Onderzoeksopdracht externe onderzoekscommissie Otapan
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 22 343
 
 Handhaving milieuwetgeving
 
 
 Nr. 275
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 21 december 2011
 
 Op 11 oktober 2011 heb ik u per brief geïnformeerd over de
				 resultaten van het strafrechtelijk onderzoek naar de gebeurtenissen met de
				 Otapan (TK 22 343, nr
				 262).
 In deze brief gaf ik tevens aan welke maatregelen sinds 2007
				 zijn getroffen om te voorkomen dat de gemaakte fouten in dit dossier kunnen
				 worden herhaald.
 Ik gaf u aan dat de conclusie van het OM waarbij werd gesproken
				 van laakbare gedragingen en collectief handelen voor mij een nieuw licht op de
				 zaak werpt en voor mij uitgangspunt vormt voor een uit te voeren
				 onderzoek.
 
 Op 11 oktober 2011 spraken wij in uw Kamer uitvoerig over
				bevindingen van het Openbaar Miniserie inzake de problematiek van het schip
				Otapan (TK 22 343, nr 272).
				Daarbij heb ik tijdens het overleg aangekondigd met uw Kamer het gesprek aan te
				gaan over de exacte formulering van de onderzoeksopdracht. In deze brief wil ik
				u hierover nader informeren.
 Ondernomen stappen
 
 Sinds 11 oktober 2011 heb ik een aantal stappen gezet in het
				 kader van het uit te voeren onderzoek. Mijn Secretaris-Generaal en de
				 Secretaris-Generaal van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
				 Innovatie hebben bij brief van 20 oktober 2011 aan de Hoofdofficier van het
				 Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie verzocht informatie te
				 verkrijgen over betrokkenen uit de beide departementen die in het
				 strafrechtelijk onderzoek zijn gehoord, de verklaringen die zijn afgelegd
				 alsmede alle andere documenten waaruit blijkt van zodanig met elkaar verbonden
				 en verweven laakbare gedragingen van ambtenaren dat er sprake is van collectief
				 handelen.
 Op dit moment is nog niet bekend of het Openbaar Ministerie op
				 dit verzoek wil ingaan.
 
 In mijn brief van 24 november 2011 aan uw Kamer (TK
				22 343, nr 274) heb ik u
				aangegeven dat ik voornemens ben, gehoord de Kamer, een externe
				onderzoekscommissie in te stellen bestaande uit dhrn. Zevenbergen, Otto en
				Crone.
 Onderzoeksopdracht externe
				onderzoekscommissie
 
 In ons overleg van 11 oktober jongstleden gaf ik aan dat ik
				 het van groot belang vind een onderzoek te doen naar de integriteit van de
				 huidige organisatie, tegen de achtergrond van de gebeurtenissen zoals die zich
				 in het verleden hebben voorgedaan.
 Met het externe onderzoek beoog ik vast te stellen of er nadere
				 maatregelen noodzakelijk zijn om te voorkomen dat ongewenste verbondenheid en
				 verwevenheid zich kunnen voordoen.
 
 In overleg met de voorzitter van de commissie is de volgende
				onderzoeksopdracht overeengekomen:
 
 Het onderzoek gaat in de kern over de
				naleving van de bestaande regels, afspraken en richtlijnen met betrekking tot
				beleid, uitvoering en toezicht. Deze organisatorische afspraken raken het
				gedrag en het handelen van zowel het ambtelijk apparaat (ministerie, inspectie
				en agentschap) alsook de departementsleiding en de politieke leiding.
 
 
 De conclusies van het OM hebben betrekking op
				de situatie ten tijde van het beoordelen van de kennisgeving en uiteindelijk
				afgeven van de vergunning in 2006 voor de Otapan, dat wil zeggen op de periode
				voorafgaand aan de in mijn brief van 11 oktober 2011 genoemde
				verbetermaatregelen. Een belangrijk onderdeel van het onderzoek zal zich
				richten op de werking en de toereikendheid van de reeds door het ministerie
				genomen verbetermaatregelen.
 
 
 De commissie zal in haar onderzoek
				terugblikken, maar vooral ook kijken naar de huidige situatie en waar nodig
				aanbevelingen doen ter verbetering. Voor de terugblik beperkt de commissie haar
				onderzoeksscope tot relevante aspecten en organisatieonderdelen met betrekking
				tot de Otapan-zaak. De Commissie zal daarbij bezien of onderzoeksresultaten uit
				de terugblik aanleiding geven tot een verbreding van het onderzoek bij andere
				beleidsonderdelen van het ministerie van IenM. Bij het beoordelen van de
				huidige situatie zal de Commissie wel organisatiebreed kijken naar de genomen
				maatregelen en waar mogelijk met aanbevelingen ter verbetering komen.
 
 Vraagstelling van het
				onderzoek
 
 Het onderzoek en de hiertoe opgestelde
				onderzoeksvragen hebben betrekking op drie tijdvakken die relevant zijn in het
				verloop van het Otapan dossier.
 
 
 
 
 1.
 Terugblik op periode tot 2007
 
 
 In haar terugblik zal de commissie zich
				richten op de belangrijkste besluitvormingsmomenten rond de Otapan en welke
				organisatieonderdelen binnen en bij de toenmalige departementen van VROM en EZ
				hierbij betrokken waren en verantwoordelijkheid droegen. Daarbij ligt het
				zwaartepunt bij de besluitvorming rond de kennisgevingen EVOA in 2006 en de
				organisatieonderdelen die hierbij een rol hebben gespeeld.
 
 
 Daartoe zal de commissie de belangrijkste
				besluitvormingsmomenten in de periode leidend tot de EVOA-kennisgevingen inzake
				de Otapan beoordelen. Doel is te bepalen langs welke lijnen de besluitvorming
				plaatsvond, welke mandaten golden, inzicht in de rollen en
				verantwoordelijkheden van de betrokken organisaties en de wijze waarop met
				beschikbare informatie werd omgegaan. Hieruit kan worden afgeleid of rolvast is
				gehandeld en welke organisatorische verbeteringen in de ogen van de Commissie
				noodzakelijk waren. Relevante bevindingen, conclusies en aanbevelingen uit het
				onderzoek van het Verweij-Jonker Instituut1Bestuurlijke rapportage overtredende overheden, een kwestie van willen en kunnen – Verweij-Jonker Instituut, Augustus 2010 met betrekking tot rollen, functiescheiding,
				taakverdeling en sturing zullen in dit onderzoek worden meegenomen.
 
 
 
 
 2.
 Situatie tussen 2007 en 2010
 
 
 
 Het tweede deel van het onderzoek richt
				 zich op de fase nadat door de toenmalige staatssecretaris in 2007 maatregelen
				 zijn getroffen om te voorkomen dat in het Otapan dossier gemaakte fouten
				 opnieuw konden worden gemaakt. De Commissie zal met dit deel van het onderzoek
				 de volgende hoofdvragen beantwoorden:
 
 
 
 –
 
 Zijn de destijds aangekondigde
						maatregelen geïmplementeerd en effectief gebleken2Gedoeld wordt op de maatregelen gemeld in mijn zijn brief aan de TK van 11 oktober 2011.;
 
 
 
 –
 
 Zijn deze destijds aangekondigde
						maatregelen afdoende in het licht van de recente bevindingen zoals door de
						minister van Veiligheid en Justitie op 4 oktober 2011 gerapporteerd aan uw
						Kamer3Het OM stelde: «Er is geconcludeerd dat het invullen van de kennisgeving door de eigenaar van de Otapan is geschied, maar dat verschillende, onder de verantwoordelijkheid van het toenmalige ministerie van VROM vallende, ambtenaren daarbij direct betrokken zijn geweest. Vanuit SenterNovem is actief invloed uitgeoefend op het onjuist invullen van de kennisgeving en over het dossier Otapan vond afstemming plaats met de VROM-inspectie en het ministerie van VROM. De regie lag grotendeels bij de overheid. De particuliere partijen hebben zich in belangrijke mate laten leiden door de ter zake (juridisch en feitelijk) kundige ambtenaren. De overheid had belang bij de verleende toestemming, omdat daarmee een dure sanering van het schip in Nederland kon worden voorkomen. De laakbare gedragingen zijn zo met elkaar verbonden en verweven dat veeleer sprake is van collectief handelen.»;
 
 
 
 –
 
 Zijn vanaf 2007 maatregelen genomen ter
						stimulering van rolvastheid en gericht op voorkoming van verbondenheid en
						verwevenheid?
 
 
 
 
 Het zwaartepunt ligt op de wijze waarop
				 vanaf 2007 veranderingen zijn doorgevoerd in de rollen, verantwoordelijkheden
				 en werkwijze rond de afgifte van EVOA-kennisgevingen. In mijn brief aan de TK
				 van 11 oktober 2011 worden de hiervoor getroffen maatregelen genoemd.
 
 
 
 Het betrof overwegend «harde» maatregelen
				(protocollen, procedures, en instructies) en in mindere mate maatregelen die
				tot doel hadden houding en gedrag binnen de regelgeving te beïnvloeden. Het
				onderzoek gaat, gelet op de conclusies van het OM over het collectief handelen,
				in de derde fase van het onderzoek dan ook nadrukkelijk in op maatregelen
				gericht op houding en gedrag.
 
 
 
 
 3.
 Situatie vanaf 2010 tot heden
 
 
 Het derde deel van het onderzoek van de
				commissie richt zich op de huidige situatie bij het departement van IenM.
				Zwaartepunt ligt op de wijze waarop vanaf 2010 veranderingen zijn doorgevoerd
				in de rollen, verantwoordelijkheden en werkwijzen met het oog op het vergroten
				van rolvastheid en het optimaal inperken van verbondenheid en verwevenheid
				binnen en tussen organisatieonderdelen van het ministerie van IenM. Daarbij
				zijn voor de commissie de volgende vragen leidend:
 
 
 
 –
 
 Zijn anno 2012 aanvullende maatregelen
					 noodzakelijk om geconstateerde tekortkomingen zoals vermeld in de brief van
					 4 oktober 2011 door de minister van Veiligheid en Justitie met betrekking tot
					 organisatie, houding en gedrag in de toekomst verder te kunnen beperken, voor
					 zover deze niet reeds zijn opgelost door in 2007 genomen
					 verbetermaatregelen.
 
 
 
 –
 
 Op welke wijze wordt binnen de
					 IenM-organisatie in den brede omgegaan met het opstellen, naleven van en het
					 toezicht op integriteitsregels? Hierbij gaat het om houding en gedrag. De
					 Commissie zal zich richten op rolvastheid en antwoord geven op de vraag in
					 hoeverre de geldende organisatienormen en -waarden (kernwaarden) voldoende
					 verinnerlijkt zijn en in hoeverre de sfeer voldoende open is om tegenspraak /
					 bijsturing toe te laten.
 
 
 
 Planning en doorlooptijd van het
				onderzoek
 
 Na bespreking met uw Kamer kan de commissie haar werkzaamheden
				 starten.
 Ik verwacht dat de commissie binnen enkele maanden haar
				 werkzaamheden kan afronden en hierover kan rapporteren. Ik ben van plan op zo
				 kort mogelijke termijn na het gereedkomen van het rapport, dit rapport –
				 vergezeld van een brief namens het kabinet – aan uw Kamer aan te bieden.
 
 
 
 
 
 De staatssecretaris van
			 Infrastructuur en Milieu,
 
 J. J.
 Atsma