Wet op de parlementaire enquête 200.; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30415, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

18-09-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30415 nr. 10

14-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamHOOFDSTUK 1. ALGEMEENHOOFDSTUK 2. ONDERZOEKSINSTRUMENTEN VAN HET PARLEMENTHOOFDSTUK 3. DE INSTELLING VAN EEN PARLEMENTAIRE
ENQUÊTE EN DE SAMENSTELLING VAN DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTECOMMISSIEDe instelling van de parlementaire enquêteDe samenstelling van de enquêtecommissieHOOFDSTUK 4. DE BEVOEGDHEDEN VAN DE PARLEMENTAIRE
ENQUÊTECOMMISSIEDe grenzen aan de uitoefening van bevoegdhedenHet vorderen van schriftelijke inlichtingenHet betreden van plaatsenBetreden van woningenHet verbod van opnames tijdens een verhoorVoorbeeldenCriterium voor verbod van opnamesHet besloten verhoorHet voorgesprekHOOFDSTUK 5. DE POSITIE VAN PERSONEN DIE BIJ DE PARLEMENTAIRE
ENQUÊTE TOT MEDEWERKING ZIJN VERPLICHTDe bijstand tijdens een voorgesprek of verhoorDe bijzondere positie van Kamerleden en bewindspersonenHOOFDSTUK 6. DE VERSCHONINGSGRONDENInleidingHet belang van de staatHet geheim van de ministerraadHet beroepsgeheimDe persoonlijke levenssfeerHOOFDSTUK 7. MAATREGELEN BIJ NIET-MEDEWERKING AAN
DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTEInleidingDwangmiddelen algemeenDe gijzelingHOOFDSTUK 8. DE VERHOUDING TOT ANDERE PROCEDURESHOOFDSTUK 9. DE AFRONDING VAN DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTEDe dag tot waarop bevoegdheden uitgeoefend kunnen wordenHOOFDSTUK 11. DIVERSE ONDERWERPENDe inschakeling van externe deskundigenII. ARTIKELENArtikel 7
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30415Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 415Voorstel van wet van de leden K.G. de Vries, Van de Camp, Griffith en
Van der Staaij houdende regels over de parlementaire enquête (Wet op
de parlementaire enquête 200.)nr. 10NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 14 september 2006HOOFDSTUK 1. ALGEMEENDe initiatiefnemers zijn verheugd dat hun voorstel voor een nieuwe Wet
op de parlementaire enquête positief is ontvangen door de leden van
de fracties die een inbreng in het verslag hebben gehad. In verschillende
bewoordingen spraken de leden van deze fracties in het verslag hun waardering
uit over het wetsvoorstel en over het werk dat door de initiatiefnemers is
verricht. De leden van de CDA-fractie meenden dat de nieuwe systematische
opbouw van het wetsvoorstel een goed inzicht geeft in de positie van de verschillende
partijen die bij het proces van de parlementaire enquête betrokken zijn.
Voorts vonden deze leden dat de initiatiefnemers erin zijn geslaagd een goede
balans te vinden tussen een duidelijk mandaat van een parlementaire enquêtecommissie
enerzijds en de positie van degenen die medewerking verlenen anderzijds. De
leden van de PvdA-fractie meenden dat de nieuwe opzet voor de Wet op de parlementaire
enquête een verbetering is ten opzichte van de bestaande wetgeving en
recht doet aan de modernisering van het recht van enquête van de Kamer.
Ook vonden zij dat het wetsvoorstel een goed antwoord is op de opdracht die
de Kamer de commissie heeft meegegeven. De leden van de VVD-fractie waren
met de initiatiefnemers van mening dat de huidige Wet op de Parlementaire
Enquête aan vervanging toe is. De bestaande praktijk had dit naar hun
oordeel uitgewezen. De leden van de SP-fractie waren de initiatiefnemers zeer
erkentelijk voor de moeite die zij hebben genomen om weloverwogen voorstellen
te doen over het middel van de parlementaire enquête. De leden van de
ChristenUnie gaven aan de hoofdlijnen van het wetsvoorstel te ondersteunen.
Zij constateerden dat het wetsvoorstel de huidige Wet op de Parlementaire
Enquête actualiseert en verduidelijkt. De leden van de SGP-fractie wezen
erop dat het enquêterecht een belangrijk en zwaarwegend instrument van
de Kamer is om haar controlerende en volksvertegenwoordigende taak gestalte
te geven. Zij constateerden dat het wetsvoorstel op diverse punten aanvullingen,
verhelderingen en verbeteringen van de bestaande wet bevat.Tegelijkertijd met het uitbrengen van deze nota naar aanleiding van het
verslag, doen de initiatiefnemers de Kamer een nota van wijziging toekomen
op het voorliggende wetsvoorstel. De nota van wijziging bevatéén
inhoudelijke wijziging naar aanleiding van het uitgebrachte verslag. Verwezen
zij hiervoor naar de nota van wijziging.HOOFDSTUK 2. ONDERZOEKSINSTRUMENTEN VAN HET PARLEMENTDe leden van de fracties van de PvdA, de ChristenUnie en de SGP stelden
in het verslag aan de orde dat het wetsvoorstel geen wettelijke regeling bevat
voor alle parlementaire onderzoeken. De leden van de PvdA-fractie betreurden
het dat de initiatiefnemers geen gehoor hebben gegeven aan het verzoek van
de Kamer een regeling voor andere parlementaire onderzoeken dan een enquête
te maken. Deze leden meenden dat ook andere vormen van onderzoek baat zouden
hebben bij een duidelijker omschreven afbakening van rechten en mogelijkheden.
Zij merkten op dat de Kamer ook bij onderzoeken met een kleinere politieke
lading of van kleinere omvang goed gebruik zou kunnen maken van enkele in
het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden om feitelijke informatie te verkrijgen.
Vooral het onder ede verhoren van personen, zo meenden deze leden, zou kunnen
bijdragen aan goed onderzoek, zonder dat het zware instrument van de parlementaire
enquête hoeft te worden ingezet.Een wettelijke regeling van «gewoon» parlementair onderzoek
zou aangewezen zijn, indien het gewenst zou zijn dat de wetgever de burgers
tot medewerking aan dit onderzoek verplicht en deze medewerking ook juridisch
afdwingbaar is. Er zijn immers geen verplichtingen voor burgers dan bij of
krachtens de wet. De initiatiefnemers menen dat er voor de Kamer twee mogelijkheden
bestaan. Of de Kamer besluit een enquête te houden, in welk geval personen
dan op basis van de wet tot medewerking zijn verplicht en onder ede kunnen
worden gehoord. Of de Kamer besluit tot een «gewoon» parlementair
onderzoek, in welk geval personen alleen op basis van vrijwilligheid medewerking
aan het onderzoek verlenen. Dat burgers verplicht zijn tot medewerking en
dat zij onder ede kunnen worden gehoord, behoort tot de kern van de parlementaire
enquête. Deze aspecten maken juist dat de parlementaire enquête
een dergelijk zwaar instrument is. Het principale onderscheid tussen een parlementaire
enquête en ander parlementair onderzoek is immers het feit dat de enquêtecommissie
beschikt over (wettelijke) bevoegdheden die zich niet alleen tot het kabinet,
maar ook tot de burger richten. Als de suggestie van de leden van de PvdA-fractie
zou worden gevolgd en enkele in het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden, zoals
het verhoor onder ede, ook bij ander parlementair onderzoek ingezet zouden
kunnen worden, zou naar het oordeel van de initiatiefnemers in feite geen
verschil meer bestaan tussen een parlementaire enquête en ander parlementair
onderzoek. Al met al blijven de initiatiefnemers derhalve bij hun standpunt
dat een wettelijke regeling van ander parlementair onderzoek ongewenst is.
De initiatiefnemers weten zich op dit punt gesteund door de Raad van State.De initiatiefnemers merken nog op dat er in de relatie tot het kabinet
in beginsel geen verschil bestaat tussen een parlementaire enquête en
ander parlementair onderzoek.1 Dit volgt uit het
in artikel 68 van de Grondwet neergelegde beginsel dat bewindspersonen de
verplichting hebben desgevraagd inlichtingen te verstrekken aan de Kamers,
tenzij het verstrekken daarvan in strijd is met het belang van de staat. Deze
basisregel van het Nederlandse parlementaire stelsel geldt vanzelfsprekend
ook tijdens een parlementaire enquête of een parlementair onderzoek.
Daarnaast spelen de ministeriële verantwoordelijkheid en de ongeschreven
vertrouwensregel hierbij een rol. Als een bewindspersoon geen medewerking
aan een parlementaire enquête wenst te verlenen, kan de Kamer hieraan
politieke consequenties verbinden, dat wil zeggen: het vertrouwen in de betrokken
bewindspersoon opzeggen. Hetzelfde geldt als een bewindspersoon
niet meewerkt aan «gewoon» parlementair onderzoek.De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen of de gekozen «oplossing»
geen regeling over parlementair onderzoek te treffen voldoende recht doet
aan de ontstane praktijk. In het verlengde hiervan vroegen zij de initiatiefnemers
nader te motiveren of alle geconstateerde knelpunten werkelijk kunnen worden
opgelost. De leden van de SGP-fractie achten de motivering waarom de initiatiefnemers
geen regeling voor parlementair onderzoek in het wetsvoorstel hebben opgenomen
overtuigend. Zij vroegen of de initiatiefnemers desondanks aanbevelingen hebben
voor de wijze waarop parlementaire onderzoeken naar hun opvatting dan wel
geregeld zou moeten worden.Dat niet is gekozen voor een wettelijke regeling van ander parlementair
onderzoek, wil niet zeggen dat de initiatiefnemers geen voorstander zijn van
een regeling in andere zin. De initiatiefnemers menen dat het in de rede ligt
dat de Kamer na het tot stand komen van hun initiatiefwet het initiatief neemt
het Reglement van Orde op dit punt te herzien. Dit Reglement kan overigens
vanzelfsprekend geen algemeen verbindende voorschriften bevatten. Naast een
aanpassing van het Reglement van Orde is het ook gewenst het protocol dat
in 2002 is afgesloten tussen de Voorzitter van de Tweede Kamer en de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de informatie-uitwisseling
bij onderzoeken door de Tweede Kamer1, opnieuw
te bezien. Het is de initiatiefnemers voorts bekend dat momenteel door een
ambtelijke werkgroep van de Kamer wordt gewerkt aan een modernisering van
het zogenaamde «draaiboek onderzoek». In het nieuwe draaiboek
zal een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de besluitvormingsprocedures
rond onderzoek en anderzijds de uitvoering van onderzoek. De noodzakelijke
wijzigingen van het Reglement van Orde en het «draaiboek onderzoek»
dienen zorgvuldig op elkaar te worden afgestemd en, zo mogelijk, gelijktijdig
door de Kamer te worden besproken.De leden van de ChristenUnie-fractie vroegen of de initiatiefnemers verwachten
dat door het expliciteren van het onderscheid tussen een parlementaire enquête
en ander parlementair onderzoek een verschuiving zal optreden in het gebruik
van de instrumenten, in die zin dat meer gebruik zal worden gemaakt van het
recht van parlementaire enquête.De initiatiefnemers hebben vooralsnog geen aanleiding te veronderstellen
dat door de totstandkoming van de nieuwe Wet op de parlementaire enquête
meer gebruik zal worden gemaakt van het parlementaire enquête-instrument.
Ook nu geldt immers al het onderscheid dat personen niet verplicht zijn tot
medewerking bij een «gewoon» parlementair onderzoek, maar wel
bij een parlementaire enquête. De nagestreefde verduidelijking maakt
dat de Kamer tot goed afgewogen oordelen kan komen en dat betrokkenen buiten
de Kamer beter weten wat hun rechten en plichten zijn. De initiatiefnemers
achter het echter niet onmogelijk dat grotere inzichtelijkheid in het onderzoeksinstrumentarium
het gebruik daarvan bevordert.HOOFDSTUK 3. DE INSTELLING VAN EEN PARLEMENTAIRE
ENQUÊTE EN DE SAMENSTELLING VAN DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTECOMMISSIEDe instelling van de parlementaire enquêteDe leden van de SP-fractie waren van mening dat parlementaire enquêtes
een belangrijk middel zijn om gebeurtenissen en wetten effectief te evalueren.
Om deze reden vroegen deze leden waarom de initiatiefnemers menen
dat een minderheidsenquête in strijd zou zijn met artikel 70 van de
Grondwet.Artikel 70 van de Grondwet bepaalt dat beide Kamers, die zowel afzonderlijk
als in verenigde vergadering het recht op onderzoek (enquête) hebben,
dit recht bij wet dienen te regelen. Dat het recht van enquête toekomt
aan de Kamer, betekent dat uitsluitend de Kamer zelf tot een parlementaire
enquête kan besluiten. Dit heeft als consequentie dat de Kamer een parlementaire
enquête alleen bij meerderheid kan instellen. Uit artikel 67, tweede
lid, van de Grondwet volgt immers dat de beide Kamers bij meerderheid van
stemmen besluiten nemen. Voor de invoering van een minderheidsenquête
is dus een wijziging van de Grondwet vereist. Ook de grondwetgever is er steeds
vanuit gegaan dat voor een minderheidsenquête een grondwettelijke voorziening
nodig is. Bij de grondwetsherzieningen van 1983 en 1987 kregen pogingen om
een minderheidsenquête mogelijk te maken, onvoldoende steun.De samenstelling van de enquêtecommissieIn paragraaf 3.2. van de Memorie van Toelichting wordt een aantal
vragen opgeworpen over welke Kamerleden het beste zitting kunnen nemen in
de parlementaire enquêtecommissie. De leden van de PvdA-fractie stelden
vast dat deze door de initiatiefnemers opgeworpen vragen niet van een antwoord
zijn voorzien. De aan het woord zijnde leden vroegen de initiatiefnemers deze
vragen alsnog zelf van een antwoord te voorzien.In genoemde paragraaf hebben wij een aantal vragen opgeworpen die aan
de orde kunnen komen of die in de praktijk ook zijn opgekomen bij de samenstelling
van de enquêtecommissie. Deze vragen zijn niet beantwoord, omdat het
naar het oordeel van de initiatiefnemers geen zaak van de wetgever is aan
welke kwalificaties leden van parlementaire enquêtecommissies dienen
te voldoen, maar een zaak van de Kamer. Een uitzondering geldt vanzelfsprekend
voor het vereiste dat betrokkene lid is van de Kamer. Het is aan de Kamer
als geheel te bepalen welke leden in het voorkomende geval het meest geschikt
zijn om in een parlementaire enquêtecommissie zitting te nemen. Vanzelfsprekend
spelen in de praktijk de fracties hierbij een grote rol. Daarbij gelden geen
algemene regels, zo menen de initiatiefnemers. Bij de samenstelling kunnen
niet alleen kennis en ervaring op het desbetreffende onderwerp relevant zijn,
maar ook meer praktische argumenten als beschikbaarheid en roulatie. Een fractie
kan er echter ook juist voor kiezen een lid voor de enquêtecommissie
voor te dragen, die op het desbetreffende terrein geen kennis van zaken heeft.
Een mix van deskundigen en personen die de zaak met een frisse blik bezien
kan gewenst zijn.In het wetsvoorstel is er niet voor gekozen regels op te nemen over het
voorzitterschap van de enquêtecommissie. De leden van de PvdA-fractie
vroegen op basis van welke argumenten hiervan is afgezien.Ook hiervoor geldt naar het oordeel van de initiatiefnemers dat het geen
zaak is van de wetgever regels over het voorzitterschap te stellen. Het is
aan de Kamer zelf om te bepalen welk Kamerlid zij geschikt acht deze rol te
vervullen. In de literatuur is een pleidooi gehouden het voorzitterschap door
een onafhankelijke voorzitter te laten vervullen. De leden van de PvdA-fractie
wezen hier ook op. De initiatiefnemers stellen voorop dat het enquêterecht
een zwaarwegend instrument van de volksvertegenwoordiging is. Daarom is het
gewenst dat uitsluitend Kamerleden in de enquêtecommissie zitting mogen
nemen. Dit geldt ook voor het voorzitterschap. HOOFDSTUK 4. DE BEVOEGDHEDEN VAN DE PARLEMENTAIRE
ENQUÊTECOMMISSIEDe grenzen aan de uitoefening van bevoegdhedenDe leden van de SGP-fractie gaven aan de benadering van de initiatiefnemers
te steunen dat in het belang van de waarheidsvinding niet te veel moet worden
geregeld of moet worden «dichtgetimmerd». Deze leden stelden dat
het naar de mening van de initiatiefnemers niet nodig is de beginselen van
subsidiariteit en proportionaliteit expliciet in de wet vast te leggen. Gezien
de grote invloed van de betrokkenheid bij een parlementaire enquête,
suggereerden deze leden deze stellingname te heroverwegen.Naar aanleiding van deze suggestie wijzen de initiatiefnemers op het in
het wetsvoorstel neergelegde basisbeginsel dat de enquêtecommissie haar
wettelijke bevoegdheden slechts uitoefent voor zover dat naar het redelijk
oordeel van de commissie voor de vervulling van haar taak nodig is (artikel
4, tweede lid). Dit betekent dat de bevoegdheidsuitoefening en daarmee de
belasting voor personen die tot medewerking worden verplicht in redelijke
verhouding dienen te staan tot het doel dat met de uitoefening van de bevoegdheid
wordt beoogd. Ook houdt het in dat de enquêtecommissie van haar bevoegdheden
op de voor derden minst belastende wijze gebruik moet maken. Hiermee liggen
op grond van het wetsvoorstel de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit
ten grondslag aan de gehele taakuitoefening van de enquêtecommissie.
Daarnaast zal de rechter ook alleen besluiten tot het inzetten van dwangmiddelen,
als hij tot de conclusie is gekomen dat de enquêtecommissie in redelijkheid
tot haar oordeel kan komen dat de verlangde medewerking nodig is voor de vervulling
van haar taak (artikel 25, vijfde lid, aanhef en onder c, en artikel 28, vijfde
lid, aanhef en onder b). De initiatiefnemers zien geen verschil tussen de
opvatting van de leden van de SGP-fractie en henzelf op dit punt. De vereisten
van proportionaliteit en subsidiariteit vormen de leidende beginselen voor
de enquêtecommissie. De initiatiefnemers delen ook het standpunt van
de leden van de SGP-fractie dat de enquêtecommissies zich terdege rekenschap
moeten geven van de beslissingen die ze nemen. Deze leden wezen er in het
verslag terecht op dat, naast het belang van de waarheidsvinding, ook wezenlijke
belangen bestaan als dat van de staat en de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen,
zeker bij zeer vergaande instrumenten als binnentreden van woningen en vrijheidsontneming.Het vorderen van schriftelijke inlichtingenDe leden van de CDA-fractie gaven aan dat zij de nieuwe bevoegdheid van
de enquêtecommissie om schriftelijke informatie te verkrijgen, steunen.
Wel vroegen deze leden een uiteenzetting over de meerwaarde van deze bevoegdheidsuitbreiding
ten opzichte van het horen van getuigen, toegelicht met een aantal voorbeelden.Het staat niet ter discussie dat de enquêtecommissie tijdens het
mondelinge verhoor in principe dezelfde informatie kan verkrijgen als in de
situatie waarin zij om schriftelijke inlichtingen vraagt. Bepaalde informatie
kan zich echter meer lenen voor neerlegging op papier, dan voor een mondelinge
verslaglegging. Te denken valt bijvoorbeeld aan een gedetailleerde chronologische
weergave van feiten en omstandigheden, of aan cijfermatige gegevens. Als deze
informatie schriftelijk wordt vastgelegd, kan dit in de meeste gevallen meer
geordend en toegankelijker geschieden dan tijdens een verhoor. De schriftelijke
neerlegging kan voorts de volledigheid ten goede komen. Een getuigenverhoor,
ook al is hier een voorgesprek aan voorafgegaan, betreft veelal een momentopname.
Bij schriftelijke inlichtingen hebben personen die tot medewerking zijn
verplicht de mogelijkheid zich grondiger in de materie te verdiepen. Zo kunnen
archieven worden geraadpleegd en kunnen personen worden bevraagd. Juist indien
er veel details zijn, kan het de eerste keus van de enquêtecommissie
zijn de verlangde informatie op papier te verkrijgen. De initiatiefnemers
sluiten niet uit dat ook personen die tot medewerking worden verplicht er
waarde aan hechten of er zelfs de voorkeur aan geven de enquêtecommissie
desgevraagd bepaalde zaken schriftelijk te melden. Het kan immers ook in hun
belang zijn dat de enquêtecommissie volledig wordt geïnformeerd.Het betreden van plaatsenDe leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de ChristenUnie en de SGP
hadden in het verslag enkele vragen onderscheidenlijk opmerkingen over de
in artikel 7 van het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheid plaatsen te betreden.
De leden van de CDA-fractie stelden dat deze bevoegdheid op hun instemming
kon rekenen. Zij wezen erop dat voor het betreden van woningen een machtiging
van de voorzieningenrechter is vereist. Zij vroegen of andere plaatsen als
bedrijven, bedrijfsterreinen, overheidsgebouwen, bouwplaatsen en vervoermiddelen
ook onder het bereik van artikel 7 vallen en of daarvoor ook een machtiging
van de voorzieningenrechter nodig is. Indien dit laatste niet het geval mocht
zijn, vroegen zij waarom dit zo was.De bevoegdheid tot het betreden van plaatsen, zoals is neergelegd in artikel
7 van het wetsvoorstel, is zowel van toepassing op woningen als op andere
plaatsen, zoals gebouwen, terreinen en vervoermiddelen. Voor het betreden
van een woning zonder toestemming van de bewoner is op grond van dit wetsvoorstel,
zoals de leden van de CDA-fractie opmerkten, in alle gevallen een machtiging
van de voorzieningenrechter nodig. Deze regeling geldt niet voor het betreden
van andere plaatsen dan woningen. Dit betekent dat de enquêtecommissie
deze plaatsen ook zonder toestemming of rechterlijke machtiging kan betreden.
Indien de enquêtecommissie een plaats wil betreden, dan zal zij dit
echter, op grond van dit voorstel, in beginsel vooraf aan de rechthebbende
van de desbetreffende plaats dienen te melden (artikel 7, derde lid). Dit
leidt tot een uitzondering in de situatie waarin het in het belang van de
enquête ongewenst is het betreden van de plaats vooraf te melden. Hiervan
kan bijvoorbeeld sprake zijn als de commissie het vermoeden heeft dat de rechthebbende
op de plaats zaken op de desbetreffende locatie zal veranderen of wijzigen.
Als de enquêtecommissie de toegang tot de plaats wordt verhinderd dan
wel anderszins moeilijkheden daarbij ondervindt, dan kan zij op grond van
het voorstel de voorzieningenrechter verzoeken betrokkene(n) een rechterlijk
bevel tot medewerking op te leggen (artikel 25). In concreto zal dit doorgaans
een bevel betekenen de enquêtecommissie toegang tot de plaats te verlenen.
Daarbij staat ook de mogelijkheid open dat de voorzieningenrechter desgevraagd
betrokkene(n) een dwangsom oplegt (artikel 26), dan wel dat de enquêtecommissie
bij het betreden van de plaats assistentie van de politie verkrijgt (artikel
27). Dus in principe kan de enquêtecommissie elke plaats, niet zijnde
een woning, betreden, mits dit vanzelfsprekend nodig is voor haar opdracht.
Ondervindt zij daarbij problemen, dan kan zij de voorzieningenrechter inschakelen
voor een bevel tot medewerking, al dan niet gekoppeld aan een dwangsom of
de mogelijkheid het gebouw met politiesteun te betreden.Betreden van woningenMet de Raad van State waren de leden van de PvdA-fractie niet overtuigd
van het nut van de nieuwe bevoegdheid tot het betreden van woningen. Deze
leden stelden daarbij voorop dat het ontbreken van deze nieuwe bevoegdheid
tot op heden door enquêtecommissies nooit als gemis is ervaren
en parlementaire enquêtes zich richten op gevoerd beleid; onderzoek
naar concrete gevallen zou daarbij slechts een middel tot een hoger doel zijn.
Deze leden stelden zich op het standpunt dat, mede gezien het belang van artikel
12 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden, het betreden van woningen niet een onmisbare
bevoegdheid voor de enquêtecommissie is. Zij vroegen of het recht van
woningen niet moet worden beperkt tot niet-woningen. In het verlengde hiervan
vroegen de leden van de ChristenUnie-fractie om een nadere motivering van
de geïntroduceerde bevoegdheid tot het binnentreden van woningen. Zij
vroegen daarbij niet alleen in te gaan op de bescherming van de burger, maar
vooral ook op de door initiatiefnemers geconstateerde leemten op dit punt.
De leden van de SGP-fractie hadden op zichzelf geen bezwaar tegen de mogelijkheid
dat leden van enquêtecommissies onder voorwaarden woningen betreden.
Het doorzoeken van woningen behoort echter niet tot de mogelijkheden. De aan
het woord zijnde leden vroegen met het oog daarop welke zin het kan hebben
woningen wel te mogen betreden, maar vervolgens niet te kunnen doorzoeken.Ook voor de initiatiefnemers staat voorop dat nooit lichtvaardig tot het
beperken van grondrechten mag worden overgegaan. Zij menen echter dat de procedure
die de enquêtecommissie op grond van het wetsvoorstel moet volgen alvorens
een woning te betreden met zoveel waarborgen is omgeven, dat geen sprake is
van een ongerechtvaardigde beperking van het huisrecht. Alleen als het betreden
van de woning nodig is voor de uitoefening van haar taak en als zij daartoe
een rechterlijke machtiging heeft verkregen, kan een enquêtecommissie
een woning betreden. Het doorzoeken van de woning is daarbij bovendien niet
mogelijk. Bij de bevoegdheid tot het betreden van plaatsen gaat het er om
dat de enquêtecommissie plaatsen als bedrijven, woningen en andere gebouwen
kan betreden om een indruk te krijgen van de situatie aldaar. In feite gaat
het om een bezichtiging. Bij het bezoeken van woningen zou een enquêtecommissie
bijvoorbeeld een beeld kunnen krijgen van de staat of de kwaliteit van de
huisvesting. Ook zou een enquêtecommissie belangstelling kunnen hebben
voor de woonsituatie in geïnstitutionaliseerde woonvormen. Daarnaast
is het denkbaar dat een enquête mede inzicht moet geven in illegale
bewoning of in de aard en omvang van wietteelt in particuliere huizen. In
ieder geval zijn situaties denkbaar waar het bezichtigen van een woning tot
het inzicht van een commissie kan bijdragen. Vanzelfsprekend valt thans niet
te overzien waaraan enquêtecommissies in de toekomst behoefte zullen
hebben.Het doorzoeken van de plaatsen, inclusief woningen, past naar het oordeel
van de initiatiefnemers niet bij een commissie die bestaat uit volksvertegenwoordigers.
Als de enquêtecommissie documenten, waaronder begrepen computerbestanden,
wenst in te zien die (vermoedelijk) op de betrokken plaats aanwezig zijn,
dan zal zij daartoe op grond van artikel 6 van het wetsvoorstel een vordering
bij de rechthebbende kunnen indienen. Het betreft dan echter de uitoefening
van een andere bevoegdheid van de enquêtecommissie. Wordt geen inzage
verleend in de documenten, dan kan de enquêtecommissie de voorzieningenrechter
om een bevel tot medewerking verzoeken, al dan niet gecombineerd met de oplegging
van een dwangsom of de hulp van de politie.Het verbod van opnames tijdens een verhoorVoorbeeldenOp grond van artikel 11, tweede lid, van het wetsvoorstel kan een enquêtecommissie
wegens gewichtige redenen besluiten dat van de openbare zitting geen beeld-
of geluidsregistraties door derden mogen worden gemaakt. De Raad van State
adviseerde deze «gewichtige redenen» nader te omschrijven.
De leden van de CDA-fractie stelden dat zij de mening van de initiatiefnemers
delen dat het niet gewenst is dit te doen. Al snel ontstaat volgens deze leden
dan het beeld van een limitatieve opsomming, waar juist nadere afwegingen
op hun plaats zijn. Wel vroegen deze leden de initiatiefnemers ook dit voorstel
met voorbeelden toe te lichten.Het is doorgaans lastig vooraf met concrete en realistische voorbeelden
te komen, omdat de concrete omstandigheden van het geval altijd doorslaggevend
zullen zijn. Zoals in de Memorie van Toelichting is aangegeven, dient bij
het criterium «zwaarwichtige redenen» in artikel 11, tweede lid,
van het wetsvoorstel vooral gedacht te worden aan gronden, ontleend aan het
privé-leven van direct betrokkenen.1 Bij
publieke figuren zal er niet snel sprake zijn op grond van zwaarwichtige redenen
geen beeld- en geluidsregistraties toe te staan. Hierbij wordt niet alleen
gedoeld op bijvoorbeeld bewindspersonen en Kamerleden, maar ook op andere
personen die regelmatig in de openbaarheid treden. Deze personen zijn al «publiek»
en er aan gewend dat de schijnwerpers op hen zijn gericht. Ook voor deze personen
geldt echter dat het niet is uitgesloten dat ook voor hen gewichtige redenen
bestaan geen camera’s en microfoons in de enquêtezaal toe te laten.
Te denken valt bijvoorbeeld aan de situatie waarin betrokkenen een verhoor
emotioneel niet aankunnen.Het verbod van camera’s en microfoons zal dus met name overwogen
kunnen worden bij het verhoor van personen die tot dat moment bij een breder
publiek onbekend waren. Ook bij een verhoor van dergelijke personen geldt
echter als uitgangspunt dat er wel opnames van gemaakt mogen worden. De enquêtecommissie
zou bijvoorbeeld opnames kunnen verbieden als aannemelijk is dat een verhoor
met beeld- en geluidsopnames ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengt.
Ook valt te denken aan de situatie dat betrokkene veel (reputatie-)schade
of risico’s met betrekking tot zijn persoonlijke veiligheid (bijvoorbeeld
vergeldingsacties) zou kunnen oplopen als hij op televisie is te zien, bijvoorbeeld
omdat hij zelf zeer ernstige feiten heeft begaan of juist omdat hij de enquêtecommissie
cruciale informatie over derden meedeelt. Ook hier geldt dat de concrete omstandigheden
van het geval doorslaggevend zullen zijn.Criterium voor verbod van opnamesDe leden van de SGP-fractie gaven vanuit het belang van de bescherming
en de rechtszekerheid van betrokkenen aan, zich aan te sluiten bij het pleidooi
van de Raad van State het criterium «gewichtige redenen» uit te
werken, zonder het overigens bij voorbaat te beperken tot specifiek omschreven
gevallen. Zij deelden echter de opvatting dat niet zomaar tot het verbieden
van radio- en televisie-uitzendingen mag worden besloten. Anderzijds moet
volgens deze leden beseft worden dat de invloed van uitzendingen op de persoonlijke
levenssfeer groot is en dat beschadiging van de reputatie zoveel mogelijk
moet worden voorkomen.De initiatiefnemers achten het ook na nadere overweging niet raadzaam
de term «gewichtige redenen» in het wetsvoorstel uit te werken.
Zoals in de Memorie van Toelichting is aangegeven, valt door de wetgever vooraf
niet te overzien welke gronden in de praktijk voor de enquêtecommissie
precies aanleiding kunnen zijn geen opnames toe te staan.2 Bij een uitwerking van het criterium in de wet, wordt het risico gelopen
dat de criteria in de praktijk juist te knellend of te ruim zullen zijn. Met
de term «gewichtige redenen» wordt tot uitdrukking gebracht dat
de enquêtecommissie slechts in uitzonderingssituaties opnames mag verbieden.
In het bijzonder wordt daarbij gedacht aan gronden die verband houden met
de privacy van direct betrokkenen. Het besloten verhoorDe leden van de ChristenUnie-fractie constateerden dat bij een verhoor
de aanwezigheid wordt verlangd van ten minste drie leden van de parlementaire
enquêtecommissie. Zij vroegen of dit vereiste ook geldt voor de aanwezigheid
bij een besloten zitting.Artikel 9, tweede lid, van het wetsvoorstel bepaalt in algemene zin dat
een enquêtecommissie een getuige of deskundige uitsluitend kan horen,
als ten minste drie commissieleden aanwezig zijn. Deze regeling geldt zowel
voor het verhoor in een openbare zitting, als voor het verhoor in een besloten
zitting. Ook artikel 10, met betrekking tot de oproeping voor het verhoor,
en artikel 13, met betrekking tot de aflegging van de eed of de belofte, gelden
zowel voor het verhoor dat in een openbare zitting plaats vindt, als voor
het verhoor dat achter gesloten deuren plaatsvindt.Het voorgesprekDe leden van de PvdA-fractie vroegen waarom de initiatiefnemers zo nadrukkelijk
kiezen voor het niet opnemen in de wet van de informatieplicht over de rechten
van personen die een voorgesprek voeren met de enquêtecommissie, terwijl
zij aan de andere kant zo duidelijk het belang van deze kennis schetsen. Bij
parlementaire enquêtecommissies wisselt de commissie tenslotte per definitie
van samenstelling en is continuïteit niet gewaarborgd. Los daarvan vroegen
de aan het woord zijnde leden wat erop tegen is de informatieplicht op te
nemen in de wet, zeker nu die een extra accent legt op bescherming van personen
die tegenover de enquêtecommissie komen getuigen.Hoewel de initiatiefnemers de gedachte van de leden van de PvdA-fractie
in het wetsvoorstel een informatieplicht op te nemen ten opzichte van personen
die voor een voorgesprek worden uitgenodigd sympathiek vinden, hebben zij
hier ook na ampele overweging niet voor gekozen. Uit deze informatieplicht
zou a contrario afgeleid kunnen worden dat de enquêtecommissie alleen
personen met wie zij een voorgesprek wil houden, verplicht is te informeren.
De initiatiefnemers achten het echter gewenst dat de enquêtecommissie
bij de uitoefening van al haar bevoegdheden betrokkenen volledig over hun
rechten en verplichtingen informeert. Het kan aan de enquêtecommissie
worden overgelaten hierbij adequaat en betamelijk te handelen. Het ligt in
de rede dat de Kamer helder informatiemateriaal vervaardigt waarin wordt ingegaan
op de positie van personen bij een voorgesprek respectievelijk bij de uitoefening
van de overige bevoegdheden van de enquêtecommissie. Elke enquêtecommissie
kan hier vervolgens gebruik van maken.HOOFDSTUK 5. DE POSITIE VAN PERSONEN DIE BIJ DE PARLEMENTAIRE
ENQUÊTE TOT MEDEWERKING ZIJN VERPLICHTDe bijstand tijdens een voorgesprek of verhoorHet voorgestelde artikel 17 regelt dat iedereen zich in het verkeer met
de enquêtecommissie kan doen bijstaan. Om gewichtige redenen kan de
commissie besluiten dat iemand zich tijdens een voorgesprek of een verhoor
niet mag laten bijstaan. Als voorbeelden van «gewichtige redenen»
worden genoemd: «de persoon van degene die bijstand verleent»
en «het belang van het onderzoek». De leden van de VVD-fractie
vroegen om een toelichting op het begrip «gewichtige redenen»
en wat bedoeld wordt met «de persoon van degene die bijstand verleent».
Dit criterium kan volgens deze leden snel leiden tot «willekeur»,
terwijl een objectieve vaststelling in dezen naar hun oordeel toch geboden
is. Voorts vroegen de aan het woord zijnde leden of de beslissing tot weigering
van bijstand niet moet voldoen aan de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur, waaronder een deugdelijke motivering.De in dit wetsvoorstel opgenomen regeling van de bijstand is gedeeltelijk
ontleend aan de Algemene wet bestuursrecht. Op grond van artikel 2.2, eerste
lid, van de Algemene wet bestuursrecht kan een bestuursorgaan bijstand door
een persoon tegen wie ernstige bezwaren bestaan weigeren. De mogelijkheid
om bijstand te weigeren vanwege de persoon die bijstand verleent, is dus in
het bestuursrecht al algemeen geaccepteerd. Voorop staat ook bij de enquête
dat alleen in uitzonderingssituaties bijstand kan worden geweigerd. Dit komt
in het wetsvoorstel tot uitdrukking in de term «gewichtige redenen».
De bezwaren met betrekking tot de persoon die bijstand verleent kunnen van
uiteenlopende aard zijn. Zo kan gedacht worden aan personen die zelf een belang
hebben bij de informatie die door de betreffende getuige wordt verstrekt.
Daarnaast valt te denken aan personen die bij herhaling de normale gang van
zaken bij een verhoor verstoren, eventueel onder bedreiging van geweld. Vanzelfsprekend
mag een enquêtecommissie deze bevoegdheid niet gebruiken om zich van
een deskundig en daardoor «lastig» persoon te ontdoen. Overigens
zijn de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ontwikkeld voor bestuursorganen
en niet voor organen als een enquêtecommissie. Vanzelfsprekend zal ook
de enquêtecommissie behoorlijk moeten handelen en niet naar «willekeur»
mogen handelen. Ook is het betamelijk als de enquêtecommissie aangeeft
waarom zij de bijstand door een bepaalde persoon weigert. De rol van de persoon
die tijdens een voorgesprek of verhoor bijstand verleent kan in de praktijk
trouwens slechts beperkt zijn. Het is immers de getuige of deskundige zelf
die het woord zal moeten voeren. De initiatiefnemers hebben er niet voor gekozen
het criterium «de persoon van degene die bijstand verleent» in
de wet op te nemen, omdat ook andere redenen aanleiding kunnen zijn de bijstand
te weigeren, zoals het belang van het onderzoek. Zo kan het bijvoorbeeld wenselijk
zijn een persoon die ook zelf als getuige zal worden gehoord, geen bijstand
aan een andere getuige te laten verlenen.De bijzondere positie van Kamerleden en bewindspersonenHoewel de leden van de PvdA-fractie de redenering van de initiatiefnemers
over de wenselijkheid van het afleggen van de eed door bewindspersonen en
Kamerleden sympathiek vinden, is deze naar de mening van deze leden staatsrechtelijk
onjuist. Voor Kamerleden en bewindspersonen geldt ingevolge artikel 71 van
de Grondwet immuniteit voor strafrechtelijke vervolging voor hun uitlatingen
in de Kamer. De aan het woord zijnde leden achten het afleggen van de eed
door Kamerleden en bewindspersonen dan ook sympathiek, maar staatsrechtelijk
onjuist en zien zich in deze opvatting door het advies van de Raad van State
gesteund.De initiatiefnemers delen niet het standpunt van deze leden dat het afleggen
van de eed door bewindspersonen en Kamerleden staatsrechtelijk onjuist is.
De Raad van State is evenmin deze mening toegedaan. Hij stelde zich op het
standpunt dat de eedaflegging door bewindspersonen en Kamerleden niet vanzelf
spreekt en wees er voorts op dat vervolging wegens meineed ingevolge de in
artikel 71 van de Grondwet opgenomen (strafrechtelijke) immuniteit niet mogelijk
is. Dat de eedaflegging door bewindspersonen geen juridische consequenties
kan hebben, wil echter niet zeggen dat deze staatsrechtelijk onjuist is. Evenmin
wil dit zeggen dat de eedaflegging door bewindspersonen en Kamerleden geen
waarde heeft. De initiatiefnemers vinden het onwenselijk als op het punt van
de eedaflegging onderling verschillen tussen de getuigen en deskundigen zouden
bestaan. De indruk zou in dat geval kunnen worden gewekt dat voor bewindspersonen
en Kamerleden niet het vereiste geldt dat zij de waarheid dienen te spreken.
De initiatiefnemers hebben er daarom voor gekozen het afleggen
van de eed door bewindspersonen en Kamerleden in het wetsvoorstel op te nemen.De leden van de VVD-fractie kregen graag meer helderheid over de wijze
waarop gewezen bewindspersonen informatie aan de enquêtecommissie verstrekken.
Deze oud-bewindslieden beschikken over inlichtingen die betrekking hebben
op hun voormalige werkzaamheden en wellicht ook over documenten en/of bestanden
op hun computer, die al dan niet openbaar zijn. Bij ambtenaren dan wel voormalige
ambtenaren verloopt deze informatieverstrekking via de dan zittende bewindspersoon.Het wetsvoorstel bevat thans geen regeling over de wijze van informatieverstrekking
door gewezen bewindspersonen. De leden van de VVD-fractie wezen terecht op
deze omissie in het wetsvoorstel. Naar aanleiding van de vragen hebben de
initiatiefnemers in bijgaande nota van wijziging een regeling op dit punt
getroffen. De regeling komt erop neer dat voormalige bewindspersonen schriftelijke
informatie met betrekking tot hun ambtsvervulling via de minister-president
aan de enquêtecommissie verstrekken.HOOFDSTUK 6. DE VERSCHONINGSGRONDENInleidingDe leden van de ChristenUnie-fractie vroegen de initiatiefnemers een schatting
te maken van het effect van de uitbreiding van de verschoningsgronden op de
werkwijze van de parlementaire enquêtecommissie. Zou het niet kunnen
betekenen dat de werkzaamheden worden vertraagd, zo vroegen deze leden.In de praktijk tot op heden is bijna nooit een beroep gedaan op een verschoningsgrond.
Er bestaan ook zelden problemen over een beroep op een verschoningsgrond.
De in dit wetsvoorstel opgenomen uitbreiding van de verschoningsgronden betreft
de toevoeging van een nieuwe verschoningsgrond, te weten het belang van de
persoonlijke levenssfeer. Daarnaast is de verschoningsgrond voor bedrijfsgeheimen
in die zin uitgebreid, dat ook bij geheime gegevens van anderen een geslaagd
beroep op de verschoningsgrond kan worden gedaan. De initiatiefnemers zien
geen reden te veronderstellen dat de werkzaamheden van de enquêtecommissie
met deze uitbreiding zullen worden vertraagd. Doorgaans komen bij een enquête
geen onderwerpen aan de orde die de persoonlijke levenssfeer betreffen. Dit
kan anders liggen bij geheime bedrijfs- en fabricagegegevens. De initiatiefnemers
menen echter dat ook voor de uitbreiding van deze verschoningsgrond geldt
dat het effect hiervan voor de praktijk van de parlementaire enquête
slechts zeer gering zal zijn.Het belang van de staatDe leden van de CDA-fractie waren met de initiatiefnemers van mening dat
van schending van het belang van de staat niet snel sprake zal zijn. Toch
biedt de Memorie van Toelichting naar hun mening meer ruimte een beroep te
doen op artikel 68 dan de initiatiefnemers wellicht voor ogen staat, bijvoorbeeld
in de zin: «Ook indien deze belangen in het geding zijn, geldt dat de
gevraagde informatie, met uitzondering van informatie die de eenheid van de
Kroon of de eenheid van het regeringsbeleid in gevaar zou kunnen brengen,
vaak wel vertrouwelijk kan worden verstrekt» (Memorie van Toelichting,
blz. 39). De leden van de CDA-fractie menen dat artikel 68 eng moet worden
uitgelegd. In het (soms recente) verleden beriep een bewindspersoon zich op
artikel 68 om te weigeren adviezen van de landsadvocaat aan de Kamer te overleggen;
zelfs het vertrouwelijk informeren van de Kamer werd afgewezen. De leden van
de CDA-fractie ontvangen daarom graag een toelichting van de
initiatiefnemers op hun opvattingen betreffende deze verschoningsgrond.De in dit wetsvoorstel opgenomen verschoningsgrond «belang van de
staat», dient op dezelfde wijze te worden geïnterpreteerd als in
artikel 68 van de Grondwet. Met de leden van de CDA-fractie zijn de initiatiefnemers
van mening dat deze verschoningsgrond restrictief geïnterpreteerd dient
te worden, zowel tijdens een enquête als daarbuiten. In dit verband
is de brief van de initiatiefnemers aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
van 3 november 2005 relevant. In deze brief gaan de initiatiefnemers,
daartoe verzocht door het Presidium en naar aanleiding van een aanbeveling
van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten, in op de informatievoorziening
van de regering aan het parlement.1 Bewindspersonen
zullen slechts in uitzonderingssituaties op de grond«belang van de staat»
een beroep kunnen doen. In bepaalde situaties zal het belang van de staat
in het geding kunnen komen als de informatie openbaar wordt verstrekt, maar
kan de informatie wel vertrouwelijk worden gegeven. In dat geval wordt de
Kamer dus wel geïnformeerd, zij het vertrouwelijk. De door de leden van
de CDA-fractie aangehaalde passage betreft een citaat dat afkomstig is uit
een brief van 5 september 2001 van de toenmalige Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.2 Het restrictieve
karakter van de uitzonderingsgrond komt naar de mening van de initiatiefnemers
terug in dit citaat. Voor een verdere uitleg van het begrip «belang
van de staat» verwijzen de initiatiefnemers naar de genoemde brieven.De leden van de VVD-fractie wezen erop dat indien gewezen bewindspersonen
zich op het «belang van de staat» beroepen, de enquêtecommissie
kan verlangen dat de minister-president de gegrondheid van het beroep bevestigt.
Zal het in de praktijk niet zo werken, zo vroegen deze leden, dat de minister-president
de eerstverantwoordelijke minister vraagt om een advies over het gedane beroep?
Deze is volgens deze leden gemakkelijker in staat is om de feiten te achterhalen
en het beste in staat het beroep op het belang van de staat te beoordelen
en daarmee invulling te geven aan zijn ministeriële verantwoordelijkheid.
Heeft de commissie overwogen om te bepalen dat de minister-president de gegrondheid
van het beroep op verschoning bevestigt na advies van de eerst verantwoordelijke
minister, zo vroegen deze leden.De initiatiefnemers hebben er in het wetsvoorstel bewust voor gekozen
dat de bevestiging van een beroep op het belang van de staat door gewezen
bewindspersonen voor zaken die betrekking hebben op de periode(s) dat zij
deel uitmaakten van het kabinet, geschiedt door de minister-president (artikel
20, tweede lid, van het wetsvoorstel). Dit is conform de huidige wettelijke
regeling (artikel 20, vierde lid, van de huidige wet). De gekozen regeling
past naar het oordeel van de initiatiefnemers bij de rol van de minister-president
als voorzitter van de ministerraad en bij de algemene verantwoordelijkheid
die de minister-president draagt voor het regeringsbeleid. Het ligt voor de
hand dat de minister-president zich in een concreet geval zal vergewissen
van de opvatting van de betrokken minister van een beroep op het belang van
de staat. Sterker nog, een mogelijke bevestiging zal onderwerp van gesprek
in de ministerraad zijn. De initiatiefnemers vinden het niet nodig om dit
expliciet in het wetsvoorstel te regelen. Het betreft een (interne) aangelegenheid
van de minister-president en de ministerraad te bepalen hoe zij met een verzoek
om bevestiging omgaan. Ten opzichte van de enquêtecommissie is echter
de minister-president hiervoor verantwoordelijk.De leden van de ChristenUnie-fractie constateerden dat de uitleg van het
begrip «belang van de staat» divers is, in die zin dat er veel
meer redenen onder vallen dan alleen het belang van de staat. Zij vroegen
of de initiatiefnemers de mening delen dat het kernprobleem is dat de leden
van de Kamer het beroep van een minister op het staatsbelang niet inhoudelijk kunnen beoordelen, omdat zij niet weten om welke informatie het gaat,
afgezien van het feit dat Kamer en minister er in de praktijk vaak wel uitkomen.
Tevens vroegen zij op welke wijze dit kan worden ondervangen.De initiatiefnemers delen niet de opvatting van de leden van de ChristenUnie-fractie
dat er onder het begrip «belang van de staat» veel meer redenen
vallen dan alleen het belang van de staat. Het begrip «belang van de
staat» dient in het wetsvoorstel op dezelfde wijze te worden uitgelegd
als in artikel 68 van de Grondwet. Voor een nadere uitleg van dit begrip zij
verwezen naar de hiervoor reeds genoemde brief van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 5 september 2001 over de uitleg van
het begrip «belang van de staat» en de brief van de initiatiefnemers
van 3 november 2005.De initiatiefnemers achten het ongewenst een beroep door de minister op
het belang van de staat door een externe instantie te laten controleren. Het
past niet binnen het Nederlandse parlementaire stelsel een andere instantie
dan de Kamer te laten beslissen over gedragingen van bewindspersonen. Als
er een conflict bestaat tussen de Kamer en een bewindspersoon over een beroep
op het belang van de staat, zijn er twee mogelijkheden. Of de Kamer laat zich
door de betrokken bewindspersoon overtuigen. Of de bewindspersoon legt zich
neer bij de wens van de Kamer. Ook de vice-president van de Raad van State
heeft de Tweede Kamer in deze zin geïnformeerd.1 Komt het conflict niet tot een oplossing, dan rest de Kamer de mogelijkheid
politieke instrumenten jegens de betrokken bewindspersoon of het kabinet in
te zetten. Het is inherent aan het Nederlandse parlementaire stelsel dat er
geen mogelijkheden bestaan een conflict tussen de Kamer en een bewindspersoon
op andere wijze te beslechten.Een ander geconstateerd knelpunt betreft naar het oordeel van de leden
van de ChristenUnie-fractie de informatievoorziening. In het bijzonder het
ad-hoc karakter van de afspraken tussen kabinet en enquêtecommissie
is op dit punt een probleem, aldus deze leden. Het schept onduidelijkheid
tussen Kamer en regering over de wederzijdse verplichtingen bij informatieverstrekking.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers met hun
pleidooi voor maatwerk per enquêtecommissie, een oplossing bieden voor
het geconstateerde knelpunt en vragen de initiatiefnemers hierop in te gaan.Zoals ook in de Memorie van Toelichting staat vermeld2, achten de initiatiefnemers het zinvol dat de enquêtecommissie
en het kabinet middels protocollen afspraken maken over de informatieverstrekking
aan de commissie door het kabinet. Voor deze afspraken is vanzelfsprekend
leidend dat het kabinet de informatie alleen dan niet verstrekt, als het verstrekken
van deze informatie strijdig is met het belang van de staat. De afspraken
zijn dan ook veelal praktisch van aard (waar kunnen de documenten worden ingezien,
binnen hoeveel tijd worden documenten verstrekt, wie zijn de contactpersonen,
etc.) en lenen zich daarom niet voor regeling bij wet, nog afgezien van het
feit dat deze praktische afspraken juist per enquête kunnen verschillen.
De initiatiefnemers menen dat een volledig informatieprotocol dat bij elke
enquête gehanteerd kan worden door deze verschillen niet mogelijk is.
Bij elke enquête zullen dus waar het de praktische zaken betreft op
maat afspraken moeten worden gemaakt. Dit neemt niet weg dat het naar het
oordeel van de initiatiefnemers gewenst is dat binnen de Kamer het initiatief
wordt genomen tot het maken van een modelprotocol dat bij elke enquête
door middel van het aanvullen van de praktische gegevens kan worden gehanteerd. Het geheim van de ministerraadDe leden van de CDA-fractie wezen erop dat het geheim van de ministerraad
en het geheim van een collegeberaad naar de mening van de initiatiefnemers
een relatieve verschoningsgrond is.De initiatiefnemers zijn het met deze leden eens dat bedoelde verschoningsgronden
niet in die zin absoluut zijn, dat nooit informatie over de beraadslagingen
binnen de ministerraad of een college aan de enquêtecommissie mag worden
verstrekt. Van relatieve verschoningsgronden is evenwel geen sprake. Bij de
relatieve verschoningsgronden dient in een concrete situatie het belang dat
met de verschoningsgrond wordt gediend te worden afgewogen tegen het belang
van waarheidsvinding door de enquêtecommissie. Van een dergelijke individuele
belangenafweging is, anders dan bij de verschoningsgronden met betrekking
tot de geheime bedrijfs- en fabricagegegevens en de persoonlijke levenssfeer,
bij de door de CDA-fractieleden genoemde verschoningsgronden geen sprake.Het beroepsgeheimDe leden van de CDA-fractie hadden een tweetal vragen over het beroepsgeheim.
Zo wilden zij weten in hoeverre de initiatiefnemers bijvoorbeeld het beroepsgeheim
van artsen en geestelijk verzorgers absoluut achten. Daarnaast vroegen zij
de initiatiefnemers ook in te gaan op de reikwijdte van het beroepsgeheim
van journalisten.Artsen en geestelijken behoren, net als notarissen en advocaten, tot de
klassieke verschoningsgerechtigden. Inmiddels kunnen ook andere geneeskundige
beroepsuitoefenaren en andere geestelijke verzorgers, zoals humanistische
verzorgers, een beroep op de verschoningsgrond doen. Het is aan hen zelf te
beslissen of zij al dan niet van het verschoningsrecht gebruik willen maken.
De verschoningsgerechtigde moet dus zelf een afweging van belangen maken.
Zelfs als degene die hen de informatie heeft toevertrouwd, toestemming heeft
gegeven de geheime informatie te onthullen, is de geheimhouder nog verplicht
een afweging te maken.Als een arts of geestelijke verzorger bij een enquête dus om vertrouwelijke
informatie wordt gevraagd, heeft hij te maken met een conflict van rechtsplichten.
Het is zijn verantwoordelijkheid hierin een afweging te maken.Journalisten behoren niet tot de klassieke verschoningsgerechtigden. Binnen
bepaalde kaders is echter in de jurisprudentie ook een verschoningsrecht voor
journalisten aanvaard. In het zogenaamde Goodwin-arrest oordeelde het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens met een beroep op artikel 10 EVRM (onder meer
recht van vrije nieuwsgaring) dat een journalist in beginsel niet verplicht
is zijn bronnen prijs te geven.1 Het verschoningsrecht
van journalisten betreft dus een bronbescherming.De persoonlijke levenssfeerDe leden van de CDA-fractie gaven aan het voorstel van de initiatiefnemers
de persoonlijke levenssfeer als een relatieve verschoningsgrond te kenschetsen,
te steunen. Zij vroegen de initiatiefnemers met voorbeelden te illustreren
wanneer naar hun mening wel of niet van deze verschoningsgrond gebruik kan
worden gemaakt. Voor de parlementaire geschiedenis is een uiteenzetting van
de ideeën van de initiatiefnemers op dit punt van belang.Ook bij enquêtes kunnen onderwerpen aan de orde komen die privacygevoelig
zijn, al zal hiervan niet snel sprake zijn. Van geval tot geval zal moeten
worden bezien of een beroep op deze verschoningsgrond terecht is. Dit moet
uitsluitend worden afgemeten aan de relevantie voor de waarheidsvinding met
betrekking tot het onderwerp van een enquête. In een recente
enquête kwam bijvoorbeeld bordeelbezoek ter sprake. Indien bordeelbezoek
niet uitsluitend een privé-aangelegenheid is, maar als functie het
verkrijgen of verlenen van gunsten of tegenprestaties heeft voor een doel
dat in een enquête mede wordt onderzocht, kan niet gesproken worden
van handelen in de privé-sfeer.HOOFDSTUK 7. MAATREGELEN BIJ NIET-MEDEWERKING AAN
DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTEInleidingDe parlementaire enquêtecommissie krijgt in het wetsvoorstel extra
dwangmiddelen. De leden van de CDA-fractie steunden dit, maar vroegen wanneer
die dwangmiddelen precies worden toegepast. Zij vroegen of de enquêtecommissie
op deze wijze alsnog wil proberen medewerking af te dwingen en zo ja, wat
de meerwaarde is ten opzichte van onwillige getuigen. Of zijn de dwangmiddelen
vooral gericht op een weigering een plaats te doen betreden, zo vroegen deze
leden.Het wetsvoorstel bevat drie dwangmiddelen. Het bevel onder dwangsom (artikel
26) en de mogelijkheid dat de enquêtecommissie bij de uitoefening van
haar bevoegdheden assistentie van de politie krijgt (artikel 27), kunnen bij
alle bevoegdheden van de enquêtecommissie worden ingeroepen. Zo kan
een dwangsom worden opgelegd als een persoon ten onrechte geen medewerking
verleent aan een oproep om als getuige te verschijnen, aan een vordering om
documenten of schriftelijke inlichtingen te verstrekken of een verzoek een
plaats te betreden. In al deze gevallen kan in principe ook de assistentie
van de politie worden ingeroepen. De inschakeling van de politie ligt echter
het meest voor de hand als een getuige bij herhaalde oproeping niet verschijnt
op een getuigenverhoor of als de enquêtecommissie wordt verhinderd een
plaats te betreden.De gijzeling is alleen mogelijk als een persoon die, al dan niet vrijwillig,
als getuige of deskundige is verschenen en vervolgens zonder wettelijke grond
weigert een verklaring af te leggen (artikel 28). Dit laatste is conform de
huidige wettelijke regeling. De initiatiefnemers hebben er niet voor gekozen
het toepassingsbereik van de gijzeling in het wetsvoorstel uit te breiden
door ook bij niet-medewerking aan bijvoorbeeld een vordering om documenten
te verstrekken gijzeling mogelijk te maken. Zij menen dat van dit dwangmiddel,
dat zo’n inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer, slechts in een
beperkt omschreven situatie gebruik mag worden gemaakt.Dwangmiddelen algemeenDe leden van de VVD-fractie wezen erop dat de rechter, zo blijkt uit artikel
25, vijfde lid, het verzoek tot het opleggen van een rechterlijk bevel tot
medewerking in principe zal moeten honoreren. Deze leden kregen graag een
toelichting op de reden tot een omkering van de bewijslast in dezen over te
gaan, juist gelet op het feit dat het een doorbreking is van het procesrechtelijke
uitgangspunt dat de bewijslast rust op de partij die iets stelt.De initiatiefnemers hebben er in het wetsvoorstel bewust voor gekozen
dat de rechter een verzoek van de enquêtecommissie tot het opleggen
van een bevel tot medewerking zal volgen, tenzij een uitzonderingsgrond als
bedoeld in artikel 25, vijfde lid, zich voordoet. Het is aan de verweerder
aan te tonen dat het verzoek niet berust op de wet, bijvoorbeeld omdat hij
niet over informatie beschikt die relevant is voor de enquêteopdracht,
dat sprake is van een verschoningsgrond, of dat de enquêtecommissie
in redelijkheid niet tot haar oordeel kon komen dat de verlangde medewerking nodig is voor de vervulling van haar taak. Gezien het buitengewone
karakter van de enquête en de buitengewone positie van de enquêtecommissie,
vinden de initiatiefnemers de omkering van de bewijslast in deze bijzondere
situatie gewenst. De initiatiefnemers menen dat dit ook passend is in de verhouding
tussen volksvertegenwoordiging en rechter.De leden van de SP-fractie hadden met instemming gezien dat de middelen
om getuigen te laten meewerken, uitgebreid zijn met subtielere en daarmee
meer werkbare instrumenten, met name de dwangsom. Deze leden waren wel van
mening dat het verplichtende karakter moet worden gecompenseerd met een zinvolle
toegang tot de rechter in situaties van verplichte medewerking en het vorderen
van inzage in documenten. Deze mogelijkheid heeft professor Kummeling bepleit
in de bundel «De wet op de parlementaire enquête
onder de loep» uit 2004. De aan het woord zijnde leden verzochten
om een beroep op bestuursrechtelijke waarborgen, zoals de gang naar de bestuursrechter
dan wel het aantekenen van bezwaar, voor de situatie van de verplichte medewerking
en het overleggen van documenten. De leden van de SP-fractie waren het ermee
eens dat dwangmiddelen bij niet-verplichte medewerking slechts via de rechter
kunnen worden toegepast.Zoals in de Memorie van Toelichting is aangegeven, achten de initiatiefnemers
het ongewenst in een nieuwe Wet op de parlementaire enquête een aparte
rechterlijke voorziening op te nemen voor personen die verplicht worden tot
medewerking aan een enquête.1 Evenmin is
gekozen voor een bezwaarprocedure. Naar het oordeel van de initiatiefnemers
zou het openstellen van deze mogelijkheden tot een ongewenste en onnodige
juridisering van de enquête leiden. Dat is ongewenst en onnodig, omdat
de enquêtecommissie op grond van het voorstel personen uitsluitend door
middel van dwangmiddelen daadwerkelijk tot medewerking kan verplichten als
zij daarvoor een rechterlijke machtiging heeft. Als een persoon weigert medewerking
te verlenen, zal de enquêtecommissie zich dus altijd eerst tot de rechter
moeten wenden alvorens zij verdere actie kan ondernemen. Betrokkene is alsdan
in staat voor de rechter aan te tonen waarom hij meent dat hij niet tot medewerking
gehouden is.De gijzelingDe leden van de VVD-fractie wezen erop dat de mogelijkheid van gijzeling
van weigerachtige getuigen en deskundigen wordt gehandhaafd. In de huidige
Wet op de Parlementaire Enquête kan de gijzeling ten hoogste een half
jaar duren. De aan het woord zijnde leden vroegen waarom deze termijn is verlaagd
naar maximaal 30 dagen.De in het wetsvoorstel opgenomen maximale termijn van dertig dagen is
naar analogie van het strafprocesrecht (artikel 294, derde lid, van het Wetboek
van Strafvordering). Gelet op de mogelijke inbreuk van een gijzeling op de
persoonlijke vrijheid en levenssfeer van betrokkene, zien de initiatiefnemers
geen aanleiding voor de parlementaire enquête een andere maximumtermijn
te kiezen dan in het strafprocesrecht wordt gehanteerd. Een maximumtermijn
van een half jaar achten zij bovendien buitenproportioneel.HOOFDSTUK 8. DE VERHOUDING TOT ANDERE PROCEDURESHet wetsvoorstel bevat geen regeling over de verhouding van de parlementaire
enquête tot ander onderzoek. Zowel de leden van de fracties van CDA
als SP gaven in het verslag aan, deze keuze te steunen. De leden van de CDA-fractie
meenden met de initiatiefnemers dat het wel gewenst is dat hierover in een
concreet geval afspraken worden gemaakt. Wellicht verdient het aanbeveling
de procedure over deze afspraken vast te leggen in het Reglement
van Orde van de Eerste Kamer respectievelijk van de Tweede Kamer, zo suggereerden
deze leden. In het verlengde hiervan wezen de leden van de SP-fractie erop
dat de enquêtecommissie eerst zelf de afweging zal kunnen maken om bepaalde
personen niet te horen dan nadat het openbaar ministerie zich met de zaken
heeft bemoeid. Dit noopte deze leden ertoe te vragen of de leden van de enquêtecommissie
niet alsnog zullen worden geconfronteerd met dwingende verzoeken van het openbaar
ministerie. Wat moet hier volgens de initiatiefnemers mee worden gedaan? De
leden van de ChristenUnie-fractie vroegen voorts waarom er geen regeling is
getroffen voor het uitwisselen van informatie tussen de enquêtecommissie
en bijvoorbeeld het openbaar ministerie. Deze leden wezen erop dat de Raad
van State in zijn advies een aantal voorbeelden geeft van problemen die zich
kunnen voordoen.Voorop staat dat een parlementaire enquêtecommissie in principe
geen informatie mag verstrekken aan andere instanties, zoals het openbaar
ministerie. Dit uitgangspunt is neergelegd in artikel 31 van het wetsvoorstel.
Het uitgangspunt leidt alleen tot uitzondering in de situatie waarin sprake
is van een strafrechtelijk onderzoek naar meineed bij een parlementaire enquête
of van andere strafbare feiten die met de enquête zelf samenhangen (artikel
32, tweede lid). Aan de andere kant dient het openbaar ministerie in principe
wel alle documenten of schriftelijke inlichtingen waarover zij beschikt aan
de enquêtecommissie te verstrekken, tenzij het belang van de staat zich
tegen deze verstrekking verzet. De contacten met het openbaar ministerie kunnen
dus in het normale geval uitsluitend betrekking hebben op informatieverstrekking
door het openbaar ministerie aan de enquêtecommissie, en niet andersom.
De afspraken die bijvoorbeeld bij de parlementaire enquêtecommissie
Bouwnijverheid zijn gemaakt over de uitwisseling van gegevens zien dan ook
toe op de informatieverstrekking van de zijde van het ministerie, daaronder
begrepen het openbaar ministerie, aan de enquêtecommissie. Daarbij zijn
ook afspraken gemaakt over de inzage in zowel afgeronde als lopende strafzaken.1 De enquêtecommissie kan echter nooit verplicht
worden informatie van welke aard ook aan het openbaar ministerie te verstrekken,
zo antwoorden initiatiefnemers de leden van de SP-fractie. Het is de enquêtecommissie
zelfs verboden de inhoudelijke informatie te geven. Dit is alleen anders als
het delicten betreft die direct met de enquête zelf verband houden.
In dat geval is ook de enquêtecommissie verplicht alle relevante informatie
aan het openbaar ministerie te geven.Voor wat betreft de informatieverstrekking van het openbaar ministerie
(door tussenkomst van de minister van Justitie) aan de enquêtecommissie
volstaat het wetsvoorstel met de algemene regel dat het alle bij hem aanwezige
informatie dient te verstrekken, tenzij het belang van de Staat zich hiertegen
verzet. Een nadere regeling bij wet ligt niet in de rede, zoals dat ook geldt
voor overige informatieverstrekking van de zijde van het kabinet aan de enquêtecommissie.
De initiatiefnemers zien geen aanleiding voor de informatieverstrekking door
het openbaar ministerie een andere lijn te kiezen dan de lijn die ook voor
de overige onder de verantwoordelijkheid van het kabinet berustende gegevens
geldt. Het afsluiten van protocollen waarin de hoofdregel van de wet wordt
uitgewerkt, is ook hier aangewezen. Een procedurele afspraak in het Reglement
van Orde is in die zin niet adequaat, omdat dit Reglement een interne regeling
van de Kamer betreft.Naast de afsluiting van protocollen, kunnen een enquêtecommissie
en het openbaar ministerie in voorkomende gevallen (mondeling) procedurele
afspraken maken, in die zin dat afgesproken wordt welke instantie een bepaalde
getuige of deskundige het eerst hoort. In het geval aan het openbaar ministerie
voorrang wordt gegeven, zou het voor het openbaar ministerie mogelijk eenvoudiger
aantoonbaar kunnen zijn dat het openbaar ministerie bepaalde informatie uit
eigen bron heeft verkregen. Zoals ook in de Memorie van Toelichting staat
aangegeven, zal een enquêtecommissie zich rekenschap moeten
geven hoe met ander onderzoek wordt omgegaan. Dit kan dus in concreto betekenen
dat zij wacht totdat het openbaar ministerie bepaalde acties heeft ondernomen.
Het is echter aan de enquêtecommissie hierin een afweging te maken.De leden van de SP-fractie vroegen naar de mening van de initiatiefnemers
over het «compenseren» van de «schade» die aan gerechtelijke
procedures kan worden gedaan. Als zaken stranden wegens het voorgaan van de
enquête, moet hiervoor dan een schadevergoeding voor eventuele benadeelden
hiervan komen? Wie zou volgens de initiatiefnemers hiervoor verantwoordelijk
dienen te zijn?De parlementaire onschendbaarheid zoals neergelegd in artikel 71 van de
Grondwet brengt mee dat een parlementaire enquêtecommissie nooit aansprakelijk
kan worden gehouden voor eventuele schade die mogelijk zal ontstaan als gevolg
van een enquête. Dat een gerechtelijke procedure zou kunnen stranden
door een enquête, is naar het oordeel van de initiatiefnemers echter
niet aan de orde. Een enquêtecommissie oefent immers haar wettelijke
bevoegdheden uit. Op grond van deze wettelijke regeling is zij niet gehouden
de uitoefening van haar bevoegdheden af te stemmen op gerechtelijke procedures.
Anders gezegd: het is aan de Kamer en vervolgens aan de enquêtecommissie
over de inzet van haar instrumenten te oordelen. Terzijde wijzen de initiatiefnemers
erop dat het feit dat het openbaar ministerie geen gebruik mag maken van getuigenissen
voor de enquêtecommissie of van documenten die de commissie bij haar
enquête heeft verkregen, veeleer als een «gemist voordeel»
voor het openbaar ministerie kan worden aangemerkt. Het openbaar ministerie
mag immers wel dezelfde feiten als waarvan de enquêtecommissie kennis
heeft voor zijn bewijsvoering gebruiken, mits het openbaar ministerie kan
aantonen dat het deze informatie uit andere bron dan de enquête heeft
verkregen.De initiatiefnemers achten het wegens de andersoortige functie van het
strafproces niet bezwaarlijk als naast een parlementaire enquête een
strafrechtelijk onderzoek plaatsvindt, zo stelden de leden van de ChristenUnie-fractie
vast. Volgens de initiatiefnemers is de parlementaire enquête immers
gericht op waarheidsvinding en niet op het vaststellen van de schuldvraag.
Afgezien van de vraag of naar buiten toe de schuldvraag buiten de orde blijft,
kan volgens de leden van de ChristenUnie-fractie toch niet worden voorkomen
dat informatie die naar buiten komt tijdens een parlementaire enquête
in een andere procedure kan worden gebruikt. Zien de initiatiefnemers mogelijkheden
om deze vorm van «self-incrimination» te voorkomen, zo vroegen
deze leden.De hoofdregel in het wetsvoorstel is dat informatie die op vordering van
de parlementaire enquêtecommissie aan haar is verstrekt, niet in andere
procedures mag worden gebruikt (artikel 30). Getuigenissen voor de enquêtecommissie
of schriftelijke informatie die de enquêtecommissie bij de uitoefening
van haar opdracht heeft verkregen, mogen dus bijvoorbeeld niet als bewijs
in een strafproces worden gebruikt. Het openbaar ministerie zal in voorkomende
gevallen voor de rechter moeten aantonen dat zij bepaalde informatie uit andere
bron heeft verkregen. Daarnaast is het de enquêtecommissie verboden
informatie aan bijvoorbeeld het openbaar ministerie te verstrekken, tenzij
het een delict betreft dat betrekking heeft op de enquête (artikel 31).
Het oogmerk van de artikelen 30 en 31 is te voorkomen dat personen verplicht
worden aan hun eigen veroordeling mee te werken. Het voorgaande neemt niet
weg dat het openbaar ministerie en de rechter kennis kunnen nemen van «openbare
informatie» met betrekking tot de enquête, zoals de openbare getuigenverhoren,
het rapport van de enquêtecommissie en de documenten die na de aanbieding
van het enquêterapport aan de Kamer voor een ieder ter inzage zijn op
grond van de artikelen 39 en 40 van het wetsvoorstel. Het is niet uit te sluiten dat de voorgestelde regeling niet in alle gevallen volledige
bescherming zal geven. De initiatiefnemers zien echter geen verdere geschikte
mogelijkheden om een vorm van «self-incrimination» te voorkomen.
Een optie zou zijn aan personen die verplicht worden tot medewerking het recht
te geven zich te verschonen, indien medewerking ertoe zou kunnen leiden dat
betrokkene zichzelf of zijn naasten zou blootstellen aan strafrechtelijke
vervolging. Hiermee zou het belang van informatievergaring door de enquêtecommissie
in principe ondergeschikt worden gemaakt aan het strafproces. Bovendien zou
het oogmerk van de enquête worden aangetast. De initiatiefnemers achten
dit ongewenst. In paragraaf 8.5 van de Memorie van Toelichting zijn zij
uitgebreid op deze problematiek ingegaan.HOOFDSTUK 9. DE AFRONDING VAN DE PARLEMENTAIRE ENQUÊTEDe dag tot waarop bevoegdheden uitgeoefend kunnen wordenDe leden van de fracties van het CDA, de VVD en de SGP stelden de voortijdige
beëindiging van de enquête aan de orde. De leden van de CDA-fractie
vroegen de initiatiefnemers in te gaan op de vraag hoe in zo’n geval
verantwoording wordt afgelegd. De leden van de VVD-fractie vroegen welke redenen
er zouden kunnen zijn om een enquête voortijdig te beëindigen.
Er mag toch van worden uitgegaan dat de Kamer op basis van goede gronden heeft
besloten om een enquêtecommissie in te stellen, aldus deze leden. Zij
vroegen hoe het voortijdig beëindigen in zijn werk gaat. Mocht de enquêtecommissie
van mening zijn dat het voortzetten van haar werkzaamheden geen zin meer heeft,
stelt zij dan een rapport op dat aan de Kamer ter beschikking wordt gesteld,
waarna de Kamer een definitief besluit neemt?De leden van de SGP-fractie gaven aan het wenselijk te vinden dat een
enquêtecommissie te allen tijde verslag doet van en verantwoording aflegt
over haar werkzaamheden, ook als die voortijdig worden afgebroken. Deze leden
vroegen waarom de initiatiefnemers dit niet willen vastleggen.De initiatiefnemers zijn van mening dat het voortijdig beëindigen
van een enquête in beginsel altijd sterk ontraden zou moeten worden
en alleen in de rede ligt onder zeer bijzondere omstandigheden. Daarbij kan
gedacht worden aan zeldzame of unieke gebeurtenissen, zoals het uitbreken
van een oorlog of een natuurramp. Tevens kan het wenselijk zijn een enquête
te beëindigen wanneer een commissie of commissieleden het vertrouwen
van de Kamer verliezen.De initiatiefnemers zijn van oordeel dat ook als de enquête niet
wordt voltooid, de enquêtecommissie verantwoording zal moeten afleggen
over de wijze waarop zij haar – vergaande – bevoegdheden heeft
uitgeoefend. Het is echter aan de Kamer zelf te bepalen of in een concreet
geval deze verantwoording inderdaad gewenst is. De initiatiefnemers achten
een wettelijke verplichting niet noodzakelijk en stellen zich voor dat de
Kamer in voorkomende gevallen bij het besluit tot voortijdige beëindiging
de enquêtecommissie de opdracht geeft te rapporteren over de tot dan
verrichte werkzaamheden. HOOFDSTUK 11. DIVERSE ONDERWERPENDe inschakeling van externe deskundigenDe initiatiefnemers kiezen ervoor geen regeling te treffen over de inschakeling
van externe deskundigen. Reden daarvoor is dat zij de uitspraak van de Hoge
Raad op dit punt voldoende duidelijk vinden. De lijn blijft dat, indien een
externe onderzoeker onder eigen naam in opdracht van een enquêtecommissie
een onderzoek uitvoert, de mogelijkheid bestaat dat hij strafrechtelijk of
civielrechtelijk aansprakelijk wordt gesteld voor beweringen in zijn rapport.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers te verduidelijken
wat de situatie is als een parlementaire enquêtecommissie een rapport
voor haar rekening neemt of wil nemen en vragen wanneer kan worden gezegd
dat een onderzoeker nog op eigen naam onderzoek uitvoert? Wat was nodig geweest
om de deskundige in de zaak Van den Bunt wel te kunnen vrijwaren van aansprakelijkheid,
zo vragen deze leden.In de praktijk laten alle commissies onderzoekswerkzaamheden verrichten
door derden. De initiatiefnemers menen dat een enquêtecommissie altijd
verantwoordelijk is voor hetgeen zij in haar rapport beweert. Deze verantwoordelijkheid
geldt ook indien zij deze beweringen doet op basis van gegevens van onderzoekers
die door de commissie zijn ingeschakeld, om op naam en onder verantwoordelijkheid
van de enquêtecommissie bepaald onderzoek te verrichten. Dit kunnen
ambtenaren van de Tweede Kamer, tijdelijke medewerkers of externe onderzoekers
zijn. Bij een parlementaire enquête komt de commissie een aantal bijzondere
bevoegdheden toe. De enquêtecommissie kan haar verantwoordelijkheid
niet verschuiven naar onderzoekers die in opdracht en op naam van de enquêtecommissie
onderzoek doen. In veruit de meeste gevallen is in het eindrapport niet meer
te herleiden wie welke werkzaamheden heeft verricht. Dat is ook niet nodig,
het is immers de commissie die een rapport opstelt en daarmee de volledige
verantwoordelijkheid voor de inhoud daarvan draagt.Het voorgaande leidt tot uitzondering indien een externe onderzoeker op
eigen naam en onder eigen verantwoordelijkheid onderzoek ten behoeve van een
enquêtecommissie verricht. In deze situatie is de betrokken onderzoeker
aansprakelijk voor hetgeen hij in zijn rapport beweert. De initiatiefnemers
achten de uitspraak van de Hoge Raad in de zaak Van den Bunt glashelder. De
in dit arrest neergelegde lijn biedt duidelijkheid naar toekomstige commissies
en onderzoekers.II. ARTIKELENArtikel 7De leden van de CDA-fractie wezen erop dat in artikel 7, tweede lid, en
in de artikelen 25, 26, 27 en 28 de enquêtecommissie de voorzieningenrechter
inschakelt om een onwillige getuige tot medewerking te dwingen. Zij vroegen
hoe de rechter zal omgaan met deze verzoeken; zal de rechter voluit toetsen
of is er sprake van een marginale toetsing? In de gedachtewisseling tussen
Raad van State en de initiatiefnemers lijkt de Raad van State volgens de aan
het woord zijnde leden uit te gaan van een marginale toetsing, terwijl de
initiatiefnemers zich hierover niet duidelijk zouden uitspreken.Bij het verlenen van een machtiging tot het betreden van woningen en bij
de oplegging van dwangmiddelen op verzoek van de enquêtecommissie, toetst
de voorzieningenrechter het verzoek van de enquêtecommissie slechts
marginaal voor zover het de beoordeling betreft of de enquêtecommissie
wel bevoegd is de gevorderde medewerking te verlangen. De artikelen
25, vijfde lid, aanhef en onder c en 28, vijfde lid, aanhef en onder b, formuleren
dit aldus, dat de rechter het verzoek van de enquêtecommissie niet toewijst,
als hij van oordeel is dat de commissie in redelijkheid niet tot haar oordeel
kan komen dat de verlangde medewerking nodig is voor de vervulling van haar
taak. De rechter zal dus moeten onderzoeken of de enquêtecommissie in
redelijkheid tot haar oordeel heeft kunnen komen.Indien het de afwijzingsgronden betreft dat het verzoek niet berust op
de wet (artikel 25, vijfde lid, aanhef en onder a) of dat de betrokken persoon
een verschoningsgrond toekomt (artikel 25, vijfde lid, onder b, of artikel
28, vijfde lid, onder a), is er geen sprake van een marginale toetsing. De
situatie dat het verzoek niet berust op de wet is aan de orde als om een andere
vorm van medewerking wordt gevraagd dan waartoe de enquêtecommissie
bevoegd is. De rechter zal dit volledig kunnen toetsen. Dit geldt evenzeer
als de betrokkene zich beroept op een verschoningsgrond.K. G. de VriesVan de CampGriffithVan der StaaijXNoot1Een uitzondering is dat bewindspersonen bij een enquête ook onder
ede gehoord kunnen worden. Zij kunnen evenwel – anders dan burgers –
niet strafrechtelijk worden vervolgd in het geval zij niet de waarheid zouden
spreken. Dit vloeit voort uit de parlementaire immuniteit, zoals neergelegd
in artikel 71 van de Grondwet. Zie in dit kader het voorgestelde artikel 192d
van het Wetboek van Strafrecht, waarbij de mogelijkheid van strafrechtelijke
vervolging van bewindspersonen en kamerleden voor delicten met betrekking
tot een enquête wordt uitgesloten.XNoot1Protocol van afspraken voor onderzoeken van de Tweede Kamer, Staatscourant
d.d. 21 februari 2002, nr. 37, blz. 10.XNoot1Kamerstukken II 2005/06, 30 415, nr. 6. blz. 22.XNoot2Kamerstukken II 2005/06, 30 415, nr. 6, blz. 21.XNoot1Kamerstukken II 2005/06, 29 283, nr. 36.XNoot2Kamerstukken II 2001/02, 28 362, nr. 2.XNoot1Kamerstukken II 2001/02, 28 362, nr. 4.XNoot2Kamerstukken II 2005/06, 30 415, nr. 6, blz. 66.XNoot1EHRM 27 maar 1996, RvdW 1996, blz. 583.XNoot1Kamerstukken II 2005/06, 30 415, nr. 6, blz. 35–36.XNoot1Kamerstukken II 2001/02 28 244, nr. 3, blz. 8 en 9. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30415-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl