Duurzame consumptie; Brief staatssecretaris met de kabinetsreactie op het SER-advies 'Duurzaamheid vraagt om openheid, op weg naar een duurzame consumptie'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29402, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29402 nr. 1

15-01-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamReactie van het kabinet op SER-advies nr. 03/02: «Duurzaamheid
vraagt om openheid – op weg naar een duurzame consumptie»1. Aanleiding2. Belangrijkste elementen van het advies3. Algemene visie van het kabinet inzake duurzaam consumeren
en het SER-advies3.1. Duurzaamheid volgens het kabinet3.2. De problematiek: tekortschieten markt op gebied van
duurzame consumptie3.3. Actoren aan zet ... burger als aanjager?3.4. Meer focus op beperkt aantal taken4. ConclusieBijlage bij de reactie van het kabinet op SER advies nr.
03/02: «Duurzaamheid vraagt om openheid – op weg naar een duurzame
consumptie»SER-speerpunten voor duurzame consumptie1. Vergroot het duurzaamheidbesef van de burgerKabinetsreactie:2. Stimuleer duurzame consumptie via de sociale omgeving
van de consumentKabinetsreactie:3. Stimuleer duurzame consumptie via de fysieke omgeving
van de consumptieKabinetsreactie:4. Bevorder ketentransparantie en productinformatieKabinetsreactie:
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29402, nr. 1 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29402Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 402Duurzame consumptienr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 januari 2004Hierbij bied ik u de kabinetsreactie op het in maart verschenen SER-advies
«Duurzaamheid vraagt om openheid, op weg naar een duurzame consumptie»
aan.Het SER-advies zelf is u door de SER rechtstreeks toegestuurd (VROM03-180).Met deze kabinetsreactie reageert het kabinet op dit advies. De SER heeft
dit advies op eigen initiatief opgesteld en geeft daarin aanbevelingen voor
de uitwerking van het overheidsbeleid op dit terrein.Het kabinet geeft in zijn reactie de twee belangrijkste hoofdsporen aan.
Het eerste hoofdspoor is het interdepartementaal gezamenlijk oppakken van
transparantie door middel van het stimuleren van duurzaamheidverslaglegging,
het bevorderen van de dialoog met stakeholders en het formuleren van gemeenschappelijke
duurzaamheidsindicatoren en prioriteiten. Het tweede is het betrekken van
consumenten bij transities.Het door de SER genoemde internationale speelveld zal bij de uitwerking
van de hoofdsporen een belangrijke rol spelen.Het kabinet wil benadrukken dat in navolging van het ADO naast milieu
nu ook de andere aspecten van duurzaamheid voortvarend worden opgepakt.De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer,P. L. B. A. van Geel Reactie van het kabinet op SER-advies nr. 03/02: «Duurzaamheid
vraagt om openheid – op weg naar een duurzame consumptie»1. AanleidingDe SER heeft het advies over duurzame consumptie op
eigen initiatief uitgebracht en gepresenteerd, als een noodzakelijk vervolg
op de eerdere drie adviezen over duurzaamheid: De winst van waarden over maatschappelijk
verantwoord ondernemen, het advies over het NMP4 van 2001 en het advies over
de Nationale Strategie voor Duurzame Ontwikkeling, verkenningen van het Rijksoverheidsbeleid
van 2002.In deze adviezen stond de aanbodzijde van de markt centraal. Duurzame
ontwikkeling vereist volgens de SER verduurzaming van de productie én
van de consumptie. In het SER-advies over het vierde Nationaal Milieubeleidsplan
(NMP4) en het SER-advies over het transitiebeleid van het NMP4 heeft de SER
geconstateerd dat de rol van consumenten in processen naar duurzaamheid onderbelicht
is gebleven. Tegelijkertijd is de raad ervan overtuigd dat alle vier de transities1 uit het NMP4 zonder breed draagvlak in de samenleving
en zonder duurzaam gedrag van consumenten niet van de grond komen. Om duurzaam
gedrag bij consumenten te realiseren is beleid nodig om het maatschappelijk
draagvlak voor duurzaamheid te vergroten en consumenten te informeren over
productiewijzen en -ketens. Om die reden heeft de SER dit advies waarin de
vraagzijde, de consument, centraal staat, opgesteld. De aanbevelingen die
in de eerdere adviezen zijn gedaan, bijvoorbeeld over het in de prijzen tot
uitdrukking laten komen van de kosten van negatieve externe effecten blijven
overeind staan.De SER geeft in dit advies aan de rol van burgers en consumenten in transities
voor het voetlicht te willen brengen. Naar eigen zeggen pretendeert ze daarmee
niet om pasklare oplossingen te bieden voor het verduurzamen van de consumptie.
«Wel is het een stap op weg in de transities naar duurzaamheid die in
het NMP4 worden beschreven, doordat het processen en mechanismen blootlegt
die aangrijpingspunten voor het beleid kunnen opleveren», aldus de SER.Het kabinet is van mening dat de SER op vruchtbare wijze de rol van consumenten
c.q. burgers belicht heeft. Zij ziet in het SER-advies niet alleen aangrijpingspunten
voor acties maar ook een belangrijke ondersteuning van haar beleid èn
een impuls om tot een meer coherente aanpak te komen.Eerst zullen hier de belangrijkste elementen uit het advies weergegeven
worden. Daarop zal een algemene reactie van het kabinet gegeven worden. Aansluitend
geeft het kabinet zijn visie weer op de belangrijkste taken op het gebied
van Duurzame consumptie met de daarbij behorende acties. Tot slot geeft het
kabinet in de bijlage aan op welke van de door de SER genoemde vier speerpunten
al burger- en consumentgerichte initiatieven zijn ondernomen. Op dit moment
wordt door de SER een advies over keurmerken opgesteld. Zodra dit advies ontvangen
is, zal het kabinet in zijn reactie daarop ook de samenhang met het voorliggende
advies betrekken.2. Belangrijkste elementen van het adviesIn dit advies staat duurzame consumptie centraal. Het adjectief duurzaam
omschrijft de SER in navolging van de OECD als: «de randvoorwaarde dat
het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en toxische materialen en de uitstoot
van vervuilende stoffen en afval gedurende de levensloop van een ge- of verbruiksgoed
worden geminimaliseerd en wel zodanig dat de mogelijkheden voor toekomstige
generaties om in hun behoeften te voorzien geen gevaar lopen». Consumptie is niet los te zien van productie en hetzelfde geldt voor duurzame
consumptie en productie. De negatieve externe milieubelastende effecten van
productie en consumptie zijn volgens de SER nog onvoldoende aangepakt om de
maatschappelijke ontwikkeling in duurzame richting om te buigen. Op dit vlak
werkt de markt nog niet goed genoeg.Duurzaam gedrag van producenten, waarbij een onderneming zich in haar
handelen laat leiden door het «Triple P Bottom line»-beginsel1 vormt nog geen garantie voor duurzaamheid; ook het gedrag
van de consument bij het gebruik en de afdanking van producten is van grote
invloed op het duurzaamheidseffect van de productie.De SER signaleert een zekere tweeslachtigheid tussen burger en consument
als het gaat over duurzaamheid. Uit vele onderzoeken blijkt dat de Nederlander
als burger duurzaamheid wenst, maar als consument daar niet naar handelt en
daar niet voor wil betalen. Het verschil tussen burgerbezorgdheid en het handelen
van consumenten laat zich onder andere verklaren door het sociale dilemma
waar de individuele consument voor staat. Als individuele koper kan hij geen
fundamentele bijdrage leveren aan duurzaamheid. Als duurzaam gedrag meer moeite
of tijd kost, of als men zich in de individuele keuzevrijheid belemmerd voelt,
kan volgens de SER ook wilszwakte of cognitieve dissonantie de reden zijn
dat de consument het laat afweten.Voor het doorbreken van het sociale dilemma is volgens de SER de overheid
nodig. De SER gebruikt hiervoor als invalshoek de zogenoemde gedragspraktijkenbenadering
die ook VROM en EZ hanteren in hun beleid gericht op consumentengedrag. Door
het gedrag van de consument (en niet zijn attitude!) te analyseren in directe
samenhang met het aanbod aan duurzamere alternatieven per gedragspraktijk,
ontstaan per thema praktische aangrijpingspunten voor het beleid, is de verwachting.Uit de analyse van de interacties tussen schakels in de productieketens
en de omgevingsfactoren, overheid, samenleving en de directe sociale omgeving
van de consument, blijkt dat alle actoren in actie
moeten komen om duurzame productie en consumptie te bewerkstelligen. In de
visie van de SER bepalen burgers het maatschappelijk draagvlak voor de maatregelen
die genomen worden t.b.v. een duurzame samenleving op de lange termijn.Burgers kunnen zelfs als aanjagers van dat proces functioneren.Om de burger concreet te stimuleren heeft de SER vier speerpunten benoemd.
Deze zijn:1. Vergroot het duurzaamheidsbesef van de burger;2. Bevorder duurzaam consumentengedrag via de sociale omgeving van de
consument;3. Bevorder duurzaam consumentengedrag via de fysieke omgeving van de
consument;4. Bevorder ketentransparantie en productinformatie.Het proces kan dan, aldus de SER, als volgt verlopen. Burgers geven als
moreel denkende mensen de maatschappij een opdracht om duurzaamheid te realiseren.
Voor de vervulling van deze opdracht zijn alle actoren in en rond de productieketen
van belang. Geen van de actoren zal op eigen kracht duurzame ontwikkeling
kunnen realiseren, maar elk van de actoren kan haar wel fors belemmeren. Burgers
verlangen van bedrijven dat zij verantwoordelijkheid nemen voor de negatieve
externe effecten van hun productie en deze minimaliseren. Maatschappelijke
organisaties hebben de rol om de wens van burgers met kracht te uiten en,
o.a. via reputatiemechanisme, bedrijven in beweging te brengen. De rol van
consumenten is de relatief duurzame producten te verkiezen boven de relatief
onduurzame. Consumenten kunnen dit alleen als ze weten of een product duurzaam
tot stand gekomen is of niet. Openheid over producten, productiewijzen,
en -ketens, zodat consumenten informatie hebben over duurzaamheidsaspecten
van producten en diensten, is daarom van belang en daarin hebben ondernemers
een verantwoordelijkheid. Zonder die informatie kunnen consumenten eenvoudigweg
niet hun voorkeur voor meer of minder duurzame productiewijzen uiten. Deze
grotere openheid kan volgens de SER worden bereikt via structureel overleg
waarin belanghebbenden, zoals ondernemers-, werknemers-, consumenten- en milieuorganisaties,
afspraken maken over welke informatie over producten
en productieprocessen op welke wijze beschikbaar
moet zijn. Het is gewenst dat de overheid hierin de functie van regisseur
op zich neemt. Zij kan de belanghebbenden bij elkaar brengen en waarborgen
dat op voet van gelijkwaardigheid overleg wordt gevoerd. De overheid heeft
verder de rol de wens van de burger te bekrachtigen door onder andere het
ontwikkelen van minimumeisen voor producten, het stimuleren van innovatie
en het internaliseren van de maatschappelijke kosten in de prijzen.Voordat de burger zijn rol als aanjager van het proces naar duurzame consumptie
kan vervullen, moet hij het belang van duurzaamheid kennen en weten dat, om
duurzaamheid te realiseren, duurzaam handelen van alle actoren gewenst is.
Daarom pleit de raad voor beleid gericht op de burger en de consument. Voor
een deel gaat het hierbij om intensivering van bestaand beleid. Voor het maatschappelijk
draagvlak van het beleid is het van belang om in alle openheid duidelijk te
maken wat niet alleen van bedrijven maar ook van burgers en consumenten wordt
verwacht. Zij moeten inzien dat iedereen een steentje moet en kan bijdragen
aan een duurzame samenleving. Daarnaast kan beleid, gericht op de sociale
en fysieke omgeving waarbinnen consumenten handelen, het consumptiegedrag
verduurzamen.In dit advies sluit de SER zich naar eigen zeggen aan bij eerdere adviezen
en bestaand nationaal en internationaal beleid.Zo heeft de SER bijvoorbeeld in De winst van waarden het belang van transparantie
in de keten benadrukt. Ook helpt, aldus De winst van waarden, beleid gericht
op het vergroten van de bewustwording rond duurzaamheidsproblemen, om te realiseren
dat mensen elkaar gaan aanspreken op hun gedrag. Maatschappelijke druk kan
aldus consumenten aanzetten om te handelen in overeenstemming met maatschappelijke
wensen.Wat betreft het bestaande nationaal beleid geeft de SER aan, aan te sluiten
bij het beleid van de regering die het thema Duurzame productie en consumptiepatronen
als één van de prioriteiten voor de top van Johannesburg heeft
gepresenteerd. Ook heeft het kabinet het cruciale belang van duurzame consumptie-
en productiepatronen als onderdeel van een nationale duurzaamheidsstrategie
onderschreven in zijn reactie op het SER-advies over de Nationale Strategie
Duurzame Ontwikkeling.De SER benadrukt dat het Nederlandse beleid afstemming zoekt met activiteiten
die in internationaal verband plaatsvinden. In het bijzonder geldt dit voor
het tienjaren actieprogramma voor duurzaam produceren en consumeren van de
EU. De SER stemt in met de drie door de EU gekozen thema's:• internaliseren van milieukosten;• investeren in wetenschap en technologie;• verbetering van de informatievoorziening.Deze thema's moeten, aldus de SER, in het nationale beleid, gericht op
duurzame productie en consumptie een prominente plaats innemen. Nederland
moet zich blijven inspannen om in de EU internalisering van de milieukosten
van de grond te krijgen. 3. Algemene visie van het kabinet inzake duurzaam consumeren
en het SER-advies3.1. Duurzaamheid volgens het kabinetIn veel nationale en internationale beleidsstukken wordt ingegaan op duurzaamheid.
Het gaat om de afstemming tussen ecologische, economische en sociaal-culturele
kapitalen c.q. dimensies (Triple P) en het «hier en nu», en «elders»
(internationaal met bijzondere aandacht voor ontwikkelingslanden) en het «later»
(voor komende generaties). Tegelijkertijd zijn er diepgaande discussies over
wat duurzaamheid nu precies inhoudt. Gaat het om een eindbeeld (te realiseren
situatie) of om een leerproces? En mag men van duurzaamheid spreken als het
accent op een of twee van de drie kapitalen ligt of als alleen het «hier
en nu» van een vraagstuk in samenhang besproken wordt en nauwelijks
het «elders» en «later»?Het kabinet heeft in het Actieprogramma Duurzame Ontwikkeling –
het ADO-pragmatische keuzes gemaakt. Het gaat bij duurzame ontwikkeling om:
«een continu leerproces, waarin duurzaamheid als waarde en als bewustzijn
van samenhang tussen aspecten, tussen «hier en nu» en «elders
en later» geleidelijk – en dikwijls met vallen en op staan- wordt
geïntegreerd in het handelen».In het SER-advies worden de termen duurzaamheid en milieuvriendelijkheid
door elkaar heen gebruikt, maar ligt het accent vooral op de ecologische dimensie
van productie en consumptie. Het kabinet wil uitdrukkelijk wijzen op het belang
van de twee andere dimensies en het «elders en later» bij de verduurzaming
van de consumptie en op de integratie van alle dimensies.3.2. De problematiek: tekortschieten markt op gebied van
duurzame consumptieMet het tot nu toe gevoerde beleid en de ingezette instrumenten zijn al
de nodige stappen gezet om duurzame consumptie te bevorderen. Vooralsnog is
daarbij meestal de nadruk gelegd op ecologische aspecten. Sommige instrumenten
zijn direct gericht op consumenten, andere op het verbeteren van het aanbod
van producten en diensten zodat de consument als het ware vanzelfsprekend
milieuvriendelijker gaat consumeren.De inzet van deze instrumenten heeft bijgedragen aan een zekere mate van
ontkoppeling tussen economische groei en milieudruk in Nederland, maar volgens
het RIVM is die ontkoppeling op een aantal onderdelen onvoldoende. Het huidige
overheidsbeleid lijkt daarmee haar grenzen te hebben bereikt. Gezien de te
verwachten toekomstige welvaartsgroei en de daarmee bijna automatisch gepaard
gaande toename van de consumptie, zijn er verdere stappen nodig om die ontkoppeling
ook voor de toekomst vast te kunnen houden. Een complicerende factor is daarbij
dat de ontkoppeling in Nederland gepaard gaat met afwenteling naar elders.
Dit blijkt uit het RIVM onderzoek «Milieudruk consumptie in beeld»1. De meeste milieudruk ten gevolge van onze consumptie
vindt in het buitenland plaats, dus vaak buiten bereik van onze milieuwetgeving,
convenanten en vrijwillige activiteiten.Het kabinet deelt dan ook de visie van de SER dat de negatieve externe
milieubelastende effecten van productie en consumptie nog onvoldoende zijn
aangepakt om de maatschappelijke ontwikkeling in duurzame richting om te buigen.
De markt werkt op dit vlak nog niet goed genoeg. Het kabinet ziet het als
zijn verantwoordelijkheid om imperfecties in de markt die een hindernis vormen
voor duurzame consumptie zoveel mogelijk weg te nemen. Op dit terrein heeft
de overheid al veel activiteiten ondernomen, deze zijn opgenomen in de bijlage. 3.3. Actoren aan zet ... burger als aanjager?In de visie van het kabinet staat de eigen verantwoordelijkheid van partijen
centraal. Primaire producenten, verwerkende industrie, ketens, netwerken,
sectoren, detailhandel, onderwijs, brancheorganisaties, banken, pensioenfondsen,
verzekeringsmaatschappijen, NGO's, consumenten, burgers en overheid zullen
zoveel mogelijk uit eigen beweging duurzaamheid tot stand moeten brengen.De kracht van het advies is, zo vindt het kabinet, dat de samenhang tussen
actoren in de keten, en de rol van consument en burger daarin, helder in beeld
is gebracht. Ook maakt dit advies duidelijk dat samenspel in de keten noodzakelijk
is om duurzaam produceren en consumeren te bereiken en dat duurzaam produceren
en consumeren niet twee afzonderlijke sporen zijn.Het kabinet onderkent dat de praktijk weerbarstig is. Er bevindt zich
vaak een kloof tussen wat mensen vinden en wat mensen doen. De SER maakt onderscheid
in zijn advies tussen de burger en de consument om die kloof te verklaren.
Als burger, zo stelt de SER, willen Nederlanders duurzaamheid, maar als consument
op de markt gedragen zij zich daar niet naar. In de visie van de SER kan de
burger de keten aansturen om tot een milieuvriendelijker aanbod te komen zodat
de consument meer kan kiezen voor duurzame producten.Of de burger die rol van aanjager op zich zal nemen, hangt volgens het
kabinet in belangrijke mate af van de visie die de burger heeft op zijn eigen
rol en op die van andere actoren. In die zin lijken de resultaten van recente
onderzoek1 naar de verwachtingen van burgers ten
aanzien van de rolverdeling tussen overheid, bedrijfsleven, belangenorganisaties
en hen zelf met het oog op maatschappelijk verantwoord consumeren en produceren
weinig bemoedigend. Uit dit onderzoek blijkt dat burgers hun verantwoordelijkheid
afschuiven en verwachten dat de overheid en het bedrijfsleven oplossingen
zoeken. Een veel gehoord argument is dat de wereld niet beter wordt als je
als individu optreedt omdat er altijd mensen zullen zijn die zich aan die
verantwoordelijkheid onttrekken. Wanneer nader ingezoomd wordt op deze kwestie,
ligt het afschuiven van de verantwoordelijkheid genuanceerd. De burger vraagt
zich af waarom van hem verwacht wordt dat hij als verantwoorde consument accepteert
dat hij vaak extra moeite moet doen en soms duurder uit is, terwijl in zijn
ogen andere actoren, waaronder overheid en bedrijfsleven zich ook niet altijd
duurzaam gedragen. De consument krijgt daardoor het gevoel dat er met twee
maten wordt gemeten. Hier komt het sociale dilemma terug, waar de SER het in
zijn advies over heeft.In lijn met het SER-advies onderscheidt het kabinet twee rollen van burgers/consumenten,
namelijk de politieke, waarin hij als burger afweegt
hoe hij stemt en deelneemt aan maatschappelijke discussies, en de economische, waarin hij als consument micro-economische
afwegingen maakt t.a.v. zijn besteding van arbeid, tijd en geld. Het kabinet
kan zich vinden in de visie van de SER, dat burgers aanjagers kunnen zijn
van het proces naar duurzaamheid, voorzover de SER doelt op de aanjaagfunctie
van NGO's die namens gevarieerde groepen burgers invloed uitoefenen op marktpartijen
die het aanbod bepalen. Anders dan de SER ziet het Kabinet geen tekenen dat
individuele burgers – ongeorganiseerd – zich zullen opwerpen als
aanjager van duurzame ontwikkeling. Wel zullen velen, ieder op eigen wijze,
positieve impulsen geven door uiteenlopende maatschappelijke organisaties
te steunen. Voor de een is dat een ontwikkelingsorganisatie, voor de ander
is dat een natuurbeschermingsorganisatie of de dierenbescherming.Volgens het kabinet dient de overheid het hoofdaccent niet op het stimuleren
van individuele burgers c.q. consumenten te leggen, maar op het vanuit
een vraaggeoriënteerde benadering (goed kijken wat de doelgroep wil en
voor welke maatregelen deze ontvankelijk is) wegnemen van barrières
aan de aanbodzijde in dialoog met de stakeholders en het wegnemen van barrières
van sociaal-economische (prijzen) en infrastructurele aard.1 De uitdaging is de aanbod- en vraagzijde meer met elkaar in contact
te brengen, om zowel de productie en consumptie meer op het duurzaamheidsspoor
te krijgen. Dat neemt niet weg dat de overheid de consument wel kan wijzen
op zijn eigen verantwoordelijkheid en rol als laatste schakel in de productie-consumptieketen.
Dit geldt met name in sectoren waar de overheid slechts beperkte middelen
heeft om aan de aanbodzijde wijzigingen te bewerkstelligen.Maar net als de SER onderkent het kabinet dat – of het nu burgers
of NGO's zijn die deze rol inderdaad op zich kunnen nemen – een aantal
randvoorwaarden belangrijk is. Het kabinet onderschrijft dat van die randvoorwaarden
voor duurzaam consumeren, transparantie en het aangaan van dialogen beide
zeer belangrijk zijn. De departementen zien ketentransparantie primair als
de verantwoordelijkheid van bedrijven, detailhandel, NGO's en consumenten.3.4. Meer focus op beperkt aantal takenErvan uitgaande dat actoren hun eigen verantwoordelijkheid dienen te nemen,
ziet de overheid volgens het kabinet voor dit beleidskader een beperkt aantal
taken voor zich.Nieuwe instrumenten of subsidieprogramma's dienen daarbij in de ogen van
het kabinet niet ontwikkeld te worden. In de afgelopen jaren is er een keur
aan hulpmiddelen ontwikkeld en aangeboden. De constatering, ook van het bedrijfsleven,
is dat vooralsnog voldoende instrumenten beschikbaar zijn.Het kabinet heeft voor dit beleidskader een aantal prioriteiten benoemd.
Deels overlappen deze met de speerpunten van het SER-advies, deels niet. En
deels zijn het prioriteiten die ook in andere kaders zijn genoemd, deels zijn
ze recent geformuleerd.Om met de meeste recente te beginnen:1. Het stimuleren van ketentransparantie.
Het realiseren van transparantie is uitermate belangrijk. Deze visie wordt
door alle betrokken departementen gedeeld en interdepartementaal zijn afspraken
gemaakt om hier gezamenlijk aan te werken. Gestructureerd overleg over transparantie
wordt gekoppeld aan het al bestaande interdepartementale MVO-overleg. Om transparantie
te bevorderen zullen de departementen drie sporen bewandelen, te weten a.
via verslaglegging, b. via de dialoog en c. via indicatoren.a. Het stimuleren van duurzaamheidsverslaglegging.
De overheid gaat de recent opgestelde handreiking «Maatschappelijke
verslaglegging»2 breed onder de aandacht
van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties brengen. Deze handreiking
sluit aan bij internationale initiatieven (GRI; IPP, OESO-richtlijnen3). De diverse ministeries zullen elk naar hun eigen achterban
op de meest geëigende manier over de handreiking communiceren. Hiertoe
worden initiatieven genomen zoals het uitgeven van publicaties en het ondersteunen
van een prijs voor het beste maatschappelijk jaarverslag. Verder vindt het
kabinet het van belang goed aan te sluiten bij transparantie initiatieven
die al zijn genomen (MJV's4).b. Het bevorderen van de dialoog met stakeholders.
De handreiking voor maatschappelijke verslaglegging besteedt aan de betekenis
van dialoog uitgebreid aandacht. Voor het realiseren van transparantie vindt
het kabinet het belangrijk goed te luisteren naar wat de verschillende maatschappelijk
actoren willen. Er is een groot draagvlak voor transparantie, maar ook een
grote verscheidenheid aan visies over hoe dat gerealiseerd moet
worden. In de dialoog worden de verschillende visies verkend en uit de interacties
komen plannen naar voren om duurzame consumptie te bevorderen. Bij de stichtingen
Milieu Centraal en Milieukeur wordt al op die manier gewerkt. Hun producten
vormen het resultaat van de dialoog tussen bedrijven en maatschappelijke organisaties.
Het ministerie van LNV heeft een platform Transparantie en ICT in het leven
geroepen, het LNV Consumentenplatform en een debat geïnitieerd over de
toekomst van de intensieve veehouderij1. De ministeries
van VROM en EZ hebben reguliere overleggen met o.a. banken en de NGO's en
het ministerie van EZ gaat komend voorjaar rond diverse thema's de dialoog
met haar stakeholders op gang brengen. Ook het op handen zijnde Kenniscentrum
MVO zal een belangrijke rol gaan spelen bij het bevorderen van de onderlinge
dialoog tussen ondernemers, maatschappelijke organisaties, (lokale) overheden
en burgers2.c. Het formuleren van gemeenschappelijke duurzaamheidsindicatoren
en prioriteiten in overleg met stakeholders. Uit diverse overleggen en onderzoeken
is het kabinet gebleken dat stakeholders vragen om duidelijke doelen van de
overheid om op basis daarvan activiteiten, producten en diensten te kunnen
verduurzamen. De NMP-doelen en -ambities zijn voor individuele spelers te
algemeen en daardoor moeilijk te hanteren. De overheid wil haar ambities concretiseren
door het benoemen van specifieke indicatoren voor duurzame ontwikkeling. Van
deze indicatoren kunnen NGO's en bedrijven gebruik maken voor hun gesprekken
over duurzaamheid en de voorlichting/beïnvloeding van consumenten. De
waardering van de verschillende duurzaamheidsindicatoren wordt overgelaten
aan de maatschappelijke discussie. De overheid kan de informatievoorziening
verder stimuleren door ook zelf informatie over bijv. voedselketens en voedingsmiddelen
openbaar te maken. Te denken valt aan informatie over productiewijze, productsamenstelling,
verpakkingsmaterialen etc.2. Het betrekken van consumenten in transities.
Het kabinet ondersteunt de visie van de SER dat consumenten bij transities
betrokken moeten worden. Bij transities volstaan technische oplossingen alleen
niet, ook maatschappelijke veranderingen zijn nodig. Op dit moment spelen
consumenten bijna geen rol in de bestaande transitieprojecten. De inzet van
het kabinet is om de doelgroep consumenten onderdeel te maken van de transitietrajecten
en te achterhalen welke prikkels op welk moment de consument kunnen bewegen
een bijdrage te leveren aan de transities. Dit is een onderwerp in het lopende
stimuleringsprogramma «Burger en milieu», maar zal bij de transitieprogramma's
nog verder uitgewerkt worden.Prioriteiten die al eerder geformuleerd zijn3. Het internaliseren van milieukosten. Uit
het al eerder genoemde NIPO-onderzoek kwam naar voren dat burgers vooral premies
(zoals de energiepremie op energiezuinige producten) waarderen, maar dat ook
het extra belasten van milieuonvriendelijke producten en diensten op draagvlak
kan rekenen. Het kabinet wil hier in internationaal verband aan blijven werken.
In de kabinetsreactie op het VROM-raad advies «milieu en economie: ontkoppeling
door innovatie» heeft het kabinet aangegeven welke marktconforme instrumenten
voor een samenhangend prijsbeleid het kabinet met het oog op de gewenste transities
wil inzetten.4. Het goede voorbeeld geven door duurzaamheid
in alle beleidskaders te integreren. Het kabinet wil duurzaam inkopen goed
op de agenda zetten, anders is de overheid als pleiter voor duurzaamheid niet
geloofwaardig naar de samenleving toe. Extra aandacht verdienen alle P's hierbij.
In het actieprogramma Duurzame Ontwikkeling heeft het kabinet aangegeven dat
de rijksoverheid voor de zomer van 2004 met een rapport zal komen
waarin zij aangeeft hoe en met welk ambitieniveau zij duurzamer gaat werken,
bijvoorbeeld op het gebied van rijkshuisvesting, duurzaam inkopen en aanbesteden
(illustratieprogramma «Duurzame Bedrijfsvoering Overheid»). Het
stimuleren van andere overheden zoals provincies, gemeenten en waterschappen
om duurzaamheid in alle beleidskaders te integreren valt hier ook onder. Het
lopende programma «Met Preventie naar Duurzaam Ondernemen» vormt
hiervoor het beleidskader5. Het volgen en daar waar mogelijk beïnvloeden
van ontwikkelingen op dit gebied in de internationale arena, zoals participeren
in de CSD, de UNEP en de EU in het 10-jaren-framework, participeren in de
EU aanbestedingsrichtlijn, EU eco-design kaderrrichtlijn, IPP en Emas1. Zoals eerder aangeduid zal het kabinet zich inspannen
om de OESO-richtlijnen onder de aandacht te brengen. Binnen de WTO zet het
kabinet zich in dit verband in voor de stimulering van de handel in milieuvriendelijke
producten, onder andere door het vergroten van markttoegang voor milieugoederen
en -diensten. Daarnaast wil het kabinet dat in de onderhandelingen over landbouwproducten
de zogenaamde «non trade concerns» (onder meer milieu en voedselveiligheid)
in acht worden genomen.4. ConclusieHet kabinet ziet dit SER-advies als een nuttige bijdrage aan het formuleren
van beleid over duurzaam produceren en consumeren. Door het in kaart brengen
van de noodzaak tot samenwerking in de keten en het aan elkaar koppelen van
de tot nu gescheiden beleidsstrategieën gericht op marktprocessen en
de consument geeft de SER een zeer zinvolle aftrap om verder beleid op te
ontwikkelen. Het kabinet heeft in bovenstaande reactie aangegeven een aantal
aanbevelingen van de SER actief op te pakken (met name transparantie en het
organiseren van dialogen) en beargumenteerd op welke wijze het huidige beleid
andere accenten legt. Hierin speelt het door de SER genoemde internationale
speelveld een belangrijke rol.Het kabinet wil benadrukken dat in navolging van het ADO naast milieu
nu ook de andere aspecten van duurzaamheid voortvarend worden opgepakt. Bijlage bij de reactie van het kabinet op SER advies nr.
03/02: «Duurzaamheid vraagt om openheid – op weg naar een duurzame
consumptie»SER-speerpunten voor duurzame consumptieDe SER noemt bij de uitwerking van het overheidsbeleid gericht op duurzame
consumptie een viertal speerpunten, met een toelichting. Deels overlappen
die met de genoemde prioriteiten die volgens het kabinet de belangrijkste
zijn, deels niet. Het kabinet reageert op de punten die nog niet in 3.4. ter
sprake zijn geweest.1. Vergroot het duurzaamheidbesef van de burger«Burgers zijn onderdeel van de sociale omgeving
van de consument en hebben als zodanig invloed op het consumptiegedrag. Vergroting
van duurzaamheidbewustzijn is een kwestie van lange adem; in onderwijs en
opvoeding zal duurzaamheid als een belangrijke waarde van de samenleving moeten
worden gepresenteerd. Aansluitend op de vele initiatieven in de onderwijssector
moet de overheid ervoor zorg dragen dat duurzaamheid wordt geïntegreerd
in de curricula op de verschillende onderwijsniveaus. Daarnaast verdienen
duurzaamheidthema's aandacht in het kader van «een leven lang leren».Verder is de vergaring en verspreiding van kennis over
de effecten van onduurzaamheid en de stand van duurzaamheid van belang. Duurzaamheidsindicatoren
kunnen burgers een beeld geven van de mate van verduurzaming van de consumptie
en productie. Ook kan inzichtelijk worden gemaakt in hoeverre overheidsmaatregelen
effectief zijn en een duurzame praktijk dichterbij brengen en wat in aanvulling
daarop van burgers wordt verwacht. Door een groter duurzaamheidsbesef houden
burgers bedrijven scherp en zullen consumenten kritischer zijn in hun gedrag».Kabinetsreactie:De SER agendeert met dit speerpunt de noodzaak om via onderwijs en opvoeding
het duurzaamheidsbesef te vergroten en om terug te koppelen naar de burgers
wat het resultaat van hun inspanningen is geweest. Op dit terrein zijn er
al vele initiatieven. Een van de doelstellingen van het vernieuwde programma
Leren voor Duurzame Ontwikkeling 2004–2007 (LvDO) is het stimuleren
en begeleiden van de integratie van duurzame ontwikkeling in het onderwijs,
van basisonderwijs tot hoger onderwijs, van algemeen tot beroepsonderwijs.
Het Programma LvDO is een van de illustratieprogramma's uit het Actieprogramma
Duurzame Ontwikkeling, dat onlangs door de Ministerraad is vastgesteld.De werkgroep Onderwijs van het programma zal met voorstellen komen voor
duurzame ontwikkeling in curricula en eindtermen, zal methodiekontwikkeling
ondersteunen voor onderwijsactiviteiten rond duurzame ontwikkeling, zal onderwijsdoelstellingen
formuleren voor interdisciplinair en intercultureel werken en denkt aan het
opzetten van een kennisbank met onderwijsmaterialen. Vooruitlopend op deze
nieuwe rol is het programma LvDO samen met de Stichting Duurzaam Hoger Onderwijs
betrokken bij een project van het VROM-actieprogramma «Met Preventie
naar Duurzaam Ondernemen» waarin een programma van activiteiten wordt
ontwikkeld ter ondersteuning van docenten en regionale opleidingscentra (ROC's)
bij de integratie van duurzame ontwikkeling in het Middelbaar Beroepsonderwijs.
Ook zal in het kader van het Nationaal programma «Een leven lang leren»
de aandacht gericht blijven op duurzaamheidthema's. Het gaat er echter niet alleen om duurzame ontwikkeling in curricula te
integreren. Belangrijk is ook dat het onderwijs zelf als sociale omgeving
het goede voorbeeld geeft, door duurzaamheid onderdeel te maken van het handelen
in de schoollokalen, in de kantines en op de schoolpleinen. Dan zijn duurzaamheidsgedachten
gemakkelijker over te dragen. Een dergelijke attitudeverandering moet vanuit
de scholen zelf komen.Burgers kunnen ook zelf initiatieven ontplooien. Ter ondersteuning geeft
Milieu Centraal praktische voorlichting aan consumenten en aan intermediairen
die aan consumentenvoorlichting doen over concrete handelingsperspectieven
op het gebied van aankoop, gebruik en afdanking van producten en diensten.
De overheid geeft ook via campagnes praktische informatie, zoals over Het
Nieuwe Rijden.Het kabinet realiseert zich met de SER dat de vergaring en verspreiding
van kennis over de effecten van onduurzaamheid en de stand van duurzaamheid
en het ontwikkelen van duurzaamheidindicatoren van groot belang is. Op die
manier kunnen burgers teruggekoppeld krijgen in hoeverre overheidsmaatregelen
effectief zijn en een duurzame praktijk dichterbij brengen.In het Actieprogramma Duurzame Ontwikkeling is dit opgepakt. Het Milieu-
en Natuurplanbureau van het RIVM brengt begin 2004 voor het eerst een duurzaamheidsverkenning
uit. In de verkenning wordt aandacht besteed aan onderwerpen die tot nu toe
onderbelicht zijn. Het gaat hierbij om de internationale effecten van keuzes
die in Nederland worden gemaakt en de invloed van internationale ontwikkelingen
en trends op de keuzemogelijkheden in Nederland. Verder gaat het om spanningen
en «blinde vlekken» die er bestaan tussen de traditionele beleidsdomeinen.
Omdat duurzaamheidsvraagstukken onmogelijk in het algemeen kunnen worden geanalyseerd
en verkend, is gekozen voor een thematische aanpak. Aan de orde komen drie
thema's: de internationale handel in landbouwproducten, bevolkingsontwikkeling
(inclusief de vergrijzing en de multiculturele spanningen in Nederland) en
energievoorziening en mobiliteit (inclusief de effecten op het klimaat). Een
dergelijke verkenning zal in 2004/2005 nogmaals worden uitgebracht rond enkele
andere thema's. De duurzaamheidsverkenning leidt per onderzocht thema tot
een verzameling van samenhangende indicatoren, waardoor ontwikkelingen voor
dit thema op nationaal niveau kunnen worden gevolgd. De indicatoren zullen
in de toekomst worden gebruikt voor de opstelling van een zogenaamde duurzaamheidsbalans,
waarvoor nog een adequate methodiek moet worden ontwikkeld. Het Milieu- en
Natuurplanbureau van het RIVM zal vanaf 2006 jaarlijks een duurzaamheidsbalans
uitbrengen.Het kabinet onderkent verder dat het belangrijk is dat teruggekoppeld
wordt naar burgers wat de inspanningen van hun gedrag zijn geweest. De afdeling
voorlichting van het ministerie van VROM zal op de VROM-site aandacht schenken
aan duurzame consumptie. Op de website zal aan de hand van het RIVM onderzoek
«Milieudruk consumptie in beeld» aangegeven worden waar de belangrijkste
milieudrukken t.g.v. consumptie liggen en wat er tot nu toe bereikt is op
het gebied van Duurzame Consumptie. Hierbij zal ook worden ingegaan op de
mogelijkheden voor consumenten om de NMP-4 transities verder te helpen. Denk
bijv. aan de inzet op energiebesparing, Duurzaam Bouwen en op biologische
landbouwproducten.Anders dan de SER aangeeft, wil de overheid zich terughoudend opstellen
bij het aangeven wat in aanvulling op bovengenoemde initiatieven van burgers
wordt verwacht met het oog op een groter duurzaamheidsbesef en -gedrag. 2. Stimuleer duurzame consumptie via de sociale omgeving
van de consument«Een groter duurzaamheidsbesef leidt niet automatisch
tot duurzaam consumptiegedrag. Meer dan op dit moment kan het beleid de sociale
omgeving van de consumptie in een duurzame richting beïnvloeden. De sociale
context heeft grote invloed op het consumptiegedrag. Confrontatie met de schadelijke
effecten van gedrag kan de sociale omgeving van individuen in beweging brengen
(zoals met de campagne tegen alcohol in het verkeer is gebeurd). Bij voorlichting
daarover is het wel zaak dat in de boodschappen aan burgers (via de media
of anderszins) de realistische (of eventueel de gewenste) normen in de samenleving
worden geventileerd in plaats van de gepercipieerde norm en dat gedragsalternatieven
worden aangeboden. De behoefte aan sociale erkenning en vermijding van de
beschuldiging van asociaal gedrag zal het gedrag beïnvloeden. Een gezamenlijke
sociale gedragsnorm is ook van belang voor het doorbreken van sociale dilemma's
waar consumenten (en ook producenten) vaak voor staan bij hun individuele
bijdrage aan het realiseren van een gemeenschappelijk doel. Voor de beeldvorming
is ten slotte van belang dat de overheid en publieke persoonlijkheden het
goede voorbeeld geven».Kabinetsreactie:Het kabinet steunt de visie van de SER dat de sociale context grote invloed
heeft op het consumptiegedrag. De mondige burger en «politieke»
consument pakken hun eigen verantwoordelijkheid pas op wanneer zij in voor
hen herkenbare taal, op herkenbare problemen en binnen hun handelingsperspectief
worden aangesproken. Belangrijk hierbij is ook het combineren van het eigen
belang van de consument met maatschappelijk belangen voor duurzaamheid. Het
algemene belang zal meestal minder zwaar wegen dan individuele preferenties:
gezondheid (lichaamsbeweging), comfort en gemak, minder kosten, status, etc.Dit is een belangrijk gegeven voor de overheid: de persoonlijke duurzaamheidsafweging
kan anders zijn dan de maatschappelijk gewenste duurzaamheidsafweging. Dit
zgn «sociaal dilemma» verklaart bijvoorbeeld waarom «groene»
producten niet als vanzelf worden gekocht.Bij onderzoeken naar het sociaal dilemma heeft VROM ervaringen opgedaan
met de analyse van de gehele productie- en consumptieketen vanuit de optiek
van de burger-consument. Als vertrekpunt wordt gekozen voor een gedragspraktijk.
Het gaat daarbij om alledaagse dingen als aspecten van het kleden, wonen,
voeden, verplaatsen, sporten en recreëren. Wanneer de overheid en het
bedrijfsleven die gedragspraktijken goed begrijpen, kunnen zij proberen om
daarop in te spelen. Wanneer het aanbod afgestemd is op de duurzame gedragspraktijk,
doorbreekt men de vicieuze cirkel van het sociaal dilemma. Het gedachtegoed
van het gedragspraktijken model blijft ook in de toekomst een belangrijk kader
voor de benadering van de consument.Het is ook van belang om het beleid beter te laten aansluiten op wat de
burger beweegt en om initiatieven van burgers zelf meer dan voorheen te ondersteunen.
Overheden hebben geen volledig zicht op de talloze maatschappelijke initiatieven
van burgers die hun eigen verantwoordelijkheid voor een duurzame ontwikkeling
vorm en inhoud geven. Na initiatief vanuit de Tweede Kamer is bij het ministerie
van VROM het stimuleringsprogramma Burger en Milieubeleid gestart, dat de
interactie tussen beleid en leefwereld, tussen beleidsmakers en burgers faciliteert,
om op deze wijze de burgeroriëntatie in het milieubeleid te vergroten.
Binnen het stimuleringsprogramma wordt bovendien gezocht naar en geëxperimenteerd
met constructies om burgerinitiatieven een inspiratiebron voor beleidsvernieuwing
te laten zijn en om burgerinitiatieven te ondersteunen en/of
op te schalen in het streven om beleid en initiatieven elkaar te laten versterken
in hun betekenis voor duurzame ontwikkeling.Er zijn diverse massamediale campagnes geweest om het consumptiegedrag
te beïnvloeden. Daarbij heeft de overheid zich vooral gericht op het
beïnvloeden van de attitude van burgers om duurzamer te consumeren. De
heersende opvatting was dat gedrag in belangrijke mate kon worden veranderd
door een beïnvloeding van die attitude. Recent onderzoek toont aan dat
de maakbaarheid van de samenleving via dergelijke campagnes zeer beperkt is
te noemen.3. Stimuleer duurzame consumptie via de fysieke omgeving
van de consumptie«De fysieke omgeving waarbinnen consumptie plaatsvindt
betreft infrastructuur, woningbouw en ruimtelijke ordening, die de gedragsmogelijkheden
van individuen beperken of in een bepaalde richting stimuleren. De overheid
kan daarop ingrijpen met bijvoorbeeld bouwvoorschriften en maatregelen op
het terrein van de ruimtelijke ordening en de verkeersinfrastructuur (kwaliteit
van het openbaar vervoer)».Kabinetsreactie:Het kabinet onderschrijft dat dit een belangrijke categorie maatregelen
is, omdat de consument ze (min of meer) niet kan negeren. Dit aspect is tot
nu toe op deelgebieden meegenomen. Een aantal maatregelen op het gebied van
verkeer en vervoer geven een voorbeeld van gedragsbeïnvloeding via de
fysieke omgeving:• rotondes (veiligheidsgedrag)• verkeersdrempels en andere wegconstructie (snelheidsgedrag)• snelheidbegrenzers in vrachtwagens (snelheidsgedrag)• cruise-control e.d. in personenauto's (snelheids- en overig rijgedrag).Ook het actieprogramma «Duurzaam bouwen» en de Vijfde Nota
bevatten hiervan voorbeelden. Herijking van de fysieke omgeving waarin de
consument dagelijks verblijft en handelt kan in sommige gevallen een voorwaarde
zijn om te komen tot duurzame consumptie. De overheid zal moeten nagaan welke
rol zij hierin wil spelen.4. Bevorder ketentransparantie en productinformatie«Om werkelijk voor duurzaamheid te kunnen kiezen,
moet de consument of een maatschappelijke organisatie de mogelijkheid hebben
om na te gaan op welke wijze een product tot stand is gebracht (ketentransparantie)
en wat de eigenschappen van het product zijn (bijvoorbeeld energieverbruik).
Onder bepaalde voorwaarden kunnen bedrijfscodes en keurmerken hieraan een
bijdrage leveren. Overigens biedt informatie geen garantie voor duurzame consumptie.Voor de bevordering van openheid in de productieketen
moet een permanente overlegstructuur voor belanghebbenden, zoals ondernemers-,
werknemers-, consumenten- en milieuorganisaties, in het leven worden geroepen.
Het gaat om een gestructureerd overleg in een setting waarin betrokken partijen
op voet van gelijkwaardigheid afspraken kunnen maken over de ontsluiting van
relevante informatie over productieprocessen, productieketens en producten.
De overheid zou de regie moeten voeren over dit overleg. Zij brengt de belanghebbenden
bijeen en waarborgt dat daadwerkelijk afspraken worden gemaakt in het stakeholdersoverleg.De overheid kan consumentenorganisaties en andere NGO's
meer ruimte geven om te bewerkstelligen dat consumentenvoorkeuren manifest
worden. Verder kan de positie van NGO's worden versterkt door voor deze organisaties
plaats in te ruimen in overlegstructuren en door hen te betrekken bij besluitvormingsprocessen».Kabinetsreactie:Het kabinet heeft al aangegeven het bevorderen van transparantie tot een
van haar prioriteiten te rekenen. De overheid legt de vraag hoe dit kan worden
aangepakt neer bij het bedrijfsleven en NGO's. Het streven naar meer openheid
is een eigen verantwoordelijkheid van alle partijen. Het kabinet vindt het
belangrijk dat Nederland samen met andere lidstaten optrekt om in internationale
kaders als de EU, de Verenigde Naties (UNEP) en de OESO duurzame productie-
en consumptiepatronen te realiseren.De overheid zal de dialoog blijven bevorderen waarin bedrijven afspraken
maken met maatschappelijke organisaties (die hier te beschouwen zijn als vertegenwoordigers
van de vraagzijde) over de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven voor de
verduurzaming van het aanbod1. De overheid zal
daarbij de vraagzijde blijven stimuleren door de beschikbaarheid van betrouwbare
informatie zeker te stellen, zoals thans geschiedt via het werk van de door
de overheid gesubsidieerde instellingen als de Stichting Milieukeur, Milieu
Centraal, SKAL, Projectbureau Duurzame energie, het Voedingscentrum en het
Nationaal Dubo-centrum.De overheid geeft consumentenorganisaties en andere NGO's meer ruimte
om te bewerkstelligen dat consumentenvoorkeuren manifest worden. Belangwekkend
is in dit verband het initiatief van de consumentenbond om standaard een MVO-toets
in te bouwen in 50% van het Vergelijkend Warenonderzoek. Op basis van een
beoordeling van prestaties op ondernemings-, productgroep- en productniveau
zal dit producenten stimuleren tot verduurzaming van de bedrijfsvoering. De
ministeries van VROM, EZ en Buza/OS hebben delen van dit project gesubsidieerd
om een brede toegankelijkheid van de hiervoor ontwikkelde databestanden te
bevorderen.Het ministerie van EZ heeft de oprichting van het MVO-platform ondersteund,
een netwerk waarin maatschappelijke organisaties samenwerking en afstemming
zoeken rond het thema MVO. Zo ontstaat er eenduidigheid in de standpunten
over MVO vanuit het NGO- en vakbondsperspectief en kan een constructieve bijdrage
worden geleverd aan de dialoog met andere belanghebbenden: bedrijven, brancheorganisaties
en de overheid. Bij een versterkte rol van deze partijen in besluitvormingsprocessen,
wint het vraagstuk van transparantie/verantwoording/legitimiteit ook voor
maatschappelijke organisaties aan belang.Het productenbeleid is er op gericht het aanbod van producten en diensten
zodanig te laten verbeteren dat de milieudruk als gevolg van het gebruik van
producten en diensten vermindert. Denk hierbij aan instrumenten als stimulering
van Ecodesign, milieugericht productontwerp en productontwikkeling en aan
het verbeteren van de eco- en energie-efficiëntie via Productgerichte
Milieuzorg (PMZ) en Energiezuinige Productontwikkeling. Overigens zal het
subsidieprogramma Stimulering PMZ per 1 januari 2004 beëindigd worden.
Dit programma is kortgeleden geëvalueerd. Uit deze evaluatie is gebleken
dat het instrument PMZ inmiddels in voldoende mate ontwikkeld is, dat de implementatie
voorspoedig verloopt en dat de ambitie voor de doelgroep realistisch lijkt.
Geconcludeerd is daarom dat de implementatie bij de doelgroep voldoende op
gang gekomen is om de uitwerking van dit zorgsysteem zonder verdere subsidie
aan de markt over te laten.Voor verbreiding van PMZ zal het beleid zich dan
ook meer richten op het leggen van de relatie met het doelgroepbeleid Milieu
en Industrie, de Meerjarenafspraken Energie, milieuzorgsysteem (ISO 14 001
en EU EMAS), milieuverslaglegging en transparantie in de keten.Het Programma Duurzaam Inkopen stimuleert een milieuvriendelijker inkoop-
en aanbestedingsproces door de overheid. Het verpakkingenconvenant dringt
de milieudruk in de afvalfase terug. Op dit moment zijn er geen plannen om
de bestaande etiketteringsvoorschriften uit te breiden. Wel helpen
de genoemde initiatieven via het aanbod de consumptie te verduurzamen. Voorts
zijn er specifiekere op de consument gerichte instrumenten zoals de energielabeling.Er is een Subsidieregeling Maatschappelijke Organisaties Milieubeheer
(SMOM) met als doel om publieke bewustwording, onderhandelingen en/of samenwerking
tussen NGO's, overheden en het bedrijfsleven rond de thema's milieu en duurzame
ontwikkeling te stimuleren. Op grond van deze regeling ontvangen NGO's onder
meer subsidies om kennis op te bouwen om de dialoog met bedrijven over de
wijze waarop producten en diensten tot stand komen aan te kunnen gaan. XNoot1Onder transities wordt verstaan een procesaanpak erop
gericht om diverse stakeholders in beweging te krijgen zodat gezamenlijk de
stap naar duurzaamheid gemaakt kan worden.Techniek
kan hier een onderdeel van zijn maar het gaat vooral om organisatorische zaken,
partijen bij elkaar brengen, knelpunten wegnemen etc. De vier transities uit
het NMP 4 zijn: naar duurzame systemen voor de energiehuishouding, landbouw,
mobiliteit en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit.XNoot1Dat is een bedrijfsconcept waarbij naast de factor winst ook de factoren
mens en milieu worden meegenomen in de ondernemingsbeslissingen en in de beoordeling
van de ondernemingsresultaten. Triple P betekent people, planet en profit.XNoot1Rapport Milieudruk Consumptie in beeld, RIVM-rapport 771404004/2003. In
dit onderzoek is de milieudruk door particuliere consumptie in detail gekwantificeerd
mbv consumentenbestedingen uit het CBS budgetonderzoek en berekende milieudrukintensiteiten
van bedrijfstakken (obv milieustatistieken en economische input/output analyses).XNoot1NIPO onderzoek «Hoe kan Maatschappelijk Verantwoord Consumeren worden
bevorderd?» mei 2003.XNoot1Een voorbeeld van een vraaggeoriënteerde benadering is het in 2001
afgesloten Convenant Marktontwikkeling Biologische Landbouw. In het convenant werken het ministerie van LNV, Land- en Tuinbouworganisatie
Nederland (LTO), Centraal Bureau Levensmiddelen (CBL), Stichting Merkartikel
(SMA), Platform Biologica, Stichting Natuur en Milieu, de Triodos Bank en
de Rabobank samen om de marktontwikkeling van de biologische landbouw te bevorderen.
De concrete doelstelling van het convenant luidt:In 2004 hebben biologische producten, voor een acceptabele
prijs voor alle partijen (dus van consument tot en met de boer/voortbrenger
in de keten) in Nederland een marktaandeel van gemiddeld 5% van de consumentenbestedingen
aan voedingsmiddelen. In het convenant worden publieke en private
doelstellingen op elkaar afgestemd en wordt vanuit de bovengenoemde doelstelling
marktontwikkeling gestimuleerd m.b.v. samenhangende instrumenten, waaronder
de campagne «Biologisch eigenlijk heel logisch». Het convenant
is een voorbeeld van een vraaggeoriënteerde aanpak om duurzaam consumeren
en produceren te bevorderen.XNoot2Op www.rjnet.nl is meer informatie te vinden over de handreiking, o.a.
over hoe men hem kan bestellen.XNoot3• GRI Global Reporting Initiative, een
standaard voor duurzaamheidsverslagleggingssysteem www.globalreporting.org• IPP (Integrated Product Policy), de
EU-strategie inzake IPP. De Commissie richt zich op 1) Het vaststellen van
de kadervoorwaarden voor continue milieuverbetering van alle producten in
alle fasen van hun levenscyclus (productie, gebruiks- en afvalfase), via:
a) het creëren van het juiste economische en juridische raamwerk, b)
het bevorderen van de toepassing van het levenscyclusconcept, c) het geven
van informatie aan consumenten om te kunnen beslissen en 2) het ontwikkelen
van een aanpak waar de meeste milieuwinst valt te behalen.• OESO richtlijnen www.oesorichtlijnen.nl
gedragscode voor multinationale bedrijven die investeren op de internationale
markt, via de code is het bedrijf aan te spreken op haar (on)duurzaam gedrag.
NGO's kunnen kwesties aankaarten bij het NCP, het Nationaal Contactpunt.XNoot4MJV Milieujaarverslag, wordt opgesteld wettelijk verplicht door circa
250 bedrijven en op basis van convenanten door circa 600 bedrijven en bestaat
uit een verslag voor de overheid en een publieksverslag.XNoot1Het Platform Transparantie en ICT is een partnership
tussen het ministerie van LNV, de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) en het
bedrijfsleven. Het Platform beoogt de voedselketen meer transparant te maken
ter bevordering van duurzame, vitale, voedselveilige en voor de consument
betrouwbare agroketens. Daartoe bouwt het Platform door middel van (tot 2006
zes) pilots aan een goede informatie-uitwisseling door de voortbrengingsketen
in de vorm van een digitale «informatie-snel-weg».Het LNV Consumentenplatformheeft tot doel
zicht te krijgen op opinies en overwegingen van consumenten en huidig LNV-beleid
te toetsen bij consumenten. Het Platform bestaat uit twintig leden die affiniteit
hebben met voeding en/of consumentengedrag. Drie keer per jaar komt het Platform
bijeen om een zelfgekozen beleidsthema te bespreken. Tijdens deze besprekingen
koppelen zij bestaand beleid en beleidsvoornemens aan speciaal hiervoor uitgevoerd
opinie-onderzoek. Op basis daarvan komt het Platform met creatieve opties
voor beleid. Na iedere bijeenkomst selecteert het ministerie een of enkele
van deze suggesties voor opname in beleid. Voor 2004 heeft het Platform het
thema duurzame consumptie geagendeerd. Aanleiding voor het intensief debat over de toekomst van de intensieve veehouderij was
de recente uitbraak van de Vogelpest. Het gaat echter niet alleen over dierziekten;
ook over vraagstukken van volksgezondheid, dierenwelzijn, milieu, ruimte en
handelsbetrekkingen mogen belanghebbenden hun wensen en zorgen uiten. Advertenties,
een website, een belevingsmonitor, essays, schoolwedstrijden, regionale bijeenkomsten
en een nationaal congres maken onderdeel uit van het debat waaraan veehouders,
consumenten, dierenbeschermers en tal van anderen deelnemen. De bedoeling
is dat het debat leidt tot een breed gedeeld beeld van de problematiek in
de intensieve veehouderij en het besef dat dit kan leiden tot een andere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen de overheid, bedrijfsleven, belangenorganisaties en burgers en andere
oplossingen.XNoot2Ook het initiëren en stimuleren van samenwerkingsverbanden tussen
primaire ondernemingen die met dezelfde problematiek worden geconfronteerd,
gericht op sectoren en internationale productketens, waarbij het overwegend
bedrijfsoverstijgende zaken betreft, zal tot de werkzaamheden van het kenniscentrum
gaan behoren. XNoot1CSD Commission on Sustainable Development van de Verenigde Naties UNEP
United Nations Environmental Programme, werkt aan 10-jaren framework on sustainable
production and consumption IPP Integrated Product Policy van de EU EMAS Eco-Management
and Audit Scheme, Europese standaard voor milieuzorgsysteemXNoot1In het convenant gewasbescherming heeft de dialoog tussen overheid en
bedrijfsleven en NGO's al geleid tot afspraken om de ketentransparantie gezamenlijk
te bevorderen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29402-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl