wetsvoorstel voor gedeputeerden wél een incompatibiliteit
bevat tussen het ambt van gedeputeerde en het lidmaatschap van de raad van
een gemeente, het burgemeesterschap en het wethouderschap (zie het voorgestelde
artikel 35c). Voor leden van provinciale staten behoeft niet te worden gevreesd
voor een belangenverstrengeling op dit punt, omdat de staten geen toezichthoudende
rol vervullen ten aanzien van de gemeenten. De kans dat leden van provinciale
staten in andere opzichten over hun eigen rol als raadslid, burgemeester of
wethouder zullen moeten oordelen, wordt met de dualisering van het provinciebestuur
verder verkleind, nu de bestuurlijke bevoegdheden bij het college van gedeputeerde
staten komen te berusten.Ik zie dan ook geen aanleiding nieuwe incompatibiliteiten als genoemd
in het leven te roepen.Lidmaatschap gemeentelijke rekenkamerDe leden van de fractie van de PvdA vroegen of het niet strijdig is met
de bepalingen over het provinciale toezicht op gemeenten dat een lid van provinciale
staten lid kan zijn van een gemeentelijke rekenkamer, ook indien de desbetreffende
gemeente in de eigen provincie is gelegen. Deze leden vroegen of het niet
vreemd aan kan doen, indien een gemeente in geval van zware taakverwaarlozing
onder toezicht van de provincie is geplaatst, dat een lid van provinciale
staten die hierover beslist, tegelijkertijd lid is van de rekenkamer van de
betreffende gemeente die daarbij tevens een rol kan vervullen. Hier geldt
mutatis mutandis hetzelfde als opgemerkt bij de vorige vraag van de leden
van de D66-fractie. Het toezicht op de gemeente berust bij gedeputeerde staten
en niet bij provinciale staten. Ook is het het college van gedeputeerde staten
dat handelend optreedt in geval van taakverwaarlozing door het college van
burgemeester of wethouders (vgl. artikel 124 Gemeentewet). Er is dan ook geen
reden een incompatibiliteit in het leven te roepen voor het lidmaatschap van
provinciale staten en het lidmaatschap van een rekenkamer van een gemeente.
Wél bevat het voorgestelde artikel 35c een dergelijke incompatibiliteit
voor gedeputeerden.3.4. De statengriffierVan de zijde van de fracties van CDA, VVD, PvdA, GroenLinks, D66 en ChristenUnie
werden in het verslag vragen gesteld over de statengriffier. De leden van
de CDA-fractie waren beducht voor het ontstaan van twee, onafhankelijk van
elkaar opererende ambtelijke organisaties die makkelijk groter dan gewenst
zouden kunnen worden. In dit verband vroegen zij of de regering kennis heeft
van de voorbereidingen die hiervoor inmiddels in de provincies worden getroffen
en wat de verwachtingen van de regering op dit punt zijn. De leden van de
D66-fractie zouden zich kunnen voorstellen dat er op termijn een aparte dienst
komt van ambtenaren die voor provinciale staten werken. Zij zouden graag vernemen
hoe de regering één en ander ziet.Mij is bekend dat enkele provincies reeds begonnen zijn met de werving
van een statengriffier of in ieder geval daarop gerichte activiteiten ontplooien.
Gezien deze ontwikkelingen ga ik er van uit dat enkele provincies al komend
najaar een statengriffier zullen hebben. Ik neem aan dat, net zoals men momenteel
ziet in de grotere gemeenten, dat de griffies van de provinciale staten uit
meerdere personen zullen bestaan. Het is mij echter niet bekend welke ideeën
er bij de provinciebesturen bestaan ten opzichte van de omvang de griffies.
Ik ga er echter vanuit dat deze griffies relatief klein in omvang zullen blijven.
Van de griffies wordt toch vooral een generalistische bijstand verwacht. De
griffies zullen niet moeten trachten om op enigerlei wijze de inhoudelijke
kennis van de reguliere ambtelijke organisatie te evenaren. Voor vakinhoudelijk
kennis zullen de statenleden een beroep moeten doen op de ambtenaren van deze
reguliere organisatie (ambtelijke bijstand). De griffieambtenaren kunnen hier
faciliterend optreden.De leden van de VVD-fractie vroegen nader aan te geven waarom de regering
nu wel overtuigd is van de noodzaak van een verplichte griffie, terwijl zij
bij het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur een facultatieve regeling
voorstelde.Met name met het oog op de beperkte omvang van de ambtelijke organisaties
van kleinere gemeenten, had ik er in het wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur
niet voor gekozen om de griffier verplicht te stellen. Een kleine ambtelijke
organisatie doet zich bij de provincie echter per definitie niet voor. De
provincie met het minste aantal inwoners, de provincie Flevoland, heeft reeds
370 medewerkers. Ook indien op lokaal niveau de raadsgriffier facultatief
was gebleven, had ik er voor gekozen om op provinciaal niveau de statengriffier
verplicht te stellen. In het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur zoals
dat reeds vóór de Tweede-Kamerbehandeling van het wetsvoorstel
dualisering gemeentebestuur voor advies naar het Inter Provinciaal Overleg
was gezonden, bevatte derhalve reeds een verplichte statengriffier.De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks stelden vragen over
het ontbreken van een wettelijke incompatibiliteit op lokaal niveau voor de
functies van gemeentesecretaris en raadsgriffier. Door de aanvaarding van
het amendement-Noorman-Den Uyl op het voorstel Aanpassingswet dualisering
gemeentebestuur (Kamerstukken II, 2001–2002, 28 243, nr. 15), er
toe strekkende een wettelijke incomptabiliteit tussen de gemeentesecretaris
en de raadsgriffier in de Gemeentewet op te nemen, acht ik de beantwoording
van deze vragen niet meer relevant.De leden van de D66-fractie kregen graag wat meer helderheid over de functie
van griffier. In dit verband vroegen zij of de functie van griffier een fulltime
functie is, of het mogelijk is dat de griffier zijn functie combineert met
een andere ambtelijke functie in de provincie en of er – naast de incompatibiliteit
van secretaris en griffier – nog andere onverenigbaarheden zijn verbonden
aan de functie van griffier. Tevens vroegen deze leden of de griffier direct
onder de CdK valt of onder een presidium. Ten slotte vroegen zij of de griffie
verzekerd kan zijn van de rest van het ambtelijke apparaat en zo niet, wat
dan zijn bevoegdheden zijn.De Provinciewet bepaalt slechts in algemene bewoordingen dat provinciale
staten een griffier dienen te benoemen en welke taken deze griffier heeft.
Het is daarom aan provinciale staten zelf om de taken en de werkzaamheden
van de griffier nader te bepalen. Eveneens is het aan provinciale staten om
te bepalen of de griffier een fulltime functie dient te vervullen of niet.
Geconstateerd kan worden dat kleinere gemeenten er voor kiezen om een raadsgriffier
parttime aan te stellen. Ik ga er van uit dat de provincies – net als
de grotere gemeenten – er voor zullen kiezen om de functie van statengriffier
(bijna) fulltime te laten vervullen. Ook de regeling van de dagelijkse
aansturing van de griffier betreft een aangelegenheid waarin provinciale staten
vrij is. Het is dus aan provinciale staten om te bepalen of de griffier voor
wat betreft de dagelijkse aansturing valt onder de commissaris van de Koningin
(in diens functie van voorzitter van provinciale staten), dan wel onder het
Presidium van de provinciale staten. Een andere optie daarbij is dat de griffier
wordt aangestuurd door de plaatsvervangende statenvoorzitter.Er bestaan inderdaad nog andere onverenigbaarheden met de functie van
statengriffier. Een statengriffier dient immers aangemerkt te worden als «ambtenaar
door het provinciebestuur aangesteld of daaraan ondergeschikt» in de
zin van onder meer de voorgestelde artikelen 13, eerste lid, onderdeel j,
35c, eerste lid, onderdeel p, 67, eerste lid, onderdeel p en 79f, eerste lid,
onderdeel n. Dit betekent dat een statenlid, een gedeputeerde, de commissaris
van de Koningin en een lid van de rekenkamer niet tevens statengriffier kunnen
zijn.Er geldt geen wettelijke incompatbiliteit tussen de statengriffier en
een andere ambtelijke functie bij de provincie dan de provinciesecretaris.
Er is derhalve geen wettelijke verhindering tegen een aanstelling van een
onder de provinciesecretaris vallende functionaris tot (tevens) statengriffier.
Een dergelijke combinatie is uiteraard wel in strijd met de bedoeling van
de verplichte statengriffier. Ik acht het echter gezien de zwaarte van de
functie en de ontwikkelingen in de praktijk niet erg voor de hand liggend
dat provincies er voor kiezen om een statengriffier tevens een andere functie
binnen de provincie te laten vervullen. Zoals gezegd ga ik er vanuit dat de
provincies er voor zullen kiezen om de statengriffier voor fulltime dan wel
voor bijna fulltime aan te stellen.3.5. Rechtspositie statenledenVergoedingen statenledenDoor de leden van de VVD-fractie werden vragen gesteld over de vergoeding
voor de werkzaamheden en de tegemoetkoming in de kosten van statenleden. Zij
informeerden naar de criteria die daarbij gehanteerd worden en onder meer
naar verschillen in de vergoedingsregelingen tussen de provincies.De financiële rechtspositie van statenleden is geregeld in het Rechtspositiebesluit
staten- en commissieleden. Artikel 2 van dit besluit bepaalt de bedragen die
aan een statenlid als vergoeding voor de werkzaamheden en als onkostenvergoeding
kunnen worden toegekend. Provinciale staten kunnen bij verordening tot ten
hoogste 20% van de bedragen naar beneden afwijken. Tevens kan bepaald worden
dat tot 20% van de vergoeding voor de werkzaamheden als presentiegeld wordt
uitgekeerd. Er gelden dus uniforme bedragen met een bepaalde afwijkingsmogelijkheid.
De regeling is identiek aan die voor gemeenteraadsleden. Ik beschik niet over
informatie over de wijze waarop in provincies en gemeenten gebruik wordt gemaakt
van de eigen invullingsmogelijkheid.De leden van de fractie van GroenLinks stelden de vraag of de regering
bereid is om de vergoedingen voor de leden en de fractievoorzitters te verhogen
aansluitend bij de door de Kamer voorgestelde regeling voor raadsleden.In de notitie rechtspositie van politieke ambtsdragers in gemeenten en
provincies is een standpunt bepaald ten aanzien van de verhoging van de vergoedingen
van statenleden.1 Daarbij is de zorg uitgesproken
dat het statenlidmaatschap zich zou kunnen ontwikkelen tot een opstelling
van«medebestuurder». Doelstelling is veeleer om te komen tot een
efficiënt provinciaal bestuur waaraan onderhavig wetsvoorstel ook beoogt
bij te dragen. Provinciale staten moeten kunnen komen tot een slagvaardige
werkwijze en een meer sturen op hoofdlijnen. In dat verband kan ook gewezen
worden op de argumentatie bij het wetsvoorstel tot verkleining van de omvang
van provinciale staten.1 Van een verhoging van
vergoedingen mogen in dat opzicht weinig verbeteringen worden verwacht. Het
zou er mogelijk juist toe kunnen leiden dat het statenlidmaatschap wordt ingevuld
bij wijze van substantiële deeltijdbaan. Van een verhoging van de vergoedingen
ben ik dan ook geen voorstander. Het aantrekkelijk maken van het statenlidmaatschap
dient te geschieden door inhoud van de functie en de werkwijze te verbeteren
en niet door het bieden van financiële compensaties.Tijdbeslag statenlidmaatschapDe leden van de SGP-fractie vroegen de regering in te gaan op de vraag
welke gevolgen het voorliggende wetsvoorstel naar verwachting zal hebben voor
het tijdbeslag van het lidmaatschap van provinciale staten.Ik ga er van uit dat het tijdsbeslag van het statenlidmaatschap per saldo
geen wijziging zal ondergaan als gevolg van dit wetsvoorstel. Wel zal er sprake
zijn van een accentverschuiving in de werkzaamheden. Onderhavig wetsvoorstel
strekt er immers onder meer toe om de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende
functie van provinciale staten te versterken, terwijl de bestuursbevoegdheden
op grond van de Provinciewet bij gedeputeerde staten komen te liggen. Na de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel dualisering provinciale medebewindsbevoegdheden
zal de concentratie van bestuursbevoegdheden bij gedeputeerde staten gecomplementeerd
zijn. Provinciale staten zullen zich minder bezig houden met (bestuurlijke)
details, maar zich meer concentreren op het stellen van kaders en het controleren
op hoofdlijnen. In algemene zin wordt daarbij wel een actievere opstelling
van provinciale staten verwacht. Onderhavig wetsvoorstel bevat verschillende
instrumenten om deze (nieuwe) opstelling vorm te geven. Ik noem hier onder
meer de instelling van de statengriffier, de invoering van het recht op ambtelijke
bijstand en het recht van fracties op fractieondersteuning. Door deze ondersteuning
zullen de werkzaamheden van de statenleden in algemene zin worden verlicht.FractieondersteuningDe leden van de fractie van GroenLinks stelden vragen over het toekennen
van fractiebudgetten. Ze vroegen of de regering bereid is om samen met het
IPO daaromtrent een gedragslijn op te stellen.Krachtens de Provinciewet zijn in het Rechtspositiebesluit staten- en
commissieleden regels gesteld omtrent de aan statenleden toekomende vergoedingen
en financiële aanspraken. Met betrekking tot de fractiegerichte budgetten
is het aan de provincies om regelingen te treffen. Men vergelijke de budgetten
die aan fracties in de Tweede Kamer ter beschikbaar worden gesteld en waarover
door de Kamer regels worden gesteld.2 Er worden
geen centrale regels gesteld voor de budgetten voor fracties in de provinciale
staten en overigens ook niet voor gemeenteraadsfracties. Het lijkt mij beter
om – zoals de leden van GroenLinks ook veronderstelden – dit over
te laten aan de lokale autonomie.Wetsvoorstel outplacement en politieke ambtsdragersDoor de leden van de GroenLinks-fractie werd ten slotte gevraagd hoe het
staat met de terugkeerregeling en met het aangekondigde wetsvoorstel outplacement
politieke ambtsdragers.Deze onderwerpen komen aan de orde in de Integrale notitie rechtspositie
politieke ambtsdragers die aan Uw Kamer is gezonden. Daarbij wordt gewezen
op het belang van een goede zorg voor politieke ambtsdragers en
de instrumenten en voorzieningen die daarbij van belang zijn. Ik zou de leden
van deze fractie willen verwijzen naar de behandeling van deze notitie.3.6. Diverse onderwerpen provinciale statenOpinieonderzoekDe leden van de fractie van GroenLinks informeerden op welke wijze provinciale
staten een opinieonderzoek kan (doen) houden.Het staat provinciale staten vrij om te beslissen bij voorbeeld onder
de bevolking van de provincie een opinieonderzoek te (doen) houden. Wel zal
daarvoor vanzelfsprekend voldoende budget voor moeten zijn gereserveerd. Op
welke wijze provinciale staten een opinieonderzoek eventueel zouden vormgeven,
is aan hen. Het onderhavige wetsvoorstel regelt daarover niets.Presidium provinciale statenDe leden van de fractie van D66 vroegen wat zich verzet tegen een wettelijke
verplichting een presidium in te stellen en het aanwijzen van ten minste één
vice-voorzitter.In reactie op het voorstel van de commissie-Bleker om provinciale staten
hun eigen voorzitter te laten kiezen, is in de memorie van toelichting opgemerkt
dat artikel 125, derde lid, van de Grondwet zich hiertegen verzet. Voor het
vice-voorzitterschap van provinciale staten is in het voorgestelde artikel
75, eerste lid, derde tot en met vijfde volzin, een regeling getroffen. Die
regeling houdt in dat de commissaris als voorzitter van de staten in beginsel
door het langstzittende lid van de staten worden vervangen. Indien meer leden
van provinciale staten even lang zitting hebben, dan wordt de oudste van hen
belast met de waarneming. Provinciale staten kunnen echter ook een ander lid
van provinciale staten met de waarneming van de commissaris in zijn functie
van voorzitter van de staten belasten.Uit de bovenbeschreven regeling blijkt dat de staten zelf een vice-voorzitter
kunnen aanwijzen. Het is echter niet nodig geoordeeld dit wettelijk verplicht
te stellen. De voorkeur gaat uit naar een duidelijke wettelijke regeling waar
provinciale staten indien nodig van af kunnen wijken. Voordeel daarvan is
dat ook in het geval er niets geregeld is, duidelijk is wie als waarnemend
voorzitter van de staten optreedt.Het wetsvoorstel bevat voorts inderdaad geen wettelijke verplichting een
presidium in te stellen. Dit is veeleer een zaak van de interne orde van provinciale
staten. Zij hebben zelf de beslissingsvrijheid of zij een presidium willen
instellen en zo ja, hoe zij dit willen vormgeven. Het is ook niet gebruikelijk
voor dit soort aangelegenheden, die meer in de sfeer van reglementen van orde
thuis horen, wettelijke voorzieningen te treffen. Ook bij voorbeeld het presidium
van de Tweede Kamer is niet bij wet, maar bij reglement van orde ingesteld
en geregeld.Kleine fractiesDe leden van de D66-fractie verzochten om een nadere uiteenzetting over
de mogelijke problemen die kleine fracties zullen ondervinden in het dualistische
stelsel en specifiek over de relatieve achteruitgang in invloed van kleinere
fracties ten opzichte van grotere fracties. Zij wezen hierbij op de situatie
dat in het dualistische bestel de grotere fracties die één of
meer gedeputeerden leveren, er in zekere zin op vooruit gaan, omdat –
vrij vertaald – de mensuren die voorheen voor het ambt van gedeputeerde
werden ingeleverd en niet konden worden ingezet voor het werk als statenlid,
na de scheiding van staten en college van gedeputeerden volledig voor de fractie
beschikbaar zijn.Op zichzelf onderschrijf ik de hoofdlijnen van de feitelijke analyse van
deze leden. De vraag is echter welke situatie als problematisch moet worden
beschouwd: de situatie van voor de dualisering of de situatie daarna. Ik meen
dat de extra beschikbaarheid van mensen voor het werk als statenlid bij fracties
die gedeputeerden leveren, ertoe zal leiden dat de verhouding tussen de fracties
onderling in termen van beschikbare menskracht in relatie tot het aantal zetels
dat de betrokken lijsten bij de verkiezingen hebben bemachtigd, meer in evenwicht
zal zijn dan voorheen. Kortom, ik juich de door deze leden geschetste ontwikkeling
toe, omdat zij een scheve verhouding die in het verleden bestond, recht zet.
Ik zie ook niet in dat daardoor bij de kleinere fracties problemen zullen
optreden, nu in hun situatie geen wijzigingen zullen optreden.HOOFDSTUK 4 GEDEPUTEERDE STATEN4.1. Benoeming gedeputeerden/collegevormingDuur demissionaire periodeDe leden van de CDA-fractie, de GroenLinksfractie en de SGP-fractie stelden
de onbeperkte duur van de demissionaire periode aan de orde. Eerstgenoemde
leden stelden vraagtekens bij het ontbreken van een termijn waarbinnen gedeputeerden
benoemd moeten worden en vroegen naar een motivering hiervoor. De leden van
de GroenLinks-fractie vroegen of de regering de onbeperkte duur van de demissionaire
periode «contre coeur» in het wetsvoorstel had overgenomen en
vroegen of er redenen zijn om de bedoelde artikelen alsnog uit dit wetsvoorstel
te schrappen. De leden van de SGP-fractie merkten op dat door het ontbreken
van een termijn op den duur het begrip «demissionair» kan worden
uitgehold en vinden dat een onwenselijke gang van zaken. Tevens vroegen deze
leden op de regering bereid is het wetsvoorstel op dit punt aan te passen.In de Wet dualisering gemeentebestuur is evenmin een termijn opgenomen
waarbinnen de wethouders benoemd moeten worden. Dit is als gevolg van de aanvaarding
van het amendement-De Cloe (Kamerstukken II, 2001–2002, 27 751,
nr. 77) op het voorstel voor deze wet. In de lijn met de wens van de Tweede
Kamer om voor het lokaal niveau geen termijn te stellen aan de duur van de
demissionaire periode, heeft mijn ambtsvoorganger dit overgenomen in onderhavig
wetsvoorstel. Het door de regering ingediende wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur
bevatte een termijn van negen weken na de dag van stemming waarbinnen de collegevorming
afgerond diende te worden. Het is de uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer
geweest om deze termijn te laten vervallen. Gezien de overeenkomsten tussen
de Provinciewet en de Gemeentewet, zie ik voor mij evenmin ruimte om in onderhavig
wetsvoorstel een termijn op te nemen waarbinnen de gedeputeerden benoemd dienen
te worden. Gezien de termijn waarbinnen na de laatste raadsverkiezingen de
colleges gevormd zijn, meen ik echter dat het ook niet nodig is om in de Gemeente –
en Provinciewet een termijn voor de collegevorming op te nemen. Belangrijkste
argument voor het handhaven van een termijn was dat er voor gemeenteraden
en provinciale staten druk op de ketel zou bestaan om de collegevorming zo
spoedig mogelijk rond te krijgen. Meer dan 85% van de gemeenten had bij de
laatste verkiezingen echter de collegevorming al in april afgerond. Rond de
14% van de gemeenten heeft zijn college in mei geïnstalleerd. Een drietal
gemeenten had meer dan 100 dagen nodig om de collegevorming te voltooien.
Ook zonder wettelijke termijn is de collegevorming derhalve na de laatste
raadsverkiezingen in de meeste gemeenten binnen enkele weken afgerond. In
die gemeenten waar men langer de tijd nodig had om het nieuwe
college te vormen, zal dit uiteraard ook zijn nut hebben gehad. Ik wil hiermee
zeggen dat gemeenten én provincies in bepaalde gevallen beter langer
de tijd kunnen nemen om een college te vormen, dan dat er tijdens de rit problemen
binnen het college ontstaan.Maximumaantal gedeputeerdenDe leden van de GroenLinks-fractie vroegen naar de opvattingen van de
regering over de getalsmatig verkleining en politieke versmalling van de colleges
van gedeputeerden. Tevens vroegen deze leden naar de stand van zaken met betrekking
tot het wetsvoorstel tot vermindering van het aantal statenleden en naar de
vermindering van het aantal gedeputeerden middels een separaat wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie vroegen of de regering met een nota van wijziging
voor wat betreft het maximumaantal gedeputeerden komt in het geval het wetsvoorstel
tot vermindering van het aantal statenleden het niet haalt in de Tweede Kamer
of als de plenaire behandeling van onderhavig wetsvoorstel in de Tweede Kamer
eerder plaatsvindt dan het wetsvoorstel vermindering aantal statenleden in
de Eerste Kamer.Het wetsvoorstel tot vermindering van het aantal statenleden is tijdens
de demissionaire periode van het vorige kabinet door de Eerste Kamer controversieel
verklaard. Bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer is het
amendement-Rehwinkel c.s. dat er toe strekt het aantal gedeputeerden te maximeren
op zeven in voltijd en negen in deeltijd (Kamerstukken II, 2000/01, 27 214,
nr. 6) met algemene stemmen aanvaard. Het amendement is in lijn met het advies
van de commissie-Bleker van het IPO om het aantal gedeputeerden terug te brengen.
De commissie-Bleker had daarbij tot een maximumaantal van zes gedeputeerden
geadviseerd (bij deeltijd zeven). De indieners van het amendement hebben niet
gekozen voor het maximum van zes, omdat zij gelet op de huidige aantallen
gedeputeerden er van uit gingen dat een maximumaantal van zeven op meer draagvlak
zou kunnen rekenen bij de provincies. Zowel in de Tweede Kamer, als bij de
commissie-Bleker bestond gelet op het voorgaande brede steun voor de vermindering
van het aantal gedeputeerden. Afgezien van inhoudelijke argumenten, is ook
deze steun voor mijn ambtsvoorganger reden geweest om dit onderdeel in onderhavig
wetsvoorstel over te nemen. Alhoewel in de toelichting op het amendement en
door de commissie-Bleeker voor de vermindering van het maximumaantal gedeputeerden
een relatie wordt gelegd met de vermindering van het aantal statenleden, bestaan
er naar mijn mening ook los daarvan argumenten om het maximumaantal gedeputeerden
in de Provinciewet op zeven te stellen. Ik merk daarbij in de eerste plaats
op dat momenteel in slechts twee provincies acht gedeputeerden zijn benoemd.
Het betreft hier de provincies Zuid-Holland en Limburg. De overige provincies
hebben zeven of minder gedeputeerden, waarbij de provincie Flevoland het minste
aantal gedeputeerden heeft, te weten vier. Van belang daarbij is dat het aantal
gedeputeerden in één provincie per collegeperiode kan wisselen
en derhalve voor een deel afhankelijk is van het proces van collegeonderhandelingen.
Zo had de provincie Zuid-Holland de afgelopen collegeperiodes ook wel zes
of zeven gedeputeerden. Ik constateer derhalve dat de provincies ook met zeven
gedeputeerden «afkunnen», en dat de omvang van de colleges afhankelijk
is van het proces van collegeonderhandelingen. Afgezien van deze praktijk
geeft het takenpakket van de provincies, mede in relatie tot het takenpakket
van de grotere steden, ook aanleiding om het maximumaantal gedeputeerden te
verminderen. Een laatste argument om het maximumaantal gedeputeerden te verminderen
is het feit dat politiek minder breed samengestelde colleges een dualistische
werkwijze binnen de provincie zullen bevorderen. Minder grote colleges kunnen
er immers aan bijdragen dat de colleges van gedeputeerde staten
minder breed zijn samengesteld. Daarmee ontstaat een sterke oppositie, waardoor
het debat tussen bestuur en volksvertegenwoordiging kan verlevendigen. Dit
betreft weliswaar bij uitstek een cultuurkwestie, maar kan door een vermindering
van het maximumaantal gedeputeerden in zekere mate worden gestimuleerd. Ik
ben gelet op het voorgaande van oordeel dat het ook los van de vermindering
van het aantal statenleden gewenst is om het maximumaantal gedeputeerden te
verminderen.Woonplaatsvereiste voor gedeputeerdenDe leden van de VVD-fractie vroegen voorts naar de sanctie op het niet
naleven van het voorgestelde artikel 35b, eerste en tweede lid, op grond waarvan
een gedeputeerde ingezetene van de provincie dient te zijn en maximaal voor
een jaar van provinciale staten een ontheffing kan krijgen van dat vereiste.
Welke sancties kunnen worden opgelegd als gedeputeerde na de ontheffingstermijn
van een jaar nog steeds niet aan het vereiste van ingezetenschap voldoet?In dat geval is artikel 46, eerste lid, van toepassing. Op grond van die
bepaling neemt een gedeputeerde die niet voldoet aan de vereisten voor het
ambt van gedeputeerde (bij voorbeeld omdat de ontheffing van het ingezetenschap
is afgelopen, terwijl hij nog niet in de provincie woonachtig is) terstond
ontslag. Op grond van artikel 45, tweede lid, kunnen de staten hem ontslag
verlenen indien hij zelf geen ontslag neemt.Deze regeling is ontleend aan de regeling, die onderdeel uitmaakt van
het aanpassingswetsvoorstel dualisering gemeentebestuur en zal gelden voor
wethouders. In de Wet dualisering gemeentebestuur was oorspronkelijk niet
in een sanctie voorzien ingeval een wethouder niet voldeed aan de vereisten
voor het lidmaatschap.Het bevreemdde de leden van de GroenLinks-fractie dat in het overzicht
in de memorie van toelichting van de voorstellen van de commissie-Bleker en
de reactie daarop van de regering een akkoord is gegeven door de regering
ten aanzien van de introductie van de mogelijkheid om gedeputeerden ruimhartig
van buiten te benoemen.In de eerste plaats zij opgemerkt dat in de reactie van de kant van de
regering is gesteld dat de analyse van de commissie-Bleker op dit punt overtuigend
is, maar dat het hier gaat om een afweging die provinciale staten zelf moeten
maken.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen in dit verband of in het
wetsvoorstel het woonplaatsvereiste voor gedeputeerden wordt geïntroduceerd,
vergelijkbaar met de regeling die bij amendement is ingevoegd ten aanzien
van burgemeesters en wethouders. Dit is het geval, zo antwoord ik deze leden.
Overigens voorzag het oorspronkelijke wetsvoorstel dualisering gemeentebestuur
ook al in de eis dat wethouders ingezetenen van de gemeente moeten zijn. Het
enige dat bij amendement is gewijzigd, is dat de ontheffingsmogelijkheid is
beperkt tot een duur van maximaal een jaar. Dat de regeling inzake het woonplaatsvereiste
ook voor gedeputeerden geldt, staat geenszins in de weg aan het ruimhartig
benoemen van gedeputeerden «van buiten». Met het benoemen van
gedeputeerden van buiten wordt primair gedoeld op het feit dat de betrokken
personen voorafgaand aan hun benoeming geen deel uitmaakten van provinciale
staten. Omdat dat door de dualisering van het provinciebestuur niet langer
een vereiste is, ontstaat ook de mogelijkheid gedeputeerden te benoemen die
buiten de provincie woonachtig zijn.De leden van de SGP-fractie veronderstelden dat de ontheffing van het
woonplaatsvereiste voor gedeputeerde op grond van het voorgestelde artikel
35b per gedeputeerde slechts één keer kon worden verleend en
vroegen of dit een juiste aanname was.Dat is inderdaad het geval. Indien de ontheffing nog een keer zou kunnen
worden verleend, dan had dit expliciet moeten zijn bepaald.Maximum aantal zittingstermijnen gedeputeerdenDe leden van de fractie van GroenLinks stelden het voorstel van de commissie-Bleker
aan de orde om de zittingstermijn van gedeputeerden aan een maximum te binden.
Zij vroegen wat landelijke regelgeving dienaangaande in de weg staat en of
de regering bereid was alsnog in een dergelijke regeling te voorzien.De commissie-Bleker is van mening dat beperking van de maximale zittingstermijn
voor gedeputeerden ertoe kan bijdragen dat het college van gedeputeerde staten
bestaat uit een onbevangen mix van nieuwe gedeputeerden en gedeputeerden met
ervaring, en bepleit invoering van een maximale zittingstermijn van twee volledige
collegeperiodes. Zij ziet diverse mogelijkheden om zulks uit te voeren: door
het uitgangspunt in politieke partijen als afspraak te hanteren, door het
uitgangspunt in het collegeprogramma vast te leggen of door het op te nemen
in de Provinciewet. De commissie spreekt een voorkeur uit voor het in eerste
instantie bewandelen van de informele weg en regeling in de Provinciewet pas
te overwegen, indien informele afspraken in de praktijk niet mochten werken.In de memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel is in reactie
op dit voorstel van de commissie-Bleker aangegeven dat een dwingende regeling
in de Provinciewet de regering te ver gaat, omdat er gevallen denkbaar zijn
dat een langere zittingstermijn goed verdedigbaar is. In aanvulling daarop
wijs ik erop dat een beperking van het ambt van gedeputeerde tot twee collegeperioden
bovendien een afwijking zou vormen ten opzichte van de regelingen voor andere
bestuurlijke ambten. In het algemeen is in Nederland geen beperking gesteld
aan de termijn dat een bestuurlijke functie kan worden uitgeoefend. Niet goed
valt in te zien waarom er voor gedeputeerden een uitzondering zou moeten worden
gemaakt.4.2. Diverse onderwerpen gedeputeerde statenOrgaanverantwoordelijkheidDe leden van de fractie van het CDA stelden dat gedeputeerden zowel individueel
als collectief verantwoording schuldig zijn over het door hen gevoerde bestuur,
en memoreerden in dat verband dat zij bij de Wet dualisering gemeentebestuur
steeds gepleit hebben voor een orgaanverantwoordelijkheid van het college.
Zij vroegen of dit naar mijn mening ook de strekking is van artikel 167 van
het voorliggende voorstel.Voor de interpretatie van het voorgestelde artikel 167 Provinciewet is
de gang van zaken rond artikel 169 Gemeentewet van belang. Bij de Wet dualisering
gemeentebestuur is artikel 169 Gemeentewet opnieuw vastgesteld. De formulering
van het eerste lid van artikel 169 luidde voor de Wet dualisering gemeentebestuur
«De leden van het college van burgemeester en wethouders zijn, te zamen
en ieder afzonderlijk, aan de raad verantwoording verschuldigd over het door
het college gevoerde bestuur». De tekst na de Wet dualisering gemeentebestuur
luidt: «Het college en elk van zijn leden afzonderlijk zijn aan de raad
verantwoording schuldig over het door het college gevoerde bestuur.»
Bij de behandeling van de Wet dualisering gemeentebestuur in de Eerste Kamer
is aangegeven dat met de nieuwe redactie niet beoogd is een zogenaamde orgaanverantwoordelijkheid
te introduceren. Om verwarring te voorkomen is vervolgens bij het wetsvoorstel
tot aanpassing van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de
Wet dualisering gemeentebestuur (Kamerstukken II 2001/02, 28 243, nrs.
1–2, verder ook: aanpassingswetsvoorstel) door de regering
voorgesteld terug te keren naar de oude formulering van voor de Wet dualisering
gemeentebestuur. Bij amendement-Spies (Kamerstukken II 2001/02, 28 243,
nr. 14) is dit onderdeel echter uit dat wetsvoorstel gehaald. In de toelichting
bij het amendement is gesteld dat de formulering van de Wet dualisering gemeentebestuur
duidelijker is en bovendien in overeenstemming is met artikel 197 Gemeentewet
over de financiële verantwoording. Het onderhavige wetsvoorstel zal op
dit punt bij nota van wijziging worden aangepast aan de Wet dualisering gemeentebestuur
(met andere woorden: de al doorgevoerde aanpassing aan het aanpassingswetsvoorstel
zal ongedaan worden gemaakt).Uit de gang van zaken valt de conclusie te trekken dat artikel 169 Gemeentewet
noch in de geldende tekst, noch in de gewijzigde tekst die bij het aanpassingswetsvoorstel
was voorgesteld beoogt een orgaanverantwoordelijkheid in het leven te roepen.
Laatstgenoemde wijziging was immers niet van inhoudelijke, maar van redactionele
aard. Uit het feit dat het aanpassingswetsvoorstel op dit punt is geamendeerd
kan, onder andere gelet op de toelichting bij het amendement, geen andere
conclusie worden getrokken.Overigens moet het begrip orgaanverantwoordelijkheid in dit verband goed
worden begrepen. De discussie gaat niet over de vraag of de wethouders als
collectief verantwoording schuldig zijn aan de raad. Buiten kijf staat dat
dat het geval is. De vraag is alleen of de wettekst zo moet worden gelezen
dat de wethouders – naast hun individuele verantwoordingsplicht –
gezamenlijk verantwoording schuldig zijn aan de raad, of dat die verantwoordingsplicht
rust op het college als orgaan.Privaatrechtelijke rechtshandelingen/hoorplichtDe leden van de fractie van GroenLinks stelden diverse vragen over de
bevoegdheid tot het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen. Zij
wilden weten wat deze bevoegdheid in het geval van gedeputeerde staten precies
omvat, wat de hoorplicht bij bestuursbevoegdheden met ingrijpende gevolgen
inhoudt, of een vergelijkbare clausule wordt opgenomen als in de Gemeentewet,
die de raad de bevoegdheid geeft aan te wijzen hoever deze bevoegdheid gaat,
en in hoeverre private rechtshandelingen daar ook onder vallen.Het voorgestelde artikel 158, eerste lid, onder e, Provinciewet (vgl.
artikel I, onderdeel NNN) geeft gedeputeerde staten de bevoegdheid tot privaatrechtelijke
rechtshandelingen van de provincie te besluiten. Onder deze bevoegdheid vallen
alle besluiten tot privaatrechtelijke rechtshandelingen, zoals het aangaan
van overeenkomsten en het oprichten van privaatrechtelijke rechtspersonen.
De bepaling kent dezelfde bevoegdheid toe aan gedeputeerde staten als de vergelijkbare
bepaling in artikel 160, eerste lid, onder e, van de Gemeentewet aan het college
van burgemeester en wethouders doet, zij het dat het gebruik van de bevoegdheid
in de praktijk bij het college van gedeputeerde staten een heel andere zal
kunnen zijn dan bij het college van burgemeester en wethouders.De bevoegdheid in het voorgestelde artikel 158, eerste lid, onder e, wordt
op twee manieren nader ingekaderd. In de eerste plaats dient het college van
gedeputeerde staten op grond van het voorgestelde artikel 167, vierde lid,
provinciale staten vooraf inlichtingen te verschaffen over de uitoefening
van de bevoegdheid, bedoeld in die bepaling, indien provinciale staten daarom
verzoeken of indien de uitoefening van de bevoegdheid ingrijpende gevolgen
kan hebben voor de provincie. Als er sprake is van mogelijke ingrijpende gevolgen
mogen gedeputeerde staten geen besluit nemen dan nadat provinciale staten
hun wensen en bedenkingen ter zake ter kennis van gedeputeerde staten hebben
kunnen brengen. Deze door de vragenstellers als hoorplicht aangeduide verplichting
geldt voor alle besluiten tot het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen
die ingrijpende gevolgen kunnen hebben ( en overigens ook nog
voor enkele andere besluiten met mogelijk ingrijpende gevolgen). Terzijde
wordt opgemerkt dat de verplichting van artikel 167, vierde lid, op grond
van het vijfde lid niet geldt indien de uitoefening van de bevoegdheid geen
uitstel kan dulden. In dat geval dienen gedeputeerde staten provinciale staten
zo spoedig mogelijk in te lichten over de uitoefening van de bevoegdheid en
het terzake genomen besluit.De tweede inkadering van de bevoegdheid op grond van het voorgestelde
artikel 158, eerste lid, onder e, is vervat in het tweede lid van dat artikel.
Het besluit tot oprichting van en deelneming in privaatrechtelijke rechtspersonen
wordt – in alle gevallen en dus ongeacht de vraag of de uitoefening
van die bevoegdheid ingrijpende gevolgen kan hebben – niet genomen dan
nadat aan provinciale staten een ontwerp-besluit is toegezonden en provinciale
staten in de gelegenheid zijn gesteld hun wensen en bedenkingen ter kennis
van gedeputeerde staten te brengen. Deze inkadering heeft uitdrukkelijk niet
op alle besluiten tot het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen
betrekking, maar alleen op die besluiten tot privaatrechtelijke rechtshandelingen
die bestaan uit het oprichten van of het deelnemen in privaatrechtelijke rechtspersonen.De twee manieren waarop de bevoegdheid van gedeputeerde staten tot het
privaatrechtelijke rechtshandelingen van de provincie te besluiten zijn ingekaderd,
komen overeen met de inkadering van de identieke bevoegdheid van het college
van burgemeester en wethouders in de artikel 160 en 169 Gemeentewet. In die
zin zijn inderdaad vergelijkbare clausules opgenomen als in de Gemeentewet,
zo antwoord ik deze leden. Het is echter niet zo dat de Gemeentewet of het
onderhavige voorstel aan de raad respectievelijk provinciale staten expliciet
de bevoegdheid toekent aan te wijzen hoever de bevoegdheid gaat. Wel kan de
raad respectievelijk kunnen provinciale staten in overleg met het college
van burgemeester en wethouders respectievelijk het college van gedeputeerde
staten een kader vast stellen over de wenselijke invulling aan het begrip
«ingrijpende gevolgen voor de provincie van de uitoefening van de bevoegdheid»
en kunnen zij daarover afspraken maken. Het betreft hier echter veeleer politieke
afspraken over de omgang met wettelijke bevoegdheden, waarvoor de wet zelf
geen directe basis bevat. Welke betekenis het begrip «ingrijpende gevolgen»
precies heeft, zal in de dagelijkse politieke praktijk moeten worden ingevuld.
Alleen al omdat die betekenis niet op voorhand vaststaat, is het verstandig
hierover afspraken te maken binnen de gemeente respectievelijk de provincie.HOOFDSTUK 5 COMMISSARIS VAN DE KONINGIN5.1. Positie commissaris van de KoninginOver de positie van de commissaris van de Koning werden door de verschillende
fracties uiteenlopende standpunten verkondigd. Zo achtten de leden van de
fractie van GroenLinks het wenselijk dat de positie van de commissaris werd
beperkt, terwijl hun collega's van de fractie van D66 juist veronderstelden
dat deze ambtsdrager over te weinig bevoegdheden beschikt ten aanzien van
de benoeming van collegeleden, de portefeuilleverdeling binnen het college
en het opstellen van het collegeakkoord. De in het wetsvoorstel opgenomen
nieuwe bevoegdheden voor de commissaris hadden te weinig gewicht, zo stelden
deze leden.Ik deel de laatste opvatting niet. Als gevolg van het voorgestelde artikel
35, tweede lid, wordt een waarborg geschapen voor een zekere betrokkenheid
van de commissaris bij de collegevorming. De bevoegdheden waarover de commissaris
van de Koning op grond van het voorgestelde artikel 53a beschikt, geven hem
een reële mogelijkheid om binnen het college in voorkomende
gevallen, bijvoorbeeld bij patstellingen, zijn coördinerende functie
met de nodige kracht waar te maken.Zoals al gesteld informeerden de leden van de fractie van GroenLinks naar
de wijze waarop de positie van de commissaris van de Koning kan worden beperkt
tot bewaking van procedures, de procesmatige coördinatie, het opkomen
voor burgerbelangen en de publieke informatievoorziening. Deze leden deden
de suggestie om door middel van aanvullende landelijke beleidsregels de door
hen gewenste beperking te bewerkstelligen.De door de leden van de GroenLinks-fractie genoemde taken kunnen worden
beschouwd als een vrije vertaling van de in artikel 175, eerste lid, bedoelde
taken. Deze taken, dikwijls omschreven als zorgplichten, vormen echter maar
een deel van het takenpakket van de commissaris van de Koning. Dit pakket
omvat namelijk ook bepaalde specifieke wettelijke bevoegdheden (bijvoorbeeld
ex artikel 18 Politiewet). Daarnaast heeft de commissaris een algemene verantwoordelijkheid
voor het functioneren van het provinciebestuur die voortvloeit uit zijn voorzitterschap
van gedeputeerde staten en artikel 175, derde lid: «De commissaris bevordert
overigens een goede behartiging van de provinciale aangelegenheden».
Al met al voel ik niet voor de door de aan het woord zijnde leden gewenste
beperking.De leden van de CDA-fractie vroegen zich af hoe de aan de commissaris
van de Koning toegedachte zorgplichten op het vlak van de verhouding burger-bestuur
zich verhouden tot zijn verantwoordingsplicht jegens provinciale staten.Op grond van het voorgestelde artikel 179, eerste lid, is de commissaris
van de Koning aan provinciale staten verantwoording schuldig over het door
hem gevoerde bestuur. De wijze waarop de commissaris zich kwijt van de bedoelde
zorgplichten moet worden begrepen onder dit «door hem gevoerde bestuur».
Voor een deel zal dit blijken uit de kwaliteit van het door hem uitgebrachte
burgerjaarverslag (artikel 175, tweede lid). Ook is het denkbaar dat provinciale
staten om een aanvullende rapportage vragen of de commissaris om tekst en
uitleg vragen over de vervulling van zijn zorgplichten op grond van artikel
175, eerste lid, naar aanleiding van een specifiek onderwerp. Bij dit alles
moet onderscheid worden gemaakt tussen de wijze waarop de zorgplichten worden
vervuld, waarvoor de commissaris van de Koning politieke verantwoordelijk
is, en de wijze waarop door gedeputeerde staten en de individuele leden de
bevoegdheden waarop de zorgplichten betrekking hebben, uitoefenen. Voor dit
laatste is de commissaris niet politiek verantwoordelijk in het kader van
de vervulling van zijn zorgplichten.Met de leden van de SGP-fractie ben ik van mening dat het van belang is
dat het door de commissaris van de Koning uit te brengen burgerjaarverslag
ook actief wordt openbaar gemaakt. In de regionale media kan worden gewezen
op het verschijnen van dit verslag en de wijze waarop het kan worden verkregen.
Ik kan mij goed voorstellen dat het burgerjaarverslag down-loadbaar is via
de provinciale website.5.2. Het voorzitterschap van provinciale statenDe leden van de GroenLinks-fractie achtten de verwijzing naar hoofdstuk
7 Grondwet te mager als het gaat om het voorzitterschap van provinciale staten.
Zij refereerden aan de voorstellen van Van Kemenade en Versteden uit 1999.
Zij meenden dat het voorzitterschap van provinciale staten te zeer samenhangt
met de dualisering om daarover thans geen standpunt in te nemen. Zij vroegen
daarom of de commissaris van de Koningin in de toekomst voorzitter
blijft dan wel dat provinciale staten uit haar midden een voorzitter aanwijst.Naar mijn oordeel brengt de thans voorgestelde mate van dualisering niet
met zich mee dat de vervulling van het voorzitterschap van provinciale staten
door de commissaris ter discussie moet worden gesteld. Het raadsvoorzitterschap
van de burgemeester is in het kader van de dualisering van het gemeentebestuur
ook geen punt van discussie geweest. Dualistische stelsels zijn er in vele
varianten, zoals ook de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie in haar
rapport heeft laten zien, waarbij zij ook heeft gekeken naar stelsels in het
buitenland. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat in Duitsland ook een rechtstreeks
gekozen burgemeester tevens voorzitter van de raad is. De vraag ten aanzien
van het voorzitterschap van provinciale staten komt naar mijn mening pas aan
de orde, indien in de toekomst de invoering van scherpere vormen van dualisme
zou worden overwogen.Het voorgaande betekent dat ik de mening van de leden van de D66 niet
zonder meer onderschrijf dat de door de staten gekozen commissaris beter past
in een meer monistisch stelsel en een rechtstreeks door de bevolking gekozen
commissaris meer in een dualistisch stelsel. Niettemin zijn bij een dergelijke
algemene uitspraak kanttekeningen te maken. In de eerste plaats zijn monisme
en dualisme geen begrippen met een vaste inhoud maar kunnen vele gradaties
en combinaties worden onderscheiden op een schaal tussen beide uitersten.
In de tweede plaats is er om die reden niet een rechtstreeks verband tussen
bepaalde bestuursmodellen en bepaalde wijzen van aanstelling van de burgemeester.
Daarom is er in tussenmodellen een grotere vrijheid om tussen de verschillende
wijzen van aanstelling te kiezen.De leden van de SGP-fractie meenden dat de situatie waarin de commissaris
van de Koning voorzitter is van provinciale staten minder goed past binnen
een dualistische structuur. Zij meenden dat onderhavig wetsvoorstel pas had
kunnen worden ingediend nadat de Grondwet op dat punt (artikel 125) zou zijn
aangepast. Zij wilden weten of de regering het met hen eens is en of het voornemen
bestaat om de Grondwet aan te passen. In dat verband vroegen zij tevens aandacht
te besteden aan de gevolgen van de onderscheiden posities van de burgemeester
en de commissaris voor hun plaats en functioneren in het lokale respectievelijk
provinciale bestuur.Zoals ik hiervoor in reactie op een vraag van de GroenLinks-fractie heb
aangegeven is er geen reden om bij de thans voorgestelde mate van dualisering
het voorzitterschap van provinciale staten door de commissaris ter discussie
te stellen. De door deze leden gestelde noodzaak van voorafgaande grondwetsherziening
op dit punt acht ik in relatie tot dit wetsvoorstel dan ook in het geheel
niet aanwezig. Een grondwetsherziening op dit punt, waarbij tevens gewezen
kan worden op de relatie met de deconstitutionalisering van artikel 131 Grondwet,
kan wel aan de orde komen in het kader van de modernisering van hoofdstuk
7 Grondwet. De Raad voor het openbaar bestuur zal op dit onderwerp vermoedelijk
in zijn tweede advies ingaan.5.3. Vervanging van de Commissaris van de KoninginDe leden van de SGP-fractie constateerden dat de regering voorstelt om
bij verhindering van de commissaris en alle gedeputeerden het ambt van commissaris
te laten waarnemen door de nestor of een door provinciale staten aan te wijzen
lid van provinciale staten. Zij vroegen of deze persoon gedurende zijn functioneren
als waarnemend commissaris lid zal blijven van provinciale staten en waren
van mening, indien zulks het geval zou zijn, dat dit op gespannen voet met
de dualisering van het provinciebestuur zou staan. Zij vroegen
tevens of het in niet beter is in een crisissituatie door de kroon een waarnemend
commissaris te benoemen.Inderdaad zal het statenlid dat bij ontstentenis van alle gedeputeerden
op grond van het voorgestelde artikel 75, tweede lid, het ambt van commissaris
waarneemt, gedurende die waarneming lid blijven van provinciale staten. Deze
waarnemingsregeling is echter niet bedoeld voor een geval van langdurige ontstentenis
van de commissaris. Indien duidelijk is dat de commissaris, bij voorbeeld
in het geval van de door deze leden genoemde crisissituatie dat de commissaris
en alle gedeputeerden aftreden, gedurende langere tijd het ambt niet zal uitoefenen,
ligt het in de rede om op grond van artikel 76 Provinciewet een waarnemer
te benoemen. Voor deze waarnemend commissaris gelden de incompatibiliteiten
van artikel 67 Provinciewet, hetgeen onder meer betekent dat hij niet tevens
lid van provinciale staten zal kunnen zijn. Voor de kortdurende waarneming
op grond van het voorgestelde artikel 75 zou het te ver voeren om van een
waarnemer tevens statenlid te verlangen dat hij zijn statenlidmaatschap opzegt.
Overigens zal de situatie dat in geval van kortdurende ontstentenis van de
commissaris ook alle gedeputeerden verhinderd zijn het ambt van commissaris
waar te nemen, een zeldzame zijn, zoals deze leden zelf ook al opmerkten.Voor de vragen van de leden van de D66-fractie met betrekking tot de vervanging
van de Commissaris van de Koningin als statenvoorzitter zij verwezen naar
paragraaf 3.6.HOOFDSTUK 6 REKENKAMERVerplichte karakter rekenkamerDe leden van de fracties van VVD, PvdA, GroenLinks en D66 vroegen waarom
er naast de onafhankelijke rekenkamer geen mogelijkheid is opengelaten voor
een rekenkamerfunctie.De bepalingen over de rekenkamer in het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur
zijn zoveel mogelijk gelijk aan die over de rekenkamer in de Wet dualisering
gemeentebestuur. De enige afwijking is dat er voor provincies geen optie is
opengelaten voor een rekenkamerfunctie. De reden hiervoor is in de eerste
plaats dat ik bijzonder hecht aan een onafhankelijke rekenkamer. Voor de argumentatie
voor een onafhankelijke rekenkamer sluit ik mij aan bij de argumenten die
mijn ambtsvoorganger hiervoor heeft uiteengezet op bladzijde 15 van de memorie
van toelichting. Van belang daarbij is dat de provincies blijkens het rapport
van de commissie Van Bergen zelf opteren voor een onafhankelijke rekenkamer.
Ten slotte meen ik dat ook de schaalgrootte van provincies aanleiding geeft
om – in afwijking van het lokale niveau – de rekenkamer verplicht
te stellen. Er is derhalve geen reden de mogelijkheid tot een rekenkamerfunctie
op te nemen.Mogelijkheden om rekenkamer vorm te gevenProvincies kunnen ervoor kiezen zelf een onafhankelijke rekenkamer op
te richten of samen met andere provincies en/of gemeenten een onafhankelijke
rekenkamer op te richten. Deze drie mogelijkheden hebben tot diverse vragen
geleid van leden van de fracties van CDA, D66, GroenLinks, de ChristenUnie
en de SGP over de wenselijkheid van deze drie vormen en over wie de rekenkamer
kan bemensen.De leden van de fractie van D66 vroegen in dit verband naar de mogelijkheden
van samenwerking tussen een provinciale rekenkamer en rekenkamerfuncties.Omdat een provincie alleen voor een onafhankelijke rekenkamer kan kiezen,
ongeacht met wie er wordt samengewerkt, is de combinatie rekenkamer en rekenkamerfunctie
bij een dergelijke samenwerkingsverband niet mogelijk. In artikel 79n is verder
opgenomen dat bij samenwerking met een gemeente een raadslid van de desbetreffende
gemeente geen lid mag zijn van de rekenkamer.De leden van de fractie van het CDA vroegen naar de herkenbaarheid van
de bestuurslagen en mogelijke conflicten van belangen.Gezien de onafhankelijkheid van de rekenkamer zie ik geen principieel
bezwaar in een rekenkamer die door provincies en gemeenten samen worden opgericht.
De onafhankelijkheid staat borg voor het voorkomen van mogelijke belangenconflicten.
De rekenkamer zal voorts onderzoek doen naar het gevoerde bestuur van de provincie(s)
en de gemeente(n). Dit kan via afzonderlijke onderzoeken, maar al naar gelang
het onderwerp ook via een gecombineerd onderzoek. Dit behoeft de herkenbaarheid
van de provincie of gemeente niet te schaden.De leden van de fractie van de SGP vroegen of een samenwerking tussen
provincie en gemeenten in een andere provincie mogelijk is.Dit is inderdaad mogelijk, maar ligt alleen voor de hand als de gemeente
op korte afstand van de provincie ligt en als er voordelen in de samenwerking
worden gezien, bijvoorbeeld omdat de gemeente van vergelijkbare grootte is
als de provincie.De leden van de fractie van het CDA stelden dat het in theorie mogelijk
is dat er één rekenkamer voor alle gemeenten en provincies wordt
gevormd.Eén rekenkamer voor alle provincies en gemeenten is theoretisch
inderdaad niet uitgesloten. Vooralsnog is er echter geen reden aan te nemen
dat er een rekenkamer van een dergelijke omvang wordt gevormd. In de praktijk
zullen provincies en gemeenten vermoedelijk (vooral) samenwerking zoeken binnen
de eigen overheidslaag. Ik zie echter geen bezwaren tegen één
rekenkamer voor alle provincies en gemeenten. Gezien het voorgaande bestaan
er mijns inziens geen redenen om een grens te stellen aan bijvoorbeeld het
aantal gemeenten en provincies dat kan samenwerken, te meer daar dit zou indruisen
tegen de Wet gemeenschappelijke regelingen.Het lidmaatschap van de rekenkamerDe leden van de GroenLinks-fractie vroegen wie lid kunnen zijn van een
onafhankelijke rekenkamer. Voorts vroegen zij naar de rol van de Algemene
Rekenkamer.Iedereen kan lid zijn van een onafhankelijke rekenkamer, uitgezonderd
personen met bepaalde functies genoemd in artikel 79f respectievelijk 79n,
waaronder bijvoorbeeld statenleden en gedeputeerden uit de eigen provincie.
Voor de Algemene Rekenkamer is geen rol weggelegd op provinciaal niveau; de
bevoegdheid van de Algemene Rekenkamer strekt zich niet uit tot provincies.Overgangsregeling rekenkamerDe leden van de fracties van CDA en SGP vroegen waarom de rekenkamer pas
per 1 januari 2007 verplicht is.De bepalingen over de rekenkamer in het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur
zijn analoog aan die in de Wet dualisering gemeentebestuur. Voor gemeenten
geldt de verplichting vanaf 1 januari 2006. Voor provincies is voor eenzelfde
invoeringstermijn gekozen. Deze termijn is ruim om (gemeenten) provincies
de mogelijkheid te geven de diverse nieuwe verplichtingen in een duaal stelsel
getemporiseerd en met de nodige zorgvuldigheid in te voeren.
Het staat provincies overigens vrij eerder een rekenkamer op te richten overeenkomstig
de nieuwe bepalingen.Bevoegdheden rekenkamerDe leden van de fractie van het CDA vroegen hoe ver de bevoegdheden van
de rekenkamer reiken.De bepalingen omtrent de bevoegdheden van de rekenkamer in het wetsvoorstel
zijn analoog aan die in de Wet dualisering gemeentebestuur, en zijn opgenomen
in de artikelen 183 tot en met 186. Grofweg heeft de rekenkamer de bevoegdheid
tot het doen van onderzoeken naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid
van het door het provinciebestuur gevoerde bestuur met dien verstande dat
de controle op de jaarrekening ex artikel 217, tweede lid, niet tot het rechtmatigheidsonderzoek
valt. Voorts is de rekenkamer bevoegd tot het onderzoeken van alle documenten
die berusten bij het provinciebestuur, verstrekt het provinciebestuur alle
inlichtingen die de rekenkamer vraagt en heeft de rekenkamer op grond van
artikel 185 onder andere bevoegdheden ten aanzien van openbare lichamen en
gemeenschappelijke organen ingesteld krachtens de Wet gemeenschappelijke regelingen
en naamloze en besloten vennootschappen waar de provincie ten minste vijftig
procent van de aandelen van in handen heeft.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of de stedelijke regio's niet
ook een rekenkamer zouden moeten hebben, omdat ze in sommige opzichten vergelijkbaar
zijn met provincies.Mijn ambtsvoorganger heeft bij de behandeling van de Wet dualisering gemeentebestuur
in de Tweede Kamer een notitie toegezegd over de gevolgen van de dualisering
voor de intergemeentelijke samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke
regelingen. In juli jl. heeft hij een concept-notitie over dit onderwerp voor
advies gezonden naar onder meer het IPO en de VNG. Na de verwerking van deze
adviezen zal ik de notitie naar de Tweede Kamer zenden. In deze notitie komt
ook de wenselijkheid van een rekenkamer voor intergemeentelijke samenwerking
aan de orde. Overigens merk ik op dat voor zover het de betrokkenheid van
het «eigen» gemeente- of provinciebestuur betreft de rekenkamer
van een aan een gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeente of provincie
een onderzoek kan instellen naar het door het bestuur van de gemeenschappelijke
regeling gevoerde bestuur.Middelen voor de rekenkamerDe leden van de CDA-fractie vroegen naar het ter beschikking stellen van
de middelen voor de rekenkamer door provinciale staten.Provinciale staten hebben het budgetrecht en stellen derhalve de begroting
vast met daarin opgenomen een bedrag voor de rekenkamer. Artikel 79j bepaalt
dat het vaststellen van de benodigde middelen gebeurt na overleg met de rekenkamer.
Voorts bepaalt artikel 79j dat de rekenkamer voldoende middelen en personeel
dient te hebben om haar taken te kunnen voldoen.Benoeming van het personeel van de rekenkamerDe leden van de fractie van de SGP vroegen waarom personeel door gedeputeerde
staten wordt benoemd en welke praktische redenen daaraan ten grondslag liggen.Bij praktische redenen kan gedacht worden aan de ondersteuning door personeelszaken.
Indien de rekenkamer zelf het personeel benoemt dienen ze zelf iemand voor
personeelszaken in dienst te hebben. Met het oog op de doelmatigheid
zullen met name personeelszaken, computerondersteuning en dergelijke met de
provincie worden gedeeld. De waarborg voor onafhankelijkheid van de rekenkamer
is opgenomen in de regeling met betrekking tot onverenigbare functies, in
de bepalingen dat de leden van de rekenkamer door provinciale staten worden
benoemd en vloeit ook voort uit de bepaling dat ambtenaren uitsluitend verantwoording
schuldig zijn aan de rekenkamer.HOOFDSTUK 7 FINANCIËLE GEVOLGENArtikel 2 Financiële-verhoudingswetAlle fracties vroegen naar de financiële consequenties van het wetsvoorstel
dualisering provinciebestuur. Met name de leden van de fractie van GroenLinks
vroegen daarbij naar de strekking van artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet.Ik wil er hier in de eerste plaats op wijzen dat artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet
bepaalt dat de financiële gevolgen van beleidsvoornemens van het Rijk
die leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of activiteiten
door provincies of gemeenten inzichtelijk gemaakt moeten worden door het Rijk.
Voorts dient het Rijk aan te geven via welke bekostigingswijze de financiële
gevolgen voor de provincies of gemeenten kunnen worden opgevangen. Dit betekent
dat het niet noodzakelijk zo is dat alle kosten door het Rijk moeten worden
vergoed. Artikel 2 laat uitdrukkelijk de ruimte dat provincies/gemeenten de
bekostiging doen uit de eigen middelen.In de tweede plaats is er overleg gaande met het IPO om de financiële
consequenties van het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur in kaart te
brengen. Het betreft hier de meerkosten boven die van de ontvlechting.Meerkosten dualiseringDe leden van de fractie van de VVD vroegen om een overzicht van de mogelijke
meerkosten. Deze leden vroegen ook waarom de inschatting van de kosten van
de rekenkamer door de commissie Van Bergen niet is meegenomen.Het gaat met name om de kosten voor de griffier, uitbreiding van de taken
van de Commissaris van de Koningin en het onderzoeksrecht. Een definitief
overzicht is pas te geven als het overleg met het IPO is afgerond. De inschatting
van de kosten van de rekenkamer wordt bij dit overzicht meegenomen.De resultaten van de inventarisatie naar de meerkosten door het IPO zijn,
zoals hierboven aangegeven, niet, zoals de leden van de fracties van het CDA,
de ChristenUnie en de SGP vroegen, al voor de zomer bekend. Hiervan was slechts
in een beginstadium sprake. De huidige stand van zaken is dat het IPO een
enquête naar de provincies heeft gestuurd. De eerste resultaten van
die enquête zijn door het IPO ontvangen. Vervolgoverleg en standaardisering
van de kosten dient nog plaats te vinden. De definitieve resultaten worden
in het najaar verwacht.De leden van de fractie van de VVD vroegen waarom voor wat betreft de
compensatie van de meerkosten niet is aangesloten bij de procedure, zoals
gevolgd voor de gemeenten.Vanwege het kleinere aantal provincies is het mogelijk om bij de provincies
al voor de inwerkingtreding verantwoorde schattingen van de kosten te maken.
Bij de gemeenten is dat niet het geval en zal er monitoring achteraf plaatsvinden.Relatie met wetsvoorstel vermindering aantal statenleden
(27 214)De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen, in verband met de
financiële gevolgen, naar de relatie tussen het onderhavige wetsvoorstel
en het wetsvoorstel dat de vermindering van het aantal leden van de provinciale
staten regelt (Kamerstukken 27 214). Zij begrepen niet goed waarom de
invoering van die wijziging van de Provinciewet niet zal leiden tot een verandering
in het Provinciefonds.De beide wetsontwerpen zijn eigenstandige voorstellen met eigen overwegingen.
Er is uiteraard een zekere samenhang in die zin dat beide wetsvoorstellen
beogen te komen te een beter functionerend provinciaal bestuur. Het wetsvoorstel
tot vermindering van de omvang van de staten heeft tot doel een slagvaardiger
en efficiënter bestuur te realiseren. Het onderhavig wetsvoorstel tot
dualisering van het provinciebestuur voorziet onder meer in een ontvlechting
van het provinciaal bestuur. Beide wetsvoorstellen hebben bijkomende gevolgen
voor de budgetten benodigd voor de vergoedingen voor de werkzaamheden. Aangezien
door de ontvlechting de gedeputeerden niet meer tevens statenlid zijn, zullen
er meer statenleden zijn die de vergoeding voor het statenlidmaatschap ontvangen.
Dit brengt extra kosten met zich mee. In de memorie van toelichting is aangegeven
dat in verband met deze extra kosten structureel 900 000 euro per jaar
aan het Provinciefonds zal worden toegevoegd. Het wetsvoorstel tot vermindering
van het aantal statenleden brengt daarentegen besparingen met zich mee. Ik
zou daaromtrent willen verwijzen naar de behandeling van dat wetsvoorstel.
Overigens is daarbij aangegeven dat voor de als gevolg van het wetsvoorstel
vrijkomende middelen nog geen definitieve bestemming is bepaald. De middelen
blijven beschikbaar in het Provinciefonds. Indien beide wetsvoorstellen tot
wet worden verheven en in werking treden, dienen voor de precieze berekening
van de financiële consequenties voor het Provinciefonds de effecten van
beide wetsvoorstellen in samenhang te worden bezien.HOOFDSTUK 8 INWERKINGTREDING, OVERGANGSRECHT EN EVALUATIEOverzicht overgangsrechtDe leden van de PvdA-fractie vroegen de regering om een overzicht van
artikelen en/of onderdelen uit het voorliggende wetsvoorstel die niet op 12
maart 2003, maar op een later tijdstip in werking treden. Deze leden vernamen
graag tevens voor deze artikelen en/of onderdelen afzonderlijk het (afwijkende
) tijdstip waarop de regering voornemens is deze van kracht te laten worden.Het voornemen bestaat om alle artikelen en onderdelen van de wet op één
uitzondering na op 12 maart 2003 in werking te laten treden. Dit wil niet
zeggen dat de provinciebesturen met ingang van deze datum gelijk aan al deze
artikelen en onderdelen van het wetsvoorstel moeten voldoen. Het wetsvoorstel
voorziet namelijk in de artikelen VII tot en met XVI in een uitgebreid overgangsregime.
Zo is de provinciale rekenkamer eerst met ingang van 1 maart 2007 verplicht
en hebben provinciebesturen nog tot 12 maart 2004 de tijd om een statengriffier
te benoemen. Voor het gemeentelijk niveau bevatte de Wet dualisering gemeentebestuur
geen overgangsregelingen met betrekking tot de rekenkamerfunctie en de raadsgriffier.
Deze zijn vervolgens wel opgenomen in het voorstel voor de Aanpassingswet
dualisering gemeentebestuur opgenomen (Kamerstukken II, 2001/02, 28 243,
nrs. 1–2). Dit is dan ook de reden dat de artikelen met betrekking tot
de rekenkamerfunctie en de raadsgriffier niet op 7 maart jl. in werking zijn
getreden, doch gelijktijdig met deze Aanpassingswet van kracht zullen worden.
Naar aanleiding van deze ervaringen heeft mijn ambtsvoorganger
veel aandacht besteedt aan het overgangsrecht in onderhavig wetsvoorstel.
Provinciebesturen kunnen derhalve met ingang van 12 maart 2003 volgens de
nieuwe wet te werk gaan, maar voor betreft enkele onderdelen zijn zij hiertoe
niet met ingang van 12 maart 2003 verplicht. Voor de verschillende onderdelen
waarvoor een overgangstermijn geldt is onderstaand een schema opgenomen. Omschrijving onderdeel/maatregel Wanneer? Waar? Artikelnummer in Provinciewet of wetsvoorstel verbod gedeputeerden en CdK om lid te zijn van statencommissies 20-3-2003 (eerste samenkomst PS)artikel 80 lid 2 instelling provinciale rekenkamer door PSuiterlijk 1-1-2007 artikel
79a t/m 79o en artikel 183 t/m 186/artikel VIII wetsvoorstel benoemen statengriffier door PSUiterlijk 12-3-2004 artikel 97 en 104/artikel
IX wetsvoorstelherziening commissiestelsel (o.m. ieder orgaan stelt
eigen commissie in, statenleden en gedeputeerden over en weer geen lid van
elkaars commissies) afhankelijk van soort commissie artikel 80 – 82/artikel XII – XIV
wetsvoorstel invoering statencommissies-nieuwe stijl 20-3-2003 (eerste samenkomst PS)artikel 80/artikel XIV wetsvoorstel invoering bestuurscommissies-nieuwe stijl1Uiterlijk 12-3-2005artikel 81/artikel XII wetsvoorstel invoering andere commissies-nieuwe stijl7Uiterlijk 12-3-2005Artikel 82/artikel XIII nieuwe regeling m.b.t. vaststellen jaarrekening (o.m.
eerdere vaststelling, introductie indemniteitsprocedure en nieuwe eisen accountantsverklaring
en verslag van bevindingen) met ingang van de
jaarrekening over 2004artikelen 201–205
en 217/artikel X wetsvoorstel nieuwe regeling m.b.t. inrichting begroting en jaarstukken met ingang van de begroting en de jaarrekening
over 2004 artikel 190 (Besluit begroting en verantwoording
provincies en gemeenten) gedragscode gedeputeerden* uiterlijk 12-3-2004 artikel 40c lid 2/artikel
VII lid 2 en 3 gedragscode CdK* uiterlijk
12-3-2004 artikel 68 lid 2/artikel VII lid 2 en
3 gedragscode statenleden*uiterlijk 12-3-2004 artikel 15 lid 3/artikel VII
lid 2 en 3nadere regeling behandeling initiatiefvoorstellen uiterlijk 12-3-2004 artikel 143a lid 2 en 3/artikel VII lid 2 nadere regeling behandeling amendementen uiterlijk 12-3-2004 artikel
143b lid 2/artikel VII lid 2 verordening ambtelijke bijstand (incl.fractieondersteuning) uiterlijk 12-3-2004 artikel 33 lid 3/artikel VII lid 2 nadere regeling recht van interpellatieuiterlijk 12-3-2004 artikel 151 lid
2/artikel VII lid 2verordening met betrekking tot onderzoekscommissie voordat besluit tot houden onderzoek wordt genomen artikel 151a lid 8verordening inzake uitgangspunten financieel beleid
en regels voor financieel beheer en inrichting financiële organisatie vóór vaststelling begroting 2004,
doch uiterlijk 15-11-2003 artikel 216/artikel
VII, lid 1 verordening inzake externe controle op financiële
beheer en de inrichting van de financiële organisatie (aanscherpen accountantscontrole) vóór vaststelling begroting 2004,
doch uiterlijk 15-11-2003 artikel 217/artikel
VII, lid 1verordening m.b.t. doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken
van GS* uiterlijk 12-3-2004 artikel 217a lid 1/artikel VII, lid 2 en 3 vaststelling door PS van instructie griffier en nadere
regels over vervanging griffier uiterlijk 12-3-2004,
of zodra is besloten tot aanstelling griffier artikel 104a lid 2, artikel 104d lid 1 vaststelling door GS van instructie secretaris en
nadere regels over vervanging secretaris uiterlijk
12-3-2004, of zodra is besloten tot aanstelling griffier artikel 100 lid 2, artikel 103 lid 21 Voor alle maatregelen met een asterisk geldt dat PS kan besluiten
de invoeringstermijn met een jaar te verlengen.2 NB: Bestuurscommissies die vóór 12 maart 2003
op grond van de «oude» Provinciewet zijn ingesteld, kunnen nog
tot uiterlijk 12 maart 2005 blijven functioneren. Bestuurscommissies die op
of na 12 maart 2003 worden ingesteld, dienen overeenkomstig de nieuwe regels
te worden ingesteld.3 NB: Andere commissies (bijv. bezwaarschriftencommissie, klachtencommissie,
monumentencommissie) behoeven eerst met ingang van 12 maart 2005 aan de nieuwe
regels te voldoen. Dit geldt ook voor andere commissies die na 11 maart 2003
worden ingesteld.Dag van kandidaatstelling statenverkiezingen 2003Zoals gezegd bestaat er één uitzondering op de regel dat
de artikelen en onderdelen van de wet op 12 maart 2002 in werking treden.
Dit betreft artikel III, eerste lid, van het wetsvoorstel. Dit lid regelt
de dag van kandidaatstelling en daarmee de dag van stemming voor de statenverkiezingen
in 2003. In de memorie van toelichting heb ik uiteengezet waarom het nodig
is om deze voorziening in het wetsvoorstel op te nemen. Aangezien op grond
van artikel III, eerste lid, de dag van kandidaatstelling op 27 januari
2003 valt, zal dit artikel uiteraard enige tijd voor deze datum in werking
moeten treden. Dit betekent overigens eveneens dat de wet uiterlijk begin
december in het Staatsblad dient te staan. Gemeenten én politieke partijen
dienen immers tijdig te weten wanneer de dag van kandidaatstelling en daarmee
de dag van stemming plaatsvindt. Daarbij komt dat de laatste datum waarop
de aanduiding van een politieke partij voor deze verkiezing geregistreerd
kan worden, bepaald wordt door middel van een «terugrekening»
vanaf de dag van kandidaatstelling. Registratieverzoeken die na de drieënveertigste
dag voor de kandidaatstelling worden ingediend, blijven voor de daarop volgende
verkiezing buiten beschouwing. Indien de dag van kandidaatstelling verschuift
van dinsdag 21 januari 2003, naar maandag 27 januari 2002, heeft dit uiteraard
eveneens consequenties voor deze uiterste datum.EvaluatieDe leden van de fractie van het CDA stelden verschillende vragen over
de evaluatiebepaling van het wetsvoorstel (artikel XVI). Ik geef deze leden
graag toe dat de memorie van toelichting ten onrechte is gesteld dat de evaluatieperiode
ruim drie jaren zal beslaan en dat eerder sprake is van krap drie jaren.De leden van de CDA-fractie vroegen of vooraf kan worden aangegeven welke
doelen worden gesteld zodat daadwerkelijk in beeld kan worden gebracht waaraan
de werking van de wet kan worden getoetst.Bij wetsevaluatie zal in eerste instantie worden onderzocht of de nieuwe
wettelijke bepalingen in de praktijk zijn geïmplementeerd en werken conform
de bedoelingen van de wetgever. Daarnaast zal het onderhavige evaluatie-onderzoek
ook betrekking hebben op de meer culturele aspecten van de dualisering. Ik
zeg de leden van de CDA-fractie dan ook toe dat de resultaten van de Vernieuwingsimpuls
dualisering provinciale democratie bij de evaluatie zullen worden betrokken.
In zijn algemeenheid is het niet goed mogelijk om vooraf precies beschreven
doelen te evalueren. Daarvoor zijn de doelstellingen van de dualisering van
het provinciebestuur te breed. Overigens ben ik van oordeel dat het vooraf
beschrijven van doelen ook niet per definitie leidt tot een betere
toetsbaarheid van de resultaten van de dualisering van het provinciebestuur.Ook zullen vanzelfsprekend de resultaten van de evaluatie van de Wet dualisering
gemeentebestuur worden betrokken bij de evaluatie van de Wet dualisering provinciebestuur
en zo nodig worden vertaald, zo antwoord ik deze leden op een daarop betrekking
hebbende vraag.HOOFDSTUK 9 ARTIKELGEWIJSArtikel IOnderdeel DArtikel 13Voor de beantwoording van de vragen met betrekking tot artikel 13 zij
verwezen naar paragraaf 3.3.Onderdeel FArtikel 15, derde lidDe leden van de ChristenUnie informeerden naar het opstellen van gedragscodes.
Ze stelden de vraag of hiervoor geen aanwijzingen of minimale criteria zouden
moeten worden gegeven, omdat er naar hun mening gedragsregels zijn aan te
geven die voor alle statenleden zouden moeten gelden. Daarbij verwezen zij
naar andere gedragscodes (bijvoorbeeld voor ambtenaren) en de wettelijke regeling
inzake onverenigbare functies.Het behoort in zijn algemeenheid tot de autonomie van de lokale overheden
om het integriteitsbeleid uit te werken in concrete maatregelen. Ik acht het
dan ook van belang dat de lokale volksvertegenwoordigingen zelf de gedragscodes
opstellen. Ingevolge de dualiseringswetgeving wordt het stellen van gedragscodes
voor politieke ambtdragers verplicht. In provincies en gemeenten wordt op
dit moment gewerkt wordt aan het invoeren en vervolmaken van regels en gedragcodes.
Met de leden van de Christen-Unie ben ik het echter zeer eens dat richtlijnen
of voorbeelden daarbij van (praktisch) nut kunnen zijn. Daartoe is in samenwerking
met de VNG en het IPO de publicatie «Integriteit van bestuurders bij
gemeenten en provincies» uitgebracht. Die is ook aan uw Kamer gezonden.
Deze handreiking bevat onder meer aanbevelingen en model gedragscodes.Onderdeel M en NArtikel 35 en 35aVoor de beantwoording van de vragen met betrekking tot de artikelen 35
en 35a zij verwezen naar paragraaf 4.1.Artikel 35bVoor de beantwoording van de vragen met betrekking tot artikel 35b, zij
verwezen naar paragraaf 4.1.Onderdeel OVoor de beantwoording van de vragen met betrekking tot artikel 36 zij
verwezen naar paragraaf 4.1.Onderdeel GGArtikel 75Voor de beantwoording van de vragen met betrekking tot artikel 75 zij
verwezen naar paragraaf 4.2.Onderdeel JJArtikel 79jVoor de beantwoording van de vraag met betrekking tot artikel 79j zij
verwezen naar hoofdstuk 6.Onderdelen KK, LL en MMArtikel 80De leden van GroenLinks vroegen of de figuur bestaat van niet PS-leden
die in commissies plaatsnemen, vergelijkbaar met de duo's op gemeentelijk
niveau. Tevens vroegen zij welke regeling voor hen is getroffen.Net als op gemeentelijk niveau, bestaat op provinciaal niveau de mogelijkheid
dat in een door provinciale staten ingestelde commissies niet-statenleden
plaatsnemen. In de praktijk komt dit ook wel voor. Provinciale staten zijn
er op grond van het wetsvoorstel – net als thans overigens – vrij
in om niet-statenleden tot lid van een statencommissie te benoemen, met dien
verstande dat de voorzitter van een statencommissie altijd lid van provinciale
staten moet zijn. Daarnaast kunnen gedeputeerden geen zitting nemen in een
door provinciale staten ingestelde commissie. Dit is alleen anders voor de
door provinciale staten ingestelde bezwaarschriften of klachtencommissie.
Op grond van artikel 94 van de Provinciewet kan aan leden van provinciale
commissies die geen statenlid of gedeputeerde zijn een bij provinciale verordening
vast te stellen vergoeding worden toegekend. Dit geldt zowel voor statencommissies,
bestuurscommissies als andere commissies in de zin van artikel 82 van de Provinciewet.Artikel 81De leden van de GroenLinks-fractie vroegen naar voorbeelden van het instellen
van bestuurscommissies van provinciale staten. In dit verband vroegen zij
tevens in welke gevallen de instelling van bestuurscommissies wenselijk is.Mijn voorzichtige inschatting is dat het momenteel niet vaak voorkomt
dat provinciale staten bestuurscommissies instellen. In een dualistisch stelsel
waarin de bestuursbevoegdheden bij gedeputeerde staten berusten, ga ik er
vanuit dat het aantal door provinciale staten ingestelde bestuurscommissies
helemaal minimaal zal zijn. Ik kan nauwelijks bevoegdheden van provinciale
staten noemen die zich na de inwerkingtreding van de Wet dualisering provinciale
medebewindsbevoegdheden lenen voor overdracht aan een bestuurscommissies.
Met name bevoegdheden waarbij sprake is van strikt regelgebonden uitvoering
in een groot aantal individuele gevallen lenen zich voor overdracht aan een
bestuurscommissie. In een dualistisch stelsel berusten deze bevoegdheden bij
gedeputeerde staten.Artikel 82De leden van de fractie van GroenLinks wilden voorts weten welke betekenis
de dualisering van het provinciebestuur heeft voor de vormgeving van het bezwaar
en beroep op gedeputeerde staten en provinciale staten.Het wetsvoorstel dualisering provinciebestuur als zodanig beoogt geen
wijziging te brengen in de vormgeving van het bezwaar tegen besluiten van
gedeputeerde staten en provinciale staten. Op grond van het voorgestelde 82,
tweede lid, blijft het mogelijk dat provinciale staten en gedeputeerde staten
een gezamenlijke bezwaarschriftencommissie instellen waarin statenleden zitting
nemen.Ten aanzien van administratief beroep is van belang dat met het wetsvoorstel
door de schrapping van artikel 148 provinciale staten niet langer beroep op
zich open kunnen stellen van krachtens deze verordeningen door gedeputeerde
staten of de commissaris van de Koningin genomen besluiten. Provinciale staten
zijn niet langer primair bestuurlijk orgaan – hun hoofdtaak is veeleer
gelegen in kaderstelling en controle. Vanuit dat uitgangspunt ligt een rol
als instantie voor administratief beroep niet erg voor de hand.Onderdeel PPArtikel 93Voor de beantwoording van de vragen over artikel 93 van de Provinciewet,
zij verwezen naar paragraaf 3.5. met betrekking tot de rechtspositie
van statenleden.Onderdeel SSSArtikel 175Voor de beantwoording van de vragen met betrekking tot artikel 175 zij
verwezen naar paragraaf 5.1.Onderdeel BBBBArtikel 216De leden van de fractie van GroenLinks vroegen naar het financieel beheer
en beleid en dan met name naar de treasuryfunctie. Een en ander naar aanleiding
van de zogenoemde Ceteco-affaire.De Wet fido regelt de risico's die verbonden zijn aan de zogenoemde treasuryfunctie.
Bij deze functie gaat het er in de kern om dat de ontvangsten en uitgaven
van geldmiddelen niet synchroon loopt. Dit betekent in de praktijk dat gemeenten
lenen en/of geld (overtollige) middelen uitzetten. Een goede uitoefening van
de treasuryfunctie – bij een verantwoord risicoprofiel – kan een
provincie geld besparen. De Wet fido regelt de grenzen van het risicoprofiel
van de leningen en de uitzettingen, met name door de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.
Bij de Ceteco-affaire ging het niet om de treasuryfunctie, maar om een actieve
bankiersfunctie: actief gelden aantrekken om deze profijtelijk uit te zetten.
De Wet fido verbiedt de bankiersfunctie.Tegelijkertijd met de Wet fido zijn de Gemeentewet en de comptabiliteitsvoorschriften
gewijzigd. In artikel 216 van de Provinciewet is de verplichting opgenomen
dat de verordening die het financieel beheer regelt tenminste een aantal regels
inzake de financiering bevatten. Deze regels worden ook wel het treasurystatuut
genoemd. Provinciale staten leggen met dat statuut een kader en uitgangspunten
vast – waarbij de Wet fido leidend is – waarbinnen de gedeputeerden
de financieringsfunctie (treasury functie) uitoefenen. De comptabiliteitsvoorschriften
bevatten nu een bepaling dat de begroting en het jaarverslag een treasuryparagraaf
dient te bevatten. Daarin gaan gedeputeerde staten in op de uitvoering van het treasury-beleid dat binnen de kaders van het treasurystatuut
dient te geschieden.Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in
februari 2000 de Handreiking Treasury gezonden naar de provincies. Daarin
is ingegaan op de achtergronden van het treasury-beleid. Daarnaast bevat de
handreiking concrete voorbeelden voor een treasurystatuut en voor de treasuryparagraaf.
In september 2000 is wederom een circulaire aan de provincies verzonden met
nadere informatie over de treasuryfunctie.De eerder genoemde verordening uit hoofde van artikel 216 van de Provinciewet
dient naar de toezichthouder (de Minister van BZK) gezonden te worden. Deze
geeft zo nodig een oordeel over de kwaliteit van de verordening. De treasurystatuten
van de provincies worden actief beoordeeld. Daarnaast is het beleidskader
financieel toezicht provincies aangepast aan de vereisten uit hoofde van de
Wet fido. Over deze zaken wordt gerapporteerd in de jaarlijkse brief aan de
kamer over het financieel toezicht op de provincies. Het hier geschetste beeld
is grosso modo ook van toepassing op de gemeenten waarbij het toezicht ligt
bij de provincies.Onderdeel DDDDArtikel 217aDe leden van de VVD-fractie vroegen waarom er bij provincies geen VBTB-traject
wordt geïntroduceerd in plaats van het onderzoek naar doelmatigheid en
doeltreffendheid in het voorgestelde artikel 217a.Bij provincies wordt, net zoals bij gemeenten, een traject geïntroduceerd
dat vergelijkbaar is met het VBTB-traject. Dit gebeurt via het Besluit begroting
en verantwoording provincies en gemeenten. Dit besluit zal het Besluit comptabiliteitsvoorschriften
1995 vervangen. Bedoeld besluit, dat nu voorligt bij de Raad van State, maar
waarvan in januari 2002 een conceptversie is verschenen dat voor advies is
voorgelegd aan de VNG, het IPO en de Rfv, zal voorschrijven dat provincies
in hun begroting per programma aangeven wat ze willen bereiken, wat ze daarvoor
willen doen en wat de kosten zijn. In het jaarverslag dienen die vragen vervolgens
te worden beantwoord. Door deze opzet zal de doelmatigheid en doeltreffendheid
van het beleid meer aandacht krijgen. Naast dit traject is er het voorgestelde
artikel 217a. Op grond van dit artikel verrichten gedeputeerde staten onderzoek
naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het door hen gevoerde bestuur.
Dit artikel biedt ruimte voor het doorlichten van (langlopend) beleid of van
de diverse diensten. Stelselmatige aandacht voor doelmatigheid en doeltreffendheid
is van wezenlijk belang voor het openbaar bestuur.Artikel IIIVoor de beantwoording van de vragen over artikel III zij verwezen naar
paragraaf 3.2.Artikel VII–XVIIVoor de beantwoording van de vragen over de artikelen VII – XVII
zij verwezen naar hoofdstuk 8.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesXNoot1De tekst van het concept-wetsvoorstel is te vinden via www.vernieuwingsimpuls.nlXNoot1Kamerstukken I, 2001/2002, 27 751, nr. 10i.XNoot1Kamerstukken II, 1999–2000, 27 263, nr. 1, blz. 9.XNoot1Kamerstukken II, 1999–2000, 26 422.XNoot2Regeling financiële ondersteuning fracties Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28384-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl