Voorstel van wet van het lid Van Dam houdende wijziging van Boek 2 en Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (stilzwijgende verlenging en opzegtermijn bij lidmaatschappen, abonnementen en overige overeenkomsten); Brief staatssecretaris met reactie op derde nota van wijziging
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135410
 2009-2010
 
 30 520
 Voorstel van wet van het lid Van Dam houdende wijziging van Boek 2 en
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (stilzwijgende verlenging en opzegtermijn
bij lidmaatschappen, abonnementen en overige overeenkomsten)
 
 
 
 
 Nr. 
 18
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 7 oktober 2009
 
 Het kabinet heeft met belangstelling kennis genomen van het voorstel van
wet van het lid Van Dam houdende wijziging van Boek 2 en Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek (stilzwijgende verlenging en opzegtermijn bij lidmaatschappen, abonnementen
en overige overeenkomsten). Tijdens de plenaire behandeling op 3 september
jl. heb ik, mede namens de minister van Justitie, de steun van het kabinet
voor de doelstellingen van het wetsvoorstel uitgesproken. Tevens heb ik uw
Kamer bij die gelegenheid toegezegd schriftelijk te reageren op de tweede
Nota van Wijziging (30 520 nr. 14). Inmiddels heeft de indiener
een derde Nota van Wijziging (30 520 nr. 17) ingediend. Aangezien
een reactie op de tweede Nota van Wijziging dus achterhaald zou zijn, reageer
ik hierbij, mede namens de Minister van Justitie, op de in het kader van het
initiatiefwetsvoorstel ingediende derde Nota van Wijziging (30 520, nr. 17).
 1. Algemeen
 Het initiatiefwetsvoorstel wijzigt in artikel II de artikelen 6:236 en
237 van boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (BW) betreffende algemene voorwaarden.
Artikel 6:236 BW bevat de zwarte lijst. In deze
lijst zijn bedingen opgenomen die, indien zij voorkomen in de algemene voorwaarden,
onder alle omstandigheden onredelijk bezwarend zijn. Artikel 6:237 BW bevat
de grijze lijst. In deze lijst zijn bedingen opgenomen
die, indien zij in de algemene voorwaarden zijn opgenomen, vermoed worden onredelijk bezwarend te zijn. De ondernemer kan deze
bedingen wel opnemen in zijn algemene voorwaarden, maar hij zal dan, wanneer
de consument de redelijkheid betwist, moeten kunnen aantonen dat het hanteren
van een dergelijk beding in de gegeven omstandigheden niet onredelijk is.
Dit zou bijvoorbeeld kunnen door aan te tonen dat er voordelen aan het contract
zijn verbonden, die het hanteren van zo’n beding rechtvaardigen.
 
 Het initiatiefwetsvoorstel zoals gewijzigd door de derde Nota van Wijziging,
wijzigt de artikelen 6:236, onderdeel j, en 6:237,onderdelen k en l, BW omtrent
bedingen in algemene voorwaarden betreffende stilzwijgende verlenging
van overeenkomsten en de opzegtermijn die consumenten in acht moeten nemen
wanneer zij de overeenkomst willen opzeggen.
 
 Daarnaast worden aan artikel 6:236 BW vier nieuwe onderdelen toegevoegd
betreffende de toelaatbaarheid van bedingen in algemene voorwaarden omtrent:
 1). de wederkerigheid van het aangaan en opzeggen van overeenkomsten (sub
o),
 2). de mogelijkheid om een abonnement op dag-, nieuws- en weekbladen en
tijdschriften met maximaal drie maanden stilzwijgend te verlengen of te vernieuwen
(sub p en q), en
 3). het moment waarop de tot opzegging strekkende verklaring dient plaats
te vinden (sub r).
 
 Ook wordt aan artikel 6:237 BW een onderdeel o toegevoegd betreffende
de toelaatbaarheid van een beding in de algemene voorwaarden omtrent de in
acht te nemen opzegtermijn. Onderdeel o bepaalt dat een beding dat de consument
tijdens de oorspronkelijke duur van de overeenkomst bindt aan een opzegtermijn
die langer is dan één maand vermoed wordt onredelijk bezwarend
te zijn.
 
 In de tweede Nota van Wijziging werd ook nog voorgesteld om in artikel
6:236 te regelen dat aan een consument geen beperkingen kunnen worden opgelegd
ten aanzien van het moment van opsturen van de opzegging (het «oude
onderdeel p»). Het betreffende onderdeel was echter te ruim geformuleerd
en als gevolg daarvan bestond er bovendien een tegenstrijdigheid met het voorgestelde
artikel 6:237 onderdeel k BW. In de derde Nota van Wijziging is dit opgelost
door in het nieuwe onderdeel r de beoogde regeling anders te formuleren. De
derde Nota van Wijziging heeft ook nog enkele wetstechnische bezwaren weggenomen
die vooral verband hielden met de in het wetsvoorstel gebruikte terminologie
die afweek van de voor het BW gangbare terminologie. Hierop ga ik in deze
brief dan ook niet meer in.
 
 Er resteert echter nog wel een drietal inhoudelijke bezwaren die reeds
voorkwamen in de tweede Nota van Wijziging en die gehandhaafd zijn in de derde
Nota van Wijziging. Op deze bezwaren zal ik door middel van deze brief nader
ingaan.
 2. Verbod op stilzwijgende verlenging of vernieuwing
voor bepaalde duur
 Volgens het huidige artikel 6:236, onderdeel j, BW mogen overeenkomsten
tot het geregeld afleveren van zaken (elektriciteit daaronder begrepen) of
tot het geregeld doen van verrichtingen na verloop van de oorspronkelijke
duur van de overeenkomst met maximaal één jaar stilzwijgend
worden verlengd of vernieuwd. Het wetsvoorstel zoals gewijzigd door de derde
Nota van Wijziging beoogt bedingen die leiden tot het stilzwijgend verlengen
of vernieuwen van een overeenkomst nagenoeg geheel uit te sluiten. Alleen
bedingen die leiden tot stilzwijgende voorzetting van de overeenkomst in een
overeenkomst voor onbepaalde duur zijn nog toegestaan, mits de consument de
gelegenheid heeft de overeenkomst op elk moment op te zeggen met een opzegtermijn
van ten hoogste één maand.
 
 Het wetsvoorstel voorziet na de derde Nota van Wijziging in artikel 6:236,
onderdelen p en q, BW in een uitzondering op deze regel voor de kranten- en
tijdschriftenbranche. Bij overeenkomsten betreffende de aflevering van dag-,
nieuws- en weekbladen en tijdschriften is een beding in de algemene
voorwaarden dat leidt tot stilzwijgende verlenging of vernieuwing met een
periode van ten hoogste drie maanden toegestaan. Ook nu geldt dat de consument
wel steeds de mogelijkheid moet hebben de overeenkomst op te zeggen met een
opzegtermijn van ten hoogste één maand, of bij een abonnement
op een tijdschrift dat minder dan één keer per maand wordt geleverd,
met een opzegtermijn van ten hoogste drie maanden.
 Voor de volledigheid wijs ik erop dat de opzegtermijn van één
maand dan wel van drie maanden aanvangt op de dag van het versturen van de
verklaring tot opzegging. Wordt een overeenkomst betreffende de aflevering
van dag-, nieuws- en weekbladen echter overeenkomstig artikel 6:236, onderdeel
p, stilzwijgend verlengd of vernieuwd met drie maanden, dan zal de consument
bij zijn opzegging ook rekening moeten houden met het feit dat hij in ieder
geval nog drie maanden aan de overeenkomst gebonden is. Indien de consument
uiterlijk één maand voor het verstrijken van de duur van de
verlenging of de vernieuwing opzegt, eindigt de overeenkomst na verloop van
het verstrijken van die drie maanden. Zegt de consument later op (bijvoorbeeld
drie weken voor het verstrijken van de duur van de verlenging), dan wordt
de overeenkomst eerst nog automatisch verlengd met drie maanden en eindigt
de overeenkomst na het verstrijken van die laatste verlengingsduur.
 
 Zoals ik tijdens de plenaire behandeling heb meegedeeld, steunt het kabinet
het wetsvoorstel waar dit een einde wil maken aan de praktijk dat consumenten
ongewenst lang aan stilzwijgend verlengde of vernieuwde contracten vastzitten.
 Door de derde Nota van Wijziging wordt in het kader van die doelstelling
de stilzwijgende verlenging of vernieuwing met een bepaalde duur onredelijk
bezwarend verklaard (met uitzondering van contracten in de krant en tijdschriftenbranche).
Het is echter niet met volledige zekerheid te zeggen dat de onmogelijkheid
om een overeenkomst stilzwijgend te verlengen of te vernieuwen met een bepaalde
duur in alle gevallen onverdeeld gunstig uitvalt voor consumenten. Het zou
zo kunnen zijn dat consumenten in bepaalde gevallen hechten aan een stilzwijgende
verlenging of vernieuwing van hun contract voor een bepaalde duur, omdat aan
een dergelijk contract voordelen kunnen kleven die wellicht niet aanwezig
zijn bij de voortzetting van het contract als een contract voor onbepaalde
duur. Hierbij zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan prijszekerheid. Door
het introduceren van artikel 7.2a lid 2 van de Telecommunicatiewet heeft het
kabinet er uitdrukkelijk voor gekozen dat telecommunicatie-contracten die
zijn aangegaan voor een bepaalde duur stilzwijgend kunnen worden verlengd
of vernieuwd. Er wordt hierbij geen onderscheid gemaakt tussen een verlenging
of vernieuwing voor een bepaalde duur of voor een onbepaalde duur. In alle
gevallen echter is de consument bevoegd om de overeenkomst vanaf het moment
van verlenging te allen tijde op te zeggen, waarbij een opzegtermijn van ten
hoogste een maand in acht genomen moet worden. Met een dergelijke constructie –
die slechts beperkt afwijkt van het voorliggende wetsvoorstel – wordt
aldus wel een einde maakt aan ongewenst langdurige stilzwijgende verlenging
of vernieuwing van contracten, maar tegelijkertijd worden de voordelen die
eventueel kleven aan een verlenging voor bepaalde duur niet teniet gedaan.
Ook zou een uniform regime wenselijk zijn voor telecommunicatie-contracten
en andere consumentencontracten.
 3. Opzegtermijn
 Zoals onder punt 1 is aangeven, voegt het wetsvoorstel zoals gewijzigd
door de derde Nota van Wijziging onderdelen p en q toe aan artikel 6:236.
Deze onderdelen hebben uitsluitend betrekking op overeenkomsten tot het geregeld
afleveren van dag-, nieuws- en weekbladen. Ingevolge onderdeel p geldt voor
deze categorie overeenkomsten dat een beding op basis waarvan
de overeenkomst stilzwijgend wordt verlengd of vernieuwd alleen nog redelijk
is, indien de duur van de verlenging of de vernieuwing ten hoogste drie maanden
is. Bovendien dient de consument telkens tegen het einde van de duur van verlenging
of de vernieuwing te kunnen opzeggen met een opzegtermijn van ten hoogste
een maand. Daarnaast is een beding op basis waarvan de overeenkomst stilzwijgend
wordt voorgezet in een overeenkomst voor onbepaalde duur ingevolge onderdeel
q slechts redelijk als de consument de overeenkomst daarna te allen tijde
kan opzeggen met een opzegtermijn van ten hoogste een maand of, in het geval
de geregelde aflevering minder dan eenmaal per maand plaats heeft, met een
opzegtermijn van ten hoogste drie maanden.
 De indiener heeft daarmee voor de kranten- en tijdschriftbranche gekozen
voor twee verschillende opzegtermijnen, namelijk:
 – een opzegtermijn van één maand indien de aflevering één
keer per maand of vaker dan één keer per maand plaatsvindt,
of
 – een opzegtermijn van drie maanden indien de aflevering minder
dan één keer per maand plaatsvindt.
 Deze opzegtermijnen gelden overigens alleen na een stilzwijgende verlenging
of vernieuwing van de overeenkomst met een bepaalde duur, dan wel stilzwijgende
voorzetting van de overeenkomst in een overeenkomst voor onbepaalde duur.
Tijdens de oorspronkelijke duur van de overeenkomst wordt ingevolge artikel
6:237, onderdeel o, in alle gevallen uitgegaan van een opzegtermijn van één
maand.
 Het is denkbaar dat dit regime met verschillende opzegtermijnen voor zowel
de kranten- en tijdschriftenbranche als voor de consument tot verwarring kan
leiden. Ik hecht waarde aan eenduidige wetgeving, opdat voor zowel consumenten
als ondernemers duidelijk is waar zij aan toe zijn. Om deze reden verzoek
ik de indiener voor één opzegtermijn te kiezen voor de kranten-
en tijdschriftenbranche.
 4. Bewijsproblematiek bij mondeling aangegane en
opgezegde overeenkomsten
 In het door de initiatiefnemer in de derde Nota van Wijziging voorgestelde
onderdeel o bij artikel 6:236 BW is bepaald dat overeenkomsten die schriftelijk,
elektronisch of mondeling zijn aangegaan, door de consument moeten kunnen
worden opgezegd op dezelfde wijze als waarop zij zijn aangegaan.
 Ik sta sympathiek tegenover de doelstelling van deze toevoeging, maar
heb bezwaren tegen de consequenties daarvan voor de bewijspositie van zowel
consumenten als bedrijven. Indien een overeenkomst mondeling wordt opgezegd,
ontbreekt namelijk voor zowel de consument als de ondernemer een schriftelijk
bewijs van de opzegging. Het kabinet hecht er waarde aan dat bij overeenkomsten
die telefonisch tot stand zijn gekomen de mogelijkheid blijft bestaan dat
aanbieders schriftelijke opzegging verplicht kunnen stellen. Het kabinet verzoekt
de indiener daarom de door hem voorgestelde regeling op dit punt te heroverwegen.
 5. Vraag van het lid Vos over bezwaren tegen het
versturen van een ontvangstbevestiging
 Tijdens de plenaire behandeling op 3 september jl. heeft het lid
Vos ten aanzien van de bewijsproblematiek bij opzegging van overeenkomsten
de vraag gesteld of ik bezwaren kon bedenken tegen een aan het bedrijfsleven
op te leggen verplichting tot het versturen van een automatische ontvangstbevestiging
aan consumenten die de overeenkomst per mail opzeggen.
 Ik ben van mening dat een automatische ontvangstbevestiging het bewijsprobleem
niet oplost. Automatische ontvangstbevestigingen geven immers alleen aan dat
er een bericht door het bedrijf ontvangen is, maar niet wélk
bericht. Om de consument van de benodigde bewijsmiddelen te voorzien, dient
een bedrijf daarom een extra handeling te verrichten, zodat in de ontvangstbevestiging
op z’n minst verwezen wordt naar de inhoud van het bericht dat de consument
heeft verzonden. Dit zou de toch al forse nalevingskosten (informatieverplichtingen
van bedrijven aan derden) voor bedrijven nog verder verhogen. Vanuit de wens
van het kabinet de regeldruk voor bedrijven te verlagen, heeft een dergelijke
verplichting dan ook zeker niet onze voorkeur.
 6. Amendement 13 van het lid Van Vroonhoven-Kok en
amendement 16 van de leden Aasted Madsen-van Stiphout en Van Vroonhoven-Kok
 Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om nogmaals te reageren op amendement
13 (30 520 nr. 13) van het lid Van Vroonhoven-Kok. Het lid Van Vroonhoven-Kok
heeft in haar amendement voorgesteld om de door de indiener voorgestelde wijziging
van artikel 6:236 sub j over de stilzwijgende verlenging van contracten te
laten vervallen.
 Zoals ik tijdens de plenaire behandeling heb aangegeven, ziet het amendement
alleen op verkorting van de opzegtermijn en niet op de stilzwijgende verlenging
of vernieuwing van overeenkomsten. Hiermee wordt de praktijk van langdurige
stilzwijgende verlenging of vernieuwing niet aangepakt.
 
 Daarnaast leidt amendement nr. 13 in combinatie met het door de derde
Nota van Wijziging gewijzigde wetsvoorstel inmiddels tot een onduidelijk resultaat.
Doordat amendement nr. 13 de wijziging die de indiener aanbrengt in artikel
6:236, onderdeel j, BW ongedaan maakt en daarmee het huidige artikel 6:236,
onderdeel j, BW ongewijzigd in stand laat, geldt voor alle overeenkomsten
behalve de overeenkomsten in de kranten en tijdschriftenbranche, dat stilzwijgende
verlenging of vernieuwing met een periode van ten hoogste een jaar toegestaan
blijft. Welke opzegtermijn er vervolgens geldt, is onduidelijk. Voor de kranten-
en tijdschriftenbranche geldt op grond van de door de derde Nota van Wijziging
aan artikel 6:236 toegevoegde onderdelen p en q een aparte regeling voor stilzwijgende
verlenging, vernieuwing of voorzetting en de opzegging na de stilzwijgende
verlenging, vernieuwing of voorzetting. Onderdeel p botst echter met het onderdeel
j zoals geregeld door het amendement, aangezien in dat onderdeel j geen uitzondering
wordt genoemd voor de kranten- en tijdschriftenbranche.
 Het amendement lijkt het kabinet om bovengenoemde redenen onwenselijk.
 
 Verder is door de leden Aasted Madsen-van Stiphout en Van Vroonhoven-Kok
na de plenaire behandeling op 3 september jl. een nieuw amendement (30 520
nr. 16) ingediend. In dit amendement stellen zij voor om een onderdeel r toe
te voegen aan artikel 6:236 BW, waarmee de indieners van dit amendement beogen
te bewerkstelligen dat proefabonnementen op dag-, nieuws- en weekbladen en
tijdschriften na de afgesproken proefduur eindigen. Het kabinet hecht er waarde
aan dat consumenten tijdschrift- en krantenabonnementen kunnen uitproberen
zonder dat ze verplicht worden zich na beëindiging van het proefabonnement
aan een nieuw «gewoon» abonnement te commiteren. Het kabinet kan
zich daarom vinden in dit amendement.
 Ik wil Uw Kamer erop attenderen dat aanpassing van het amendement geboden
is, aangezien in het door de derde Nota van Wijziging aangepaste wetsvoorstel
al een onderdeel r wordt toegevoegd aan artikel 6:236. Dit amendement zou
er in zijn ongewijzigde vorm toe leiden dat aan artikel 6:236 BW twee onderdelen
r worden toegevoegd.
 7. Moment van inwerkingtreding nieuwe wetgeving
 De voorgestelde wijzigingen hebben gevolgen voor de huidige praktijk van
de ondernemers. Ik hecht er waarde aan dat ondernemers goed geïnformeerd
worden en voldoende tijd krijgen om hun organisatie op de wijzigingen voor
te bereiden. Ondernemers moeten bijvoorbeeld hun algemene voorwaarden en contracten
aanpassen. Mocht dit wetsvoorstel kracht van wet krijgen, dan zal het kabinet
consumenten en ondernemers in ieder geval via www.antwoordvoorbedrijven.nl
en www.consuwijzer.nl gericht informeren.
 Wellicht kan de indiener het beleid van het kabinet inzake de vaste verandermomenten
volgen, waarbij wet- en regelgeving op twee momenten in het jaar in werking
kan treden: op 1 januari en op 1 juli (zie TK 29 515, nr. 181).
In artikel III van het wetsvoorstel is geregeld dat deze wet met ingang van
de eerste dag van de dertiende kalendermaand na de uitgifte van het Staatsblad
waarin zij wordt geplaatst in werking zal treden. Door voor de plaatsing van
de wet in het Staatsblad een uitgekiend moment te kiezen, rekening houdend
met de dertien kalendermaanden die de indiener wil laten verstrijken voordat
de wet in werking treedt, kan ervoor gezorgd worden dat de wet in werking
treedt per 1 januari of 1 juli.
 
 De staatssecretaris van Economische Zaken,
 F. Heemskerk