Wetenschapsbudget 2000; Brief minister met kabinetsstandpunt over het advies "Het nut van grote technologische instituten" van de AWT
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26658, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-07-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26658 nr. 2

01-07-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt AWT ADVIES 32: DE GTI'S InleidingDEEL 1 1.1 Functie van de GTI's1.2 Positie ten opzichte van de overige publieke kennisinfra-
structuur1.3 Positie ten opzichte van maatschappelijke toepassings-
sectoren1.4 Internationale context1.5 Aansturing en financieringBasissubsidieDoelsubsidieOmvang subsidieMonitoring en evaluatie1.6 Faciliteiten: financiering en kosten doorberekeningBIJLAGE I Het strategisch PlanDEEL 2 2.1 ECN 1. Specifieke AWT-aanbevelingen2. OmgevingsanalyseKennisinstellingenElektriciteitssectorBedrijfsleven3. Functie/Positie ECNMissie ECNInkomsten 1997Aansturing en financiering5. De toekomst van ECN6. ConclusiesBevindingenAanbevelingen2.2 Grondmechanica Delft (GD) en WL/Delft Hydraulics (WL) 1. Aanbevelingen van de AWT2. Ontwikkelingen / uitdagingen 2.1. Uitdagingen aan de functies van de GWW-sector2.2. Behoefte aan kennisontwikkeling en kennistransfer3. Reactie op AWT-advies 3.1. Naar een herpositionering van GD en WL: algemene
beleidslijnen 3.2. Specifieke opmerkingen t.a.v. GD en WL GDWLRelatie/taakafbakening RWS–WL4. Toekomstige financiering GD en WL 4.1. Missiefinanciering (basis- en doelfinanciering)KennisgeneratieSpecialismeKennisoverdrachtExtra t.o.v. huidige missiefinanciering van GD: Extra t.o.v. huidige missiefinanciering van WL: 4.2. Problematiek grote faciliteiten2.3 MARIN 1. Aanbevelingen AWT2. Huidige functie en positie van MARIN2.1. De maritieme sector: doelgroepen2.2. Positie MARIN2.3. Planning en subsidie2.4. Installaties2.5. Samenwerking3. Toekomstige positie MARIN 3.1. Algemeen3.2. Marktontwikkelingen3.3. Dienstverlening en kennisontwikkeling3.4. Uitgangspunten subsidiëring MARIN3.5. Besluitvormingssystematiek3.6. SamenwerkingInternationaalMARIN in de TNO-koepel?3.7 Doelmatigheid3.8 Faciliteiten4 Omvang missiesubsidie 4.1. Uitgangspunten subsidiëring MARIN4.2. Verhoging missiesubsidie2.4 NLR 1. Regeringsstandpunt Luchtvaartcluster2. Omgevingsanalyse NLR3. Bevindingen en aanbevelingen van de AWT4. Hoofdlijnen in de NLR programmering5. Positie ten opzichte van andere kennisinstituten6. Aansturing en financieringOmzet NLR naar herkomst van middelen 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26658Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 113 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 658Wetenschapsbudget 2000nr. 2BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 1 juli 1999Bij brief van 29 mei 1998 heeft mijn ambtvoorganger u, mede namens zijn
collegae van Economische Zaken en van Verkeer & Waterstaat, het advies «Het nut van de grote technologische instituten» aangeboden
van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid AWT. In deze
brief is u een kabinetsstandpunt toegezegd dat tegelijk met het Wetenschapsbudget
zou verschijnen.Hierbij bied ik u het kabinetsstandpunt aan.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans Kabinetsstandpunt AWT ADVIES 32: DE GTI'S InleidingIn februari 1997 hebben de ministers van Economische Zaken, van Verkeer
& Waterstaat en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de Adviesraad voor
het Wetenschaps- en Technologiebeleid AWT advies gevraagd over de positie
van de Grote Technologische Instituten (GTI's1)
als onderdeel van de publieke kennisinfrastructuur en over hun bestuurlijke
en financiële relaties met de overheid. Op 29 mei 1998 heb ik u mede
namens genoemde ministers het advies getiteld «Het nut van de grote
technologische instituten» aangeboden met een korte reactie op hoofdlijnen.In deze reactie was aangegeven dat de perceptie van de AWT, dat de bijdrage
van de GTI's aan het innovatievermogen van het bedrijfsleven gering is, niet
werd gedeeld. In dit kabinetsstandpunt wordt hierop nader ingegaan en aangegeven
hoe deze bijdrage verder kan worden versterkt. Verder was aangegeven dat de
opvatting van de AWT, dat er een strikte scheiding moet worden aangebracht
tussen taak- en marktorganisaties, niet werd gedeeld. Ook dit wordt in dit
standpunt verder toegelicht en uitgewerkt.Het kabinetsstandpunt bestaat uit twee delen. Deel één betreft
de GTI's in het algemeen: de functie, de positie ten opzichte van andere kennisvragers
en -aanbieders, de internationale context en de aansturing en financiering
door de overheid. Deel twee bevat de standpunten per instituut, waarin ook
op de financiële zaken zal worden ingegaan. DEEL 1 1.1 Functie van de GTI'sDe AWT stelt dat de schakelrol van de GTI's, tussen het fundamentele
onderzoek en de maatschappelijke toepassingssectoren zoals beschreven in de
adviesaanvrage, van twee kanten onder druk is komen te staan. De universiteiten
hebben zich met contractonderzoek meer op het terrein van de GTI's begeven,
evenals private ondernemingen, die meer toegepast onderzoek zijn gaan verrichten.
De GTI's zijn sterk gericht op eigen technologieontwikkeling en beschikken
vaak over grote onderzoeksfaciliteiten. De druk vanuit de overheid om «de
markt op te gaan» heeft volgens de AWT tot gevolg dat GTI's minder geneigd
zijn tot kennisoverdracht en brengt ook hun specialistische diepgang in gevaar.De AWT stelt op basis van gesprekken met het bedrijfsleven dat de
GTI's weinig bijdragen aan de kennisintensiteit van hun sector. Van overheidszijde,
constateert de AWT, is er tevredenheid over aansluiting tussen de kennis van
de GTI's en de behoefte van de overheid.De AWT constateert dat er een keuze gemaakt moet worden, omdat de
missie van de GTI's toestaat in de hele kennis keten even actief te zijn.
Een GTI positioneert zich als een taakorganisatie, gericht op het ontwikkelen
van nieuwe kennis en technologie, of als een marktorganisatie, die op basis
van bestaande kennis inspeelt op de behoefte van de afnemers.In de praktijk is de situatie niet zwart-wit, maar echte vermenging
van de twee typeringen acht de AWT niet wenselijk.Zowel voor het functioneren van de overheid als voor het concurrentievermogen
van het Nederlandse bedrijfsleven acht het kabinet de aanwe- zigheid van een
hoogwaardige en dynamische kennisinfrastructuur van groot belang. In die kennisinfrastructuur
moeten de taken en activiteiten van de verschillende spelers voortdurend goed
op elkaar worden afge- stemd, wil de kennisinfrastructuur een maximale bijdrage
kunnen leveren. Het kabinet is van mening, dat er in de kennisinfrastructuur
een belangrijke, speciale rol voor de GTI's is weggelegd. Daarbij zijn twee
functies te onderscheiden.De eerste functie is die van een technologisch kennis centrum om in de
huidige en voorzienbare kennisbehoeften van overheid en bedrijfsleven te voorzien.
Het in stand houden van een technologische kennisbasis is een functie die
noch bij de universiteiten, noch bij het bedrijfsleven kan worden belegd.
Het universitaire onderzoek richt zich veel sterker op het verleggen van de
grenzen van het weten, dan op het in stand houden van een kennisbasis. Voor
ondernemingen is het in stand houden van expertise «om op terug te kunnen
vallen» niet rendabel.De tweede functie betreft het ontwikkelen en beschikbaar stellen van technologie
ten behoeve van overheid en bedrijfsleven. Zo'n technologisch ontwikkelingscentrum
is voornamelijk vraaggestuurd. Het is niet wenselijk deze functie primair
bij de universiteiten neer te leggen. Technologieontwikkeling omvat veel onderzoek
dat vanuit wetenschappelijk oogpunt minder interessant is. Dit geldt met name
voor het onderzoek dat nodig is om van een concept te komen tot een technologie
die aantoonbaar werkt. Private kennisaanbieders (zoals ingenieursbureaus)
en bedrijven zullen pas investeren in vernieuwende technologieontwikkeling
als er zicht is op een markt waarin deze investering kan worden terugverdiend.Het is duidelijk dat beide functies onverbrekelijk met elkaar verbonden
zijn en dat de overheid hiervoor een verantwoordelijkheid heeft. Wel zal de
verhouding tussen beide functies kunnen variëren, afhankelijk van het
technologiegebied of de mogelijkheden en behoeften van de andere actoren in
de technologieontwikkeling. Het is gewenst, dat de kennisopbouw en technologieontwikkeling
bij de GTI's zo goed mogelijk aansluit bij de behoeften van de markt. Het
kennen van en werken voor die markt is daarbij essentieel. Het onderscheiden
van taak- en marktorganisaties, zoals de AWT aangeeft, wordt daarom ongewenst
geacht. Het kabinet kiest derhalve voor een duale functie van de GTI's.Technische universiteiten en ondernemingen begeven zich steeds meer op
gebieden, die ook door de GTI's worden bestreken. Met de AWT is het kabinet
van mening, dat deze ontwikkelingen nopen tot periodieke evaluatie van de
meerwaarde van een GTI en tot scherpere definitie van taken. In het kader
van een vierjarige cyclus van strategieplannen, zie § 1.5, zal hieraan
dan ook nadrukkelijk aandacht worden besteed.Het ter beschikking stellen en houden van technologie houdt een schakelrol
in voor de GTI's, tussen instellingen voor fundamenteel onderzoek en de technologie
gebruikende maatschappelijke partijen. Het gaat daarbij om kennis halen bij
partijen in de kennisinfrastructuur voor fundamenteel onderzoek (met name
de universiteiten) en technologie brengen naar de doelgroepen. Beide kanten
van deze schakelrol worden hieronder verder uitgewerkt. 1.2 Positie ten opzichte van de overige publieke kennisinfra-
structuurDe AWT geeft aan dat de instituten in het algemeen maar zeer beperkte
relaties onderhouden met de universiteiten. Vaak hebben ze daar niet veel
te halen; het feit dat de GTI's er zijn heeft de universiteiten minder mogelijkheden
gegeven zich op die GTI gebieden te ontwikkelen. De GTI's zijn sterk gericht
op eigen technologieontwikkeling.GTI's leveren in het kader van hun missie een specifieke bijdrage in wisselende
coalities met andere kennisinstellingen. Mede door hun faciliteiten en door
de omvang van hun onderzoek nemen de GTI's op hun technologiegebieden een
centrale plaats in het Nederlandse publieke onderzoek in. Zowel in de functie
van kennis centrum als in de functie van technologisch ontwikkelingscentrum
zal een GTI de verschillende disciplines van fundamenteel onderzoek moeten
integreren ten behoeve van de multidisciplinaire vraag uit de samenleving.Het kabinet acht intensivering van de relaties tussen GTI en het fundamenteel
onderzoek gewenst. De GTI's zullen daartoe expliciet worden aangesproken op
integratie van extern ontwikkelde kennis als onderdeel van hun technologie
management.De GTI's zullen steeds meer als integrator van eigen en elders ontwikkelde
technologie moeten optreden. Dit sluit eigen technologisch onderzoek niet
uit, integendeel. Indien de benodigde kennis niet beschikbaar is, zal deze
ontwikkeld moeten worden. Daarnaast moet een organisatie zelf onderzoek doen
om steeds op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen en te weten
waar welke kennis beschikbaar is. Eigen technologieontwikkeling dient daarmee
onderdeel te zijn van het technologiemanagement van een GTI en niet een op
zichzelf staand doel.De GTI's hebben de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan hun relatie
met andere kennisinstellingen. Het kabinet is van mening dat nu de instituten
expliciet kunnen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid steeds interne
en externe kennisontwikkeling tegen elkaar af te wegen (make or buy).De steeds veranderende maatschappelijke vraag behoeft steeds wisselende
combinaties van kennis en expertise. Deze vraag wordt bovendien steeds complexer
en is meestal niet binnen de technologische capaciteit van één
organisatie te beantwoorden. Het kabinet ziet op dit moment meer in een proces
van stimuleren van en aanspreken op samenwerking met andere onderzoeksorganisaties
op basis van individuele sterktes, dan op het inzetten op institutionele fusies
zoals de AWT adviseert. De door de AWT gesuggereerde fusie van enkele GTI's
met de TU Delft gaat het kabinet ten principale te ver, gelet op de sterk
uiteenlopende doelstellingen van beide types organisaties. Ook in een samengaan
met TNO, zoals voor enkele GTI's door de AWT geadviseerd, ziet het kabinet
momenteel geen meerwaarde. Wel zal iedere 4 jaar bij de evaluatie de positie
van de afzonderlijke GTI's ten opzichte van andere kennisinstellingen worden
bezien.Deze visie houdt ook in dat een GTI niet op alle gebieden, die van belang
zijn voor het beantwoorden van maatschappelijke vragen, even excellent hoeft
te zijn. Op hun kerncompetenties dienen de GTI's erkend deskundig te zijn,
op aanpalende gebieden dient een GTI voldoende kennis te heb- ben om te kunnen
communiceren met anderen. 1.3 Positie ten opzichte van maatschappelijke toepassings-
sectorenDe AWT geeft aan, dat als gevolg van een door de overheid gestimuleerde
marktoriëntatie, de schakelfunctie van de GTI's onder druk staat; de
instituten hebben de neiging om op hun kennis te blijven zitten omdat dit
hun bron van inkomsten is. Ook de specialistische diepgang komt hierdoor in
gevaar. Daarnaast constateert de AWT dat er oneigenlijke concurrentie met
private kennisaanbieders optreedt. De bijdrage van de GTI's aan de kennisintensiteit
van ondernemingen is gering, de overheid is in het algemeen tevreden over
de expertise van de GTI's.In de eerdere reactie1 op het advies heeft
het kabinet aangegeven waarom het door de AWT opgeroepen beeld van de huidige
bijdrage van de GTI's aan de innovativiteit van het bedrijfsleven te somber
is.Voor ondernemingen dienen de GTI's technologie te ontwikkelen waarvan
nog niet duidelijk is of de toepassing ervan economisch rendabel te maken
is. Daar ligt voor een belangrijk deel ook de motivering voor overheidsfinanciering
van GTI's. Om de kansen op een succesvolle bijdrage aan innovatie zo groot
mogelijk te maken dienen private partijen (zowel kennisaanbieders als afnemers)
in een vroeg stadium betrokken te raken bij de vraagstelling van het onderzoek.
Dit kan bijvoorbeeld plaatsvinden in de vorm van gezamenlijk gefinancierde
onderzoekprogramma's. De kwaliteit van deze interactie is van strategisch
belang voor de onderzoeksagenda en de positionering van de GTI's in het kennisnetwerk.Op het moment dat ontwikkelde kennis toepasbaar wordt, dient de eventuele
commercialisering waar mogelijk aan andere (private) partijen te worden overgelaten.
Daaronder vallen dus ook private kennisaanbieders (ingenieursbureaus). Hier
dienen GTI's meer de rol van «adviseur van de adviseurs» op zich
te nemen.Met de AWT is het kabinet van mening, dat er geen concurrentie maar juist
samenwerking met private partijen (kennisaanbieders èn kennisafnemers)
moet zijn en dat er meer nadruk op gezamenlijk onderzoek en kennisoverdracht
dan op consultancy en routinematige advisering moet komen, om zo de bijdrage
van de GTI's aan het innovatievermogen van ondernemingen te maximaliseren
(de GTI's in de rol van «adviseur van de adviseurs»). De GTI's
zullen worden gevraagd om een expliciet beleid ten aanzien van kennisoverdracht.Het beoordelingskader voor subsidie voor de functie van technologisch
ontwikkelingscentrum zal dan ook meer nadruk leggen op gezamenlijke technologieontwikkeling.Als private partijen deelnemen in de ontwikkeling van een technologie
waarmee zij zelf later de markt willen bewerken, dan zullen zij er natuur-
lijkerwijs op toezien dat er later geen oneigenlijke concurrentie zal optreden.Marktactiviteiten verricht door partijen in de publieke kennisinfrastructuur
zijn nog onderwerp van discussie in de interdepartementale werkgroep Markt
en Overheid. Eventuele nadere regelgeving en toezicht op naleving hiervan
zullen uiteraard ook op de GTI's van toepassing zijn. Het kabinet kan hier
nu niet op vooruitlopen, maar zal de Kamer informeren over eventuele consequenties
voor de GTI's. 1.4 Internationale contextDe AWT maakt voor de internationale context een onderscheid tussen
taak- en marktorganisaties. Een taakorganisatie voert per definitie onderzoek
uit op onderwerpen van staatszorg, waar commerciële belangen niet groot
zijn. Dat opent mogelijkheden voor verregaande internationale samenwerking
en taakafbakening. Deze efficiencyslag is een taak van de overheid omdat,
aldus de AWT, dit niet van de instituten zelf verwacht kan worden. Marktorganisaties
zijn zelf verantwoordelijk voor hun internationale samenwerking. Dit moet
geen doel op zich zijn, maar een middel om Nederlandse marktpartijen beter
te kunnen onder- steunen. De overheid moet subsidiëring van het instituut
uiteindelijk beoordelen op de mate waarin het instituut opdrachten van Nederlandse
klanten weet te verwerven.Het kabinet onderschrijft de observatie dat er op het gebied van technologieontwikkeling
nog veel synergie winst te boeken valt met internationale samenwerking. Aan
de ene kant zijn er goede voorbeelden van bilaterale internationale samenwerking
en wordt in vrijwel alle onderdelen van het Vijfde Kaderprogramma
aandacht besteed aan een betere benutting op Europese schaal van onderzoeksfaciliteiten.
Anderzijds is op dit gebied de praktijk vaak weerbarstiger dan de theorie.
Uiteindelijk wil ieder land over het volledige palet aan kennis beschikken,
maar de idee dat niet alles daarmee ook zelf moet worden onderzocht doet nog
te weinig opgeld. Daarnaast komt het voor dat landen een unieke faciliteit
hebben, maar andere landen niet bereid zijn om aan de financiering ervan bij
te dragen.Waar mogelijk stimuleert de Nederlandse overheid een internationale taakafbakening,
vooral op die gebieden waar de overheid zelf de markt bepaalt, zoals defensie
en luchtvaart. De inzet van dat beleid is maximalisering van het rendement
van de eigen investeringen in onderzoek via ruilen van kennis en verdere uitbouw
van in Nederland aanwezige sterktes.In wisselende mate verwerven de GTI's opdrachten op de buitenlandse kennismarkt.
Het kabinet onderschrijft de gedachte dat deze opdrachten, indien voortkomend
uit publiek gefinancierde activiteiten, uiteindelijk ten goede moeten komen
aan Nederlandse partijen. Dat is echter niet altijd zo eenduidig vast te stellen.
Opdrachten waarbij ook Nederlandse marktpartijen betrokken zijn, dragen evident
bij aan de Nederlandse marktpositie. Opdrachten van buitenlandse klanten zijn
ook een goede aanduiding voor de kwaliteit van een Nederlands instituut. Om
de bijdrage van buitenlandse opdrachten aan de publieke missie goed te kunnen
beoordelen, dienen de GTI's in het strategisch plan hun internationale activiteiten
duidelijk zichtbaar te maken en daarbij in te gaan op de aard van deze activiteiten
en de motivering hiervoor. Zo vallen achteraf de opbrengsten beter te evalueren.De terreinen waarop de GTI's zich bewegen, kenmerken zich door sterke
en toenemende internationalisering, zowel aan de marktzijde als aan de onderzoekszijde.
Een steeds belangrijker gedeelte van de internationale kennismarkt is die
van internationale programma's en in het bijzonder die van de EU technologiesubsidies.
De aandacht verschuift steeds meer van nationale naar Europese inzet en doelstellingen.
De mate waarin zo'n verschuiving optreedt, kan het beste door het instituut
zelf worden beoordeeld. Dat betekent dat de afweging in welke mate de beschikbare
middelen worden ingezet voor deelname aan internationale technologie programma's
ten principale bij het instituut zelf ligt. Het criterium daarbij is of deelname
bijdraagt aan het realiseren van doelstellingen uit het strategisch plan.
Deelname aan internationale technologieprogramma's is daarmee een middel,
geen doel.In bepaalde gevallen hangt deelname aan internationale technologieprogramma's
samen met expliciet overheidsbeleid. In zo'n geval kan de overheid een gedeelte
van de overheidsfinanciering hiervoor oormerken (doelsubsidie). 1.5 Aansturing en financieringDe AWT stelt dat de overheidssubsidie aan de GTI's groot genoeg moet
zijn om de opgedragen taken uit te kunnen voeren en constateert dat dit niet
altijd het geval is. Onderfinanciering leidt tot oneigenlijke concurrentie
en drijft de instituten weg van hun eigenlijke taak. Voor marktorganisaties
stelt de AWT dat subsidie gerechtvaardigd is voor achter- grondonderzoek (de
«technology readiness») en voor de beschikbaarheid van onderzoeksfaciliteiten.
De verantwoordelijkheid voor de besteding van deze subsidie ligt bij het instituut
zelf. In een periodiek strategisch plan geeft het instituut aan welke doelen
het in de markt met de subsidie wil bereiken. De overheid toetst het strategisch
plan op aansluiting bij de missie en efficiënte aanwending
van publieke middelen. Het instituut wordt afgerekend op het bereiken van
expliciete doelen. Bij taakorga- nisaties is subsidie gerechtvaardigd als
het gebied expliciet onderwerp van staatszorg is. Het is aan de overheid om
aan te geven op welk terrein onderzoek nodig is en onder welke condities de
subsidie verleend wordt. Periodiek moet de overheid beoordelen of het instituut
de taak naar behoren vervult.Zoals onder 1.1 gesteld kiest het kabinet ervoor de duale functie van
de GTI's te handhaven, maar wel een onderscheid te maken in de financiële
aansturing van het onderhoud van een kennisbasis enerzijds en technologieontwikkeling
ten behoeve van overheid en bedrijfsleven anderzijds. Gekozen wordt voor een
aansturing die lijkt op de aansturing van TNO en DLO door middel van basis-
en doelsubsidie. Deze aansturing dient efficiënt en doelmatig te worden
georganiseerd.De meerjarige (dus los van incidentele opdrachten) relatie met de overheid
wordt vastgelegd in een vierjaarlijks strategisch plan, dat zowel de basisals
de doelsubsidie omvat. De overheid moet het strategisch plan goedkeuren.Op basis van het strategisch plan maakt het instituut een jaarlijks onderzoeksplan –
dat zowel een basis- als een doelsubsidieplan omvat – en een begroting.
Goedkeuring van de begroting door de overheid leidt tot toekenning van de
subsidie. Aan het eind van een jaar dient het instituut een onderzoeksverslag
in met de bijbehorende jaarrekening. Goedkeuring van de jaarrekening leidt
tot vaststelling van de subsidie. Onderzoeksplan en -verslag worden getoetst
door de overheid. Bij de totstandkoming van het strategisch plan en de jaarlijkse
onderzoeksplannen zullen de adviesraden van de GTI's een belangrijke rol spelen.
Hierop wordt nader ingegaan in de uitwerking per instituut.Het strategisch plan moet evalueerbaar zijn en omvat:– een omgevingsanalyse (ontwikkelingen bij de doelgroep en relatieve
technologiepositie van het instituut)– een toetsbaar toekomstbeeld (wat heeft het instituut over 4 jaar
voor welke doelgroep bereikt)– een globale uitwerking voor de doelsubsidie (welke technologie
wordt op welke wijze voor wie ontwikkeld), de basissubsidie (welke kennisbasis
moeten we daarvoor op welke wijze in 4 jaar opvullen) met als verbinding daartussen
de technologieportfolio (welke technologie op basis van welke kennis)– kennisoverdrachtbeleid (personeelsuitwisseling, publicaties, octrooibeleid
etc.)– voorgenomen grote investeringen– ontwikkeling onderzoekscapaciteit (mensen en apparatuur)Basis- en doelsubsidie plannen maken onderdeel uit van een zelfde strategisch
plan. Het strategisch plan zal dus ook aangeven welke relatie bestaat tussen
het achtergrondonderzoek en het onderzoek ten behoeve van marktpartijen. Het
centrale element daarin is de bovengenoemde technologieportfolio, die ook
de scharnierfunctie van het instituut weergeeft: welke technologie is op basis
van welke kennis voor wie ontwikkeld?Bijlage 1 omschrijft een mogelijke inhoud van een strategisch plan in
meer detail. BasissubsidieIn het gekozen model dient de basissubsidie ter financiering van het onderhoud
van de kennisbasis. In het basissubsidie deel van het strate- gisch
plan beschrijft de GTI de voorgenomen onderzoeksinspanning in termen van manjaren
tegen integrale kosten, met speciale aandacht voor (1) een expliciete motivering
voor de gekozen onderzoeksonderwerpen en (2) een verdeling van de inspanning
tussen het instituut en omschreven samenwerkingsverbanden binnen de publieke
kennisinfrastructuur (en buitenlandse kennisinstellingen). Met dit laatste
aspect wil het kabinet de centrale functie van de GTI in het betreffende technologiegebied
gebrui- ken als hefboom voor efficiënte aanwending van publieke middelen
voor onderzoek. Dit deel van het strategisch plan heeft dus een grotere scope
dan het «eigen werk».Met een jaarlijks onderzoeksverslag rapporteert het instituut over haar
bijdrage aan het vakgebied en plaatst de resultaten daarbij in de context
van een omgevingsanalyse.Succes criterium voor deze functie is de zichtbaarheid van het instituut
in het vakgebied (blijkend uit bijvoorbeeld publicaties, octrooien, bijdragen
aan symposia) en de mate waarin het instituut succesvolle samenwerking met
andere kennisinstellingen weet te bereiken. DoelsubsidieDe doelsubsidie is bedoeld voor strategische technologie ontwikkeling
ten behoeve van maatschappelijke toepassingssectoren, de zogeheten marktpartijen.
Onder marktpartijen worden zowel ondernemingen als overheidsinstellingen verstaan.
In het doelsubsidie deel van het strategisch plan geeft de GTI toetsbaar aan
met welke middelen welke doelstellingen voor welke partijen worden bereikt.
Waar mogelijk en van toepassing wordt gestreefd naar een co-financieringsmodel:
de doelgroep betaalt mee aan de technologieontwikkeling en geeft daarmee aan
die van belang te vinden. De primaire sturing van de inhoudelijke technologieontwikkeling
ligt daarmee bij de interactie tussen instituut en doelgroep. Als die doelgroep
het bedrijfsleven is kunnen twee aansturingelementen worden toegepast als
additionele prikkel:– Binnen een vastgesteld volume aan doelsubsidie wordt de toekenning
ervan afhankelijk gemaakt van het volume aan co-gefinancierde technologieprojecten.
De publieke ondersteuning wordt daarmee gerelateerd aan bewezen taakvervulling.– Om het strategisch gehalte van het onderzoek te garanderen kunnen
daarbij eisen gesteld worden aan de aard en omvang van de cofinanciering bij
het doelsubsidieprogramma. Te denken valt aan de invloed van het instituut
op de probleemdefinitie, de inbreng van haar expertise en de verdeling van
kosten en risico's. Het instituut zal hieraan expliciet aandacht moeten besteden
in de rapportage over de doelsubsidie.In het doelsubsidie deel moet ook het beleid ten aanzien van kennisoverdracht
worden aangegeven in termen van doelen en middelen.Het vierjarig strategisch plan (dat basis- en doelsubsidie omvat) en de
daaruit afgeleide jaarlijkse onderzoeksplannen worden uitgedrukt in manjaren
tegen integrale kosten.Doelsubsidie eindigt idealiter daar, waar de markt de technologieontwik-
keling kan overnemen. Dit betekent dat succesvolle technologieontwik- keling
en -overdracht leidt tot veranderingen in de technologieportfolio van het
instituut. Daarom zal aan het instituut jaarlijks een rapportage worden gevraagd
over de veranderingen in de technologieportfolio in relatie tot de kennisoverdracht.
Succescriterium zijn de gebleken veranderingen in de technologieportfolio
en de behaalde omvang van gezamenlijk (gefinancierd) strategisch onderzoek. Omvang subsidieHet kabinet onderschrijft de observatie van de AWT dat er een heldere
relatie moet zijn tussen het opgedragen takenpakket en de daarvoor beschikbare
middelen. In het instituutsgewijze deel van dit standpunt zal daarop nader
worden ingegaan. Bij majeure afwijkingen in de financieel-economische vooruitzichten
is tussentijdse aanpassing mogelijk van de meerjarige budgettaire afspraken
die met de instituten worden gemaakt. Monitoring en evaluatieOnderdeel van de cyclus van aansturing en financiering vormen periodieke
monitoring en evaluatie van de mate waarin doelstellingen worden en zijn gerealiseerd.
Resumerend zijn de hoofddoelen:– versterking van het innovatievermogen van de betreffende nationale
sector;– in stand houden van een hoogwaardige kennisbasis voor de overheid
betreffende sector.Ter bevordering van het bereiken van de gestelde doelen is in dit standpunt
een aantal «ondersteunende» doelen voor de GTI's geformuleerd.
De belangrijkste zijn:– intensivering van de samenwerking met andere partijen in de kennis-
infrastructuur (m.n. de universiteiten) en daarmee de integrator rol van de
GTI's versterken;– meer nadruk op strategische samenwerking met private partijen
(kennisaanbieders en -afnemers), o.a. door het opstellen van gezamenlijke
onderzoekagenda en co-financieringsmechanismen.Daarbij acht het kabinet het gewenst, dat om de vier jaar middels onafhankelijk
onderzoek een evaluatie plaatsvindt van de bijdrage van het GTI aan de innovatie
van de betreffende nationale sector. In dit licht dient daarbij tevens de
balans tussen nationale en internationale opdrachten te worden beoordeeld
evenals de wijze waarop het instituut de interactie met de omgeving heeft
vormgegeven en in hoeverre dat heeft doorgewerkt in de onderzoeksagenda. Ook
dient periodiek evenals de ontwikkeling in de samenwerking van een GTI met
zowel andere partijen in de kennisinfrastructuur als ook met private partijen
(kennisaanbieders enafnemers) te worden geëvalueerd. Dit heeft ten doel
de meerwaarde van het GTI als schakel tussen het fundamenteel/strategisch
onderzoek en technologie gebruikende marktpartijen te kunnen beoordelen.De criteria voor monitoring en evaluatie, en daarmee ook een aantal vormeisen
aan de strategische plannen, zullen per GTI moeten worden uitgewerkt.Twee jaar na de behandeling in de Tweede kamer zal worden geëvalueerd
in hoeverre bovengenoemde maatregelen zijn geïmplementeerd in het stelsel
van de GTI's en of daarmee de beoogde verheldering van bestuurlijke relaties
is opgetreden. 1.6 Faciliteiten: financiering en kosten doorberekeningDe GTI's beschikken veelal over grote faciliteiten, zoals windtunnels
en proeftanks. De beschikbaarheid van deze faciliteiten is van essentieel
belang voor de doelgroepen van de GTI's. Zoals de AWT in zijn advies stelt
heeft de overheid daarbij een legitieme rol.Uitgangspunt van het kabinet is dat elk GTI de integrale kostprijs hanteert
voor zijn werkzaamheden. Hierbij wordt het tarief, dat in rekening wordt gebracht,
berekend op basis van de aan het project toe te schrijven variabele en vaste
kosten. Onder de kosten vallen ook de kosten van rente en afschrijving van
de testfaciliteiten. Waar en voor zover dat niet kan, worden tussen overheid
en instituut afspraken gemaakt over de daaruit volgende onderdekking.
Uit de afschrijving dienen de instituten een reserve op te bouwen voor toekomstige
investeringen.Investeringen van deze omvang (vaak meer dan de jaarlijkse omzet van een
GTI) en van zo'n groot belang vragen o.a. uit doelmatigheidsoogpunt een strategisch
nationaal – maar steeds vaker internationaal – afwegingskader.
Dat afwegingskader is niet adequaat te realiseren wanneer de investeringsbeslissing
volledig door het instituut zelf genomen wordt.Investeringen in grote faciliteiten dienen te worden aangekondigd en onderbouwd
in het strategisch plan, dat goedkeuring behoeft van de overheid. Op dat moment
kan de overheid besluiten over de wenselijkheid van deze investering, rekening
houdend met nationale en internationale overwegingen. Goedkeuring van de investering
dient gepaard te gaan met besluitvorming over de consequenties van deze investering
voor de jaarlijkse overheidsbijdragen.Kleine faciliteiten (meetinstrumenten, locale IT netwerken) moeten uit
de begroting van het instituut worden gefinancierd. De mate waarin die kosten
ten laste van de subsidie gaan, wordt vastgelegd in het strategisch plan. BIJLAGE I Het strategisch PlanHet strategisch plan beschrijft:– de huidige relatieve (vanuit een omgevingsanalyse) positie– een toetsbaar streefbeeld– de bijbehorende marsroute voor 4 jaar, uitgewerkt in een globaal
onderzoeksplan voor basis- en doelsubsidie– investeringsplan voor apparatuur en faciliteiten– beleid ten aanzien van kennisoverdracht (octrooibeleid, overdracht
van marktrijpe technologie, personeelsuitwisseling, communicatie zoals publicaties
en symposia)Verbindingspunt tussen beide plannen is de technologieportefeuille, die
aangeeft welke technologie op basis van welke kennis voor wie ontwikkeld wordt:  markt
1  markt x Kennisdomein 1technologie
11     Kennisdomein
y   technologie xyVoor de basissubsidie wordt omschreven:– welke kennis ontwikkeling noodzakelijk is op basis van de gewenste
technologische ontwikkeling en de nu beschikbare kennis– hoe de kennisopbouw wordt vormgegeven (eigen onderzoek, omschreven
samenwerkingsverbanden in Nederland of met buitenlandse partijen, verwerving
extern ontwikkelde kennis)– op welke wijze andere partijen kunnen kennisnemen van de opgedane
kennisen vertaalt dit in het eerste jaarwerkplan basissubsidieVoor de doelsubsidie wordt omschreven:– welke technologie voor welke markt ontwikkeld wordt– wat de huidige technologiepositie is– welke partijen men denkt te betrekken bij aan het ontwikkelingstrajecten vertaalt dit in het eerste jaarwerkplan doelsubsidieHet doelsubsidieplan maakt toetsbaar duidelijk welke doelen voor welke
doelgroep zullen worden bereikt.Jaarwerkplannen ten behoeve van subsidie worden uitgedrukt in manjaar
tegen integrale kosten.In de onderzoeksverslagen wordt aangegeven welke verandering ten opzichte
van het vorig jaar bereikt is. DEEL 2 2.1 ECN 1. Specifieke AWT-aanbevelingenIn het AWT-rapport is een visie neergelegd op de kennisinfrastructuur,
de functie van de GTI's daarin en de functie van ECN in het bijzonder. Tevens
heeft de AWT een aantal punten van kritiek aangedragen en enkele aanbevelingen
gedaan. Bevindingen:– Bijdrage ECN aan innovativiteit bedrijfsleven marginaal– Teveel invloed ECN op eigen programma– De Programma Advies Raad (PAR) en de Externe BeoordelingsCommissies
(EBC's) zijn te vrijblijvend– EZ mist duidelijk beoordelingskader voor besluitvorming over programma'sAanbevelingen:– ECN moet geen marktorganisatie zijn, commerciële activiteiten
moeten worden afgesplitst– Als het ECN bestaansrecht heeft, moet het een taakorganisatie
zijn– Primaat vaststellen onderzoeksprogramma op hoofdlijnen ligt bij
de minister van EZ– De nucleaire activiteiten en het programma brandstofcellen moeten
kritisch worden bezienNa een beschrijving van de huidige stand van zaken en toekomstige ontwikkelingen
bij ECN zal op deze bevindingen en aanbevelingen in de conclusies ingegaan
worden. 2. OmgevingsanalyseOp basis van een omvangrijke omgevingsanalyse in 1996 is de huidige financiering
en aansturing van ECN door de Minister van EZ vastgesteld. De onderstaande
omgevingsanalyse komt in grote lijnen overeen met voornoemde, hoewel op enkele
punten (bijv. klimaat, liberalisering) nieuwe ontwikkelingen zijn opgetreden.
Bij de evaluatie van de huidige financiering en aansturing, en de voorbereidingen
van de nieuwe periode (2001–2004) zal een nieuwe omvangrijke omgevingsanalyse
aan de orde komen.Overheid:De uitgangspunten van het energiebeleid zijn in de Derde Energienota neergelegd:1. Schoon2. Betrouwbaar3. BetaalbaarDe overheid neemt haar verantwoordelijkheid op dit gebied, want onze maatschappij
is sterk afhankelijk van energie. De energie-intensieve economische structuur
versterkt dit nog eens. Het is dus ook niet verwonderlijk dat zowel relatief
als absoluut Nederland in internationaal perspectief veel geld aan energie-onderzoek
besteedt, namelijk circa f 600 mln, waarvan de helft door de overheid
gefinancierd.Vanuit het oogpunt van eindige fossiele energiebronnen en de klimaatproblematiek
stimuleert de overheid energiebesparing en duurzame energie. Technologieën
op deze gebieden zijn vaak nog niet rendabel, bovendien spoort het lange termijn
aspect niet met de tijdshorizon van het bedrijfsleven. Daarnaast stimuleert
de overheid nucleaire R&D uit oogpunt van de optie open houden, en in
het verlengde daarvan de nucleaire kennis in stand te houden. KennisinstellingenEnergie-onderzoek omvat een breed terrein. Het is een verzameling van
disciplines uit de technische, bèta- en gammawetenschappen die zich
richten op de energievoorziening én het gebruik van energie. Het onderzoek
wordt uitgevoerd zowel in publieke kennisinstellingen (ECN, TNO, universiteiten)
als in private kennisinstellingen (KEMA, Gastec en Gasunie Research).
Ook ingenieursbureaus en bedrijven verrichten onderzoek, hoewel deze onderzoeksactiviteiten
hoofdzakelijk gelieerd zijn aan concrete productontwikkeling. De onderzoeksinstellingen
KEMA en Gastec verkrijgen wel een financieringsstroom (vergelijkbaar met vroegere
algemene bijdrage) van de e-sector, maar deze stroom staat (mede o.i.v. de
liberalisering) de laatste jaren onder druk. ElektriciteitssectorDe elektriciteitssector ondergaat de gevolgen van de liberalisering. Nadruk
zal komen te liggen op kostenbeheersing, met direct gevolg voor middelen R&D-activiteiten,
al dan niet in eigen huis of bij kennisinstel- lingen. Vergelijkbaar zijn
tendensen in de UK en VS, waarbij de private investeringen in R&D met
een factor vier zijn afgenomen. Nadruk binnen de private R&D-portfolio
zal bovendien verschuiven van lange termijn naar korte termijn R&D. BedrijfslevenOp het gebied van energietechnologie is in Nederland een beperkt aantal
grote industrieën die zelfstandig een ontwikkelingstraject kunnen door-
voeren tot grootschalige marktimplementatie. Van groot belang bij het identificeren
van R&D-trajecten is dat de Nederlandse industriële structuur de
ontwikkelde technologieën kan vertalen in concrete producten en naar
marktimplementatie. Op terreinen waar Nederlandse commerciële mogelijkheden
gering zijn, zou de overheid geen grote inspanningen moeten ondersteunen.
Een focussering van de onderzoeksinspanningen op een beperkt aantal speerpunten
is vanuit dat oogpunt essentieel. 3. Functie/Positie ECNZoals hierboven aangegeven, ziet de overheid de noodzaak in om R&D
te stimuleren op de gebieden energiebesparing, duurzame energie en kernenergie.
Van oudsher is het onderzoeksinstituut ECN van overheids- wege belast onderzoek
op deze terreinen te verrichten. Op deze wijze heeft ECN zich een unieke positie
verworven:1. ECN beschikt over unieke Research faciliteiten (windturbinetestvelden,
Hoge Flux Reactor (HFR), stralingslab, onderzoeksreactor biomassavergassing,
experimenteel lab brandstofcellen)2. ECN vervult een tussenfunctie tussen fundamenteel onderzoek en concrete
toepassingen op gebieden waar nog geen volgroeide markt bestaat (duurzame
energie en energiebesparing).3. De Nuclear Research and Consultancy Group (NRG) is het enige kernenergie-onderzoekinstituut
in Nederland. NRG is een vennootschap onder firma van ECN en KEMA en beschikt
over unieke en voor de overheid onmisbare expertise.4. ECN is het centrale onderzoeksinstituut voor duurzame en energie-efficiënte
technieken gericht op de lange termijn. Missie ECNIn de missie van ECN, door de Minister van EZ in 1996 vastgesteld, omschrijft
ECN haar activiteiten als volgt:– Energie-onderzoek Centrum Nederland (ECN) is een zelfstandige
Nederlandse organisatie voor lange-termijnonderzoek en middellange-termijnontwikkeling
op energiegebied, alsmede de daaruit voortvloeiende korte-termijn-dienstverlening
en kennistransfer. – ECN richt zijn activiteiten op de behoeften en wensen van het
bedrijfsleven, energiesector en overheid om door gerichte kennis- en technologie-ontwikkeling
en -transfer bij te dragen aan innovatieve oplossingen bij zijn doelgroepen
en klanten.– ECN werkt met duurzaamheid als leidraad aan de ontwikkeling van
een betrouwbare, milieuvriendelijke en kosten-effectieve energiehuishouding
en streeft met geselecteerde speerpunten naar internationaal erkende deskundigheid. Inkomsten 1997In 1997 heeft ECN volgende inkomsten gerealiseerd:  Totaal
(* mln gld)Als % van totale omzet Inkomsten ECN, 1997143
 100   w.v.  Basis-financiering15  10,5ENGINE-financiering15  10,5 S-financiering30
 21   Europese Unie30  21   Opdrachten
en financiering van Novem16  11   Opdrachten van
EZ2,52   Opdrachten en bijdragen van overige marktpartijen34,524
 De overige opdrachten en bijdragen zijn niet slechts afkomstig van bedrijven,
maar ook van andere marktpartijen als (lagere) overheden, ingenieursbureau's,
(buitenlandse) kennisinstellingen e.d.. Aansturing en financieringIn 1997 is voor vier jaar de nieuwe aansturingsystematiek van start gegaan.
Naast een missiegeoriënteerde bijdrage, die in de vorm van basis- en
ENGINE-financiering wordt verstrekt, is er ook een bijdrage aan ECN waarbij
de voorwaarde voor co-financiering door derden wordt gehanteerd (Samenwerkingsfinanciering).
Deze co-financiering moet na een overgangsperiode van vier jaar in 2001 per
samenhangend cluster van projecten minimaal 20% bedragen en voor het gehele
programma minimaal 50% bedragen. Op basis van de ervaringen in deze vier jaar
zal na een evaluatie worden bezien hoe deze systematiek in het vervolg vormgegeven
zal zijn.ECN ontvangt jaarlijks een Algemene Rijksbijdrage van ca. f 60 mln.
Dit is verdeeld in drie programma's,– Basis-programma (basis-kennisontwikkeling), f 15 mln.– ENGINE-programma (lange termijn onderzoek), f 15 mln.– Samenwerkingsprogramma (onderzoek met 50% co-financiering), f 30
mln.De middelen uit het basisprogramma kan ECN in grote mate zelfstandig besteden
aan basiskennisontwikkeling. De jaarprogramma's worden ter goedkeuring aan
de minister van EZ aangeboden voordat deze besluit over de bijdrage.De Programma Advies Raad (PAR) van ECN geeft advies over het ENGINE-programma.
Deze Raad bestaat uit vertegenwoordigers uit de overheid, de bedrijven, de
energiesector en de academische wereld. Het ENGINE-programma en het advies
van de PAR worden vervolgens bij de minister van EZ ter goedkeuring voorgelegd
voordat deze besluit over de bijdrage. Het Samenwerkingsprogramma wordt aangestuurd vanuit de marktpartijen.
De grootste invloed van deze partijen doet zich gelden door de eis van co-financiering
bij het onderzoek. Daarnaast is per werkgebied (bijv. zon-pv of wind) een
Externe Beoordelingscommissie (EBC) ingesteld, die de programma's beoordelen.
Ook hier worden de adviezen en het programma aan de minister van EZ voorgelegd
voordat deze besluit over de bijdrage.Meerjarenplannen voor de verschillende programma's worden doorgesproken
met de PAR en vervolgens door de minister van EZ vastgesteld. Bij de afzonderlijke
jaarprogramma's moet de relatie met het Strategisch Plan en de Meerjarenplannen
duidelijk naar voren komen. 5. De toekomst van ECNDe gevolgen van huidige ontwikkelingen als het verscherpte klimaatbeleid
en de liberalisatie elektriciteitssector voor de energie-onderzoekswereld
kunnen nu nog niet voldoende in kaart worden gebracht. Het juiste tijdstip
voor het doen van zo'n omgevingsanalyse is de door evaluatie van de huidige
aansturingsystematiek van ECN in 2000. De lijn die is ingezet in de huidige
aansturingsystematiek en die terugkomt in de missie-verklaring van ECN, zal
tot dan worden voortgezet, zij het met enkele accentverschuivingen.Integratie van lange termijn onderzoek, middellange termijn ontwikkeling
en korte termijn dienstverlening in één organisatie is een essentiële
voor- waarde voor de toepassingsgerichtheid van de activiteiten van ECN om
daarmee de toegevoegde waarde van het onderzoek aan de Nederlandse energiehuishouding
te vergroten. ECN zou dan ook de schakelfunctie tussen fundamenteel onderzoek
en concrete toepassingen op de terreinen kernenergie, energiebesparing en
duurzame energie in elk geval t/m 2000 moeten blijven vervullen. Daarbij is
het wel van belang, dat ECN alleen onderzoeksactiviteiten zal uitvoeren, voor
zover de markt sec niet in staat is om op de specifieke terreinen deze schakelfunctie
te kunnen uitoefenen. Gevolgen uit de Markt en Overheidsdiscussie zullen dit
streven ondersteunen. 6. ConclusiesHieronder wordt specifiek ingegaan op de aanbevelingen en bevindingen
van de AWT t.a.v. ECN Bevindingen– Bijdrage ECN aan innovativiteit bedrijfsleven marginaalUit de onlangs door EZ uitgebrachte studie naar de aansluiting vraag/aanbod
energie-onderzoek, is gebleken dat de bijdrage van ECN aan het bedrijfsleven
zeer aanzienlijk is. Ook de adviescommissies van ECN, waarin hoofdzakelijk
marktpartijen deelnemen, zijn daarover positief gestemd. ECN bevindt zich,
als gevolg van de nota Kennis in Beweging, in een transitiefase van puur taakgericht,
naar taak- én marktgericht. De bijdrage aan de innovativiteit neemt
sindsdien met sprongen toe, in 1997 waren opdrachten en bijdragen van het
bedrijfsleven met 30% toegenomen t.o.v. 1996. Het kabinet kan de kritiek van
de AWT op dit punt dus niet onderschrijven.– Teveel invloed ECN op eigen programma– PAR en EBC's zijn te vrijblijvendDe nieuwe aansturingsystematiek moet tijd krijgen zich te bewijzen. Gedurende
de eerste vier jaar zal deze systematiek zich verder ontwikkelen totdat voldoende
aan deze drie aanbevelingen is tegemoet gekomen. EZ zal de adviezen
van PAR en EBC's zwaar laten wegen bij de subsidieverlening. Daardoor worden
deze advieslichamen minder vrijblijvend en worden de mogelijkheden voor ECN
zelf de programma's vast te stellen, beperkt.– EZ mist duidelijk beoordelingskader voor besluitvorming over
programma'sHet beoordelingskader omtrent starten, voortgang en beëindiging van
specifieke programma-onderdelen is volgens de AWT niet aanwezig. Hier heeft
de AWT een goed punt voor wat betreft het verleden. EZ heeft ondertussen deze
systematiek gewijzigd, zodat nu op basis van verplichtingen subsidietoekenning
plaatsvindt. Projecten kunnen enkele jaren duren, het begin en eind van het
project is op die manier van tevoren vastgelegd. Voor wat betreft programma-onderdelen
op hoofdlijnen wil het kabinet aanvoeren dat de activiteiten van ECN zijn
gebaseerd op een door de minister van EZ goedgekeurd Strategisch Meerjarenplan,
en per subsidieonderdeel goedgekeurde Meerjarenplannen. Daarnaast spelen de
EBC's en de PAR een inhoudelijk sterke rol. Zij sturen direct ECN aan, en
beoordelen de ECN-programma's op programma- en projectniveau. Hier heeft EZ
wel degelijk een duidelijk beoordelingskader, op basis waarop EZ indien nodig
kan ingrijpen in de programma's van ECN.– ECN is op nucleair gebied vooral leverancier van faciliteiten;
het buitenland biedt vergelijkbare dienstenDe combinatie van nucleaire faciliteiten in Petten, die door ECN voor
een belangrijk deel wordt benut voor de productie van radiopharmaceutica,
waarmee jaarlijks miljoenen (voornamelijk Europese) mensen worden onderzocht
is uniek. In elk geval in Europa. Aanbevelingen– ECN moet geen marktorganisatie zijn, commerciële activiteiten
moeten worden afgesplitst– Als het ECN bestaansrecht heeft, moet het een taakorganisatie
zijn.Het kabinet ziet meerwaarde in het combineren van taak- en marktgerichte
onderzoeksactiviteiten in één organisatie. Dit verbetert de
schakelfunctie van ECN tussen fundamenteel onderzoek en concrete toepassingen.
Wel is het belangrijk te voorkomen dat ECN marktverstorend opereert. Subsidiegeld
moet niet ten goede komt aan activiteiten op terreinen waarbij ECN in oneigenlijke
concurrentie treedt met commerciële marktpartijen. Gevolgen uit de Markt
& Overheid discussie (Cohen) zullen dit streven ondersteunen.Het kabinet wil benadrukken dat ECN uitdrukkelijk geen marktorganisatie
moet worden. Het bestaansrecht ontleent ECN aan lange termijn, vooralsnog
onrendabele onderzoeksactiviteiten en aan de specifieke schakelfunctie. Alle
marktgerichte activiteiten moeten dan ook een eenduidige relatie vertonen
met de lange termijn oriëntatie van het instituut. Daarmee wil het kabinet,
net als de AWT, het belang van taakgericht, ofwel lange termijn onderzoek
onderstrepen. Het kan niet ontkend worden dat dit onderzoek enigszins onder
druk is komen te staan. ECN besteedt gedwongen door een toename van het middellange
en korte termijn onderzoek relatief minder aandacht aan het lange termijn
onderzoek. De balans van het onderzoek binnen ECN slaat op deze wijze door
in het nadeel van het lange termijn onderzoek. Daarnaast is uit een uitgebreid
inventariserend (ADL/PA) onderzoek gebleken, dat de energie-wereld behoefte
heeft aan een versterking van het lange termijn onderzoek. Deze notie is ook
als een van de centrale thema's in de in maart 1997 verschenen energie-onderzoeksnotitie
neergelegd. Gezien deze ontwikkelingen vindt het kabinet het wenselijk om
het lange termijn energie-onderzoek bij ECN substantieel te versterken.
Over de verdere invulling hiervan is EZ nog met ECN in gesprek.– Primaat vaststellen onderzoeksprogramma op hoofdlijnen ligt
bij EZAan deze aanbeveling wordt in de huidige aansturing voldaan. In eerste
instantie geschiedt de beoordelen en mogelijke bijstelling van de programma's
door markt- en maatschappelijke partijen in de PAR en de EBC's. In al deze
adviesgroepen is EZ vertegenwoordigd. Daarnaast heeft EZ altijd de mogelijkheid
om naar eigen inzicht op hoofdlijnen wijzigingen in het door ECN voorgestelde
onderzoeksprogramma aan te brengen.– De nucleaire activiteiten en het programma brandstofcellen
moeten kritisch worden bezienOp dit moment zijn de nucleaire activiteiten ondergebracht bij NRG. Bij
deze actie is de situatie voor het nucleaire onderzoek recentelijk nader geanalyseerd.
In elk geval blijven de belangen van de overheid op de volgende twee terreinen
recht overeind:– de ondersteuning van de beperkte nucleaire deskundigheid bij de
overheid;– het zorg dragen voor de nucleaire veiligheid binnen Nederland.De constatering van de AWT dat ECN ca. 25% van hun omzet aan brandstofcelonderzoek
besteedt is niet juist, dit is een (overigens niet te verwaarlozen) aandeel
van ca. 15%. Op dit moment wordt wel, in lijn met de aanbeveling van de AWT,
het brandstofcelprogramma bij ECN doorgelicht. Op basis van internationale
ontwikkelingen zal ECN bezien in hoeverre de huidige speerpunten in het onderzoeksprogramma
recht doen aan de positie van Nederland op brandstofcelgebied, en of een verschuiving
naar nieuwe speerpunten en/of nieuwe accenten binnen het brandstofcelprogramma
aan de orde zou zijn. 2.2 Grondmechanica Delft (GD) en WL/Delft Hydraulics (WL) 1. Aanbevelingen van de AWTGD:De missie van Grondmechanica Delft (verder: GD) betreft
het «ontwikkelen en vertalen van nieuwe en specialistische kennis in
maatschappelijk relevante praktijktoepassingen op een zodanige wijze, dat
de praktijk van de geotechniek en de milieugeotechniek in Nederland op een
internationaal vooraanstaand niveau gewaarborgd is binnen een zodanige bedrijfseconomische
context dat de opgebouwde expertise en de continuïteit van GD op lange
termijn is zeker gesteld» (zie o.a. de GD-notitie «Tussen Taak
en markt, missie-evaluatie 1995–1998, plan 1999–2002», augustus
1998). De AWT constateert, dat vanuit de markt van GD niet de prikkel komt
om ook het fundamentele onderzoek op te pakken; dat onderzoek kan op termijn
substantiële besparingen opleveren met name voor de klant, maar niet
direct voor de betrokken ingenieursbureaus. De overheid, aldus de AWT, is
een belangrijke commerciële klant op de «bouwmarkt» en uit
dien hoofde is subsidie voor funderend onderzoek goed te verdedigen. De AWT
stelt, dat primair de minister van V&W de behoefte aan funderende kennis
en de financiële ruimte daarbij dient te bepalen. De Raad adviseert de
minister van V&W om GD als taakorganisatie te positioneren op het gebied
van grondmechanica, met zwaartepunt bij onderzoek, níet bij ontwerp-
en advieswerk. Dat laatste kan, aldus de AWT, in toenemende mate door de private
sector, m.n. door ingenieursbureaus, zelf gebeuren. De omvang van het instituut
zal aan deze taak moeten worden aangepast. De private sector kan zijn voeding
vanuit de fundamenteel-strategische hoek halen bij o.a. GD en omgekeerd kan
GD zijn voeding vanuit de praktijk halen door samenwerkingsverbanden
met ingenieursbureaus aan te gaan. Dus geen concurrentie, maar samenwerking.De AWT bepleit actieve druk vanuit overheid tot structurele samenwerking
resp. fusie tussen GD en TUD/civiele techniek.WL:De missie van WL/Delft Hydraulics (verder WL) is «het
op internationaal niveau behoren tot de topinstituten op het gebied van water,
andere vloeistoffen en gassen, zoals deze voorkomen in natuurlijke systemen
en voor menselijk, industrieel en landbouwkundig gebruik» (zie «Missie
WL», oktober 1996). De AWT signaleert, dat WL, gestart als waterloopkundig
laboratorium, momenteel een veel bredere missie heeft en zich toenemend beweegt
op het gebied van ecologie, waterkwaliteit en zuivering van water. Realisering
van deze missie impliceert, aldus de AWT, een verbreding van de expertise
in waterbeheers- en waterkwaliteitsonderzoek. De AWT meent, dat als het instituut
op deze gebieden de markt opgaat, het in toenemende mate zal gaan concurreren
met TNO en private partijen, zoals ingenieursbureaus. Een uitdijende missie
opvatting acht de AWT mede om die reden onwenselijk. De AWT bepleit, dat WL
zich primair opstelt als een taakorganisatie met als taak het doen van onderzoek
op waterloopkundig gebied. Het WL moet zich onthouden van marktactiviteiten,
waar private partijen als bijvoorbeeld ingenieursbureaus een goed alternatief
kunnen bieden. Geen concurrentie, maar samenwerking.De AWT signaleert verder, dat momenteel onduidelijk is, wat RWS zelf
wil doen en waar ze op derden, in Nederland of elders, wil leunen. De AWT
beveelt de minister van V&W aan helderheid te verschaffen over de taakverdeling
tussen RWS (i.c. de specialistische diensten) en WL.Afhankelijk van de keuze van RWS voor welke soort expertise men op
het WL wil leunen zal, aldus de AWT, de vraag moeten worden beantwoord naar
de rol van de fysieke onderzoeksfaciliteiten bij het WL.De AWT bepleit, evenals bij GD, actieve druk vanuit overheid tot
structurele samenwerking respectievelijk fusie tussen WL en TUD/civiele techniek.2. Ontwikkelingen / uitdagingen 2.1. Uitdagingen aan de functies van de GWW-sectorDe maatschappelijke hoofdfuncties van de GWW-sector (hierna bedoeld met
inbegrip van het aandachtsgebied water keren en beheren) zijn:– Bescherming tegen overstroming, inclusief waar nodig landaanwinning;– Beheersing van grond- en oppervlaktewater (naar peil, kwantiteit
en kwaliteit; integraal waterbeheer), inclusief de kwaliteit van waterbodems;– Infrastructuur (aanleg, beheer, onderhoud).De afgelopen jaren is duidelijk geworden, dat enorme uitdagingen gesteld
zullen worden: in Nederland zullen op afzienbare termijn grootschalige civieltechnische
ingrepen nodig zijn om het hoofd te bieden aan een aantal ontwikkelingen en
vraagstukken, waarvoor soms geheel nieuwe antwoorden (technologisch en anderszins)
gevonden moeten worden.Als ontwikkelingen/vraagstukken zijn onder meer te noemen (versnelde)
zeespiegelrijzing én bodemdaling, de wateroverlastproblematiek, schaarser
worden van de ruimte resp. ontwikkelingen naar meervoudig ruimtegebruik, ontwikkeling
naar een samenhangend beleid voor water, ruimtelijke ordening en milieu (zie
vierde Nota waterhuishouding), alsmaar toenemende mobiliteit, de kwaliteit
van bodem en water, sterke toename afvalstoffen, verscherping milieueisen
en veranderende opvattingen over veiligheid en risico's. Grote
projecten tekenen zich af of zijn in uitvoering, zoals «Ruimte voor
de Rivier», TNLI (eiland in zee), uitbreiding Maasvlakte, Plan Waterman/Nieuw
Holland, etc.De GWW-sector behoeft hiertoe innovatieve concepten en nieuwe oplossingen.
De daarmee toenemende kennisbehoefte – als gevolg van de grote complexiteit
van maatschappelijke vraagstukken, de vraag naar een meer integrale, multidisciplinaire
aanpak, met in toenemende mate samenwerking, zowel nationaal als internationaal –
stelt toenemend eisen aan de innovatiekracht van de kennisinfrastructuur.Leven en leefbaarheid in onze complexe, dichtbevolkte en hoogontwikkelde
samenleving in een deltaomgeving hangen in belangrijke mate af van slimme,
innovatieve technologische oplossingen, in samenhang met onder meer nieuwe
bestuurlijke concepten, aanpassingen in de sectorstructuur en werkwijze (o.a.
ten aanzien van ontwerp en uitvoering), met een potentieel belangrijke uitstraling
naar de internationale concurrentiepositie van de betreffende kennisinfrastructuur
en bedrijfssector (aannemers, toeleverend bedrijfsleven, etc.). 2.2. Behoefte aan kennisontwikkeling en kennistransferVerschillende organisaties en kennisinstituten hebben inmiddels de kennisbehoeftes
in kaart gebracht. Het betreft kennis over voornoemde vraagstukken en ontwikkelingen,
kennisoverdracht en – management (modellen voor onderwijs, tools voor
gebruik in de praktijk (t.b.v. waterbeheerders, aannemers, etc), het opzetten
van cursussen voor het onderwijs, etc.De geschetste uitdagingen staan in contrast met de huidige investeringen
in kennis in de GWW-sector. De geldstromen voor onderzoek in de GWW-sector
(minder dan 1% in relatie tot de omzet) zijn fors lager dan gemiddeld (ca.
2–3%). De generieke ondersteuning van de onderzoeksinstellingen in de
GWW-sector, inz. GD en WL, is relatief laag in vergelijking met andere GTI's
en TNO. Ook de participatie van de GWW-sector in bijvoorbeeld op het bedrijfsleven
gerichte R&D-ondersteuningsprogramma's en in internationale R&D-programma's
is relatief beperkt.Niet alleen de overheid, als majeure speler en investeerder in de GWW,
spreekt hierover zorgen uit. Ook het betrokken bedrijfsleven constateert een
eroderen van de kennisbasis resp. het lange termijn onderzoek. Zo achten onder
meer de VBKO en ONRI, gelet op de samenhang tussen het lange en korte termijnonderzoek,
een gezamenlijke visie en programmering tussen partijen geboden.Het beleid van de overheid, in samenwerking met de betrokken sector is,
gelet op de geschetste majeure uitdagingen, daarom gericht op een ver- sterking
van de kennisinfrastructuur. De beleidslijnen betreffen versterking van de
onderscheiden elementen in de GWW-kennisinfrastructuur, waar- onder de GTI's
(i.c. GD en WL, onderwerp van dit kabinetsstandpunt), en het in gang zetten
resp. ondersteunen van programma's zoals in het kader van de ICES-KIS (m.n.
Delfts Cluster, Bodembeheer (SKB) en Meervoudig Ruimtegebruik (MVR)). 3. Reactie op AWT-advies 3.1. Naar een herpositionering van GD en WL: algemene
beleidslijnen – Op het beleidsterrein van V&W is een hoogwaardige én
dynamische kennisinfrastructuur noodzakelijk voor de oplossing van de maatschappelijke
vraagstukken en voor een optimale realisering van de enorme investeringsprogramma's,
welke thans in uitvoering/voorbereiding zijn (van weginfrastructuur tot megaprojecten
als «ruimte voor de rivier», etc.). Ook is een hoogwaardige en
dynamische kennisinfrastructuur een belangrijke factor voor het
vernieuwend vermogen van de Nederlandse GWW-sector.– De typische rol van GTI's (i.c. GD en WL) ligt met name in de
brug- of schakelfunctie: technologievernieuwing en het doorgeleiden (en marktrijp
maken) van kennis/expertise vanuit het fundamenteel-strategisch onderzoek
naar de markt (overheid en bedrijfsleven). Zij vervullen daarmee een belangrijke
functie in de kennisketen. T.a.v. de positionering van GD en WL adviseert
de AWT tot een keuze voor taakorganisatie. Zoals al in deel I van het kabinetsstandpunt
is aangegeven kiest het kabinet echter voor een duale functie van de instituten.
In de financiële aansturing zal een onderscheid gemaakt worden tussen
onderhoud van de kennisbasis (via basisfinanciering) en technologieontwikkeling
ten behoeve van marktpartijen (via doelfinanciering). Zie verder par. 5.GD en WL zullen daarnaast, evenals op dit moment, een belangrijk deel
van hun budget, en meer specifiek ook van hun R&D-budget, dienen te verwerven
via opdrachten vanuit de markt (overheid en bedrijfsleven), in de niche van
specialistisch advieswerk (unieke expertise/faciliteiten). De instituten dienen
zich expliciet te positioneren in de rol van «adviseur van de adviseurs»:
uitvoeren van specialistisch advieswerk, deels als rechtstreeks opdrachtnemer
van binnen- en buitenlandse overheden, internationale organisaties als de
wereldbank, etc., deels als adviseur van overheidsadviesdiensten en van private
kennisaanbieders (ingenieursbureaus, etc.) in samenwerkingsprojecten, waarbij
een beroep gedaan wordt op de bijzondere expertise en faciliteiten van GD
en WL.Zij dienen hieraan aantoonbaar invulling te geven: door op hun deskundigheidsgebieden
een stevige positie te verwerven en door hun ondersteunende (en dus geen concurrerende)
positie te versterken t.o.v. de Nederlandse ingenieursbureaus (strategisch
partnership). Dit kan onder meer tot uitdrukking komen in bijdragen vanuit
de private markt (o.a. ingenieursbureaus) aan de doelfinanciering van GD en
WL.– De strategische kennisgeneratie dient versterkt te worden, met
tegelijkertijd een beperking van níet GTI-activiteiten (dus in principe
géén activiteiten in concurrentie met commerciële marktpartijen,
zoals advies- en ingenieursbureaus); andere accenten betreffen versterking
van de samenwerkingsrelaties met private partijen (o.a. ingenieursbureaus),
verbetering van de toegankelijkheid van de beschikbare kennis voor belanghebbende
partijen, versterking kennisoverdracht en een intensivering van de relaties
met de universiteiten (zie ook Delftse cluster).– Realiseren van een heldere taakverdeling tussen GTI's (GD en WL),
private kennisaanbieders (ingenieursbureaus etc.) en kennisdiensten van de
overheid (i.c. de specialistische diensten van V&W/RWS).De GTI's zijn te positioneren in het segment kennisverdieping/generieke
instrumentontwikkeling op aangewezen technologiegebieden. De karakteristiek
van de GTI's ligt met name in de brug- of schakelfunctie: technologie-vernieuwing,
het doorgeleiden (en marktrijp maken) van kennis/expertise vanuit het fundamenteel-strategisch
onderzoek naar de markt (overheid en bedrijfsleven) en het uitdragen van de
bereikte resultaten. Verder kunnen GTI's optreden als onafhankelijk expert,
in gevallen waar de overheid zelf partij is.De functies van de Specialistische diensten zijn grofweg in twee typen
in te delen:– primaire productiefuncties in relatie tot de beleidsuitvoering
van V&W, zoals bouw- en ontwerptaken, landmeetkundige taken, waarschuwings-
en berichtendiensten, WVO-controle taken, landelijke gegevensinwinning, etc.,
en– specialistische ondersteuning van V&W (regionale
directies, beleidsdirecties van het kerndepartement en het hoofdkantoor van
Rijkswaterstaat) door middel van adviezen, informatie en diensten;
de toegevoegde waarde van de Specialistische diensten ligt onder meer op het
gebied van de probleemanalyse, deskundig opdrachtgeverschap, integratie van
kennis/technologie met andere aspecten, kennistransfer en kwaliteitsborging.De producten van de Specialistische diensten zijn dus direct gericht op
de primaire taken van V&W: beleidsvoorbereiding, beleidsuitvoering (bouwen,
beheer en onderhoud) en de zorg voor basisgegevens voor beide taken.Gegeven de toenemende samenwerking tussen de departementen is de kennis
en kunde van de Specialistische diensten in beginsel ook voor andere departementen
en andere overheden (waterschappen, provincies, gemeenten) beschikbaar. Ten
aanzien van de WVO is er zelfs sprake van een wettelijke adviestaak van het
RIZA naar de niet-Rijkswaterbeheerders.De kerntaken van de Specialistische diensten zijn hiermee uitdrukkelijk
te onderscheiden van de taken van GTI's, TNO en private kennisaanbieders,
zoals ingenieursbureaus. Zie verder ook paragraaf 4.2.– Het initiatief Delft Cluster wordt ondersteund. Bij de verdere
uitwerking van dit initiatief zullen de programma's voor basis- en doelfinanciering
van GD en WL én de kennisprogramma's van het Delfts Cluster uitdrukkelijk
afstemming behoeven.– Versterken van de internationale oriëntatie van de instituten
(samenwerking en taakverdeling in programma's en faciliteiten). De primaire
verantwoordelijkheid hiertoe berust bij GD en WL. 3.2. Specifieke opmerkingen t.a.v. GD en WL GDMissie. Kerndisciplines van GD zijn grondmechanica, funderingstechniek
en geo-ecologie. De kernactiviteit van Grondmechanica Delft bestaat uit het
beschikbaar hebben en up-to-date houden van een brede kennis en deskundigheid
over het materiaal grond als deformeerbaar, heterogeen medium. Gegeven de
in de missie vastgestelde kerndisciplines en de noodzaak van een meer integrale,
multidisciplinaire aanpak van de in par. 3 geschetste vraagstukken en uitdagingen
wordt het AWT voorstel tot beperking van de missie enkel tot grondmechanica
niet overgenomen.Gegeven het gekozen uitgangspunt van versterking van de GTI functie (brug-/schakelfunctie
en positionering als «adviseur van de adviseurs») is de huidige
omvang van de missiefinanciering een knelpunt. In de afgelopen jaren is de
missiefinanciering in guldens op hetzelfde niveau gebleven (f 3,4 mln.).
Er heeft geen indexering plaatsgehad, zodat het R&D-werk (bestede uren
R&D) feitelijk is afgenomen (in de periode 1992–1997) met ca. 30%.
Daarnaast is er is sprake van een aanzienlijke verschuiving in het type onderzoek
dat uitgevoerd wordt, o.a. meer contractresearch (specifiek middellange- en
korte termijn R&D in opdracht van derden) en meer eigen bijdragen aan
collectieve, veelal op korte termijn gerichte programma's. Hiermee is de ruimte
in de missiebijdrage voor het zgn. zelfstandig speurwerk (kennisgeneratie
voor de lange termijn) nog slechts circa f 1,4 mln. Juist gelet op de
verhoogde activiteiten in de infrastructuur en de ondergrond, is in de geotechniek
onderzoek nodig gericht op de langere termijn, bij voorkeur parallel aan grootschalige
projecten vanaf het prille begin.De huidige GTI taken (omvang ca. f 6 mln.) kennen een onderdekking
van ca. f 2,5 mln. GD acht een intensivering van het lange termijnonderzoek
in de orde van f 3 mln. noodzakelijk (zie ook «Tussen taak en markt»,
missie-evaluatie 1995–1998, plan 1999–2002). In paragraaf 5 wordt het nieuwe financieringsstelsel, met aandacht
voor de gesignaleerde knelpunten, nader besproken.Relatie/taakafbakening RWS–GD.De relatie tussen V&W (m.n. DWW) en GD wordt door beide partijen ervaren
als helder en complementair: de Specialistische diensten genereren de vraagstellingen
als opdrachtgever en treden op als adviseur voor V&W/RWS.Strategische samenwerking. Huidig beeld: GD werkt o.a. samen
met TU-Delft, TU-Eindhoven, TU-Twente, RU-Utrecht, VU-Amsterdam, IHE, TNO,
CROW, COB, LWI en NOBIS. GD heeft hierbij een specifiek eigen plaats; er is
nauwelijks overlap. GD is deelnemer in het Delfts Cluster. In internationaal
kader zijn er contacten met geotechnische instituten en laboratoria in de
Europese landen, mede via EU-gesponsorde projecten. GD heeft een vestiging
in Engeland die opereert in de bodemmilieukunde en een samenwerkingsovereenkomst
met GRI (Osaka, Japan) op het gebied van ondergronds bouwen. WLMissie. Het AWT voorstel tot beperking van de breedte van de
huidige missie van WL wordt niet overgenomen. Voor het uitoefenen van de GTI-functie
is het noodzakelijk dat WL beschikt over die disciplines die nodig zijn voor
een integrale benadering van waterbeheer en veiligheid. Kerndisciplines zijn
hydrodynamica, morfologie en (in opbouw) oppervlaktewater-hydrologie.Daarnaast zijn de disciplines waterkwaliteit en ecologie uitdrukkelijk
nodig om vraagstukken integraal te kunnen behandelen (modelleren natuurlijke
watersystemen). De specialistische kennis op deze twee laatstgenoemde terreinen
zal WL echter niet zelf als kerndisciplines dienen te ontwikkelen. Oók
in de toekomst zal deze kennis vooral uit het netwerk van instituten in de
omgeving van WL geput dienen te worden.Ook bij WL is, gegeven het gekozen uitgangspunt van versterking van de
GTI-functie, de huidige omvang van de missiefinanciering een knelpunt:In de jaren 1988 tot 1995 ontving WL een totale missiefinanciering in
de omvang van ongeveer f 10 miljoen, in 1986 was dat nog ongeveer f 12
miljoen, vanaf 1995 is het een kleine f 8 miljoen, bovendien zonder
jaarlijkse indexering. Het onderzoek gefinancierd uit de missiebijdrage is
daardoor teruggelopen van 63 mensjaar in 1986 tot 35 mensjaar in 1998.WL merkt in de visienotitie «WL 2000+» op, dat nog een aantal
andere ontwikkelingen de problematiek knellender maakt: toenemende complexiteit
in disciplines en software en toenemende samenwerking en hiervoor noodzakelijke
cofinanciering. Bij een beoordeling van het noodzakelijk niveau van R&D-financiering
moet verder ook in beschouwing worden genomen, dat ook het aandeel R&D
in opdracht, altijd een belangrijk deel van het werk van WL, krimpend is.Gelet op deze punten acht WL voor het bestendigen en versterken van haar
GTI positie een financiering noodzakelijk, opgebouwd uit een structurele jaarlijkse
basisfinanciering van minimaal ca. 10% van de huidige bruto jaaromzet (in
de eerstkomende jaren zelfs 15%, om de achterstand in te lopen) en een doelfinanciering
van ca. 15% van de jaaromzet.In paragraaf 5 wordt het nieuwe financieringsstelsel, met aandacht
voor de gesignaleerde knelpunten, nader besproken. Relatie/taakafbakening RWS–WLDe AWT adviseert, dat de minister van V&W helderheid verschaft over
de onderlinge rol-/taakverdeling tussen de specialistische directies
van V&W/RWS en WL.– Kerndomein van het WL is kennisontwikkeling, instrumentontwikkeling/geavanceerde
technologieontwikkeling op het terrein van de hydrodynamica, morfologie en
(in opbouw) oppervlaktewaterhydrologie. Kerncompetentie betreft de schakelfunctie
en de functie van «adviseur van de adviseurs». Om de kennis op
voornoemde kerngebieden voor derden bruikbaar te maken is ondersteunende kennis
nodig op het gebied van waterkwaliteit en ecologie, terwijl de huidige mate
van automatisering vraagt om het beschikbaar stellen van kennis in een vorm
die geschikt is voor toepassing in modellen.– Kerndomein van de Specialistische diensten is de toepassing
van kennis op maatschappelijke vraagstukken, primair voor V&W, én
het tijdig signaleren van leemten in kennis voor de vraagstukken van vandaag
alsmede voor de vraagstukken, welke in de toekomst naar verwachting relevant
worden (en het hiertoe ondernemen van de benodigde acties). Kerncompetentie
van de Specialistische diensten betreft het bij elkaar halen en synthetiseren
van alle voor het betreffende maatschappelijk vraagstuk relevante aspecten,
t.b.v. de beleidsvoorbereiding en beleidsuitvoering door V&W/RWS.De beide kerndomeinen/kerncompetenties zijn hiermee onderscheiden. Aan
de randen van de kerndomeinen is sprake van een overlapgebied, bij uitstek
een terrein van samenwerking (specificering van modellen voor praktijk-cases,
validatie en kalibratie). In de praktijk is samenwerking in het bijzonder
geboden met betrekking tot het gebruik van de door het WL ontwikkelde kennisproducten
in de modellen die door de Specialistische diensten worden gebruikt. Daartoe
zal de bestaande samenwerking verder kunnen worden uitgebreid. Verder zullen
nadere afspraken gemaakt worden tussen WL en Specialistische diensten om tot
een optimale inzet te kunnen komen van de schaarse deskundigheid op het gebied
van ontwikkeling van nieuwe modelsystemen.Strategische samenwerking. Huidig beeld: intensief wordt deelgenomen
aan nationale en internationale programma's. Extra aandacht wordt verder gegeven
aan de relatie van wl met het bedrijfsleven, onder andere de relatie met de
ingenieursbureaus. Dit ontwikkelt zich in een positieve richting: WL wil uitdrukkelijk
in een andere «niche» opereren t.o.v. de ingenieursbureaus.In dat kader worden ook afspraken gemaakt die dienen te voorkomen dat
WL in een positie van concurrentie met het bedrijfsleven wordt gebracht. WL
is ook opnieuw toegetreden tot NEDECO.WL heeft verder een nauwe relatie met de universiteiten, met name met
de afdeling Civiele Techniek van de TU-Delft. Ook is er toenemende samenwerking
met het IHE in Delft. Belangrijk is ook de samenwerking in het kader van het
NCK, het Nederlands Centrum voor Kustonderzoek. Onlangs is ook voor rivieren
een dergelijk verband opgericht, het NCR (Nederlands Centrum voor Rivieronderzoek).
WL is deelnemer in het Delfts Cluster.Wat betreft de internationale samenwerking is o.a. te noemen de programmering
van onderzoek en het gebruik van unieke faciliteiten. WL is o.a. betrokken
bij een aantal belangrijke programma's van de Europese Unie. Een voorbeeld
is het Marine Science and Technology programma (MaST).Een groot aantal experimentele faciliteiten van WL wordt onder het Large
Installations Programme (LIP) beschikbaar gesteld aan onderzoekers uit EU-landen.
wl is aangesteld door de Europese Unie als voortrekker van een zogenaamd «concerted
action» om tot verdere coördinatie van onderzoek en ontwikkeling
binnen de EU te komen. 4. Toekomstige financiering GD en WL 4.1. Missiefinanciering (basis- en doelfinanciering)In lijn met het gestelde in deel 1, paragraaf 1.5 wordt gekozen voor
een aansturings-/financieringsstelsel naar analogie van het TNO-model. De
missiefinanciering van GD en WL zal worden onderscheiden naar basis- en doelfinanciering:– Basisfinanciering, cruciaal voor het kunnen uitvoeren
van de GTI taak, is bestemd voor o.a. verdieping kennis (strategisch, risicovol
onderzoek, experimenteel onderzoek), informatieontwikkeling en kennisoverdracht.
De hiertoe op te stellen plannen dienen aan de overheid ter goedkeuring te
worden voorgelegd.– Doelfinanciering betreft meerjarige programma's voor strategisch onderzoek en kennisoverdracht, vast te stellen in overeenstemming
met de (doel)financierende partijen (thans V mogelijke andere partijen zijn
EZ, bedrijfsleven, etc).Gelet op de hiervoor aangegeven knelpunten is daarom besloten tot een
verhoging van de missiefinanciering van GD en WL. Deze extra impuls is gericht
op het realiseren van de beoogde heroriëntatie resp. verschuiving van
de activiteiten, zoals geformuleerd in par. 4. Dit betekent onder meer: heroriëntatie,
geen groeidoelstelling; concentratie op de (vastgestelde)kerncompetenties
/ kerndisciplines; intensivering van de kennistransfer, zowel richting kenniscyclus
(universiteiten, etc.) als richting marktcyclus (adviesbureaus, specialistische
diensten, marktpartijen) en een intensivering kennisacquisitie vanuit kenniscyclus
(universiteiten, hogescholen, etc.); versterking nationale en internationale
samenwerking, in program- ma's en in faciliteiten en verbetering van de toegang
van faciliteiten door derden (o.a. universiteiten). Over het vervolg hierop
zullen de betrokken ministeries nog nader overleg voeren met de instituten.Voor de nadere uitwerking van de nieuwe financieringsstructuur van GD
en WL zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:– De missiefinanciering van GD en WL wordt, met inachtneming van
de beschikbare budgettaire kaders, in een aantal stappen – een groeitraject
van 3 jaren, te beginnen in 1999 – op niveau gebracht. V&W, als
penvoerend en meest direct belanghebbend ministerie, draagt zorg voor deze
extra financiële impuls richting GD en WL, in aanvulling op de huidige
V&W missiefinanciering. De missiefinanciering van OCenW blijft op het
huidige niveau;– De missiefinanciering wordt m.i.v. 1999 onderscheiden naar basis-
en doelfinanciering;– De basisfinanciering voor GD en WL (t.l.v. V&W en OCenW),
wordt direct met ingang van 1999 op niveau gebracht;– De doelfinanciering (t.l.v. V&W) kent een groeitraject in
de periode 1999–2001. Vanaf 2001 t/m 2004 constant. Hierbij de
opmerking, dat EZ conform eerdere afspraken met WL, V&W en OCenW, haar
missiebijdrage aan het WL heeft afgebouwd en vanaf 1995 geheel vervangen
door financiering op projectbasis. In de twee overgangsjaren is overeengekomen
dat het totaal van projectfinanciering en missiebijdrage, verstrekt door EZ,
niet meer dan f 2 mln. zou bedragen. Dit bedrag geldt nog steeds als
richtlijn voor de bijdrage op projectbasis. Om in aanmerking te komen voor
deze EZ-financiering op projectbasis moeten door WL ingediende projecten bijdragen
aan de kennisontwik- keling van WL én aan versterking van de concurrentiepositie
van het Nederlandse bedrijfsleven. Daarnaast ligt er de uitdaging voor beide
instituten om ook andere partijen te betrekken in het doelfinancieringsprogramma
(wat betreft programmering én cofinanciering). – Er wordt aan beide instituten een perspectief geboden voor de
gehele planperiode (1999–2004).– De procedure voor monitoring en evaluatie zal in overleg tussen
betrokken partijen nader uitgewerkt worden (zie ook deel I).Een eerste verkenning inzake mogelijke producten voor basis- en doelfinanciering
heeft inmiddels plaatsgevonden. Meer specifieke programmering, in overleg
met betrokken partijen (andere partijen in de kennisinfrastructuur, betrokken
departementen en andere overheden, bedrijfsleven, etc.) zal op korte termijn
dienen plaats te vinden. Hierbij zal er expliciet naar gestreefd worden om
waar mogelijk en aan de orde het bedrijfsleven actief te (doen) betrekken
bij de programmering en financiering.Indicatief beeld van mogelijke programma-onderdelen: KennisgeneratieGenereren van nieuwe kennis, het toepasbaar maken hiervan voor bestaande
toepassingsgebieden en het toepasbaar maken van bestaande kennis voor nieuwe
toepassingsgebieden:– Eigen onderzoekIn toenemende mate wordt speurwerk uitgevoerd in samenwerking met derden.
Eigen kennisgeneratie blijft evenwel belangrijk. Hierbij kan gedacht worden
aan strategische verkenningen en onderzoek naar mogelijkheden met betrekking
tot product- en procesinnovatie, het selecteren en integreren van nieuwe concepten
en de uitvoering van fundamenteel onderzoek. Verder de ontwikkeling van generieke
kennisproducten en het vastleggen van specialistische kennis in integreerbare
informatiemodulen. Onder te brengen in de basisfinanciering.– Strategisch onderzoek in samenwerkingIn toenemende mate vinden de activiteiten met betrekking tot kennisgeneratie
plaats binnen strategische samenwerkingsverbanden, als partner in kennisketens.
Binnen deze samenwerkingsverbanden wordt vanuit de missiefinanciering een
eigen financiële bijdrage ingebracht (zgn. cofinanciering). Voorbeelden:
samenwerkingsverbanden: ICES-programma's, zoals Delfts Cluster, samenwerkingsverbanden
zoals NCK en NCR en het EU-kaderprogramma.Verder gaat het om programmering en uitvoering van programma's in samenwerking
en overeenstemming met V&W (en eventueel andere partijen). Onder te brengen
deels in de basisfinanciering, deels in de doelfinanciering. SpecialismeOnder dit thema worden die activiteiten samengevat die nodig zijn om het
kennisniveau op de terreinen die behoren tot de kerndeskundigheid van GD/WL
op een internationaal aanvaardbaar en erkend «state of the art»
niveau te handhaven en bepaalde specifiek Nederlandse deskundigheden verder
uit te bouwen. Voorbeelden o.a. participeren/intensiveren internationaal netwerk
met collega instituten toegankelijk maken en onderhouden van deze specialistische
kennis door middel van activiteiten op het gebied van kennismanagement, etc.
Onder te brengen in de basisfinanciering. KennisoverdrachtEen niet onbelangrijk deel van de overheidsbijdrage is tenslotte bedoeld
voor de overdracht van de ontwikkelde kennis naar de omgeving, via onder meer
onderwijs (docentschappen bij universiteiten, het IHE, hogescholen en postacademische
en post-HTO-opleidingen), organisatie van thematische workshops en congressen
en het toegankelijk maken van de onderzoeksresultaten. Onder
te brengen deels in de basisfinanciering, deels in de doelfinanciering.Nadere uitwerking van de missiefinanciering per instituut:GD: basis- en doelfinanciering m.i.v. 1999:De missiefinanciering van GD komt door de extra impuls vanuit V&W
op een niveau van f 7,4 mln. (te bereiken in 2001). Het totaalbeeld ziet
er dan als volgt uit: FinancieringsinstrumentBetrokken
departement199920002001–2004BasisfinancieringV&W2,02,02,0  OCenW1,61,61,6Subtotaal 3,63,63,6 DoelfinancieringV&W1,32,63,8 andere partijen(pm)(pm)(pm) Subtotaal 1,32,63,8Totaal 4,96,27,4Extra t.o.v. huidige missiefinanciering van GD:  199920002001
t/m 2004 t.l.v. V&W+ 1,4+ 2,7+ 3,9WL: basis- en doelfinanciering m.i.v. 1999:De missiefinanciering van WL komt door de extra impuls vanuit V&W
op een niveau van f 11,2 mln. (te bereiken in 2001). Het totaalbeeld
ziet er dan als volgt uit: FinancieringsinstrumentBetrokken departement199920002001–2004BasisfinancieringV&W4,04,04,0  OCenW2,62,62,6Subtotaal 6,66,66,6 DoelfinancieringV&W2,84,04,6 andere partijen(pm)(pm)(pm) Subtotaal 2,84,04,6Totaal 9,410,611,2Extra t.o.v. huidige missiefinanciering van WL:  199920002001
t/m 2004 t.l.v. V&W+ 1,6+ 2,8+ 3,44.2. Problematiek grote faciliteitenDe grote onderzoeksfaciliteiten van GD en WL kennen thans een structurele
onderdekking: de exploitatiekosten kunnen niet op de markt worden terugverdiend.
Door dit dekkingsprobleem worden de financiële resultaten van beide instituten
zwaar belast. Daarnaast is een aantal (eenmalige) investeringen noodzakelijk.
In de loop van 1999 zal dit vraagstuk verder onderzocht worden, m.n. de vraag,
welke van de huidige faciliteiten in de toekomst uiteindelijk in de lucht
moeten blijven en op welke wijze in dekking van de exploitatielasten kan worden
voorzien. De discussie over nieuwe faciliteiten zal plaats dienen te vinden
in het kader van het Delft Cluster. Bij nieuwe faciliteiten zal daarbij onder
ogen moeten worden gezien hoe de dekking van zowel de investeringen
als de exploitatie gerealiseerd dient te worden. 2.3 MARIN 1. Aanbevelingen AWTDe AWT adviseert om MARIN een positie te geven als marktorganisatie.
Daarbij past «enige» ruimte voor achtergrondonderzoek om het instituut
in staat te stellen ook in de toekomst de markt op een adequate wijze te kunnen
bedienen. De praktijk leert, dat dit achtergrondonderzoek niet volledig te
financieren is uit het opdrachtenonderzoek.Subsidie voor achtergrondonderzoek zou aldus de AWT aan MARIN dienen
te worden toegekend volgens hetzelfde principe dat ook voor TNO geldt.De AWT beveelt verder aan om een samengaan van MARIN met TNO te overwegen.
Onderbrenging van MARIN in de TNO-koepel maakt het in principe mogelijk snel
en kosteneffectief nieuwe combinaties van expertise te maken en zo goed op
nieuwe marktontwikkelingen in te spelen. Bovendien is MARIN dan minder kwetsbaar
voor conjuncturele veranderingen in de markt.Over de hoogte van de missiesubsidie voor MARIN zou, aldus de AWT,
eerst een beslissing moeten worden genomen nadat deze TNO-optie is bestudeerd.2. Huidige functie en positie van MARINDe missie van het MARIN wordt in het Strategisch Plan MARIN 1997–2002
als volgt omschreven:«MARIN streeft naar opbouw, toepassing en verspreiding van
hoogwaardige technologische kennis ter versterking van de concurrentiepositie
van de Nederlandse maritieme sector.»2.1. De maritieme sector: doelgroepenMARIN richt zich op uiteenlopende doelgroepen:– industrie (werven, off shore bedrijven) en industriële zakelijke
dienstverleners (reders, ingenieurs- en classificatiebureaus, etc.);– universiteiten en andere kennisinstellingen;– overheden.De aard van de relaties met deze doelgroepen is velerlei. Elk van hen
treedt wisselend op als betalende opdrachtgever en/of als partner in kennisopbouw-
en -transferprojecten. 2.2. Positie MARINMARIN realiseerde in 1997 met ca. 240 werknemers een omzet van f 38,9
mln. (zie tabel). Van de omzet komt 72% uit de marktsector, waarvan ca. 40%
op buitenlandse markten. Deze laatste activiteiten, die door MARIN als industriële
dienstverlening worden gekarakteriseerd zijn van cruciaal belang voor de continuïteit
van MARIN. Onderzoek maakt 28% van de omzet uit. Hiervan wordt 13% door de
overheid gefinancierd door middel van missiesubsidie (f 5 mln), de overige
15% komt van het bedrijfsleven, overheden en de EU. Van de missiesubsidie
wordt een deel besteed aan projecten waarvoor nog geen commerciële klanten
kunnen worden gevonden en een deel wordt besteed aan projecten gericht op
ontwikkeling en toepassing van technologie in samenwerking met (combinaties
van) klanten.  Totaal (* mln gld)Als
% van totale omzet Omzet MARIN, 199738,9100% w.v.  Missiesubsidie5,013%Bijdragen derden aan onderzoek5,915% • van bedrijven4,010%• van overheden1,13% • van EU0,82%Marktsector28,072% • binnenland13,033%• buitenland15,039%2.3. Planning en subsidieMARIN werkt op basis van een strategisch plan voor een periode van 5 jaar;
het huidige omvat de periode 1997–2002. Van dit strategisch plan wordt
jaarlijks een achtergrondresearchprogramma (ARD) afgeleid dat het onderzoek
omvat dat geheel uit de missiesubsidie gefinancierd wordt. Daarnaast wordt
de missiesubsidie ingezet voor projecten gericht op de ontwikkeling en toepassing
van technologie in samenwerking met combinaties van klanten de zgn. Joint
Industry Projects (JIP).Het MARIN kent een zogenaamde Technisch Wetenschappelijke Advies- raad
(TWA) die advies uitbrengt over zowel het strategisch plan als de besteding
van de missiesubsidie. Daarnaast bestaat er ook een MarktAdviesraad (MAR).
Deze MAR, die met name bestaat uit vertegenwoordigers van de doelgroepen waar
het MARIN zich op richt, brengt ook advies uit over de plannen van MARIN vanuit
het perspectief van de marktzijde.Van de tot en met 1997 jaarlijkse toegekende missiesubsidie van f 5
mln. wordt f 4 mln. besteed aan achtergrondonderzoek waar nog geen com-
merciële marktpartijen voor te vinden zijn omdat de risico's te hoog
zijn en circa f 1 mln. wordt ingezet voor projecten gericht op ontwikkeling
en toepassing van technologie in samenwerking met combinaties van klanten.
Deze aanpak is succesvol – de bijdrage van derden aan deze JIP's beloopt
zo'n f 4 mln. per jaar. Inmiddels worden de Joint Industry Projecten
als een waardevol instrument gezien waarin de schakelrol van MARIN tussen
kennisaanbod en bedrijfsleven gestalte krijgt met commitment van dat bedrijfsleven.De aan het ARD-plan gekoppelde missiesubsidie is de enige direct aan MARIN
toegekende subsidiestroom. Deze missiesubsidie is sinds 1986 nominaal constant
gebleven. Dat heeft in reële termen dan ook tot vermindering van achtergrond
onderzoek geleid. MARIN poogt om voor industrieel relevante onderzoeksprojecten
medefinanciering vanuit het bedrijfsleven te realiseren en zo het onderzoeksbudget
te verruimen. Zo wordt invulling gegeven aan één van de aspecten
uit het Regeringsstandpunt om de missiesubsidie als «hefboom»
te laten werken wanneer het gaat om opdrachten uit de markt. 2.4. InstallatiesDe Rijksoverheid heeft in 1996 f 100 mln. uit het FES (Fonds Economische
Structuurversterking) aan MARIN toegezegd voor de vernieuwing en modernisering
van de faciliteiten van MARIN waaronder een nieuwe Offshore en Zeegangstank.
Deze toezegging vloeide voort uit een advies van de zgn. Commissie-Zandbergen,
die een uitvoerig analyse heeft gemaakt van de sterk verwaarloosde situatie
van de hardware component van de maritieme kennisinfrastructuur. Na deze operatie (afronding nieuwbouw is voorzien begin 2000) zal MARIN
voor wat betreft de installaties en faciliteiten voorlopen op alle vergelijkbare
instituten in de wereld. De modernisering van de faciliteiten van MARIN is
overigens niet alleen een kwestie van het bouwen van nieuwe tanks. Ook het
aanschaffen en inrichten van apparatuur, IT-voorzieningen en andere instrumentatie
behoort daarbij. Een deel van die kosten, circa 10 mln, is voorzien in de
f 100 mln. In het Regeringsstandpunt over de structurering van de stimulering
van het maritiem gericht onderzoek is aangegeven, dat de missiefinanciering
ook zou kunnen worden aangewend voor reserveringen voor kleine, continue vervangings-
en vernieuwingsinvesteringen voor apparatuur. 2.5. SamenwerkingDe aard van het werk van MARIN brengt met zich mee dat samenwerking vooral
met bedrijven plaatsvindt. Behalve als opdrachtnemer gebeurt dat in samenwerkingsverbanden
zoals in de hiervoor beschreven Joint Industry Projecten. Voor onderzoek met
een meer wetenschappelijk karakter en/of in projecten die meer dan hydrodynamica
omvatten wordt ook samengewerkt met andere kennisaanbieders. Daarbij gaat
het met name om de TU Delft, TNO-instituten (Bouw, FEL), het WL en CWI. Daarnaast
heeft MARIN samenwerkingsverbanden met buitenlandse partners, bijvoorbeeld
in het Europese programma voor Industriële en Materiaaltechnologie. 3. Toekomstige positie MARIN 3.1. AlgemeenUit de eerder omschreven missie van MARIN volgt dat MARIN nieuwe technologie
ontwikkelt voor de Nederlandse maritieme sector met als uiteindelijk doel
de concurrentiepositie van die sector te versterken. Als clusterinstituut
voldoet MARIN aan de technologieontwikkeling en -vraag van de maritieme sector
door een zo effectief mogelijke bundeling van eigen kennis en kennis van buiten
de organisatie.Het eerste deel helft van de missiestatement stelt dat de ontwikkeling
van het kennisaanbod deels benaderd moet worden als afgeleide van de ontwikkeling
van de vraagzijde (dit sluit aan bij het advies van de Commissie Zandbergen
hierover). MARIN dient de Nederlandse maritieme sector met nieuwe technologie.
Om de bijdrage aan het concurrentievermogen te optimaliseren dient de invloed
van de sector op en het commitment in de te ontwikkelen technologie zo groot
mogelijk te zijn. De mechanismen daartoe zijn bij het MARIN al aanwezig: de
Marktadviesraad, de Joint Industry Projecten en de programma's van het Nederlands
Instituut voor Maritiem Onderzoek (NIM). In deze programma's probeert het
NIM partijen uit de maritieme sector en de kennisinfrastructuur bij elkaar
te brengen.Het tweede deel van de missie is een logische vertaling van wat in het
regeringsstandpunt t.a.v. MARIN is gesteld, namelijk dat MARIN als clusterinstituut
een integratorfunctie heeft t.o.v. de omringende kennisinfrastructuur. MARIN
heeft in haar strategisch plan al een goed begin gemaakt met de samenwerkingsstrategie
die uit deze integratorrol voortvloeit. 3.2. MarktontwikkelingenBelangrijke ontwikkelingen in de markt voor MARIN zijn: – de ontwikkeling van nieuwe voortstuwingsconcepten bij diverse
typen schepen (o.m. snelle schepen)– de voorziene toename van off shore-projecten in de toekomst, met
name waar het gaat om exploratie op grote waterdiepten.– de integratie van vaartuigen in het ontwerp van logistieke en
transportketens. MARIN richt zich daarbij in toenemende mate op de opdrachtgevers
in de scheepsbouw (reders en werven) en verwerft zich zo een rol in de ontwerpfase
van schepen.– verder gaande eisen aan schepen in termen van veiligheidseisen,
energie-efficiëntie, milieu-aspecten, omvang etc.De ontwikkelingen en vraagstelling uit de maritieme sector overstijgt
steeds meer het strikt hydromechanische domein dat MARIN beheerst en ligt
veeleer in een combinatie van hydromechanica, constructieleer, materiaalkunde,
veiligheid en milieu. Dit maakt een bredere kennisbasis nodig dan die waarover
MARIN traditioneel diende te beschikken (hydromechanica en scheepsontwerp). 3.3. Dienstverlening en kennisontwikkelingDe toegevoegde waarde van MARIN als GTI ligt met name in het ontwikkelen
van fundamentele, mogelijk in de toekomst toepasbare en veelal multidisciplinaire
kennis voor het Nederlandse maritieme cluster. Het is ook voor die functie
dat de overheid subsidiemiddelen beschikbaar stelt.In de praktijk ligt een zwaar accent in de activiteiten van MARIN op de
industriële dienstverlening waarbij een substantieel deel verricht wordt
ten behoeve van buitenlandse marktpartijen. E.e.a. niet in de laatste plaats
ingegeven door de omstandigheid dat de middelen voor een breed opgezet onderzoeksprogramma
ontbraken.Het is de ambitie van de overheid om MARIN de ruimte te geven zich sterker
te profileren als kennisontwikkelaar en -bundelaar («integrator»),
om zo ook de dienstverlening naar een (nog) hoger en vernieuwender peil te
brengen. Zowel door eigen kennisontwikkeling maar vooral ook door bundeling
van kennis van andere instituten dient tot ontwikkeling van een breder aanbod
gekomen te worden, waardoor nog meer en beter aangesloten kan worden op vraagstukken
van de Nederlandse maritieme sector. Als maritiem «centre of excellence»
dient MARIN actief hiertoe de Nederlandse maritieme markt te bewerken. Het
beleid ten aanzien van MARIN zal daar meer op worden gericht. 3.4. Uitgangspunten subsidiëring MARINZoals aangegeven in het algemene deel van het Kabinetsstandpunt inzake
de GTI's is er voor gekozen de duale functie van de GTI's te handhaven maar
een onderscheid te maken tussen de financiële aansturing van het onderhoud
van de kennisbasis enerzijds en technologie-ontwikkeling ten behoeve van marktpartijen
anderzijds. In de praktijk past MARIN dit model reeds toe door de missiesubsidie
in te zetten ten behoeve van het eerder genoemde ARD-programma en de Joint
Industry Projects.Met betrekking tot het achtergrondonderzoek dient de rol van MARIN als
integrator van kennis voor de Nederlandse maritieme sector de leidraad te
zijn. Deze «integratorrol» brengt uitdrukkelijk met zich mee dat
MARIN in haar onderzoeksprogrammering aandacht besteedt aan samenwerking met
Nederlandse kennisinstellingen. MARIN dient uit de verhoogde bijdrage tevens
middelen vrij te maken voor het verwerven en opbouwen van kennis bij andere
instellingen, die het vervolgens bundelt met zijn eigen, met
name hydromechanische expertise ten behoeve van de Nederlandse maritieme sector.Van de te verstrekken missiefinanciering zal een deel ter beschikking
worden gesteld voor het verrichten van achtergrondonderzoek en een deel in
de vorm van doelfinanciering. Conform de EZ/TNO-doelfinancieringssystematiek
wordt hierbij een eis gesteld aan daadwerkelijke financiële betrokkenheid
van het bedrijfsleven. Meer concreet wordt voor wat betreft de doelfinanciering
als eis gesteld dat MARIN een gemiddelde multiplier van drie weet te realiseren
(met andere woorden voor iedere gulden overheidsfinanciering drie gulden private
financiering). Gegeven de rol die de overheid inzake MARIN voor ogen staat,
waarbij MARIN sterker de nadruk legt op onderzoeksactiviteiten, is de eis
voor co-financiering lager dan MARIN momenteel weet te realiseren. 3.5. BesluitvormingssystematiekHet strategisch plan dat MARIN in 1997 heeft opgesteld voor de periode
tot 2002 is naar het oordeel van het Kabinet een goed vertrekpunt om de rol
van MARIN als «clusterinstituut» in de Nederlandse maritieme sector
vorm te geven. MARIN zal dan ook worden uitgenodigd om, vertrekkend vanuit
de doelstellingen van dit strategisch plan, invulling te geven aan haar activiteiten
voor de komende jaren, langs de hierboven beschreven lijn.Op basis van dit aangepaste strategisch plan zal de overheid – in
discussie met MARIN – bezien in hoeverre zij de visie en wensen van
MARIN kan onderschrijven en honoreren. Aansluitend zal door de overheid voor
een aantal jaren het financieel perspectief voor MARIN worden vastgesteld.Op basis van het strategisch plan stelt MARIN jaarlijks een onderzoeks-
plan op, conform het gestelde in deel I van deze kabinetsreactie.Hierin geeft het aan welke onderzoeksactiviteiten het instituut wil ontplooien
gegeven het strategisch plan en het bijbehorend financieel perspectief, en
hoe deze activiteiten worden bekostigd. Hierbij dient MARIN de tweeslag achtergrondonderzoek –
industrieel onderzoek (met co-financiering van derden) aan te houden. Het
onderzoeksplan wordt uitgedrukt in manjaren tegen integrale kosten.De Technisch Wetenschappelijke Adviesraad toetst het jaarlijkse onderzoeksplan
op zijn wetenschappelijke relevantie maar ook op de mate waarin inbedding
van MARIN in de Nederlandse kennisinfrastructuur wordt gerealiseerd. Tevens
beoordeelt de Marktadviesraad het plan op het voor de Nederlandse maritieme
sector relevante (langere termijn) ontwikkelingsperspectief.Het verdient de voorkeur MARIN de nodige flexibiliteit te geven voor het
inrichten van het industriële, nationale en internationale, onderzoek
(JIP's, EU-programma's): de praktijk wijst immers uit dat de arrangementen
daarvoor van project tot project zeer kan verschillen. Aan het einde van een strategische planperiode zullen de betrokken ministeries
de realisatie en de effecten van het plan laten evalueren. Daarbij is, naast
de hierboven genoemde aandachtspunten, ook de invulling van de internationale
rol van MARIN van belang. Tevens dient aan de orde te zijn in hoeverre door
MARIN activiteiten worden ontplooid die beter door andere, al dan niet van
overheidswege bekostigde, kennisinstellingen of marktpartijen zouden kunnen
worden verricht. 3.6. SamenwerkingDe AWT schetst een aantal ontwikkelingen dat wijst op de noodzaak van
een interdisciplinaire en geïntegreerde kennisbenadering. Het Kabinet
onderschrijft de noodzaak tot een zo groot mogelijke mate van efficiency,
zowel in termen van doelmatige aanwending van middelen als in termen van een
zo goed mogelijke afstemming tussen instituten teneinde onnodige doublures
te voorkomen. Daarnaast dient een zo groot mogelijke mate van efficiency te
worden bereikt via een betere bundeling van kennis van andere kennisaanbieders
om zo tot een betere en hoogwaardige aansluiting op vragen van de Nederlandse
maritieme sector te komen.MARIN dient voortdurend alert te zijn op mogelijkheden tot een meer doelmatige
inzet van de schaarse middelen ook en juist in samenwerking met andere instituten.
De door de AWT naar voren gebrachte efficiëntie winst (door taakverdeling)
dient MARIN dus ook via het aangaan van samenwerkingsverbanden voor een belangrijk
deel te realiseren. De noodzakelijke verbreding in het onderzoek om meer en
beter aan te sluiten op vragen van de Nederlandse maritieme sector dient MARIN
eveneens in samenwerking met anderen instituten te realiseren. InternationaalIn aansluiting op het Regeringsstandpunt inzake het maritieme onderzoek
is het Kabinet van mening dat MARIN met het oog op haar ontwikkeling maritiem
centre of excellence internationale samenwerking moet nastreven. Een goede
positie op de wereldmarkt voor maritiem onderzoek zal de betekenis van MARIN
voor de Nederlandse maritieme sector verstevigen. De internationale samenwerking
dient echter wel in het perspectief van de ontwikkeling van de Nederlandse
maritieme sector plaats te vinden en beoordeeld te worden.Internationale samenwerking is enerzijds een indicatie van de kwaliteit
van MARIN. Anderzijds dwingt het de overheid om bij het bepalen van haar rol
ten aanzien van MARIN kritisch te bezien in hoeverre het door MARIN geëntameerde
en verrichte onderzoek, waarbij zowel het gesubsidieerde onderzoek als het
opdrachtonderzoek in beeld is, ook daadwerkelijk ten behoeve van het Nederlandse
bedrijfsleven komt. Daarbij moet bedacht worden dat buitenlandse opdrachten
MARIN ook toegang kunnen bieden tot buitenlandse kennis, die langs deze weg
ter beschikking kan komen van de Nederlandse markt. Overigens illustreert
de relatief goede score van MARIN in het EU-kaderprogramma de kwaliteit van
het instituut op het terrein van internationale samenwerking. In de laatste
indieningsronde waar maritieme technologie openstond scoorde MARIN 40% terwijl
de algehele slaagkans 28% was. MARIN in de TNO-koepel?De AWT schetst een aantal ontwikkelingen dat om een geïntegreerde
kennisbenadering vraagt op aspecten als veiligheid, energie en milieu. De
noodzakelijke kennisverbreding is in de visie van de AWT nog niet bij MARIN
aanwezig maar al wel bij TNO, zodat met het onderbrengen van MARIN onder de
TNO koepel belangrijke efficiëntie winst te behalen is. Bovendien is
het MARIN dan minder kwetsbaar voor (conjuncturele) veranderingen in de markt,
aldus de AWT.Het Kabinet onderschrijft de geconstateerde noodzaak tot kennisverbreding.
De vraag is echter op welke wijze het MARIN hierin het meest effectief en
efficiënt kan voorzien. Voor het benutten van de kennis van TNO is fusie
van MARIN met TNO niet de enige aangewezen mogelijk- heid. Ook via flexibel
te hanteren samenwerkingsverbanden met TNO kan MARIN kennis bij
TNO aanboren, evenals kennis bij tal van andere instituten zoals universitaire
instellingen en andere (buitenlandse) kenniscentra. Ook bij een fusie met
TNO zal de noodzaak bestaan tot het aangaan van samenwerkingsverbanden met
kennisinstellingen buiten TNO.De door de AWT naar voren gebrachte efficiëntie winst kan dus ook
via het aangaan van samenwerkingsverbanden voor een belangrijk deel worden
gerealiseerd. Deze overwegingen gevoegd bij het feit dat MARIN midden in de
uitvoeringsfase van een omvangrijk investeringsprogramma zit dat veel van
het aanpassingsvermogen van de organisatie vergt, leiden tot het besluit om
op dit moment af te zien van een onderzoek naar een fusie.Bij de periodieke evaluatie van het MARIN zal, net als voor de andere
GTI's, onderzocht worden of het functioneren als zelfstandig instituut de
meeste effectieve en efficiënte situatie is voor het bereiken van de
gestelde doelen. 3.7 DoelmatigheidGelet op de functies die MARIN als technologisch kenniscentrum en als
technologisch ontwikkelingscentrum dient te vervullen is het wenselijk dat
de overheid de aanwending van de overheidssubsidie zowel toetst op doelmatigheid
als op het aspect, in hoeverre MARIN invulling geeft aan haar rol als Nederlands
maritiem GTI cq. centre of excellence. Daartoe zal de overheid de hieronder
vermelde evaluatiecriteria en ijkpunten hanteren:a. Aard en inhoud achtergrondonderzoekUitgangspunt m.b.t. de financiering van het achtergrondonderzoek is dat
private partijen dergelijk onderzoek niet kunnen en wensen te financieren
vanwege de aard en de onoverzienbaarheid van de risico's van dergelijk onderzoek.
Het achtergrondonderzoek dient (in potentie) in het belang te zijn van een
lange termijn-ontwikkeling van de Neder- landse maritieme sector. De plannen
voor het achtergrondonderzoek dienen door de TWA en MAR beoordeeld te worden.b. Integratorrol van MARIN (richting kennisinstellingen)De integratorrol van MARIN dient daar waar publiek gefinancierd onderzoek
aan de orde is uit te monden in een intensieve samenwerking met andere publiek
gefinancierde instituten. Deze samenwerking dient aantoonbaar te zijn en jaarlijks
in verslaglegging te worden toegelicht.c. Integratorrol van MARIN (richting Nederlands maritiem bedrijfsleven)MARIN is aanspreekbaar op de diffusie van resultaten van het eigen onderzoek
naar het Nederlandse maritieme bedrijfsleven. Deze diffusie dient er mede
erop gericht te zijn dat dit Nederlandse maritieme bedrijfsleven samen met
MARIN en andere kennisinstellingen vervolg geeft aan dit onderzoek (bijvoorbeeld
in de vorm van JIP's).d. Concurrentie (MARIN versus andere kennisaanbieders)MARIN dient actief Nederlandse marktpartijen en kennisinstellingen, ook
publiek gefinancierde, voor onderzoek te benaderen. Hierbij is een belangrijke
toetsende rol voor zowel de Wetenschappelijke als de Markt Adviesraad weggelegd.
Belangrijk aspect daarbij is in hoeverre eventueel door MARIN uit te voeren
onderzoek beter bij of in samenwerking met andere partijen (commercieel dan
wel publiek gefinancierd) zou kunnen plaatsvinden. Ongelijke concurrentieverhoudingen
dienen hierbij te worden voorkomen. e. InternationaalMARIN beweegt zich op de internationale onderzoeksmarkt (zowel binnen
EU als mondiaal). Dit is op zichzelf toe te juichen onder de voorwaarde dat –
via MARIN – die hierop dan ook aanspreekbaar is – het Nederlandse
maritieme bedrijfsleven direct en indirect hiervan profiteert. Ook hier is
een toetsende rol van met name de Markt Adviesraad weggelegd.Over de nadere invulling van bovengenoemde punten zullen nog nadere afspraken
met MARIN gemaakt worden. 3.8 FaciliteitenIn overleg met MARIN zal worden bezien hoe de gedachtegang uit deel I
van deze reactie kan worden uitgewerkt voor de grote faciliteiten van het
MARIN. 4 Omvang missiesubsidie 4.1. Uitgangspunten subsidiëring MARINIn de vorige paragraaf is uitgebreid in gegaan op de rol van het MARIN.
Daarbij is aangegeven dat de toegevoegde waarde van MARIN als GTI met name
ligt in het ontwikkelen van fundamentele, mogelijk in de toekomst toepasbare
en veelal multidisciplinaire kennis voor het Nederlandse maritieme cluster.
Daarnaast is het de ambitie van de overheid om MARIN de ruimte te geven zich
sterker te profileren als kennisontwikkelaar- en bundelaar («integrator»).In aansluiting op wat de Commissie Zandbergen hierover heeft aanbevolen
beoogt de overheid met haar additionele subsidiëring de toegevoegde waarde
van MARIN te vergroten door haar ruimere mogelijkheden te geven om te investeren
in onderzoek waarvoor nog geen directe commerciële toepassingen zijn.Dit gaat langs twee lijnen:– ruimere mogelijkheden voor achtergrondonderzoek: onderzoek dat
zich op langere termijn kan laten vertalen in industriële toepassingen
die voor de Nederlandse maritieme sector relevant kunnen worden. Hiermee houdt
MARIN zijn kennisbasis intact en versterkt het deze.– ruimte voor onderzoek samen met bedrijven en kennisinstituten,
op onderwerpen waar bedrijven een gemeenschappelijk belang hebben en waar
een zekere mate van financieel commitment van die bedrijven te realiseren
is (o.a. EU-programma's, SMO-projecten, JIPS). 4.2. Verhoging missiesubsidieDe AWT doet geen uitspraak over de gewenste hoogte van de missiesubsidie
voor MARIN.Bij de voorbereiding van het regeringsstandpunt 1996 over MARIN heeft
een zestal onafhankelijke adviseurs aangegeven dat een missiefinanciering
verhoogd zou moeten worden naar een waarde van circa 30% van de toenmalige
bruto omzet van MARIN. Grosso modo werd door hen aangegeven dat voor achtergrondonderzoek
f 7,5 tot f 10 mln. subsidie per jaar nodig is, terwijl voor de
medefinanciering van kleine investeringen een jaarlijkse subsidie van circa
f 3 mln. nodig werd geacht.Zoals reeds vermeld heeft de overheid in 1996 besloten f 100 mln.
aan MARIN toe te zeggen. De realisatie van deze nieuwe moderne faciliteiten
zal leiden tot unieke en uitgebreide onderzoeksmogelijkheden. Ook wordt hiermee
een meer efficiëntere uitvoering van onderzoek mogelijk. Om op een
goede manier invulling te geven aan de functie die de overheid voor MARIN
ziet en om maximaal rendement uit de nieuwe onderzoeksfaciliteiten te halen
is een verhoging van de missiesubsidie noodzakelijk. Dit wordt onderschreven
door de Technisch Wetenschappelijke Adviesraad die in haar reactie op het
Strategisch plan van MARIN aangeeft dat een verhoging van de missiesubsidie
van groot belang geacht wordt voor een gezonde ontwikkeling van methoden en
middelen.In het hiervoor genoemde regeringsstandpunt stelde het Kabinet dat een
verhoogde missiefinanciering voor MARIN zou dienen te worden aangewend voor:– strategisch (middel)lange termijn onderzoek ten behoeve van de
toepassing ervan voor haar doelgroepen– strategisch (middel)lange termijn onderzoek ten behoeve van de
optimalisering van de eigen bedrijfsprocessen (meten, registreren, analyseren,
interpreteren, simuleren e.d.)– reserveringen voor kleine, continue vervangings- en vernieuwingsinvesteringen
voor apparatuur.Gelet op de overwegingen in het AWT-advies is het Kabinet van mening,
dat de missiefinanciering op termijn alleen op de hierboven genoemde onderzoekscategorieën
dient te worden ingezet. Dit impliceert dat MARIN in de eerste jaren beperkte
extra ruimte zal worden geboden om voornoemde investeringen apart uit de subsidiëring
te bekostigen. Vervolgens zullen de kleine, continue vervangings- en vernieuwingsinvesteringen
voor apparatuur – dus inclusief de IT-apparatuur voor de nieuwe faciliteiten,
voor zover niet begrepen in de toezegging van de f 100 mln in 1996 –
uit de exploitatie van MARIN dienen te worden gefinancierd.De Ministers van Economische Zaken en van Verkeer en Waterstaat bezien
nog de hoogte van de door hen te verstrekken missiesubsidie naar aanleiding
van extern in te winnen advies. 2.4 NLR 1. Regeringsstandpunt LuchtvaartclusterNaar aanleiding van de demise van Fokker heeft de Regering haar standpunt
ten aanzien van de luchtvaartcluster overwogen. Op 12 december 1997 heeft
de Regering haar standpunt met betrekking tot de herstructurering en stimulering
van de Nederlandse luchtvaartcluster aan de Tweede Kamer gezonden. De samenvatting
hieronder is daaraan ontleend: Het is, ook na het faillissement van Fokker,
goed voor de Nederlandse industriële ontwikkeling dat partijen in de
luchtvaartcluster de kans krijgen aan te haken bij internationale vliegtuigprogramma's.
De Staat moet daarbij betrokken blijven. Dat is de conclusie van dit Regeringsstandpunt
naar aanleiding van een evaluatie van de luchtvaartcluster. De overheid besloot
in 1996 tot zo'n evaluatie, naar aanleiding van het faillissement van Fokker
èn de mogelijke gevolgen daarvan voor toeleveranciers, opleidingen
en kennisinfrastructuur. In dit Regeringsstandpunt motiveert het Kabinet zijn
conclusies.Extern onderzoek bevestigt dat deelname in internationale programma's
essentieel is om de kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven en de kennisinfrastructuur
te vergroten. Alleen zo is het mogelijk het noodzakelijke volume te handhaven
of uit te breiden en concurrerend aan te bieden.De luchtvaartcluster bestaat uit vliegtuiggebruikers, maakindustrie,
onderhoudsbedrijven en kennisinfrastructuur. De daarbij betrokken bewindslieden
vinden dat Nederland ook internationaal een rol moet blijven spelen in de
luchtvaartsector en wel om de volgende redenen:1. het beleid en de uitvoering inzake het vliegtuiggebruik, het luchtruimbeheer
en het onderhoud van luchthavens, infrastructuur en luchtverkeersdienstverlening
vragen in de toekomst onverminderd aandacht.2. Defensie is, vanuit de noodzaak van de beschikbaarheid van deskundige
ondersteuning bij de aanschaf, het operationeel gebruik en de instandhouding
van luchtvaartgebonden systemen gebaat bij een sterke kennisinfrastructuur.3. De Nederlandse industrie heeft een reële kans een bijdrage te
kunnen leveren aan toekomstige vliegtuigprogramma's.4. De kennisinfrastructuur en de Nederlandse industrie worden, door de
nog aanwezige kennis en kunde binnen de cluster, in staat geacht, internationaal
een rol van betekenis te blijven spelen.Om invulling te geven aan deze internationale rol voor de Nederlandse
luchtvaartcluster in de toekomst zal de overheid de volgende acties nemen:1. De bij de luchtvaartcluster betrokken bewindslieden blijven het NLR
financieren. Ten eerste voor verdere heroriëntatie op het gebied van
luchtvaartgebruik, veiligheid en milieu.Ten tweede voor versterking van de internationale oriëntatie op optimale
ondersteuning van de industrie en Defensie bij participatie in internationale
vliegtuigprogramma's.2. De onderwijsinstellingen moeten hun positie op het gebied van opleidingen
en lange termijn gericht onderzoek behouden. De relatie tussen de onderwijsinstellingen
onderling en tussen de onderwijsinstellingen en de kennisinstituten moeten
worden verbeterd.3. Participeren in het Airbus A.3XX en/of A.340–500/600-programma.4. Positioneren van de Nederlandse industrie en kennisinstituten voor
participatie in een vervangingsprogramma voor de F-16.5. Het voortzetten van de huidige via het NIVR lopende programma's. De
invulling hiervan zal moeten worden afgezet tegen de mogelijkheden die de
markt vraagt.6. Evalueren van het NIVR, om zodoende te komen tot heroriëntatie
op deze nieuwe situatie.Geconstateerd wordt in het regeringsstandpunt dat de bindende rol in de
Nederlandse luchtvaartcluster moet worden toegekend aan de kennisinfrastructuur,
die deze rol vervult voor de vliegtuigbouw en het vliegtuiggebruik op civiel
en militair gebied.Voorts wordt geconstateerd:De internationale positie van NLR en andere Nederlandse onderzoekinstituten
is evident. Die positie maakt dat Nederland een gerespecteerde partner is
in onderzoek en ontwikkeling. Dat geeft omgekeerd de mogelijkheid specifiek
Nederlandse problemen of ons welgevallige oplossingen over het voetlicht te
brengen. Om een gerespecteerde positie te hebben en te houden moet de eigen
inbreng op niveau zijn. Het Nederlandse luchtvaartbeleid kent specifieke problemen.
Bijvoorbeeld door de bevolkingsdichtheid.Nederland kan alleen op luchtvaartgebied de internationale ontwikkelingen
in samenhang met het eigen beleid sturen, als de Nederlandse kennisinfrastructuur
voldoende kansen krijgt. Dat lukt niet met internationaal gekochte kennis.
Een kennisinfrastructuur vertrouwd met de eigen Nederlandse situatie is onontbeerlijk.In het kader van de verdere ontwikkeling van de luchthaveninfrastructuur
moet niet alleen aandacht worden geschonken aan een veilige accommodatie van
het groeiende vliegverkeer maar ook aan substitutiestudies, planologische
problemen en economische effecten. Gezien vanuit het civiele
luchtvaartbeleid moet de onderzoeksinspanning op de daarbij betrokken gebieden
ten minste gehandhaafd blijven. Wel moet aan de organisatorische vormgeving
en de samenwerking tussen de diverse betrokken partijen meer aandacht gegeven
worden.Concreet is gesteld in het regeringsstandpunt: «De betrokken
ministeries zijn voornemens de ten behoeve van het NLR uitgetrokken middelen,
zoals aangegeven in de meerjarenraming bij de begroting van 1998, te continueren».Het is in samenhang met dit eerdere Regeringsstandpunt en de beleidskeuzen
die daarin gemaakt zijn, dat de kanttekeningen die in het AWT advies geplaatst
worden bij het NLR moeten worden bezien. 2. Omgevingsanalyse NLR1NLR is het centrale punt in de luchtvaartkennisinfrastructuur. Aan universitaire
zijde is de belangrijkste partner de TUD. Gebruikers van de kennisinfrastructuur
zijn de overheid en industrie. Dat betreft de sectoren vliegtuigbouw en vliegtuiggebruik,
m.n. luchtvaartveiligheid en -milieu, luchtverkeersbegeleiding en ruimtevaart.
Een belangrijke rol voor het NLR is met name het exploiteren van grote onderzoek-
en simulatiefaciliteiten.In de vliegtuigbouw is de belangrijkste ontwikkeling uit het recente verleden
het wegvallen van Fokker als zelfscheppende vliegtuigbouwer en de reactie
daarop in het Regeringsstandpunt met betrekking tot de herstructurering en
stimulering van de Nederlandse luchtvaartcluster. Daarin wordt ingezet op
de participatie van Nederlandse industrie en kennisinfrastructuur in internationale
(civiele en militaire) vliegtuigprogramma's. Zowel nationaal als internationaal
is de herstructurering in de industrie en kennisinfrastructuur volop gaande.In de luchtvaartveiligheid en -verkeersbegeleiding speelt voornamelijk
de ontwikkeling van Mainport Schiphol. Een belangrijke ontwikkeling is dat
het kabinet heeft besloten dat Nederland een grote luchthaven zal blijven
huisvesten. Op korte termijn betekent dat dat Schiphol binnen gegeven grenzen
mag doorgroeien. Voor de ontwikkeling op langere termijn zij hier verwezen
naar de recent gepubliceerde «Strategische beleidskeuze toekomst luchtvaart».Voor de ruimtevaart is door de AWT een apart advies uitgebracht. De tot
op heden geheel door overheden gedomineerde markt biedt in toenemende mate
ruimte aan commerciële activiteiten. Op onderzoeksgebied heeft Nederland
zich sinds de Ruimtevaartnota van 1982 geconcentreerd op deelname in ESA programma's. 3. Bevindingen en aanbevelingen van de AWTDe overheid is, direct en indirect, de belangrijkste speler voor
het NLR, dit verschaft het NLR een relatief stabiele omgeving.Het NLR is in principe door de overheid ingesteld om de Nederlandse industrie,
dat is ook de luchtvaarttransport industrie, eenvoudig toegang te geven tot
de noodzakelijke geavanceerde kennis om internationaal concurrerend te kunnen
opereren. Het kan ook niet ontkend worden dat de overheid een belangrijke
klant is van het NLR. Dat wordt door de AWT goed aangegeven. De kennis van
het NLR met name ook van de specifieke Nederlandse situatie en problemen is
van groot belang bij deelname in de internationale ontwikkeling van technologie
en de toepassing hiervan in Nederland. In die zin zal er altijd een functie
voor het NLR zijn. Dat wil echter niet zeggen dat bij het verlopen van de
markt het NLR immer beschut zal blijven. De overheid zal er zorg voor dragen
dat omvang en inhoud van de onderzoekprogrammering bij het NLR
afgestemd blijven op de behoefte.Het eigen onderzoek en ontwikkelingswerk van het NLR heeft i.h.a.
niet geleid tot voor de sector belangrijke, bruikbare toepassingen.Het beeld dat de AWT hier van het NLR schetst is, zoals in de eerdere
reactie1, te negatief.Het NLR participeert in diverse technologie- en materieelontwikkelings-
projecten (o.a. op defensiegebied) die wel degelijk relevante toepassingen
opleveren. Voor de vliegtuigbouwindustrie fungeerde en fungeert het NLR als
een belangrijke ontwikkelomgeving. Van belang is ook gebleken de kennisontwikkeling
bij het NLR ten behoeve van de ontwikkeling van modellen en meetmethoden ten
behoeve van certificatie van vliegtuigen, vliegtuigsystemen en vliegprocedures.
De kennisontwikkeling van het NLR is voorts van cruciaal belang gebleken bij
het ontwerp van luchtverkeersleidingssystemen, zowel voor de thans in gebruik
zijnde systemen als voor toekomstige (internationale) ontwikkelingen.De ontwikkelingen maken een concentratie van de onderzoekinfrastructuur
op Europese schaal onvermijdelijk. Hierop te anticiperen d.m.v. een bewust
beleid dat is gericht op structurele samenwerkingsverbanden, afstemming en
verdeling van taken met buitenlandse instellingen, geeft het NLR de enige
kans om op termijn de door overheden gedomineerde terreinen te overleven.Gesuggereerd wordt dat terzake nog geen beleid wordt gevoerd. Dat is echter
niet juist. Gestimuleerd door met name de overheid, inherent aan het internationale
karakter van de luchtvaartsector, zowel voor wat operaties, regelgeving als
toezicht betreft, opereert het NLR al geruime tijd in internationale verbanden.Veel ervaring is de laatste 45 jaar opgedaan in onderzoekprogrammering
en uitvoering van gezamenlijke onderzoeksprojecten in NAVO verband, ESA, Eurocontrol,
NASA en de onderzoekprogramma's van de Europese Commissie. In het GARTEUR
programma speelt het NLR een belangrijke stimulerende rol om samenwerking
tot stand te brengen. NLR is ook een belangrijke drijvende kracht achter AEREA
(Association of European Research Establishments in Aeronautics), het samenwerkingsverband
van de Europese luchtvaartonderzoekinstituten. In de bouw en exploitatie van
de DNW en ETW heeft het NLR inmiddels ook ervaring opgedaan in internationale
institutionele samenwerking. Het NLR is een goed voorbeeld van wat de AWT
in haar advies voor ogen staat met structurele samenwerking op Europees niveau. 4. Hoofdlijnen in de NLR programmering– Ondersteuning van de vliegtuigmaakindustrie in de deelname aan
Airbus-projecten en co-development en productie van de F-16 opvolgerHet NLR zal zich blijvend moeten richten op de functie die het na het
faillissement van Fokker op zich heeft genomen: de integrator van het luchtvaartcluster.
Het NLR beschikt over kennis van het vliegtuig als totaalsysteem. Deze kennis
is noodzakelijk om kansrijk te zijn bij het ontwikkelen en op de markt brengen
van subsystemen en componenten. Bij de industrie is deze nog maar beperkt
aanwezig, zodat de industrie, meer nog dan vroeger, afhankelijk is van de
ondersteuning door het NLR. Het NLR participeert in Europese programma's en
is tevens betrokken bij de invulling van het aeronautics-deel van het Vijfde
Kaderprogramma.– Technisch-wetenschappelijke steun aan de overheid en dienstverlenende
bedrijven (KLM, Schiphol, LVNL) bij het verantwoord accommoderen
van de groei van de luchtvaart, en bij militaire vliegtuigoperaties.Op het NLR wordt een doorlopend beroep gedaan vooral door de overheid
maar ook door het bedrijfsleven bij:a) de ontwikkeling, validatie en certificatie van systemen en procedures
in vliegtuigen en luchtverkeersleiding;b) het ontwikkelen van rekenmethodieken en uitvoeren van berekeningen
in het kader van de beleidsvoorbereiding (PKB's, MER's, zoneringsberekeningen);c) de ontwikkeling van instrumenten en systematieken voor beoordeling
van beleidsvoornemens en het implementeren en handhaven van beleid inzake
luchtvaartveiligheid en luchtvaartmilieubeleid;d) het vinden van oplossingen op korte en middellange termijn, technisch
operationele maatregelen, in de Schipholproblematiek (capaciteit, veiligheid,
milieu);e) het onderzoeken van de mogelijkheden en de effecten van keuzen in het
beleid voor de Toekomstige Nederlandse Luchtvaart Infrastructuur;f) ondersteuning van Defensie onder andere bij de aanschaf, operationele
inzet, onderhoud en levensduurbewaking van vliegtuigen en helikopters.Belangrijk is dat de integrale kennis bij het NLR van vliegtuigen en vliegtuiggebruik
op hoog niveau moet blijven om– de internationale concurrentiepositie van de sector te verstevigen,
en– de Nederlandse overheid in staat te stellen een specifiek Nederlands
beleid te ontwikkelen en te handhaven binnen de internationale kaders.– Technologieontwikkeling en ondersteuning van overheid en industrie
in ruimtevaartonderzoek in het kader van Europese en mondiale programma's.Op nationaal en internationaal niveau zet het NLR zich in voor de ontwikkeling
van de mogelijke toepassingen van aardobservatie, telecommunicatie, satellietnavigatie
en is betrokken bij wetenschappelijke experimenten, o.a. voor de bemande ruimtevaart.
Doordat grootschalige ruimtevaartactiviteiten alleen nog op mondiaal niveau
kunnen worden aangepakt, zijn ESA en de Europese industrieën zich aan
het heroriënteren. Het NLR is in dit veranderende Europese ruimtevaartlandschap
voor Nederland een belangrijke trekker. 5. Positie ten opzichte van andere kennisinstitutenHet NLR werkt op deelgebieden samen met andere GTI's en TNO, op gebieden
als sensoren, simulatoren, operationele research, vliegtuigontwikkeling en
ruimtevaarttechnologie. Ook vindt er waar mogelijk op onderdelen samenwerking
plaats met de TUD.Met TNO en met de TUD vindt afstemming op bestuurlijk niveau plaats, doordat
het TNO en de TUD in het bestuur vertegenwoordigd zijn. Tussen de GTI's vindt
intensief beleidsmatig overleg plaats om waar mogelijk van elkaars mogelijkheden
gebruik te maken. Opname in een groter institutioneel verband zou wel eens
tot organisatorische inefficiënties kunnen leiden.Internationaal gezien streeft NLR naar bilaterale en trilaterale samenwerking
op het gebied van integratie van kennis en faciliteiten, zoals met het DLR
en AEREA. Door het NLR wordt een aanzienlijke inspanning geleverd om deze
verdergaande Europese integratie tot stand te brengen. 6. Aansturing en financieringIn het bestuur van het NLR zijn alle actoren van de luchtvaartcluster, inclusief de financierende departementen, vertegenwoordigd. Het Stichtingsbestuur
is een goede afspiegeling van de sector. De verhouding met de overheid is
geregeld bij wet (1937), beheersovereenkomst (1956) en een convenant (1992).In het convenant wordt gestipuleerd welke documenten het NLR aan de overheid
i.c. het penvoerend ministerie V&W, systematisch moet overleggen ter verkrijging
en verantwoording van de Rijksbijdrage aan het eigen speurwerkprogramma en
aan het investeringsprogramma.Belangrijk is te constateren dat het NLR gehouden is ten minste eenmaal
in de vijf jaar een Strategieplan op te stellen waaraan de jaarlijkse invulling
van het werkplan kan worden getoetst.Het jaarlijkse werkplan voor onderzoek wordt opgesteld in overleg met
de klanten, overheid en bedrijfsleven. De Wetenschappelijke Commissie NLR-NIVR
speelt een zware rol bij de opstelling van het jaarlijkse onderzoekplan.De gang van zaken sluit goed aan bij het proces van monitoring en evaluatie
dat de overheid voor ogen staat (zie Deel I van dit kabinetsstandpunt). Waar
nodig zal in overleg met het NLR het programmeringsproces, en de monitoring-
en evaluatieprocessen daarop verder worden toegespitst. Omzet NLR naar herkomst van middelen  19961997 In f 1000In
% van het totaalin f 1000In % van het totaal Rijksbijdrage
exploitatiesubsidie38 38727,6%37 38327,5%Baten uit opdrachten100 60672,4%98 52472,5%w.v. V&W (RLD+LVB)7 0735%10 8697,9%NIVR16 55111,9%9 2706,8% Defensie21 71015,6%22 93416,9%Fokker4 6163,3%4 9053,6% overig
binnenland (w.o bedrijfsleven)20 11214,5%20 64815,4%Buitenlandse opdrachten (w.o Europese programma's en bedrijfsleven)30 54422%29 89821,9%TOTAAL138 993100%135 907100%Het NLR kent momenteel twee financieringsstromen: Missiesubsidie en ontvangsten
uit opdrachten. Zie bovenstaande tabel.De missiesubsidie heeft thans, hoewel een deel hiervan besteed wordt aan
co-financiering van Europese opdrachten, geen duidelijke component met een
doelfinancieringskarakter en kan dus volledig worden beschouwd als basissubsidie.Gegeven het feit dat het NLR het faillissement van Fokker buitengewoon
goed te boven is gekomen, over 1998 wordt na enkele verliesgevende jaren weer
een batig saldo op de exploitatie gerealiseerd dat conform de afspraken in
het convenant aan de zgn. egalisatiereserve mag worden toegevoegd, is het
de vraag of het nodig en gewenst is de bestaande financieringsstructuur te
wijzigen, i.c. het element doelsubsidie meer gewicht te geven.In die discussie zijn twee elementen belangrijk:1) De nationale markt voor het NLR is grotendeels institutioneel.2) De leadtimes in de vliegtuigindustrie zijn zeer lang. Dat geldt niet
alleen voor de vliegtuigontwikkeling op zich maar evenzeer voor technologie
voor een veilig en milieuvriendelijk vliegtuiggebruik, met name de luchtverkeersgeleiding.
Praktijk is dientengevolge dat het Nederlandse luchtvaartbedrijfsleven niet
aan het achtergrondspeur- werk van het NLR pleegt bij te dragen. Elders in
de wereld is dit evenmin het geval.Echter moet ook geconstateerd worden dat met name in het Europese vlak
vrijwel uitsluitend nog met «shared cost» onderzoeks- en ontwikkelingsopdrachten
wordt gewerkt. De financiële bijdrage vanuit het bedrijfsleven aan de
co-financiering van Europese opdrachten in de Kaderprogramma's daaraan is
eveneens zeer gering te noemen. Dientengevolge dreigt het gevaar dat een relatief
groot gedeelte van de missiesubsidie besteed gaat worden aan co-financiering
van dergelijke opdrachten waardoor het lange termijn karakter van het Speurwerkprogramma
wordt aangetast.Ook kunnen vraagtekens worden gezet bij de verhouding tussen de «subsidie»
component en de «opdrachtenstroom» van de onderscheiden departementen.In licht van bovenstaande willen de betrokken ministers met het NLR bezien
of een herschikking van de geldstromen ook op termijn een stabiele en heldere
verhouding tussen (internationale) opdrachten en rijksbijdragen aan het NLR
kan verzekeren.XNoot1Maritiem Research Instituut Nederland MARIN, Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
NLR, Grondmechanica Delft GD, Waterloopkundig Laboratorium WL en Ener- gieonderzoek
Centrum Nederland ECN.XNoot1Brief van de minister van Onderwijs, Cul- tuur en Wetenschappen, 29 mei
1998.XNoot1Voor een uitgebreide beschrijving van de kennisinfrastructuur in de luchtvaartsector
zij hier verwezen naar het eerder aangehaalde Regeringsstandpunt en naar de
Nota Veiligheidsbeleid Burgerluchtvaart.XNoot1Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van 29
mei 1998. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26658-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl