Wijzigingswet Wgr-plus; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29532, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29532 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI ALGEMEEN1. Doel en urgentieDoelUrgentieRegionale beleidsopgaven en wenselijke bevoegdhedenNieuwe plusregio'sConclusies algemeen overleg Kamercommissie BZK2. Verplichtende samenwerking binnen de bestuurlijke hoofdstructuur3. Plusregio'sCriteriaVerschillen met de gewone intergemeentelijke samenwerkingTerritoirWettelijke taken en bevoegdhedenad 1. Ruimtelijke ordeningad 2. Wonenad 3. Grondbeleidad 4. Economische ontwikkelingad 5. GrotestedenbeleidProvinciale takenBestuurssamenstellingFinanciële aspecten4. De kaderwetgebiedenRuimtelijke planvorming inclusief verkeer en vervoerBekostiging regionale infrastructuur en openbaar vervoerStedelijke vernieuwingVerstedelijkingsafsprakenJeugdzorg5. Wetsvoorstel afschaffing bundeling en integratie c.a.II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGWijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingenArtikel IArtikel 104Artikel 105Artikel 106Artikel 107Artikel 108Artikel 109Artikel 110Artikel 111Artikel 112Artikel 113Artikel 114Artikel 115Artikel 116Artikel 117Artikel 118 en 119Artikel 120Artikel 121Artikel 122Artikel 123Artikel 124Wijziging van andere wettenArtikel IIArtikel IVArtikel VArtikel VIArtikel VIIIArtikel XVArtikel XVIArtikel XVIIArtikel XVIIIArtikel XIXOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29532Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 90 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 532Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere
wetten met het oog op de instelling van plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGI ALGEMEEN1. Doel en urgentieDoelBinnen de bestuurlijke hoofdstructuur een structurele voorziening treffen
voor het bestuur rond de grote steden. Dat is de opdracht die dit kabinet
zich heeft gesteld door de Beleidsnotitie Wgr-plus van 20 december 2002
over te nemen van het vorige kabinet. Deze beleidsnotitie (Kamerstukken II,
2002/03, 28 756, nr. 1) geeft aan dat de Kaderwet bestuur in verandering
wordt ingetrokken en dat het regionale bestuur wettelijk geregeld zal worden
in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Deze wet zal daartoe worden
uitgebreid met een hoofdstuk over een bijzondere vorm van intergemeentelijke
samenwerking rond steden. Het hiertoe strekkende wetsvoorstel ligt thans voor.
Het regelt de totstandkoming van zogeheten plusregio's, waarbinnen verplichtend
wordt samengewerkt met het oog op de aanpak van de complexe beleidsopgaven
die zich in en rond de steden voordoen.Met dit wetsvoorstel kan een einde komen aan een lange discussie over
de vraag wat de beste oplossing is voor de zgn. regionale bestuursproblematiek
rond de grote steden. De schaal van enkele essentiële maatschappelijke
ontwikkelingen, die in beginsel door het lokale bestuur in goede banen moeten
worden geleid, overtreft vooral in de stedelijke gebieden de reikwijdte van
de afzonderlijke gemeenten. Slechts in onderlinge samenwerking kunnen deze
gemeenten een kansrijk antwoord geven op de behoefte aan woningen, aan werk,
aan mobiliteit en aan recreatie in het stedelijk gebied. Omdat daarbij complexe
ruimtelijke afwegingen en soms pijnlijke keuzes aan de orde zijn, is samenwerking
op basis van de reguliere Wgr niet toereikend. Anderzijds is de gedachte aan
de vorming van stadsprovincies al weer lange tijd geleden verlaten en heeft
de daarmee verbonden Kaderwet bestuur in verandering zijn langste tijd gehad.
Vandaar de keuze die nu is gemaakt voor een bijzondere vorm van samenwerking
op basis van een extra hoofdstuk in de Wgr, de zgn. Wgr-plus. De zeven regionale
samenwerkingsverbanden op basis van de huidige Kaderwet bestuur in verandering
zullen als eerste onder de werking van dit nieuwe hoofdstuk worden
gebracht. Zij krijgen daarmee de status van plusregio. Maar ook de vorming
van nieuwe plusregio's wordt mogelijk, zij het met een in beginsel veel beperkter
takenpakket dan«de zeven».Plusregio's zijn dus bijzondere samenwerkingsverbanden op basis van de
Wet gemeenschappelijke regelingen. Net als bij de reguliere samenwerking op
basis van deze wet gaat het initiatief tot samenwerking uit van de gemeenten.
Zij worden immers als eerste geconfronteerd met de problemen en opgaven die
zich in het stedelijk gebied voordoen. Het bijzondere van de plusregio's is
echter dat deze een bij wet vastgesteld takenpakket hebben, dat ertoe strekt
het ruimtelijk beleid van de deelnemende gemeenten effectief op elkaar af
te stemmen. Dit takenpakket heeft dus tot doel het verzekeren van de regionale
afstemming van naar hun aard lokale taken. Daarnaast krijgen de provincies
de bevoegdheid tot het overdragen van provinciale taken en bevoegdheden naar
plusregio's, zodat maatwerk kan worden geboden per regio. Naast deze mogelijke
differentiatie als gevolg van provinciale delegatie is ook overdracht van
taken en bevoegdheden aan plusregio's op basis van sectorale wetgeving denkbaar.
Die situatie doet zich nu al voor bij de zeven bestaande regio's die straks
de status van plusregio krijgen en zal onder de nieuwe wetgeving blijven gelden.De provincie stelt het definitieve territoir vast van de plusregio. Daarmee
kan worden voorkomen dat sommige gemeenten zich op onjuiste gronden aan de
samenwerking onttrekken, of dat het gebied onnodig groot wordt.UrgentieDe problematiek rond de steden is onverminderd urgent. De werkloosheid
onder bepaalde bevolkingscategorieën blijft hoog. Een onevenwichtige
woningvoorraad gaat gepaard met een hoge concentratie inwoners met lage opleidingen
en lage inkomens. Tegelijkertijd zijn steden van grote economische betekenis.
Hoogwaardige werkgelegenheidsconcentraties zorgen voor intensieve verkeersstromen
en hebben ook in andere opzichten een regionale uitstraling. Steden vormen
aldus in meerdere opzichten de spil van een groter omliggend gebied en die
omstandigheid dwingt ertoe de situatie en de ontwikkelingen ook in dat grotere
verband te bezien. Belangrijke beleidsambities van dit kabinet kunnen slechts
worden waargemaakt bij een adequate bestuurlijke aanpak die aan dat grotere
schaalniveau recht doet. De realisatie van beleidsbeslissingen op het terrein
van wonen, verkeer en vervoer, werken en stedelijk groen vergt een krachtige
regionaal afgestemde inzet van lokale bestuursinstrumenten met betrekking
tot de ordening, de inrichting en het onderhoud van de fysieke ruimte. Dit
wetsvoorstel heeft tot doel de intergemeentelijke bestuurskracht in stedelijke
gebieden zo te organiseren dat deze op ruimtelijk en fysiek terrein leidt
tot optimale beslissingen voor de regio als geheel. Aldus wordt bevorderd
dat ontwikkelingen in de steden en in het omliggende gebied elkaar versterken
en dat ongewenste afwentelingseffecten uitblijven. Nu heeft deze samenwerking
vorm gekregen in de zogeheten kaderwetgebieden. Om de continuïteit te
garanderen, zal de samenwerking in deze gebieden worden voortgezet in Wgr-plusverband.
Omdat de werkingsduur van de gemeenschappelijke regelingen die zijn gebaseerd
op de Kaderwet bestuur in verandering met ingang van 1 januari 2005 eindigt,
zal het nu voorliggende wetsvoorstel per die datum in werking moeten treden.Regionale beleidsopgaven en wenselijke bevoegdhedenBij brief van 18 juni 2003, enkele weken na het aantreden van het
huidige kabinet, heb ik aan de Tweede Kamer meegedeeld dat de
Beleidsnotitie Wgr-plus door het kabinet wordt overgenomen. Op dezelfde datum
heb ik de kaderwetgebieden gevraagd een inventarisatie te maken van de beleidsopgaven
in de stedelijke gebieden in de periode van 2005 tot 2010 en van de daaruit
voortvloeiende samenwerkingsbehoefte. Daarbij heb ik erop aangedrongen deze
inventarisatie af te stemmen met de betrokken provincies. Op basis van de
binnengekomen reacties en van het overleg dat ik vervolgens in het najaar
van 2003 met de kaderwetgebieden, de betrokken provincies, de VNG en het IPO
heb gevoerd, trek ik de volgende conclusies.In de eerste plaats valt opnieuw de complexiteit op van de ruimtelijke
afwegingen die in de betrokken gebieden moeten worden gemaakt. Er moeten voortdurend
knopen worden doorgehakt met betrekking tot de toewijzing van locaties voor
woningbouw en bedrijventerreinen, ten aanzien van de ontwikkeling van de grote
lucht- en zeehavens en ten behoeve van verkeer en vervoer en van stedelijke
groenvoorzieningen. Zo betekent bijvoorbeeld het tekort aan bouwlocaties voor
nieuwe woningen in de kern van de belangrijkste grootstedelijke gebieden in
samenhang met de zeer gewenste differentiatie in het woningbestand, dat in
deze gebieden een grote en dure herstructureringsopgave aan de orde is. Tegelijkertijd
en in samenhang hiermee wordt aan kleinere gemeenten rond de grote steden
gevraagd een forse bijdrage te leveren aan de sociale woningbouw. Hierdoor
ontstaat een betere spreiding van mensen in diverse inkomenscategorieën,
waardoor segregatie en mogelijke excessen die daaruit kunnen ontstaan, worden
beperkt. Een tweede voorbeeld betreft de gewenste versterking van de economische
structuur. Het ruimtegebrek noopt tot herstructurering van oude bedrijventerreinen
of zelfs tot het sluiten van bedrijventerreinen ten gunste van binnenstedelijke
verdichting van de woonbebouwing. Hierdoor komen buurgemeenten voor de opgave
te staan om bedrijventerreinen te ontwikkelen voor meer dan hun lokale behoefte.
Tegelijkertijd stelt een goede economische ontwikkeling hoge eisen aan de
mogelijkheden voor het transport van goederen en personen, hetgeen (naast
investeringen) eveneens ruimtelijke afwegingen vergt.In de tweede plaats kan worden vastgesteld dat er, ongetwijfeld in samenhang
met de zojuist aangeduide ruimtelijke complexiteit die door alle betrokkenen
wordt onderkend, grote eenstemmigheid bestaat over het handhaven van de verplichtende
intergemeentelijke samenwerking in de huidige zeven kaderwetgebieden. Verder
wordt de Beleidsnotitie Wgr-plus door alle betrokkenen aanvaard als uitgangspunt
voor het beleid. Dit betekent dat het taken- en bevoegdhedenpakket van de
regio's die nu op basis van de Kaderwet bestuur in verandering (hierna ook
te noemen: Kaderwet) functioneren in elk geval zal blijven bestaan uit de
verplichte afstemming van en samenwerking bij de uitoefening van gemeentelijke
verantwoordelijkheden op ruimtelijk terrein, en het verkeers- en vervoersbeleid:
het maken van een regionaal verkeers- en vervoersplan en de bekostiging van
regionale infrastructuur en de exploitatie van het openbaar vervoer. Bovendien
valt uit de breed gedeelde analyse ten aanzien van de regionale beleidsopgaven
met betrekking tot woningbouw en woningdifferentiatie af te leiden dat ook
zaken als stedelijke vernieuwing, woningbouwprogrammering en woonruimte-toewijzing
tot de kerncompetentie van de kaderwetgebieden/plusregio's moeten blijven
behoren.Nieuwe plusregio'sHet wetsvoorstel biedt qua opzet en systematiek ruimte voor de instelling
van nieuwe plusregio's indien maatschappelijke ontwikkelingen daartoe aanleiding
geven. Omgekeerd kan het ook zo zijn dat één of meer van de
zeven kaderwetgebieden/plusregio's aan betekenis verliest en in aanmerking komt voor wijziging of opheffing. In de terminologie van het wetsvoorstel
is slechts sprake van één type plusregio, waarbij echter aan
de plusregio's die overeenkomen met de huidige kaderwetgebieden, in sectorale
wetten extra taken zijn toebedeeld. De bestuurlijke vorm van die zeven plusregio's
verschilt straks niet van eventuele nieuwe regio's; er is wél sprake
van een verschillend takenpakket omdat aan de zeven regio's via sectorwetgeving
bovenop de basisregeling extra taken zijn toegedeeld, die niet zonder meer
ook voor later in te stellen plusregio's gelden. Nieuwe plusregio's worden
slechts ingesteld indien sprake is van een zodanig complexe en structurele
ruimtelijke afstemmingsproblematiek ten gevolge van beleidsopgaven op de terreinen
volkshuisvesting, bedrijfsvestiging, verkeer en vervoer, recreatie of stedelijk
groen, dat voor de realisatie daarvan verplichte samenwerking op regionale
schaal aangewezen is.Denkbaar zou zijn geweest de instelling van nieuwe plusregio's uitsluitend
mogelijk te maken bij wet. Een dergelijke aanpak zou evenwel afbreuk doen
aan de gedachte van verlengd lokaal bestuur, met initiatieven van onderop.
Ook de rol van de provincies zou aanmerkelijk worden gereduceerd. De wetgever
komt pas in beeld indien het wenselijk wordt geacht bepaalde taken en bevoegdheden
op te dragen aan Wgr-plusregio's die ook zonder die taken en bevoegdheden
al een zelfstandig bestaanrecht hebben – zonder rol van de wetgever.In de nieuwe opzet spelen de provincies een duidelijke rol. Deze rol komt –
anders dan in de Beleidsnotitie Wgr-plus wordt gesteld – niet tot uiting
via bevoegdheden in de sfeer van toezicht, goedkeuring en aanwijzing, maar
via de zogeheten uitnodigingsbevoegdheid; dat wil zeggen: de bevoegdheid om
de gemeenten die een plusregio willen instellen, uit te nodigen daadwerkelijk
daartoe over te gaan, een plusregio in te stellen. Als de provincie de totstandkoming
van een plusregio niet zinvol acht, gelet op haar beoordeling op hoofdlijnen
van de daarvoor geldende criteria, kan zij ervoor kiezen geen gebruik te maken
van haar uitnodigingsbevoegdheid. In dat geval kan de plusregio in die fase
van de procedure niet tot stand komen. Als de provincie de instelling van
een plusregio wel zinvol acht, bepaalt zij vervolgens via de uitnodigingsbevoegdheid
welke gemeenten een plusregio zullen vormen. Daarmee stelt de provincie dus
in laatste instantie het territoir van de plusregio vast. In beginsel geldt
als territoir uiteraard het grondgebied van de gemeenten die het initiatief
nemen tot de samenwerking, maar de provincie kan het nodig oordelen om redenen
van aard of schaal van de stedelijke beleidsopgaven één of meer
aarzelende gemeenten bij de samenwerking te betrekken, dan wel juist gemeenten
buiten de samenwerking te houden. Gemeenten zullen hun initiatief tot samenwerking
in een plusregio inhoudelijk onderbouwen en daarmee de betreffende provincie
ook uitdagen tot meedenken over de gewenste regionale beleidsambities en over
de mogelijke rol van de provincie daarbij. Daarmee is ook de vraag aan de
orde of een eventuele overdracht van provinciale bevoegdheden aan de plusregio
meerwaarde kan hebben.De instelling van de plusregio geschiedt, nadat de uitnodiging van de
provincie is ontvangen, door de gemeenten. Formele goedkeuring door de provincie
is, gelet op het bovengeschetste traject niet meer nodig. In dat opzicht geldt
voor de plusregio dus het algemene wettelijke regime voor gemeenschappelijke
regelingen, in het kader waarvan wordt voorgesteld de goedkeurings-bevoegdheid
af te schaffen (zie paragraaf 5 van deze memorie). Ook de aanwijzingsbevoegdheid
waarvan in de Beleidsnotitie gewag wordt gemaakt, inhoudende «(...) dat gemeenten binnen het aangewezen gebied een gemeenschappelijke
regeling moeten aangaan om samen te werken op een nader te bepalen aantal
terreinen». (blz. 8) is in de nu gekozen opzet overbodig. De
uitnodiging impliceert immers het aangaan van de gemeenschappelijke
regeling tussen de gemeenten aan wie de uitnodiging is gericht, terwijl de
terreinen waarop wordt samengewerkt in het verband van de plusregio bij wet
zijn bepaald in de vorm van het minimumtakenpakket (zie paragraaf 3 van
deze memorie).De uitnodiging door de provincie vormt een onmisbaar element in de totstandkoming
van een plusregio, en is minder vrijblijvend dan de naam wellicht impliceert.
De provincie kan zelfs het initiatief nemen, maar niet rauwelijks een uitnodiging
uit doen gaan: zij treedt in eerste aanleg (slechts) in overleg met de gemeenten.
Daarna kan een uitnodiging volgen (artikel 107).
Aangenomen mag worden dat een uitnodiging niet snel zal volgen indien er geen
draagvlak lijkt te bestaan. Komt er (toch) een uitnodiging, dan zou het kunnen
zijn dat de gemeenten desondanks geen gemeenschappelijke regeling treffen.
Dan ontstaat er een tweede afwegingsmoment voor de provincie: er kan een regeling worden opgelegd (artikel 114). Indien de provincie
daartoe besluit, kunnen de gemeenten tegen dit besluit beroep instellen (artikel
123).Bij elkaar vormt deze systematiek een evenwichtig stelsel, dat in specifieke
omstandigheden specifieke oplossingen toelaat.De noodzaak van maatwerk en flexibiliteit kan een beeld oproepen van ondoorzichtigheid
als gevolg van een te grote diversiteit aan bevoegdheden. Het kabinet deelt
deze vrees niet, om diverse redenen. In de eerste plaats is nog onzeker in
welke mate er in de praktijk nieuwe plusregio's tot stand zullen komen. Dat
zal alleen het geval zijn indien en voor zover zich in stedelijke gebieden
buiten de huidige zeven kaderwetgebieden een zodanige regionale problematiek
voordoet, dat de huidige Wgr tekortschiet. Wanneer toch enkele nieuwe plusregio's
ontstaan, is het primair een zaak van de betrokken gemeenten om in samenwerking
met de betrokken provincie invulling te geven aan het takenpakket. Alle betrokkenen
zullen baat hebben bij een heldere onderlinge rolverdeling. Indien qua rolverdeling
tussen plusregio's verschillen zullen ontstaan, kan dat hooguit vanuit een
centrale invalshoek het beeld oproepen van ondoorzichtigheid. De centrale
invalshoek is echter niet de juiste: het gaat om helderheid op het niveau
van de plusregio.Conclusies algemeen overleg Kamercommissie BZKTijdens een algemeen overleg op 29 oktober 2003 met de Vaste Commissie
voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van de Tweede Kamer bleek de
commissie te kunnen instemmen met de Beleidsnotitie Wgr-plus (Kamerstukken
II, 2002/03, 28 756, nrs 1–3). De commissie onderschrijft het belang
van een regionale aanpak van de beleidsopgaven in de stedelijke gebieden zoals
dat in de beleidsnotitie wordt beschreven en benadrukt de noodzaak van een
heldere taakverdeling tussen de regio en de provincie.2. Verplichtende samenwerking binnen de bestuurlijke hoofdstructuurIn het Strategisch Akkoord van 3 juli 2002 heeft het vorige kabinet
aangegeven dat de Kaderwet bestuur in verandering zal worden ingetrokken.
Het huidige kabinet is het hiermee eens. Regionale samenwerking dient binnen
de bestuurlijke hoofdstructuur van het binnenlands bestuur te worden verankerd.
Overigens is er, zoals hiervoor al is aangegeven, wel degelijk sprake van
een regionale problematiek, die tot een meer verplichtende samenwerking rond
de steden noopt. In de eerste helft van de jaren negentig werd de oplossing
gezocht in een ontwikkeling naar stadsprovincies. De oorspronkelijke opzet
van de Kaderwet was dan ook dat de intergemeentelijke samenwerkings-verbanden
op basis van deze wet zouden uitgroeien tot stadsprovincies. In
1998 zijn de regelingen op basis van de Kaderwet verlengd, maar het oorspronkelijke
eindperspectief van de wet was toen al komen te vervallen. In 2001 kwam het
toenmalige kabinet met het wetsvoorstel Bestuur in stedelijke regio's (Kamerstukken
II, 2001/02, 28 095). Nu is gekozen voor inpassing in de Wet gemeenschappelijke
regelingen, zal dat wetsvoorstel worden ingetrokken.Aan het onderhavige wetsvoorstel ligt het uitgangspunt ten grondslag dat
de samenwerkingsverbanden die functioneren op grond van de Kaderwet bestuur
in verandering, hun bestaansrecht in de bestuurlijke verhoudingen hebben bewezen
en dat zekerheid omtrent hun voortbestaan dringend gewenst is. Het onderhavige
wetsvoorstel strekt ertoe de bestaande openbare lichamen een andere grondslag
te geven, deze daardoor herkenbaar in te bedden in de bestuurlijke hoofdstructuur
en hun continuïteit te verzekeren. Regeling in de organieke wetgeving
door opneming van een apart hoofdstuk in de Wet gemeenschappelijke regelingen
brengt dat pregnant tot uitdrukking. Het kabinet kiest duidelijk voor intergemeentelijke
samenwerking, zij het in casu een bijzondere vorm, die door de wetgever wordt
bepaald – zowel naar bestuursvorm als naar takenpakket. Een «gewone»
gemeenschappelijke regeling – die vrijwillig wordt aangegaan en uitsluitende
lokale taken omvat – voldoet niet. Dat vindt zijn oorzaak in het gegeven
dat de regionale problematiek zich nu eenmaal aan de bestuurlijke indeling
onttrekt. Naar het oordeel van het kabinet is de beste manier om met dat gegeven
om te gaan, een wettelijk gestructureerde bestuursvorm, waarmee enerzijds
de betrokken gemeenten in staat worden gesteld gezamenlijk de belangrijkste
bovenlokale opgaven aan te pakken en waarmee anderzijds een verhouding wordt
geschapen waardoor de provincie haar eigen rol kan waarmaken. Een bestuursvorm
die los komt te staan van de decentrale bestuurslagen en een eigen positie
heeft binnen de hoofdstructuur acht het kabinet gezien de in een verder verleden
opgedane ervaringen (openbaar lichaam Rijnmond, agglomeratie Eindhoven) niet
aanlokkelijk. De relatie met zowel de inliggende gemeenten als de provincie
zouden dan onder druk komen te staan. De keuze voor een intergemeentelijke
bestuursvorm impliceert dat aan het intergemeentelijk openbaar lichaam bij
wet een bepaald taken- en bevoegdhedenpakket moet worden opgedragen dat noodzakelijk
is om de problemen en behoeften van de grootstedelijke regio's effectief te
kunnen aanpakken. Dit pakket is evenwel niet zodanig zwaar dat de noodzaak
van een rechtstreekse democratische legitimatie zich aandient. Het blijft
een hulpstructuur waarbij de gemeenten gezamenlijk de verantwoordelijkheid
voor de intergemeentelijke bestuursvoering dragen.Het kabinet merkt overigens op dat er bij de kaderwetgebieden en de betrokken
provincies in grote lijnen tevredenheid bestaat over de wijze waarop grotendeels
in de praktijk oplossingen zijn gevonden voor de aanpak van de regionale problemen.
Dat ook het IPO en de VNG zich in de hoofdlijnen van het voorstel kunnen vinden,
sterkt het kabinet in de opvatting dat een werkbare constructie is gevonden,
en dat een streep kan worden gezet onder het verleden.De hiervoor toegelichte keuze betekent dat niet is gekozen voor de instelling
van grootstedelijke gemeenten met een zekere binnengemeentelijke infrastructuur
als bestuurlijke oplossing waarin democratische legitimatie een plaats krijgt.
Ogenschijnlijk passen dergelijke gemeenten in de bestuurlijke hoofdstructuur,
maar schijn bedriegt. Een verdere schaalvergroting van de grootste stedelijke
gemeenten heeft, in samenhang met de daaruit voortvloeiende noodzaak van enigerlei
binnengemeentelijke infrastructuur, ingrijpende consequenties. Er zal de facto
een nieuw type gemeente ontstaan naast de bestaande gemeenten en provincies
met alle consequenties van dien voor de onderlinge verhoudingen en voor de
relaties met het Rijk. Verder blijft de regionale bestuursproblematiek voor een belangrijk deel bestaan, omdat met name de regionale verkeer- en
vervoerproblematiek en de woningbouwopgaven zich niet beperken tot het aaneengesloten
stedelijk gebied.Daarmee komt direct de relatie tussen de provincies en de plusregio's
in beeld. Het belang van een heldere afbakening van bevoegdheden en verantwoordelijkheden
tussen provincie's en plusregio's is groot: er moet sprake zijn van complementariteit
en van het voorkomen van dubbel werk. Het onderhavige wetsvoorstel biedt op
de verschillende terreinen optimale duidelijkheid. Dat betekent uiteraard
niet dat er nooit meer een bestuurlijke discussie over de toepassing van deze
bevoegdheden zal plaatsvinden. De praktijk zal de betreffende bestuurders
van provincie en regio ongetwijfeld wel eens voor een interpretatievraagstuk
plaatsen. De nu bereikte overeenstemming tussen partijen vormt echter een
goede basis om een dergelijke discussie op een goede wijze af te ronden en
over te gaan tot de uitvoering. De verschillen van inzicht uit het verleden
hadden minder te maken met een onduidelijke wettelijke regeling als wel met
het onduidelijke toekomstperspectief van de regionale samenwerking. Het kabinet
constateert met genoegen dat mét de overeenstemming over de Wgr-plus,
in veel gebieden provincie en regio inmiddels praktische afspraken over een
aantal concrete inhoudelijke dossiers hebben gemaakt.3. Plusregio'sCriteriaIntergemeentelijke samenwerking in plusregio's moet uitzonderlijk blijven.
De hoofdregel is dat gemeenten zelf bepalen of en met wie zij samenwerken.
De Wgr-plus houdt in dat opzicht een beperking in van de gemeentelijke beleidsruimte,
ook al ligt het initiatief voor het instellen van een plusregio in beginsel
bij de gemeenten. Daarom kan alleen een dwingend inhoudelijk belang, dat bovendien
niet afdoende kan worden gediend met de gewone samenwerking op basis van de
Wet gemeenschappelijke regelingen, de inzet van dit instrument rechtvaardigen.
In de Beleidsnotitie Wgr-plus is dit belang nader uitgewerkt in een aantal
criteria. Het moet gaan om structurele samenhang op ruimtelijk terrein tussen
steden en hun omgeving. Er moeten complexe afwegingsproblemen aan de orde
zijn op de terreinen wonen, verkeer en vervoer, werken en groen. Er moet sprake
zijn van een sterke onderlinge oriëntatie van burgers en bedrijven op
de stad of de steden en de omliggende regio. Er staan grote en langjarige
regionale investeringen op stapel die bestuurlijke bestendigheid en continuïteit
vereisen om het vertrouwen te behouden van private partners en een zwaar beroep
doen op de onderlinge solidariteit van de betrokken gemeenten. Potentieel
onevenwichtig verdeelde belangen moeten worden verenigd, zoals het bieden
van ruimte voor bouwen buiten de stad en het tegelijkertijd vasthouden van
midden- en hogere inkomens in de stad. Voor het succes van het grotestedenbeleid
is dit van cruciaal belang.De samenwerking kan zich uitstrekken tot meer dan alleen de huidige zeven
kaderwetgebieden, namelijk in beginsel tot alle gebieden waarin een of meer
gemeenten liggen die behoren tot de zogeheten G30, mits daar de bovengenoemde
criteria van toepassing zijn. De zwaarte van de plusregio's (qua bevoegdheden,
intensiteit van taakuitoefening en beschikbaarheid van financiële middelen)
kan echter zeer verschillen. Verschillen met de gewone intergemeentelijke samenwerkingHet verschil met de gewone samenwerking op basis van de Wgr heeft betrekking
op de vaststelling van het territoir door de provincie, op de aanduiding
bij wet van de taken die in ieder geval moeten worden vervuld en op de mogelijkheid
tot toevoeging van provinciale taken aan het samenwerkingsverband.TerritoirMet betrekking tot het territoir geldt als regel dat het initiatief tot
de vorming van een plusregio uitgaat van gemeenten, omdat zij als eersten
worden geconfronteerd met de problemen en opgaven die zich in het stedelijk
gebied voordoen, én omdat draagvlak cruciaal is voor de vruchtbaarheid
van de samenwerking. Om echter te voorkomen dat sommige gemeenten zich op
onjuiste gronden aan de samenwerking onttrekken, kan de provincie deze gemeenten
alsnog betrekken bij de plusregio. Omgekeerd kan de provincie ook gemeenten
buiten de plusregio laten. Verder kan de provincie zonodig zelf het initiatief
nemen tot de vorming van een plusregio, indien de provincie de instelling
van een plusregio bijzonder aangewezen acht. Gedeputeerde staten kunnen dan
overleg met gemeenten starten, en vervolgens gemeenten uitnodigen over te
gaan tot de instelling van een plusregio. Indien over de uitnodiging een geschil
ontstaat tussen een of meer gemeenten en de provincie, beslist de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.Wettelijke taken en bevoegdhedenTen aanzien van de wettelijke taken van de plusregio geldt dat het regiobestuur
een aantal concreet omschreven bevoegdheden krijgt om het ruimtelijk beleid
van de betreffende gemeenten effectief op elkaar af te kunnen stemmen. Aldus
wordt bewerkstelligd dat deze taken op het relevante regionale schaalniveau
in onderlinge samenhang worden uitgeoefend, en dat hiermee het grotestedenbeleid
effectief op regionaal niveau kan worden afgestemd.Dit zogenaamde minimumpakket voor alle plusregio's bestaat uit de volgende
elementen:1. Ruimtelijke ordening, inclusief ruimtelijke aspecten van verkeer en
vervoer: in de nieuwe WRO wordt de bevoegdheid tot het opstellen van een regionale
structuurvisie opgenomen.2. Wonen: de regio neemt de bevoegdheid tot het maken van een huisvestingsverordening
over van de inliggende gemeenten.3. Grondbeleid: de regio krijgt instrumenten om een bovenlokaal grondbeleid
te voeren.4. Economische ontwikkeling: de regio krijgt de bevoegdheid tot het periodiek
opstellen van een regionale ontwikkelingsstrategie.5. Regionale afstemming grotestedenbeleid: de plusregio is het verband
waarbinnen de grote steden hun ambities op het terrein van wonen, verkeer
en vervoer, werken en groen regionaal afstemmen.De elementen 3 en 4 zijn direct zichtbaar in hoofdstuk XI van de Wgr;
de andere elementen worden in sectorwetten opgenomen. Dit geldt ook voor nieuwe
taken en bevoegdheden. Indien de zwaarte van de problematiek daartoe noodzaakt,
kan het Rijk bijzondere bevoegdheden bij het bestuur van een of meer plusregio's
neerleggen. Dat gebeurt in ieder geval via overgangswetgeving voor de huidige
kaderwetgebieden die per 1 januari 2005 als plusregio verder gaan met
behoud van vrijwel al hun huidige taken. Voor plusregio's die na de inwerkingtreding
van deze wet tot stand komen, zal een wetswijziging nodig zijn om extra taken
en bevoegdheden te krijgen. Daarbij zal steeds gekozen moeten worden of de
bevoegdheden voor één, enkele of alle plusregio's via een wijziging
van de Wgr of via aanpassing van de desbetreffende sectorwetten zal worden
neergelegd bij de plusregio's. Dit is een wetstechnische keuze tussen eenheid
van de sectorwetgeving enerzijds en een herkenbare opsomming van
taken en bevoegdheden van de plusregio anderzijds.ad 1. Ruimtelijke ordeningIn de Tweede Kamer ligt het wetsvoorstel voor een (nieuwe) Wet ruimtelijke
ordening (Wro) ter behandeling voor. In dat wetsvoorstel is in hoofdstuk 5
ruimte gereserveerd voor de regeling van taken en bevoegdheden van Wgr-plusregio's.
Het kabinet heeft het voornemen in dit hoofdstuk vast te leggen dat alle («oude»
en eventuele nieuwe) Wgr-plusregio's de bevoegdheid krijgen een structuurvisie
vast te stellen. Deze structuurvisie is een instrument om de genoemde verplichtende
afstemming van het ruimtelijk beleid van de betreffende gemeenten vorm te
geven. Met het oog op een slagvaardige uitvoering van regionale projecten
zal in de nieuwe Wro worden opgenomen dat gemeenten hun (gemeentelijke) bestemmingsplanbevoegdheid
voor specifieke projecten of vraagstukken aan de plusregio kunnen overdragen.
De betreffende gemeente(n) moet(en) uiteraard zelf tot een dergelijke overdracht
besluiten; het regiobestuur kan dat niet afdwingen. Voor een slagvaardige
uitvoering van projecten van regionaal belang is een dergelijke afhankelijkheid
van de besluitvorming bij individuele gemeenten soms ongewenst. In hoofdstuk
5 van de Wro wordt daarom opgenomen dat provincies in overleg met de desbetreffende
plusregio de bestemmingsplanbevoegdheid en de bevoegdheid tot toepassing van
de coördinatieregeling voor specifieke regionale projecten, die zij op
grond van de nieuwe Wro krijgen toegekend, kunnen delegeren naar het regiobestuur.
Op deze wijze kunnen provincie en regio op maat hun onderlinge verdeling van
taken en bevoegdheden vormgeven. Overigens is erin voorzien dat de huidige
zeven regio's als aanvulling op de hier genoemde regeling rechtstreeks de
hier genoemde bevoegdheden krijgen geattribueerd. In het volgende hoofdstuk
wordt nader ingegaan op de aanvullende regeling voor deze zeven regio's.De nieuwe Wro treedt naar verwachting met ingang van 2006 in werking.
Zouden in het overgangsjaar 2005 nieuwe Wgr-plusregio's worden ingesteld,
dan hebben die regio's in dat jaar nog geen formele bevoegdheden volgens de
huidige WRO. Zij kunnen uiteraard gebruik maken van de bestaande mogelijkheden
om een intergemeentelijk structuurplan op te stellen. Voorts kunnen zij afspraken
maken met de provincie over de werkverdeling in de ruimtelijke ordening in
deze overgangsfase.ad 2. WonenWoonruimteverdeling is een belangrijk instrument in het streven naar een
evenwichtiger spreiding van inkomensgroepen over stad en omliggende gemeenten.
Het is dan ook opgenomen als een kerntaak voor alle plusregio's, met andere
woorden het behoort tot het basispakket.ad 3. GrondbeleidDe Nota Grondbeleid streeft naar een versterking van de bovenlokale samenhang
in het grondbeleid (Kamerstukken II, 2000/01, 27 581, nr. 2).De ruimtelijke problematiek in de stedelijke gebieden vereist ook in de
toekomst een niet-vrijblijvend instrumentarium om die samenhang te waarborgen.
Een samenhangend regionaal grondbeleid is een voorwaarde voor een effectief
ruimtelijk beleid in plusregio's. Het versterkt de concurrentiepositie van
de regio, strategische locaties worden beter benut en het biedt mogelijkheden
voor een verantwoorde uitvoering van projecten met een bovenlokaal karakter.
Daarnaast kan een regionaal grondbeleid bijdragen aan een evenwichtige verdeling
van financiële risico's en verantwoordelijkheden binnen een plusregio.
Een regionaal grondbeleid vindt uiteraard zijn basis in het ruimtelijk beleid
in de vorm van het regionaal structuurplan.De Kaderwet biedt een niet-vrijblijvend instrumentarium, maar in de afgelopen
jaren is de beschikbaarheid van dit instrumentarium geen garantie geweest
voor een effectief gebruik daarvan. Er zijn verschillen in de invulling van
een regionaal grondbeleid tussen de huidige kaderwetgebieden. In een enkel
geval is er feitelijk niets aan een regionaal grondbeleid gedaan; soms is
men redelijk ver in het vormen van een regionaal fonds, het gezamenlijk delen
van risico's, etc. Met name in de regio's Rotterdam, Haaglanden en Utrecht
is concrete invulling gezocht en gevonden. Vrijwel overal bestaat binnen de
regio redelijke afstemming over het ruimtelijk beleid: het is helder wat waar
wanneer gebeurt. Er is zelden sprake van echte verevening, meer van het gezamenlijk
dragen/betalen van risico's/tekorten. Voorbeelden van dergelijke fondsen zijn
er in de regio's Eindhoven, Rotterdam en Utrecht. Toch is al met al de conclusie
dat een bovenlokaal grondbeleid in de meeste kaderwetgebieden de afgelopen
periode onvoldoende van de grond is gekomen. Waarschijnlijk hebben de stijgende
grondprijzen en de veranderende posities van gemeenten op de grondmarkt een
rol gespeeld. Daarbij komt dat de veronderstelde tijdelijkheid van de kaderwetsamenwerking
het bestuurlijk draagvlak voor een sterk regionaal grondbeleid niet heeft
bevorderd. Dat blijkt ook uit het feit dat verschillende regio's voor de toekomst
plannen hebben geformuleerd om juist dit onderdeel van hun samenwerking te
versterken. Een wettelijk instrumentarium voor het regionaal grondbeleid blijft
daarvoor nodig. Het wettelijk instrumentarium van de Kaderwet geeft veel verschillende
mogelijkheden om een regionaal grondbeleid in te vullen, van de vorming van
een regionaal grondbedrijf tot en met verevening. Dit instrumentarium wordt
derhalve opgenomen in het nieuwe hoofdstuk XI van de Wgr. Met het oog op de
diversiteit en de complexiteit van het grondbeleid in de verschillende plusregio's
kan elke regio dit instrumentarium zelf invullen, gericht op de regionale
situatie.ad 4. Economische ontwikkelingMet dit wetsvoorstel wordt gewaarborgd dat de reeds opgebouwde samenwerking
tussen de lokale gemeentebesturen op regionaal niveau op economisch terrein
wordt versterkt en geen vrijblijvend karakter heeft. Het takenpakket stuurt
de visievorming van de samenwerkende gemeenten op de economische ontwikkeling
in hun regio maar biedt de mogelijkheid tot maatwerk bij de uitwerking ervan.De taken en bevoegdheden op het terrein van economische zaken hangen nauw
samen met de overige beleidsterreinen uit het takenpakket van de Wgr-plusregio's.
Dat betekent dat in beginsel het bestuur van de plusregio en de betrokken
gemeenten zelf kunnen beslissen op welke wijze de taak op economisch terrein
nader wordt ingevuld. Echter, de samenwerkende gemeenten worden wel verplicht
om periodiek een regionaal-economische ontwikkelingsstrategie op te stellen,
waarin op hoofdlijnen het beleid met betrekking tot economische ontwikkeling
van het samenwerkingsgebied wordt neergelegd. De regionaal-economische ontwikkelingsstrategie
geeft sturing aan het Wgr-plusbestuur en de betrokken gemeenten bij het ontwikkelen
en uitvoeren van regionaal respectievelijk gemeentelijk beleid op het terrein
van economie. Het ligt in de rede dat ook bij de uitoefening van bevoegdheden
op het terrein van de ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, milieu en
arbeidsmarkt met de regionaal-economische ontwikkelingsstrategie rekening
wordt gehouden.Daarnaast heeft het Wgr-plusbestuur tot taak om ten minste aan te geven
welk beleid wordt ontwikkeld ten aanzien van bedrijventerreinen, kantoorlocaties
en detailhandelsvoorzieningen die van regionaal belang zijn. Van belang daarbij
is dat er een voldoende gevarieerd aanbod van bedrijventerreinen, kantoorlocaties
en detailhandelsvoorzieningen aanwezig is. In het verlengde hiervan past bij
een effectieve samenwerking dat het Wgr-plusbestuur de hoofdlijnen
vaststelt van het regionale promotie- en acquisitiebeleid gericht op bedrijfsvestiging
en toerisme.ad 5. GrotestedenbeleidIn de Wet stedelijke vernieuwing krijgen alle plusregio's een rol bij
de afstemming van het ontwikkelingsprogramma door gemeenten in de regio, noodzakelijk
in verband met het verwerven van de investeringsbudgetten stedelijke vernieuwing.
Deze rol wordt bij de eerstkomende wijziging van de huidige Wet stedelijke
vernieuwing tot 1 januari 2005 eerst alleen nog aan de kaderwetgebieden
toegekend (omdat er voor die datum immers nog geen plusregio's zijn). Bij
nota van wijziging (hetzij van het onderhavige wetsvoorstel, hetzij van het
wijzigingsvoorstel voor de Wet stedelijke vernieuwing) zal tijdig de situatie
na 1 januari 2005 worden geregeld in de Wet stedelijke vernieuwing.Provinciale takenDe plusregio kan ook door de provincie gedelegeerde taken gaan vervullen.
De provincie krijgt namelijk – via een wijziging van artikel 107 van
de Provinciewet – de bevoegdheid tot het overdragen van taken en bevoegdheden
naar de plusregio. Als maatschappelijke en bestuurlijke ontwikkelingen daartoe
aanleiding geven, kan het wenselijk zijn en meerwaarde opleveren om de bestuurlijke
slagkracht van de plusregio te vergroten door het taken- en bevoegdhedenpakket
te completeren met relevante provinciale bevoegdheden en bijbehorende middelen.
In overleg tussen provincie en regio kunnen daarover afspraken worden gemaakt
waarbij de provincie uiteraard uiteindelijk eindverantwoordelijk is voor het
besluit of en zo ja welke provinciale taken op welke wijze worden gedelegeerd.
De status van plusregio betekent dus niet automatisch dat taken en/of middelen
door de provincie worden overgedragen. Maatwerk is wenselijk omdat de situatie
per regio kan verschillen.BestuurssamenstellingMet betrekking tot de bestuurssamenstelling van de plusregio's is ervoor
gekozen het huidige rekruteringsbereik voor de kaderwetgebieden over te nemen.
Dat wil zeggen dat leden van de gemeenteraden en personen die op de kandidatenlijst
voor de meest recente raadsverkiezingen voorkomen, zitting kunnen nemen in
het algemeen bestuur. Ook wordt de mogelijkheid tot benoeming van een onafhankelijke
voorzitter gehandhaafd.Financiële aspectenGemeenten leveren een financiële bijdrage aan de algemene bestuurskosten
van de plusregio. Deze bijdrage kan worden bepaald op basis van behoefte en/of
profijt. Het algemeen bestuur van de plusregio draagt binnen de daartoe gestelde
algemene kaders van de begrotings- en verantwoordingscyclus de primaire verantwoordelijkheid
voor de financiële situatie. Gemeenten kunnen naast hun algemene bijdrage
financiële bijdragen uitkeren aan de plusregio ten behoeve van een gezamenlijke
taakuitoefening op regionaal niveau. Ook de provincie kan financiële
bijdragen verstrekken aan de plusregio, zowel voor algemene bestuurskosten
als voor specifieke taken, of in samenhang met de eventuele overdracht van
provinciale taken aan de plusregio. Financiële middelen van het Rijk
voor bovenlokale onderwerpen gaan naar de provincie, tenzij door alle betrokkenen
wordt vastgesteld dat er met een rechtstreekse financiering van de plusregio's
evidente synergie van beleidsinspanningen op regionaal niveau kan worden bereikt.Aan het criterium «evidente synergie» kan enige vaagheid niet
worden ontzegd, maar het is dan ook geen «objectief»
criterium, maar de noemer voor de gezamenlijke vaststelling van de in casu
beste oplossing. Bij een dergelijke vaststelling zullen verschillende elementen
een rol in de afwegingen kunnen spelen, zoals de consequenties voor samenhangende
afwegingen op verschillende niveaus, en de slagvaardigheid bij de uitvoering.
De betrokken partijen (provincie, regio en Rijk) zullen in overleg een gezamenlijk
oordeel moeten vormen of rechtstreekse financiering een duidelijke meerwaarde
heeft. Daarmee biedt het criterium de ruimte om adequaat in te spelen op de
omstandigheden op een bepaald moment. Uiteraard ligt de ultieme beslissingsmacht
bij de wetgever.De voorschriften voor begroting en verantwoording zijn in een aantal opzichten
veranderd, onder andere door de invoering van de Wet dualisering gemeentebestuur.
Onder meer zijn nieuwe voorschriften gesteld voor de inrichting van begroting
en jaarrekening, er zijn nieuwe voorschriften voor de controle door de accountant,
en voor de verordeningen, bedoeld in artikel 212 en 213 Gemeentewet. Ingevolge
artikel III van de Wet van 2 juli 2003 tot wijziging van de Provinciewet
en de Gemeentewet in verband met nieuwe voorschriften voor begroting en verantwoording
(Stb. 2003, nr. 314) gelden deze nieuwe voorschriften ook voor gemeenschappelijke
regelingen; dit in afwijking van de overige vernieuwingen in de regelgeving
ten gevolge van de Wet dualisering gemeentebestuur.4. De kaderwetgebiedenDe huidige kaderwetgebieden verliezen door het verdwijnen van de Kaderwet
hun zelfstandige wettelijke verankering. Zij krijgen de hoedanigheid van plusregio
en gaan als zodanig onderdeel uitmaken van het nieuwe hoofdstuk dat via het
onderhavige wetsvoorstel wordt toegevoegd aan de Wet gemeenschappelijke regelingen.
Dit betekent dat de kaderwetgebieden straks onder het algemene regime voor
plusregio's vallen. De procedures voor eventuele toekomstige aanpassingen
van het territoir of van de gemeenschappelijke regeling zijn daarmee onverkort
van toepassing, evenals het wettelijke takenpakket en de mogelijkheid voor
de provincie tot het overdragen van taken. Ook geldt wat in de vorige paragraaf
is opgemerkt over maatwerk. In dit verband kan worden geconstateerd dat thans
in enkele sectorwetten taken en bevoegdheden aan de kaderwetgebieden zijn
toegedeeld. Deze toedeling blijft ook onder het komende wettelijke regime
voor de huidige kaderwetgebieden in grote lijnen van kracht. Hierna zal nader
op deze taken en bevoegdheden en de bijbehorende geldstromen worden ingegaan.Ruimtelijke planvorming inclusief verkeer en vervoerHet regiobestuur is verantwoordelijk voor de ruimtelijke ordening op haar
grondgebied voorzover daarbij geen regio-overstijgende effecten optreden.
In het wetsvoorstel voor een nieuwe Wro dat bij de Tweede Kamer ter behandeling
voorligt, is een hoofdstuk gereserveerd voor de regeling van taken en bevoegdheden
in de Wgr-plusregio's. Bij de invoeringswet Wro zal het kabinet deze «vulling»
vormgeven.Uitgangspunt van de regeling van taken en bevoegdheden op het terrein
van de ruimtelijke ordening is een heldere taakverdeling tussen provincies
en regio's waarbij de regio verantwoordelijk is voor de ruimtelijke ordening
op haar grondgebied voorzover het gaat om «binnenregionale belangen»,
en de provincie verantwoordelijk is voor de bovenregionale belangen en samenhang.
Deze taakverdeling moet voorkomen dat regio en provincie zich met dezelfde
onderwerpen en taken gaan bezighouden. Dit betreft een zaak van maatwerk tussen
provincie en regio. In het algemeen kan gesteld worden dat provincies in beginsel
zeggenschap zullen hebben over ruimtelijke ontwikkelingen die de grenzen van
een plusregio duidelijk overschrijden. Een exact richtsnoer voor
die verdeling dat voor elke regio en voor elk tijdgewricht toepasbaar is,
kan in de wet niet worden gegeven. Het kabinet denkt bij bovenregionale samenhang
in ieder geval aan provinciale wegen en grensoverschrijdende groenstructuren
en aan ruimtelijke ontwikkelingen die een aanmerkelijk effect hebben over
de grens van de betreffende plusregio heen, zoals grote zeehavens of zware
industrie. Bij ruimtelijke onderwerpen die meer aan de regio toebehoren denkt
het kabinet bijvoorbeeld aan woningbouwprogrammering en de planning van regionaal
recreatief groen.Provincie en regio zullen echter steeds, ook met betrekking tot de hierboven
genoemde voorbeelden, moeten beoordelen welke meer concrete inhoudelijke taakverdeling
tussen provincie en regio wenselijk is.Bij indiening van de Invoeringswet Wro zal het kabinet met het oog op
de hierboven omschreven rolverdeling de regeling van taken en bevoegdheden
van de zeven huidige regio's en provincies in hoofdstuk 5 van de Wro vastleggen.
Het kabinet wil bij de uitwerking van de toedeling van bevoegdheden aan zowel
provincie als regio in de Wro recht doen aan en voorzien in zowel de verantwoordelijkheid
van de plusregio's voor de ruimtelijke afwegingen binnen hun grondgebied en
de daarbij benodigde slagvaardigheid en doorzettings-macht, als ook de verantwoordelijkheid
van de betreffende provincies voor het bewaken van de bovenregionale afstemming.
Dat betekent dat voor de huidige zeven regio's op de in het vorige hoofdstuk
beschreven basisbevoegdheid voor alle plusregio's tot het vaststellen van
een regionale structuurvisie, wordt opgenomen dat de huidige zeven regio's
de bevoegdheid krijgen een bestemmingsplan vast te stellen en de coördinatieregeling
(projectenprocedure) toe te passen.Ten aanzien van de bevoegdheden tot het maken van verordeningen en het
geven van aanwijzingen heeft het kabinet het voornemen in de nieuwe Wro op
te nemen dat deze worden toegedeeld aan de provincies. Daarbij wordt opgenomen
dát de provincie in het belang van een goede ruimtelijke ordening op
regionaal niveau de met deze «binnenregionale» belangen verbonden
verordenende en aanwijzende bevoegdheden delegeert aan de betreffende plusregio's.
De provincie is bij deze delegatie derhalve verantwoordelijk voor het concretiseren
van de inhoudelijke taken en verantwoordelijkheden waarvoor de regio de gedelegeerde
bevoegdheden uitoefent. De provincie kan daarbij tevens aangeven aan welke
beleidsregels de uitoefening van deze gedelegeerde bevoegdheden moet voldoen,
dus welke de eventuele bovenregionale kaders zijn. Deze delegatie houdt in
dat de regio de bevoegdheid ontvangt tot het maken van verordeningen en het
geven van aanwijzingen, voorzover het de door de provincie genoemde regionale
taken en verantwoordelijkheden binnen het grensgebied van de regio betreft. De
bevoegdheid tot het maken van verordeningen en het geven van aanwijzingen
voor het grondgebied van de regio blijft voor zaken die de bovenregionale
samenhang betreffen, bij de provincie.Bij de voorbereiding van het verplichte delegatiebesluit overlegt de provincie
met de betreffende Wgr-plusregio over de inhoud van het besluit, in casu de
concrete invulling van het onderscheid regionaal-bovenregionaal in de taakverdeling
tussen provincie en regio. Indien dit overleg leidt tot een geschil over de
inhoud van het besluit, leggen provincie en regio dit geschil voor aan de
Minister van VROM, waarna de provincie het oordeel van de Minister van VROM
overneemt in haar delegatiebesluit. Een en ander verloopt overigens aansluitend
bij de regels voor delegatie in de Algemene wet bestuursrecht.Door de uitwerking van het onderscheid bovenregionaal-regionaal in het
provinciale delegatiebesluit, wordt de inhoudelijke taakverdeling tussen provincies
en regio's helder en wordt deze vastgelegd in de provinciale regels.Bij het wettelijk vastleggen van de toedeling van taken en bevoegdheden in de Wro wil het kabinet de transparantie voor burgers, bedrijven
en gemeenten bewaken.Tussen de inwerkingtreding van het wetsvoorstel Wgr-plus en de nieuwe
Wro zal naar verwachting één jaar liggen. De huidige regeling
van de bevoegdheden van de kaderwetgebieden in de huidige WRO en de verhouding
van deze gebieden met de provincies geven geen acute vraagstukken te zien,
die zouden moeten leiden tot een meer dan technische aanpassing van de WRO
om dat jaar te overbruggen. Daarom wordt de regeling zoals die voor de kaderwetgebieden
in de WRO is opgenomen, in het wetsvoorstel Wgr-plus gecontinueerd voor de
zeven «oude» Wgr-plusregio's.De huidige rolverdeling tussen provincies en de desbetreffende zeven regio's
op het terrein van verkeer en vervoer conform de huidige Planwet verkeer en
vervoer wordt voorlopig gecontinueerd. De Planwet verkeer en vervoer zal de
komende jaren om een drietal redenen aanpassing ondergaan. Ten eerste wordt
in het licht van het kabinetsvoornemen om te komen tot minder regels de wet
bezien, ten tweede behoeft de Planwet sowieso aanpassing in verband met afstemming
op de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (die wet kent de PKB-figuur niet meer).
Tot slot kan ook de geplande evaluatie van de Planwet in 2004 aanleiding geven
tot aanpassing.Bij deze aanpassingen zal uitdrukkelijk worden bezien op welke wijze de
bovenregionale samenhang en de rolverdeling tussen provincie en regio zoals
verwoord in de beleidsnotitie Wgr-plus, ook op het terrein van verkeer en
vervoer het beste kan worden geborgd.Mede tegen deze achtergrond wordt in het onderhavige wetsvoorstel volstaan
met een beperkte, hoofdzakelijk technische aanpassing van de Planwet aan de
Wgr-plus.Bekostiging regionale infrastructuur en openbaar vervoerDe huidige kaderwetgebieden behouden hun taken bij de bekostiging van
het openbaar vervoer en de lokale en regionale infrastructuurprojecten. Zij
ontvangen daartoe rechtstreeks de betreffende middelen van het Rijk. In het
wetsvoorstel voor een BDU wordt een bundeling van deze verschillende geldstromen
op het terrein van regionaal verkeer en vervoer voorgesteld; provincies en
de huidige zeven kaderwetgebieden zijn de beoogde ontvangers van deze middelen.Stedelijke vernieuwingDe middelen voor stedelijke vernieuwing gaan naar provincies voor de zogenaamde
niet-rechtstreekse gemeenten, en naar de dertig grote steden. Hierin komt
geen verandering; het kabinet wil ook in de toekomst rechtstreeks met de grote
steden afspraken blijven maken over stedelijke vernieuwing in het kader van
het grotestedenbeleid. Wanneer steden, plusregio en provincie dat wenselijk
vinden, kunnen zij deze middelen in regionaal verband bundelen. De huidige
en de toekomstige wetgeving rond stedelijke vernieuwing maakt dat mogelijk.VerstedelijkingsafsprakenHet kabinet zal de zeven plusregio's die tot de inwerkingtreding van deze
wet als kaderwetgebieden fungeerden, als partner bij de verstedelijkingsafspraken
betrekken.JeugdzorgDe Wgr-plusregio's rond de steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hebben via delegatie door de betrokken provincies op dit moment de
verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg en ontvangen daartoe rechtstreeks van
het Rijk de betrokken middelen. In het wetsvoorstel voor een nieuwe Wet op
de jeugdzorg wordt dit gecontinueerd. De inwerkingtreding van deze wet is
voorzien in de loop van 2004.5. Wetsvoorstel afschaffing bundeling en integratie c.a.Bij uw Kamer is een wetsvoorstel aanhangig betreffende de afschaffing
van de verplichting tot bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen
binnen daartoe door de provincie aangewezen gebieden (Kamerstukken II, 27 008).
Op 25 februari 2002 heeft mijn ambtsvoorganger de Nota naar aanleiding
van het Verslag aan uw Kamer toegezonden. Het wetsvoorstel heeft betrekking
op de reguliere Wgr en staat als zodanig los van het onderhavige wetsvoorstel.
Wetsvoorstel 27 008 strekt ertoe de Wgr in essentie terug te brengen
tot wettelijk kader voor de – vrijwillige – samenwerking tussen
gemeenten voor de uitvoering van lokale taken. De vrijwilligheid van de samenwerking
impliceert dat de verplichte ordening van gemeenschappelijke regelingen in
vastgestelde samenwerkingsgebieden wordt verlaten. In het verlengde daarvan
worden de bepalingen die strekken tot de goedkeuring door de provincie van
het aangaan van gemeenschappelijke regelingen waaraan gemeenten deelnemen,
geschrapt en wordt het aanwijzings- en opleggingsregime zoals geregeld in
hoofdstuk X beperkt. Ten slotte wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt de
deelneming van het Rijk aan een gemeenschappelijke regeling te vereenvoudigen.Dit wetsvoorstel past uitstekend in de hoofdstructuur van drie volwaardige
democratisch te controleren bestuurslagen. Nu in bijzondere gevallen plusregio's
kunnen worden ingesteld, waarbij het territoir wordt vastgesteld door de provincie
en waarbinnen geïntegreerde intergemeentelijke beleidsvorming plaatsvindt,
is er des te meer aanleiding de reguliere vormen van intergemeentelijke samenwerking
geheel aan de gemeenten zelf over te laten. Het wetsvoorstel kan dan ook goed
samengaan met de komende wettelijke regeling voor de plusregio's. Incorporatie
in één wetsvoorstel is overigens bij nader inzien niet nodig.
Wel zal een enkele overgangsbepaling moeten worden geschrapt en zullen enige
actualiseringen en correcties moeten worden aangebracht. Hiertoe wordt een
Nota van wijziging op wetsvoorstel 27 008 ingediend.II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGDe structuur van de onderhavige wijzigingswet is als volgt. De Romeins
genummerde artikelen I tot en met XIII bevatten wijzigingen van evenzovele
wetten. In artikel I wordt de Wet gemeenschappelijke
regelingen (Wgr) gewijzigd, met als belangrijkste wijziging een nieuwe inhoud
van hoofdstuk XI van die wet, te weten de artikelen 104 tot en met 124. Daarin
wordt onder meer een definitie van de plusregio gegeven, wordt bepaald op
welke wijze plusregio's tot stand komen en functioneren, en wordt aangeduid
welke basistaken en -bevoegdheden de plusregio's hebben.De artikelen II tot en met XV bevatten wijzigingen
van andere wetten, in de volgorde van de begrotingshoofdstukken, en daarbinnen
alfabetisch. Deze wijzigingen behelzen voor het merendeel terminologische
aanpassingen in sectorwetten, die noodzakelijk zijn nu de Kaderwet bestuur
in verandering (hierna ook te noemen: Kaderwet) gaat verdwijnen, terwijl de
zeven kaderwetgebieden die hun basis hebben in die wet, materieel blijven
bestaan, maar nu onder de naam plusregio's. Via een overgangsbepaling (artikel XVII), in samenhang met de inwerkingtredingsbepaling (artikel XVIII) en met de al genoemde wijziging van diverse
sectorwetten wordt geregeld dat met ingang van 1 januari 2005 de kaderwetgebieden
worden omgezet in plusregio's, als waren zij op basis van hoofdstuk XI van de Wgr tot stand gekomen, waarbij zij vrijwel alle taken en bevoegdheden
behouden. Op deze wijze komt een naadloze aansluiting tot stand tussen de
huidige en de nieuwe situatie.Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingenArtikel IDit artikel is het meest omvangrijk, en wijzigt de Wgr. Om te benadrukken
dat het onderhavige voorstel een geheel nieuw element in de Wet gemeenschappelijke
regelingen introduceert, is ervoor gekozen hiervoor een afzonderlijk hoofdstuk
te bestemmen, na hoofdstuk X. Om niet een hoofdstuk te moeten inlassen, wordt
gebruikt gemaakt van de ruimte die ontstaat door het vervallen van de eerste
en tweede paragraaf van het bestaande hoofdstuk XI; in het voorstel van Wet
tot wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing
van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen
in samenwerkingsgebieden en daarmee samenhangende wijzigingen (Kamerstukken
II 1999/2000, 27 008, nrs. 1–2), was daarin reeds voorzien. Om
er zeker van te zijn dat de noodzakelijke ruimte inderdaad ontstaat, wordt
de desbetreffende bepaling bij nota van wijziging uit wetsvoorstel 27 008
gelicht en – met enige aanpassingen – in het onderhavige wetsvoorstel
opgenomen.De plaats na hoofdstuk X is een logische plaats. Hoofdstuk X bevat de
artikelen die bepalen dat een regeling tot stand komt, óók als
niet alle (uiteindelijke) deelnemers daartoe primair de bereidheid hebben.
Het hoofdstuk heeft dan ook als opschrift: Verplichte samenwerking. Hoofdstuk
XI gaat ook over verplichte samenwerking, maar het betreft hier een bijzondere
vorm, doordat het aangaan van de samenwerking – die in beginsel op initiatief
van gemeenten tot stand komt – tot gevolg heeft dat er een plusregio
wordt ingesteld én dat er wettelijke taken worden toebedeeld aan dat
lichaam.Doordat hoofdstuk XI een extra element (een «plus») toevoegt
aan de Wgr, wordt het regionaal openbaar lichaam dat op basis van dat hoofdstuk
kan ontstaan, aangeduid als: plusregio.De artikelen die deze bijzondere vorm van samenwerking beschrijven, vormen
de nieuwe inhoud van hoofdstuk XI. De resterende paragraaf van het oorspronkelijke
hoofdstuk XI blijft bestaan, nu als een nieuw hoofdstuk XII (artikel 137 en
volgende).Artikel 104Slechts in een beperkt aantal situaties zal samenwerking in de vorm van
een plusregio in het leven geroepen kunnen worden. De voorwaarden zijn te
vinden in artikel 104, eerste lid, dat de begripsomschrijving
van de plusregio omvat.In de eerste plaats moet het gaan om gemeenten die samen een gebied met
stedelijke kenmerken vormen. Dat betekent dat er minimaal één
grote gemeente in het gebied moet liggen, en dat het gebied als geheel grootstedelijke
kenmerken heeft. Onder «grote gemeente» moet in dit verband gedacht
worden aan de 30 gemeenten die een categorie (G30) vormen in het kader van
het grotestedenbeleid. Het gegeven «gebied met stedelijke kenmerken»
is geen voldoende voorwaarde om te komen tot de instelling van een plusregio.
Een tweede voorwaarde is dat in dat gebied vraagstukken spelen die vragen
om afstemming op een grotere schaal dan de schaal van zelfs de grootste gemeente
in dat gebied. Onderwerpen als volkshuisvesting, bedrijfsvestiging, verkeer
en vervoer, recreatie of stedelijk groen kunnen ieder voor zich – en
dus zeker in combinatie – leiden tot een noodzaak om in het ruimtelijk
domein te komen tot een goede afstemming tussen de betrokken gemeenten. Als
derde voorwaarde geldt de dat de complexiteit van de afstemming
zodanig is, dat de doelstellingen van de samenwerking naar verwachting niet
bereikt kunnen worden indien de samenwerking geheel en al blijvend op vrijwillige
basis zal plaatsvinden. Vandaar dat een kenmerkend element van de plusregio
is dat deze verplicht is ingesteld door de gemeenten die de regeling treffen.Een essentieel aspect van een plusregio is dat daaraan bij wet taken worden
toegekend vanaf het moment dat de regio wordt ingesteld. Het gaat om taken
die iedere plusregio moet vervullen, als «bodem» van de samenwerking
in dat gebied (zie de artikelen 118 e.v.). Daarnaast kunnen ook andere taken
in de samenwerking gestalte krijgen – hetzij doordat de gemeenten deze
inbrengen, hetzij doordat de provincie deze (op basis van een aangepast artikel
107 van de Provinciewet) rechtstreeks aan de regio delegeert, hetzij doordat
het Rijk bij wet taken en bevoegdheden overhevelt. Deze taken en bevoegdheden
komen dan bovenop de wettelijke basis en worden opgenomen in de desbetreffende
sectorwetten. Voor de kaderwetgebieden, die na de inwerkingtreding van deze
wet als plusregio verder gaan, was dit al geregeld in de sectorwetgeving;
in de overgangsartikelen worden in de desbetreffende bepalingen een aantal
noodzakelijke – veelal terminologische – wijzigingen aangebracht
(zie de artikelen III tot en met XV).De plusregio is gedefinieerd als een openbaar lichaam. Het is daarmee
dus meer dan een louter territoriaal begrip, zoals het begrip «samenwerkingsgebied»
dat lange tijd een prominente plaats innam in de Wgr. Een «dubbele hoedanigheid»
is niet bijzonder: ook provincies en gemeenten zijn entiteiten die (primair)
openbare lichaam zijn, maar tegelijkertijd onmiskenbaar tevens een gebied.
Van een plusregio kan dus gezegd worden dat deze een bestuur heeft, maar ook
een grondgebied en grenzen.Dat de plusregio een openbaar lichaam is, vloeit voort uit de systematiek.
De plusregio wordt ingesteld bij een gemeenschappelijke regeling van gemeenten;
dat is dus een gemeenschappelijke regeling als bedoeld in hoofdstuk I van
de Wgr. Voorzover daarvan niet wordt afgeweken, zijn die bepalingen uit dit
hoofdstuk dus ook van toepassing op de regelingen. Dat betekent onder meer
dat een plusregio rechtspersoon is (zie artikel 8, eerste lid, tweede volzin).De term «Wgr-plusregio» is wellicht wat gekunsteld, maar drukt
op zich adequaat uit dat het om een Wgr-regeling gaat, met iets extra's. Voordeel
van deze aanduiding is, dat er geen last van het verleden op drukt.In dit wijzigingsvoorstel wordt nog het begrip «gemeentebestuur»
gebruikt. Hiermee wordt aangesloten bij de terminologie die op veel plekken
in de Wgr wordt gebruikt. Na de dualisering zou in beginsel in de wetgeving
een keuze gemaakt moeten worden voor een bepaald orgaan binnen het gemeentebestuur:
de burgemeester, het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad.
De Wgr is vooralsnog evenwel grotendeels buiten de dualisering is gehouden;
om die reden kan de «oude» terminologie nog worden gehanteerd.
Voor het aangaan van de regelingen als bedoeld in hoofdstuk XI zal dus de
interne gemeentelijke structuur leidend zijn; naar verwachting zal het college
de meeste handelingen met betrekking tot het treffen van de regelingen (en
dus het instellen van de plusregio) verrichten, maar het zal zulks uitsluitend
kunnen doen binnen door de gemeenteraad gegeven kaders.Artikel 105Hoewel een plusregio die in twee provincies ligt niet de voorkeur verdient, is dat soms toch het geval. Momenteel zijn er twee samenwerkingsgebieden
die provinciegrensoverschrijdend zijn: de stedelijke regio Twente omvat tevens
het Gelderse Neede, terwijl aan het samenwerkingsverband Knooppunt Arnhem-Nijmegen
de Limburgse gemeente Mook en Middelaar deelneemt. Beoogd is een bepaling
op te nemen die vooral praktisch van nut kan zijn, ter voorkoming van dubbele
werkzaamheden. De omschrijving»met betrekking tot plusregio's»
is opzettelijk ruim gekozen, opdat daaronder ook begrepen kunnen worden de
activiteiten die zich afspelen in de fase dat er (nog) geen plusregio is,
maar die wel direct samenhangen met de (mogelijke) totstandkoming daarvan.
Aangezien een regeling waarbij een openbaar lichaam is ingesteld, tevens een
plaats van vestiging van dat openbaar lichaam aanwijst (zie artikel 10 Wgr),
is die plaats bepalend gemaakt voor de vraag welk provinciebestuur competent
is. Zolang de plusregio nog niet tot stand is gekomen, kan de grootste gemeente
in het gebied, vooruitlopend op de te verwachten aanwijzing tot plaats van
vestiging, die rol vervullen.Artikel 106Naast de plusregio's die via het overgangsrecht ontstaan, kunnen er «nieuwe»
plusregio's komen. De systematiek van hoofdstuk XI is open: artikel 106 en
volgende regelen op welke wijze (nieuwe) plusregio's kunnen ontstaan.Het begin van het artikel brengt duidelijk tot uiting dat het initiatief
is toegedacht aan gemeenten; het zijn immers ook de gemeenten die de samenwerking
gestalte moeten geven, en de beste basis daarvoor blijft vrijwilligheid. De
besturen van gemeenten die hun samenwerking willen schoeien op de leest van
hoofdstuk XI, hebben zich daartoe gezamenlijk te wenden tot gedeputeerde staten
van de provincie waarin die gemeenten zijn gelegen.De gemeenten kunnen op grond van het tweede lid
bij hun verzoek kenbaar maken of naar hun oordeel andere gemeenten bij de
samenwerking betrokken zouden moeten worden; het zal daarbij gaan om gemeenten
die – vooralsnog – onvoldoende enthousiasme voor de samenwerkingsgedachte
hebben ontwikkeld en dus geen mede-ondertekenaars zijn van het verzoek aan
de provincie.Het is de provincie die formeel de procedure start met een uitnodiging
aan gemeenten. De provincie heeft een eigen verantwoordelijkheid om een optimale
schaal voor de regionale samenwerking te kiezen. Het derde
lid brengt tot uitdrukking dat het de provincie is die bepaalt uit
welke gemeenten de plusregio bestaat. Het verzoek van de gemeenten (met inbegrip
van een eventuele vermelding daarbij van andere gemeenten) geldt als uitgangspunt
voor de gebiedsvorming. Indien de provincie het evenwel noodzakelijk acht
andere gemeenten te betrekken bij het overleg dat aan de uitnodiging vooraf
gaat, dan kan zij dat doen. Met alle gemeenten die (uiteindelijk) worden uitgenodigd,
wordt voorafgaand overleg gevoerd, maar dat betekent niet dat alle deelnemers
aan het overleg ook uitgenodigd zullen worden. De provincie beslist daarover
na het overleg. Het derde lid geeft het voorgaande weer in de formulering:
de gemeenten die bij het verzoek of de uitnodiging zijn betrokken. De provincie
kan immers overgaan tot het uitnodigen van gemeenten– wier verzoek wordt gehonoreerd, dan wel– die het verzoek mede hebben ingediend, maar die naar het oordeel
van de provincie geen deel moet vormen van de plusregio, dan wel– die het verzoek niet mede hebben ingediend, maar die naar het
oordeel van de provincie toch deel moeten uitmaken van de plusregio.In samenhang met het territoriale aspect zullen gedeputeerde staten, alvorens
tot een uitnodiging over te gaan, acht slaan op het inhoudelijke aspect van
de beoogde samenwerking. Er moet een antwoord worden gezocht
op de vraag of de instelling van een plusregio zinvol is. Dat zal het geval
zijn, indien in een gebied sprake is van een complexe en structurele ruimtelijke
afstemmingsproblematiek ten gevolge van beleidsopgaven op de terreinen volkshuisvesting,
bedrijfsvestiging, verkeer en vervoer, recreatie of stedelijk groen. In die
situatie heeft een plusregio een duidelijke meerwaarde, omdat dan kan worden
gesteld dat verplichte samenwerking op regionale schaal, met een vast minimumpakket
en een aantal taken en bevoegdheden «op maat», de voorkeur verdient
boven de «gewone» samenwerking van gemeenten. Zou naar het oordeel
van de provincie niet of onvoldoende inhoud worden gegeven aan het inhoudelijke
aspect, dan zal dat leiden tot de conclusie dat er onvoldoende grond is om
het verzoek van de gemeenten te honoreren. Overigens geldt het besluit om
gemeenten niet uit te nodigen, óók als een afwijking van het
verzoek, hetgeen betekent dat de verplichting van voorafgaand overleg met
de betrokken gemeentebesturen altijd moet worden nageleefd.Tot slot wordt in het vierde lid bepaalt binnen
welke termijn gedeputeerde staten moeten bekend maken wat hun reactie is op
het verzoek. De gemeenten moeten immers, juist indien zij geen gehoor vinden,
weten waar zij aan toe zijn. De beslissing om niet uit te nodigen is evenzeer
«een beslissing omtrent de uitnodiging», dus gemeenten kunnen
zich desgewenst vervolgens tot de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
wenden (zie artikel 121).Artikel 107Blijft een initiatief van gemeenten uit, terwijl gedeputeerde staten menen
dat de instelling van een plusregio uitermate gewenst is in een bepaald gebied,
dan treden gedeputeerde staten in overleg met de gemeenten die in de ogen
van gedeputeerde staten een plusregio zouden moeten gaan vormen. Na het overleg
kunnen deze gemeenten (of enkele daarvan) formeel worden uitgenodigd tot het
instellen van een plusregio.Anders dan in de beleidsnotitie is gemeld (onderdeel 7 Rol van het Rijk),
lijkt er bij nader inzien geen nut gediend met een formele bevoegdheid van
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om een plusregio
in te (doen) stellen. Alle bestuurlijke mogelijkheden staan hem ter beschikking
om een groep van gemeenten of een provincie te bewegen dat er een plusregio
wordt gevormd. Als zijn inspanningen bij én gemeenten én provincie
afstuiten op onwil, dan kan niet verwacht worden dat in dit gebied een vruchtbare
samenwerking in een plusregio tot stand komt. Een ministeriële bevoegdheid
zou in dit geval een loze bevoegdheid zijn. Niettemin kan de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een rol spelen bij de totstandkoming
van plusregio's: als beslechter van geschillen omtrent de uitnodiging (zie
artikel 121).Artikel 108De uitnodiging, genoemd in artikel 105, is niet vrijblijvend. De wet bepaalt
dat de gemeenten, eenmaal uitgenodigd, binnen 26 weken een regeling moeten
vaststellen. Zouden zij nalatig blijven, dan kan de provincie in actie komen
(zie artikel 114).Uit de definitie van een plusregio vloeit voort dat de regeling voorziet
in de instelling van een plusregio, terwijl het openbaar lichaam rechtspersoonlijkheid
heeft op grond van artikel 8.Het zijn dus de gemeenten die bij de regeling
de plusregio instellen. In de beleidsnotitie (Kamerstukken II, 2002/03, 28 756
nr. 1) werd aangekondigd dat dit een zaak voor de provincie zou zijn. Bij
de nadere uitwerking van de hoofdlijnen bleek dat dit beter anders kan worden
geregeld. De bepalende rol van gedeputeerde staten blijft onverminderd overeind
in de nu gekozen constructie, gelet op de betekenis van de uitnodiging in
het proces van de totstandkoming van een nieuwe plusregio.Het bestuur van de plusregio stuurt de regeling naar gedeputeerde staten
(die immers aan de wieg van de plusregio hebben gestaan) en naar de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (met het oog op het register;
zie artikel 109).Artikel 109De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties houdt een register
bij van alle plusregelingen in ons land. Er vindt geen toetsing of goedkeuring
van de regeling plaats, noch door gedeputeerde staten nóch door de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De enige voorwaarde
voor opneming is dat de deelnemers aan de regeling dezelfde zijn als degenen
die zijn uitgenodigd door gedeputeerde staten. Deze waarborg wordt bereikt
door de toevoeging: in overeenstemming met de uitnodiging, bedoeld in artikel
106, eerste lid.De opneming van een regeling in het register vormt, zo blijkt uit het tweede lid, een constitutief element van de totstandkoming
van een plusregio: zonder opneming kan de regeling niet in werking treden.Het derde lid geeft aan wat minimaal moet
zijn opgenomen in het register, en omdat ook de taken en bevoegdheden moeten
zijn opgenomen, impliceert deze bepaling dat het niet om een eenmalige registratie
gaat, maar dat het register de actuele stand van zaken moet weergeven. Het
register maakt het mogelijk op een centraal punt te achterhalen welke plusregio's
er zijn en welke taken er naast de uit de Wgr bekende taken en bevoegdheden
daaraan zijn toevertrouwd.Niet zichtbaar is welke taken en bevoegdheden de gemeenten zelf aan de
plusregio hebben overgedragen, aangezien dat een zaak van de betrokken gemeenten
is. Daartoe zal men de regeling moeten bezien.Wijzigingen van de regeling wegens verandering in de samenstelling van
de plusregio moeten met het oog op opneming in het register worden ingezonden
(op grond van artikel 110, tweede lid).Artikel 110Op grond van artikel 9 van de Wgr houdt een regeling bepalingen in omtrent
wijziging, opheffing, toetreding en uittreding. In beginsel is dit een aangelegenheid
van de deelnemers aan de regeling. Het eerste lid
bevat enkele barrières als het gaat op de toetreding tot, uittreding
uit of opheffing van plusregio's: de provincie moet altijd, en het Rijk moet
soms betrokken worden. Gedeputeerde staten zijn «partij» doordat
zij de samenstelling van de plusregio bij aanvang weloverwogen hebben bepaald.
Dat is voldoende reden om hun een rol te geven bij wijzigingen als hier aan
de orde. Deze bevoegdheden van de provincie gelden zonder meer ook voor de
regelingen die op grond van het overgangsrecht de status van plusregio hebben
verworven; deze zijn wat betreft de algemene bepalingen niet anders dan andere
plusregio's. Tevens zijn gedeputeerde staten «partij» indien de
plusregio, naast de wettelijke taken ook – op grond van het gewijzigde
artikel 107 Provinciewet – taken of bevoegdheden van de provincie heeft
ontvangen. Die overdracht is gedaan aan een regio in een bepaalde samenstelling,
dus het kan zijn dat wijziging van de regio wijziging brengt in de wenselijkheid
die taken en bevoegdheden bij de (gewijzigde) regio te laten.Vanuit diezelfde gedachte dient een plusregio bij een voornemen tot wijziging
acht te slaan op de belangen van het Rijk; zij zullen een voornemen tot wijziging
dus dienen af te stemmen met de desbetreffende ministers, hetgeen kan resulteren
in een verklaring van geen bezwaar. Het kan niet zo zijn dat een dergelijke
plusregio op eigen titel de samenwerking wijzigt of beëindigt, zonder
instemming van de minister die verantwoordelijk is voor de uitvoering van
de wet waarin een bepaald belang aan de plusregio is toevertrouwd. Zou een
minister wijziging in de omvang/samenstelling van een plusregio
dan wel opheffing van een plusregio niet relevant vinden voor het opdragen
van taken, dan kan hij in de desbetreffende bepaling opnemen dat artikel 110
niet van toepassing is op een wijziging/opheffing die hem aangaat. Dit zal
zich kunnen voordoen bij de basistaken, die voor alle plusregio's gelden.
Daarbij is immers op geen enkele wijze sprake van maatwerk, dus is een specifiek
oordeel van «sectorministers» niet aan de orde. Om alsdan toch
een verklaring van geen bezwaar voor te schrijven, zou een nodeloze administratieve
last opleveren.Opheffing van een (op grond van artikel 108, eerste lid, verplichte!)
plusregio betekent dat de samenwerking wordt voortgezet als «gewone»
Wgr-regeling – voor zover niet de opheffing geschiedt in het kader van
de integrale beëindiging van de samenwerking.Het tweede lid verklaart enkele artikelen
van overeenkomstige toepassing op een besluit tot toetreding, uittreding of
opheffing. Dit betekent dat het initiatief daartoe ook kan uitgaan van de
provincie (die immers ook het initiatief tot instelling van de plusregio kan
nemen), en dat opneming in het BZK-register essentieel is voor de inwerkingtreding.Artikel 111De Wgr geeft in artikel 13, derde lid, aan dat de deelnemers aan een regeling
zelf bepalen hoeveel leden door de betrokken gemeenteraden worden aangewezen
in het algemeen bestuur van een openbaar lichaam. In het vierde lid is voorts
bepaald dat de regeling kan inhouden dat het aantal aangewezen leden per gemeente
kan verschillen. Op deze wijze kan een evenwichtige vertegenwoordiging worden
bereikt, gelet op de verschillen in inwonertal. Deze systematiek is ook van
toepassing op de regelingen waarbij de instelling van plusregio's verplicht
is gesteld. Die regelingen wijken immers niet fundamenteel af van andere regelingen
waarbij de deelnemers op eigen initiatief besluiten tot het aangaan van een
gemeenschappelijke regeling en daarbij overgaan tot instellen van een openbaar
lichaam.De Wgr kent een strikte binding tussen gemeenten en de regeling waarvan
zij deel uitmaken. Voor de plusregio is deze binding iets losser. In het eerste lid is de mogelijkheid geopend dat ook personen
die op de kandidatenlijst stonden, maar niet werden gekozen in de gemeenteraad,
toch door die raad worden aangewezen als bestuurslid van de plusregio. Dit
impliceert tevens dat raadsleden die ophouden raadslid te zijn, toch in het
bestuur van de plusregio kunnen blijven; zij staan alsdan immers nog steeds
op de kandidatenlijst.Op degenen die namens de gemeente zitting hebben in het regionaal bestuur,
maar geen deel uitmaken van de raad, is artikel 16 van de Wgr van toepassing,
zodat de verantwoordingsrelatie tussen het niet-raadslid en de raad door wie
hij is aangewezen, is geregeld.De tweede volzin van het eerste lid regelt, door enkele bepalingen uit
de Gemeentewet van overeenkomstige toepassing te verklaren, dat voor het niet-raadslid
dezelfde incompatibiliteiten gelden als voor raadsleden. Ook wordt bepaald
dat niet-raadsleden de eed of verklaring en belofte afleggen.De bestuurstaken in de plusregio's kunnen betrekkelijk zwaar zijn. Om
die reden is in het tweede lid de mogelijkheid
gehandhaafd om de voorzitter aan te wijzen van buiten de kring van het algemeen
bestuur, dus iemand die niet al een bestuurlijke functie in een der inliggende
gemeenten vervult. Aangezien in dat geval diverse bepalingen uit Gemeentewet
en Wgr niet automatisch op deze functionaris van toepassing zijn, bepaalt
het derde lid dat de gemeenschappelijke regeling
in ieder geval voorziet in de bezoldiging van betrokkene. Ook andere aangelegenheden
betreffende de rechtspositie van betrokkene kunnen in de regeling worden opgenomen.De hiervoor besproken bepalingen staan ook in de Kaderwet. Niet overgenomen
is de bepaling waarbij het mogelijk wordt gemaakt dat de leden van het algemeen
bestuur door de gemeenteraden gezamenlijk worden aangewezen; de band tussen
het regiobestuur en de inliggende gemeenten kan daardoor te los worden.Het vierde lid ten slotte verklaart enkele
bepalingen van de Gemeentewet van overeenkomstige toepassing op de voorzitter;
het betreft zaken als vergoedingen, incompatibiliteiten, nevenfunctie en woonplaats.Artikel 112De Wgr maakt het mogelijk dat er «commissies met het oog op de behartiging
van bepaalde belangen» worden ingesteld (zie artikel 25 van de Wgr).
Het nu voorgestelde artikel 112 maakt het voorts mogelijk dat wordt overgegaan
tot de instelling van commissies waaraan de behartiging van één
of meer belangen van een deel van de gemeenten in de plusregio wordt opgedragen;
het betreft hier de zogeheten territoriale commissies. Dat alle belangen binnen
een territoriale commissie worden behartigd, ligt niet in de lijn der verwachting;
het zou feitelijk tot een regio binnen een regio leiden. Zou die behoefte
bestaan, dan zal kritisch bezien moeten worden of de omvang van de plusregio
wel adequaat is. Wel kan het wenselijk zijn voor een gedeelte van het gebied
bijzondere aandacht te kunnen besteden aan één of enkele taken.
In de regio Eindhoven-Helmond doet zich dat voor met betrekking tot de huisvestingsproblematiek
in en rond Eindhoven. Deze problematiek is klemmender geworden toen de door
Eindhoven gewenste herindeling geen doorgang vond. Rond die gemeente –
en dus niet in de gehele regio – moet een oplossing worden gevonden
voor de huisvestingsproblematiek. In die situatie kan het zinvol zijn een
commissie als hier bedoeld in te stellen.Enkele algemene bepalingen van de Wgr zijn van overeenkomstige toepassing
verklaard op de territoriale commissie, zodat onder meer geldt dat het vaststellen
van de begroting of de jaarrekening een bevoegdheid van het algemeen bestuur
blijft.Artikel 113Indien gedeputeerde staten gemeenten hebben uitgenodigd een regeling te
treffen, en deze uitnodiging kwam volledig tegemoet aan het verzoek van die
gemeenten, dan zal de regeling zonder twijfel tijdig tot stand komen. Indien
evenwel gedeputeerde staten het initiatief hebben genomen, of indien zij gemeenten
hebben uitgenodigd die niet alle tot de initiatiefnemers behoorden, dan kan
het zijn dat de regeling niet zo snel wordt getroffen. Uit het feit dat toch
een uitnodiging richting gemeenten is gegaan, mag worden afgeleid dat (ook)
gedeputeerde staten eraan hechten dat in het gebied een plusregio tot stand
komt. Blijft de regeling uit, dan moeten gedeputeerde staten kunnen doorzetten,
en zo nodig een regeling kunnen opleggen, en daarmee de instelling van een
plusregio tot stand brengen. De bevoegdheid blijft beperkt tot gedeputeerde
staten, en is, naar haar aard, niet afhankelijk van een verzoek van de gemeenten.
Daarmee wijkt de regeling in belangrijke mate af van hoofdstuk X van de Wgr,
weshalve uitdrukkelijk is bepaald dat dat hoofdstuk bij dit type oplegging
niet aan de orde is.Artikel 114Gemeentebesturen die een uitnodiging hebben ontvangen, moeten op grond
van artikel 108, eerste lid, binnen 26 weken een regeling vaststellen. Gebeurt
dit niet, dan kan een regeling worden opgelegd door gedeputeerde staten. De
oplegging is niet als een verplichting geformuleerd, omdat de
bestuurlijke werkelijkheid er in bijzondere omstandigheden toe kan leiden
dat gedeputeerde staten berusten in de kennelijke onwil van de gemeenten in
het gebied.De door gedeputeerde staten opgelegde regeling wordt in afschrift naar
de minister van BZK gezonden, met het oog op het register (zie artikel 109,
eerste lid) en de inwerkingtreding (zie artikel 109, tweede lid).Er is geen reden om de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
of een andere minister een toetsende rol toe te kennen bij de oplegging; de
totstandkoming van een plusregio is immers een zaak van de betrokken gemeenten
en provincies. Indien de gemeenten zich willen verzetten tegen de oplegging,
kunnen zij in bezwaar en beroep komen (zie artikel 123).Artikel 115In dit artikel komt het verplichte en niet-vrijblijvende karakter van
de op het onderhavige wetsvoorstel gebaseerde samenwerking duidelijk naar
voren. Gemeentebesturen dienen medewerking te verlenen aan de uitvoering van
besluiten van het bestuur van de plusregio, zolang het althans besluiten zijn
die verband houden met aan dat regiobestuur opgedragen bevoegdheden.Schiet een gemeentebestuur te kort in de ogen van het bestuur van de plusregio,
dan kan het laatstgenoemde bestuur in de plaats treden van het gemeentebestuur,
en zelf het besluit uitvoeren. Ook is het mogelijk dat het regiobestuur een
besluit doet uitvoeren. In beide gevallen komen de kosten voor rekening van
het gemeentebestuur. Voor het zover komt, moet het gemeentebestuur op de hoogte
gesteld worden van het voornemen dat het regiobestuur heeft. Het beoogde gevolg
van de inkennisstelling is uiteraard dat het gemeentebestuur alsnog zelf de
nodige actie onderneemt.Het artikel komt sterk overeen artikel 10a van de Wgr. In dat artikel
wordt evenwel alleen maar gesproken van overgedragen
bevoegdheden. Kenmerkend voor de plusregio's zijn evenwel niet de door de
deelnemende gemeenten overgedragen (gedelegeerde) bevoegdheden, maar de door
de wet rechtstreeks aan de plusregio toegekende (geattribueerde) bevoegdheden.
Daarom wordt nu in artikel 115 de aanduiding «opgedragen bevoegdheden»
gehanteerd; voor de overgedragen bevoegdheden geldt artikel 10a van de Wgr.Artikel 116Dit artikel bevat een procedure tot het afdwingen van daadwerkelijke uitvoering
van een regeling. De waarde van de bepaling is gelegen in het stok-achter-de-deur
karakter. Beoogd wordt te voorkomen dat er binnen de stedelijke regio wordt
overlegd over de behartiging van belangen waartoe de regeling is opgezet,
zonder dat het tot besluitvorming en uitvoering komt. Zeker bij plusregio's
is het van belang dat de samenwerking daadwerkelijk gestalte krijgt. Er zijn
immers taken waarvan het belang uitstijgt boven de individuele belangen van
de deelnemende gemeenten. Om die reden is dit artikel in dit hoofdstuk opgenomen,
terwijl een vergelijkbare regeling bij wetsvoorstel 27 008 voor de «gewone»
samenwerking wordt geschrapt.Indien de taakuitoefening objectief bezien stagneert, kunnen gedeputeerde
staten een aanwijzing geven over de wijze waarop en de termijn waarbinnen
een bevoegdheid of taak moet worden uitgeoefend resp. uitgevoerd. Uiteraard
wordt daarover eerst het bestuur van het regionaal openbaar lichaam gehoord.
Heeft die aanwijzing geen (tijdig) effect, dan treden gedeputeerde staten
op namens het bestuur van het regionaal openbaar lichaam. Het regiobestuur
zal evenwel zelf de kosten daarvan dienen te dragen.Indien in een bijzondere wet een «eigen» bevoegdheid voor
een minister is opgenomen (zoals in de Planwet verkeer en vervoer), gaat deze
bevoegdheid voor op de algemene bepaling van artikel 116; de desbetreffende
minister behoeft zich dan uiteraard niet via gedeputeerde staten tot de regio
te wenden.Artikel 117Zouden gedeputeerde staten niet of onvoldoende gebruik maken van hun bevoegdheid
van artikel 116, dan kan dat leiden tot achterblijvende resultaten op bepaalde
beleidsterreinen. Indien een voor dat beleidsterrein verantwoordelijke minister
meent dat niet berust kan worden in die omstandigheid, dan kan deze minister,
in overeenstemming met de minister van BZK, gedeputeerde staten uitnodigen
gebruik te maken van hun bevoegdheid, en wel binnen een bepaalde termijn.
Zouden gedeputeerde staten, om welke reden dan ook, dat niet (tijdig) doen,
dan kan de desbetreffende minister, wederom in overeenstemming met de minister
van BZK, zelf die aanwijzing geven aan het bestuur van de plusregio. Daarbij
gelden dezelfde regels als die ter zake gelden tussen gedeputeerde staten
en het bestuur van de plusregio (zie artikel 116): eerst wordt er gehoord,
de aanwijzing gaat gepaard met een bepaalde termijn en uiteindelijk kan de
minister zelf de bevoegdheid of taak uitoefenen resp. uitvoeren.Artikel 118 en 119De onderwerpen economische ontwikkeling en grondbeleid zijn toegelicht
in paragraaf 3 van het algemene deel van deze toelichting.Artikel 120Omdat het in de toekomst gewenst zou kunnen zijn dat de plusregio's die
nu nog kaderwetgebied zijn, bij de ontwikkeling van locaties baatbelasting
kunnen heffen, wordt die mogelijkheid gecontinueerd in het nieuwe hoofdstuk
XI van de Wgr. De mogelijkheid wordt nu voor alle plusregio's geboden, aangezien
er geen reden is op dit punt onderscheid te maken tussen de plusregio's.Baatbelasting kan worden geheven van eigenaren van onroerende zaken die
gebaat zijn bij voorzieningen die tot stand worden of zijn gebracht door of
met medewerking van het bestuur van een plusregio. Als de bevoegdheid wordt
overgedragen, dan geeft dat een mogelijkheid voor het regiobestuur om rechtstreeks
te heffen ter zake van binnen de plusregio gelegen onroerende zaken. Dat voorkomt
ingewikkelde financiële constructies tussen regiobestuur en inliggende
gemeenten. Bovendien worden weglekeffecten ten gevolge van problemen bij de
toepassing van baatbelasting bij gemeentegrens-overschrijdende voorzieningen
zoveel mogelijk voorkomen.Toepassing van de baatbelasting moet worden gezien als het sluitstuk binnen
het toe te passen kostenverhaal voor die gevallen dat een gemeente de kosten
van voorzieningen van openbaar nut niet langs de privaatrechtelijke weg kan
verhalen. Via baatbelasting zijn de gemeentelijke kosten van voorzieningen
van openbaar nut in beginsel geheel te verhalen indien deze voorzieningen
aantoonbaar en objectiveerbaar nut afwerpen voor particuliere onroerende zaken.
Baatbelasting is in de praktijk niet altijd een eenvoudige vorm van belastingheffing.
Deze moeilijkheid komt vooral voort uit het motiveringsbeginsel, waarin de
redelijkheid en billijkheid van de heffing op het betreffende onroerend goed
(dus niet de onderneming of de persoon) moet worden aangegeven. Gaat het bijvoorbeeld
om het aanleggen van riolering in een niet gerioleerd gebied, dan kunnen de
woningen en bedrijven die baat hebben van het riool, concreet
worden aangegeven. Gaat het om het voordeel van een station op de bestaande
omgeving, dan is het gebied waarop dit voordeel betrekking heeft moeilijk
aan te geven: wordt de grens te krap getrokken, dan is er een punt van onredelijkheid
en ongelijkheid, terwijl als de grens te ruim wordt bemeten, het punt van
onredelijkheid naar voren komt.De stadsregio Rotterdam kent wel een omslagfonds dat gevoed wordt door
een heffing op iedere nieuw gebouwde woning en woningequivalent (kantoren,
voorzieningen, bedrijventerreinen). Deze heffing kan onder meer via baatbelasting
worden verhaald. In het stadsgewest Haaglanden is de mogelijkheid wel onderzocht
in het kader van de aanleg van railinfrastructuur, maar voor dergelijke complexe
situaties is gebleken dat baatbelasting niet het meest voor de hand liggende
instrument is. In het kader van de Randstadrail is er bijvoorbeeld voor gekozen
dat de betrokken gemeenten een bijdrage in de kosten van de aanleg betalen
en zelf zorgen voor de kostendragers of dekkingsmiddelen.Het zijn de raden van de deelnemende gemeenten die zelf beslissen of en
in welke mate zij de bevoegdheid overdragen. Het is dus niet de wetgever die
hierover beslist en de bevoegdheid bij de plusregio legt. De gekozen methode
komt tegemoet aan het mogelijke principiële bezwaar om de bevoegdheid
tot belastinghefing toe te kennen aan een lichaam zonder direct gekozen vertegenwoordiging.Artikel 121Het kan zijn dat een provinciebestuur een verzoek van gemeenten als bedoeld
in artikel 106 niet honoreert, op gronden die door de desbetreffende gemeenten
niet overtuigend worden gevonden. Ook kunnen gemeenten van oordeel zijn dat
zij ten onrechte niet of juist wel door gedeputeerde staten zijn uitgenodigd
om samen te werken. Voorts kan het zijn dat gedeputeerde staten niet (tijdig)
reageren op het verzoek van de gemeenten. Indien de gemeenten daarin niet
berusten, is er sprake van een geschil. Omdat de administratieve rechter niet
de meest geschikte is voor de beleidsmatige vraagstukken die dominant zullen
zijn bij de hier aangeduide geschillen tussen bestuursorganen, is hier de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties competent gemaakt.
Omdat de gewenste omvang van een plusregio mede kan afhangen van sectorale
belangen, kan het zijn dat het oordeel van een sector-minister van belang
kan zijn bij een geschil over de uitnodiging. Daarom is bepaald dat in dat
geval de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beslist in
overeenstemming met de minister(s) wie het mede aangaat.Artikel 122Zou het zover komen dat het bestuur van een gemeente die deelneemt aan
de gemeenschappelijke regeling in het kader van deze wet het niet eens is
met een besluit van het bestuur van de plusregio, dan is er sprake van een
geschil. In eerste instantie zal artikel 28 Wgr of de (op grond van het nieuwe
artikel 124 van het onderhavige voorstel) daarvoor in de plaats gekomen geschillenregeling
tot oplossing van de problemen moeten leiden. Gedurende dat traject worden
zonder twijfel argumenten gewisseld en standpunten besproken. Komt het niet
tot een voor beide partijen bevredigende oplossing, dan staat uiteraard beroep
op de rechter open. Normaliter wordt beroep op de rechter voorafgegaan door
een bezwaarprocedure, op grond van artikel 7:1 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). Aangezien niet verwacht mag worden dat de formele bezwaarprocedure
iets toevoegt aan de gesprekken die in het «geschil-stadium» al
gevoerd zullen zijn, bepaalt artikel 122 dat artikel 7:1 van de Awb buiten
toepassing blijft. Dit geldt dus niet voor andere belanghebbenden die in beroep
willen komen; zij zullen eerst het bestuur van het regionaal openbaar lichaam
met hun bezwaar moeten confronteren.Artikel 123De ingrijpende bevoegdheden uit de artikelen 114, 116 en 117 nopen tot
het openstellen van een voorziening waarbij snel een definitief rechterlijk
oordeel beschikbaar is. Daartoe wordt direct beroep opengesteld op de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State, met voorbijgaan aan de rechter
ex artikel 8:1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Zowel het bestuur
van een plusregio als het bestuur van een gemeente is te beschouwen als belanghebbende.
Artikel 7:1 van de Algemene wet bestuursrecht is niet buiten toepassing gelaten:
er zal dus eerst een bezwaarprocedure moeten worden doorlopen. Artikel 124Voor de oplossing van geschillen kan in de regeling zelf een voorziening
worden getroffen, zodat artikel 28 van de Wgr niet van toepassing is. Op deze
wijze kunnnen de gemeenten binnen in een stedelijke regio desgewenst primair
in eigen kring geschillen oplossen. Wijziging van andere wettenDe wijzigingen in de artikelen II tot en met XIII zijn voor het grootste
gedeelte technische aanpassingen van andere wetten dan de Wgr, waarbij de
verwijzing naar de kaderwetgebieden of naar de openbare lichamen in die gebieden
een verwijzing wordt naar de desbetreffende plusregio's. Voorzover het andere
wijzigingen betreft, worden deze bij het desbetreffende artikel toegelicht.
Voor alle technische aanpassingen geldt dat deze nodig zijn doordat de Kaderwet
met ingang van 1 januari 2005 vervalt, maar de via sectorwetgeving aan
die gebieden toebedeelde taken en bevoegdheden vrijwel ongewijzigd in stand
blijven. Voor een overzicht van de taken en bevoegdheden van de als plusregio
«doorstartende» kaderwetgebieden (met ander woorden de plusregio's
die de gemeente of gemeenten Amsterdam, Arnhem en Nijmegen, Eindhoven en Helmond,
Enschede en Hengelo, 's-Gravenhage, Rotterdam of Utrecht omvatten) zij verwezen
naar paragraaf 4 van het algemene deel van deze toelichting .Artikel IIArtikel 107 van de Provinciewet maakt het (onder voorwaarden) mogelijk
dat het provinciebestuur bevoegdheden van regeling of bestuur overdraagt aan
gemeentebesturen. Zou een gemeentebestuur bevoegdheden willen overdragen aan
een groep van gemeenten zoals een plusregio, dan kan dat nu alleen indirect,
namelijk door overdracht aan de desbetreffende gemeenten, die dan op hun beurt
deze bevoegdheid zouden moeten overdragen aan het regiobestuur. De wijziging
van artikel 107 Provinciewet laat de overdracht aan gemeenten onverlet, maar
opent daarnaast de mogelijkheid dat het provinciebestuur rechtstreeks bevoegdheden
overdraagt aan het bestuur van de plusregio. Deze faciliteit geldt uitsluitend
de overdracht aan plusregio's en dus niet aan de besturen van andere openbare
lichamen die in het kader van de Wet gemeenschappelijke regelingen kunnen
zijn ingesteld. Dit onderstreept de bijzondere positie van de plusregio's.Met het oog op het door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bij te houden register, moet een afschrift van een besluit waarbij het provinciebestuur
een bevoegdheid delegeert, aan die minister worden gezonden.Artikel IVDoor de voorgestelde wijzigingen onder A en B wordt bereikt dat de bevoegdheid
om een huisvestingsverordening vast te stellen, bij de plusregio komt te liggen.
Het vervallen van drie leden van artikel 2 betreft reeds uitgewerkte bepalingen
over standplaatsen van woonwagens. Artikel VAls in de toekomst plusregio's middelen met betrekking tot bodemsanering
rechtstreeks van het Rijk ontvangen, is een koppeling tussen de taken als
budgethouder en bepaalde bevoegdheden op grond van de Wet bodembescherming
wenselijk. Om dit mogelijk te maken omvat de wijziging van de Wet Bodembescherming –
naast de terminologische aanpassing – een beperkte uitbreiding van artikel
88, tweede lid (zie het eerste gedachtestreepje).Artikel VIDe wijziging onder A (wijziging van artikel 4.15a) is niet alleen technisch,
omdat tevens het vaststellen van een regionaal milieubeleidsplan niet langer
als een plicht is geformuleerd, maar als een mogelijkheid. De wetgeving wordt
hiermee aangepast aan de praktijk, waarin bleek dat niet altijd behoefte is
aan een dergelijk plan.Ook voor de gemeenten bepaalt de Wet milieubeheer thans nog dat de raad
een milieubeleidsplan kan vaststellen. Als over
enige tijd in het kader van de Herijking het hele planstelsel in de Wet milieubeheer
wordt geherformuleerd, is het denkbaar dat planverplichtingen en dus zeker
dit soort facultatieve bepalingen geschrapt zullen worden. Een bedoeling van
de Herijking is immers dat er eerder minder dan meer wordt geregeld.Ook de wijziging in onderdeel C is inhoudelijk, maar evenzeer een aanpassing
die uit de praktijk voortvloeit. De bevoegdheid om milieuvergunningen af te
geven blijkt niet te worden gebruikt, en er is dan ook geen noodzaak deze
bevoegdheid te handhaven. De wijziging in onderdeel D is een direct gevolg
van de wijziging onder C.Artikel VIIIIn 2000 is met de inwerkingtreding van de Invoeringswet stedelijke vernieuwing
de mogelijkheid om subsidie te verlenen aan samenwerkingsverbanden van gemeenten
geschrapt, omdat destijds de idee was om niet langer dergelijke samenwerkingsverbanden
in te schakelen. De gedachten daarover zijn inmiddels veranderd, zoals ook
blijkt uit het onderhavige wetsvoorstel. In het kader van de woningbouwafspraken
die door de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
worden gemaakt, is het wenselijk dat behalve aan gemeenten en provincies ook
rechtstreeks aan samenwerkingsverbanden van gemeenten subsidie kan worden
verleend, gericht op met name het verhogen van de woningbouwproductie. Dit
geldt in eerste instantie alleen voor de kaderwetgebieden die bij de inwerkingtreding
van het onderhavige wetsvoorstel een «doorstart» maken als Wgr-plusregio's.
In het overleg dat de minister van VROM met het IPO heeft gevoerd, is gebleken
dat voor deze regio's evidente synergie kan worden bereikt met rechtstreekse
subsidiëring. Op een later tijdstip kan door het Rijk in overeenstemming
met de betrokken regio's en provincies geconcludeerd worden dat ook voor andere
Wgr-plusregio's met rechtstreekse subsidieverlening aan die plusregio evidente
synergie kan worden bereikt.Artikel XVAangenomen mag worden dat de Wet op de jeugdhulpverlening vóór
1 januari 2005 zal zijn vervangen door de Wet op de jeugdzorg. Om die
reden wordt voor laatstgenoemde wet (nu nog een wetsvoorstel) een technische
aanpassing opgenomen. Indien voor de stemming over het onderhavige wetsvoorstel
in de Tweede Kamer nog geen zekerheid bestaat over de bedoelde vervanging,
dan zal bij nota van wijziging alsnog ook een technische aanpassing van de
Wet op de jeugdhulpverlening worden opgenomen.Artikel XVIHoewel de wijziging, voorgesteld in artikel VI, onderdeel C, is gemotiveerd
met de stelling dat in de bevoegdheid om milieuvergunning af te geven niet
wordt gebruikt, valt niet uit te sluiten dat bij de inwerkingtreding van deze
wet een aanvraag is ingediend, maar nog niet afgehandeld. Dit artikel voorkomt
dat er onzekerheid ontstaat over de vraag wat er alsdan moet gebeuren.Artikel XVIIHoewel niet strikt noodzakelijk, (materieel is de Kaderwet na 1 januari
2005 uitgewerkt), lijkt het de duidelijkheid ten goede te komen de wet expliciet
in te trekken.Het tweede lid regelt dat met de inwerkingtreding
van deze wet de regelingen die (nu nog) zijn gebaseerd op de Kaderwet voortbestaan
op een nieuwe grondslag: hoofdstuk XI van de Wet gemeenschappelijke regelingen.
De Kaderwet is alsdan niet meer van toepassing op die regelingen.De regelingen worden dus niet beëindigd; rechten en verplichtingen
lopen materieel ongewijzigd door, ook al worden de openbare lichamen die bij
de kaderwetregelingen zijn ingesteld, vanaf de inwerkingtreding van deze wet
aangeduid als: plusregio's. In de onderscheiden regelingen zal naar verwachting
om die reden een aantal technische aanpassingen moeten plaatsvinden. Het derde lid beklemtoont door de beperkte termijn dat die
aanpassingen uitdrukkelijk beperkt blijven tot datgene wat noodzakelijk is
geworden door de wetswijziging; om die reden kan deze uitvoerende taak bij
het dagelijks bestuur worden gelegd. Andere wijzigingen volgen de normale
procedure. Deze regelingen moeten vanzelfsprekend wel worden opgenomen in
het register, weshalve zij moeten worden toegezonden aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor de duidelijkheid zij opgemerkt dat opneming
in het register in dit geval geen voorwaarde is voor de inwerkingtreding,
aangezien deze plusregio's op geheel eigensoortige wijze «ontstaan»
op het moment van inwerkingtreding van de wet.Via de wijziging van diverse sectorwetten (zie de artikelen II tot en
met XIII van deze wijzigingswet) is voor alleen deze plusregio's geregeld
dat zij een aantal taken en bevoegdheden hebben die plusregio's die na de
inwerkingtreding van deze wet worden ingesteld, niet (automatisch) hebben.
Het standaardpakket dat voor alle plusregio's geldt, geldt daarnast uiteraard
ook voor de plusregio's die voorheen kaderwetgebied waren.Met dit artikel is de ongestoorde continuïteit van de huidige kaderwetregelingen
geregeld.Artikel XVIIIDeze wet moet uiterlijk in werking treden met ingang van 1 januari
2005, het moment dat de regelingen die zijn gebaseerd op de Kaderwet, zijn
uitgewerkt. Deze regelingen stamden van verschillende momenten in de eerste helft van 1995, en hadden een wettelijke geldigheid van ten
hoogste vier jaar, welke periode eenmaal kon worden verlengd (zie de Kaderwet,
artikel 31, tweede en derde lid). Alle zeven regelingen die waren gebaseerd
op de Kaderwet, zijn verlengd; vanwege de verschillende startmomenten was
de expiratiedatum óf 1 januari 2003,óf 1 maart
2003 óf 1 juli 2003. Aangezien de beoogde opvolger van de
Kaderwet, te weten het voorstel van Wet bestuur in stedelijke regio's (Kamerstukken
II, 2001/02, 28 095) de eindstreep niet haalde wegens de val het kabinet
op 16 april 2002, zou er niet tijdig voor het moment van expiratie een
(nieuwe) wettelijke basis zijn voor de regelingen – terwijl algemeen
de opvatting gold dat op enigerlei wijze de regelingen voortgezet zouden moeten
worden. Derhalve is gebruik gemaakt van het vangnet dat werd gevormd door
de Wet tot extra verlenging van de gemeenschappelijke regelingen die krachtens
de Kaderwet zijn getroffen (Stb. 2002, 78). Die wet zou slechts in werking
treden indien er op 1 december 2002 wet geen nieuwe wettelijke voorziening
zou zijn, met als enig doel de verlenging van de regelingen mogelijk te maken.
Bij koninklijk besluit van 17 december 2002 (Besluit tot verlenging van
de gemeenschappelijke regelingen die zijn getroffen krachtens de Kaderwet
bestuur in verandering; Stb 2002, 655) zijn alle regelingen verlengd, tot
uiterlijk 1 januari 2005; het«vangnetwetje» is daarmee uitgewerkt
en vervallen.Door de extra verlenging tot de datum van inwerkingtreding van onderhavige
wet wordt een naadloze aansluiting bereikt, en kunnen de des betreffende regelingen –
op een nieuwe grondslag – blijven bestaan. De desbetreffende plusregio's
vormen materieel de rechtsopvolgers van de openbare lichamen die bij de respectieve
kaderwet-regelingen waren ingesteld.Gelet op de noodzaak van inwerkingtreding (uiterlijk) met ingang van 1 januari
2005, in samenhang met onzekerheid over de duur van de parlementaire behandeling
gedurende 2004, is gekozen voor de inwerkingtredingsbepaling waarin wordt
verwezen naar artikel 16 van de Tijdelijke referendumwet. Op deze wijze spelen
de termijn van de Tijdelijke referendumwet geen rol. Wel moet alsdan formeel
rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat er na de inwerkingtreding
een referendum over deze wet plaatsvindt. De kans daarop is evenwel verwaarloosbaar
klein.Artikel XIXHoewel niet gebruikelijk bij een wijzigingswet, lijkt een citeertitel
in dit geval handig omdat verwacht mag worden dat geregeld naar deze wet verwezen
zal worden. Het opschrift van een wijzigingswet leent zich daarvoor minder
goed. De afkorting «Wgr» mag voldoende bekend worden verondersteld
om opgenomen te worden in de citeertitel.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29532-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl