Evaluatienota Klimaatbeleid; Nota 'De voortgang van het Nederlandse klimaatbeleid: een evaluatie bij het ijkmoment 2002'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28240, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-03-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28240 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDe voortgang van het Nederlandse klimaatbeleid: een evaluatie
bij het ijkmoment 2002Inhoudsopgave1 DE VOORTGANG VAN HET NEDERLANDSE KLIMAATBELEID: EEN
EVALUATIE BIJ HET IJKMOMENT 20021.1 Aanleiding en doel1.2 De conclusies: hoe staan we er voor?Broeikasgasemissies 1990–2010(Het grijze vlak geeft
de onzekerheidsmarge weer.)Tabel 1–1: Prognose binnenlandse emissies 2000–2010,
in Mton CO2-eq. 1.3 Naar een robuustere strategie: wat staat ons nog te
doen?verkleinen risico'stussentijdse toetsingindicatieve doelen voor 2010verantwoordelijkheid, afrekenbaarheid en toetsbaarheidhandreiking voor beleidsmonitoring1.4 De uitwerking van het huidige beleid op sectorniveauTabel 1–2: Sectorale CO2-emissies in
2010 met het huidige beleid industrie (incl. elektriciteitsproductie)landbouwverkeergebouwde omgevingde overige broeikasgassenhet vernieuwingspakket2 INTERNATIONALE ONTWIKKELINGEN SINDS 1999: HOE IS DE
CONTEXT VAN HET KLIMAATBELEID VERANDERD?2.1 Het Kyoto-protocol: het juridische kader voor een
internationale inspanning2.1.1 Ratificatie door partijen2.1.2 Nalevingsregime en sancties2.1.3 Algemene spelregels voor de Kyoto-mechanismensupplementariteitentreevoorwaarden voor de Kyoto-mechanismen2.1.4 De rol van sinks (landgebruik, verandering van landgebruik
en bosbouw)bebossing, herbebossing en ontbossing in eigen land (artikel
3.3)opslaan van koolstof door verschillende soorten landgebruik
in eigen land (artikel 3.4)sinks en joint implementation (artikel 6)sinks in het CDM (artikel 12)2.1.5 Het pakket aan maatregelen t.g.v. ontwikkelingslanden2.2 De gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen
in de Europese Unie2.2.1 European Climate Change Programme2.2.2 Energiebelastingen in de EU2.2.3 Directive on greenhouse gas emissions trading2.2.4 Energie-efficiency van apparaten2.2.5 Emissies vanwege internationale lucht- en scheepvaart2.3 De vordering in klimaatwetenschappen: het derde Assessment
Rapport van de IPCChet wordt warmerde gevolgen van klimaatverandering zijn nu al zichtbaarer is veel emissiereductiepotentieel maar ook belemmeringen
bij het realiseren ervan3 EMISSIEONTWIKKELING 1990–2000: WAAR STAAN WIJ
NU?3.1 De aanpassing van de berekeningsmethode: internationaal
overeengekomen verbeteringenTabel 3–1: Aanpassingen in referentieniveau en absoluut
Kyoto-doel, in Mton CO2-equivalenten 3.2 De ontwikkeling in emissies, 1990–2000Figuur 3–1: Emissieontwikkeling 1990–20003.3 De dynamiek achter de emissieontwikkeling, 1990–20003.3.1 Energie en CO2Figuur 3–2: BBP, energiegebruik, CO2-emissie,
1990–2000 Opsplitsing verandering verbruikssaldo Nederland, 1990–1999 3.3.2 De overige broeikasgassen: CH4, N2O en de fluorgassenFiguur 3–3: Emissies van de overige broeikasgassen,
1990–20003.3.3 De realisaties tussen 1995–2000: verschillen
ten aanzien van het GC-scenarioTabel 3–2: Aannames in GC en realisaties 1995–2000,
verandering in %/jaar 3.4 Het effect van beleid op de feitelijke emissieontwikkelingFiguur 3–4: Het reductie-effect van beleid op de
emissieontwikkeling van CO2 en overige broeikasgassen, 1990–2000,
in vermeden Mton CO2-eq. 3.5 Het streven om emissies in 2000 terug te brengen
op het niveau van 19903.5.1 Emissieontwikkeling in de Europese UnieTabel 3–3: Emissieontwikkeling in de Europese Unie 3.5.2 Emissieontwikkeling in overige Annex I landenFiguur 3–5: Emissieontwikkelingen 1990–1999
in Annex I landen buiten de EU 3.6 De Nederlandse situatie in verhouding tot die in andere
landende omvang en groei van de economieFiguur 3–6: BBP (mld. US$90 en %-verandering 1990–1999)de energie-intensiteit van de economieFiguur 3–7: Energie-intensiteit van de economie
(MJ/US$ BBPen %-verandering 1990–1999)de koolstofintensiteit van het energieverbruikFiguur 3–8: Koolstofintensiteit van het energieverbruik
(kg CO2/GJ en %-verandering 1990–1999)de koolstofintensiteit van de economieFiguur 3–9: Koolstofintensiteit van de economie
(kg CO2/US$ BBP en %-verandering 1990–1999)de ontwikkeling van de CO2-emissiesFiguur 3–10: Energie-gerelateerde CO2-emissies
(Mton CO2 en %-verandering 1990–1999)3.7 De cijfers voor Nederland in meer detailTabel 3–4: Ontwikkeling in emissies van broeikasgassen
in de periode 1990–2000 in Mton CO2-equivalenten Tabel 3–5: Emissies per doelgroep in de periode
1990–2000 in Mton CO2-equivalenten verklaring voor verschillen tussen emissiecijfers in UK1
en MB-014 BELEIDSVOORTGANG PER 1 JANUARI 2002: ZIJN DE BEOOGDE
INITIATIEVEN GENOMEN?4.1 Het basispakket: de binnenlandse beleidsinspanning
in het kader van het Kyoto-protocol4.1.1 CO2-maatregelen uit het basispakketklimaatconvenant met provincies en gemeentenkilometerheffingConvenant Benchmarking energie-efficiency2de generatie meerjarenafspraak energie-efficiency
(MJA2)CO2-convenant met kolencentralesCO2-bufferproject in glastuinbouwwarmtekrachtkoppeling (WKK)energiebesparing in de gebouwde omgevingde stimulering van hernieuwbare energie4.1.2 Het programma Reductie Overige BroeikasgassenTabel 4–1: Reductiepotentieel van overige broeikasgassen
bij aluminiumindustrie, HCFK-productie, verkeer en gebruikstoepassingen van
(H)CFK- en halonenvervangers Tabel 4–2: Reductiepotentieel van overige broeikasgassen
bij overige sectoren (vervolg tabel 4–1) 4.2 Het reservepakket: een vangnet in geval van tegenvallers4.2.1 Verhoging regulerende energiebelasting (REB)4.2.2 Verhoging accijnzen op motorbrandstoffenTabel 4–3: Accijnstarieven (euro per liter) op 1
januari 2002 4.2.3 N2O-reductie bij de salpeterzuurfabricage4.2.4 CO2-opslagTabel 4–4: Overzicht voorbereiding reservemaatregelen 4.3 Joint Implementation, het Clean Development Mechanism
en emissiehandel: de buitenlandse beleidsinspanning in het kader van het Kyoto-protocol4.3.1 Overwegingen bij de inzet van de Kyoto-mechanismen4.3.2 Internationale emissiehandelafspraken in Bonn en Marrakeshverhandelbaarheid en spaarmogelijkhedenreserve voor de verplichtingenperiodede Nederlandse inzet4.3.3 Joint implementationafspraken in Marrakeshde Nederlandse inzet4.3.4 Clean Development Mechanismafspraken in Bonn en Marrakeshde Nederlandse inzet4.4 Het vernieuwingspakket: voorbereiding op de lange
termijn4.4.1 Technologische vernieuwingGAVE-programmaklimaatneutrale energiedragers4.4.2 Instrumentele vernieuwing4.5 De beleidsbewaking: monitoring, evaluatie en rapportage4.5.1 Monitoringemissiemonitoringbeleidsmonitoring op instrumentniveauTabel 4–5: Het gerealiseerde effect van een aantal
maatregelen 4.5.2 Evaluatieevaluatie van het gehele klimaatbeleidevaluatie op instrumentniveau4.5.3 Rapportage4.6 De communicatie over klimaatbeleid: handelingen en
bewustwording4.7 Samenwerking met niet-Annex I landenhet bilaterale spoor/gedelegeerde fondsenhet bilaterale spoor/centraal beheerde fondsenTabel 4–6: Overzicht lopende projecten onder het
PPP-AIJ (per medio 2001) het multilaterale spoorhet particuliere spoor5 EEN NIEUWE REFERENTIERAMING: WELKE ONTWIKKELINGEN WORDEN
VERWACHT IN ENERGIE EN EMISSIES IN 2010?5.1 De behoefte aan een nieuwe raming5.2 De uitgangspunten van de referentieraming: een behoedzame
strategie met specifieke aandacht voor onzekerheid5.2.1 Het meegenomen beleidTabel 5–1: Het klimaatbeleid in de referentieraming 5.2.2 De economische en demografische uitgangspuntenTabel 5–2: Economische en demografische basiscijfers
in referentieraming en GC 5.3 De uitgangspunten van het klimaatbeleid: het kader
voor een beoordeling van de uitkomsten5.3.1 De doelen en uitgangspuntenhet Kyoto-doel voor Nederland: een reductie met 6%50% in binnenland en 50% in buitenlandbetaalbaarheid en evenwichtigheideen trendbreuk in de CO2-ontwikkeling5.3.2 De betekenis van de uitgangspunten in het GC-scenarioFiguur 5–1: Beleidstekort op basis van GC, met binnenlandse
en buitenlandse aandelenTabel 5–3: Aandelen van de sectoren in emissiereducties
in 2010, op basis van het GC-scenario en het basispakket van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid 5.4 De uitkomsten op hoofdlijnen: emissieontwikkeling
2001–2010Tabel 5–4: Emissies in 2010 in referentieraming Figuur 5–2: Broeikasgasemissies, 1990–2010Tabel 5–5: Emissies per doelgroep in 1990, 2000
en 2010 in Mton CO2-equivalenten per jaar 5.5 Het effect van de beleidsmaatregelen5.5.1 Het effect van de beleidsmaatreglen: een vergelijking
tussen de referentieraming en de Uitvoeringsnota Klimaatbeleidbeleid in voorbereiding is niet meegenomenminder emissiegroei, dus ook minder reductiepotentieelkleiner reductiepotentieel wegens keuzes bij concretisering
beleidsinstrumentende methodologie van de referentieraming schrijft sommige
ontwikkelingen niet aan beleid toeFiguur 5–3: Beoogd effect van UK-beleid t.o.v. GC
en de referentieraming5.5.2 De betekenis van de uitgangspunten in de referentieramingFiguur 5–4: Beleidstekort op grond van referentieramingTabel 5–6: Sectorale emissiereducties in 2010, op
basis van de referentieraming en het beleid van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid,
zoals dat per 1 juli 2001 werd vastgesteld Tabel 5–7: Prognoses op grond van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid en de referentieraming, in Mton CO2-equivalenten
in 2010 5.5.3 Het meelift effect voor andere stoffen5.6 De dynamiek achter de emissieontwikkeling 2001–20105.6.1 EnergiegebruikTabel 5–8: Per sector de ontwikkelingen in het brandstofverbruik
en elektriciteitsverbruik, % per jaar 1990–2000 en 2001–2010 op
basis van referentieraming 5.6.2 Ontwikkelingen bij het energieaanbod5.6.3 De overige broeikasgassen5.7 De onzekerheden in de raming5.8 De actualisering van de ramingen op weg naar de eerste
verplichtingenperiodeBIJLAGE A Voortgang van de individuele maatregelen uit het basispakket
van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid deel IInhoudsopgave1. EU-afspraak zuinige auto's 2. Etikettering en financiële stimulering zuinige
auto's 3. Kilometerheffing 4. Beperking personenverkeer via fiscale regelingen 5. Versterkte handhaving snelheidslimieten autosnelwegen 6. Het Nieuwe Rijden (incl. verhogen bandenspanning en
in-car instrumenten) 7. Projecten CO2-reductieplan 8. Benchmark-convenant 9. Tweede generatie meerjarenafspraken energie-efficiency 10. Energie in de milieuvergunning 11. Zekerstellen warmtebenutting bij elektriciteitsproductie 12. GLAMI 13. EPA woningbouw 14. EPA utiliteitsbouw 15. Bevordering energie-efficiënte apparaten (regeling
Energiepremie) 16. Kolencentrales 17. 5% hernieuwbare energie 18. Versnelling bosaanplant 19. HFK als procesemissie in de chemische industrie 20. PFK-emissie bij aluminiumproductie 21. HFK-emissie bij gebruikstoepassing koeling 22. HFK-emissie bij gebruikstoepassing schuimen en aerosolen 23. HFK- en PFK-emissie bij gebruikstoepassing reinigings-
en oplosmiddelen 24. HFK-emissie bij gebruikstoepassing blusmiddelen 25. N2O-emissie uit driewegkatalysatoren van
personenauto's 26. Methaan- en lachgasemissie in de Landbouw 27. Methaanemissie bij afvalverwijdering 28. PFK- en SF6-emissie in de halfgeleiderindustrie 29. SF6-emissie in de sterkstroomsector 30. SF6-emissie bij de productie van dubbel
glas 31. Methaanemissie bij olie- en gaswinning en bij gasdistributie 32. Methaanemissie uit gasmotoren 33. N2O-emissie bij salpeterzuurproductie 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28240Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 339 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 240Evaluatienota Klimaatbeleidnr. 2NOTADe voortgang van het Nederlandse klimaatbeleid: een evaluatie
bij het ijkmoment 2002Inhoudsopgave1De voortgang van het Nederlandse klimaatbeleid: een evaluatie bij
het ijkmoment 200221.1Aanleiding en doel2 1.2De conclusies: hoe staan we er
voor?21.3Naar een robuustere strategie:
wat staat ons nog te doen?9 1.4De uitwerking van het huidige beleid
op sectorniveau12    2Internationale ontwikkelingen sinds 1999: hoe is de context van
het klimaatbeleid veranderd?152.1Het Kyoto-protocol: het juridische
kader voor een internationale inspanning15 2.2De gemeenschappelijke en gecoördineerde
maatregelen in de Europese Unie20 2.3De vordering in klimaatwetenschappen:
het derde Assessment Rapport van de IPCC24   3Emissieontwikkeling 1990–2000: waar staan wij nu?253.1De aanpassing van de berekeningsmethode:
internationaal overeengekomen verbeteringen25 3.2De ontwikkeling in emissies, 1990–200026 3.3De dynamiek achter de emissieontwikkeling,
1990–200027 3.4Het effect van beleid op de feitelijke
emissieontwikkeling31 3.5Het streven om emissies in 2000
terug te brengen op het niveau van 199032 3.6De Nederlandse situatie in verhouding
tot die in andere landen34 3.7De cijfers voor Nederland in meer
detail38    4Beleidsvoortgang per 1 januari 2002: zijn de beoogde initiatieven
genomen?394.1Het basispakket: de binnenlandse
beleidsinspanning in het kader van het Kyoto-protocol40 4.2Het reservepakket: een vangnet
in geval van tegenvallers48 4.3Joint Implementation, het Clean
Development Mechanism en emissiehandel: de buitenlandse beleidsinspanning
in het kader van het Kyoto-protocol504.4Het vernieuwingspakket: voorbereiding
op de lange termijn55 4.5De beleidsbewaking: monitoring,
evaluatie en rapportage58 4.6De communicatie over klimaatbeleid:
handelingen en bewustwording61 4.7Samenwerking met niet-Annex I landen62    5Een nieuwe referentieraming: welke ontwikkelingen worden verwacht
in energie en emissies in 2010?665.1De behoefte aan een nieuwe raming66 5.2De uitgangspunten van de referentieraming:
een behoedzame strategie met specifieke aandacht voor onzekerheid675.3De uitgangspunten van het klimaatbeleid:
het kader voor een beoordeling van de uitkomsten69 5.4De uitkomsten op hoofdlijnen: emissieontwikkeling
2001–201071 5.5Het effect van de beleidsmaatregelen73 5.6De dynamiek achter de emissieontwikkeling
2001–201078 5.7De onzekerheden in de raming79 5.8De actualisering van de ramingen
op weg naar de eerste verplichtingenperiode80    Bijlage A. Voortgang van
de individuele maatregelen uit het basispakket van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid
deel I811 DE VOORTGANG VAN HET NEDERLANDSE KLIMAATBELEID: EEN
EVALUATIE BIJ HET IJKMOMENT 20021.1 Aanleiding en doelHet afgelopen jaar is het gelukt om tijdens de klimaatonderhandelingen
in Bonn en Marrakesh internationale afspraken te maken over de uitwerking
van het Kyoto-protocol. Deze mijlpaal maakt het mogelijk dat het protocol
door voldoende landen wordt geratificeerd om het in werking te laten treden,
zo mogelijk tijdens de wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg
(september 2002).Al eerder, in 1998 tekende Nederland samen met de overige lidstaten van
de Europese Unie het Kyoto-protocol. Als bijdrage aan de realisering van de
Europese verplichting onder dit protocol, is overeengekomen dat Nederland
de emissies van broeikasgassen in de periode 2008–2012 met gemiddeld
6% per jaar moet reduceren ten opzichte van 1990.In 1999 en 2000 is in de twee delen van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
aangegeven hoe Nederland aan de Kyoto-verplichting wil gaan voldoen. Ook is
aangegeven dat er in 2002 en 2005 zogenaamde «ijkmomenten» zijn.
Op deze momenten wordt beoordeeld of de beleidsvoortgang en de daadwerkelijke
terugdringing van emissies op schema liggen om de Kyoto-verplichting te kunnen
halen. Ook wordt bekeken of er externe omstandigheden zijn veranderd, welke
ontwikkelingen in het internationale beleid hebben plaatsgevonden en of er
nieuwe mogelijkheden voor emissiereductie zijn ontstaan.Doel van het voorliggende evaluatiedocument is de bovenbeschreven beoordeling
van het beleid weer te geven op basis van feitelijke informatie over waar
wij nu staan. Dit gebeurt aan de hand van vier vragen, die in hoofdstukken
2 t/m 5 onder de loep worden genomen. De vragen gaan voor een deel over het
verleden maar ook over de verwachtingen voor de periode tot 2010. De vier
vragen zijn:1. Geven internationale ontwikkelingen sinds 1999 aanleiding om het Nederlandse
beleid aan te passen?2. Hoe staat het met de emissies in Nederland tot nu toe?3. Hoe staat het met de uitvoering van het beleid zoals aangekondigd in
de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid?4. Is het huidige beleid voldoende om het Kyoto-doel van – 6%
in 2008–2012 te halen?De vier vragen worden hierna in paragraaf 1.2 beantwoord, waarna
in de paragrafen 1.3 en 1.4 de reactie van het kabinet volgt in de vorm van
een voorstel voor versterking van het klimaatbeleid.Met name met het oog op het antwoord op vraag 4 is aan de instituten RIVM
en ECN gevraagd om een geactualiseerde referentieraming te maken voor de ontwikkeling
van de emissies van de broeikasgassen in 2010. Deze referentieraming is begin
dit jaar aan de Tweede Kamer toegezonden (RIVM/ECN, Referentieraming
broeikasgassen: emissieraming voor de periode 2001–2010, RIVM-rapport
nr. 773001020, 2002).1.2 De conclusies: hoe staan we er voor?Conclusie 1:Internationale ontwikkelingen zijn zodanig dat de voorwaarden
uit het regeerakkoord geen belemmering vormen voor ratificatie van het Kyoto-protocol.
Nederland kan zich tot een reductie met 6% verplichten.In 1998 is in het regeerakkoord aan het reductiepercentage van 6% een
aantal voorwaarden verbonden, namelijk:• ratificatie van het Klimaatverdrag door de VS en Japan;• daadwerkelijke implementatie van communautaire maatregelen zoals
bevordering van duurzame energie, energiebesparing, warmtekrachtkoppeling
en maatregelen in de verkeer- en vervoersfeer, de afvalsector, de industrie
en de landbouw;• invoering van een Europese energieheffing van betekenende omvang,
ook voor grootverbruikers, uiterlijk in 2002;• voldoende ruimte (ca. 50%) voor inzet van flexibele instrumenten
zoals Joint Implementation, Clean Development Mechanism en verhandelbare emissierechten.De afspraken die in Bonn en Marrakesh zijn gemaakt, maken het voor verreweg
de meeste landen mogelijk om het Kyoto-protocol te ratificeren. Tientallen
landen hebben dit inmiddels ook gedaan. De Europese Unie is gestart met de
voorbereidingen van ratificatie en verwacht mag worden dat ook Japan en Rusland
spoedig zullen ratificeren. De VS zijn niet voornemens partij te worden bij
het protocol maar de regering in dat land werkt wel aan een eigen beleid gericht
op reductie van broeikasgassen. Er is dus duidelijk sprake van een breed gedragen
internationale inspanning om klimaatverandering aan te pakken.In de EU zijn de gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen
goed op gang gekomen in het kader van het European Climate Change Programme.
Weliswaar is het aanvullende reductie-effect van de voorgestelde maatregelen
voor Nederland beperkt, maar ze dragen in belangrijke mate bij aan een gelijkwaardig
speelveld binnen de Unie.Ondanks alle inspanningen is het tot nu toe niet gelukt om overeenstemming
te bereiken over een Europese energiebelasting. Hier staat echter tegenover
dat de Europese Commissie zeer voortvarend is gekomen met een voorstel voor
een systeem van emissiehandel voor de grote emissiebronnen binnen de EU. De
eerste indicaties zijn dat dit voorstel meer steun krijgt dan het voorstel
voor een gezamenlijke Europese energiebelasting. Indien de lidstaten met de
invoering ervan instemmen, zal dit systeem zorgen voor meer zekerheid omtrent
het realiseren van emissieniveaus. Het systeem zal ook kostenverlagend werken
en het zal er toe bijdragen dat de marginale kosten van emissiereductie door
energie-intensieve bedrijven overal in Europa gelijk kunnen worden.Voor het gebruik van de Kyoto-mechanismen (Joint Implementation (JI),
het Clean Development Mechanism (CDM) en emissiehandel) zijn met de akkoorden
van Bonn en van Marrakesh duidelijke spelregels overeengekomen. Deze spelregels
bevestigen grotendeels de stappen die Nederland tot nu toe heeft genomen bij
de uitvoering van JI en het CDM. De mogelijkheden voor internationale emissiehandel
(in emissiereducties en vastleggingen) zijn bijna optimaal. Wel is afgesproken
dat het gebruik van de Kyoto-mechanismen supplementair moet zijn aan binnenlands
beleid en dat dit binnenlandse beleid een belangrijk onderdeel moet vormen
van de beleidsinspanning van landen. Er is geen kwantitatief plafond aan de
inzet van de Kyoto-mechanismen verbonden. Nederland mag dus conform het voornemen
in het regeerakkoord circa 50% van de beleidsinspanning door middel van de
Kyoto-mechanismen invullen.Alles overziend mag worden geconcludeerd dat de internationale ontwikkelingen
zodanig zijn geweest dat de vier voorwaarden uit het regeerakkoord geen belemmering
vormen voor ratificatie van het Kyoto-protocol. De afspraken die in Bonn en Marrakesh zijn bereikt ten aanzien van naleving
en sancties nopen ons tot een robuuste strategie en het inbouwen van meer
zekerheid omtrent de met het beleid te behalen effecten. Na ratificatie en
in werking treding van het Kyoto-protocol, zal Nederland internationaal worden
gehouden aan de – 6%-doelstelling. Wanneer we onze doelstelling
aan het einde van de eerste verplichtingenperiode (2012) niet hebben gehaald,
zullen we het tekort in een volgende periode met een factor 1,3 moeten goedmaken.
Dit betekent dat een overschrijding van het toegestane maximale emissieniveau
plus een toeslag met 30% extra moet worden gereduceerd. De inspanning die
we in een volgende verplichtingenperiode moeten leveren en de daarmee gemoeide
kosten nemen daardoor toe. Maar ook verliezen zowel de Nederlandse overheid
als Nederlandse bedrijven het recht om als verkoper gebruik te maken van de
Kyoto-mechanismen. Deze vergaande consequenties betekenen dat er vanaf nu
ook hogere eisen aan het instrumentarium moeten worden gesteld, met name wat
betreft de zekerheid waarmee op reductie-effecten mag worden gerekend.Conclusie 2:In de periode tot 2000 zijn de gestelde doelen binnen
het klimaatbeleid niet gehaald.Het beleid van de jaren negentig had in 2000 een aanzienlijk reductie-effect
(in totaal 27 Mton CO2-equivalenten oftewel circa 12%). Toch is
het Nederland niet gelukt om de emissies in 2000 terug te brengen tot het
niveau van 1990, hetgeen wel het streven was op grond van het internationale
Klimaatverdrag. In 2000 lagen de emissies van broeikasgassen circa 2% boven
het 1990-niveau. De CO2-emissies bleven stijgen en de ontkoppeling
met de economische groei is tot nu toe slechts relatief. De beperkte overall
stijging met 2% is vooral te danken aan de ontwikkeling bij de overige broeikasgassen
waar wel een neerwaartse trend is ingezet.De Nederlandse prestatie wijkt overigens niet wezenlijk af van die in
andere westerse landen. Met uitzondering van een viertal landen, Duitsland,
Frankrijk, het VK en Finland, is het ook de andere landen niet gelukt om de
emissies in 2000 terug te brengen tot het 1990-niveau.De ondanks het ingezette beleid blijvende groei van de CO2-emissie
kent verschillende oorzaken. Voor een deel is dit toe te schrijven aan een
hoger dan verwachte economische groei. Hierdoor hadden instrumenten gericht
op relatieve verbeteringen (bij voorbeeld in energie-efficiëntie) niet
het beoogde effect op absolute emissieniveaus. Maar ook de keuze van het in
te zetten instrumentarium speelde een rol. Deze keuze werd in belangrijke
mate bepaald door het maatschappelijke draagvlak dat daarvoor bestond. Dit
was ook logisch in een situatie waar er nog geen bindende internationale verplichting
bestond. Gevolg was de nadruk op financiële stimulering, voorlichting
en convenanten. De overheid bleef probleemeigenaar en kon met de gekozen instrumenten
vaak niet tijdig genoeg inspelen op onvoorziene omstandigheden.Bij de meer specifieke doelen voor het jaar 2000 is het beeld erg divers.
Wat betreft warmtekrachtkoppeling is het doel van 8 000 MW vermogen zo
goed als gehaald. Bij de eerste generatie van meerjarenafspraken inzake energiebesparing
is het doel voor 2000 zelfs ruim gehaald. Dit geldt echter niet voor hernieuwbare
energie, hier bedroeg het doel 3%, de realisatie was 1,5%, waarvan 1,2% afkomstig
van producenten in Nederland. Ook het doel van het Glami-convenant met de
glastuinbouw is niet bereikt. In 2000 bedroeg de energie-efficiencyindex 56,
terwijl het doel voor dat jaar 50 was.Overigens geldt dat voor de meeste individuele beleidsmaatregelen nog
moeilijk conclusies zijn te trekken wat betreft doeltreffendheid en doelmatigheid. Nog weinig maatregelen zijn ex post geëvalueerd. Daar
is het beleid nog te jong voor.Conclusie 3:De beleidsmaatregelen die in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
zijn aangekondigd, zijn inmiddels in uitvoering of in een vergevorderd stadium
van voorbereiding.De in het basispakket van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid aangekondigde maatregelen zijn of in uitvoering of in een vergevorderd
stadium van voorbereiding. In de referentieraming van RIVM/ECN is rekening
gehouden met beleid waarover vóór 1 juli 2001 besluiten zijn
genomen. Besluiten die daarna zijn genomen of die in voorbereiding zijn betreffen
het windenergieconvenant tussen Rijk en provincies, het CO2-convenant
met de kolencentrales, het klimaatconvenant met gemeenten en provincies, de
kilometerheffing, de AMvB glastuinbouwbedrijven, de intensivering van het
energiebesparingsbeleid in de gebouwde omgeving, en diverse nieuwe initiatieven
op het gebied van de overige broeikasgassen (OBG). Met uitzondering van de
kilometerheffing en de OBG initiatieven zullen al deze maatregelen nog deze
kabinetsperiode worden ingevoerd.Bij het reservepakket zijn de afgesproken
maatregelen onderzocht. De mogelijkheden voor een verhoging en verbreding
van de regulerende energiebelasting zijn in beeld gebracht (rapportage van
de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel II ). Een accijnsverhoging
van motorbrandstoffen ligt in verband met de kilometerheffing minder voor
de hand. Op dit moment wordt in de voortgangsrapportage over de invoering
van zo'n heffing uitgegaan van een variant waarbij het «groen»
gehalte gelijk blijft. De perspectieven voor de reductie van de N2O-emissie
in de chemie zijn zondermeer gunstig. Daarentegen zijn de ontwikkelingen bij
het voorbereiden van CO2-opslag zodanig dat het doorgaan van het
proefproject onzeker is.Binnen het vernieuwingspakket zijn de toegezegde
initiatieven genomen. De Commissie CO2-plafonnering (ook bekend
als de Commissie Vogtländer) is begin dit jaar gekomen met een advies
over de mogelijkheden voor een nationaal systeem van emissiehandel. De Europese
Commissie heeft een voorstel gedaan voor een Europees systeem met emissiehandel
voor de grote emissiebronnen. Dit voorstel ziet er veelbelovend uit hoewel
er nog onzekerheden zijn. Ook voor het onderdeel technologische vernieuwing
zijn de toegezegde programma's gestart en is een stimuleringsregeling voor
klimaatneutrale (fossiele) energiedragers in voorbereiding.Tot slot is Nederland één van de eerste landen die concreet
invulling geven aan het gebruik maken van deKyoto-mechanismen. Op het terrein van Joint Implementation zijn de eerste overeenkomsten
gesloten voor projecten in Oost-Europa. In Memoranda of Understanding met
Bulgarije, Kroatië, Roemenië en Slowakije is o.m. vastgelegd dat
deze landen bereid zijn een bepaald aantal Mtonnen CO2 over te
dragen. Daarnaast neemt Nederland deel in het Prototype Carbon Fund van de
Wereldbank o.a. als voorzitter van het participants committee. In het kader
van het Clean Development Mechanism is eind 2001 een Europese aanbesteding
opengesteld voor bedrijven die CDM-projecten willen uitvoeren. Verder zijn
de contractonderhandelingen met de IBRD in een vergevorderd stadium en is
met de IFC een contract afgesloten. Met Panama is kortgeleden een Memorandum
of Understanding gesloten en de komende maanden zullen zulke overeenkomsten
met andere Middenen Zuid-Amerikaanse landen volgen. Ook het in deel 2 van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid aangekondigde structurele
klimaatprogramma bij de ontwikkelingssamenwerking is goed van de grond gekomen.
Ontwikkelingslanden worden ondersteund bij het voorbereiden en uitvoeren van
hun klimaatbeleid. Capaciteitsopbouw en institutionele ontwikkeling voor klimaatbeleid,
beperking van emissies, en aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering
vormen onderdeel van dit programma.Al deze activiteiten zijn zoals hiervoor gesteld volledig in overeenstemming
met de in de akkoorden van Bonn en Marrakesh vastgelegde spelregels.Geconcludeerd mag worden dat de voornemens wat betreft de in te zetten
instrumenten uit de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid vrijwel volledig zijn uitgevoerd.
Nog niet gerealiseerd zijn rekeningrijden (waarvoor de kilometerheffing in
de plaats moet komen) en het proefproject CO2-opslag.Conclusie 4:De vooruitblik naar 2010 geeft voldoende vertrouwen
dat het Kyoto-doel van –6% bereikt kan worden. Realisering ervan is
echter nog niet zeker gesteld. De CO2-emissie blijft groeien terwijl
bij de overige broeikasgassen de neerwaartse trend zich voortzet. De binnenlandse
beleidsinspanning komt uit op circa 50% van de totale opgave. Per saldo is
er ruwweg sprake van stabilisatie op het niveau van 2000. Bij de Kyoto-mechanismen
begint de markt op gang te komen. Het is echter nog te vroeg om hierover conclusies
te trekken.Broeikasgasemissies 1990–2010(Het grijze vlak geeft
de onzekerheidsmarge weer.)De nieuwe Referentieraming van energie en emissies geeft aan dat de emissies
van broeikasgassen in 2010, onder de veronderstelde omstandigheden en zonder
dat rekening is gehouden met het beleid van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid,
circa 239 Mton CO2-equivalenten zouden bedragen. Het Kyoto-doel
is een emissieniveau van gemiddeld 199 Mton per jaar in de eerste verplichtingenperiode
2008–2012. Op grond van de nieuwe referentieraming bedraagt de beleidsopgave
voor 2010 daarmee geen 50 Mton (zoals in de UK1 werd aangenomen), maar 40
Mton CO2-equivalenten.Van belang is dat de referentieraming wat betreft het voor 2010 berekende
emissieniveau een aanzienlijke onzekerheidsmarge kent. Bij andere dan de veronderstelde
sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen kunnen de emissies circa 14 Mton hoger
of lager uitvallen. Een overschrijding van het op grond van het Kyoto-protocol
toegestane emissieniveau van 199 Mton CO2-eq. leidt tot vergaande
sancties. Is de emissie lager dan mag het verschil als krediet worden «gebankt»
en worden ingezet in een volgende verplichtingenperiode. Een te vergaand beleid
geeft dus een voorsprong voor een volgende periode, terwijl een overschrijding
van het doel wordt afgestraft. Dit verschil in de consequenties
van afwijkingen is dus beleidsmatig van belang.De referentieraming berekent ook de effecten van beleid. Hierbij wordt
uitgegaan van de maatregelen die vóór 1 juli 2001 zijn ingevoerd.
Op grond hiervan is een reductie berekend van circa 14 Mton in 2010 (waarvan
8 Mton CO2-reductie en 6 Mton reductie van de overige broeikasgassen).Ook na de datum van 1 juli 2001 is nog beleid van kracht geworden en ook
is er nog beleid in voorbereiding. Ten aanzien van CO2 gaat het
hierbij met name om de volgende maatregelen:• Het windenergieconvenant BLOW tussen Rijk en provincies gericht
op realisatie van 1500 MW windenergie in 2010 (gesloten 10 juli 2001).• Het convenant CO2-reductie bij kolencentrales (voorziene
ondertekening dit voorjaar).• De intensivering van het energiebesparingsbeleid in de gebouwde
omgeving (brief staatssecretaris van VROM van 27 november 2001, Kamerstukken
II 2001–2002, 26 603, nr. 36).• De invoering van de kilometerheffing waarvan het reductie-effect
afhangt van de gekozen variant. (In de Voortgangsrapportage kilometerheffing,
Kamerstukken II 2001–2002, 27 455, nr. 10, is aangegeven dat de
vergroeningseffecten ten minste gelijk zijn aan die van de huidige autobelastingen.)• De verwachte inwerkingtreding van het Besluit glastuinbouwbedrijven
(op 1 april 2002) met daarin energiegebruiksnormen per gewas (als onderdeel
van het Glami-convenant met die sector).• De ondertekening van het BANS-klimaatconvenant met IPO/VNG (op
18 februari 2002) en de bijbehorende subsidieregeling (inwerkingtreding op
1 maart 2002), waarmee gemeenten en provincies hun klimaatbeleid kunnen intensiveren.RIVM/ECN hebben recent in aanvulling op de referentieraming berekend dat
het reductie-effect van de bovengenoemde beleidsmaatregelen in 2010 2 tot
5 Mton CO2 kan bedragen (RIVM/ECN, Effect op
CO2-emissies van beleid in voorbereiding, ECN-rapport nr. ECN-C-02–003,
2002). De marge wordt in belangrijke mate veroorzaakt doordat de
instituten er niet zonder meer van uitgaan dat door de overheid gemaakte afspraken
via convenanten en regelgeving volledig worden uitgevoerd en het beoogde effect
zullen hebben. Dit geldt voor het windenergieconvenant, het CO2-convenant
met de kolencentrales en de AMvB glastuinbouw. Daarnaast is er nog onzekerheid
rond de nog te kiezen vormgeving en hoogte van de kilometerheffing.Dit betekent dat als reductie-effect van het in deze kabinetsperiode ingevoerde
CO2-beleid in z'n totaliteit 10 tot 13 Mton is berekend (circa
8 Mton vanwege beleid van vóór juli 2001 en 2 tot 5 vanwege
beleid van daarna). Om de bovenkant van deze brandbreedte te realiseren moet
er nauwlettend op worden toegezien dat de met de gemaakte afspraken en de
regelgeving beoogde effecten ook daadwerkelijk worden bereikt. Bij deze evaluatie
wordt van een zodanige naleving uitgegaan dat een CO2-reductie
met 13 Mton zal worden gerealiseerd.De CO2-emissies blijven het komende decennium echter nog wel
stijgen. Een absolute ontkoppeling met de economische groei wordt niet bereikt.
Los van de bereikbaarheid van het doel voor de periode 2008–2012 wordt
hiermee het beeld uit het NMP4 bevestigd: het huidige beleid is niet toereikend
om na 2012 vergaande reducties van met name CO2 te bereiken. De beleidsinzet gericht op reductie van de overige broeikasgassen is recent
bijgesteld. Diverse afspraken ter reductie van deze emissies worden voorbereid,
met o.a. de halfgeleiderproducenten, de sterkstroomindustrie, de landbouw,
de olie- en gasproducenten en de stortplaatsen. Daarnaast wordt aanvullend
beleid voorbereid met betrekking tot gasmotoren voor kleinschalige warmtekrachtkoppeling.
Het aanvullende reductie-effect van deze bijstelling wordt geraamd op 1 Mton
CO2-eq. in 2010 (naast de 6 Mton reductie die al in de referentieraming
is berekend).Tabel 1–1: Prognose binnenlandse emissies 2000–2010,
in Mton CO2-eq.  CO2*OBGtotaalemissie in 200017943222 emissie in 2010, zonder UK-beleid19940239 effect UK-beleid van vóór 7/2001– 8– 6– 14 emissie in 2010 met UK-beleid van vóór 7/200119134225 effect UK-beleid van na 7/2001– 2
à 5– 1– 3 à 6 emissie in 2010 met alle UK-beleid186 à 18933219–222Kyoto-doel––199* temperatuur-gecorrigeerdSamenvattend is het totaalbeeld dat het reductie-effect van het beleid
uit de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid uit kan komen op 20 Mton CO2-equivalent
in 2010. Circa 7 Mton hiervan betreft reducties van de overige broeikasgassen,
het overige deel bestaat uit CO2-reducties. Met dit totaalbeeld
kan worden voldaan aan de uitgangspunten waar in de Uitvoeringsnota voor werd
gekozen, namelijk:• om de helft van de beleidsinspanning binnen Nederland te leveren
(bij een beleidsopgave van 40 Mton is dit 20 Mton), en• om evenwicht na te streven tussen CO2-reducties en reducties
van de overige broeikasgassen (in de vorm van een 2/3:1/3 verdeling).Deze uitgangspunten betreffen politieke keuzes die in de toekomst opnieuw
aan de orde kunnen komen, bijvoorbeeld in relatie tot de eventuele invoering
van een systeem van emissiehandel in de Europese Unie.Naast de binnenlandse maatregelen zijn voor het kunnen voldoen aan de
Kyoto-verplichting ook de maatregelen in het buitenland van belang. In de
Uitvoeringsnota Klimaatbeleid deel 2 is aangegeven welke stappen Nederland
daarin wil zetten. De markt voor emissiereducties via de Kyoto-mechanismen
staat nog in de kinderschoenen. Nederland is koploper op deze markt, op dit
moment vooral via initiatieven op het terrein van Joint Implementation en
het Clean Development Mechanism. Juist omdat deze mechanismen nog in ontwikkeling
zijn, kunnen er geen zekerheden aan worden ontleend. De reductiekosten zijn
op dit moment laag maar niemand weet hoe deze markt zich zal ontwikkelen.
Verder gaat het bij JI en het CDM om projectgebonden reducties en voor veel
van de landen waar de projecten tot stand moeten komen, geldt in nog sterkere
mate dan voor ons eigen land dat het niet zeker is dat beoogde projecten ook
daadwerkelijk worden gerealiseerd. Ook de eerste praktijkresultaten leren
ons dit.De belangrijkste conclusies van de vooruitblik zijn de volgende:• Alles overziend is er voldoende vertrouwen dat het Kyoto-doel met
het huidige beleid realiseerbaar is. Zekerheid hieromtrent is er echter nog
niet. Er moet nauwlettend op worden toegezien dat de beoogde effecten van
de beleidsinzet worden gerealiseerd.• Gegeven de veronderstellingen over economische ontwikkelingen is
het huidige beleid nog onvoldoende om een trendbreuk in de CO2-emissie
te realiseren. Bij de overige broeikasgassen zet de neerwaartse
trend zich voort. De binnenlandse inspanning kan circa 50% van de totale reducties
leveren die nodig zijn om aan het Kyoto-doel te voldoen. Hiervan bestaat circa
2/3 uit CO2 en circa 1/3 uit overige broeikasgassen.• Er is een aanzienlijke marge in het voor 2010 berekende emissieniveau
die samenhangt met allerlei onzekerheden m.b.t. sociaal-economische ontwikkelingen.• Aangezien de markt voor emissiereducties via de Kyoto-mechanismen
nu net op gang begint te komen, is het nog te vroeg om conclusies te trekken
over de effectiviteit van het buitenlandse deel van de beleidsinspanning.1.3 Naar een robuustere strategie: wat staat ons nog te
doen?Op basis van de bevindingen van paragraaf 1.2 wordt geconcludeerd
dat er op dit moment geen aanleiding is tot beleidsintensivering. Er bestaat
echter wel aanleiding tot beleidsverzekering. Met ratificatie van het Kyoto-protocol
wordt de Nederlandse verplichting bindend. Overschrijding ervan zal tot sancties
leiden terwijl realisering van de verplichting nog met onzekerheid is omgeven.
Dit betekent dat de strategie nog robuuster moet worden, dat meer zekerheid
moet worden ingebouwd. De verantwoordelijkheid voor het halen van de verplichting
die Nederland is aangegaan, moet breder in de Nederlandse samenleving worden
gedragen. Niet alleen de overheid, maar ook de doelgroepen dienen zich meer
dan in het verleden verantwoordelijk te voelen voor het te behalen resultaat.In deze paragraaf wordt o.m. aangegeven met welke elementen het beleid
de komende tijd beter afrekenbaar en toetsbaar zal worden gemaakt.verkleinen risico'sOm risico's te verkleinen wordt bij de beleidsinzet uitgegaan van gunstige
ramingen voor de economische groei. Hiermee wordt een veiligheidsmarge ingebouwd.
Blijkt de economische groei (nog) hoger dan aangenomen, dan wordt indien nodig
de beleidsinzet geïntensiveerd in het kader van de milieudrukcompensatie.Ook wordt de aanpak met reservemaatregelen voortgezet. Deze reserve-maatregelen
moeten Nederland in staat stellen snel op onvoorziene omstandigheden in te
spelen. Bij het formuleren van nieuwe (basis- en reserve-) beleidsinstrumenten
zijn naast kosteneffectiviteit de belangrijkste criteria de zekerheid van
de beoogde emissiereductie en de efficiëntie waarmee dat wordt bereikt.tussentijdse toetsingTijdens de komende regeerperiode komt het begin van de eerste verplichtingenperiode
(2008) steeds dichterbij terwijl de tijd om na 2005 nog nieuw beleid te implementeren
maar beperkt is. Voor de periode tot 2008 geldt daarom dat nauwlettend moet
worden gemonitord of Nederland goed op weg is. Als toetsingspunt voor deze
monitoring wordt gehanteerd dat de binnenlandse emissies de komende jaren
niet mogen stijgen. Wanneer de emissies niet meer stijgen, zijn economische
groei en klimaatbeleid in balans, en is Nederland goed op weg bij het invullen
van de binnenlandse beleidsopgave. Indien dit niet het geval is, is er reden
tot zorg. Er moet echter in dit verband rekening mee worden gehouden dat onderliggende
factoren van conjuncturele aard het beeld incidenteel kunnen verstoren. Bij
het ijkmoment 2005 zal daarom worden gekeken naar de gemiddelde emissieontwikkeling
over een reeks van jaren en naar de meer structurele ontwikkelingen.Ook het buitenlandse deel zal tussentijds getoetst worden. De beleidsopgave
van 20 Mton per jaar (100 Mton over de verplichtingenperiode) zal met
de drie mechanismen JI, CDM en emissiehandel gerealiseerd moeten worden. Het
is nog niet te zeggen in welke verhouding de drie mechanismen zullen bijdragen.
Tot nu toe is alleen met JI en CDM ervaring opgedaan en zijn alleen voor deze
twee mechanismen middelen gereserveerd. Omdat de reducties via JI en CDM projectgebonden
zijn, vragen juist deze twee mechanismen langere voorbereidingstijden. Een
tussentijdse toetsing ligt voor de hand. Er zal op het volgende resultaat
worden getoetst: bij het ijkmoment 2005 zullen afspraken moeten zijn bereikt
over tenminste 35% van de beleidsopgave. Als dit het geval is, is Nederland
goed op weg. Ook zal bij de evaluatie in 2005 moeten worden bekeken hoe het
staat met de uitvoering van de desbetreffende projecten. Twijfel hierover
is reden tot zorg.indicatieve doelen voor 2010Om beter te kunnen sturen wordt nu vastgesteld op welk resultaat in 2010
de binnenlandse en buitenlandse beleidsinspanningen zullen worden gericht.
Hiermee wordt beoogd meer houvast en transparantie te geven over de na te
streven doelen.Bij de binnenlandse inspanning wordt het beoogde resultaat geformuleerd
in termen van een na te streven emissieniveau. Door een concreet emissieniveau
te noemen ontstaat helderheid over het richtpunt van het beleid wat voor de
uitvoering bij doelgroepen van essentieel belang is.Bij de buitenlandse inspanning wordt het beoogde resultaat geformuleerd
in termen van aan te kopen emissiereducties. Hiermee wordt overigens nog niet
gezegd dat alleen de overheid deze reducties zal moeten aankopen. Ook denkbaar
is dat private partijen zich op deze markt bewegen.Deze doelen worden geformuleerd aan de hand van de referentieraming. Op
basis hiervan is het 2010-doel voor de binnenlandse inspanning een te bereiken
emissieniveau van 219 Mton CO2-equivalent per jaar. Hoewel dit
emissieniveau gemakshalve het 2010-doel wordt genoemd, geldt het als gemiddelde
voor de verplichtingenperiode 2008–2012.Voor het aandeel dat door de Kyoto-mechanismen geleverd moet worden geldt
als 2010-doel 20 Mton CO2-eq. per jaar, ook als gemiddelde in de
verplichtingenperiode.Met deze combinatie (een emissieniveau van 219 Mton in het binnenland
en een aan te kopen reductie van 20 Mton in het buitenland) kan het Kyoto-doel
van gemiddeld 199 Mton CO2-equivalenten worden bereikt.verantwoordelijkheid, afrekenbaarheid en toetsbaarheidMet het aangaan van een internationale verplichting in het kader van het
Kyoto-protocol dienen er ook duidelijke afspraken te komen over hoe de verantwoordelijkheid
voor het realiseren ervan in de Nederlandse samenleving wordt verdeeld. Zowel
departementen als sectoren moeten op hun aandeel in die verantwoordelijkheid
in afrekenbare termen kunnen worden aangesproken. Om meer duidelijkheid te
geven over het resultaat waarop men aangesproken zal worden, wordt er de komende
periode toegewerkt naar streefwaarden voor sectorale emissieniveaus.De streefwaarden dienen als bakens waarop sectoren en departementen koersen.
Zij worden als inspanningsverplichtingen geformuleerd. Als de streefwaarde
dreigt te worden overschreden, dan moet in eerste instantie binnen de sector
naar een oplossing worden gezocht. Dit neemt niet weg dat er ook een collectieve
verantwoordelijkheid voor het behalen van de Kyoto-verplichting blijft bestaan.
Als er binnen een bepaalde sector geen mogelijkheid meer bestaat om de streefwaarde
te bereiken, dan kan naar alternatieve mogelijkheden worden gezocht
in andere sectoren, bijvoorbeeld in de vorm van reservemaatregelen. Met deze
aanpak wordt evenwicht nagestreefd tussen afrekenbaarheid per sector en de
kosteneffectiviteitsvoordelen die uit enige flexibiliteit kunnen voortkomen.Een andere aanleiding om tot zo'n verdeling van de nationale emissieruimte
te komen betreft het voorstel van de Europese Commissie voor invoering van
emissiehandel in de EU. Door in Nederland streefwaarden voor de vier sectoren
aan te geven kan als afgeleide worden bepaald hoeveel emissieruimte beschikbaar
is voor bedrijven die onder het voorgestelde EU-systeem gaan vallen. Het huidige
voorstel geldt voor de grote industrie en de elektriciteitsopwekking. Lidstaten
moeten op grond van het richtlijnvoorstel uiterlijk maart 2004 een allocatieplan
aan de Commissie voorleggen. De komende tijd zullen verkenningen hiervoor
plaatsvinden.Het afspreken van streefwaarden voor sectorale emissieniveaus sluit bovendien
goed aan bij de doelstellingen van de begroting nieuwe stijl. Door concrete
emissieniveaus te noemen kan een relatie worden gelegd tussen de beleidsinspanning
en een achteraf meetbaar resultaat.Er wordt het komende jaar toegewerkt naar CO2-streefwaarden
voor de sectoren industrie (incl. elektriciteitsproductie), landbouw, verkeer
en de gebouwde omgeving, als jaarlijks gemiddelde voor de periode 2008–2012.
Bij het vaststellen van de streefwaarden wordt o.a. gekeken naar instrumenteerbaarheid
(waaronder efficiency), kosteneffectiviteit en billijkheid. Ook de relatie
met eventuele invoering van een systeem van emissiehandel wordt bij de overwegingen
betrokken.De keuze voor de vier genoemde sectoren hangt samen met de kenmerken van
hun energiegebruik en met de vormgeving van het bestaande beleidsinstrumentarium.Voorlopig worden de streefwaarden van de vier sectoren alleen voor CO2 geformuleerd. Voor de overige broeikasgassen geldt een gezamenlijk
maximaal emissieniveau. Hiervoor is gekozen omdat dit onderdeel van het beleid
met de huidige aanpak goed verloopt. Er is geen noodzaak tot ingrijpen in
een formule die reeds tot het gewenste resultaat leidt. Het voorstel van de
Europese Commissie blijft vooralsnog ook beperkt tot handel in CO2-emissies.Binnenkort zal vanuit het ministerie van VROM in overleg met andere departementen
en de doelgroepen een proces worden gestart met als doel om eind van dit jaar
tot een voorstel te komen voor streefwaarden voor de vier sectoren. Deze streefwaarden
zullen bij de begroting nieuwe stijl worden betrokken en kunnen als basis
dienen bij de totstandkoming van het nationale allocatieplan in het kader
van het voorstel inzake emissiehandel in de EU.handreiking voor beleidsmonitoringOm in de toekomst, zoals bij het ijkmoment 2005, beter inzicht te hebben
in de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid zal er meer eenheid worden
gebracht in de monitoring en evaluatie van individuele maatregelen. Hiertoe
wordt een handreiking opgesteld. Het is de bedoeling dat er bij een ijkmoment
voor de belangrijkste beleidsinstrumenten ex post evaluaties aanwezig zijn
die niet ouder zijn dan anderhalf jaar, opdat actuele conclusies mogelijk
zijn. 1.4 De uitwerking van het huidige beleid op sectorniveauBij de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de Kyoto-verplichting
over de sectoren zal voortgebouwd worden op het huidige beleid. In deze paragraaf
wordt daarom een overzicht gegeven van het beleid op sectorniveau.In tabel 1–2 is aangegeven hoe het huidige beleid uitwerkt op de
emissieniveau's van de vier sectoren waar streefwaarden voor worden geformuleerd.
Hierbij is uitgegaan van de in de referentieraming weergegeven emissies voor
2010. Omdat de referentieraming uitgaat van klimaatbeleid dat vóór
1 juli 2001 is ingevoerd, is er een correctie uitgevoerd voor beleid dat daarna
van kracht is geworden c.q. dat nog in voorbereiding is. Bij dit laatste is
er uit gegaan van het ingeschatte effect indien de beoogde reductie-effecten
van de verschillende instrumenten ook daadwerkelijk worden gehaald.Tabel 1–2: Sectorale CO2-emissies in
2010 met het huidige beleid sectorenreferentie-raming (emissie 2010)effect «pijplijn» beleid (reductie 2010)prognose emissieniveau
(emissie 2010) industrie (incl. elektriciteitssector)1152,3112,7landbouw70,86,2 verkeer391,837,2gebouwde omgeving300,529,5totaal1915,4185,6De weergegeven emissies betreffen de direct optredende CO2-emissies.
De emissies die samenhangen met geleverde elektriciteit in de sectoren verkeer,
landbouw en gebouwde omgeving worden in het overzicht toegerekend aan de elektriciteitsproductiebedrijven
die onderdeel zijn van de industrie.Hieronder wordt per sector een schets gegeven van de belangrijkste onderdelen
van het bestaande beleid en van relevante ontwikkelingen binnen dat beleid.industrie (incl. elektriciteitsproductie)• De huidige beleidsinzet bestaat hoofdzakelijk uit het convenant
Benchmarking Energie-efficiency en het convenant CO2-reductie bij
kolencentrales. Deze zullen ook na invoering van een Europees systeem van
emissiehandel relevant blijven. Voor de overige industrie geldt de MJA-2 (meerjarenafspraak
energiebesparing) zoals ondertekend op 6 december 2001.• Het financiële stimuleringsbeleid en de versnelde vrijmaking
van de markt voor hernieuwbare elektriciteit hebben tot een sterke groei van
de vraag naar hernieuwbare energie geleid. Problemen liggen er echter nog
bij het aanbod: er komen in Nederland onvoldoende nieuwe projecten van de
grond. Om het aanbod te stimuleren wordt een aantal initiatieven op het gebied
van de ruimtelijke ordening genomen. Daarnaast is er in de markt onzekerheid
over de continuïteit van de financiële instrumenten die in hoge
mate de rentabiliteit van investeringsprojecten bepalen. Het kabinet is van
mening dat er voor het volgende kabinet voldoende redenen zijn om te bezien
hoe de onzekerheid voor investeerders kan worden verminderd.• Er wordt gewerkt aan vergroting van de transparantie bij de afnemer
over de herkomst (en daarmee de milieugevolgen) van elektriciteit. De minister
van Economische Zaken heeft de Tweede Kamer op 20 december 2001
een brief geschreven over de voornemens met betrekking tot een systeem van
etikettering van elektriciteit.• Voor de grote emissiebronnen wordt veel belang gehecht aan de invoering
van een systeem van Europese emissiehandel. Het is verheugend dat de Europese
Commissie in oktober 2001 met een voorstel voor een richtlijn voor emissiehandel
is gekomen en dat voortvarend wordt gewerkt aan de besluitvorming. Eind 2001
hebben de regeringen van de lidstaten positief op het voorstel gereageerd.
Het voorstel gaat uit van een eerste periode van 2005–2007. Daarna volgen
periodes van steeds 5 jaar. Elke lidstaat dient aldus het voorstel op korte
termijn een allocatieplan te maken voor de toedeling van de emissierechten.
Een bedrijf dat meedoet kan, om binnen de toegestane emissieruimte te blijven,
zelf reductiemaatregelen treffen of rechten van andere bedrijven binnen de
EU kopen. In het laatste geval betekent dit dat de maximale emissieruimte
voor de industrie wordt verhoogd. Bij verkoop van rechten gebeurt het omgekeerde.
Tijdens de eerste periode wordt uitgegaan van CO2. In volgende
periodes zullen mogelijk ook overige broeikasgassen worden opgenomen. Par.
2.2.3 en 4.4.2 gaan nader in op het Europese voorstel, mede in relatie tot
het advies van de Commissie Vogtländer.• CO2-opslag is één van de denkbare maatregelen
die door bedrijven, die onder een systeem van emissiehandel vallen, getroffen
kunnen worden. Hetzij om binnen de ruimte van de eigen emissierechten te kunnen
blijven, danwel om rechten te kunnen verkopen. De intentie is om het beoogde
proefproject CO2-opslag de komende jaren zodanig voor te bereiden
dat het vanaf 2005 onderdeel kan uitmaken van het systeem van emissiehandel.
Omdat het niet zeker is dat emissiehandel in 2005 start en het opdoen van
ervaring met ondergrondse CO2-opslag belangrijk is, is het denkbaar
dat tijdelijk in de exploitatiesfeer overheidssteun nodig is om tot een proefproject
te kunnen komen.• Voor de gehele industrie geldt de bestaande Regulerende Energiebelasting.
Door het volgende kabinet zal worden besloten over eventuele aanpassingen,
zoals verhoging, verbreding en de relatie met emissiehandel en liberalisering
van de energiemarkten. Verhoging/verbreding van de REB tot de grootverbruikers
geldt in ieder geval als reservemaatregel bij de industrie.landbouwHet overgrote deel van de CO2-emissie in de landbouw is afkomstig
van de glastuinbouw (circa 85%). De belangrijkste beleidsmaatregelen die in
de glastuinbouw worden ingezet, worden hieronder beschreven.• Voor de glastuinbouw geldt het Glami-convenant, waarbij is afgesproken
dat de energie-efficiency in 2010 met 65% is verbeterd ten opzichte van 1980.
Per 1 april 2002 wordt het Besluit glastuinbouwbedrijven gepubliceerd, waarin
ondermeer energiegebruiksnormen per gewas zijn opgenomen. Realisatie van deze
normen is van groot belang om binnen de emissieruimte te kunnen blijven. De
sector glastuinbouw kan in ruime mate gebruik maken van de beschikbare financiële
stimuleringsregelingen, zoals de EIA, de VAMIL en Groenbeleggen. Voor de bloembollenteelt
en de paddestoelenkwekerijen gelden de huidige MJA's energiebesparing. Deze
MJA's lopen tot 2005 en beogen een verbetering in de energie-efficiency van
22% resp. 20% t.o.v. 1995.Hoewel door het net geleverde elektriciteit niet bijdraagt aan de emissies
in deze sector wordt een zuinig gebruik ervan bevorderd via het Besluit glastuinbouwbedrijven
doordat de energiegebruiksnormen per gewas met inbegrip van elektriciteit
zijn.verkeer• De bestaande beleidsinzet uit het Basispakket van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid deel 1 (Europese afspraak gericht op zuiniger auto's,
aangevuld met nationale maatregelen om de aanschaf ervan te bevorderen, gedragsbeïnvloeding
gericht op rijstijl, bandenspanning en handhaving maximum snelheden).• De introductie van de kilometerheffing en de vormgeving ervan zullen
van invloed zijn op de emissies. Het reductie-effect van de kilometerheffing
hangt in sterke mate af van de hoogte en vormgeving van zo'n heffing.• De totstandkoming van de Europese richtlijn gericht op bevordering
van het gebruik van biobrandstoffen kan wellicht een meevaller opleveren voor
deze sector. Bij het huidige Commissievoorstel, gericht op een aandeel van
5,75% biobrandstoffen in motorbrandstoffen in 2010, bestaan van Nederlandse
zijde echter nog studievoorbehouden ten aanzien van onder andere milieu-effect,
kostprijs en percentage.gebouwde omgeving• De lijn gericht op verlaging van de energiebehoefte voor verwarming
in nieuw te bouwen woningen wordt voortgezet. Dit betekent dat indien nodig
de EPC-waarde de komende jaren zal worden verlaagd. Voor de utiliteitsbouw
wordt de energieprestatie-eisen aangescherpt, zoals in de brief van de Staatssecretaris
van 27 november jl. werd aangekondigd, zo mogelijk per 1 juli 2002.• Het beleid gericht op verlaging van de warmtebehoefte in de bestaande
woningbouw wordt conform bovengenoemde brief geïntensiveerd binnen het
vrijwillige EPA-traject dat in 2000 in gang is gezet.• Zoals reeds in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid werd aangekondigd
zal een keuringseis en/of prestatie-eis worden overwogen indien in de komende
tijd zou blijken dat het vrijwillige traject het gewenste resultaat niet levert.
Mocht medio 2004 blijken dat de doelstellingen met de toegepaste instrumenten
niet worden gerealiseerd, dan kan een einde komen aan het vrijwillige spoor.• Verhoging van de REB verbetert de rentabiliteit van maatregelen
gericht op energiebesparing en hernieuwbare energie, ook voor de gebouwde
omgeving.Hoewel door het net geleverde elektriciteit niet bijdraagt aan de emissies
in deze sector, wordt een zuinig gebruik ervan bevordert door de Regulerende
Energiebelasting en door het stelsel van Energiepremies. de overige broeikasgassenVoor de overige broeikasgassen geldt voor de periode 2008–2012 een
gemiddelde emissieruimte van 33 Mton CO2-eq. In het kader van het
Reductieplan Overige Broeikasgassen zijn de afgelopen periode diverse maatregelen
getroffen en heeft een verdere verkenning van reductiemogelijkheden plaatsgevonden.
Op grond hiervan is de beleidsinzet bijgesteld. Berekend is dat hiermee een
reductie kan worden bereikt van circa 7 Mton CO2-eq. (waarvan circa
6 Mton al in de referentieraming is verdisconteerd). Hiermee is het mogelijk
om binnen de genoemde ruimte van 33 Mton CO2-eq. te blijven. Het
gaat om de volgende maatregelen (voor meer details zie hoofdstuk 4, paragraaf 4.1):• Terugdringen van de emissies van gebruik van HFK's als vervangers
van (H)CFK's en halonen (bij de koeling & airconditioning en bij de schuimen
& aerosolen).• Terugdringen van procesemissies van methaan (bij stortplaatsen,
productie van olie en gas en bij gasmotoren en de landbouw) en lachgas (in
de landbouw).• Terugdringen van de emissies van ander gebruik van F-gassen dan
als vervangers van (H)CFK's en halonen (bij de sterkstroom, halfgeleiderproductie
en de productie van geluidsisolerend dubbel glas). Een bijzondere positie binnen de categorie overige broeikasgassen hebben
de N2O-emissies in de chemie (circa 6 Mton CO2-eq.).
De afgelopen periode is gebleken dat de mogelijkheden om hier grote reducties
te bereiken (tot circa 90%) m.b.v. een katalysator bijzonder gunstig zijn.
Met de industrie zullen hierover binnen het convenant chemie afspraken worden
gemaakt, waarbij uitgangspunt is dat de reductie (wellicht stapsgewijs) in
de loop van de eerste verplichtingenperiode wordt bereikt.Voorlopig wordt de hiermee samenhangende reductie van circa 5,5 Mton CO2-eq. niet verdisconteerd in het maximale emissieniveau voor de overige
broeikasgassen. De reductie is een soort algemene reserve die als de nood
aan de man komt kan worden ingezet, hetzij ten behoeve van de binnenlandse
prestatie, danwel om het buitenlandse deel te helpen opvullen mocht het onverhoopt
tegenzitten met de effecten van de Kyoto-mechanismen. Bij de evaluatie van
het klimaatbeleid in 2005 zal worden bezien of en hoe er een relatie moet
worden gelegd tussen dit reductiepotentieel en de overige taakstellingen.het vernieuwingspakketAan een deel van het vernieuwingspakket wordt invulling gegeven met publicatie
van het advies van de Commissie Vogtländer, het vervolgadvies van de
SER en de reactie van het kabinet daarop. Anticiperend op de EU-ontwikkelingen
op dit terrein zal emissiehandel de komende periode een plaats krijgen bij
de aanpak binnen de sectoren, waarbij het accent vooralsnog bij de sector
Industrie ligt.Wat betreft de technologische vernieuwing wordt, ondermeer om invulling
te geven aan hoofdstuk 5 uit het NMP4 (de transitie naar een duurzame energiehuishouding),
met verhoogde inzet en ambitie verder gewerkt aan verschillende programma's.
Dit maakt onderdeel uit van de bredere afweging in het kader van de ICES-investeringsimpuls,
waarover het volgende kabinet beslist.Een andere belangrijke maatregel uit het vernieuwingspakket betreft het
voorstel voor een stimuleringsregeling voor klimaatneutrale energiedragers,
waarvoor in deel 1 van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid financiële middelen
zijn gereserveerd. Dit voorstel wordt nog deze kabinetsperiode aan de Europese
Commissie voorgelegd.2 INTERNATIONALE ONTWIKKELINGEN SINDS 1999: HOE IS DE
CONTEXT VAN HET KLIMAATBELEID VERANDERD?Het klimaatprobleem is bij uitstek een vraagstuk dat internationaal moet
worden aangepakt. Het Nederlandse klimaatbeleid wordt daarom vormgegeven,
uitgevoerd en beoordeeld tegen de achtergrond van internationale ontwikkelingen.
In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de meest relevante ontwikkelingen die
sinds de voorbereiding van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid in 1999 hebben
plaatsgevonden. De hoofdvraag die aan de orde is, is of internationale ontwikkelingen
aanleiding geven om het Nederlandse beleid aan te passen.2.1 Het Kyoto-protocol: het juridische kader voor een
internationale inspanningHet Kyoto-protocol van het internationale Klimaatverdrag draagt de uitwerking
van een aantal zaken op aan de Conferentie van Partijen (CoP). Het betreft
het nalevingregime en de sancties, de spelregels ten aanzien van de Kyoto-mechanismen
(joint implementation, het Clean Development Mechanism en emissiehandel),
en hoe om te gaan met eventueel aanvullende sinks. Vanaf CoP-4
in 1998 in Buenos Aires is er aan deze zaken gewerkt, ter voorbereiding van
het in werking treden van het protocol. Met het bereiken van een politiek
akkoord in Bonn in de zomer van 2001, en het uitwerken ervan in juridische
teksten in het najaar in Marrakesh, is de weg vereffend voor het ratificeren
en van kracht worden van het protocol.2.1.1 Ratificatie door partijenHet Kyoto-protocol treedt in werking nadat ten minste 55 partijen het
protocol hebben geratificeerd en die 55 partijen tevens samen verantwoordelijk
zijn voor ten minste 55% van de totale CO2-emissies door Annex
I landen in 1990.Het Kyoto-protocol is tot nu toe door 84 landen ondertekend, en door 43
landen geratificeerd. Veel landen hebben aangegeven dat de uitkomsten van
Bonn en Marrakesh ratificatie van het Kyoto-protocol mogelijk maken. Uitzondering
hierbij zijn de Verenigde Staten. De huidige regering heeft aangegeven het
protocol niet te zullen ratificeren.Het doel van de Europese Commissie en de lidstaten van de Europese Unie
is om gezamenlijk te ratificeren in juni 2002. Dat zou inwerkingtreding van
het Kyoto-protocol voorafgaande aan de Wereldtop over duurzame ontwikkeling
in Johannesburg in 2002 mogelijk kunnen maken.Op 23 oktober 2001 heeft de Europese Commissie een voorstel uitgebracht
voor een besluit van de Raad inzake ratificatie van het Kyoto-protocol. Nadat
dit besluit door de Raad is aangenomen, wordt de in 1998 overeengekomen verdeling
over de lidstaten van de Kyoto-verplichting voor de EU (–8% voor de
EU, –6% voor Nederland), juridisch bindend.Op grond van het voorgestelde raadsbesluit zullen lidstaten uiterlijk
op 14 juni 2002 hun nationale ratificatie-instrumenten moeten hebben voorbereid.
Het is de bedoeling dat de EU en de lidstaten gezamenlijk hun ratificaties
bij de Verenigde Naties deponeren vóór de Wereldtop inzake duurzame
ontwikkeling in september 2002 in Zuid-Afrika.2.1.2 Nalevingsregime en sanctiesOp CoP-7 in Marrakesh is het nalevingsregime vastgesteld. Dit regime is
gericht op het faciliteren, bevorderen en veiligstellen van de uitvoering
en de naleving van de verplichtingen van het Kyoto-protocol.Een belangrijk onderdeel van het nalevingsregime heeft betrekking op de
entreevoorwaarden voor de Kyoto-mechanismen. Indien een partij aan één
of meer van deze voorwaarden niet voldoet, mag hij geen kredieten gebruiken,
aankopen of verhandelen met de Kyoto-mechanismen.Een ander belangrijk onderdeel van het nalevingsregime is dat in het geval
een partij zijn Kyoto-doelstelling niet realiseert aan het einde van de eerste
verplichtingenperiode, de desbetreffende partij dit tekort in de volgende
verplichtingenperiode moet goedmaken met een factor 1,3. Bovendien moet de
partij die zijn doelstelling niet heeft gehaald een plan voorleggen aan het
nalevingscomité, waarin moet worden aangegeven welk beleid wordt gevoerd
om de doelstelling alsnog te halen. Tevens mag de partij dan niet meer via
emissiehandel kredieten overdragen aan andere partijen. In Marrakesh is voorts bepaald dat een partij die een eventueel amendement
om de naleving juridisch bindend te maken niet wil accepteren, zijn toegang
tot de Kyoto-mechanismen daardoor niet kan verliezen.2.1.3 Algemene spelregels voor de Kyoto-mechanismenVoor de Kyoto-mechanismen zijn de afspraken uitgewerkt in uitgebreide
spelregels, die tijdens de eerste zitting van de partijen bij het Kyoto-protocol
worden aangenomen (CoP/MoP1, die na de inwerkingtreding van het Kyoto-protocol
bijeenkomt). De spelregels geven duidelijkheid voor de implementatie van deze
mechanismen door Nederland. In par. 4.3 wordt hier nader op ingegaan. Het
Bonn-akkoord en de akkoorden van Marrakesh geven antwoorden op een tweetal
vragen, dat nog open stond toen deel 2 van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
werd uitgebracht. Die vragen betreffen de mate waarin het gebruik van de Kyoto-mechanismen
aanvullend moet zijn ten opzichte van binnenlands beleid (het zgn. supplementariteitsvraagstuk)
en de entreevoorwaarden voor de Kyoto-mechanismen.supplementariteitDe Nederlandse regering heeft besloten om de helft van de reductie-inspanning
die nodig is om tot het doel van -6% te komen, door middel van de Kyoto-mechanismen
te leveren. Met deze keuze is evenwichtigheid gezocht tussen de verwachte
kosteneffectiviteitsvoordelen van de Kyoto-mechanismen (het maakt voor het
milieu immers niets uit waar de emissiereductie gebeurt) en de noodzaak om
een impuls te geven aan het nationale reductiebeleid (met name met het oog
op de reducties die op langere termijn nodig zullen zijn).In het Kyoto-protocol is afgesproken dat het gebruik van de Kyoto-mechanismen
supplementair moet zijn aan binnenlandse maatregelen. Aan de orde op CoP-6
was de nadere uitwerking van deze afspraak. Uiteindelijk is er afgezien van
het stellen van een kwantitatief plafond op het gebruik van de mechanismen.
Er is voor een kwalitatieve formulering gekozen, waarbij binnenlandse maatregelen
een belangrijk onderdeel moeten vormen van de beleidsinspanning van landen.entreevoorwaarden voor de Kyoto-mechanismenOm gebruik te mogen maken van kredieten, verkregen door de Kyoto-mechanismen,
is besloten dat Annex I landen aan een aantal voorwaarden moeten voldoen.
De reden van deze voorwaarden is om zekerheid in te bouwen dat landen het
systeem onder Kyoto uit zullen voeren en goed inzicht hebben in hun emissiecijfers.
Willen Annex I landen de mechanismen gebruiken, dan moeten zij partij zijn
bij het protocol en hun toegestaan nationaal emissiebudget hebben vastgesteld.
Verder moeten zij hun emissieboekhouding op orde hebben.Voor de deelname van niet-Annex I landen aan het CDM geldt enkel dat zij
partij dienen te zijn bij het Kyoto-protocol.Om deel te mogen nemen aan de Kyoto-mechanismen dient Nederland te voldoen
aan de eisen uit het protocol. Daarvoor is een nationaal systeem nodig voor
het monitoren van emissies en registratiesysteem waarin het nationale emissiebudget
en aan- en verkopen van kredieten worden geregistreerd.2.1.4 De rol van sinks (landgebruik, verandering van landgebruik
en bosbouw)Tijdens CoP-7 zijn belangrijke afspraken gemaakt over de verschillende
wijzen waarop emissiereducties vanwege «sinks» (d.w.z. landgebuik,
verandering van landgebruik, en bosbouw) gebruikt mogen worden tijdens
de eerste verplichtingenperiode. De afspraken geven een nadere uitwerking
aan de vier artikelen in het protocol waarbij sinks een rol spelen:• structurele bosuitbreiding (of vermindering) in eigen land (artikel
3.3);• opslaan van koolstof door verschillende soorten landgebruik in
eigen land (artikel 3.4);• opslaan van koolstof door diezelfde typen landgebruik in andere
landen met een reductiedoelstelling in het kader van JI (artikel 6); en• bosaanleg in ontwikkelingslanden onder het CDM (artikel 12).In zijn algemeenheid is er een aantal overkoepelende principes afgesproken
die tezamen een leidraad moeten vormen voor sinks-activiteiten. Zo moeten
dit soort activiteiten o.a. bijdragen aan het behoud van biodiversiteit en
het duurzame gebruik van natuurlijke hulpbronnen.Daarnaast zijn er trajecten afgesproken om nog ontbrekende kennis op te
bouwen, dan wel definities, rekenregels en modaliteiten, en inventarisatie-
en rapportagerichtlijnen vast te stellen. Zo zullen er bijvoorbeeld nog inventarisatierichtlijnen
opgesteld worden voor alle sinks-activiteiten en nadere afspraken gemaakt
worden over bosbouwprojecten in ontwikkelingslanden (voor beide geldt voltooiing
eind 2003).bebossing, herbebossing en ontbossing in eigen land (artikel
3.3)Op grond van dit artikel moeten alle landen met een reductiedoelstelling
de bijdrage van bebossing, herbebossing en ontbossing meten en verrekenen
in hun emissieinventarisatie. Hiervoor zijn o.a. rekenregels overeengekomen.
Herplant na houtoogst telt niet mee; het gaat om een verandering van het landgebruik
(bos naar niet-bos, en vice versa).Hoewel verwacht werd dat de Nederlandse bosuitbreiding onder artikel 3.3.
van het Kyoto-protocol zou bijdragen aan het behalen van onze emissiereductiedoelstelling,
is dit door de afgesproken rekenregels waarschijnlijk niet het geval. Het
nieuw aangeplante bos kan minder snel koolstof vastleggen dan de hoeveelheid
die wij direct moeten compenseren als gevolg van de arealen die structureel
ontbost worden (bijvoorbeeld ten behoeve van wegenaanleg of stadsuitbreiding).
Dit terwijl het totale areaal bos in Nederland dus toeneemt.De hoeveelheid te compenseren koolstof onder artikel 3.3. wordt voor Nederland
geschat op 0,002 Mton C1 per jaar tijdens de
eerste verplichtingenperiode (0,01 Mton C over de 5 jaar). In hoeverre het
in UK1 genoemde beleid ten aanzien van boscertificaten van invloed is op de
hoogte van de vastlegging, is niet duidelijk. Dit punt zal worden onderzocht.opslaan van koolstof door verschillende soorten landgebruik
in eigen land (artikel 3.4)Op CoP-7 is besloten dat partijen koolstofvastlegging door akkerbouw,
graslandbeheer, het aanleggen van beplantingen (niet-bos) en bosbeheer ook
tijdens de eerste verplichtingenperiode mogen aanwenden om hun doelstelling
te halen. Het is echter niet verplicht om gebruik te maken van dit artikel.Voor de akkerbouw, het graslandbeheer en het aanleggen van beplantingen
anders dan bos gelden de volgende drie voorwaarden:1. de activiteit moet na 1990 zijn begonnen;2. de activiteit – c.q koolstofvastlegging – moet het gevolg
zijn van menselijk handelen (dus bijvoorbeeld koolstofvastlegging als gevolg
van verwarlozing van beheer zonder een duidelijke beheerskeuze daartoe mag
niet meetellen), en 3. de koolstofvastlegging tijdens de verplichtingenperiode moet verminderd
worden met het reeds in 1990 bestaande activiteitenniveau en de daarbij behorende
koolstofvastlegging (de zgn. netto-netto berekeningsmethode).Voor de vastlegging door bosbeheer is een plafond per land afgesproken.
Voor Nederland is dit vastgesteld op 0,01 Mton C per jaar, oftewel 0,05 Mton
C voor de eerste verplichtingenperiode. Dit plafond ligt niet alleen over
het bosbeheer in eigen land, maar óók over het bosbeheer in
het kader van joint implementation. Te samen mogen deze twee posten dus niet
boven het plafond uitkomen. Tijdens de onderhandelingen in Marrakesh bleek
het noodzakelijk om een aantal landen tegemoet te komen op dit punt. Met name
de Russische Federatie, die essentieel is voor het in werking treden van het
protocol, heeft op het laatste moment nog een verhoging van zijn plafond gekregen
van 17,63 naar 33 Mton C per jaar.Voor Nederland is ingeschat dat door activiteiten op het gebied van akkerbouw,
graslandbeheer, en het aanleggen van beplantingen een emissiereductie van
0,2 Mton C per jaar kan worden bewerkstelligd. Dit komt neer op 1 Mton C tijdens
de gehele verplichtingenperiode. Er is nog geen beleid uitgezet om dit te
realiseren. Vervolgonderzoek de komende jaren zal moeten uitwijzen of deze
schatting ook met de nu afgesproken rekenregels nog realistisch is.In de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is er niet van uitgegaan dat Nederland
via aanvullende bosbeheersmaatreglen emissiereducties zou kunnen behalen.
Nu de exacte regels in Marrakesh zijn opgesteld zal worden bekeken of hier
niet toch een kosteneffectieve optie voor Nederland ligt. De bosbeheersen
bosaanleginitiatieven die Nederlandse partijen hebben genomen zowel in Nederland
als in andere landen met een reductiedoelstelling (o.a. de projecten van de
Stichting FACE) zullen bij de overwegingen worden betrokken.sinks en joint implementation (artikel 6)Er is in Marrakesh afgesproken dat voor JI-projecten dezelfde regels gelden
als voor activiteiten in eigen land onder artikel 3.3 en 3.4. Landen mogen
emissiereducties vanwege bosbeheer gebruiken om aan hun verplichting te voldoen
tot aan het afgesproken plafond; voor Nederland is dit 0,01 Mton C per jaar.Daar tot voor kort de exacte regels ontbraken, was er ook voor dit onderdeel
nog geen concreet beleid in Nederland uitgezet. Dat kan nu worden ontwikkeld.
Ook in dit geval zal worden bekeken welke rol projecten die al in Midden-
en Oost-Europa gaande zijn, kunnen spelen.sinks in het CDM (artikel 12)In Marrakesh is het Bonn-akkoord over sinks in het CDM geoperationaliseerd.
Dit akkoord bepaalt dat bebossings- en herbebossingsprojecten zijn toegestaan
tot een plafond van 1% van de basisjaaremissies van het aankopende land. Dit
getal is dus voor ieder land anders; voor Nederland komt het neer op ongeveer
0,6 Mton C per jaar, oftewel 3 Mton C gedurende de gehele verplichtingenperiode.Voorts is besloten om tijdens CoP-9 (eind 2003) aanvullende regels over
bossenprojecten onder het CDM vast te stellen. Dit betekent dat uitgegaan
wordt van de huidige CDM-regels. De nog vast te stellen definities en modaliteiten
zullen tijdens CoP-9 daar aan worden toegevoegd.Partijen die nu al willen starten met bossenprojecten onder het CDM, kunnen
dat doen. Deze projecten zullen in een later stadium worden getoetst
aan de nog vast te stellen regels. Er kunnen dan ook met terugwerkende kracht
alsnog kredieten worden toegekend voor de gehele periode die het project al
operationeel is.2.1.5 Het pakket aan maatregelen t.g.v. ontwikkelingslandenCoP-7 heeft overeenstemming bereikt over een pakket aan maatregelen, incl.
de financiering, teneinde de assistentie aan ontwikkelingslanden te intensiveren
t.b.v capaciteitsopbouw, technologie overdracht, adaptatie aan klimaatverandering
en assistentie bij economische diversificatie. CoP-7 heeft het besluit genomen
om de middelen via vijf geldstromen te vergroten: de verhoging van de klimaatmiddelen
onder de Global Environmental Facility (GEF), een nieuw «Special Climate
Change Fund», een nieuw fonds voor de minst ontwikkelde landen (LDC-fund),
een adaptatiefonds, en intensivering van bilaterale en multilaterale activiteiten.
Alle fondsen worden beheerd door de GEF-raad.Via een gezamenlijke verklaring hebben de EU, Canada, Noorwegen, Nieuw
Zeeland, IJsland en Zwitserland aangegeven voor deze activiteiten gezamenlijk
per jaar USD 410 miljoen/EUR 450 miljoen nieuwe middelen beschikbaar te stellen
vanaf 2005. Japan gaf in een eigen verklaring aan deze verklaring te
ondersteunen en het eigen programma voor ontwikkelingslanden verder te zullen
intensiveren. Landen hebben zich tenslotte verplicht tot jaarlijkse rapportage
en een review van de bijdragen in 2008.Het adaptatiefonds neemt een bijzondere positie in. Het is het enige fonds
onder het Kyoto-protocol (de andere fondsen werken onder het Klimaatverdrag)
en het wordt o.m. gevuld met de heffing van 2 procent op het Clean Development
Mechanism.2.2 De gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen
in de Europese UnieIn het regeerakkoord is vastgesteld dat daadwerkelijke implementatie van
maatregelen op Europees niveau nodig is wil Nederland de eigen doelstelling
van –6% kunnen halen. Met het vaststellen van het 6de Milieu Actie Programma
(«Environment 2010: our future, our choice»,
mededeling COM(2001) 31 final) heeft de Europese Commissie het belang onderstreept
dat ook zij aan gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen hecht.
Deze maatregelen worden in het European Climate Change Programme nader uitgewerkt.2.2.1 European Climate Change ProgrammeDe Europese Commissie is in maart 2001 met het European Climate Change
Programme (ECCP) begonnen. Dit programma beoogt kosteneffectieve reductiemaatregelen
op Europees niveau te identificeren. Het programma moet een basis geven om
het pakket van gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen waar
de EU in 1998 toe heeft besloten, nader in te vullen. Europese prioriteiten op het gebied van klimaatbeleid• in 2002 Kyoto-protocol ratificeren• – 8% halen door o.a. gebruik te maken van gemeenschappelijke
en gecoördineerde maatregelen• raamwerk opzetten voor emissiehandelssysteem• verbeteren monitoringsysteem• uitfaseren subsidies op fossiele brandstoffen• stimuleren hernieuwbare energie met als indicatief doel 12% in
2010• met concrete acties komen in ICAO en IMO indien die organisaties
niet met emissiereductieplannen komen• promoten fiscale maatregelen, w.o. raamwerk voor energiebelasting• stimuleren convenanten met industrieBron: 6de Milieu Actie ProgrammBelanghebbenden en deskundigen vanuit de hele EU hebben ruim een jaar
aan dit programma gewerkt. In een eerste rapportage, die in juni 2001 verscheen
(European Climate Change Programme, report June
2001), zijn 40 mogelijke maatregelen gepresenteerd. Het emissiereductiepotentieel
ervan wordt ingeschat op grofweg twee maal wat nodig zal zijn om aan de Europese
Kyoto-verplichting van – 8% te voldoen.De geïdentificeerde maatregelen liggen op 6 sleutelterreinen. Dat
zijn:• vermindering van de koolstofintensiteit van het energie-aanbod
door kolenverbruik te vervangen door gasverbruik en meer warmtekrachtkoppeling,
biomassa en wind;• verbetering van de energie-efficiency in met name de industrie,
bestaande woningen en diensten;• N2O-reductie bij de productie van adipinezuur en salpeterzuur;• CH4-reductie bij energiewinning, afvalverwijdering en
landbouw;• reductie van de fluorgassen in processen, auto airco en koelsystemen;
en• verbetering van de energie-efficiency in de transport sector.Op 23 oktober 2001 heeft de Commissie in een mededeling 10 maatregelen
genoemd die uit het ECCP naar voren komen als zijnde bijzonder kosteneffectief
en haalbaar op korte termijn. De Commissie is voornemens over de komende 2
jaar met voorstellen te komen om deze maatregelen in te voeren. Dit pakket
bouwt voort op de al sinds 1999 door de Commissie genomen initiatieven die
tot vermindering van emissies van broeikasgassen leiden1.De maatregelen zijn in potentie samen goed voor circa de helft van de
EU beleidsopgave onder het Kyoto-protocol van 340 Mton CO2-equivalent
(het gat tussen geprojecteerde emissies in 2010 bij huidig beleid en het niveau
dat overeenkomt met het Kyoto-doel van – 8%). De feitelijk te realiseren
reductie is afhankelijk van de te kiezen modaliteiten van de maatregelen.
Daarnaast is overlap met maatregelen die de individuele lidstaten nemen, niet
uitgesloten. (Voor Nederland is de overlap met het reeds ingevoerde beleid
aanzienlijk.) De kosteneffectiviteit van de maatregelen wordt ingeschat op
maximaal EUR 20 per ton CO2-equivalent.De voornemens van de Commissie betreffen de volgende maatregelen:• bevordering van effectieve implementatie van de IPPC-richtlijn,
met name het opnemen van bepalingen inzake energie-efficiency in milieuvergunningen;• koppeling van projectgebaseerde mechanismen (w.o. joint implementation en het Clean Development Mechanism) aan een EU-systeem van
emissiehandel, door middel van een richtlijn;• verbetering van de emissiemonitoring in de EU;• bevordering energie-efficiency van apparaten door middel van een
kaderrichtlijn terzake;• stimulering van de ontwikkeling van energiediensten (door distributiebedrijven
en anderen) gericht op vermindering van de energievraag door middel van een
richtlijn;• bevordering van warmtekrachtkoppeling door middel van een richtlijn;• vermindering van de emissies vanwege transport door een aantal
initiatieven uit het Witboek inzake een Gemeenschappelijk Transportbeleid,
waaronder richtlijnvoorstellen ter bevordering van biobrandstoffen;• vaststelling van een kaderrichtlijn ter vermindering van emissies
van de fluorgassen;• initiatieven ter bevordering van energie-efficiënt inkoopbeleid
voor overheden;• voorlichting en publiciteitscampagnes.Het belang van deze maatregelen voor het Nederlandse klimaatbeleid is
door het RIVM en Ecofys onderdocht (RIVM en Ecofys, Het
belang van EU-klimaatbeleid voor Nederland, RIVM/Ecofys rapport nr. 773001021,
2001). Conclusie van dit onderzoek is dat het belang van de Europese
maatregelen voor Nederland vooral in hun bijdrage aan een gelijkwaardig speelveld
ligt. Dit kan de haalbaarheid en acceptatie van de nationale beleidsmaatregelen
mogelijk vergroten. De Europese maatregelen die handel tussen lidstaten of
bedrijven beogen, kunnen bovendien tot significante kostenbesparingen leiden
(Europese handel in groencertificaten als onderdeel van de afspraken voor
bevordering van hernieuwbare energie, Europese emissiehandel).In slechts één geval kan het aangekondigde Europese beleid
mogelijk significante additionele emissiereductieeffecten hebben ten opzichte
van het beleid ingezet in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid. Dit betreft de
voorgestelde richtlijnen inzake bevordering van biobrandstoffen. In het ene
voorstel moet het aandeel van biobrandstoffen (als percentage van de totale
hoeveelheid benzine en diesel die in de EU wordt verkocht) toenemen tot 2%
in 2005 en 5,75% in 2010. Bij dit voorstel bestaan van Nederlandse zijde echter
nog studievoorbehouden ten aanzien van onder andere milieu-effect, kostprijs
en percentage. Het andere voorstel geeft lidstaten de mogelijkheid om de accijnzen
op biobrandstoffen te verlagen zonder de specifieke toestemming van de Europese
Raad. Dit wordt mogelijk gemaakt door amendering van de huidige richtlijnen
inzake accijnzen op minerale oliën.Het European Climate Change Programme wordt de komende jaren voortgezet.
Mogelijkheden tot emissiereductie die al geïdentificeerd zijn, zullen
nader worden onderzocht en uitgewerkt.2.2.2 Energiebelastingen in de EUInvoering van een EU-brede energiebelasting van betekende omvang, ook
voor grootverbruikers,uiterlijk in 2002, is één van de voorwaarden
uit het regeerakkoord. Het draagvlak in de Europese Unie is echter tot nu
toe onvoldoende geweest om overeenstemming te bereiken over het richtlijnvoorstel
van de Europese Commissie. Doordat besluitvorming over fiscale maatregelen
unaniem moet zijn, is het enkele lidstaten al jaren gelukt invoering te blokkeren.
Onder het huidige Spaanse voorzitterschap wordt er geen prioriteit aan dit
dossier gegeven. Vooruitlopend op een Europese belasting heeft een aantal lidstaten al
nationale belastingen op energie en/of CO2 ingevoerd. Naast Nederland
betreft dit het VK, Duitsland, Denemarken, Zweden, Finland, Oostenrijk en
Italië. Buiten de EU heeft ook Noorwegen al sinds 1991 een CO2-belasting
op minerale oliën. (OECD Environment Publications,
Environmental Taxation in OECD Countries: issues and strategies, 2001)2.2.3 Directive on greenhouse gas emissions tradingEen intern systeem van emissiehandel vormt een belangrijke hoeksteen van
de EU-strategie aangaande kosteneffectieve realisering van de Kyoto-verplichting.
De Commissie heeft in maart 2000 een Groenboek terzake uitgebracht. Na een
consultatieronde in het kader van het ECCP, heeft de Commissie op 23 oktober
2001 een richtlijnvoorstel ter invoering van emissiehandel in de EU aangenomen.
Hiermee wordt beoogd emissiereducties te realiseren daar waar dat tegen de
laagste kosten kan. Nederland levert een actieve bijdrage aan het tot stand
brengen van deze richtlijn.Voorgesteld wordt emissiehandel gefaseerd in te voeren. In een eerste
fase in de periode 2005–2007 wordt het systeem beperkt tot CO2 van grote bronnen in de industrie en de energiesector. (Anderen waaronder
ook de Nederlandse overheid mogen volgens de huidige voorstellen ook rechten
aankopen.) In 2004 zal de Commissie besluiten of de richtlijn uitgebreid moet
worden tot andere sectoren en andere broeikasgassen. Het voorstel gaat uit
van een systeem met absolute emissieplafonds. De lidstaten zullen in de eerste
fase emissierechten gratis verstrekken op grond van een allocatie plan dat
door de Commissie zal worden getoetst. Het nationale plan zal worden getoetst
aan criteria aangaande staatssteun en de bescherming van de interne markt.
Op een later moment zal de Commissie een geharmoniseerd systeem van allocatie
voor de periode 2008–2012 voorstellen.Dit voorstel moet nu door Raad en Europees Parlement worden goedgekeurd,
voordat het in werking kan treden. Bij een eerste bespreking in de Milieuraad
van december 2001 is het voorstel positief door de lidstaten ontvangen. De
eerste indicaties zijn dat dit voorstel, dat door een gekwalificeerde meerderheid
kan worden aangenomen, meer steun krijgt dan het voorstel voor een energiebelasting.2.2.4 Energie-efficiency van apparatenIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid werd aangekondigd dat Nederland voorspoedige
voortang van de EU-richtlijnen over energie-efficiency van apparaten zou bevorderen.
Op dit gebied is er inmiddels voortgang te melden.Het systeem van energie-etikettering is in 2001 uitgebreid met energielabels
voor elektrische ovens en airconditioners; deze energielabels treden met ingang
van 1 januari 2003 in werking. Een herziening van de criteria voor energie-etikettering
heeft nog niet plaatsgevonden, ondanks voortdurende inspanning van Nederland
op dat vlak. De aanpassing van Europese richtlijnen vraagt veel tijd. De Europese
Commissie werkt aan een herziening van de kaderrichtlijn 92/75/EEG inzake
etikettering van energiegebruik van huishoudelijke apparaten. Momenteel wordt
overlegd over aanpassing van de energie-etiketten voor koelkasten en wasmachines
(welke respectievelijk uit 1994 en 1995 dateren).Het Energy Star label is op 15 december 2001 in de Europese Unie van kracht
geworden. Het Energy Star programma is een vrijwillig energie-etiketteringsprogramma
voor kantoorapparatuur. Apparatuur die aan de normen van het
programma voldoet, mag van het Energy Star logo worden voorzien.Een nieuwe Europese richtlijn met minimum efficiency-eisen voor voorschakelapparaten
voor fluorescentielampen treedt per 21 mei 2002 in werking. Verder werkt de
Europese Commissie aan een kaderrichtlijn minimum efficiency-eisen, zoals
genoemd in het European Climate Change Programme.2.2.5 Emissies vanwege internationale lucht- en scheepvaartDe emissies door de internationale lucht- en scheepvaart moeten wel aan
het klimaatsecretariaat worden gerapporteerd, maar tellen niet mee bij de
doelstellingen onder het Kyoto-protocol. In artikel 2.2. is afgesproken dat
de broeikasgasemissies door de internationale lucht- en scheepvaart in Annex
I landen zullen worden beperkt of gereduceerd «working through»
ICAO (internationale organisatie voor de luchtvaart) en IMO (internationale
organisatie voor de scheepvaart).ICAO heeft op de in 2001 gehouden 33ste Assembly in grote lijnen aangegeven
op welke manier emissies vanuit de internationale luchtvaart kunnen worden
beperkt (naast technische en logistieke maatregelen op de korte termijn vrijwillige
afspraken en mogelijk heffingen, later een open emissiehandelssysteem). Deze
maatregelen zijn nog niet geconcretiseerd en een tijdpad ontbreekt. Belangrijke
vragen, zoals over een emissieplafond en over de allocatie van de emissies,
staan nog open.In november 1998 besloot de IMO tot een studie over broeikasgasemissies
door schepen (IMO,Study of Greenhouse Gas Emissions from
Ships, maart 2000). Deze studie is financieel ondersteund door Nederland.
Een subcommissie van de IMO heeft de studie vervolgens geëvalueerd, waarbij
ze tot de conclusie kwam dat korte termijn maatregelen alleen op vrijwillige
basis mogen en dat lange termijn maatregelen alleen kunnen worden geïntroduceerd
na zorgvuldige afweging door de IMO. Hierbij wordt rekening gehouden met de
kosten en de baten voor de sector en met de ontwikkeling van meer gedetailleerde
bunkerstatistieken.Tijdens CoP-7 heeft de EU een verklaring afgelegd waarin ICAO opgeroepen
wordt om samen met de UNFCCC te werken aan een emissiehandelssysteem (dat
strookt met het Kyoto-protocol) en de allocatie van emissies aan partijen.
Ook heeft de EU de IMO opgeroepen acties te ondernemen om de emissies van
broeikasgassen te beperken. In Marrakesh vond de EU weinig medestanders voor
dit onderwerp. Hierdoor is enkel een oproep gedaan tot voortzetting van de
samenwerking met ICAO en IMO en onderzoek naar mogelijkheden voor verbeterde
kwaliteit van data en monitoring.De EU heeft besloten in het zesde Milieu Actie Programma dat ze zelf emissiebeperkende
maatregelen zal voorstellen voor de broeikasgassen van de internationale luchtvaart
en scheepvaart, indien daarover binnen ICAO in 2002 en IMO in 2003 geen overeenstemming
is bereikt.2.3 De vordering in klimaatwetenschappen: het derde Assessment
Rapport van de IPCCHet derde Assessment Rapport van het Intergovernmental Panel on Climate
Change (IPCC) is begin 2001 vastgesteld. Dit rapport bevat een breed gedragen,
evenwichtige analyse van de meest recente kennis inzake klimaatverandering.
De conclusies, die door de IPCC-vertegenwoordigers van de regeringen van 180
landen zijn overgenomen, onderstrepen de ernst en het belang
van de klimaatproblematiek. Wetenschappers worden steeds zekerder dat klimaatverandering
al is begonnen, veroorzaakt door menselijke activiteiten. «It is not a question of whether the Earth's
climate will change, but rather by how much, how fast and where.»Dr. Robert Watson, voorzitter IPCDe hoofdconclusies van het derde Assessment Rapport zijn:het wordt warmerDe gemiddelde wereldwijde temperatuur is sinds 1860 met 0,6°C toegenomen.
De jaren 1995, 1997 en 1998 waren de warmste sinds 1860 en waarschijnlijk
sinds duizend jaar. Het merendeel van deze opwarming is aan menselijke activiteiten
toe te schrijven. Het door de mens veroorzaakte broeikaseffect in de 21ste
eeuw wordt ingeschat op een temperatuurstijging met 1,4 tot 5,8°C en een
zeespiegelstijging met 9 tot 88 centimeter.de gevolgen van klimaatverandering zijn nu al zichtbaarDe gevolgen die al waargenomen worden zijn het terugwijken van gletsjers,
het ontdooien van de permafrost en het verschuiven van de bloeidata van planten
en de broedperiode van vogels. De frequentie en gevolgen van extreme weersomstandigheden
zullen toenemen. Met name de ontwikkelingslanden ondervinden hier negatieve
economische gevolgen van. Naast emissiereductie, zijn ook adaptatiemaatregelen
noodzakelijk. er is veel emissiereductiepotentieel maar ook belemmeringen
bij het realiseren ervanEr bestaan voldoende technologische mogelijkheden om grote reducties te
bereiken tegen relatief lage kosten. Het gebruik van de Kyoto-mechanismen
(bijvoorbeeld emissiehandel) kan de kosten voor de industrielanden om hun
Kyoto-doel te halen, halveren. Belemmeringen zijn eerder politiek, cultureel,
sociaal en institutioneel dan technisch van aard.3 EMISSIEONTWIKKELING 1990–2000: WAAR STAAN WIJ
NU?Deze evaluatie is voornamelijk vooruitkijkend van aard. Bij het ijkmoment
2002 is de hoofdvraag of Nederland met het ingezette beleid de internationale
verplichting in 2008–2012 zal kunnen waarmaken. Niettemin blikt dit
hoofdstuk terug naar de emissieontwikkeling van het afgelopen decennium. Inzicht
in waar wij nu staan, en in de ontwikkelingen die ons hier naar toe hebben
gebracht, stelt ons beter in staat te beoordelen of het huidige beleid voldoende
zal zijn. Om de ontwikkelingen in Nederland in een bredere context te kunnen
plaatsen, wordt tevens ingegaan op de ontwikkelingen in een aantal andere
landen. 3.1 De aanpassing van de berekeningsmethode: internationaal
overeengekomen verbeteringenIn het kader van het Klimaatverdrag zijn internationale afspraken gemaakt
over het verbeteren van de kwaliteit van emissiecijfers. Hiertoe heeft het
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) de zogenaamde «Good
Practice Guidance» ontwikkeld. Deze richtlijn werd in november 2001
door de 7de Conferentie van Partijen bij het Klimaatverdrag (CoP-7) officieel
vastgesteld. Sinds het uitbrengen van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid in 1999 is in
Nederland gewerkt aan het verbeteren van de methodiek van emissieberekening.
Dit heeft ertoe geleid dat net als in andere landen de emissiecijfers voor
de periode 1990–1999 zijn gecorrigeerd voor een aantal nieuwe inzichten.
De nieuwe cijfers liggen lager dan de oude die in de Uitvoeringsnota werden
genoemd. (Zie tabel 3–4 voor een vergelijking tussen oude en nieuwe
cijfers. De achtergrond van deze verbetering wordt bij deze tabel aangegeven.)Deze bijstelling in emissiecijfers heeft gevolgen voor het emissieniveau
dat Nederland tijdens de eerste verplichtingenperiode van het Kyoto-protocol
zal moeten bereiken. Op basis van de nieuwe cijfers is het maximum toegestane
niveau voor Nederland gemiddeld 199 Mton CO2-equivalenten per jaar
in de periode 2008–2012.1Dit getal komt tot stand door het Nederlandse reductiedoel van 6% te relateren
aan het zogenaamde «referentieniveau» van het Kyoto-protocol.
Het referentieniveau bestaat uit de optelsom van het 1990-emissieniveau voor
de gassen CO2, N2O en CH4 en het 1995-niveau
voor de groepen van fluorproducten HFK, PFK en SF6. Bij het invullen
van het referentieniveau wordt geen temperatuur-correctie op de CO2-emissie
toegepast.Tabel 3–1: Aanpassingen in referentieniveau en absoluut
Kyoto-doel, in Mton CO2-equivalenten  «oude»«nieuwe»referentieniveau Kyoto-protocol219 212 waarvan:    CO2 1990 161 159CH4 1990 27 27 N2O 1990 20 17 f-gassen 1995 10 8absoluut Kyoto-doel (– 6% t.o.v. referentieniveau)206 199 In het Protocol (art. 5, lid 1) is vastgelegd dat de Annex I partijen
uiterlijk 1 januari 2007 een «nationaal systeem» moeten hebben
voor het vaststellen van emissiecijfers. Dat is het uiterste moment waarop
de landen hun emissie-inventarisatie op orde moeten hebben. Ook is overeengekomen
dat landen uiterlijk op die datum een rapport bij het klimaatsecretariaat
moeten indienen op basis waarvan hun toegestane emissie voor de eerste verplichtingenperiode
wordt vastgesteld. Tot dat moment kunnen verbeteringen in het nationale systeem
van emissiemonitoring tot wijzigingen in het referentieniveau leiden. In Nederland
wordt in het kader van de Werkgroep Emissiemonitoring Broeikasgassen (WEB)
aan verbetering van de emissie-inventarisatie gewerkt (zie par. 4.5.1).3.2 De ontwikkeling in emissies, 1990–2000In het kader van het Kyoto-protocol zijn de volgende gassen van belang:
kooldioxide (CO2), methaan (CH4), lachgas (N2O)
en drie groepen van fluorverbindingen (HFK, PFK en SF6). De emissies
van deze gassen groeiden gestaag (met gemiddeld 0,7% per jaar) in de periode
1990–1998. Pas in 1999 deed de eerste daling (met 6 Mton CO2-equivalent2, of 3% t.o.v. 1998) zich voor. Deze daling werd
vooral veroorzaakt door de installatie van een naverbrander ter vermindering
van de HFK-emissie bij de productie van HCFK's in 1998. Tevens hield rond
1999 de groei in CO2-emissies op vanwege de toename van de import
van elektriciteit. Emissies die samenhangen met de import van elektriciteit
worden conform de IPCC-richtlijnen niet aan Nederland toegerekend, maar aan het land waar de productie plaatsvindt. In 1999 was ook van belang
dat de koleninzet laag was vanwege de op dat moment zeer lage wereldolieprijzen.De daling zette zich in 2000 op bescheiden wijze voort, met bijna 0,5%
vergeleken met 1999. Deze daling is het netto resultaat van een lichte stijging
van de emissies van CO2 (ongeveer 1%) en een forse daling van de
emissies van de overige broeikasgassen (met 5%).De hogere CO2-emissies werden veroorzaakt door een grotere
inzet van kolen bij centrales (door de stijging van de gasprijs in 2000 ten
opzichte van 1999, de import van elektriciteit bleef op hetzelfde niveau als
in 1999). In 2000 was er ook sprake van een lichte groei in het energiegebruik
bij de industrie, de huishoudens en het verkeer.De emissies van de overige broeikasgassen (lachgas, methaan en drie groepen
van fluorverbindingen) zijn de afgelopen twee jaren aanzienlijk gedaald. De
methaanemissie uit afval laat al jaren een dalende trend zien door winning
van stortgas en doordat het afvalbeleid tot minder stort van organisch afval
leidt. Deze trend heeft zich in 2000 voortgezet. Bij de fluorverbindingen
is een aanzienlijke reductie bereikt door maatregelen bij enkele grote bedrijven:
verbetering van de naverbrander bij de productie van HCFK's en procesaanpassingen
bij één van de twee producenten van primair aluminium.Figuur 3–1: Emissieontwikkeling 1990–2000In 2000 was de CO2-emissie 8% hoger dan in 1990. Hier tegenover
stond een daling in de emissies van de overige broeikasgassen met 12%. Per
saldo lagen de totale (temperatuur-gecorrigeerde) emissies van broeikasgassen
in 2000 circa 2% boven het 1990-niveau. De verkeerssector kende de hoogste
emissiegroei, gevolgd door de energiebedrijven. Emissies in de industrie en
de handel, diensten en overheid (HDO-)sector bleven constant, terwijl de landbouw,
de huishoudens en de overige sectoren een daling in emissies meemaakten.Paragraaf 3.7 geeft een gedetailleerd overzicht van de emissie-ontwikkeling
per gas en per sector in de periode 1990–2000.3.3 De dynamiek achter de emissieontwikkeling, 1990–2000De ontwikkeling in de emissies in het afgelopen decennium is het gevolg
van verschillende maatschappelijke ontwikkelingen. Niet alleen het gevoerde
beleid (zie par. 3.4), maar ook factoren buiten de invloedssfeer van de overheid
zijn van groot belang geweest. 3.3.1 Energie en CO2Met name bij de energiehuishouding is het samenspel van invloeden complex.
Economische groei en de stand van de wereldhandel, olieprijzen, ontwikkelingen
in het besteedbare inkomen enzovoorts leiden tot veranderingen in de vraag
naar energie. Aan de aanbodkant kunnen kostenverschuivingen en andere overwegingen
ertoe leiden dat de mix van energiebronnen die wordt ingezet om aan de vraag
te voldoen, verandert.Figuur 3–2 laat de groei in de economie (BBP), het energiegebruik
en de CO2-emissies over de afgelopen 10 jaar zien. De economie
groeide met gemiddeld 2,95%, het energiegebruik met gemiddeld 1,0% en de CO2-emissie met gemiddeld 0,8% per jaar.Dat de economie sneller groeide dan het energiegebruik of de CO2-emissies betekent dat er sprake is van een relatieve ontkoppeling.
Deze ontkoppeling is in de loop der jaren sterker geworden. Juiste de laatste
jaren, bij een sterke economische groei, nam de stijging in energiegebruik
en CO2-emissies af.Figuur 3–2: BBP, energiegebruik, CO2-emissie,
1990–2000 Verschillende ontwikkelingen hebben bijgedragen aan de relatieve ontkoppeling
tussen economische groei en het energieverbruikssaldo in de periode 1990–1999.
Onderscheid kan worden gemaakt naar o.a. volume, besparing en structuur, conversie,
warmtekracht en de brandstofmix bij eindverbruikers, export en import, enzovoorts.
Uit een analyse van het ECN (zie box «Opsplitsing verandering verbruikssaldo
Nederland 1990–1999») blijkt dat het grootste effect wordt veroorzaakt
door veranderingen in sectorvolume en structuur en besparingen bij eindverbruikers.Voor een deel zijn deze ontwikkelingen een gevolg van beleid. Het CO2-beleid van het afgelopen decennium richtte zich met name op besparing
bij eindverbruikers (meerjarenafspraken, regulerende energiebelasting, het
MilieuActiePlan van de energiebedrijven) en de brandstofmix bij energiebedrijven
(fiscale faciliteiten gericht op hernieuwbaar, warmtekrachtkoppeling). Opsplitsing verandering verbruikssaldo Nederland, 1990–1999 bron: ECN, Energieverslag Nederland 2000, bld. 120.Methodiek«Een toedeling van de verandering in het verbruikssaldo naar verklarende
factoren komt neer op de vraag: «wat zou het verbruik zijn geweest wanneer
een bepaalde factor geen invloed had gehad?». Indien dit mogelijke verbruik
«geconstrueerd» kan worden is het verschil met het gerealiseerde
verbruik toe te rekenen aan de betreffende factor. Bij meerdere factoren is
dan een stapsgewijze analyse nodig.Om te zien wat het effect is van economische groei is als eerste stap
de energievraag van eindverbruikers in 1990 opgeschaald met de groei van het
BNP in de periode 1990–1999. Rekening houdend met consequenties voor
het energieaanbod is een «fictief» verbruikssaldo bepaald. Het
verschil met het verbruikssaldo van 1990 rekenen we toe aan de BNP-groei.Voor de combinatie van BNP en een volgende factor is opnieuw een «fictief»
verbruikssaldo berekend. Het verschil tussen dit verbruikssaldo en het verbruikssaldo
uit de vorige stap rekenen we toe aan de betreffende factor. Zo wordt stap
voor stap een effect aan verklarende factoren toegerekend, net zolang totdat
het geconstrueerde verbruikssaldo gelijk is aan de realisatie in 1999 en de
totale verandering is verklaard.»ECN, Energieverslag Nederland 2000, bld. 1213.3.2 De overige broeikasgassen: CH4, N2O en de fluorgassenFiguur 3–3 laat zien hoe de emissies van de overige broeikasgassen
zich over het afgelopen decennium hebben ontwikkeld. Deze emissies worden
vooral bepaald door ontwikkelingen buiten de energiehuishouding.Figuur 3–3: Emissies van de overige broeikasgassen,
1990–2000De ontwikkelingen in de landbouwsector en bij de afvalverwijdering hebben
grote gevolgen gehad voor de emissie van CH4. Al vanaf 1990
is een dalende trend zichtbaar als gevolg van een verminderde veestapel (veroorzaakt
door het mest- en ammoniakbeleid) en een daling van de methaanemissies uit
stortplaatsen. In de afgelopen 10 jaar zijn veel stortplaatsen uitgerust met
methaanwinningsinstallaties. Daarnaast is de stort van organisch materiaal
sterk teruggelopen.De emissie van N2O is over de gehele periode vrij stabiel geweest.
In de landbouw zijn N2O-emissies sterk afhankelijk van het (kunst)mestgebruik
hetgeen niet veel is veranderd. In de industrie komt N2O vrij bij
enkele specifieke productieprocessen (fabricage van salpeterzuur en caprolactam).De zogenaamde f-gassen (HFK, PFK, SF6) laten een veel grilliger
verloop zien. De groei tussen 1995 en 1998 komt door een stijging in de productie
van CFK-vervangers (bij de productie van deze HCFK's komen HFK's vrij), terwijl
de daling vanaf 1999 voornamelijk is veroorzaakt door maatregelen bij
een klein aantal specifieke installaties (aluminiumproductie en HCFK-productie).3.3.3 De realisaties tussen 1995–2000: verschillen
ten aanzien van het GC-scenarioDe Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is in 1998–1999 voorbereid tegen
de achtergrond van het Global Competition (GC-)scenario van de Nationale Energieverkenning
1997. Het scenario is in 1997 opgesteld op basis van gegevens uit 1995. Sindsdien
is er veel veranderd in de energiemarkt en in de Nederlandse economie. De
feitelijke ontwikkelingen vanaf 1995 wijken af van de geprojecteerde
ontwikkelingen op een aantal belangrijke punten. Zo kent het GC-scenario voor
2000 een CO2-emissieniveau dat 6 Mton hoger ligt dan de feitelijke
emissie. Bij de overige broeikasgassen bedraagt het verschil tussen prognose
en realisatie 3 Mton in 2000.Deze verschillen zijn het netto-effect van een aantal ontwikkelingen die
over de periode 1995–2000 afwijken van de veronderstellingen terzake
in het GC-scenario. Van sommige van deze afwijkingen was het effect op emissies
positief, van andere negatief. Tabel 3–2: Aannames in GC en realisaties 1995–2000,
verandering in %/jaar  aanname in
GCrealisatie economische groei (BNP)3,253,6industriële productie4,32,1 particuliere consumptie2,93,7 aantal inwoners0,40,6 aantal woningen1,31,2 aantal huishoudens1,01,1reizigerskilometers0,91,0 tonkilometers3,87,5veestapel5,5– 1,8 totaal energiegebruik1,60,7besparing eindverbruik– 1,3– 1,1structuureffect– 0,6– 0,9Bron: Voor aannames GC: Scenario Explorer/NEO5; Voor realisaties: CBS
en ECNVrijwel in lijn met de aannames in GC zijn in de periode 1995–2000
de BNP-groei, de ontwikkeling van warmtekrachtvermogen, het totale elektriciteitsverbruik
en ontwikkelingen in het personenvervoer.Afwijkend van GC zijn de tarievenstructuur voor eindverbruikersprijzen
voor gas en elektriciteit, het aardgasverbruik van de eindverbruikerssectoren
(lager) en import van elektriciteit (hoger). Ook structuureffecten zijn anders
geweest dan in GC werd verondersteld. De economische groei vond vooral in
de dienstensector plaats en daar was vooral groei in elektrische apparaten.
De groei van de productiewaarde over 1995–2000 was in de meeste industriesectoren
lager dan verondersteld in GC terwijl het goederentransport veel sneller groeide.
De veestapel kromp over de periode in tegenstelling tot de in GC veronderstelde
groei.3.4 Het effect van beleid op de feitelijke emissieontwikkelingIn een recente studie berekenen ECN en RIVM dat de emissies in 2000 circa
12% hoger zouden zijn geweest als het beleid van de jaren negentig, gericht
op energiebesparing, toename van het aandeel hernieuwbare energie en reductie
van de overige broeikasgassen, niet was gevoerd. Dit betekent een vermeden
emissie van circa 27 Mton, waarvan de helft de overige broeikasgassen betreft.
Vooral het beleid gericht op vermindering van de emissie van de fluorgassen,
het WKK-beleid, het energiebesparingsbeleid in de gebouwde omgeving en industrie,
en het afvalbeleid hebben tot aanzienlijke reducties geleid. Het mestbeleid
gericht op het onderwerken van mest heeft geleid tot een toename van de emissie
van lachgas van 1,5 Mton CO2-eq. Figuur 3–4: Het reductie-effect van beleid op de
emissieontwikkeling van CO2 en overige broeikasgassen, 1990–2000,
in vermeden Mton CO2-eq.bron: ECN en RIVM, Effect van energie- en milieubeleid op broeikasgasemissies
in de periode 1990–2000, ECN-C-02–004, 2002. 3.5 Het streven om emissies in 2000 terug te brengen
op het niveau van 1990In het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering hebben
de meest ontwikkelde landen zich verplicht om het voortouw te nemen bij het
ombuigen van de trend van stijgende emissies. Deze groep landen streeft ernaar
om de emissies van broeikasgassen in 1999 afzonderlijk of gezamenlijk terug
te brengen op de niveaus van 1990. In deze paragraaf wordt ingegaan op de
stand van zaken in verschillende groepen landen in 1999.3.5.1 Emissieontwikkeling in de Europese UnieIn de Europese Unie zijn emissies met 4% gedaald tussen 1990 en 1999.
Hiermee heeft de EU ruim voldaan aan de doelstelling van het Klimaatverdrag
voor de negentiger jaren.Met een daling van 4% is de EU bovendien halverwege bij het bereiken van
haar Kyoto-doel van – 8% in de periode 2008–2012. De daling
tot nu toe is echter grotendeels veroorzaakt door gunstige ontwikkelingen
die zich niet kunnen herhalen. Het laaghangende fruit is al geplukt.De daling in de emissies werd veroorzaakt door ontwikkelingen in vooral
Duitsland en het VK en in mindere mate Frankrijk. De uitfasering van kolen
is in Duitsland en het VK voortgezet. Verbetering van de efficiency van elektriciteitsopwekking
en economische herstructurering in Duitsland hebben ook een grote rol gespeeld.
Daarnaast zijn er technische voorzieningen getroffen ter reductie van HFK-emissies
bij de productie van salpeterzuur en adipinezuur in Frankrijk, Duitsland en
het VK. De relatief milde winter in 1999 heeft tot minder vraag naar verwarming
geleid in Duitsland, het VK, Frankrijk en Nederland. Ook dit heeft bijgedragen
aan de daling die in dat jaar te zien is.Naast haar doelstelling voor alle gassen gezamenlijk in het kader van
het Klimaatverdrag heeft de Europese Unie zich politiek verplicht om de CO2-emissie in 2000 te stabiliseren op het niveau van 1990. In 1999 lag
de CO2-emissie ruim 1,5% onder het 1990-niveau. Of deze situatie
zich voort zal zetten, is nog onduidelijk. Tabel 3–3: Emissieontwikkeling in de Europese Unie Lidstaat%-groei CO2, 1990–1999 %-groei alle broeikasgassen, 1990–1999Kyoto-doel voor 2008–2012
onder lastenverdelingBelgië+ 2.6+ 2.8– 7.5Denemarken+ 7.4+ 4.0– 21.0Duitsland– 15.4– 18.7– 21.0Finland+ 2.8– 1.10.0Frankrijk+ 5.0– 0.20.0Griekenland+ 16.7+ 16.9+ 25.0Ierland+ 32.7+ 22.1+ 13.0Italië+ 4.3+ 4.4– 6.5Luxemburg– 46.3– 43.3– 28.0Nederland+ 8.0 [7.1]1+ 6.1– 6.0Oostenrijk+ 5.9+ 2.6– 13.0Portugal+ 31.2+ 22.4+ 27.0Spanje+ 24.3+ 23.2+ 15.0 Verenigde Koninkrijk– 8.9– 14.0– 12.5Zweden+ 2.5+ 1.5+ 4.0EU-totaal– 1.6– 4.0– 8.01 Tussen haakjes staat de groei in CO2, gecorrigeerd
voor temperatuurbron: European Environment Agency, Annual European Community Greenhouse
Gas Inventory 1990–1999, submission to the Secretariat of the UNFCCC,
11 april 2001. In deze tabel is het effect van sinks en verandering in landgebruik
niet verdisconteerd.3.5.2 Emissieontwikkeling in overige Annex I landenIn alle OESO-landen buiten de EU zijn emissies van broeikasgassen toegenomen
in de periode 1990–1999. De groei varieert van 1% (in Zwitserland) tot
ruim 30% in Monaco. In alle landen van Midden- en Oost-Europa heeft een daling
plaatsgevonden, met de kleinste daling (15%) in Hongarije en de grootste (57%)
in Letland. Figuur 3–5: Emissieontwikkelingen 1990–1999
in Annex I landen buiten de EU bron: Subsidiary Body for Implementation, United Nations Framework Convention
on Climate Change, Report on National Greenhouse Gas Inventory Data from Annex
I Parties for 1990 to 1999, note by the secretariat, FCCC/SBI/2001/13, oktober
2001.3.6 De Nederlandse situatie in verhouding tot die in andere
landenIn deze paragraaf wordt een beeld gegeven van de ontwikkelingen in de
belangrijkste factoren die de CO2-uitstoot bepalen in een zevental
Annex I landen. Dit zijn Australië, Duitsland, Frankrijk, Japan, Nederland,
het Verenigde Koninkrijk en de Verenigde Staten. Het beeld wordt geschetst
aan de hand van gegevens over ontwikkelingen in een viertal indicatoren over
de periode 1990–1999. Alle gegevens zijn ontleend aan de publicatie: CO2 Emissions from Fuel Combustion 1971–1999,
2001 edition, van het Internationale Energie Agentschap (EIA).De vier indicatoren bestaan uit de omvang en groei van de economie, de
energie-intensiteit van de economie, de koolstofintensiteit van het energieverbruik
en de koolstofintensiteit van de economie. De indicatoren geven inzicht in
de ontwikkelingen in de verschillende landen. Zij zeggen echter niets over
de mate waarin die ontwikkelingen door het beleid zijn beïnvloed. Betrouwbare
informatie die een vergelijking van het effect van beleid in verschillende
landen mogelijk maakt, is niet voorhanden.de omvang en groei van de economieDe VS hebben veruit de grootste economie. In Australië, de VS en
Nederland is de groei de hoogste geweest (allemaal ruim boven 20%).Figuur 3–6: BBP (mld. US$90 en %-verandering 1990–1999)de energie-intensiteit van de economieHet energiegebruik per US$ BBP geeft de energie-intensiteit van de economie
weer. Nederland heeft een relatief energie-intensieve economie. Er is hier
veel basisindustrie (raffinage, basischemie, metaal) in vergelijking met andere
landen. De daling die er vanaf '96–'97 in met name de VS, Australië,
het VK en Nederland te zien is, weerspiegelt het toenemende belang van de
dienstverlening in die economieën. De dienstverlening in deze landen
groeit sneller dan de basisindustrie. Japan is sinds 1990 min of meer constant
op een zeer laag niveau gebleven. De basisindustrie is daar jaren geleden
grotendeels uitgefaseerd. Halffabrikaten worden nu geïmporteerd.Veranderingen in de energie-intensiteit van de economie zijn een gevolg
van veranderingen in zowel de structuur van de economie (bijvoorbeeld een
snellere groei in de dienstverlening dan in de basisindustrie) als de energie-efficiëncy
(bijvoorbeeld als gevolg van energiebesparing).Hier scoort Nederland hoog. Alleen Duitsland heeft sinds 1990 een grotere
verbetering (d.w.z. vermindering) in het energieverbruik per eenheid BBP meegemaakt.
De economie van Japan is daarentegen energie-intensiever geworden. Figuur 3–7: Energie-intensiteit van de economie
(MJ/US$ BBPen %-verandering 1990–1999)de koolstofintensiteit van het energieverbruikDe CO2-uitworp per gigajoule (GJ) energie laat de koolstofintensiteit
van het energieverbruik zien. Hoe hoger op de linkse as van figuur 3–8
een land zit, hoe groter de mogelijkheden zijn geweest om vanaf 1990
door middel van brandstofswitch de CO2-emissie te reduceren. Australië,
met haar hoog kolengebruik, heeft thans de hoogste koolstofintensiteit, gevolgd
door Duitsland, de VS en het VK. Nederland scoort laag omdat aardgas zo'n
hoog aandeel in het energieverbruik heeft. Slechts Japan en Frankrijk scoren
lager. In beide landen speelt kernenergie een grote rol in de energievoorziening.De verandering in de koolstofintensiteit van het energieverbruik laat
zien welk effect brandstofinzet heeft gehad op de CO2-emissies.
Zowel Duitsland als het VK zijn begonnen met het uitfaseren van kolen en het
inzetten van meer aardgas. Dit is te zien in de verbetering in de koolstofintensiteit
van het energieverbruik over de afgelopen jaren. Ook Frankrijk en Japan laten
een grote vermindering zien vanwege het inzetten van met name kernenergie
en aardgas ten koste van olie.Figuur 3–8: Koolstofintensiteit van het energieverbruik
(kg CO2/GJ en %-verandering 1990–1999)de koolstofintensiteit van de economieDe CO2-uitworp per US$ bruto binnenlands product (BBP) geeft
aan hoe koolstofintensief de economie van een land is. Nederland scoort vergelijkbaar met Duitsland en het VK, met name wegens de energie-intensiteit
van onze economie. De Australische economie is zeer koolstofintensief. Dit
wordt veroorzaakt doordat de economie energie-intensief is, en het energieverbruik
tevens zeer koolstofintensief is. Dit in tegenstelling tot de VS. Hier is
de hoge koolstofintensiteit van de economie met name aan de energie-intensiteit
te wijten. Het energieverbruik op zich is niet zeer koolstofintensief.Figuur 3–9: Koolstofintensiteit van de economie
(kg CO2/US$ BBP en %-verandering 1990–1999)de ontwikkeling van de CO2-emissiesDe VS heeft veruit de hoogste emissie, vanwege zowel de omvang van de
economie als het inwoneraantal en de energie-intensiteit van de economie.De emissiegroei is de afgelopen 10 jaar het hoogste geweest in de landen
met de hoogste economische groei: Australië, de VS en Nederland. Ook
in Japan is de emissiegroei aanzienlijk geweest, met name door de toename
in de energie-intensiteit. Ondanks de relatief hoge economische groei zijn
de emissies in Duitsland en het VK gedaald, met name door de uitfasering van
kolen als brandstof.Figuur 3–10: Energie-gerelateerde CO2-emissies
(Mton CO2 en %-verandering 1990–1999)Voor Nederland is kenmerkend dat de economie relatief energie-intensief
is. Er is echter tevens een beweging in de richting van een lagere intensiteit
(grotere rol voor diensten en de kenniseconomie). Vergeleken met andere
landen had Nederland in de jaren negentig een zeer hoge economische groei.
De hoge penetratie van aardgas in de energievoorziening geeft Nederland relatief
beperkte mogelijkheden om via brandstofswitch CO2-emissies te verlagen.3.7 De cijfers voor Nederland in meer detailDe volgende tabellen laten de ontwikkeling in de Nederlandse emissies
vanaf 1990 zien. Hierbij worden voor 1990 en 1995 de cijfers volgens
zowel de oude (UK-1) als de nieuwe (MB-01) methodiek aangegeven.Tabel 3–4: Ontwikkeling in emissies van broeikasgassen
in de periode 1990–2000 in Mton CO2-equivalenten  19901995199819992000%-groei 1990–2000 UK-1MB-01UK-1MB-01MB-01MB-01MB-01 CO2 incl. T-corr. 168166180175178177179+ 8[excl. T-corr.][161][159][177][172][175][172][174] consumenten22222222202121 verkeer & vervoer29293232343535 landbouw91099888 industrie incl. raffinaderijen54535655565656 energiebedrijven41414646484647 HDO981010888 overig incl. afvalverwijdering 4 3 5 24 33 CH427272525222221– 22landbouw11111010999 afvalverwijdering12121010998 energiebedrijven4444333 overig0011111 N2O201722181817170verkeer2021111 landbouw7798887 industrie108107877 overig1212122 HFK's5,146,769540procesemissies5,1 6,3     alternatieve toepassing voor CFK0 0,4     PFK's2,522,122120aluminiumproductie2,3 1,9     alternatieve toepassing voor CFK0,2 0,2     SF61,401,500000industrie1,4 1,5     totaal incl. T-corr. [excl. T-corr.] 224 [217] 217 [210] 237 [234] 226 [224] 230 [227]223 [218] 222 [217] +2 [+3]bronnen: UK-1 = Uitvoeringsnota Klimaatbeleid, deel 1,(Kamerstukken II
1998–1999, 26 603, nr.2) tabel 5; MB-01 = RIVM, Milieubalans 2001,
tabel B1.1a, B1,1b en B1,1c. Voor het converteren van emissies van de overige
broeikasgassen in CO2-equivalenten zijn de volgende GWP100-factoren
gebruikt: CH4 21; N2O 310. Tabel 3–5: Emissies per doelgroep in de periode
1990–2000 in Mton CO2-equivalenten   1990199519992000% groei 1990–2000 UK-1MB-01UK-1MB-01MB-01MB-01MB-01industrie (incl. raffinaderijen) 73 68 76 70 6968 0energiebedrijven454550504950+ 11huishoudens222322222222– 4verkeer313034333536+ 20landbouw272728272524– 11handel,diensten en overheid (HDO)981010880 overig (w.o. afval verwijdering)17 16 17 14 15 14 – 12totaal incl. T-corr. 224 217 237 226 223222 +2 [excl. T-corr.][217][210][234][224][218][217][+3]bronnen: UK-1 = Uitvoeringsnota Klimaatbeleid, deel 1,(Kamerstukken II
1998–1999, 26 603, nr.2) tabel 5; MB-01 = RIVM, Milieubalans 2001,
tabel B1.1a, B1,1b en B1,1c. Voor het converteren van emissies van de overige
broeikasgassen in CO2-equivalenten zijn de volgende GWP100-factoren gebruikt: CH4 21; N2O 310.verklaring voor verschillen tussen emissiecijfers in UK1
en MB-01Bij CO2 gaat het om een verlaging van bijna 2 Mton voor 1990
tot 5 Mton voor 1995. De achtergrond van deze verbetering ligt in de energiestatistieken
van het CBS. Voorheen werd het verschil tussen de twee waarnemingsmethoden
van het Nederlandse energiegebruik (enerzijds winning + import – export
van energiedragers en anderzijds de som van het gebruik van de energieafnemers)
als aparte post opgenomen in de CBS energiestatistieken, het zogenaamde «statistisch
verschil». Nu heeft het CBS op grond van de twee methoden één
cijfer voor het totale energiegebruik. Daarmee is de post statistisch verschil
weggewerkt. De nieuwe cijfers liggen lager dan de oude omdat van een deel
van het statistisch verschil is vastgesteld dat het geen binnenlands energiegebruik
betrof.Bij de overige broeikasgassen zijn de grootste bijstellingen doorgevoerd
bij de N2O emissies uit de salpeterzuurindustrie (voor het referentiejaar
1990 minus 2 Mton CO2-equivalenten door metingen in plaats van
berekeningen) en N2O-emissies uit het wegverkeer (minus 1,3 Mton
CO2-equivalenten door nieuwe metingen). Ook zijn de emissiecijfers
voor SF6 aangepast (1,4 Mton). Dit is het gevolg van een wijziging
van de methodiek van potentiële emissies (jaarlijkse emissie = jaarlijks
gebruik) naar een methodiek van actuele emissies (op basis van monitoringsgegevens).4 BELEIDSVOORTGANG PER 1 JANUARI 2002: ZIJN DE BEOOGDE
INITIATIEVEN GENOMEN?Één van de hoofdvragen die bij het ijkmoment 2002 aan de
orde is, is of de uitvoering van het beleid op schema ligt. Om deze vraag
te kunnen beantwoorden is inzicht nodig in de stand van zaken bij de uitvoering
van de maatregelen die in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid (UK) zijn aangekondigd.
Dergelijk inzicht wordt in dit hoofdstuk gegeven. Bijzondere aandacht wordt
geschonken aan die onderdelen van het beleid die in de afgelopen 6 maanden
nader zijn uitgewerkt en geconcretiseerd. Hierbij wordt voortgebouwd op de
Tussenstandnotitie van mei 2001 en de Verantwoording over klimaatbeleid die
als bijlage bij het Milieuprogramma 2002–2005 (Kamerstukken II 2001–2001,
28 003, nr. 2) is opgenomen.In bijlage A wordt een meer gedetailleerd overzicht gegeven van de huidige
stand van zaken bij de uitvoering van alle maatregelen uit deel 1 van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid. In dit hoofdstuk wordt eerst ingegaan op die onderdelen van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid die van direct belang zijn voor het halen van het Kyoto-doel
in 2008–2012. Dat zijn het basisen reservepakket uit deel 1 van de nota
en de Kyoto-mechanismen JI, CDM en emissiehandel uit deel 2. (Emissiehandel
binnen de EU komt in hoofdstuk 2 aan de orde.)Daarna volgt de stand van zaken bij de voorbereiding van het vernieuwingspakket
en bij de monitoring van en communicatie over klimaatverandering en het beleid
terzake.Het hoofdstuk sluit met een beschrijving van de samenwerking met niet-Annex
I landen in het kader van het Nederlandse beleid voor ontwikkelingssamenwerking.4.1 Het basispakket: de binnenlandse beleidsinspanning
in het kader van het Kyoto-protocolIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is er voor gekozen de beleidsinspanning
in twee gelijke delen te splitsen: een binnenlands deel, te bereiken met maatregelen
in eigen land en een buitenlands deel, te bereiken met gebruik van de flexibele
mechanismen uit het Kyoto-protocol.Het basispakket in de UK1 is gericht op realisering van het binnenlandse
aandeel. De toegezegde maatregelen en instrumenten zijn of ingevoerd of verkeren
in een ver gevorderd stadium van voorbereiding. In de box op bladzijde 4–2
wordt een overzicht van het vigerende beleid gegeven (voor enkele onderdelen
is dit beleid nog in voorbereiding).In de volgende alinea's wordt ingegaan op de nadere concretisering van
een aantal onderdelen van het basispakket. Deze waren ten tijde van de Tussenstandnotitie
nog niet in werking, inmiddels is er ook bij deze maatregelen voortgang geboekt.
De huidige stand van zaken wordt hieronder beschreven.4.1.1 CO2-maatregelen uit het basispakketklimaatconvenant met provincies en gemeentenKlimaatbeleid is opgenomen als onderdeel van het Bestuursakkoord Nieuwe
Stijl (BANS) met provincies en gemeenten. Een uitvoeringsconvenant voor klimaatbeleid
is voorbereid en is op 18 februari 2002 door Rijk, (EZ, LNV, V&W en VROM),
gemeenten (VNG) en provincies (IPO) ondertekend.Samenhangend met dit convenant is in januari 2002 door de Minister van
VROM een subsidieregeling gepubliceerd (in werking treding per 1 maart). Voor
deze regeling is EUR 35,6 miljoen gereserveerd. De regeling is zo vormgegeven
dat gemeenten en provincies in ieder geval hun beleid in de gebouwde omgeving
en met betrekking tot hernieuwbare energie moeten intensiveren omdat daar
de grootste effecten te verwachten zijn.Uitvoering van het convenant zal de ondersteuning van het klimaatbeleid
versterken en ertoe bijdragen dat de maatregelen het beoogde effect sorteren. Instrumenten en programma's uit het basispakket klimaatbeleidgeneriek:• fiscale stimulering van investeringen in energiebesparing en hernieuwbare
energie via EIA, VAMIL, EINP en Groen beleggen• subsidies via het CO2-reductieplan voor emissiereductieprojecten• exploitatiesteun voor warmtekrachtkoppeling via faciliteiten in
de regulerende energiebelasting (REB)industrie:• meerjarenafspraken energie-efficiency• benchmark-convenant energie-efficiency voor grote verbruikers • Programma Intensivering Ondersteuning Bevoegd Gezagenergiesector:• afspraak inzake CO2-reductie bij kolencentrales• exploitatiesteun voor hernieuwbare energie in de REB• nihiltarief voor bepaalde vormen hernieuwbare energie in de REB• vervroegde opening van de markt voor duurzame elektriciteitglastuinbouw:• energie-efficiency doel in GLAMI-convenant• gewasnormen voor energieverbruik per individuele tuinder in algemene
maatregel van bestuurhandel, diensten en overheid:• het energiegebruik valt grotendeels onder de REB• Energieprestatienorm voor de nieuwbouw• EnergiePrestatieAdvies voor de bestaande bouwverkeer en vervoer:• EU-afspraak met autoproducenten• aankooppremies op zuinige auto's• etikettering van auto's• fiscale behandeling van woon-werkverkeer, zakelijke en dienstreizen
en autokostenbijtelling• BPM-vrijstelling voor in-car instrumenten• het programma «Het Nieuwe Rijden» om brandstofbesparing
via gedragsverandering en verhoging bandenspanning te bevorderen• subsidies voor projecten die vervoer van goederen verminderen of
voorkomen• subsidieregeling CO2-reductie verkeer en vervoer• het project «Korte Ritten» om fietsgebruik te bevorderen• versterkte handhaving snelheidslimietenhuishoudens:• het energiegebruik valt onder de REB• EnergiePrestatieNorm voor de nieuwbouw• EnergiePrestatieAdvies voor de bestaande bouw• Energiepremie op zuinige apparaten en voorzieningen aan de woningbosaanplant:• versnelde aanplant via boscertificaten en REBprogramma reductie overige broeikasgassen:• onderzoek naar de emissies van diverse bronnen• subsidiëring via de Regeling Milieutechnologie• vergunningverlening aluminiumindustrie en HCFK-productie• financiële stimulering van maatregelen via VAMIL en MIAkilometerheffingMomenteel worden voorstellen voorbereid voor invoering van een kilometerheffing
voor personenauto's en vrachtauto's. Uitgegaan wordt van een omzetting van
vaste autobelastingen in een variabele heffing. Invoering is voorzien in de
periode 2004–2006. De kilometerheffing leidt, naast een verbetering
van de bereikbaarheid, tot positieve milieueffecten door de reductie van het
aantal autokilometers en door de differentiatie naar gewicht en brandstofsoort.De kilometerheffing – voor personenauto's en vrachtauto's samen –
leidt tot een CO2-reductie van circa 0,7 à 1,5 Mton in 2010.
Dit is een forse verbetering ten opzichte van rekeningrijden, waarvan de CO2-reductie destijds geraamd is op 0,2 Mton in 2010.Convenant Benchmarking energie-efficiencyIn februari 2002 heeft de Commissie Benchmarking de eerste resultaten
bekend gemaakt van het Convenant Benchmarking. Uit de tot nu toe ingediende
energie-efficiencyplannen voor de industrie blijkt dat deze bij volledige
uitvoering leiden tot een vermindering van de CO2-uitstoot in 2012 van 4,6 Mton vergeleken met de situatie in 2000 («frozen efficiency»).
Voor de energiesector worden nog geen resultaten gemeld.Het reductiecijfer voor de industrie is gebaseerd op plannen die samen
81% van het energiegebruik van alle deelnemende bedrijven dekken en zowel
zekere en als minder zekere maatregelen worden meegeteld. Geëxtrapoleerd
naar alle benchmarkbedrijven is de CO2-reductie in 2012 5,7 Mton.
Uit de rapportage blijkt ook dat een aanzienlijk deel van de bedrijven volgens
de gehanteerde definities op dit moment al tot de wereldtop (= beste 10%)
behoort. Circa 40% van de verwachte CO2-reductie in 2012 komt van
projecten die uitgaan boven de wereldtop. Om de resultaten van het convenant
te kunnen beoordelen zijn ze vergeleken met de verwachtingen vooraf (1999)
en de verwachtingen van RIVM en ECN in de referentieraming.In 1999 schatte de Universiteit Utrecht dat het convenant bij de industrie
(exclusief elektriciteitsproductiesector) een reductie van 3,2 tot 4,0 miljoen
ton CO2 zou kunnen opleveren (t.o.v «frozen efficiency»
en omgerekend naar de periode 2000–2012). De energie-intensieve industrie
voldoet op grond van de rapportage daarmee ruimschoots aan de vooraf geuite
verwachtingen.In de referentieraming wordt voor de periode 2001–2010 rekening
gehouden met een CO2-reductie van circa 5,5 Mton door energiebesparing
in de industrie ten opzichte van «frozen efficiency». Hierbij
is uitgegaan van een toename van de fysieke productie terwijl de Commissie
Benchmarking uitgaat van een constante productie. Een ander verschil is dat
de Commissie het effect berekend over een periode tot 2012. Ondanks deze verschillen
(die een tegengesteld effect hebben), mag de conclusie worden getrokken dat
de verwachte resultaten van het Convenant Benchmarking goed overeen lijken
te komen met de referentieraming.2de generatie meerjarenafspraak energie-efficiency
(MJA2)De tweede generatie meerjarenafspraak energie-efficiency (MJA2) voor de
periode 2001–2012 is op 6 december 2001 door overheid en bedrijfsleven
ondertekend. Inmiddels hebben 16 sectoren met energieverbruik van 100 PJ per
jaar het convenant ondertekend. Naar verwachting zullen nog enkele van de
5 overige sectoren tot MJA2 toetreden.De verplichting uit de Wet milieubeheer om zuinig om te gaan met energie
vormt de basis voor deze MJA. Deze verplichting is vertaald naar het nemen
van alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar
of minder. Ondernemingen verplichten zich om energiebesparingsplannen op te
stellen en uit te voeren en om systematische energiezorg binnen hun bedrijven
te implementeren.Daarnaast spannen bedrijven zich in om de zogenaamde verbredingsthema's
in te vullen. Er zijn twee verbredingsthema's, te weten duurzame energie en
energiezuinige productontwikkeling (EZP). EZP bestaat uit drie onderdelen.
Dat zijn duurzame producten, duurzame bedrijventerreinen en optimalisatie
van transport, logistiek en keten.CO2-convenant met kolencentralesDit voorjaar ondertekenen het Rijk, IPO en de elektriciteitsproductiebedrijven
het convenant «CO2-reductie bij kolencentrales». Het
convenant moet als resultaat hebben dat de jaarlijkse CO2-emissies
die de 5 betrokken bedrijven veroorzaken gemiddeld over de periode 2008–2012
6 Mton lager zijn. Belangrijke maatregelen zijn het vervangen van kolen door
biomassa en deelname van de bedrijven aan het Convenant Benchmarking energie-efficiency. Samenhangend met het convenant brengt de minister van VROM een circulaire
uit waarin het emissiebeleid inzake biomassa-inzet is weergegeven.CO2-bufferproject in glastuinbouwHet CO2-bufferproject is van belang voor zowel het basis- als
het reservepakket. De stand van zaken terzake is in paragraaf 4.2.4 beschreven.warmtekrachtkoppeling (WKK)De Uitvoeringsnota Klimaatbeleid stelt dat het stimuleringsbeleid aangaande
warmtekrachtkoppeling voldoende moet zijn om de groei ervan te continueren
en om tot meer benutting van restwarmte te komen. Voor 2000 gold een WKK-doelstelling
van 8000 MW (realisatie bedroeg 78001 ).Doordat de ontwikkeling van WKK de afgelopen tijd door diverse oorzaken
stagneerde, heeft het kabinet het in 2000 aangekondigde stimuleringsregiem
in 2001 geïntensiveerd. Recent is in het «Belastingplan 2002 III –
Natuur, milieu en vervoer» de exploitatiesteun in de REB verhoogd tot
EUR 0,0057 per aan het net geleverde kWh. Deze verhoging werkt terug tot 1
januari 2001. Om het effect te verruimen wordt de (huidige) beperking tot
maximaal 200 GWh netto aan het net geleverde elektriciteit per installatie
uitgebreid tot 1000 GWh. De in het Belastingplan 2002 opgenomen regeling vervangt
ook de extra stimulering voor kleine WKK die in de brief van de Minister van
LNV van eind 2000 (Kamerstukken II 2000–2001, 27 400 XIV, nr. 45)
is aangekondigd.WKK is ook opgenomen in de AMvB «Voorzieningen en Installaties»
op grond van de Wet milieubeheer, die per 1 december 2001 in werking is getreden
(Staatsblad 2001, nr. 487). Hiermee wordt de kleinere gasgestookte WKK-installatie
(tot 10 MW) vrijgesteld van de milieuvergunningplicht en kan worden volstaan
met een melding.De situatie van WKK wordt gemonitord. Daarnaast wordt nagegaan of het
huidige instrumentarium van WKK-stimulering kan worden verbeterd. Hierbij
wordt met name gedacht aan het baseren van de stimulans op de feitelijke CO2-reductie van de WKK-installaties. Dit zou een eerste stap zijn naar
het internaliseren van de externe kosten bij de elektriciteitsopwekking. Over
deze verkenning zal voor de zomer een brief aan de Tweede Kamer worden verzonden.energiebesparing in de gebouwde omgevingDe Staatssecretaris van VROM heeft op 27 november 2001 in een brief aan
de Tweede Kamer een intensivering van het klimaatbeleid in de gebouwde omgeving
aangekondigd. Deze intensivering krijgt met name gestalte door een verbetering
van reeds ingezette beleidsintrumenten.In hoofdlijnen komt de intensivering neer op het betrekken van klimaatbeleid
in bestuurlijke afspraken op lokaal niveau in het kader van de verstedelijkingsbeleid.
Verder zullen de toepassingsmogelijkheden van klimaatneutrale energiedragers
in de gebouwde omgeving worden uitgewerkt (zie par. 4.4.1 voor een beschrijving
van klimaatneutrale energiedragers). Voor nieuwe utiliteitsgebouwen zullen
in 2002 de energieprestatie-eisen worden aangescherpt. Om de realisatie van
(zeer) energie-zuinige nieuwe woningbouw te stimuleren zal de Regeling groenprojecten
worden verruimd en komt energiezuinige nieuwbouw vanaf 1 januari 2002
ook voor Energiepremies in aanmerking. Om het EnergiePrestatieAdvies (EPA)
meer toegepast te krijgen, zijn verschillende maatregelen genomen op het terrein
van het verbeteren van het subsidieregime, het maken van afspraken met woningcorporaties,
het optimaliseren van de EPA-methodiek en het starten van massamediale campagnes.
Ten slotte zal in 2002 een subsidieregeling voor energiebesparing
bij huishoudens met lage inkomens van start gaan.de stimulering van hernieuwbare energieNaast de opening van de markt voor duurzame elektriciteit per 1 juli 2001,
hebben de hernieuwbare energie faciliteiten in de REB sterk bijgedragen tot
de groei in de vraag naar hernieuwbare elektriciteit (van 100 000 groenestroomklanten
in 1999, naar circa 700 000 begin 2002). Ondanks deze sterke groei wordt
nog niet voldaan aan de algemene doelstellingen voor hernieuwbare energie.
Waar een bijdrage van 3,0% in 2000 werd beoogd, is 1,5% gerealiseerd, waarvan
1,2% uit het Nederlandse productievermogen.In de huidige instrumentenmix ligt de nadruk sterk op het verbeteren van
het investeringsklimaat door het inzetten van financiële prikkels via
het marktmechanisme. Samen met de versnelde vrijmaking van de markt voor hernieuwbare
energie (de groene markt) heeft dit gezorgd voor een sterke groei van hernieuwbare
energie. Aan vraag naar hernieuwbare energie is dus geen gebrek. Het kabinet
kiest op dit moment dan ook niet voor een verplichtstelling van een aandeel
hernieuwbare energie bij de afnemers.Problemen liggen er wel bij het aanbod: er komen in Nederland onvoldoende
nieuwe projecten van de grond voor verdere doorgroei van het aandeel hernieuwbare
energie. Bij windenergieprojecten is dit deels het gevolg van lange procedures
rond vergunningverlening die bovendien niet altijd een goede afloop hebben.
Om het aanbod van windenergieprojecten te stimuleren heeft het kabinet in
het Energierapport 2002 een aantal initiatieven op het gebied van de ruimtelijke
ordening aangekondigd.Uit gesprekken met marktpartijen komt verder naar voren dat er in de markt
onzekerheden over het investeringsklimaat worden ervaren en met name over
de continuïteit van financiële instrumenten die in hoge mate de
rentabiliteit van investeringsprojecten bepalen. Een verplichting zou meer
zekerheid kunnen bieden, ware het niet dat die betrekking heeft op de vraag
als geheel en inclusief importen. Voor individuele investeringsprojecten biedt
dit echter geen soelaas. Om die reden verkiezen ook marktpartijen het creëren
van meer zekerheden met betrekking tot het financieel instrumentarium boven
de instelling van een verplicht aandeel duurzaam. Gezien de aard van het probleem
(bij het aanbod) én de door marktpartijen ervaren onzekerheid, kiest
het kabinet op dit moment dan ook niet voor een verplichtstelling.Het kabinet
is echter wel tenslotte van mening, dat er voor het volgende kabinet voldoende
redenen zijn om te bezien hoe deze onzekerheid voor investeerders kan worden
verminderd.Daarnaast is het scheppen van bestuurlijke en ruimtelijke mogelijkheden
voor hernieuwbare energie een belangrijk aandachtspunt. Hiertoe is op 10 juli
2001 een nieuwe bestuursovereenkomst gesloten tussen Rijk, provincies (IPO)
en gemeenten (VNG). Deze Bestuursovereenkomst Landelijke Ontwikkeling Windenergie
(BLOW) beoogt realisatie van ten minste 1500 MW windvermogen op land in 2010.
In het Energierapport 2002 dat ongeveer gelijktijdig met deze Evaluatienota
Klimaatbeleid wordt uitgebracht, wordt op het gebied van de ruimtelijke ordening
een aantal nieuwe initiatieven aangekondigd.Windparkjes tot een omvang van 15 MW zijn opgenomen in het Besluit voorzieningen
en installaties milieubeheer. Vanaf 1 december 2001 is de milieuvergunningplicht
vervangen door een eenvoudigere meldingplicht onder de voorwaarde dat wordt
voldaan aan een specifiek afstandscriterium in verband met nabijgelegen woningen.
De bestaande MER-beoordelingsplicht voor windparkjes zal in overeenstemming
worden gebracht met de grens uit het besluit en worden opgehoogd van 10 naar
15 MW.In 2003 zal worden gestart met de realisatie van een windpark voor de
kust van Egmond. Dit park is een proefproject. De ervaring die in dit project
wordt opgedaan, wordt gebruikt om in de verdere toekomst veel meer windparken
op zee te realiseren. Een windvermogen op zee van 6000 MW wordt mogelijk geacht.4.1.2 Het programma Reductie Overige BroeikasgassenHet beleid aangaande de overige broeikasgassen is nader uitgewerkt in
het kader van het programma Reductie Overige Broeikasgassen (ROB). In het
ROB wordt langs drie lijnen gewerkt. Onzekerheid over emissieniveaus wordt
verminderd. Kosteneffectieve mogelijkheden om tot reducties te komen worden
geïdentificeerd. En maatregelen die daarvoor rijp zijn, worden geïmplementeerd.
Voor wat betreft de laatste lijn geldt voor een aantal projecten dat er nu
een besluit kan worden genomen over het al of niet treffen van maatregelen.Een belangrijke activiteit in het kader van het ROB betreft de ontwikkeling
van een technologie waarmee N2O-emissies in de chemie kunnen worden
gereduceerd. Deze activiteit is in het reservepakket opgenomen, en wordt in
par. 4.2.3 nader beschreven.De overige ROB-activiteiten betreffen acties die beschreven zijn in het
basispakket. Voor uitvoering van deze acties zijn binnen het ROB 14 projecten
gedefinieerd. Voor 11 daarvan zijn werkgroepen opgericht (één
voor elk van de categorieën van emissiebronnen). Binnen deze werkgroepen
is intensief met de doelgroepen overlegd over emissieniveaus, monitoringprotocollen,
reductiemaatregelen en mogelijke beleidsmaatregelen. In een aantal gevallen
kon worden volstaan met ad-hoc overleg met vertegenwoordigers van de emissiebronnen.Voor een viertal emissiebroncategorieën zijn in de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid prognoses gedaan voor te behalen reducties. Voor twee hiervan
zijn de verwachte emissies in 2010 fors naar beneden bijgesteld. Dit betreft
het verkeer en de gebruikstoepassingen van HFK's en PFK's als vervangers van
(H)CFK's en halonen (stoffen die onder het Montreal-protocol worden gereguleerd)
(Zie voor de oorzaken par. 5.6. PFK blijkt een te kleine gebruikstoepassing
te hebben en deze stoffen blijken niet voor halonen te worden gebruikt.) Hierdoor
is ook het reductiepotentieel aanzienlijk gedaald. Immers waar er minder emissie
is, kan er ook minder worden gereduceerd. In tabel 4–1 (regel 3 voor
verkeer, regels 4 t/m 7 voor HFK's en PFK's als vervangers van (H)CFK's) is
het reductiepotentieel volgens de huidige inzichten weergegeven.In de aluminiumindustrie heeft nu ook het tweede bedrijf de investeringsbeslissing
genomen die nodig is voor de ombouw naar middenvoeding, waarmee de PFK-uitstoot
ruim 90% wordt verminderd. Bij de HCFK-productie is een verbeterde naverbrander
in gebruik genomen, en wordt binnenkort de aanschaf van een reserveverbrandingskamer
verwacht. Afhankelijk van de resultaten hiervan zal het reductiepotentieel
hoger uitvallen (tegen de 3 Mton). De N2O-emissies uit geregelde
driewegkatalysatoren van auto's blijken dusdanig laag dat het niet zinvol
is om deze emissies te reguleren in de EU. Momenteel lopen er enkele door
het ROB gesubsidieerde R&D-projecten voor technieken die moeten leiden
tot afname van de HFK-uitstoot in gebruikstoepassingen als alternatief voor
(H)CFK's en halonen. Ook zijn er maatregelen gestimuleerd via de VAMIL en de MIA. Voor de sector koeling en airconditioning zullen doelvoorschriften
worden opgenomen in de Regeling Lekdichtheid Koelinstallaties, die ook op
andere punten zal worden aangepast. Met de sector schuimen en aerosolen zal
een inspanningsverplichting worden afgesproken om HFK's in isolatieschuimen
en purschuim geheel te vermijden. Bovendien zal advies aan de Gezondheidsraad
worden gevraagd over de mogelijkheden de emissies van HFK's bij het gebruik
van Metered Dose Inhalers te verminderen. Daaraan voorafgaand wordt een informatiecampagne
gestart om artsen informatie te verschaffen over de klimaateffecten van HFK's,
zodat zij daar rekening mee kunnen houden in hun voorschrijfgedrag (inhalers
met droge poeder voorschrijven voor die patiënten waarvoor dat geen probleem
is).Tabel 4–1: Reductiepotentieel van overige broeikasgassen
bij aluminiumindustrie, HCFK-productie, verkeer en gebruikstoepassingen van
(H)CFK- en halonenvervangers sectorgasreductiepotentieel
in Mton CO2-eq. in 20101kosteneffectiviteit in EUR per ton CO2-eq.  UKHuidige
inzichten 1. aluminiumindustriePFK  1,21,1ca. 0,002. HCFK-productieHFK  2,52,5 – 3ca. 2,003. verkeerN2O  0,5nihil3–4. koeling & airconditioningHFK   0,8–1acceptabel25. schuimen en aerosolenHFK } 0,35acceptabel26. oplos- en reinigingsmiddelenHFK  4,0nihil3–7. brandblusmiddelenHFK   nihil3–8. sub-totaal 8,24,7–5,4 1 potentieel inclusief al geïmplementeerde maatregelen2 oordeel van de desbetreffende bedrijven3 de inschatting van emissies is zodanig naar beneden bijgesteld,
dat er geen noemenswaardig reductiepotentieel meer bestaat.Overige reductiemogelijkheden zijn er in de landbouw (CH4 en
N2O), de halfgeleiderindustrie (SF6 en PFK's), de sterkstroomtechniek
(SF6), de olie- en gaswinning (CH4) en de vuilstortplaatsen
(CH4). Het reductiepotentieel in deze sectoren wordt in tabel 4–2
aangegeven. Uit onderzoek naar onbekende bronnen is tevens gebleken dat er
significante emissies van overige broeikasgassen optreden bij de productie
van dubbelglas en bij verbranding van aardgas in gasmotoren. In de werkgroepen
heeft bij al deze bronnen de nadruk gelegen op het in kaart brengen van de
emissies, het reductiepotentieel, de kosteneffectiviteit van maatregelen en
de mogelijke vormen die beleid kan krijgen.Het blijkt zeer moeilijk om een nauwkeurig beeld te krijgen van het reductiepotentieel
in de landbouw. Duidelijk is wel dat er een relatie bestaat met de maatregelen
die getroffen worden in het kader van de emissie van nitraat en ammoniak.Het hieronder beschreven beleid ten aanzien van deze categorieën
van emissiebronnen is in voorbereiding:• Met de halfgeleiderproducenten wordt in 2002 een afspraak gemaakt
over een absolute reductie van 10% in 2010 ten opzichte van 1995. Dit is in
lijn met wat is aangeboden in het verband van de World Semiconductor Council.
Daarnaast worden afspraken gemaakt over de wijze waarop de emissiemonitoring
plaatsvindt. De monitoring wordt in de milieuvergunning opgenomen. • Met de sterkstroomindustrie zal een resultaatsverplichting worden
afgesproken om de uitstoot van SF6 te stabiliseren op het niveau
van 1995.• De toepassing van met SF6 gevuld geluidsisolerend dubbel
glas zal worden verboden zodra aangetoond is dat er goede economisch gelijkwaardige
alternatieven beschikbaar zijn. Indien het mogelijk is dit in het kader van
een Europese richtlijn te realiseren zal tevens de productie worden verboden.• Met de stortplaatsen zal een inspanningsverplichting worden afgesproken
om 1 Mton extra te reduceren door vervroegde onttrekking van stortgas en oxidatie.• Bij de olie- en gasproductie zal een extra reductie van 0,15 Mton
CO2-equivalent worden gerealiseerd door in het convenant met de
sector op te nemen dat maatregelen met een kosteneffectiviteit tot EUR 2,5
per ton worden getroffen. Dit zal in de bedrijfsmilieuplannen (BMP's) worden
verwerkt.• Aanvullend beleid wordt voorbereid met betrekking tot gasmotoren
voor kleinschalige warmtekrachtkoppeling (WKK). De aandacht zal gericht zijn
op een beperkt aantal (typen) motoren, die het merendeel van de CH4-uitstoot
veroorzaken. Het onderwerp wordt geagendeerd in de bestaande overleggroepen
energiebesparing. Hierbij wordt ingezet op het meenemen van CH4
in de beoordelingsmethodiek van kleinschalige WKK door middel van de «CO2-index» en het nader bezien van de mogelijkheden om de CH4-uitstoot van gasmotoren te reduceren.• Met de landbouw zal worden afgesproken dat alle kosteneffectieve
maatregelen om N2O en CH4 te reduceren zullen worden
uitgewerkt en ook daadwerkelijk genomen. Vanaf 2004 zal geregeld worden
bezien welke reducties van CH4 en N2O worden bereikt
en of er aanleiding is voor verdere actie. De inspanningen die van de sector
gevraagd worden in het kader van het mest- en ammoniakbeleid maken het ongewenst
om in het kader van het ROB dwingende verdergaande maatregelen op te leggen.Tabel 4–2: Reductiepotentieel van overige broeikasgassen
bij overige sectoren (vervolg tabel 4–1) sectorgasreductiepotentieel
in Mton CO2-eq. in 20101kosteneffectiviteit in EUR per ton CO2-eq.8. landbouwCH4/N2Onog niet gekwantificeerd 9. halfgeleidersPFK/SF60,2 – 0,3acceptabel210. sterkstroomSF6<0,1?11. stortplaatsenCH40,5 – 1,5acceptabel212. olie- en gasproductieCH40,15<0,00 13. productie geluidsisolerend dubbel glasSF60,1goed14. gasmotorenCH4nog niet gekwantificeerd subtotaal (8 t/m 14) 1,1 – 2,1 Totaal basispakket (14 emissiebroncategorieën) 5,8 – 7,5 1 Aanvullend potentieel ten opzichte van al geïmplementeerde
maatregelen2 Oordeel van de desbetreffende bedrijven 4.2 Het reservepakket: een vangnet in geval van tegenvallersDe Uitvoeringsnota Klimaatbeleid kent een reservepakket van vier maatregelen.
Deze maatregelen worden zodanig voorbereid dat zij bij de ijkmomenten kunnen
worden ingezet, indien het basispakket niet tot het gewenste resultaat leidt
en indien de politiek daar expliciet toe beslist. De stand van zaken met betrekking
tot de voorbereiding van deze maatregelen wordt hieronder toegelicht. De vier
maatregelen bestaan uit verhoging van de regulerende energiebelasting, verhoging
van de accijnzen op motorbrandstoffen, N2O-reductie bij de salpeterzuurfabricage,
en ondergrondse opslag van CO2 die bij grote industriële bronnen
vrijkomt.4.2.1 Verhoging regulerende energiebelasting (REB)De Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel II heeft gekeken naar
het reductiepotentieel van een verdere verhoging dan wel een verbreding van
de reikwijdte van de REB (Fiscale vergroening: Een verkenning
van de fiscale mogelijkheden om het milieu te ontlasten, op 13 juli
2001 aangeboden aan de Tweede Kamer). Uitgaande van een extra opbrengst van
EUR 1,36 miljard per jaar, kan een CO2-reductie van tussen de 1,1
en de 1,4 Mton in 2010 worden gegenereerd, exclusief een meer onzeker additioneel
effect op hernieuwbare energie, dat zal liggen tussen de 0,3 en 2,4 Mton.De macro-economische effecten zijn volgens het CPB gering en blijven beperkt
tot minder dan 0,1% van het BBP (cumulatief in 2020).4.2.2 Verhoging accijnzen op motorbrandstoffenVerhoging van accijnzen leidt in het algemeen tot hogere brandstofprijzen
en daarmee tot minder verbruik en tot CO2-reductie. Binnen het
bouwwerk van autobelastingen hebben accijnzen de meest directe invloed op
CO2-emissies. De reële prijzen van motorbrandstoffen zijn
het afgelopen decennium niet noemenswaardig gestegen en bleven achter bij
de toename van het BBP. Het potentiële reductie-effect van accijnsverhoging
is afhankelijk van de omvang ervan. In het Optiedocument
voor emissiereductie van broeikasgassen van oktober 1998, geven ECN
en RIVM aan dat een accijnsverhoging vanaf 2003 van EUR 0,23/liter voor
benzine en diesel en EUR 0,14/liter voor LPG, in 2010 tot een (aanvullende)
reductie van 0,6 à 1,2 Mton CO2 kan leiden.Bij de besluitvorming over het eventueel verhogen van accijnzen vormen
mogelijke grenseffecten een belangrijk aandachtspunt. In Duitsland liggen
de accijnzen hoger dan in Nederland, in België zijn ze lager (zie tabel
4–3). De pompprijs voor benzine is in Duitsland lager, voor diesel is
deze vrijwel gelijk. Verschillen met de buurlanden in brandstofprijzen zijn
dus niet alleen het gevolg van verschillen in accijnsniveau, maar ook van
een verschil in kale prijs. De plannen voor de kilometerheffing gaan uit van
omzetting van een deel van de accijnzen in de kilometerheffing om grenseffecten
te verminderen (ex BTW: 9 eurocent voor benzine, 5 eurocent voor diesel en
1 eurocent voor LPG).Tabel 4–3: Accijnstarieven (euro per liter) op 1
januari 2002  NederlandBelgiëDuitslandbenzine0,610,500,62diesel0,340,290,444.2.3 N2O-reductie bij de salpeterzuurfabricageDeze maatregel kent een bijzondere positie in het reservepakket van de
UK. In tegenstelling tot de overige reservemaatregelen is invoering van deze
maatregel niet afhankelijk van tegenvallende emissieontwikkeling, maar van
het slagen van de technologieontwikkeling. De vooruitzichten voor de technologieontwikkeling
zijn goed. Het aanvullende potentieel is een reductie van de lachgasemissie
met circa 5,5 Mton CO2-equivalent.Voor de realisatie van de potentiële reductie die met deze optie
samenhangt, geldt een termijn van circa 5 jaar. Dit betekent dat wanneer de
reductie vanaf 2008 gerealiseerd zou moeten worden, het besluit tot het
invoeren van de maatregel al in 2003 moet worden genomen. De maatregel is
vanwege het kleine aantal betrokken bedrijven in principe niet moeilijk te
implementeren. De benodigde technische voorziening kent een zeer gunstige
kosteneffectiviteit (naar schatting maximaal EUR 2,30 per ton). Vanwege de
grote volumes waar het omgaat, zullen de investeringskosten niettemin hoog
zijn voor deze economisch marginaal opererende sector.4.2.4 CO2-opslagVoor de oplossing van het klimaatprobleem op de lange termijn gaat het
kabinet er vanuit dat klimaatneutrale (schone) energiedragers van fossiele
oorsprong een voor Nederland beschikbare optie zijn. Het is echter nog onvoldoende
duidelijk of deze optie inderdaad mogelijk (en wenselijk) is. Echter als hij
wegvalt dan moet de lange termijn strategie voor het klimaatbeleid drastisch
worden gewijzigd. De onzekerheid rond dit type energiedragers moet zo snel
mogelijk worden weggenomen. Het project CRUST (CO2 Re-use through
Underground Storage; hergebruik van CO2 via ondergrondse opslag
(het bufferproject uit het basispakket van de UK)) kan die onzekerheid wegnemen.
Het kabinet zet zich daarom in om marktpartijen bereid te vinden CRUST nog
vóór de eerste verplichtingenperiode te realiseren. Naast het
wegnemen van de onzekerheid rond deze optie wordt op deze wijze bereikt dat
bij realisatie van CRUST de CO2-reductie in deze periode kan worden
meegerekend.Om te onderzoeken of er potentiële bufferbeheerders kunnen worden
gevonden, is in het kader van het CRUST-project onlangs een subsidieregeling
gepubliceerd. Via deze regeling worden marktpartijen aangemoedigd om locatiespecifiek
onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een ondergrondse CO2-buffer
in Nederland. Het gaat in de regel om projecten met een reductiepotentieel
van maximaal 0,5 tot 1 Mton per jaar in de verplichtingenperiode.Medio dit jaar zijn de haalbaarheidsonderzoeken voltooid en zullen partijen
aangeven wat zij kunnen en willen. Het kabinet zal in het najaar een besluit
nemen over het vervolgtraject. Uit de haalbaarheidsonderzoeken moet blijken
of de tot nu toe beschikbaar gestelde middelen binnen het CO2-reductieplan
(EUR 12,3 miljoen) voldoende zijn. Het is mogelijk dat, totdat CO2
een (negatieve) marktwaarde krijgt, bijvoorbeeld als onderdeel van een systeem
met emissiehandel, er voor de uitvoering van dit project tijdelijk een meer
structurele participatie van de overheid noodzakelijk is. Mocht dit het geval
zijn, dan zal er door het kabinet daarover in het najaar van 2002 een politiek
besluit worden genomen. Een dergelijk besluit dient overigens bezien te worden
in nauwe relatie met de totstandkoming van de regeling klimaatneutrale (fossiele)
energiedragers, waarover momenteel overlegd wordt met de Europese Commissie
(zie ook. paragraaf 4.4.1). Tabel 4–4: Overzicht voorbereiding reservemaatregelen maatregelaanvullend reductiepotentieel in Mton CO2-eq. in 2010opmerkingen verhoging/verbreding regulerende energiebelasting1,1 – 1,4 (plus additioneel onzeker effect
op hernieuwbare energie van 0,3–2,4) potentieel
afhankelijk van mate en vorm van verhoging; macro-economische effecten gering;
kan snel worden ingevoerd; reductie treedt na invoering geleidelijk opverhoging accijnzen motorbrandstoffen 0,6 – 1,2potentieel afhankelijk
van mate van verhoging; grenseffecten vormen aandachtspunt; kan technisch
snel worden ingevoerd; reductie treedt na invoering geleidelijk op N2O-reductie bij salpeterzuurfabricage 5,5 technologische
vooruitzichten goed; kosten ca. EUR 2,30 per ton; circa 5 jaar tussen besluitvorming
en daadwerkelijke emissiereductie CO2-opslag0,5 – 1,0 bij bufferproject; 3,3 bij enkele grote industriële bronneneindverbruikerskosten ca. EUR 20,00 per ton; kan
na besluitvorming enkele jaren duren voordat injectie daadwerkelijk plaatsvindt;
ook van belang in kader van vernieuwingspakket4.3 Joint Implementation, het Clean Development Mechanism
en emissiehandel: de buitenlandse beleidsinspanning in het kader van het Kyoto-protocolIn deel 2 van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is aangegeven hoe Nederland
de Kyoto-mechanismen zal inzetten met het oog op realisatie van het buitenlandse
deel van de inspanning. De akkoorden van Bonn en Marrakesh bevatten spelregels
voor de deze mechanismen, die leidend zijn voor het Nederlandse beleid terzake.
In paragraaf 2.1.3 zijn de besluiten over supplementariteit en entreevoorwaarden
voor de Kyoto-mechanismen reeds beschreven. In de volgende alinea's wordt
ingegaan op de invulling van de buitenlandse inspanning.4.3.1 Overwegingen bij de inzet van de Kyoto-mechanismenIn het tweede deel van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid wordt als uitgangspunt
genoemd dat de Kyoto-mechanismen alleen worden ingezet, indien reducties in
het buitenland goedkoper zijn dan die in Nederland. Daartoe had het ECN in
opdracht van de overheid een analyse gemaakt van de kosten en het potentieel
van emissiereducties via de Kyoto-mechanismen. Inmiddels zijn er meer zekerheden
over de voorwaarden voor de inzet van de Kyoto-mechanismen, door de akkoorden
in Bonn en in Marrakesh (CoP-6 en CoP-7). Ook zijn er meer zekerheden over
de inzet van sinks. Voor een groot aantal landen is door de akkoorden van
Bonn en Marrakesh aan de voorwaarden voor ratificatie voldaan.Een markt voor emissiereducties en -vastleggingen is zich aan het ontwikkelen.
Daarbij is de toekomstige rol van de Verenigde Staten op de emissiemarkt echter
nog onduidelijk. Eventuele deelname van de VS is van grote invloed op de ontwikkeling
van de prijs voor emissiekredieten. Indien de VS zich niet op de emissiemarkt
begeeft, de vraag naar kredieten aanzienlijk afnemen. Wat betreft de sinksafspraken
uit Bonn en Marrakesh blijkt uit analyses dat deze afspraken slechts een kleine
invloed hebben op de prijs (RIVM, Evaluating the Bonn Agreement
and some key issues, RIVM report 728001016, 2001). De afspraken in
Marrakesh over de verhandelbaarheid van kredieten en het opsparen van deze
kredieten voor een volgende periode zorgen voor een open emissiehandelssysteem,
hetgeen een positieve invloed op de prijs heeft.Gelet op deze nieuwe ontwikkelingen is het ECN gevraagd een actualisatie
te maken van de studie naar het potentieel en de prijs van emissiereducties
via de Kyoto-mechanismen (ECN, De evenwichtsprijs voor
emissiereductie-eenheden, ECN-C-01–127, 2001). Volgens de nieuwe
inschatting, omgeven met de nodige onzekerheden, zal de prijs tussen de USD
4 en de USD 10 per ton CO2 uitkomen, ervan uitgaande dat de VS
niet geheel stil zullen zitten en een vrijwillige doelstelling op zich nemen.4.3.2 Internationale emissiehandelafspraken in Bonn en MarrakeshVoor internationale emissiehandel zijn tijdens CoP-6 en CoP-7 belangrijke
spelregels opgesteld over verhandelbaarheid en spaarmogelijkheden van kredieten
(van het toegestane nationale emissiebudget, verkregen met sinks of met de
Kyoto-mechanismen). Verder zijn landen verplicht een reserve aan te houden
binnen het nationale emissiebudget, om te voorkomen dat partijen teveel kredieten
verkopen. Deze spelregels voor internationale emissiehandel kunnen worden
beschouwd als een randvoorwaarde voor de te ontwikkelen emissiehandelssystemen
van landen.verhandelbaarheid en spaarmogelijkhedenIn Marrakesh waren de mate van verhandelbaarheid en de spaarmogelijkheden
(voor een volgende verplichtingenperiode) van eenheden van het toegestane
nationale emissiebudget, JI, CDM en sinks centrale onderwerpen. Deze discussie
is van belang voor de handel in deze eenheden en de wijze waarop de rekenregels
voor de mechanismen werken. Besloten is dat alle verschillende soorten eenheden
(van JI, CDM, sinks en toegestane nationaal emissiebudget) vrij kunnen worden
verhandeld. Wat betreft het sparen werd besloten dat:• de opbrengst van vastleggingen via «sinks» niet kan
worden meegenomen naar een volgende verplichtingenperiode;• zowel de projecten onder het Clean Development Mechanism als Joint
Implementation beide tot een maximum van 2,5 % van het toegestane nationale
emissiebudget kunnen worden meegenomen;• het toegestane nationale emissiebudget volledig kan worden gespaard.Er is geen hiërarchie in eenheden afgesproken voor het gebruik van
eenheden voor naleving van de emissiereductieverplichting. Daarom kunnen de
eenheden van JI en CDM en sinks gebruikt worden voor de naleving aan het einde
van de verplichtingenperiode, en kunnen in plaats daarvan eenheden van het
nationale emissiebudget worden gespaard. De conclusie van deze besluiten is
dat vrijwel optimale omstandigheden zijn gecreëerd voor het ontstaan
van een internationale markt voor emissiereducties.reserve voor de verplichtingenperiodeAlle eenheden (van het toegestane nationale emissiebudget, JI, CDM en
sinks) mogen gebruikt worden voor de reserve. In Marrakesh is besloten dat
de reserve voor de verplichtingenperiode (Commitment Period Reserve) van een
partij niet onder een bepaalde drempel mag komen. Indien de reserve van een
partij onder de laagste van: 90% van het assigned amount of; 100% van de meest
recente gecontroleerde emissie-inventarisatie van een partij komt; mag deze
partij geen emissiebudget meer verkopen aan een andere partij. Indien een
partij teveel heeft verkocht en onder de reserve komt, en zijn reserve niet
heeft hersteld aan het einde van de verplichtingenperiode, mogen deze emissie-eenheden
door de kopende partij niet worden gebruikt om te voldoen aan zijn verplichting.
Emissiereductie-eenheden (ERU's) verkregen middels het tweede JI-spoor mogen
gewoon worden overgedragen, ook als niet aan de reserve wordt voldaan.de Nederlandse inzetNederland streeft er naar een deel van de klimaatdoelstelling via internationale
emissiehandel te realiseren. Nederland werkt dan ook actief mee aan de totstandkoming
van een internationaal systeem voor emissiehandel en is positief kritisch
over de conceptrichtlijn van de Europese Commissie (zie paragraaf 2.2.3).Om de denkbeelden van de Europese Commissie en van de Commissie Vogtländer
meer concreet te maken zal Nederland nog in 2002 bij wijze van proef een Nationaal
allocatieplan opstellen, om zodoende een of meer scenario's te ontwikkelen
voor een mogelijke initiële verdeling van emissierechten en eventuele
knelpunten daarbij te traceren. Aan de hand van dit proef-allocatieplan kan
verder worden uitgewerkt hoe de nationale emissiehandel zou moeten worden
vormgegeven met het oog op het huidige Nederlandse beleid én de internationale
ontwikkelingen.Overheden kunnen onder artikel 17 van het Kyoto-protocol (internationale
emissiehandel) kredieten met elkaar verhandelen. Nederland heeft met een aantal
landen contact over de mogelijkheid van internationale emissiehandel. Voordat
een land emissierechten kan verkopen zal hij aan entreevoorwaarden voor internationale
emissiehandel moeten voldoen. Nederland overlegt met mogelijke verkopers hoe
deze landen geholpen kunnen worden om aan die eisen te voldoen.Daarnaast wordt momenteel onderhandeld over zogenoemde «early trading»
met enkele landen waarmee Nederland samenwerkt op het gebied van Joint Implementation,
bijvoorbeeld Slowakije en Letland. Binnen deze constructie koopt Nederland
een deel van het nationale emissiebudget van een gastland, die de opbrengsten
daarvan via een groen fonds, besteed aan broeikasgas reducerende maatregelen.4.3.3 Joint implementationafspraken in MarrakeshIn Marrakech zijn voor de uitvoering van joint implementation twee verschillende
sporen ontwikkeld. Onder beide sporen is het doel gezamenlijk projecten uit
te voeren. Om kredieten te verkrijgen onder het eerste spoor moet voldaan
worden aan dezelfde entreevoorwaarden als bij emissiehandel. Voor projecten
onder het eerste spoor hoeft enkel basale projectinformatie te worden verstrekt
via internet. Voor het tweede spoor zijn de projectregels verder ontwikkeld.
Dat spoor lijkt daardoor meer op het CDM en heeft onder meer voorschriften
over de projectcyclus, baselines, verificatie en accreditatie. Onder het tweede
spoor hoeft niet aan alle entreevoorwaarden voldaan te worden die gelden voor
emissiehandel en het eerste spoor van joint implementation. Het tweede spoor
is ontwikkeld voor landen die moeite hebben om hun nationale emissieboekhouding
op te zetten, name landen met overgangseconomieën. Omdat vooralsnog geen
enkel land aan de voorwaarden van het eerste spoor voldoet, wordt door Nederland
voorlopig uitgegaan van het tweede spoor.Voor projecten die vallen onder het tweede spoor voor joint implementation
wordt het Artikel 6 controle-comité ingesteld. Het comité is
vergelijkbaar met de Raad van Bestuur, die toezicht houdt op het CDM. De samenstelling
van het Artikel 6 controle-comité is bepaald in Marrakesh. Gekozen
is voor 3 leden uit Annex II (industrielanden), 3 leden uit overgangseconomieën,
3 leden uit niet-Annex I (ontwikkelingslanden) en 1 lid uit AOSIS (kleine
eilandstaten, meestal ontwikkelingslanden). In het comité wordt gestemd
met 3/4 meerderheid, bij afwezigheid van consensus.de Nederlandse inzetDe uitkomsten van Bonn en Marrakesh nemen veel onzekerheden weg en bevestigen
de ingezette Nederlandse lijn bij de uitvoering van Joint Implementation.
De in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid (deel 2) aangekondigde Europese aanbestedingsprocedure
onder de naam ERUPT (Emission Reduction Unit Procurement Tender) heeft in
april 2001 vijf projecten opgeleverd, waarvoor voorlopige contracten zijn
ondertekend. Inmiddels is helaas één van de vijf projecten afgevallen.
De vier overgebleven projecten leiden gezamenlijk tot de aankoop van maximaal
3,9 Mton CO2 aan emissiereducties door Nederland. De gemiddelde
prijs bedraagt EUR 8,4 per ton CO2. In totaal is hiermee een investeringsbedrag
van EUR 195 miljoen gemoeid. Inmiddels is ERUPT in december 2001 voor een
tweede maal opengesteld.Op basis van de ervaringen uit de eerste tender zijn de richtlijnen voor
het opstellen van baselines en voor het valideren van projecten verder geoptimaliseerd.
De validatie van projecten geschiedt door onafhankelijke partijen, zogenaamde
validatoren. Voor de accreditatie van validatoren zijn guidelines opgesteld.
Accreditatie gebeurt door de Nederlandse Raad voor Accreditatie.Naast ERUPT neemt Nederland via het Ministerie van Economische Zaken deel
in het Prototype Carbon Fund van de Wereldbank, waarin in totaal 6 overheden
en 17 bedrijven zitting hebben. Nederland heeft een actieve inbreng in dit
fonds. De Wereldbank doet daarbij haar voordeel met de kennis die Nederland
al heeft opgebouwd op het gebied van Joint Implementation en het Clean Development
Mechanism. Tegelijk creëert Nederland zo internationaal draagvlak voor
haar aanpak. Nederland is voorzitter van het participants Committee van dit
fonds.Het PCF heeft de aankoop van reductie van één JI project
in Letland afgerond, en van 15 projecten geaccordeerd. Deze projecten hebben
betrekking op zes verschillende technologieën in acht verschillende landen
in vier werelddelen. Met 16 projecten wordt voor een bedrag van circa USD
50 miljoen circa 12 Mton CO2 aangekocht. De prijs per ton CO2 varieert tussen USD 3 en 5.Het PCF deelt opgedane ervaringen met investeerders en gastlanden, ontwikkelt
project documenten op het terrein van baseline ontwikkeling, validatie en
verificatie van projecten, en werkt in 22 landen aan capaciteitsopbouw.Het Ministerie van Economische Zaken staat positief tegenover de mogelijkheid
die het PCF biedt om de bijdrage in het PCF te vergroten.Het Ministerie van Economische Zaken bespreekt met de Europese Bank voor
Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD) de mogelijkheden voor het aangaan van een
overeenkomst om reducties te kopen uit projecten die de EBRD financiert. Op
14 januari 2002 heeft hierover een positief gesprek plaatsgevonden tussen
de Minister van Economische Zaken en de President van de EBRD. Ook wordt bezien
in hoeverre het mogelijk is in 2002 een JI-tender voor private financiële
instellingen te ontwikkelen.Om Joint Implementation te faciliteren heeft Nederland inmiddels MoU's
gesloten met Bulgarije, Kroatië, Roemenië, en Slowakije. In de MoU's
wordt onder meer vastgelegd dat een land met Nederland wil samenwerken op
het gebied van JI en in principe bereid is en bepaalde hoeveelheid Mton CO2 over te dragen. Onderhandelingen over het sluiten van MoU's
met de meeste andere Centraal- en Oost-Europese landen zijn gaande.In het kader van capaciteitsopbouw zijn door Nederland in Roemenië
en Bulgarije twee JI-units opgezet, die op termijn zelfvoorzienend zullen
zijn. ECN/Novem verzorgt korte trainingen in deze landen. In Slowakije is
de overheid tijdelijk ondersteund door een onafhankelijke deskundige. Afhankelijk
van de behoefte van gastlanden wordt bezien hoe capaciteitsopbouw kan worden
vormgegeven en hoe kan worden aangesloten op Europese initiatieven.4.3.4 Clean Development Mechanismafspraken in Bonn en MarrakeshIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid (deel twee) zijn een aantal losse
einden genoemd ten aanzien van het CDM, die tijdens de klimaatconferenties
in Bonn en Marrakesh voor een groot deel zijn opgelost. In paragraaf 2.1.4
is al ingegaan op de afspraken over sinks in het CDM, die gemaakt zijn tijdens
CoP- 6 en 7. Andere belangrijke afspraken die daar gemaakt zijn, hebben betrekking
op de adaptatieheffing, de snelle start van het CDM en de Raad van Bestuur
van het CDM .De adaptatieheffing op het CDM is in het Bonn akkoord vastgesteld op 2
% van de gecertificeerde emissiereducties (CER's) uitgegeven voor een CDM
project. Deze vloeit automatisch in het Kyoto-protocol adaptatiefonds dat
door de GEF zal worden beheerd . Daarnaast is besloten dat de Raad van Bestuur
van het CDM zal bestaan uit 6 leden uit niet-Annex I landen en 4 leden uit
de Annex I landen. De stemprocedure voor het bestuur is gelijk aan die voor
het JI controle comité.Een ander belangrijk besluit betreft de snelle start voor het CDM (prompt
start). Om deze snelle start te illustreren is de CDM Raad van Bestuur direct
na afloop van CoP-7 in Marrakesh voor het eerst bijeen gekomen. Daarbij is
meteen geregeld dat projecten die vanaf 2000 zijn begonnen, vanaf dat
moment kredieten kunnen genereren, indien ze voldoen aan de regels van het
CDM. De snelle start geldt ook voor sinks projecten onder het CDM, met het
verschil dat daarvoor nog extra regels voor worden opgesteld in 2003.de Nederlandse inzetDe uitkomsten van Bonn en Marrakesh nemen veel onzekerheden weg voor de
uitvoering van het CDM en Nederland kan daarom voortgaan op de ingeslagen
weg. Medio 2000 is de verantwoordelijkheid voor de CDM-gelden overgeheveld
van het ministerie van Buitenlandse Zaken naar VROM. Met deze overheveling
is mede gewaarborgd dat CDM-projecten en de aankoop van CO2-kredieten
niet uit ontwikkelingsgelden plaatsvindt. Bij het Ministerie van VROM zijn
inmiddels de eerste piketpaaltjes voor de uitvoering geslagen, te beginnen
met de ontwikkeling van een strategie. De strategie brengt evenwicht tussen
kosteneffectieve aankoop van CO2-kredieten en het leveren van een
bijdrage aan de duurzame ontwikkeling in de betrokken ontwikkelingslanden.
Dit laatste is een specifieke eis die alleen voor CDM geldt. Het beperken
van financiële risico's van CDM projecten vormt eveneens een belangrijk
aandachtspunt. Bovendien is aandacht nodig voor minimalisering van de uitvoeringskosten,
die het gevolg zijn van de waarborgen die door partijen zijn gevraagd bij
vaststelling van de CDM uitvoeringsmodaliteiten.In opdracht van VROM voerde in december 2001 het Amerikaanse Natsource
een marktanalyse voor CDM uit. Op grond van de resultaten is de bovengrens
voor de aankoopprijs van CO2-kredieten bij de huidige marktomstandigheden
door VROM vooralsnog gesteld op USD 5 per ton CO2-eq.en gemiddeld
wordt uitgegaan van een prijs van USD 4 per ton. In deze prijzen zijn de monitoringskosten
inbegrepen, maar de uitvoeringskosten niet.Het eerste concrete resultaat is de ontwikkeling van CERUPT: een Europese
aanbestedingsprocedure, uitgevoerd door Senter, voor de aankoop van emissiereducties,
vergelijkbaar aan ERUPT (zie 4.3.3 over Joint Implementation). In november
2001 is CERUPT opengesteld. Met de aanbesteding wordt beoogd ten minste 3
Mton CO2-eq. aan projecten binnen te halen.Ten tweede hebben in de afgelopen maanden met de Wereldbank (IBRD en de
IFC) onderhandelingen plaatsgevonden over uitvoeringscontracten voor de aankoop
van CDM reducties. Genoemde organisaties moeten daartoe zelf weer contracten
gaan sluiten met onder meer industriële en energiebedrijven, die projecten
realiseren die zowel CO2-reducties opleveren als bijdragen aan
duurzame ontwikkeling. Met IFC is op 17 januari 2002 een contract gesloten
(met een beoogde opbrengst van ca. 10 Mton CO2-eq. van CDM projecten.
De eerdergenoemde prijsniveaus (maximaal USD 5 per ton en gemiddeld USD 4
per ton) en diverse risicobeperkende bepalingen zijn in het contract opgenomen.
Onderhandelingen over vergelijkbare contracten met de overige multilaterale
instellingen zijn gaande. Dit betreft o.m. IBRD (Wereldbank), IDB (Inter-American
Development Bank), ADB (Asian Development Bank), CAF (Corporation Andina de
Fomento, een regionale multilaterale ontwikkelingsbank in Latijns-Amerika),
CABEI (een Midden-Amerikaanse Ontwikkelingsbank) en UNDP. Het brede palet
van ontwikkelingsbanken en -organisaties is ingegeven door enerzijds de internationale
politieke notie van gewenste regionale spreiding van CDM projecten en anderzijds
omdat de omvangrijke CO2-taakstelling de inzet van meerdere partijen
onvermijdelijk maakt.Een derde mogelijkheid is om private financiële banken een rol te
geven bij de aankoop van emissiekredieten. Met het oog hierop zal in 2002
een Europese aanbesteding worden uitgeschreven.Met vanuit CDM-oogpunt veelbelovende gastlanden wordt gestreefd naar langdurige
CDM-samenwerkingsverbanden, door het afsluiten van Memoranda
of Understanding (MoU's). Met Panama is inmiddels een MoU afgesloten.
Met andere landen, waaronder Guatemala, El Salvador, Costa Rica, Peru en Ecuador,
zullen eveneens dergelijke samenwerkingsverbanden aangegaan worden.4.4 Het vernieuwingspakket: voorbereiding op de lange
termijnIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is een lijn uitgezet aangaande de
voorbereidingen voor klimaatbeleid op de langere termijn. Een vernieuwingspakket
is vastgesteld, met verschillende initiatieven die de voorbereidingen op gang
moeten brengen. Deze lijn is voortgezet en nader uitgewerkt in het NMP-4,
waar de transitie naar een duurzame energiehuishouding één van
de hoofdthema's vormt. De concrete initiatieven uit het vernieuwingspakket
zullen aan deze transitie bijdragen.4.4.1 Technologische vernieuwingIn de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is aangegeven dat een verbreding nodig
is in de technologische vernieuwing met het oog op de ontwikkeling van klimaatneutrale
energiedragers. Een klimaatneutrale energiedrager is één die
geen of nauwelijks broeikasgassen emitteert in zijn gehele levenscyclus. Dit
kan een energiedrager op basis van een hernieuwbare bron zijn
of één op basis van een fossiele brandstof die «schoon»
is gemaakt. Dit kan door de conversie te combineren met een ontkolingsproces,
bijvoorbeeld op basis van CO2-verwijdering en opslag.In NMP-4 is aangegeven dat naast energiebesparing en hernieuwbare energie,
ook de inzet van klimaatneutrale (fossiele) energiedragers een volwaardig
spoor zal worden in de transitie naar een duurzame energiehuishouding.GAVE-programmaHet GAVE-programma is gericht op een versnelde introductie van nieuwe
(klimaatneutrale) gasvormige en vloeibare energiedragers door onderzoek, ontwikkeling
en demonstratie. Uit een eerste fase van dit programma is gebleken dat er
voldoende interessante brandstofketens bestaan, er bij marktpartijen belangstelling
is, en dat de beschikbaarheid van biomassa geen knelpunt vormt.Medio 2001 is een tender geplaatst met als doel aansprekende demonstratieprojecten
technisch en organisatorisch uit te werken. Hiervoor is EUR 453 780 beschikbaar
Een zevental projectenaanvragen is ingediend betreffende de productie en toepassing
van alternatieven voor fossiele brandstoffen. De indieners van de aanvragen
schatten het emissiereductiepotentieel van elk van deze energiedragers op
de lange termijn in op circa 3 à 4 Mton CO2 per jaar. Bij
die schatting zijn de projectindieners uitgegaan van grootschalige marktintroductie
(marktaandeel rond de 20%). Opgemerkt moet worden dat een aantal projecten
dezelfde markt bestrijkt waardoor overlap tussen de geschatte reducties bestaat
(d.w.z. de reducties kunnen niet bij elkaar worden opgeteld). Inmiddels is
besloten 4 van de projectaanvragen te honoreren.Na deze eerste stap, wordt in 2002 subsidie verleend aan het uitwerken
van een blauwdruk voor een demonstratieproject. Hiervoor is EUR 1,5 miljoen
beschikbaar. Tenslotte zal in 2003 ondersteuning worden verleend aan de feitelijk
demonstratie. Deze stap duurt tot 2008. Deze stap moet duidelijk maken welke
klimaatneutrale brandstoffen het beste kunnen bijdragen aan de doelstelling
om CO2 te reduceren tegen de laagste kosten.klimaatneutrale energiedragersNog deze kabinetsperiode zal er een voorstel voor een regeling ter stimulering
van het gebruik van klimaatneutrale (fossiele) energiedragers worden opgesteld
en aan de Europese Commissie voorgelegd opdat de regeling per 1 januari 2003
van kracht kan worden. Klimaatneutrale energiedragers krijgen voordelen in
de trant van de afdrachtskorting voor hernieuwbare energie (artikel 36o Wbm)
en het nihiltarief voor hernieuwbare elektriciteit (artikel 36i Wbm), zoals
die onderdeel vormen van de regulerende energiebelasting. De regeling zal
worden vormgegeven binnen de budgettaire ruimte van EUR 22,7 miljoen per jaar,
zoals genoemd in de Uitvoeringsnota.Aanvullende op hetgeen dat op dit gebied reeds in gang is gezet, zal het
kabinet in de tweede helft van dit jaar een notitie voorbereiden over «klimaatneutrale
(fossiele) energiedragers». Hierin zullen de ontwikkelingen rond klimaatneutrale
energiedragers worden beschreven, alsmede de perspectieven die deze energiedragers
bieden om tot reducties te komen in met name de post-Kyoto periode. Ook zal
worden ingegaan op de verhouding tussen klimaatneutrale energiedragers en
de inzet van andere instrumenten van het klimaatbeleid. Tevens zal de relatie
met de transitie naar een duurzame energiehuishouding worden aangegeven, zoals
verwoord in het Energierapport (maart 2002). 4.4.2 Instrumentele vernieuwingHet vernieuwingspakket zoals weergegeven in UK-1 bevat twee elementen
met betrekking tot emissiehandel. Voor de korte termijn wordt een experiment
opgevoerd, waarbij met behulp van een fiscale stimulans een vraag naar reductierechten
wordt gesimuleerd. Voor de langere termijn worden activiteiten weergegeven
om tot emissieplafonnering te komen. Daartoe wordt aangegeven dat er een externe
commissie zal worden ingesteld om de haalbaarheid te onderzoeken van het instellen
van emissieplafonds voor de zogenoemde sheltered sectoren.Relevante ontwikkeling met betrekking tot deze elementen is geweest het
advies van de Sociaal Economische Raad (SER) van 19 mei 2000 (Emissiehandel
in klimaatbeleid, SER-advies nr. 00/06). De SER adviseert daarbij geen experiment
uit te voeren, maar eerst het onderzoek te laten uitvoeren door de externe
commissie. Daarnaast betoonde de SER zich een sterke voorstander van een Europese
aanpak. Beide elementen zijn door de regering in haar reactie op het SER advies
(Kamerstukken II 1999–2000, 26 603, nr. 30) gehonoreerd.Medio 2000 is de in UK bedoelde externe commissie ingesteld (Instellingsbesluit
Adviescommissie plafonnering CO2emissies, Stc. 2000, nr. 173).
Aan deze Adviescommissie (Commissie Vogtländer) is gevraagd de relatie
met gewaarmerkte emissiereducties aan te geven. Dit is in feite het werkgebied
van het oorspronkelijk experiment. Daarnaast is de Adviescommissie gevraagd
haar voorstellen zodanig vorm te geven dat aansluiting mogelijk is bij eventuele
andere Europese systemen van emissiehandel. Tenslotte is op de wens van de
SER ingegaan om de Adviescommissie, zo nodig, de ruimte te geven een andere
weg in te slaan dan bedoeld in UK. Op 15 januari 2002 heeft de Adviescommissie
haar advies aangeboden. Op 25 januari 2002 is het advies naar beide Kamers
der Staten-Generaal gezonden.Hoofdlijn van het advies van de Commissie Vogtländer is dat op termijn
alle sectoren meedoen aan het systeem van emissiehandel. Daarbij wordt, met
het oog op de internationale concurrentiepositie, voor de energie-intensieve
sectoren met een relatief hoge import/export ratio (exposed of niet-afgeschermde
sectoren) ten opzichte van overige sectoren (sheltered of afgeschermde sectoren)
een verschillende aanpak gekozen. Als niet-afgeschermd worden aangemerkt:
landbouw, incl. glastuinbouw, chemie, basismetaal, bouwmaterialen en papierindustrie,
transport (exclusief personenvervoer), olieraffinage en de elektriciteitsproductie.
Alle andere sectoren worden aangemerkt als afgeschermd. De Adviescommissie
besteedt, overeenkomstig haar opdracht, aandacht aan Europese ontwikkelingen,
waarbij thans het voorstel van de Europese Commissie (COM(2001) 581 definitief,
2001/0245(COD)) inzake een EU-richtlijn voor de handel in broeikasgassen een
rol speelt. Belangrijke verschillen tussen het Europese voorstel en het advies
van de Cie. Vogtländer zijn de sectoren die onder het systeem vallen
en de wijze van plafonnering. Het Europese systeem richt zich met name op
de zware industrie en de elektriciteitsproductie. Het Europese voorstel kent
absolute plafonds, terwijl de Cie. Vogtländer voor de niet-afgeschermde
sectoren relatieve plafonds voorstelt. De Adviescommissie geeft aan dat internationale
toepassing van emissiehandel efficiënter is.Aan de SER is gevraagd een vervolgadvies uit te brengen, naar aanleiding
van het eindrapport van de Commissie Vogtländer (brief van 22 oktober
2001). Daarbij is aan de SER verzocht ondermeer in te gaan op voornoemd voorstel
voor een EU-richtlijn. In maart 2002 verschijnt naar verwachting
het vervolgadvies van de SER. Thans is een regeringsstandpunt, naar aanleiding
van beide adviezen in ontwikkeling. 4.5 De beleidsbewaking: monitoring, evaluatie en rapportageMet de ingang van de begroting nieuwe stijl hebben monitoring, evaluatie
en rapportage aan belang gewonnen. Diverse initiatieven die hieronder zijn
beschreven, zijn genomen om de kwaliteit ervan te verbeteren. Ook op internationaal
niveau vragen deze onderwerpen de nodige aandacht. De Good Practice Guidance
van het IPCC geeft richtlijnen voor kwaliteitsverbetering van monitoring en
rapportage.4.5.1 MonitoringemissiemonitoringBegin 2000 is de Werkgroep Emissiemonitoring Broeikasgassen (WEB) ingesteld,
met als doel ervoor te zorgen dat Nederland voldoet aan de monitoring en rapportage
eisen die in internationaal verband worden gesteld. Onderdeel daarvan is het
verkleinen van de onzekerheden in de emissiecijfers, die voor een aantal sectoren
en gassen op dit moment aanzienlijk zijn (bijvoorbeeld de f-gassen, N2O en CH4 in de landbouw). Hiervoor zijn en worden diverse
studies uitgevoerd.Protocollen voor de belangrijkste broncategorieën worden per broeikasgas
ontwikkeld. In de protocollen wordt de te hanteren methode voor monitoring
vastgelegd, alsmede het proces van dataverzameling, bewerking, beheer en rapportage.
Ook de kwaliteitsborging wordt vastgelegd.Eind 2001 zullen de eerste vier protocollen in eerste concept gereed zijn.
Dit zijn N2O bij productie van salpeterzuur, SF6 uit
sterkstroom, HFK23 als bijproduct van HCFK22 productie en CH4 uit
stortplaatsen. Deze protocollen zullen een adviesronde doorlopen bij de betrokken
sectoren en instituten, waarna zij zullen worden vastgesteld. De overige protocollen
(10 á 15) volgen in de loop van 2002.Na vaststelling van deze protocollen zal Nederland grotendeels voldoen
aan de eisen die onder het Kyoto-protocol zijn geformuleerd voor het hebben
van een «nationaal systeem» van emissiemonitoring (artikel 5.1).
De herziening van de emissiecijfers zoals beschreven in hoofdstuk 3 is mede
een gevolg van de activiteiten van de WEB.Verder wordt op nationaal niveau de voortgang ten aanzien van energiebesparing
en hernieuwbare energie gemonitord aan de hand van de Protocollen Energiebesparing
en Hernieuwbare Energie. Deze protocollen zorgen voor uniformiteit, consistentie
en transparantie in de wijze waarop (bereikte) energie-effecten worden gemeten
en berekend.beleidsmonitoring op instrumentniveauDe voortgang van vrijwel alle individuele maatregelen uit de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid wordt jaarlijks gemonitord. Op dit moment zijn er veel verschillen
in de grootheden waarover gerapporteerd wordt en de vorm waarin dit gebeurt.
De tabel hieronder geeft een aantal voorbeelden van rapportages over het effect
van maatregelen. Veel maatregelen zijn nog maar recent uitgevoerd of zijn
nog in voorbereiding waardoor er nog geen gegevens beschikbaar zijn over gerealiseerde
effecten. Tabel 4–5: Het gerealiseerde effect van een aantal
maatregelen maatregelgerealiseerd effect EU-afspraak zuinige auto'sDe gemiddelde emissie van nieuwe personenauto's in de EU is gedaald van 186
gram CO2/km in 1995 naar 172 in 2000. In Nederland was dit in 2000 175
gram/km. Het Nieuwe RijdenIn de
periode 1999/2000 werd een emissiereductie bereikt van 0,04 Mton CO2.GlamiIn 2000 bedroeg
de energie-efficiencyindex van de glastuinbouw 56. Het doel voor 2000 was
50. Het doel voor 2010 is 35.5% hernieuwbare energieIn 2000 was het aandeel hernieuwbare energie 1,5% van de Nederlandse energievoorziening,
w.v. 0,3 %-punt geïmporteerd.Om een beter totaalbeeld van het klimaatbeleid te kunnen geven, zal er
meer eenheid moeten worden gebracht in de monitoring van de afzonderlijke
maatregelen. Hiertoe zal een handreiking opgesteld worden waarin voor de onderstaande
onderwerpen wordt beschreven hoe de monitoring en evaluatie van maatregelen
er idealiter uit zou moeten zien. Mede voor de aansturing hiervan zal een
interdepartementale stuurgroep worden ingesteld. Inhoud Handreiking monitoring klimaatmaatregelenBeschikbaar maken van gegevensEr is behoefte aan een standaardset van gegevens die bij de uitvoering
van maatregelen verzameld moeten worden. Hierbij moet uiteraard onderscheid
gemaakt worden naar het type instrument. In het Interdepartementaal Beleidsonderzoek
naar de kosteneffectiviteit van energiesubsidies (IBO) wordt een minimale
gegevensbehoefte gedefinieerd voor ex post evaluaties bij subsidies. Deze
lijst zal uitgebreid worden en ook opgesteld worden voor andere beleidsinstrumenten.Hoe ontwikkelt de specifieke indicator zich?Bij veel maatregelen wordt de voortgang gemeten in een specifieke indicator,
zoals de energie-efficiency index (EEI) bij de convenanten benchmarking, MJA2
en Glami. Deze indicatoren zijn en blijven van belang omdat de doelen van
de maatregelen in die termen geformuleerd zijn.Welke energiebesparing/CO2-reductie is er
bereikt? Welke referentie moet bij deze berekening gehanteerd worden?Om het effect van verschillende maatregelen te vergelijken is het van
belang de getallen op een noemer te brengen.Voor veel maatregelen is de hoeveelheid
bespaarde energie een geschikte maat, maar de reductie van de emissie van
broeikasgassen (in CO2-equivalenten) is de enige maat die voor
alle maatregelen van toepassing is. De berekening van het reductie-effect
van verschillende maatregelen zou onderling vergelijkbaar moeten zijn. Daarbij
gaat het enerzijds om vergelijkbaarheid van ex post gegevens onderling, maar
ook om de vergelijkbaarheid van ex ante en ex post gegevens. Het belangrijkste
element van de handreiking zal zijn om aan te geven welke referenties gebruikt
moeten worden voor het berekenen van het effect. Nu is vaak niet duidelijk
of het effect berekend is t.o.v. autonome ontwikkeling, «frozen efficiency»
of een bepaald scenario.Wat is de kosteneffectiviteit in euro's per ton CO2-reductie? Welk begrip van kosteneffectiveit moet gehanteerd worden?Het begrip kosteneffectiviteit neemt een centrale rol in bij zowel de
besluitvorming over maatregelen als de evaluatie ervan. Er worden verschillende
maten voor kosteneffectiviteit gehanteerd: eindverbruikers, nationale kosten
en overheidskosten. Bij devoorbereiding van de UK1 is aan de eerste twee veel aandacht besteed,
terwijl bijvoorbeeld bij het CO2-reductieplan wordt gekeken naar
overheidskosten. Ook bij monitoring wordt meestal alleen gekeken naar de overheidskosten,
maar dit wordt niet altijd expliciet vermeld.4.5.2 Evaluatieevaluatie van het gehele klimaatbeleidDit document is het resultaat van de eerste evaluatie van het klimaatbeleid.
De volgende evaluatie zal in 2005 plaatsvinden. Er resten dan nog drie jaar
voor het begin van de verplichtingenperiode 2008–2012. Op dat moment
moet besloten worden of het nodig is om extra maatregelen te nemen om het
doel voor de verplichtingenperiode te halen.Een tweede doel van de evaluatie in 2005 zal zijn om te voldoen aan de
eisen van de nieuwe Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid,
die voorschrijft dat er van rijksbeleid minimaal eens in de vijf jaar een
ex post evaluatie wordt gemaakt. Bij de evaluatie moeten de elementen doelbereiking,
doeltreffendheid en doelmatigheid aan de orde komen.evaluatie op instrumentniveauDe genoemde regeling prestatiegegevens en evaluatieonderzoek geldt ook
voor alle individuele maatregelen uit de Uitvoeringsnota. Er zal minimaal
eens in de vijf jaar een evaluatie uitgevoerd moeten worden. Voor het klimaatbeleid
is het van belang dat bij het ijkmoment in 2005 recente en zoveel mogelijk
geharmoniseerde evaluaties beschikbaar zijn voor de maatregelen met een omvangrijk
reductie-effect of een omvangrijk budget. Voor deze maatregelen zal daarom
zoveel mogelijk bij het tweede ijkmoment een evaluatie beschikbaar zijn die
niet ouder is dan 18 maanden. Er zal daarbij door de aangekondigde handreiking
voor monitoring en evaluatie, meer eenheid komen in de gehanteerde begrippen
en methoden.Voor een individueel instrument is vaak het effect op de emissies niet
vast te stellen. Naast de evaluaties op instrumentniveau, zal daarom de komende
jaren een inspanning worden gedaan om ieder jaar voor één bepaalde
sector het reductie-effect van het totale pakket aan beleidsinstrumenten te
analyseren.4.5.3 RapportageOp internationaal niveau wordt jaarlijks aan zowel het secretariaat van
het Klimaatverdrag als de Europese Commissie gerapporteerd over de ontwikkelingen
in de emissies in Nederland. In november 2001 is het 3de «National Communication»
over het nationale klimaatbeleid bij het secretariaat ingediend. Deze rapportage
zal in de loop van 2002 door een review team bestaande uit partijen bij het
Klimaatverdrag worden beoordeeld.Op basis van het monitoringsmechanisme voor broeikasgassen van de EU zijn
lidstaten verplicht om uitvoeringsprogramma's voor klimaatbeleid te rapporteren,
alsmede (herzieningen van) emissieprojecties. Op basis daarvan kan de Europese
Commissie beoordelen of de Unie in zijn totaliteit op koers ligt voor het
halen van de reductieverplichtingen die uit het Kyoto-protocol voortvloeien.Op nationaal niveau wordt de Tweede Kamer jaarlijks via een integrale
klimaatrapportage over beleid, emissies, en overheidsuitgaven geïnformeerd. Vanaf de begroting 2003 zal deze rapportage in de begroting
van het ministerie van VROM worden opgenomen. Doordat de voorlopige emissiecijfers
over het voorgaande jaar pas elk jaar in september beschikbaar komen, kan
het integrale overzicht niet in de jaarverantwoording worden meegenomen.4.6 De communicatie over klimaatbeleid: handelingen en
bewustwordingSinds het uitkomen van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is er sprake van
een tweesporenbeleid in de communicatie: een actiegerichte aanpak en een themagerichte
aanpak. Bij de actiecommunicatie ging het om het communiceren van afzonderlijke
handelingsalternatieven (dus de maatregelen die mensen kunnen treffen om het
probleem klimaatverandering te helpen oplossen), bij de themacommunicatie
was het doel vooral het creëren van de noodzakelijke bewustwording bij
de doelgroep.Er is tot nu toe over veel verschillende handelingsalternatieven gecommuniceerd.
Voorbeelden zijn o.a.:• Het Nieuwe Rijden (uitgevoerd door de NOVEM)• Energiepremie (Massamediale aanpak, uitvoering door EnergieNed)• Energie Prestatie Advies (EPA) (NOVEM heeft op dit punt aan de
communicatie gewerkt). Een massamediale campagne voor de promotie van het
EPA is in december 2001 van start gegaan en zal in 2002 worden herhaald.• Energielabel Personenauto's (Massamediale campagne door de overheid)• Isolatie weken (door de Vereniging van Winkelketens in de Doe-Het-Zelf
branche, massamediaal ondersteund door de overheid)Daarnaast vormt communicatie onderdeel van het Reductieprogramma Overige
broeikasgassen (ROB). Deze communicatie agendeert het belang van de reductie
van de overige broeikasgassen in relatie tot klimaatbeleid bij professionele
doelgroepen (de sectoren waar het ROB mee werkt).Wat betreft de themacommunicatie is de massamediale campagne uitgevoerd
«Klimaatverandering; wat doen we eraan?».
Bij deze campagne ging het erom klimaatverandering onder de aandacht van de
burger te brengen. De campagne had tot doel de maatschappelijke urgentie van
het probleem klimaatverandering in beeld te brengen, te versterken en te onderhouden.
Deze campagne was verder gekoppeld aan de internationale klimaatconferentie
in Den Haag (CoP-6), die in november 2000 werd gehouden.Het effect van bovengenoemde campagne is gemeten in een door de Rijksvoorlichtingsdienst
gecoördineerd onderzoek. De uitkomsten hiervan wijzen uit dat de Nederlandse
bevolking goed doordrongen is van de problemen rond klimaatverandering (ongeveer
85% is hiervan op de hoogte). Uit de resultaten van het onderzoek valt te
concluderen dat een nieuwe campagne gericht op bewustwording momenteel niet
echt nodig is. Er moet nu meer aandacht gegeven worden aan handelingsalternatieven.
De burger moet nu nog beter dan voorheen verteld worden wat hij persoonlijk
kan doen om een bijdrage te leveren aan de oplossing van het klimaatprobleem.Met het oog op bovenstaande is gekozen om in het najaar van 2001 een campagne
te voeren over de manieren waarop burgers energie kunnen besparen. Hiervoor
zijn diverse middelen ingezet (televisie en radio spot, internet, brochures,
enzovoorts). 4.7 Samenwerking met niet-Annex I landenIn UK2 is aangekondigd dat een structureel klimaatprogramma zal worden
opgezet als onderdeel van het Nederlandse beleid voor Ontwikkelingssamenwerking.
Uitgangspunt hierbij zijn de afspraken in het Klimaatverdrag (UNFCCC) en het
Kyoto-protocol. In het kader van dat programma worden ontwikkelingslanden
ondersteund bij het voorbereiden en uitvoeren van hun klimaatbeleid. De voornaamste
onderdelen daarvan zijn:• capaciteitsopbouw en institutionele ontwikkeling voor klimaatbeleid
(incl. benutting van de mogelijkheden geboden door het CDM);• bijdragen aan de beperking van de uitstoot van broeikasgassen (mitigatie)• het aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering (adaptatie).Hieronder wordt aangegeven op welke wijze bovengenoemd voornemen wordt
ingevuld sedert maart 2000.Zoals gesteld waren de afspraken in het Klimaatverdrag en het Kyoto-protocol
uitgangspunt bij het opzetten van het programma; in het bijzonder gaat het
daarbij om de afspraken volgens welke de zgn. Annex II landen ontwikkelingslanden
ondersteuning verlenen. Tijdens de periode maart 2000 – medio 2001 waren
de wijze waarop de afspraken in het Klimaatverdrag en het Kyoto-protocol nader
moesten worden ingevuld onderwerp van intensief internationaal overleg. In
juli 2001 werd internationale overeenstemming bereikt over deze nadere invulling.
Voor wat betreft het pakket aan maatregelen m.b.t. ontwikkelingslanden betrof
dit onder meer (nadere) afspraken over:• kaders voor capaciteitsversterking en technologie-overdracht;• adaptatie-maatregelen;• aanpassing door ontwikkelingslanden aan de gevolgen van klimaatbeleid
in de rijke landen1;• bijzondere maatregelen ten gunste van de groep van Minst Ontwikkelde
Landen;• de wijze van financiering van assistentie aan ontwikkelingslanden
t.b.v. de vier eerstgenoemde punten, inclusief de instelling van drie nieuwe
fondsen.In november 2000 heeft Nederland, bij monde van de minister-president,
ter gelegenheid van CoP-6 in Den Haag, extra middelen in het vooruitzicht
gesteld ad NLG 200 miljoen (circa EUR 90 miljoen) ten behoeve van adaptatie,
mitigatie en capaciteitsversterking in ontwikkelingslanden. Deze toezegging
is daarna geconcretiseerd in het in juli 2001 bereikte akkoord. Bij die gelegenheid
heeft Nederland zich met de andere 14 EU-lidstaten, samen met Canada, Noorwegen,
Nieuw-Zeeland, IJsland en Zwitserland, politiek ertoe gecommitteerd om de
(gezamenlijke) financiële ondersteuning van ontwikkelingslanden voor
klimaatbeleid in de komende jaren te gaan intensiveren, en wel met een bedrag
van USD 410 miljoen (EUR 450 miljoen) per jaar aan additionele middelen vanaf 2005,
met een eventuele bijstelling van dit niveau in 2008.2Het opzetten van een structureel klimaatprogramma, zoals aangekondigd
in hoofdstuk 8 van UK2, vond derhalve plaats in een beleidsomgeving die volop
in beweging was. Dit aspect heeft niet verhinderd om met het opzetten van
het structurele klimaatprogramma enthousiast van start te gaan; gepoogd is
bij het opzetten zoveel mogelijk rekening te houden met de zich vormende internationale
consensus.Het opzetten van het structurele klimaatprogramma als onderdeel van het
Nederlandse beleid voor Ontwikkelingssamenwerking verloopt langs drie sporen:
het bilaterale spoor, het multilaterale spoor en het particuliere spoor. Binnen
het bilaterale spoor wordt onderscheid gemaakt tussen de zgn.
gedelegeerde fondsen en de centraal beheerde fondsen. Hieronder worden de
verschillende onderdelen kort besproken.het bilaterale spoor/gedelegeerde fondsenDit betreft activiteiten in het kader van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking,
waarbij identificatie, goedkeuring en beheer is gedelegeerd aan de Nederlandse
Ambassades.In de zomer van 2000 is via een proces van zelfselectie een zgn. kopgroep
van Ambassades geformeerd, die mogelijkheden zien c.q. de wenselijkheid onderkennen
elementen van klimaatbeleid te incorporeren in het bilaterale programma voor
ontwikkelingssamenwerking met één of meer landen die onder de
betreffende Ambassade sorteren. De kopgroep staat in beginsel alleen open
voor Ambassades die op de relevante landenlijsten voor bilaterale ontwikkelingssamenwerking
staan. Bij hun oordeel betrekken de Ambassades het draagvlak voor lokaal klimaatbeleid,
de mate waarin klimaatbeleid voor het betreffende land van belang is volgens
internationale maatstaven1 en uiteraard de sectorale
prioriteiten die met het betreffende land zijn overeengekomen voor de bilaterale
ontwikkelingssamenwerking. De samenstelling van de kopgroep is overigens geen
vaststaand gegeven: in de loop van de tijd zijn er afvallers en aansluiters
geweest2.Er is voor gekozen om gebruik te maken van de bestaande menskracht (veelal
themadeskundigen milieu) op de posten. T.b.v. de posten in de kopgroep is
de nodige ondersteunende documentatie beschikbaar gemaakt (w.o. de zgn. «Climate
Change Manual»). Belangrijker nog is dat een tweetal specifieke workshops
zijn georganiseerd (in maart en oktober 2001) voor medewerkers van de posten
in de kopgroep. Deze workshops hebben voorzien in een grote behoefte aan informatie
over het Klimaatverdrag en de onderhandelingen over het Kyoto-protocol en
meer in het algemeen over het klimaatvraagstuk.Alle posten in de kopgroep hebben inmiddels de nodige netwerken opgebouwd
in de verschillende landen, en hebben per land specifieke actieplannen opgesteld.
De inhoud van deze plannen varieert sterk van land tot land. Sommige landen
leggen de nadruk op adaptatie, andere op het gebruik maken van de mogelijkheden
van het CDM, weer andere op de relatie tussen biodiversiteit en klimaatverandering.
Opmerkelijk is ook dat de behoefte aan capaciteitsversterking sterk verschilt
van land tot land. Een constante factor in alle landen is wel dat het draagvlak
voor lokaal klimaatbeleid nog in de kinderschoenen staat. De eerste «vruchten»
van de investeringen gedaan in de kopgroep zijn verwachtbaar in de jaarplannen
2002 van de betreffende posten.het bilaterale spoor/centraal beheerde fondsenDit betreft activiteiten in het kader van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking,
waarbij identificatie, goedkeuring en beheer de directe verantwoordelijkheid
zijn van het Ministerie van Buitenlandse Zaken/Directoraat-Generaal Internationale
Samenwerking in Den Haag.In de eerst plaats gaat het hierbij om het Netherlands Climate Change
Studies Assistance Progam (NCCSAP3 ). Dit programma
vervult een essentiële functie, aangezien het draagvlak voor lokaal klimaatbeleid
in de meeste ontwikkelingslanden nog in de kinderschoenen staat. Het NCCSAP
werd in de periode juli-november 2000 geëvalueerd door een internationaal
team van deskundigen. Op basis van de aanbevelingen van de evaluatiemissie4 wordt een vervolgfase voorbereid. Het NCCSAP heeft aan dertien ontwikkelingslanden ondersteuning gegeven
bij het opstellen van studies op het gebied van klimaatverandering. De studies
hadden betrekking op:• uitstoot van broeikasgassen: inventarisaties en opties om uitstoot
te verminderen;• kwetsbaarheid voor, een aanpassing aan klimaatverandering.De studies droegen bij aan het opstellen van de verplichte nationale rapportages
door landen die partij zijn bij het Klimaatverdrag.Het programma is uitgevoerd op basis van contracten met de verschillende
nationale overheden en onderzoeksinstellingen. Door de flexibiliteit van de
ondersteuning door Nederland kon deze complementair zijn aan activiteiten
van andere donoren, zoals UNDP en USAID.De resultaten van het programma in termen van de kwaliteit van de vervaardigde
studies zijn over het algemeen prima, mede vanwege effectieve begeleiding
en wetenschappelijke kwaliteitscontrole door de hierbij betrokken Nederlandse
instituten: het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) te Amsterdam en het
Coastal Zone Management Centre te Den Haag.De resultaten van het programma in termen van de kwaliteit van de nationale
rapportages waren in 2000 nog onduidelijk, aangezien veel landen hun rapportages
nog moesten indienen bij het secretariaat van het UNFCCC. Inmiddels (per oktober
2001) hebben elf van de dertien landen hun nationale rapportages ingediend.
De twee resterende landen (Suriname en Colombia) zijn in een vergevorderd
stadium.De resultaten in termen van beïnvloeding van beleidsmakers waren
over het algemeen zwak. Ook hebben de studies weinig effect gehad op de publieke
opinie in de betreffende landen. De kostprijs van de studies was vergelijkbaar
of lager dan de kostprijs bij soortgelijke programma's van andere donoren
(UNDP, USAID). De wijze waarop Nederlandse consultants zijn ingezet was uitstekend
en vormt een «best practice» model voor programma's voor capaciteitsversterking
in ontwikkelingslanden.In het kader van het zgn. proefprojectenprogramma voor Activities Implemented
Jointly (PPP-AIJ) geeft Nederland sedert 1996 ondersteuning aan ontwikkelingslanden
en aan landen in Midden- en Oost-Europa teneinde ervaring op te doen met projecten
die de utstoot van broeikasgassen reduceren dan wel de vastlegging van broeikasgassen
bevorderen. Eind 1999 is het proefprojectenprogrammavoor de landen in Midden
en Oost Europa afgesloten. Het programma met betrekking tot ontwikkelingslanden
is wel voortgezet met name ten behoeve van landen in Afrika. De projecten
in ontwikkelingslanden zijn gericht op het opbouwen van capaciteit via «learning-by-doing».
Overheden en particuliere bedrijven hebben ervaring kunnen opdoen met mitigatieprojecten,
binnen de prioriteiten van de nationale ontwikkelingsprogramma's. Met de projecten
worden geen emissiereducties gegenereerd1. Het
programma beoogt inzicht te verwerven in de mogelijkheden om op efficiënte
wijze emissiereducties te realiseren, ten bate van zowel Annex I als niet-Annex
I landen. De ervaring met deze projecten komt goed van pas voor de uitvoering
van het CDM.Vanaf de tweede helft van 2000 is het programma gesloten voor nieuwe aanvragen.
Wel wordt de assistentie aan ontwikkelingslanden om reeds in gang gezette
projecten uit te voeren voortgezet; dit betreft met name projecten in Afrika.
Tabel 4–6 geeft een overzicht van projecten in uitvoering onder het
PPP-AIJ. Tot dusver werd circa EUR 10 miljoen uitgegeven onder het PPP-AIJ;
nog eens EUR 10 miljoen staan als geplande uitgaven in de boeken. Tabel 4–6: Overzicht lopende projecten onder het
PPP-AIJ (per medio 2001) landprojectstatusBangla DeshImproved urban waste managementin uitvoering BoliviaNatural gas for
power generationproductiefase  LPG for urban transportin voorbereiding  Energy saving lamps in
Trinidadin voorbereiding  Solid waste managementin voorbereiding BraziliëCharcoal
from Babacu plantin voorbereiding  Energy efficient low-cost housingin
voorbereiding ChinaEnergy efficient greenhousesin voorbereiding Costa RicaWaste water
treatment in agro industryproductiefase  Wind farmin uitvoeringGhanaEfficient lighting in government buildingsin voorbereiding HondurasCompact fluorescent lampsin uitvoering IndiaBiomass gasification
for rural power supplyin uitvoering  Improved diesel pump setsin voorbereiding SenegalDecentralized
rural electrificationin voorbereiding  Energy efficiency in buildingsin voorbereiding UgandaBagasse waste for charcoalin voorbereiding VietnamBiomass gasificationin voorbereiding  LPG in taxisin voorbereiding ZambiaEnergy efficiency in brick makingin
voorbereiding Zuid-AfrikaEnergy efficiency
in the steel industryproductiefase  Energy efficiency in
low-cost housingin uitvoering  Mini-hydro for rural
electrificationin voorbereidinghet multilaterale spoorOp het multilaterale spoor bevordert Nederland de aandacht voor klimaatbeleid
van ontwikkelingslanden met name via gerichte bijdragen aan multilaterale
organisaties. Zo is een omvangrijk UNEP-programma in voorbereiding ten behoeve
van capaciteitsversterking voor het CDM in een tiental ontwikkelingslanden.Nederland is ook actief in het «groenen» van de portefeuilles
van de verschillende internationale ontwikkelingsbanken. Hierbij wordt onderkend
dat er een belangrijke rol is weggelegd voor een aangepast energiebeleid,
i.v.m. de risico's verbonden aan klimaatverandering. Als onderdeel van dit
beleid droeg Nederland bij aan ontwikkeling van de zgn. FINESSE aanpak gericht
op de ontwikkeling van groene energie voor kleinverbruikers. Zo draagt Nederland
EUR 6,2 miljoen bij over de periode 2001–2006 aan de Afrikaanse Ontwikkelingsbank
teneinde haar activiteiten uit te breiden volgens het FINESSE concept. Bij
de Aziatische Ontwikkelingsbank draagt Nederland EUR 4,6 miljoen bij aan een
zgn. Trust Fund t.b.v. het bevorderen van hernieuwbare energie, energie-efficiency
en uitstootreductie van broeikasgassen. Bij de Interamerikaanse Ontwikkelingsbank
draagt Nederland bij aan een vierjarig Partnership Programme (1999–2003)
op het gebied van milieu; belangrijk aandachtspunt daarbij is het energiebeleid.Nederland levert ten slotte, met een aandeel van 3,3% een relatief belangrijke
bijdrage uit OS-middelen aan de Global Environment Facility (GEF)1, het financiële mechanisme van de wereldwijde milieuverdragen,
waaronder het Klimaatverdrag. het particuliere spoorVia het particuliere spoor zijn gerichte bijdragen verstrekt aan een aantal
NGO's, in zowel Nederland als ontwikkelingslanden, teneinde de dialoog over
klimaatbeleid tussen Noord en Zuid, evenals het interne debat in ontwikkelingslanden
over klimaatbeleid, te ondersteunen. Voorts wordt ondersteuning gegeven aan
een samenwerkingsverband van NGO's in vier landen (de South South North Trust
actief in Indonesië, Bangla Desh, Zuid-Afrika en Brazilië) om ervaring
op te doen met het opzetten van CDM projecten en die ervaring te verspreiden
via een website en trainingen.In de loop van 2001 is veel aandacht gegeven (ook internationaal in OESO-DAC
verband) aan het opstellen van zgn. «markers», waarmee voor individuele
activiteiten kan worden gesignaleerd of die activiteit bijdraagt aan mitigatie
van, of adaptatie aan de gevolgen van, klimaatverandering. Deze markers zullen
in de loop van 2003 worden ingevoerd. Alsdan zal het ook mogelijk worden om
met betrouwbare cijfers te komen t.a.v. het belang van «climate change
funding» als onderdeel van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking.5 EEN NIEUWE REFERENTIERAMING: WELKE ONTWIKKELINGEN WORDEN
VERWACHT IN ENERGIE EN EMISSIES IN 2010?Deze evaluatie kijkt vooruit naar de jaren 2008–2012, de eerste
verplichtingenperiode van het Kyoto-protocol. Hoofdvraag is of Nederland met
het ingezette beleid de internationale verplichting in 2008–2012 zal
kunnen waarmaken met in achtneming van de uitgangspunten die voor het klimaatbeleid
zijn vastgesteld.In dit hoofdstuk wordt een nieuwe raming van emissies in 2010 gepresenteerd
(ECN en RIVM, Referentieraming broeikasgassen: emissieraming
voor de periode 2001–2010, RIVM rapport nr. 773001020, 2002).
Deze raming weerspiegelt de nieuwste inzichten ten aanzien van sociaal-economische
ontwikkelingen en het effect van beleid.5.1 De behoefte aan een nieuwe ramingDe Uitvoeringsnota Klimaatbeleid is in 1998–1999 voorbereid tegen
de achtergrond van het Global Competition (GC-) Scenario van de Nationale
Energieverkenning 1997 (NEV-97). Van de drie scenario's die deel uitmaken
van de NEV-97 kent GC de hoogste economische groei en ook de grootste stijging
in emissies. De keuze voor het GC-scenario was voor het klimaatbeleid ingegeven
om beleid te formuleren dat ook bij hoge economische groei de emissies voldoende
beperkt. Daarnaast sloten andere kenmerken van dit scenario (zoals de trend
naar globalisering en meer marktwerking) het beste aan bij de feitelijke ontwikkelingen.Het GC-scenario is echter langzamerhand minder geschikt geworden als achtergrond
voor het formuleren en toetsen van het klimaatbeleid op middellange termijn.
Het scenario is opgesteld op basis van gegevens uit 1995. Sindsdien is er
veel veranderd in de energiemarkt en in de Nederlandse economie. De feitelijke
ontwikkelingen vanaf 1995 wijken af van de geprojecteerde ontwikkelingen
(zie par. 3.3.3 voor meer hierover). Tevens zijn de verwachtingen over de
gevolgen van de liberalisering van de energiemarkt nu anders dan toen, alsook
de prognoses voor de economische ontwikkeling in het komende decennium. Om
alle deze redenen vormt GC geen goede referentie meer om te toetsen of Nederland,
met het huidige beleid, de doelstelling van het Kyoto-protocol zal kunnen
halen. 5.2 De uitgangspunten van de referentieraming: een behoedzame
strategie met specifieke aandacht voor onzekerheidDe referentieraming is in opdracht van de Ministeries van EZ en VROM door
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Energieonderzoek
Centrum Nederland (ECN) gemaakt. De referentieraming betreft de emissies in
Nederland en de hierop gerichte binnenlandse beleidsmaatregelen. De mogelijkheden
voor de inzet van de Kyoto-mechanismen komen niet aan de orde. De referentieraming
beperkt zich bovendien tot de CO2-uitstoot vanwege het gebruik
van fossiele brandstoffen in die sectoren die voor het bereiken van het Kyoto-doel
meetellen. Het effect van sinks op de koolstofboekhouding van Nederland wordt
in de raming niet meegenomen. (De omvang van dit effect is beperkt in vergelijking
tot het effect van de emissies. De richting is echter nog niet duidelijk.)
Ook de emissies vanwege de internationale lucht- en scheepvaart komen niet
aan de orde.De instituten is gevraagd om twee varianten van de referentieraming te
maken, één die wel en één die geen rekening houdt
met het beleid uit deel 1 van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid. Het effect
van dit beleid wordt zichtbaar wanneer deze twee varianten onderling worden
vergeleken.De raming geeft een projectie van de ontwikkelingen voor de komende 10
jaar omtrent energieverbruik, energieprijzen, energiebesparing, brandstofmix
en emissies. Omdat de raming bedoeld is te fungeren als beleidsreferentie,
is hij gebaseerd op centrale uitgangspunten aangaande sociaal-economische
ontwikkelingen, wereldmarktprijzen voor energie, technische ontwikkelingen,
enzovoorts.De uitgangspunten ten aanzien van economische ontwikkelingen in de komende
jaren komen grotendeels overeen met de optimistische variant van de middellange
termijnramingen (MLT) van het Centraal Planbureau. Ontwikkelingen die voor
de economie gunstig zijn, leiden veelal tot meer emissies. Ontkoppeling tussen
economische groei en CO2-emissies is immers tot nu toe relatief,
nog niet absoluut. Robuust klimaatbeleid hoort daarom te worden gebaseerd
op optimistische veronderstellingen omtrent toekomstige economische ontwikkelingen.
In de optimistische variant van de MLT bedraagt de economische groei gemiddeld
2,75% per jaar in de jaren 2003 t/m 2010.1 Uit
het oogpunt van het klimaatbeleid is dit een behoedzame strategie.Gegeven de onzekerheden die aan prognoses van economische ontwikkelingen
over een langere periode kleven, is de instituten gevraagd ook aandacht te
besteden aan de betrouwbaarheid van de emissieraming. Hiertoe is een waarschijnlijkheidsrange
bepaald. Deze range geeft de bandbreedte voor de raming waarbinnen de emissies
waarschijnlijk (met 95% betrouwbaarheid) liggen. De range hangt voornamelijk
samen met onzekerheid rond toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen. Deze
ontwikkelingen kunnen niet exact voorspeld worden. Daarnaast bestaat onzekerheid
in verband met de emissiemonitoring (d.w.z. statistische onzekerheden rond
gegevensreeksen die bij de monitoring worden gebruikt) die de range enigszins
vergroot.5.2.1 Het meegenomen beleidIn de referentieraming hebben de instituten alleen dat beleid meegenomen
waar besluitvorming over is afgerond en dat per 1 juli 2001 voldoende concreet
was geformuleerd om het effect ervan te kunnen inschatten. De referentieraming
weerspiegelt daarom het effect van de beleidsmaatregelen en instrumenten die
in de volgende tabel als «meegenomen» worden aangemerkt. Tabel 5–1: Het klimaatbeleid in de referentieraming sector meegenomen niet meegenomen generiek • REB op huidig niveau • exploitatiesteun WKK in REB • CO2-reductieplan • fiscale stimulering via EIA en VAMIL (effectieve
bijdrage 20% investering) • deels aftrekbaarheid rente uit groenfondsen
(Groen beleggen) • BANS-klimaatconvenant
met provincies en gemeenten (februari 2002 getekend) industrie• benchmark-convenant • MJA energie-efficiëntie (1ste generatie) •
milieuvergunning • MJA-2 met verbredingsthema's
(december 2001 getekend) energie• nihiltarief
voor bepaalde vormen hernieuwbare energie in REB • exploitatiesteun voor
hernieuwbare energie in REB • convenant met
kolencentrales (ondertekening voorjaar 2002) • art. u REB • REB-faciliteit
voor schoon fossiel per 2003 • windenergieconvenant Rijk-provincies (juli
2001 getekend) glastuinbouw• Glami-convenant • Besluit Glastuinbouw (verwachte publicatie
1 april 2002) handel, diensten, overheid• vrijwillig EPA • EPN voor nieuwbouw• koppeling EPA met AmvB Wet Milieubeheer
(nog niet geconcretiseerd) • aanscherping EPC voor utiliteitsbouw per
1–7-2002 verkeer en vervoer• EU-afspraak met autoproducenten • aankooppremie zuinige
auto's en etikettering • BPM vrijstelling in-car instrumenten •
versterkte handhaving snelheidslimieten • fiscale behandeling woon-werkverkeer.
zakelijke en dienstreizen, autokostenbijtelling • verhoogde bandenspanning • kilometerheffing • projecten
op basis van CO2-reductieplan • project «Korte Ritten» •
overige onderdelen «Het Nieuwe Rijden»huishoudens • vrijwillig EPA • EPN • Energielabels op apparaten •
Energiepremie voor efficiëntste apparaten • Energiepremie voor voorzieningen
aan de woning (energiebesparing en hernieuwbare energie) • 19% BTW overige broeikasgassen• maatregelen met reductie-effect van 6 Mton CO2-eq
in 2010 • additionele reducties
(1 Mton) vanwege herijking in ROB-kader5.2.2 De economische en demografische uitgangspuntenDe economische en demografische uitgangspunten van de referentieraming
zijn aangepast ten opzichte van het GC-scenario. De belangrijkste hiervan
worden in de volgende tabel samengevat. Tabel 5–2: Economische en demografische basiscijfers
in referentieraming en GC  eenheid referentieramingGC BBP ontwikkeling in % per jaar, 2001–2010 2,5 3,25 relevante wereldhandel idem. 6,5 7,7 arbeidsvolumeidem. 1,0 1,2 arbeidsproductiviteit marktsector idem. 1,9 2,4 toegevoegde waarde   industrie idem. 2,5 4,3diensten idem. 3,0 4,4overheid, zorg idem. 1,7 1,9landbouw idem. 1,8 2,0 bouwidem. 2,0 2,8 particuliere consumptieidem. 3,1 2,9 wereldolieprijs USD per vat
in 2010 15–28 31 aantal inwoners miljoenen,
in 2010 16,6 16,4 voertuigkilometers personenvervoer miljarden in 2010 122 105voertuigkilometers vrachtvervoer miljarden in 201035 27 omvang veestapel miljoen berekende diereenheden
in 2010 5,2 5,5De inschatting van eindverbruikersprijzen wijkt in de referentieraming
af van die in het GC-scenario wegens de uitwerking van de marktliberalisatie
en de invoering door de Gasunie van het Commodity Diensten Systeem (CDS).Kleinverbruikersprijzen voor aardgas zijn in 2010 in de referentieraming
ruim 10 euroct/m3 hoger dan in het GC-scenario. Bij grootverbruikers
verschillen de prijzen niet veel van die in GC. Voor de glastuinbouw is de
situatie anders. In GC werd er vanuit gegaan dat het speciale tuinderstarief
ook in de toekomst zou worden gecontinueerd. In de referentieraming vervalt
het speciale tarief. Prijzen komen tot stand op basis van het tariefsysteem,
zij het met een bijzonder arrangement met tuinders waardoor het verschil met
GC in 2010 3 euroct/m3 bedraagt.Behalve voor kleinverbruikers liggen elektriciteitsprijzen in de referentieraming
lager dan in GC. De hogere prijs voor kleinverbruikers (in 2010 4 euroct/kWh)
is een gevolg van de hogere REB- en BTW-tarieven in de referentieraming.5.3 De uitgangspunten van het klimaatbeleid: het kader
voor een beoordeling van de uitkomstenDe uitkomsten van de referentieraming dienen o.a. als middel om te toetsen
of de doelstellingen van het klimaatbeleid met het huidige beleid bereikt
kunnen worden. Het gaat hierbij in eerste instantie om de Kyoto-verplichting
voor de jaren 2008–2012, een reductie van 6% ten opzichte van het niveau
in 1990/1995. Daarnaast vormen de uitgangspunten die bij het opstellen van
de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid zijn gehanteerd, een kader voor
het beoordelen van de uitkomsten van de nieuwe referentieraming. Zij worden
daarom hieronder kort samengevat. Tevens wordt aangegeven wat die uitgangspunten
hebben betekend tegen de achtergrond van het GC-scenario.5.3.1 De doelen en uitgangspuntenhet Kyoto-doel voor Nederland: een reductie met 6%Het Kyoto-protocol kent als doel voor de Europese Unie als geheel een
reductie met 8% in de periode 2008–2012 ten opzichte van het referentieniveau.
Dit doel is onder de lidstaten verdeeld waarbij voor Nederland een reductie
van 6% is overeengekomen. Dit betekent volgens de huidige inzichten dat Nederland
een emissieniveau van gemiddeld 199 Mton CO2-equivalenten in de
periode 2008–2012 moet bereiken. Het Kyoto-protocol staat toe dat partijen
een deel van de inspanning buiten de eigen landsgrenzen verrichten, door het
kopen van emissiereducties uit andere landen door middel van de zgn. Kyoto-mechanismen
Joint Implementation (JI), het Clean Development Mechanism (CDM) en emissiehandel.50% in binnenland en 50% in buitenlandIn het regeerakkoord werd aangegeven dat een substantieel deel (ca. 50%)
van de extra beleidsinspanning in het buitenland geleverd moet kunnen worden.
Daarom is in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid besloten dat de helft van het
beleidstekort – d.w.z het verschil tussen de emissie in 2010 zonder
aanvullend beleid en het emissieniveau dat voortvloeit uit de Kyoto-verplichting
van – 6% in de eerste verplichtingenperiode – met binnenlandse
maatregelen zal worden bereikt.betaalbaarheid en evenwichtigheidBij het komen tot maatregelen en beleidsinstrumenten voor de binnenlandse
inspanning, vormt betaalbaarheid de leidraad. Klimaatbeleid moet de samenleving
immers niet meer kosten dan noodzakelijk. Betaalbaarheid is echter nooit het
enige argument bij de selectie. Een ander criterium is de verspreiding van
de inspanning over de doelgroepen. Er is naar gestreefd de reductie evenwichtig
over de doelgroepen te verspreiden om zodoende draagvlak voor het pakket als
geheel te vergroten.een trendbreuk in de CO2-ontwikkelingOok de verdeling van de inspanning over de verschillende broeikasgassen
speelt een rol. CO2 vormt immers de kern van het probleem. Op langere
termijn zullen verdergaande CO2-emissiereducties nodig zijn. Er
is daarom een evenwicht nagestreefd tussen maatregelen die relatief goedkope
en omvangrijke reducties van de overige broeikasgassen leveren en maatregelen
die bijdragen aan een trendbreuk in de ontwikkeling van CO2. Dit
heeft geresulteerd in een maatregelenpakket waarbij circa 70% van de berekende
reducties CO2 betreffen, en 30% de overige broeikasgassen.5.3.2 De betekenis van de uitgangspunten in het GC-scenarioDeze uitgangspunten zijn in de UK op basis van het GC-scenario geoperationaliseerd.
Dit scenario is toen gekozen omdat het een redelijk robuust uitgangspunt vormde
voor de intensivering van het beleid.Ten opzichte van het berekende emissieniveau voor 2010 bij ongewijzigd
beleid moest er op grond van het GC-scenario in totaal totaal circa 20% worden
gereduceerd om het Kyoto-doel te bereiken. Hiermee bedroeg het beleidstekort
50 Mton CO2-equivalenten in 2010.1Figuur 5–1: Beleidstekort op basis van GC, met binnenlandse
en buitenlandse aandelenDe overeengekomen omvang van het basispakket vulde de helft daarvan in,
hetgeen betekent dat van de doelgroepen gezamenlijk een reductie van circa
10% van de verwachte emissie in 2010 zou worden gevraagd. De (berekende) reductie-inspanning
per sector wordt in tabel 5–3 aangegeven.Tabel 5–3: Aandelen van de sectoren in emissiereducties
in 2010, op basis van het GC-scenario en het basispakket van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid sectorreductie
in 2010 in % industrie (incl. raffinaderijen)11,2energiebedrijven113,1verkeer27,4 landbouw7,0huishoudens10,0 handel, diensten, overheid8,31 De reductie ten gevolge van hernieuwbare energie wordt voor
100% aan energiebedrijven toegerekend, hoewel het deels door andere doelgroepen
wordt gerealiseerd. Onder energiebedrijven is ook afvalverwijdering meegenomen.2 Gezien de marges in de reductieschattig van een aantal verkeersmaatregelen
zou de emissiereductie in de sector verkeer tussen 6,25% en 8,5% bedragen.
In de tabel is het middenpunt van de bandbreedte gepresenteerd.De (berekende) reducties ten gevolge van het basispakket bestond voor
circa 70% uit CO2 en voor circa 30% uit de overige broeikasgassen.
Deze verdeling wijkt niet wezenlijk af van de verdeling (in 1997) binnen de
totale emissies: 78% CO2 en 22% de overige broeikasgassen.5.4 De uitkomsten op hoofdlijnen: emissieontwikkeling
2001–2010Met het beleid zoals beschreven in par. 5.2.1 groeien emissies van broeikasgassen
licht tussen 2000 en 2010. In dat laatste jaar bedraagt de totale emissies
in Nederland 225 Mton CO2-eq. Het verschil met het te bereiken
niveau in de periode 2008–2012 bedraagt daarmee 26 Mton CO2-equivalenten. Tabel 5–4: Emissies in 2010 in referentieraming  CO2CH4N20F-gassentotaalindustrie6507577energiebedrijven5060056verkeer13901040landbouw786020huishoudens2000020HDO1000010overige01202totaal191141552251 CO2-emissies vanwege mobiele werktuigen worden
aan de verkeerssector toegerekend.CO2-emissies blijven groeien over de periode. De groei bedraagt
gemiddeld circa 0,6% per jaar, tegenover een gemiddelde economische groei
van 2,5% per jaar. In de periode 1990–2000 was de CO2-groei
circa 0,8% per jaar bij een economische groei van 2,95% per jaar.Tegenover de stijging in CO2-emissies staat een daling van
de emissie van de overige broeikasgassen (met in totaal circa 9 Mton of 20%).Deze inschattingen kennen uiteraard onzekerheid. De werkelijke emissie
zal in de komende 10 jaar vrijwel zeker een ander verloop hebben. Rekening
houdend met deze onzekerheden kan een marge worden aangegeven waarbinnen de
werkelijke emissies zich waarschijnlijk zullen bevinden. De instituten geven
aan dat de emissie met 95% zekerheid zal uitkomen binnen een marge van +14 Mton, d.w.z. dat de werkelijke emissie waarschijnlijk
tussen 211 en 239 Mton CO2-equivalenten zal liggen.Figuur 5–2: Broeikasgasemissies, 1990–2010Het grijze vlak geeft de onzekerheidsmarge weer.De directe CO2-emissies vanuit de industrie, het verkeer en
de energiesector nemen in de tijd toe, en deze sectoren blijven ook de grootste
emittenten. De directe CO2-emissies van huishoudens en de glastuinbouw
nemen iets af. Directe emissies vertellen echter niet het gehele verhaal.
Emissies vanwege elektriciteitsopwekking worden aan de energiesector toegerekend
(alsook reducties vanwege hernieuwbare energie), terwijl het elektriciteitsverbruik
in de verschillende sectoren hier eigenlijk de oorzaak van zijn. Daarom is
het ook van belang te bekijken wat er met het elektriciteitsverbruik
in de verschillende sectoren gebeurt. De groei varieert tussen 1,3% in de
industrie en 2,4% in de land- en tuinbouw. (Zie ook tabel 5–8 op bld.
5–13.)Tabel 5–5: Emissies per doelgroep in 1990, 2000
en 2010 in Mton CO2-equivalenten per jaar sector 1990  2000 20101 CO2OBGtotaalCO2OBGtotaalCO2OBGtotaalindustrie (incl. raffinaderijen)531468561268651277energiebedrijven (incl. afvalverwijdering)41146047116150656verkeer292303513639140landbouw1018278162471420huishoudens220232102220020handel, diensten en overheid80880810010overig3315333032totaal (incl. temperatuur-correctie)166512171794322219134225bron: voor 1990 en 2000 Milieubalans 2001;
voor 2010 Referentieraming broeikasgasemissies 2001–20101 De inschatting voor 2010 is inclusief het beleid in uitvoering
zoals in par. 5.1 beschreven. De CO2-cijfers betreffen alleen de
directe emissies van de verschillende sectoren. Emissies vanwege elektriciteitsverbruik
worden aan de energiesector toegerekend. 5.5 Het effect van de beleidsmaatregelenDe referentieraming laat zien dat met het beleid dat in het basispakket
van de Uitvoeringsnota in gang is gezet, de emissies in 2010 circa 6% lager
uitkomen dan zonder dit beleid het geval zou zijn.Zonder het beleid van de UK zou het binnenlandse emissieniveau in 2010
circa 239 Mton CO2-equivalenten bedragen, waarvan 199 Mton CO2 en 40 Mton de overige broeikasgassen. Hiermee komt het effect van
het binnenlandse beleid in 2010 uit op circa 14 Mton.5.5.1 Het effect van de beleidsmaatreglen: een vergelijking
tussen de referentieraming en de Uitvoeringsnota KlimaatbeleidHet effect in 2010 van de maatregelen uit de UK wordt in de referentieraming
berekend op circa 14 Mton CO2-eq. Dit is ruim de helft van de 251 Mton-reductie die met deze maatregelen werd beoogd.
Dit verschil heeft verschillende oorzaken die hieronder worden beschreven.beleid in voorbereiding is niet meegenomenEen aantal beleidsinitiatieven dat thans in voorbereiding is, is niet
in de raming meegenomen, of omdat per 1 juni 2001 besluitvorming nog niet
was afgerond of omdat het desbetreffende instrument nog niet concreet genoeg
was geformuleerd om het effect ervan te kunnen inschatten. Dit betreft met
name het windenergieconvenant BLOW tussen Rijk en provincies, het convenant
met de kolencentrales over CO2-reductie, de beleidsimpuls aangaande
energiebesparing in de gebouwde omgeving, zoals aangekondigd in de brief van
de Staatssecretaris van VROM aan de Tweede Kamer d.d. 27 november 2001, de
kilometerheffing, het klimaatconvenant met gemeenten en provincies in het
kader van het Bestuursakkoord Nieuwe Stijl (BANS), de tweede generatie meerjarenafspraak
(MJA-2) met het bedrijfsleven, de AMvB glastuinbouw en verschillende nieuwe
initiatieven op het gebied van de overige broeikasgassen. Wanneer ook deze
initiatieven bij de raming worden meegenomen, is in 2010 een
aanvullende reductie van circa 3 à 6 Mton CO2-equivalenten
te bereiken1.minder emissiegroei, dus ook minder reductiepotentieelIn de referentieraming is minder volumegroei ingeschat voor diverse sectoren.
Hierdoor neemt het reductiepotentieel van maatregelen ook af. Op een kleiner
energieverbruik is immers minder te besparen.Bij de overige broeikasgassen zijn er twee factoren die de verschillen
veroorzaken. Ten eerste is gebleken dat de toenmalige aannames over de mate
waarin CFK's en HCFK's vervangen zouden worden door HFK's en PFK's, veel te
hoog waren. Ten tweede leidt de forse verbetering in de kwaliteit van de emissieschattingen
tot een beduiden lager emissieniveau in 2010. Ook hier geldt dat waar de emissie
lager is, het reductiepotentieel lager is.Bij de formulering van het reductiepotentieel in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
werd uitgegaan van het GC-scenario met een emissieschatting in 2010 van 7,4
Mton CO2-eq. voor de gebruikstoepassingen van HFK's en PFK's als
vervangers voor (H)CFK's en halonen. Daarbij was het uitgangspunt dat de gassen
die onder het Montreal-protocol vallen, vervangen zouden worden door gassen
die onder het Kyto-protocol vallen. Dit is niet bewaarheid; andere alternatieven
voor de Montrealgassen hebben een hogere vlucht genomen dan eerder verwacht.
Ook de lekdichtheid ontwikkelt zich beter dan verwacht. Inmiddels is de hoge
verwachting bijgesteld; in de referentieraming komt deze schatting uit op
3,4 Mton CO2-eq. in 2010.Een ander voorbeeld is de N2O-emissie vanwege autokatalysatoren.
Ten tijde van de Uitvoeringsnota was er onzekerheid over de omvang van deze
emissie. Er is van uit gegaan dat de emissie in 2010 circa 2 Mton zou bedragen
en met 0,5 Mton zou kunnen worden gereduceerd door verbetering van de katalysatoren
(af te spreken op Europees niveau). Vanwege de onzekerheid is er tevens onderzoek
aangekondigd naar de omvang van de emissie. Uit dat onderzoek is gebleken
dat de verwachte emissies in 2010 lager zijn dan in de Uitvoeringsnota is
vermeld (0,8 Mton in plaats van 2,0). De reden is dat de N2O-emissie
bij autokatalysatoren reeds omlaag gaat ten gevolge van het terugdringen van
ondermeer de NOx-emissie.kleiner reductiepotentieel wegens keuzes bij concretisering
beleidsinstrumentenIn een enkel geval zijn bij het uitwerken van individuele beleidsinstrumenten
keuzes gemaakt die afwijken van de veronderstellingen terzake die ten tijde
van de UK zijn gehanteerd. Hierdoor is het ingeschatte effect van die instrumenten
kleiner geworden.Voorbeeld hiervan is de premie voor zuinige auto's (in de UK is er van
differentiatie van de BPM uitgegaan).Daarnaast is gebleken dat de overlap tussen reducties vanwege het kolenconvenant
met de elektriciteitscentrales en reducties vanwege een 5%-aandeel voor hernieuwbare
energie groter zal zijn dan ten tijde van de UK werd verondersteld. Aangenomen
werd dat de overlap tussen de twee maatregelen 2 Mton zou bedragen. Inmiddels
is in de beleidsafspraak op hoofdlijnen tussen Rijk en centrales overeengekomen
dat circa 3,5 Mton (van het totaal van 6 Mton reductie) door bijstook van
biomassa bereikt zal worden. De overlap tussen de twee maatregelen is dus
geen 2 Mton, maar 3,5 Mton. Hierdoor neemt het totale ingeschatte potentieel
van het basispakket met 1,5 Mton af. de methodologie van de referentieraming schrijft sommige
ontwikkelingen niet aan beleid toeDe aanpak die in de referentieraming is gebruikt heeft tot gevolg dat
bepaalde ontwikkelingen niet eenduidig aan beleid kunnen worden toegeschreven.
Om een indruk te krijgen van de effecten van het klimaatbeleid is een variant
op de referentieraming doorgerekend waarin de beleidsinstrumenten die voortvloeien
uit de UK niet zijn meegenomen. Op deze wijze kan er concreet een afbakening
worden gemaakt tussen enerzijds autonome ontwikkelingen die o.a. met scenariokenmerken
samenhangen en anderzijds beleidseffecten.Deze werkwijze impliceert echter dat als de emissies lager zijn dan in
het GC-scenario maar dit niet veroorzaakt wordt door het UK-beleid, de CO2-emissies ook niet hieraan worden toegeschreven. Voor de glastuinbouw
is het effect duidelijk zichtbaar. De referentieraming geeft fors lagere emissies
voor de glastuinbouw dan het GC-scenario. Dit is in eerste instantie een gevolg
van de hogere eindverbruikersprijzen voor aardgas die voor deze sector worden
verwacht. Deze afbakening weerspiegelt de werkelijkheid maar ten dele. Immers
het beleid gericht op CO2-reductie in de glastuinbouw blijft van
kracht en zal ook de ontwikkeling beïnvloeden. Dit komt echter niet tot
uitdrukking in de beleidseffecten. Als de gasprijs voor tuinders niet of minder
zou toenemen, dan is onder invloed van het Glami-convenant de verwachte energiebesparing
ongeveer hetzelfde. Het toe te rekenen emissiereductie-effect is dan 1,0 in
plaats van de 0,1 die in de referentieraming wordt genoemd.Figuur 5–3: Beoogd effect van UK-beleid t.o.v. GC
en de referentieraming15.5.2 De betekenis van de uitgangspunten in de referentieramingDe referentieraming laat zien dat de beleidsinspanning van Nederland naar
de huidige inzichten 40 Mton CO2-eq. bedraagt. In de UK was dat
nog 50 Mton.De reductie vanwege de UK-maatregelen bedraagt in 2010 in totaal 14 Mton
CO2-equivalenten (waarvan 8 Mton CO2 en 6 Mton bij de
overige broeikasgassen). Circa 60% van de reducties in de referentieraming
betreffen CO2 en circa 40% de overige broeikasgassen. Dit in tegenstelling
tot de 70–30 verdeling die met het basispakket werd beoogd. Figuur 5–4: Beleidstekort op grond van referentieramingDe verdeling over de sectoren van de emissiereducties in de referentieraming
wordt in tabel 5–6 aangegeven.Tabel 5–6: Sectorale emissiereducties in 2010, op
basis van de referentieraming en het beleid van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid,
zoals dat per 1 juli 2001 werd vastgesteld sectorreductie
in 2010 in % industrie9 energiebedrijven5 verkeer3landbouw0,5 huishoudens5 HDO6Tabel 5–7 laat de emissieprognoses zien tegen de achtergrond van
zowel de referentieraming als het GC-scenario, zoals in de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid aangegeven.Tabel 5–7: Prognoses op grond van de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid en de referentieraming, in Mton CO2-equivalenten
in 2010  Uitvoeringsnota2referentieramingemissies in 2010 zonder aanvullend beleid, waarvan: 245 239  CO2 203  199overige broeikasgassen  42  40– 6% doel 199 199 beleidsinspanning 46 40 reductie-effect 2010 van binnenlands beleid in uitvoering, waarvan: 23  14  CO2 17 8 overige broeikasgassen  6  6emissies in 2010 met binnenlands beleid in uitvoering, waarvan:222  225  CO2 186  191overige broeikasgassen  36  34 reductie-effect 2010 van binnenlands beleid in voorbereiding1, waarvan n.v.t.  3 à 6 CO2n.v.t.   2
à 5 overige broeikasgassen n.v.t.   11 Zie par. 4.6. voor een beschrijving het beleid in voorbereiding
dat niet in de referentieraming is meegenomen. Het effect ervan is separaat
ingeschat.2 Zie ook voetnoot 15 voor een beschrijving van hoe de nieuwe
berekeningswijze doorwerkt op het beleidstekort in het kader van het GC-scenario.
Waar dat 50 Mton is geweest, zou dat op basis van de aangepaste berekeningswijze
46 Mton zijn geworden. Ook het reductie-effect van het beleid zou anders zijn
geweest, 23 Mton CO2-eq. in plaats van de toen berekende 25 Mton. De omvang van de beleidsopgave in 2010Het begrip «beleidsopgave» (soms ook «beleidstekort»
genoemd) komt in verschillende nota's over het klimaatbeleid voor. Met dit
begrip wordt aangegeven hoeveel emissies in 2010 moeten worden gereduceerd,
om uit te komen op het emissieniveau dat overeenkomt met het Kyoto-doel (een
reductie met 6%). In de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid vormt de inschatting
van het beleidstekort het uitgangspunt voor het invullen van de 50-50 verdeling
tussen maatregelen in het binnen- en het buitenland. Op basis van het toen
gehanteerde achtergrond-scenario (het Global Competition scenario) en de toen
gangbare wijze van emissieberekening bedroeg het beleidstekort in 2010 50
Mton CO2-eq. Er is voor gekozen de helft hiervan met maatregelen
in Nederland te realiseren, en de helft via gebruikmaking van de Kyoto-instrumenten
joint implementation, het Clean Development Mechanism en emissiehandel.Vaak worden nieuwe ramingen van toekomstige emissies gemaakt, zoals in
de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid, de Milieuverkenningen van het RIVM, en nu
de referentieraming. De aanpassingen in de ramingen worden meestal veroorzaakt
door nieuwe inzichten in sociaal-economische ontwikkelingen maar kunnen ook
het gevolg zijn van veranderingen in methodologie. In sommige gevallen wordt
bovendien het effect van bestaand beleid in de raming verdisconteerd, in andere
gevallen niet. Dit allemaal betekent dat er in de loop der jaren veel verschillende
getallen zijn genoemd. Hieronder wordt weergegeven hoe die getallen zich tot
elkaar verhouden. ramingemissies in 2010, zonder het beleid van de UK – 6% doel, emissieniveau
in 2010 omvang beleidsopgaveemissies in 2010, met
het beleid van de UK Milieuverkenning 4, 1997 (Global Competition (GC)-scenario)259n.v.t.n.v.t.n.v.t. Uitvoeringsnota Klimaatbeleid, 1999 (GC, aangepast voor 1st tranche
CO2-reductieplan) 25620650231Uitvoeringsnota Klimaatbeleid, 2001 (GC, aangepast voor 1st tranche
CO2-reductieplan en nieuwe wijze van emissieberekening)24519946222 referentieraming 2001-2010, 2001 (nieuwe inzichten ten aanzien
van sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen en effect van beleid*)23919940225* zoals dat per 1 juli 2001 werd vastgesteld5.5.3 Het meelift effect voor andere stoffenDe maatregelen en instrumenten in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid zijn
primair gericht op de reductie van broeikasgassen. Niettemin zijn er tevens
effecten op de emissies van verzurende stoffen. Een verdere beperking van
deze emissies is een niet onbelangrijk neveneffect voor het milieu.Het beleid in de UK leidt tot circa 5 kton extra NOx-reductie,
1 kton SO2-reductie, 2 kton VOS reductie en 0,04 kton fijn stof
reductie in 2010. Met deze cijfers wordt een beeld gegeven van het aanvullende
effect van het klimaatbeleid, gegeven het feit dat er verzuringsbeleid is.
De reducties van de verzurende emissies zijn een gevolg van de maatregelen
in de verkeerssector, het bevorderen van hernieuwbare energie, en het energiebesparingsbeleid.5.6 De dynamiek achter de emissieontwikkeling 2001–20105.6.1 EnergiegebruikIn de referentieraming blijft het energiegebruik groeien, met 0,6% per
jaar tot 2010 (tegenover gemiddeld 1,0% per jaar in de periode 1990–2000).De ontwikkeling van het brandstofverbruik voor de verschillende sectoren
laat een gevarieerd beeld zien. De sectoren industrie, energie en verkeer
vertonen een stijgend gebruik. In de glastuinbouw, huishoudens en dienstensector
is er een afnemend gebruik.De elektriciteitsvraag blijft groeien, hoewel minder snel dan in de afgelopen
10 jaar (was gemiddeld 2,8% per jaar in 1990–2000, wordt in referentieraming
1,6% in 2001–2010). In alle sectoren wordt een stijging in het elektriciteitsverbruik
voorzien.Tabel 5–8: Per sector de ontwikkelingen in het brandstofverbruik
en elektriciteitsverbruik, % per jaar 1990–2000 en 2001–2010 op
basis van referentieraming  groei 1990–2000
(realisatie)groei 2001–2010
(referentieraming) brandstofelektriciteitbrandstofelektriciteitindustrie1,71,91,21,3energiebedrijven– 0,2–0,7–verkeer2,11,81,00,0landbouw0,28,2– 1,02,4huishoudens– 0,43,0– 0,81,6handel,diensten en overheid– 0,33,8– 1,02,2totaal0,92,80,61,65.6.2 Ontwikkelingen bij het energieaanbodDe verdeling over de primaire energiedragers blijft tot 2010 vrijwel constant.
Het aandeel van aardgas bedraagt in 2010 nog steeds 50%.Elektriciteitsproductie via kolencentrales blijft tot 2010 vrijwel constant.
Warmtekrachtvermogen groeit met 2 000 MW ten opzichte van de situatie
in 2000. Het totale vermogen komt hiermee uit op 9 400 MW in 2010 (in
GC was dit 15 000 MW). Hernieuwbare energie neemt toe tot een aandeel
van 3,5% in 2010 (in GC was dat 2,7%). Hiermee zou de doelstelling van 5%
hernieuwbare energie in 2010 niet met binnenlandse bronnen worden gehaald.
In de referentieraming is de bijdrage aan hernieuwbare energie van het windenergieconvenant
BLOW, het kolenconvenant en het BANS-klimaatconvenant niet meegenomen
omdat deze convenanten pas na juli 2002 zijn (of worden) getekend.In de referentieraming blijft Nederland structureel elektriciteit importeren.
De import in 2010 is iets meer dan in 2000. De belangrijkste reden voor de
toename is dat de transportcapaciteit toeneemt.5.6.3 De overige broeikasgassenEen daling van de winning op gas op zee leidt tot een afname in de methaanemissies
die hiermee samenhangen. Tevens zorgt de vervanging van ijzeren gasleidingen
door PVC voor een verdere afname in de emissies wegens lekkage bij de gasdistributie.
Ook de methaanemissie vanwege afvalverwijdering neemt in de referentieraming
af ten gevolge van de samenstelling en hoeveelheid van het gestorte afval.De referentieraming laat een lichte daling zien in de emissies van CH4 en N2O uit de landbouw. Deze daling wordt veroorzaakt door
de ontwikkeling van de veestapel en het verminderde kunstmestgebruik.Na een sterke daling in 1998–1999 (zie par. 3.3.2), blijven emissies
van HFK's vrijwel constant tot 2010, terwijl emissies van PFK's een lichte
daling laten zien. De afname in de PFK-emissies komt door procesaanpassingen
bij de primaire aluminiumproductie.5.7 De onzekerheden in de ramingHet schetsen van één referentieraming is gepaard gegaan
met indicaties van de onzekerheden die de belangrijkste ontwikkelingen omgeven.
De behoefte om aan onzekerheden expliciet aandacht te geven, bestaat omdat
met maar één achtergrondbeeld van sociaal-economische ontwikkelingen
wordt gerekend. Juist deze ontwikkelingen zijn zeer onzeker.De onzekerheidsmarge rondom de inschatting van de totale emissies is bepaald
op +14 Mton CO2-equivalenten in 2010.
Dit betekent dat de feitelijke emissies net zo goed 14 Mton hoger of lager
kunnen uitvallen dan de 225 Mton die uit de raming komt. De waarschijnlijkheid
dat de emissies binnen deze range van 211–239 Mton vallen is circa 95%.De range die met de CO2-emissies samenhangt bedraagt + 12 Mton.
De range wordt vooral veroorzaakt door onzekerheden in de economische ontwikkelingen
van de energie-intensieve sectoren, energieprijzen en ontwikkeling in de Nederlandse
en omliggende elektriciteitsmarkten.Aangaande de overige broeikasgassen hangen de belangrijkste onzekerheden
samen met de ontwikkeling in de landbouw (aantallen vee en mestbeleid), de
hoeveelheid en samenstelling van het gestorte afval, en het tempo waarmee
ijzeren gasleidingen door PVC worden vervangen.Belangrijke onzekere maatschappelijke ontwikkelingen• sectorale groei of krimp industrie• elektriciteitsprijzen omringende landen• prijzen aardgas en aardolie• concurrentiepositie Nederlandse raffinagesector• structuureffecten industrie• effectiviteit energiebeleid• intensiteit duurzame energiebeleid buitenland en uitwisselbaarheid• autonome groei aantal voertuigkilometers• reactie glastuinbouw op gasmarkt• groei nieuwe energiefuncties dienstensector (ICT)• marktimperfectie in Nederlandse elektriciteitssector• succes van technische ontwikkelingen offshore windenergiebron: ECN, REferentieraming energie en CO2,
2001–2010.5.8 De actualisering van de ramingen op weg naar de eerste
verplichtingenperiodeDe referentieraming weerspiegelt de nu gangbare verwachtingen rond de
ontwikkelingen in de economie en de energiehuishouding. Veel blijft echter
onzeker. De dynamiek in beide is groot alsook het effect ervan op geprojecteerde
emissieontwikkeling. Om de voortgang op weg naar de eerste verplichtingenperiode
van het Kyoto-protocol goed te kunnen bewaken, is het voornemen elke drie
jaar een nieuwe referentieraming te maken. De geactualiseerde ramingen zullen
rekening houden met de voortschrijdende inzichten en zullen o.a. worden gebruikt
om de mate van doelbereiking te kunnen toetsen en, zo nodig, het beleid te
kunnen aanpassen. Een geactualiseerde referentieraming in 2004 dient
de volgende doelen:• basis voor ijkmoment 1 januari 2005• basis voor de National Communication aan UNFCCC begin 2006• basis voor de rapportage op grond van artikel 3 van het Kyoto-protocol
(aantoonbare vorderingen in 2005)BIJLAGE A Voortgang van de individuele maatregelen uit het basispakket
van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid deel IInhoudsopgaveMaatregelen CO21. EU-afspraak zuinige auto's2. Financiële stimulering zuinige auto's3. Kilometerheffing4. Beperking personenverkeer via fiscale regelingen5. Versterkte handhaving snelheidslimieten autosnelwegen6. Het Nieuwe Rijden (incl. verhogen bandenspanning en in-car instrumenten)7. Projecten CO2-reductieplan8. Benchmark-convenant9. MJA's10. Energie in de milieuvergunning11. Zekerstellen warmtebenutting bij elektriciteitsproductie12. GLAMI13. EPA woningbouw14. EPA utiliteitsbouw15. Bevordering energie-efficiënte apparaten (regeling Energiepremie)16. Kolencentrales17. 5% duurzame energie18. Versnelling bosaanplantMaatregelen overige broeikasgassen19. HFK als procesemissie in de chemische industrie20. PFK-emissie bij aluminiumproductie21. HFK-emissie bij gebruikstoepassing koeling22. HFK-emissie bij gebruikstoepassing schuimen en aerosolen.23. HFK- en PFK-emissie bij gebruikstoepassing reinigingsen oplosmiddelen24. HFK-emissie bij gebruikstoepassing blusmiddelen25. N2O-emissie uit driewegkatalysatoren van personenauto's26. Methaan- en lachgasemissie in de Landbouw27. Methaanemissie bij afvalverwijdering28. PFK- en SF6-emissie in de halfgeleiderindustrie29. SF6-emissie in de sterkstroomsector30. SF6-emissie bij de productie van dubbel glas31. Methaanemissie bij olie- en gaswinning en bij gasdistributie32. Methaanemissie uit gasmotoren33. N2O-emissie bij salpeterzuurproductie1. EU-afspraak zuinige auto's 1. Sector Verkeer, personenauto's 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1Geen (de convenanten tussen EU
en de autofabrikanten waren al gesloten bij het verschijnen van de UK1)3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdDe Europese Commissie heeft convenanten
gesloten met de Europese, Japanse en Koreaanse organisaties van de auto-industrie
ACEA, JAMA, en KAMA, met toezeggingen over verhogingen van het brandstofrendement
teneinde voor nieuwe personenauto's te komen tot een gemiddelde CO2-uitstoot
van 140 g/km in 2008–2009. 4. Prestatie doelgroepen De gemiddelde CO2-emissie van nieuw personenauto's in Nederland –
zoals gemeten bij de typegoedkeuring – is tussen 1995 en 2000 als volgt
gedaald:  ACEA 189 -> 174 g/km  JAMA 183 -> 175 g/km KAMA 197 -> 178 g/km 5. Afspraken over monitoring en evaluatieMonitoring: Jaarlijks moeten de lidstaten
de gemiddelde CO2-uitstoot van de nieuwe auto's rapporteren aan
de Europese Commissie. Evaluatie: In 2003 voert de EU een review uit van het
convenant 6. Resultaten monitoring en evaluatieInmiddels zijn twee jaarverslagen
van de Europese Commissie verschenen over de voortgang van dit convenant met
de auto-industrieMededeling van de Europese Commissie
aan de Raad en het Europees Parlement, «Tenuitvoeringlegging van de
communautaire strategie ter beperking van de CO2-uitstoot door
auto's: Eerste jaarlijks verslag over de effectiviteit van de strategie»,
COM(2000) 615., Mededeling
van de Europese Commissie aan de Raad en het Europees Parlement, «Tenuitvoeringlegging
van de communautaire strategie ter beperking van de CO2-uitstoot
door auto's: Tweede jaarlijks verslag over de effectiviteit van de strategie»,
SEC(2001) 1722.. Volgens deze verslagen ligt de auto-industrie
op koers om in 2008/2009 het einddoel van 140 g/km te halen. De tot nu toe
gerealiseerde jaarlijkse afname van de gemiddelde CO2-uitstoot
is sinds 1995 1,7% per jaar. Dit is minder dan de 2% per jaar, die nodig is
om het einddoel te halen. Voor het geval de auto-industrie het einddoel niet
na mocht komen, zijn door de Europese Commissie verdergaande maatregelen zoals
normering van de CO2-uitstoot van nieuwe personenauto's in het
vooruitzicht gesteld. De Nederlandse cijfers laten zien dat de gemiddelde
CO2-emissie van nieuwe personenauto's de afgelopen jaren gedaald
is van 187 gram/km in 1996 tot 174 gram/km in 2000. De daling is mede veroorzaakt
door een toename van het aandeel dieselauto's en een verbetering van de dieselmotoren
door directe injectie. 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0–0,4
Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieGeen CO2-reductie berekend. 9. Kosten voor de overheidGeen kosten voor de overheid10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 200211. Opmerkingen Deze
maatregel is gericht op hetzelfde effect als de stimulering van zuinige auto's
via etikettering en premies (factsheet 2). 2. Etikettering en financiële stimulering zuinige
auto's 1. Sector Verkeer, personenauto's 2. Acties/instrumenten a. Voorbereiding van de wetgeving stimulering zuinige auto's zoals aangekondigdb.
Voorbereiding en goedkeuring AmvB etikettering brandstof-in UK1verbruik c. Opzetten van database
met typekeuringsgegevens (door RDW), brandstofverbruiksboekje  d. Overleg met RAI,BOVAG en ECD over uitvoering en handhaving van maatregel 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerda. Bij de behandeling van de UK1 in de Tweede Kamer is een onderzoek
toegezegd naar de effectiviteit van verschillende varianten van stimulering
van zuinige personenauto's. Het rapport van dit onderzoek is door de Minister
van VROM op 26 maart 2001 aan de Kamer aangeboden. Uit dit onderzoek kwam
naar voren dat een premiemaatregel het meest effectief is. De differentiatie
van het BPM-tarief zoals voorgesteld in de UK1 is minder effectief omdat het
stimuleringsbedrag minder herkenbaar is voor de autokoper. Op grond hiervan
heeft het Kabinet besloten de stimulering de vorm te geven van premies voor
auto's met een A (1000 euro) of B-label (500 euro). De Tweede Kamer heeft
inmiddels ingestemd met deze maatregel, die is opgenomen in het Belastingplan
2002. Wet van 21 december 2001, Stb. 642.  b. Het Besluit etikettering
energiegebruik personenauto's (Stb. 2000, 475) is op 18-1-2001 in werking
getreden.  c. De Dienst Wegverkeer
(RDW) heeft de database opgezet en het brandstofverbruikboekje is uitgegeven. d. De handhaving is in handen van de Economische Controledienst (ECD) 4. Prestatie doelgroepen Het brandstofverbruiksboekje is beschikbaar bij dealers,
consumentenbond en ANWB. De voorlopige indruk is dat de etikettering goed
wordt nageleefd. 5. Afspraken over monitoring en evaluatieBegin 2002 en eind 2002/begin 2003
zal het energielabel voor auto's in overleg met de autobranche en consumentenorganisaties
worden geëvalueerd. In 2003/2004 zal de EU de etikettering ook evalueren. 6. Resultaten monitoring en evaluatieBegin 2002 wordt de eerste evaluatie
van de etikettering van zuinige auto's in Nederland afgerond. Deze eerste
evaluatie richt zich vooral op de uitvoering van de maatregelen en niet op
de effecten in termen van grotere verkoopaantallen zuinige auto's en CO2-reductie. Vragen die wel aan de orde komen zijn de naleving van de
maatregel, mogelijke fraude en de rol die het etiket speelt bij de verkoop.
Er wordt ook bekeken of de keuze voor een relatief label per grootteklasse
goed uitwerkt. Bij de tweede evaluatie (eind 2002/begin 2003) zal behalve
de etikettering ook de premie voor auto's met een A- of B-label tegen het
licht gehouden worden. 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,6 Mton8. Berekende CO2-reductie
in 2000 en 2010, zoals aangege- ven in monitoring/evaluatieBij de voorbereiding van de premies voor
zuinige auto's is onderzoek gedaan naar de naar de effectiviteit van verschillende
stimuleringsvarianten door de reactie van kopers en verkopers op prijsprikkels
te onderzoekenRIVM, «Stimuleren van verkoop
van zuinige auto's: de effecten van drie prijsmaatregelen op de CO2-uitstoot
van personenauto's», «rapport nr. 773002018, februari 2000; MuConsult
«Effectiviteit van differentie van BPM en alternatieven maatregelen
ter stimulering van de verkoop van CO2 zuiniger auto's»,
december 2000.. Dit onderzoek heeft nieuwe inzichten
opgeleverd in de reactie van kopers en verkopers op prijsprikkels. Op grond
daarvan is ingeschat dat de nu ingevoerde maatregel (premie voor A- en B-label)
in 2010 een effect zal hebben van 0,2 Mton. De effectiviteit is veel lager
dan de 0,6 Mton die in de UK1 werd aangenomen op basis van het Optiedocument
van ECN en RIVM. Daarnaast is er nog een gering effect van de etikettering
op zich, dit effect is geschat op 0,05 Mton in 2010. 9. Kosten voor de overheidDe structurele BPM-inkomstenderving door premies bedraagt
64 miljoen euro per jaar. 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen   3. Kilometerheffing 1. Sector Verkeer2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1De acties in de UK1 hadden betrekking
op een systeem van Rekeningrijden. Inmiddels heeft het Kabinet besloten daarvan
af te zien. Er wordt nu gewerkt aan een kilometerheffing. 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet Kabinet heeft voorgesteld dat in
2004 wordt begonnen met de invoering van de kilometerheffing. In 2006 zal
de kilometerheffing landelijk ingevoerd kunnen zijn. 4. Prestatie doelgroepenDe effecten op CO2-emissies vloeien vooral
voort uit de verwachte vermindering van het aantal afgelegde autokilometers. 5. Afspraken over moni-toring en evaluatieHet is de bedoeling om de effecten
van de kilometerheffing op zowel bereikbaarheid als milieu te monitoren, waarbij
ook de CO2-emissie wordt betrokken. De precieze vormgeving van
de evaluatie wordt nog uitgewerkt. Het zal net als bij veel andere maatregelen
moeilijk zijn om het effect van deze maatregel af te zonderen van andere effecten
op de CO2-emissie van de verkeerssector. De volledige effecten
worden overigens pas op langere termijn merkbaar. 6. Resultaten monitoring en evaluatienog niet van toepassing7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 In de UK1
was een reductie van 0,2 Mton opgenomen door invoering van Rekeningrijden.
Omdat hiervan is afgezien is dit achterhaald. 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieDe eerste inzichten over het effect van de huidige voorstellen
wijzen op een CO2-reductie van 0,7 tot 1,5 Mton in 2010 t.o.v.
de Referentieraming. Deze reductie is veel hoger dan de reductie van 0,2 Mton
die in de UK1 opgenomen was voor Rekeningrijden. Bij de berekeningen van het
CO2-effect van de kilometerheffing is nog geen rekening gehouden
met veranderingen in de omvang en samenstelling van het wagenpark. Begin 2002
zijn resultaten van onderzoek hiernaar beschikbaar.9. Kosten voor de overheidDe financiële consequenties van de kilometerheffing
zijn nog onzeker. De kosten voor de overheid bestaan uit kosten voor de ontwikkeling
van de mobimeter en de inbouw hiervan in het autopark. Daarnaast kan zich
door variabilisatie van de BPM in een overgangsperiode een kastekort voor
de overheid voordoen. In de structurele situatie is er echter geen sprake
van extra kosten. 10. Gegevens verwerkt t/m7 januari 2002 11. Opmerkingen  4. Beperking personenverkeer via fiscale regelingen 1. SectorVerkeer, personenauto's2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1In de UK1 stond het voornemen
van het Kabinet weergegeven om een aantal maatregelen te nemen om het personenverkeer
te beperken: – de aftrek voor de kosten woon-werkverkeer per eigen vervoer
af te schaffen en die voor openbaar vervoer met 35% te verlagen. – variabilisering
van bijtelling wegens gebruik van de auto van de zaak voor privédoeleinden.3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdIn de herziening van de belastingwetgeving
IB 2001 zijn de genoemde verandering doorgevoerd. 4. Prestatie doelgroepen– 5. Afspraken over monitoring en evaluatieGeen6. Resultaten monitoring en evaluatieGeen 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,1–0,3
Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie–9. Kosten voor de overheidGeen (budgetair neutraal) 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen   5. Versterkte handhaving snelheidslimieten autosnelwegen 1. SectorVerkeer 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. In de 2e helft van 1999 wordt
een start gemaakt met de intensivering van de handhaving van de snelheidslimieten
op de autosnelwegen b. Volgens de afspraak in het regeerakkoord zal gedurende
de periode 7:00–19:00 op alle autosnelwegen in de Randstad een maximumsnelheid
gelden van 100 km/uur. Onderzocht zal worden op welke trajecten de maximumsnelheid
's avonds en 's nachts kan worden bepaald op 120 km/uur.3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerda. De KLPD en OM zetten de extra middelen
in voor mobiele radarcontroles, onopvallende video-eenheden en trajectcontrole
en voor de justitiële afhandeling van de extra overtreders. De aanbesteding
van de trajectcontrolesystemen heeft in 2001 vertraging opgelopen. Afronding
van een nieuw bestek met een ontwikkeltraject wordt in het eerste kwartaal
van 2002 verwacht. b. Het Kabinet heeft besloten af te zien van het limietenstelsel
in de Randstad nadat gebleken was dat de nachtelijke geluidhinderproblemen
moeilijk oplosbaar zijn.4. Prestatie doelgroepen 5. Afspraken over monitoring en evaluatieHet Korps landelijke politiediensten
(KLPD) en het Openbare Ministerie (OM) hebben voor de extra handhaving snelheidslimieten
een aparte registratie opgezet van de maatregelen die zij uit budget in het
kader van het klimaatbeleid inzetten.6. Resultaten monitoring en evaluatieMonitoring vindt plaats op basis van
de verdeling van de snelheidsovertredingen naar soort weg en toegestane snelheid.
Er was over 2001 een toename zichtbaar van het aandeel overtredingen van de
120 km/uur-limieten. In 2001 zijn circa 400 000 snelheidsverbalen uitgeschreven
in het kader van de extra middelen uit de UK1.7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,3 Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieIn overleg met de instituten (TNO, RIVM, AVV) is vastgesteld
dat er op dit moment geen valide berekeningen van de CO2-reductie
mogelijk zijn. CO2-reductie zal lager uitvallen omdat de maximumsnelheden
niet verlaagd zijn. 9. Kosten voor de overheidBudget volgens UK1 (dekking uit boete-inkomsten) 2000:
2,3 miljoen euro 2001: 4,5 miljoen euro 2002: 6,8 miljoen euro vanaf 2003:
11,3 miljoen euro 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen   6. Het Nieuwe Rijden (incl. verhogen bandenspanning en
in-car instrumenten) 1. SectorVerkeer 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. voor eind 1999 opstellen ministeriële
regeling voor BPM-vrijstelling voor in-car instrumenten b. voor eind 1999
opstellen convenant met RAI/BOVAG over standaardtoepassing van in-car instrumenten
in nieuwe auto's c. afspraken maken met de autobranche over verandering verhogen
van bandenspanning3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerda. De fiscale stimuleringsregeling
in de BPM is per 1 mei 2000 is ingegaan b. en c. NOVEM voert het programma
Het Nieuwe Rijden (HNR) uit.4. Prestatie doelgroepenb. en c. Op 2 februari 2000 is in het kader van het
programma Het Nieuwe Rijden een convenant gesloten tussen de minister van
Verkeer en Waterstaat en een groot aantal organisaties binnen de autoen transportbranche.5. Afspraken over moni-toring en evaluatieNOVEM stelt een jaarverslag op waarin
onder andere gerapporteerd wordt over de bereikte gedragsverandering en CO2-reductie. 6. Resultaten monitoring en evaluatieZie onder 8.7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,8 Mton
(0,5 voor in-car instrumenten en 0,3 voor verhogen bandenspanning) In het
meerjaren voorstel HNR 1999–2005 is als doel opgenomen een CO2-reductie van 0,4 Mton in 2010. De prognose van de emissiereductie door
HNR is inmiddels naar boven bijgesteld tot 0,7 Mton, met name omdat er meer
aandacht besteed zal worden aan vracht- en busvervoer. Voor de periode1999–2000
werd als tussendoel een reductie van 0,05 Mton opgenomen in het meerjarenvoorstel.8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieVolgens het Jaarverslag HNR periode 1999/2000 werd in de periode
1999/2000 een CO2-emissiereductie bereikt van 0,04 Mton. Het resultaat
ligt lager dan het doel door vertraging in de opdrachtverlening en het subsidietraject.
Verwacht wordt dat in 2001/2002 een inhaalslag gepleegd kan worden. Totale
kosteneffectiviteit van HNR-programma was 55 euro/vermeden ton CO2,
exclusief overhead (plannen van aanpak e.d.) was de kosteneffectiviteit 22
euro/ton CO2. Het reductiepotentieel voor het verhogen van de standaard
fabrieksvoorgeschreven bandenspanning moet lager worden ingeschat dan in de
UK1 werd aangenomen. TNO-onderzoek naar de effecten van hogere bandenspaning
dan nu voorgeschreven, laat zien dat de rijeigenschappen een kleinere verhoging
toelaten (ca. 0,2 bar). Daardoor zal het reductie-effect kleiner zijn dan
in de UK1 aangenomen. 9. Kosten voor de overheidHNR: 11,3 miljoen euro Vrijstelling in-car instrumenten:
2,7 miljoen euro/jaar 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 200211. Opmerkingen   7. Projecten CO2-reductieplan 1. Sector Verkeer en vervoer 2. Acties/instrumenten zoals aangegeven
in UK1– uitvoeren projecten verkeer
en vervoer t.b.v. intensivering klimaatbeleid3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdDe stand van zaken voor de projecten
verkeer en vervoer is als volgt: – Verleggen versgrenzen ( euro 1,5
mln): subsidie is verleend – Hoogwaardig Openbaar Vervoer Eindhoven
(euro 2,4 mln): begin 2002 is eerste prototype bus gepresenteerd; exploitatie
start medio 2003. – Multicore project (euro 0,2 mln); subsidie is verleend –
Transactie / Modalshift (euro 6,8 mln); project wordt ook in 2002 voortgezet;
gemiddelde CO2-reductie circa 50 kton/jaar – Subsidieregeling
CO2-reductie verkeer&vervoer (euro 23 mln): is 2 november 2001
gepubliceerd. Het betreft een kaderregeling: eerste programma's onder dit
kader zijn gestart, waaronder Ruimtelijke Ordening en Vervoer. In 2002 volgt
een programma Goederenvervoer en een programma Personenvervoer4. Prestatie doelgroepen 5. Afspraken over monitoring en evaluatie 6. Resultaten monitoring en evaluatie 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK10,2–0,3
Mton 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie 9. Kosten voor de overheid 10. Gegevens verwerkt t/m 11. Opmerkingen   8. Benchmark-convenant 1. SectorIndustrie, elektriciteitsproductie2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1geen (het convenant was reeds
getekend bij het verschijnen van de UK1) 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet convenant Benchmarking is op 6
juli 1999 ondertekend. 4. Prestatie doelgroepenInmiddels zijn 233 inrichtingen toegetreden tot het
convenant. Gezamenlijk nemen zijn 93% van het totale energiegebruik van potentiële
benchmarkbedrijven voor hun rekening. Op 1-1-2001 hadden de energie-efficiency
plannen van de bedrijven gereed moeten zijn. Dit is door veel bedrijven niet
gehaald omdat het convenant complexer is dan gedacht en veel bedrijven pas
laat zijn toegetreden. Veel bedrijven hebben uitstel gekregen voor hun plannen,
maar de commissie Benckmarking heeft toegezegd dat de rest van het tijdschema
van het convenant gehandhaafd blijft.5. Afspraken over monitoring en evaluatieIedere vier jaar (1e keer vóór
1 april 2001) rapporteert het Verificatiebureau Benchmarking (VBE) aan de
Commissie Benchmarking over te verwachten CO2-emissiereductie bij
uitvoering van de energie-efficiencyplannen. Jaarlijks rapporteert het VBE
over de voortgang aan de Commissie Benchmarking (1e keer in 2002). Jaarlijks
(uiterlijk 1 juli) rapporteert de Cie. geaggregeerde gegevens aan de partijen.
De Ministers informeren de Tweede Kamer daar weer over. De eerste evaluatie
van het convenant is in 2004 (uiterlijk 1 april 2004) 6. Resultaten monitoring en evaluatieDe eerste resultaten zijn in februari
2002 door de commissie benchmarking aangeboden aan de ministers van VROM en
EZ. Uit de tot nu toe ingediende energie-efficiencyplannen voor de industrie
blijkt dat deze bij volledige uitvoering leiden tot een vermindering van de
CO2-uitstoot in 2012 van 4,6 Mton vergeleken met de situatie in
2000 («frozen efficiency»). Voor de energiesector worden nog geen
resultaten gemeld. 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK10,5–1,0
Mton voor de industrie 2,0 Mton voor de elektriciteitsproductie (in het concept-convenant
met de kolencentrales is dit getal overgenomen als het forfaitaire effect
van benchmarking van de centrales) 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieZie 6. 9. Kosten voor de overheidGeen directe kosten voor de overheid, wel via aanspraak
op financiële regelingen zoals EIA, VAMIL etc.10. Gegevens verwerkt t/m28 februari 200211. Opmerkingen   9. Tweede generatie meerjarenafspraken energie-efficiency 1. SectorIndustrie en diensten2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1Er waren geen specifieke actiepunten
opgenomen in UK1, deze waren onderdeel van het Actieprogramma Energiebesparing.3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdDe ministeries van EZ, VROM en LNV
hebben met bedrijven die een energieverbruik hebben van minder dan 0,5 PJ
per jaar een nieuwe meerjarenafspraak energie-efficiency afgesloten.4. Prestatie doelgroepenDe bedrijven zullen zelf het initiatief nemen voor
het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen conform de uitvoeringspraktijk
van de Wet milieubeheer. Naast de energie-efficiencymaatregelen met een terugverdientijd
korter dan 5 jaar (resultaatverplichting) kunnen bedrijven als inspanningsverplichting
met nieuwe thema's (duurzame energie, duurzame producten, duurzame bedrijventerreinen
en optimalisatie van logistiek, transport en ketens) aan de slag. 5. Afspraken over monitoring en evaluatieDe Onafhankelijke Deskundige van de
MJA2 energie-efficiency gaat jaarlijks rapporteren over de bereikte voortgang
van de implementatie van energiezorg, uitvoering van de besparingsplannen,
de gerealiseerde efficiencyverbetering en de vermeden CO2-reductie.
De eerste rapportage zal juni 2002 opgeleverd worden. Voor deze monitoring
is een protocol opgesteld. De MJA2 zal elke vier jaar, voor het eerst uiterlijk
op 1 september 2004 geëvalueerd worden. De evaluatie zal onder andere
betrekking hebben op de realisatie van de hierboven genoemde punten en de
verwachtingen voor de volgende vier jaar.6. Resultaten monitoring en evaluatienog geen resulaten 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 Samen met
energievoorschriften in de milieuvergunning (factsheet 10) en benutting industriële
restwarmte 1,3–1,8 Mton.8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie–9. Kosten voor de overheidGeen directe kosten voor de overheid, wel via aanspraak
op financiële regelingen zoals EIA, VAMIL etc. 10. Gegevens verwerkt t/m 11. Opmerkingen   10. Energie in de milieuvergunning 1. SectorIndustrie en diensten2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. Publicatie circulaire energie
en de milieuvergunning b. In samenspraak met provincies en gemeenten wordt
een programma opgesteld om kennis bij het bevoegd gezag op een adequaat niveau
te brengen.3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerda. De circulaire is gepubliceerd in
oktober 1999 b. Provincies hebben 15 mln gulden (7 mln Euro) ontvangen om
het aspect energiebesparing in de milieuvergunningen te versterken. Voor gemeenten
is een programma en subsidieregeling van circa 12 mln gulden per jaar (5 mln
Euro) opgezet voor stimuleren energiebesparing en afvalpreventie bij bedrijven
met gelijktijdig aanpassen van de milieuvergunningen. 4. Prestatie doelgroepen  5. Afspraken over monitoring en evaluatieJaarlijks (1e keer eind 2001) zal er
gerapporteerd worden over de voortgang. In 2005 wordt een evaluatie uitgevoerd. 6. Resultaten monitoring en evaluatie– 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 Samen met
de 2e generatie meerjarenafspraken (factsheet 9) en benutting industriële
restwarmte 1,3–1,8 Mton. 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie– 9. Kosten voor de overheid–10. Gegevens verwerkt t/m 11. Opmerkingen   11. Zekerstellen warmtebenutting bij elektriciteitsproductie 1. SectorEnergie, elektriciteitsproductie2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. protocol tussen bedrijfsleven
en overheid over elektriciteitsopwekking binnen benchmarkconvenant b. uitgangspunt
voor 2e generatie MJA's formuleren c. opname van advies aan bevoegd gezag
bij milieuvergunningen d. opname verplichtstelling WKK in AmvB op grond van
Wet milieubeheer3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdVanwege de verslechterde concurrentiepositie
van warmtekrachtkoppeling (WKK) heeft het Kabinet additionele maatregelen
genomen om WKK-installaties een extra impuls te geven. Belangrijkste maatregel
is de invoering van een afdrachtskorting voor WKK in de Regulerende Energiebelasting
(REB). Daarnaast is aangekondigd dat er in het Energierapport 2002 gerapporteerd
zal worden over de vraag of er naast het huidige fiscale instrumentarium ook
andere vormen van WKK-stimulering mogelijk en wenselijk zijn. Ook wordt nagegaan
of er het huidige instrumentarium van WKK-stimulering verbeterd kan worden.
Hierbij wordt met name gedacht aan het baseren van de stimulans op de feitelijke
CO2-emissiereductie van WKK-installaties. Dit zou een eerste stap
zijn naar het internaliseren van de externe kosten bij de elektriciteitsopwekking.
Tevens wordt gewerkt aan vergroting van de transparantie bij de afnemer over
de herkomst (en daarmee de milieugevolgen) van elektriciteit. In het Energierapport
2002 zal over deze verkenningen worden gerapporteerd. De minister van EZ heeft
de Tweede Kamer op 17 december 2001 een brief geschreven over de mogelijkheden
voor een systeem van etikettering van elektriciteit. WKK zou een van de bronnen
kunnen die binnen zo'n systeem apart benoemd wordt. 4. Prestatie doelgroepen 5. Afspraken over monitoring en evaluatieEr is geen aparte monitoring of evaluatie
van de extra stimulering van WKK. 6. Resultaten monitoring en evaluatie 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0 Mton (geen
additionele reductie t.o.v. GC, daarin is al een hoge groei van WKK verondersteld) 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie– 9. Kosten voor de overheid 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen  12. GLAMI 1. SectorLandbouw, glastuinbouw2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. heropening van NIRIS-regeling
voor restwarmteprojecten b. bezien van mogelijkheden om CO2-opslagbuffer
van CO2-leveringsproject te ondersteunen c. uitvoeren acties uit
Actieprogramma Energiebesparing 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet afgelopen jaar is de meerjarenafspraak
energie-efficiency voor de glastuinbouw opgenomen in het Glami-convenant dat
tot 2010 loopt. In het belastingplan 2001 waren enkele extra stimuleringsmaatregelen
voor WKK opgenomen. Op 23 mei heeft de minister van EZ in een brief aan de
Tweede kamer aanvullend beleid aangekondigd. Het komende jaar zal het Besluit
Glastuinbouwbedrijven in werking moeten treden waarin onder meer gewasnormen
voor energiegebruik per individuele tuinder zijn opgenomen. 4. Prestatie doelgroepenDe energie-efficiencyindex van deze sector over 2000
bedroeg 56, terwijl het doel voor 2000 een index van 50 was.5. Afspraken over monitoring en evaluatieE: evaluatie in 2005 (begin 2000 is
een tussenevaluatie uitgevoerd en in 2003 worden onevenwichtigheden in de
gewasnormen gecorrigeerd) M: jaarlijks (rond april) rapportage van de gemiddelde
energie-intensiteit 6. Resultaten monitoring en evaluatieEen tussentijdse evaluatie heeft uitgewezen
dat externe ontwikkelingen (verminderde rentabiliteit WKK, een gewijzigde
structuur voor energie) de realiseerbaarheid van het doel voor 2010 (een index
van 35) negatief beïnvloeden.7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 2,0 Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie 9. Kosten voor de overheidGeen directe kosten voor de overheid, wel via aanspraak
op financiële regelingen zoals EIA, VAMIL etc.10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 200211. Opmerkingen   13. EPA woningbouw 1. SectorBestaande woningbouw 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. in 1999 zal het EnergiePrestatieAdvies
(EPA) worden ontwikkeld en voor marktpartijen beschikbaar komen. De toepassing
van het EPA wordt vanaf 1 juli 1999 financieel ondersteund. b. per 1
januari 2000 wordt het EPA opgenomen in de Energiepremie c. In 2001/2002 wordt
de voortgang van het vrijwillige EPAtraject geëvalueerd. Indien de evaluatie
daartoe aanleiding geeft, wordt besluitvorming voorbereid over verdere intensivering
van het beleid. Een keuringseis zal niet eerder dan 2002 en een prestatie-eis
niet eerder dan 2004 in werking treden. 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerda. Het EnergiePrestatieAdvies is in
de loop van 1999 beschikbaar gekomen. b. Per 1 januari 2000 is de regeling
Energiepremie van kracht waarin een financiële vergoeding voor EPA is
opgenomen. c. In de Tussenstandnotitie Klimaatbeleid (Tweede Kamer, vergaderjaar
2000–2001, bijlage bij Niet-dossierstuk VROM00 556) is vastgesteld
dat onzeker was of de CO2-doelstelling voor de gebouwde omgeving
gehaald wordt. Daarbij is een brief aangekondigd over intensivering van het
klimaatbeleid in de gebouwde omgeving. De Staatssecretaris van VROM heeft
deze brief op 27 november aan de Tweede Kamer gestuurd.4. Prestatie doelgroepenIn 2000 is voor 23 340 woningen een EPA opgesteld.
In 2000 zijn 57 000 aanvragen ingediend voor energiepremie voor maatregelen
aan de schil van de woning en de verwarmingsinstallatie.5. Afspraken over monitoring en evaluatieJaarlijks wordt gerapporteerd over
de resultaten van EPA. 6. Resultaten monitoring en evaluatieIn 2000 is voor 23 340 woningen
een EPA opgesteld. De verwachting is dat het aantal EPA's de komende jaren
zal stijgen tot 300 000 in 2004. In 2000 bleef het aantal EPA's bij eigenaar/bewoners
en de particuliere verhuursector achter. De massamediale campagne in 2002
moet hierin verbetering brengen.7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 2,0 Mton
t.o.v. GC. Dit komt overeen met 5,5 Mton t.o.v. de situatie in het referentiejaar
1995.8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieMet de maatregelen aan de woning en verwarmingsinstallatie waarvoor
energiepremie is aangevraagd, is in 2000 een CO2-reductie bereikt
van 0,05 Mton t.o.v. de referentiesituatie 1995. Het effect is nog beperkt
omdat 2000 voor zowel EPA als Energiepremie het startjaar was. 9. Kosten voor de overheidIn 2000 werd in het totaal 45 miljoen euro aan energiepremies
uitgekeerd, hiervan was 1/3 voor voorzieningen aan de woning en de verwarmingsinstallatie
en 2/3 voor elektrische apparaten (zie factsheet 15). In 2000 werd door de
overheid via de Energiepremie 0,4 miljoen euro bijgedragen aan EPA's. 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen  14. EPA utiliteitsbouw 1. SectorBestaande utiliteitsbouw2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. in 2000/2001 zal het EnergiePrestatieAdvies
door marktpartijen worden ontwikkeld waarna het voor doelgroepen beschikbaar
komt; b. per 1 januari 2000 wordt het EPA betrokken bij de verhoging van de
EIA c. in 2001/2002 eerste evaluatie van de voortgang van het vrijwillige
EPA-traject, in 2004 de tweede evaluatie van het vrijwillige EPA-traject 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet ontwikkelingstraject voor EPA-U(tiliteitsbouw)
duurt vanwege een andere opzet langer dan bij EPA-W. Om EPA-U van de grond
te krijgen wordt gepoogd aan te sluiten bij de Energiezorgplicht waaraan bedrijven
in een aantal sectoren moeten voldoen. In 2000 en 2001 is vanuit het Besluit
Subsidies Energieprogramma's Gebouwde Omgeving en Ruimtelijke aspecten een
aantal experimenten ondersteund, om te komen tot energieonderzoeksmethoden
waarmee een EPA voor de verschillende sectoren in de utiliteitsbouw kan worden
gegeven. Het gaat om 17 lopende projecten en 35 nieuwe subsidieaanvragen.
In 2002 komen diverse EPA-methodieken beschikbaar. In 2001 is in samenwerking
met de markt een start gemaakt met het opzetten van een kwaliteitsborgingssysteem
zodat er in 2002 de certificatie van EPA- U kan plaats vinden.4. Prestatie doelgroepenDe ontwikkeling van EPA-U is voortvarend opgepakt
door doelgroepen. Bij boven genoemde projecten zijn brancheverenigingen, adviesbureaus,
energiebedrijven en andere partijen betrokken. Via experimenten worden in
2001 en 2002 naar verwachting ca. 250 gebouwen van een EPA voorzien.5. Afspraken over monitoring en evaluatieEPA-U is nog in ontwikkeling. Dit betekent
dat de monitorafspraken ook nog verder vorm worden gegeven. In ieder geval
wordt geregeld dat per EPA bepaalde basisgegevens worden verzameld en daarnaast
dat via de EIA/EINP informatie over de uitvoering van de maatregelen wordt
verzameld. Dit betekent dat inzicht ontstaat in het aantal uitgevoerde EPA's,
de inhoud van de adviezen, de geadviseerde energiebesparing en het aantal
getroffen maatregelen waarvoor subsidie is aangevraagd. 6. Resultaten monitoring en evaluatieNog geen resultaten. Zie ook 3.7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 1,0 Mton
(incl. ca..0,1 Mton EPN) April 2002 wordt een studie afgerond naar de tussendoelen
voor de periode 2002–2010 en een ex ante evaluatie naar de verwachte
effectiviteit van het instrument EPA-U in combinatie met EIA/EINP of gelijkwaardige
regeling. 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie– 9. Kosten voor de overheidDe kosten van het meerjarenprogramma EPA 1999–2003
bedraagt 16 M€, waarvan ca. 8 M€ voor de utiliteitsbouw. Via flankerend
beleid worden additionele kosten gemaakt, o.a. via EIA/EINP. 10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 2002 11. Opmerkingen   15. Bevordering energie-efficiënte apparaten (regeling
Energiepremie) 1. SectorHuishoudens en kantoren2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. Wetsvoorstel voor energiepremieregeling
was al ingediend bij het verschijnen van de UK13. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdDe Energiepremie Regeling is per 1–1-2001
uitgebreid met duurzame energie en per 1-1-2002 met energiezuinige nieuwbouw.4. Prestatie doelgroepen– 5. Afspraken over monitoring en evaluatieEvaluatie wordt uiterlijk 1 juli 2002
afgerond. Monitoring: EnergieNed rapporteert elk kwartaal aan Fin. over het
aantal uitgekeerde premies 6. Resultaten monitoring en evaluatieIn 2000 werd in het totaal 45 miljoen
euro aan energiepremies uitgekeerd, hiervan was 2/3 voor elektrische apparaten
en 1/3 voor voorzieningen aan de woning en de verwarmingsinstallatie. 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,3 Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie–9. Kosten voor de overheidIn 2000 werd in het totaal 45 miljoen euro aan energiepremies
uitgekeerd, hiervan was 2/3 voor elektrische apparaten en 1/3 voor voorzieningen
aan de woning en de verwarmingsinstallatie (zie factsheet 13).10. Gegevens verwerkt t/m15 januari 200211. Opmerkingen - 16. Kolencentrales 1. Sector Energiesector2. Acties/instrumenten
zoals aangekondigd in UK1a. in overleg met eigenaren
kolencentrales opstellen van een intentieverklaring om tot een gezamenlijke
afspraak te komen. Als onderdeel daarvan omvorming van de brandstoffenbelasting
(af te ronden eind 1999) b. invullen en bekrachtigen afspraak met als hoofddoel
het terugdringen van de CO2-emissie per kWh bij kolencentrales
naar het niveau van aardgasstoken (af te ronden 2000) c. binnen de afspraak
wordt de relatie met NOx-kostenverevening bezien d. uiterlijk eind
1999 duidelijkheid verschaffen over aanvullende emissie-eisen voor meestoken
van biomassa in kolencentrales.3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet afgelopen jaar is de Beleidsafspraak op hoofdlijnen (augustus
2000) omgevormd tot een convenant dat in concept gereed is en waarover momenteel
afrondende besprekingen worden gevoerd. Overeengekomen is om de jaarlijkse
CO2-emissie van de kolencentrales van de Nederlandse elektriciteitsproducenten
over de periode 2008–2012 met gemiddeld 6 Mton CO2 terug
te brengen. Belangrijkste maatregelen zijn de inzet van biomassa en deelname
aan het convenant benchmarking. De komende jaren zullen de bedrijven starten
met de uitvoering van de maatregelen. Het convenant voorziet in een eerste
evaluatie in 2002. Tevens is een eindconcept gereed van de circulaire waarin
het nieuwe emissiebeleid voor de inzet van biomassa is omschreven. De publicatie
van deze circulaire is gekoppeld aan de afronding van de besprekingen over
het convenant over de kolencentrales. 4. Prestatie doelgroepen– 5. Afspraken over monitoring en evaluatieJaarlijks stelt EnergieNed voor 1 september een monitoringsrapportage
op. Deze wordt door de provincies geverifieerd voor 1 november. Het convenant
zal door de partijen gezamenlijk geëvalueerd worden voor 1 mei in de
jaren 2002, 2005, 2008 en 2012. De CO2-reductie wordt hierbij berekend
conform de Uitvoeringsregeling subsidies CO2-reductieplan. 6. Resultaten monitoring en evaluatie–7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC, zoals aangegeven
in de UK1 6,0 Mton8. Berekende CO2-reductie in 2000 en 2010,
zoals aangegeven in monitoring/evaluatie–9. Kosten voor de overheid–10. Gegevens verwerkt t/m14 januari 200211. Opmerkingen   17. 5% hernieuwbare energie 1. SectorEnergiesector 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. opname aandeel hernieuwbare
energie voor 2010 in nieuwe MJA's b. aandacht voor verplicht aandeel duurzaam
in het Energierapport in 19993. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdHet afgelopen jaar zijn de fiscale
faciliteiten voor het gebruik van deze bronnen via de REB sterk verhoogd.
Tevens is met de provincies een convenant getekend over het plaatsingsbeleid
voor 1500 MW windenergie in 2010 en is een plan gepresenteerd met extra stimulansen
voor zonne-energie. Per 1 juli 2001 zijn afnemers van groene stroom binnen
de categorie gebonden klanten vervroegd vrije klant geworden waarmee een extra
marktimpuls tot stand is gekomen. Het beleid ten aanzien van hernieuwbare
energie voor de komende jaren wordt in het begin 2002 uit te brengen Energierapport
2002 uiteengezet.4. Prestatie doelgroepen 5. Afspraken over moni-toring en evaluatieJaarlijks stelt NOVEM de bijdrage vast
van duurzame energie aan de energievoorziening en de uitgespaarde fossiele
energie 6. Resultaten monitoring en evaluatieIn 2000 was het aandeel duurzame energie
in Nederland 1,2%. 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 2,0 Mton
(totaal is 4,0 Mton verondersteld is een overlap van maximaal 2 Mton met de
maatregelen bij kolencentrales) 8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatieUit de invulling van het convenant met kolencentrales blijkt
dat de overlap tussen het reductie-effect van 5% duurzame energie en het convenant,
niet 2 maar 3,5 Mton zal zijn.9. Kosten voor de overheid 10. Gegevens verwerkt t/m 11. Opmerkingen  18. Versnelling bosaanplant 1. SectorBosbouw 2. Acties/instrumenten zoals aangekondigd
in UK1a. in gesprekken met de doelgroepen
nagaan in hoeverre zij gebruik willen maken van boscertificaten b. de boscertificaten
zullen in nauwe samenhang met het experiment verhandelbare reducties worden
geoperationaliseerd 3. Acties/instrumenten zoals uitgevoerdBoscertificaten zijn op te vatten als
een verbijzondering van CO2 -certificaten. Met boscertificaten
wordt de omzetting van CO2 uit de lucht naar koolstof in duurzaam
beheerd bos zekergesteld en verhandelbaar gemaakt. De boscertificaten kunnen
dienst doen als het tastbare bewijs dat CO2 uit de lucht is of
wordt genomen. Daarmee kunnen CO2-emissies consumenten en andere
doelgroepen gecompenseerd worden. De Stichting Nationaal Groenfonds zet het
systeem van boscertificaten op. De eerste boscertificaten zijn in 2001 uitgereikt
aan Staatsbosbeheer en de ANWB. Het systeem van boscertificaten zal fiscaal
ondersteund worden. Het wetsvoorstel terzake is ter goedkeuring voorgelegd
aan de Europese Commissie.4. Prestatie doelgroepen–5. Afspraken over monitoring en evaluatie– 6. Resultaten monitoring en evaluatie– 7. Berekende reductie in 2010 t.o.v. GC,
zoals aangegeven in de UK1 0,1 Mton8. Berekende CO2-reductie in
2000 en 2010, zoals aangegeven in monitoring/evaluatie–9. Kosten voor de overheid–10. Gegevens verwerkt t/m 11. Opmerkingen   19. HFK als procesemissie in de chemische industrie Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject hcfk-productie Sector, stof en toepassingChemische industrie, hfk's, bijproduct van de synthese
van hcfk-22 Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Referentiesituatie is bedrijfsvertrouwelijke
informatie, reductiepotentieel is 2,5–3 Mton CO2-eq.Veranderde inzichten– Afspraken over monitoring en/of evaluatie– EmissiemonitoringMonitoringprotocol, milieujaarverslag meldt restemissies Reeds getroffen maatregelen Verbeterde naverbrander, via milieuvergunningAfgesproken maatregelenReservenaverbrander die bedrijfstijd zal verlengen
wordt in 2002 geïnstalleerdResultaten evaluatie–Gegevens verwerkt t/m November 2002Kosten doelgroepen€ 2/tonKosten overheid– OpmerkingenDe in de vergunning
afgesproken reductie met 83% werd in eerste instantie niet gehaald, verbetering
van de naverbrander in combinatie met een reserveverbrander zal de beoogde
reductie zeker moeten halen. 20. PFK-emissie bij aluminiumproductie Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject pfk-reductie bij de aluminiumproductie.Sector, stof en toepassingAluminiumproductie, pfk's ontstaan als bijproduct
van de elektrolyse van aluinaarde aan de anode. Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Reductiepotentieel 1,2 Mton CO2-equivalent (– 95%) in 2008–2012. Aangenomen is dat
de productie bij Aldel in 2006 zou sluiten, de restemissie (ong. 0,1 Mton)
is niet meegeteld bij de projectie voor 2010. Veranderde inzichten– Afspraken over monitoring en/of evaluatieEvaluatie is voorzien voor 2005EmissiemonitoringMeetcampagnes zijn uitgevoerd of gaande. NOVEM heeft opdracht
een monitoringprotocol op te stellen in overleg met de sector. Reeds getroffen maatregelen Omschakeling van zijvoeding op middenvoeding bij Aldel
volgens afspraak bij aanpassing vergunning.Afgesproken maatregelenPechiney heeft besloten om te schakelen van zijvoeding
op middenvoeding, ombouw naar verwachting gereed in 2003. Resultaten evaluatie– Gegevens verwerkt t/mAugustus 2001 Kosten doelgroepenNeutraal of negatief Kosten overheidCO2-reductieplanOpmerkingenAldel is voornemens
te blijven produceren na de overeengekomen sluitingsdatum in 2006. Dit levert
een kleine tegenvaller voor de PFK-emissie. Emissiereductie voor CO2 (elektriciteit en verbruik C-anodes) zal echter sterker tegenvallen.21. HFK-emissie bij gebruikstoepassing koeling Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
gebruikerstoepassingen, deelproject vriezen, koelen en airconditioning. Sector, stof en toepassingEr zijn vier groepen bronnen van HFK-emissie in de
categorie vriezen, koelen en airconditioning: (1) stationaire installaties,
zoals koelhuizen en de detailhandel, (2) koel- en vriesvervoer over de weg,
(3) airconditioning van personenauto's en (4) vriezen en koelen in de zeescheepvaart. Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1In de UK1 was een reductiepotentieel
voor alle gebruiktoepassingen samen (zie ook factsheets 22 t/m 24) opgenomen
van 4 Mton CO2-equivalent. Indertijd is verondersteld dat koeling
ongeveer 3 Mton op kon leveren. Veranderde inzichten t.o.v. UK1Het gebruik van hfk's ligt lager dan in UK1
verondersteld door het gebruik van klimaatvriendelijke alternatieven en doordat
de lekdichtheid groter blijkt dan verwacht. De huidige uitstoot is 1,2 Mton
CO2-equivalent per jaar. Het reductiepotentieel is 0,8 –
1 Mton. Afspraken over monitoring en/of evaluatieEvaluatie is voorzien ten behoeve van
het tweede ijkmoment in 2005. EmissiemonitoringKPMG heeft de omvang van het koelmiddelgebruik in kaart gebracht.
Voor apparatuur met >3 kg koelmiddel moet een boekhouding worden bijgehouden.
NOVEM stelt in overleg met de sector een monitoringprotocol op. Reeds getroffen maatregelen Installaties moeten voldoen aan de Regeling Lekdichtheid
Koelinstallaties (RLK) die in het kader van het Montreal-protocol is opgesteld,
maar ook geldt voor hfk's. De RLK wordt momenteel aangepast, zodat deze in
overeenstemming is met de EU-verordening en afspraken over emissiereductie
met de doelgroep, en de overschakeling op doelvoorschriften in de vergunningverlening
toelaat. Afgesproken maatregelen Resultaten evaluatieAugustus 2001 Gegevens verwerkt tot en met – Kosten doelgroepen Kosten overheid OpmerkingenEen uitgebreid
beleidspakket in het kader van het Montreal-protocol is reeds aanwezig. Afspraak
is dat de uitfasering van (h)cfk's niet mag lijden onder maatregelen i.h.k.v.
het Kyoto-protocol. De mogelijke omschakeling naar CO2 zou netto
zeer gunstig zijn. Voor de grotere installaties die van HCFK's overgaan op
vluchtige koolwaterstoffen of ammoniak geldt dat vanuit externe veiligheid
beperkingen kunnen worden verwacht. Met de sector wordt bekeken of voor auto
airco's eerst een vrijwillig en uiteindelijk een verplicht registratiesysteem
mogelijk en voor RAI, Bovag en ANWB aanvaardbaar is. De zeescheepvaart valt
formeel niet onder de Nederlandse verantwoordelijkheid. Niettemin wordt getracht
tot afspraken te komen met Nederlandse rederijen.22. HFK-emissie bij gebruikstoepassing schuimen en aerosolen Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
gebruikerstoepassingen, deelproject schuimen en aerosolen.Sector, stof en toepassingBouwmaterialenproducten, hfk's als blaasmiddel Consumentenproducten,
hfk's als drijfgas in spuitbussen en inhalors Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Reductiepotentieel voor alle gebruikerstoepassingen
4 Mton CO2-eq. (factsheet 21 t/m 24). Indertijd is een reductiepotentieel
verondersteld van 1 Mton voor schuimen, aerosolen (deze factsheet), blusmiddelen
(factsheet 24) en oplos- en reinigingsmiddelen (factsheet 23) samen. Veranderde inzichten t.o.v. UK1Gebruik ligt lager dan eerder aangenomen, vooral
bij het blazen van schuimen doordat de verwachte substitutie van cfk's door
hfk's nauwelijks heeft plaatsgevonden. Reductiepotentieel t.o.v. 2000 wordt
geschat op 0,35 Mton Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringMonitoringprotocol wordt in 2002 opgesteld. Reeds getroffen maatregelenDe sector heeft geanticipeerd op toekomstig klimaatbeleid
door waar mogelijk over te schakelen op blaasmiddelen met een lage GWP zoals
VOS, CO2 en stoom. Afgesproken maatregelenInspanningsverplichting die zo mogelijk wordt vastgelegd
in een convenant en zo nodig in regelgevingResultaten evaluatie–Gegevens verwerkt t/m November 2002Kosten doelgroepenVoor blaasmiddelen acceptabel Kosten overheidKosten VAMILOpmerkingen– 23. HFK- en PFK-emissie bij gebruikstoepassing reinigings-
en oplosmiddelen Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
gebruikerstoepassingen, deelproject reinigings- en oplosmiddelenSector, stof en toepassingElectronica-assemblage, lucht- en ruimtevaartindustrie,
onderzoek, hfk's en pfk'sEmissies en reductie-potentieel volgens
UK1Gebruik omstreeks 0,1 Mton, reductiepotentieel
omstreeks 80% daarvan Veranderde inzichten t.o.v. UK1Gebruik hfk's en pfk's is lager dan verwacht
doordat cfk's goedkoper zijn. Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringNulmeting moet nog plaatsvinden Reeds getroffen maatregelen– Afgesproken maatregelenMocht het gebruik van hfk's en pfk's groeien dan wordt
bijvoorbeeld in 2005 besloten of alsnog beleid nodig is Resultaten evaluatieVoorzien in 2004Gegevens verwerkt tot en met November 2002Kosten doelgroepen– Kosten overheid– Opmerkingen– 24. HFK-emissie bij gebruikstoepassing blusmiddelen Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
gebruikerstoepassingen, deelproject blusmiddelenSector, stof en toepassingBrandbeheersing, hfk's als blusmiddel Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1–Veranderde inzichten t.o.v. UK1De verwachte substitutie van halonen door hfk's
heeft nauwelijks plaatsgevonden Afspraken over monitoring en/of evaluatie–Emissiemonitoring– Reeds getroffen maatregelen – Afgesproken maatregelen– Resultaten evaluatie– Gegevens verwerkt tot en met November 2001 Kosten doelgroepen– Kosten overheid–Opmerkingen– 25. N2O-emissie uit driewegkatalysatoren van
personenauto's Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject verkeer Sector, stof en toepassingPersonenauto's met geregelde driewegkatalysatoren,
N2O Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Emissie: 0,6 Mton (1990) Reductiepotentieel:
0,5 Mton Veranderde inzichten t.o.v. UK1De uitstoot is veel lager dan verwacht en daarmee
ook het reductiepotentieel. De afname van de N2O uitstoot is mede
te danken aan de aanscherping van de NOx-normen voor het wegverkeer Afspraken over monitoring en/of evaluatieRelevante trends zullen periodiek worden
geanalyseerd EmissiemonitoringRelevante trends zullen periodiek worden geanalyseerd Reeds getroffen maatregelen – Afgesproken maatregelen– Resultaten evaluatie– Gegevens verwerkt tot en met November 2001 Kosten doelgroepen– Kosten overheid–OpmerkingenDe emissie
is zo laag dat naar verwachting geen expliciete maatregelen getroffen hoeven
worden. 26. Methaan- en lachgasemissie in de Landbouw Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject Landbouw Sector, stof en toepassingAgrosector, CH4- en N2O-emissie
bij mestproductie en mestopslag in de (rund)veehouderij en bij mestaanwending. Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Emissie CH4 10,7 Mton
CO2-eq. (1990), reductiepotentieel moest onderzocht worden. Emissie N2O 7,0 Mton CO2-eq. (1990), reductiepotentieel moest worden onderzocht. Veranderde inzichtenOnderzoek loopt Afspraken over monitoring en/of evaluatieEvaluatie voorzien voor 2004.EmissiemonitoringMomenteel wordt een monitoringsprotocol opgesteld; verwachte
oplevering 2002Reeds getroffen maatregelen Geen aanvullend beleid vanuit ROB, echter aanzienlijke
positieve neveneffecten op broeikasgasemissies door mineralenbeleid van LNV/VROM
en door herstructurering van de veehouderij. Afgesproken maatregelenOverwogen wordt kleinschalige mestvergistingsinstallaties
op de VAMIL- of MIA-lijst te zettenResultaten evaluatie–Gegevens verwerkt t/m November 2001Kosten doelgroepenNihilKosten overheidIndirecte kosten via VAMIL en MIAOpmerkingenReducties
van CH4 en N2O komen waarschijnlijk tot stand dankzij
het mineralenbeleid en door de herstructurering van de veehouderij. Het is
mogelijk dat zowel vernattingsbeleid als (bepaalde onderdelen van het) ammoniakbeleid
tot een netto toename van obg's zullen leiden.27. Methaanemissie bij afvalverwijdering Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject afvalverwijdering Sector, stof en toepassingStortplaatsen, CH4, komt vrij door de vergisting
van de organische fractie van gestort afvalEmissies en reductie-potentieel volgens
UK1Emissies 11,8 Mton CO2-eq.
(1990), reductiepotentieel 0,5–1,5 Mton CO2-eq. (t.o.v. 2000)Veranderde inzichten t.o.v. UK1–Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringIn 2002 wordt een protocol opgesteld van de huidige berekeningsmethode
waarbij de relevante parameters gevalideerd worden. Reeds getroffen maatregelen Stortgaswinning (gasonttrekkingsbuizen) en folieafdichting Afgesproken maatregelenOptimalisatie stortgaswinning en oxidatie in de toplaag Resultaten evaluatie–Gegevens verwerkt t/m November 2001Kosten doelgroepenAcceptabelKosten overheid–OpmerkingenVeranderde
samenstelling en hoeveelheid afval door stortverboden in de afgelopen jaren,
zodat emissie sterk is verminderd. 28. PFK- en SF6-emissie in de halfgeleiderindustrie Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject halfgeleiderproductie Sector, stof en toepassingChips, pfk's en SF6, ets- en reinigingsmiddel Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Moest onderzocht wordenVeranderde inzichten t.o.v. UK1Reductiepotentieel is 10% absolute emissiereductieAfspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringMonitoringprotocol gereed in 2002 Reeds getroffen maatregelen –Afgesproken maatregelenDoelvoorschrift zal worden opgenomen in de milieuvergunning Resultaten evaluatie– Gegevens verwerkt tot en met November 2001 Kosten doelgroepenAcceptabelKosten overheid– OpmerkingenHet plafond
is ambitieus gezien de groei van de productie van 15% per jaar 29. SF6-emissie in de sterkstroomsector Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject sterkstroom Sector, stof en toepassingElektriciteitsopwekking en -distributie, SF6, isolatie en blusmiddel Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Moest onderzocht wordenVeranderde inzichten t.o.v. UK1Hergebruik en recycling mogelijk, reductiepotentieel
<0,1 MtonAfspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringMonitoringprotocol gereed in 2002 Reeds getroffen maatregelen verbeterde gaskarren zorgen voor het verwijderen en
opslaan van >95% van het gas tijdens onderhoud van schakelkasten, deze maatregel
is opgenomen op de VAMIL-lijst Afgesproken maatregelenOpleiding monteurs, zorgvuldige boekhouding, op lekdichtheid
ontwerpen, minder emissies bij het afvullen, verbetering onderhoudsprocedure,
verbetering gasbehandelingsapparatuur, snelle vervanging defecte of lekke
apparatuur, terugwinning bij ontmanteling Resultaten evaluatie–Gegevens verwerkt tot en met November 2001Kosten doelgroepenNog onbekendKosten overheidKosten van de VAMILOpmerkingen– 30. SF6-emissie bij de productie van dubbel
glas Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject dubbelglas Sector, stof en toepassingBouw, SF6, geluidsisolatiemedium in spouw
dubbele beglazing Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Was nog niet als bron geïdentificeerd Veranderde inzichten t.o.v. UK1Reductiepotentieel 0,1 Mton Afspraken over monitoring en/of evaluatie– EmissiemonitoringDe noodzaak voor een monitoringprotocol is afhankelijk van het
beleidReeds getroffen maatregelen –Afgesproken maatregelenDe sector vraagt een toepassingsverbod mogelijk zal
dit verbod onderdeel uitmaken van de voorziene EU F-gassen richtlijn die niet
voor eind 2002 in werking kan treden Resultaten evaluatie–Gegevens verwerkt tot en met November 2001Kosten doelgroepenKosteneffectiviteit goed, meerkosten kunnen doorberekend worden Kosten overheid– OpmerkingenOnderzoek
naar alternatieven en de kosten daarvan vindt momenteel plaats 31. Methaanemissie bij olie- en gaswinning en bij gasdistributie Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject olie en gas Sector, stof en toepassingMet name Off-shore gas-winning en leidingennet (zoals
in UK1 is opgenomen), CH4, lekken en onvolledig of niet affakkelen. Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Emissie 3,9 Mton (1990)Veranderde inzichten t.o.v. UK10,15 Mton reductiepotentieel Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringMonitoringprotocol gereed in 2002 Reeds getroffen maatregelen –Afgesproken maatregelenMaatregelen met een negatieve kosteneffectiviteit,
i.h.k.v. Nogepa-convenantResultaten evaluatie–Gegevens verwerkt tot en met November 2001Kosten doelgroepen0 (rendabele maatregelen)Kosten overheid–Opmerkingen– 32. Methaanemissie uit gasmotoren Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject gasmotoren Sector, stof en toepassingMet name glastuinbouw, onverbrand methaan uit kleinschalige
WKK-installatiesEmissies en reductie-potentieel volgens
UK1Was nog onbekend Veranderde inzichten t.o.v. UK1– Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringMonitoringprotocol gereed in 2002 Reeds getroffen maatregelen –Afgesproken maatregelenDiverse opties, nog niet over besloten Resultaten evaluatie–Gegevens verwerkt tot en met November 2001Kosten doelgroepenNog onbekendKosten overheid–OpmerkingenNOx
en CO2 spelen ook een rol bij het milieurendement van gasmotoren.
Omdat methaan ook een broeikasgas is gaat de slip daarvan ten koste van het
CO2-voordeel van de WKK-installaties. 33. N2O-emissie bij salpeterzuurproductie Onderdeel Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
(UK1)Reductieplan Overige Broeikasgassen,
deelproject salpeterzuurproductie Sector, stof en toepassingKunstmestproductie, nylonhalffabrikaat, N2O,
restemissie Emissies en reductie-potentieel volgens
UK1Emissie 11 Mton (1990), reductiepotentieel
10 Mton Veranderde inzichten t.o.v. UK1Emissies lager door bijschatting te vervangen
door gegevens uit de emissieregistratie, reductiepotentieel nu 5,5 Mton bij
salpeterzuurproductie en 1,0 Mton bij caprolactam, beide onder behoud van
ontwikkeling geschikte katalysator Afspraken over monitoring en/of evaluatie–EmissiemonitoringConcept monitoringprotocol is gereed Reeds getroffen maatregelen –Afgesproken maatregelenIndien katalysator voorhanden, opname in benchmark,
uitruil met andere milieuaspecten door sector gewenst, opname in milieuvergunning,
sector is ook geïnteresseerd in emissiehandel, kostenreductie door opname
in MIA/VAMIL is gewenst door sector Resultaten evaluatie– Gegevens verwerkt t/mNovember 2001 Kosten doelgroepen€0,5–2 per ton Kosten overheidMogelijk in CO2-reductieplan OpmerkingenOntwikkeling
katalysator voor salpeterzuurproductie is in fase van duurproeven, of toepassing
bij caprolactamproductie ook mogelijk is moet nog worden onderzochtXNoot11 Mton C = 3,67 Mton CO2-equivalentXNoot1Dat zijn het voorstel ter amendering van richtlijn 96/92/EC en 98/30/EC
inzake gemeenschappelijke regels voor de interne elektriciteits- en gasmarkten,
de richtlijn ter bevordering van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen COM(2000)279,
het actieplan ter verbetering van energie-efficiency in de EU COM(2000)247,
het Groenboek «Towards a European Strategy for the
Security of Energy Supply COM(2000)769, het richtlijnvoorstel betreffende
energieprestaties van gebouwen COM(2001)226, en de herziening van de kaderregeling
inzake staatssteun ten behoeve van het milieu 2001/C37/03,OJ C 37, 03/02/2001,
p. 3.XNoot1In het Kyoto-protocol wordt gesproken over een «assigned amount»
(d.w.z. een toegestane hoeveelheid) voor de gehele budgetperiode van 5 jaar.
Voor Nederland is deze hoeveelheid op grond van de aangepaste berekeningen
995 Mton (5 jaar x gemiddeld 199 Mton per jaar).XNoot2CO2-equivalenten maken het mogelijk om emissies van CO2 en emissies van de overige broeikasgassen te vergelijken, rekening
houdend met verschillen in «greenhouse warming potential» (GWP).XNoot1incl. vuilverbrandingsinstallaties, exclusief centraal WKK-kolenvermogenXNoot1Meer precies in termen van het Klimaatverdrag: de Annex I landen.XNoot2De precieze financiële consequenties zijn afhankelijk van de internationale
verdeelsleutel; hierover zal naar verwachting in de loop van 2002 duidelijkheid
komen.XNoot1Op basis van rapporten van het IPCC van UNEP/WMO.XNoot2Per oktober 2001 bestond de kopgroep uit posten in Bangla Desh, Bolivia,
Brazilië, China, Costa Rica, Ecuador, Filippijnen, Guatemala, Mozambique,
Suriname en Peru.XNoot3In het kader van het NCCSAP fase I zijn/ worden activiteiten uitgevoerd
in 13 landen. Dat zijn Bolivia, Costa Rica, Ecuador, Ghana, Senegal, Suriname,
Jemen, Bhutan, Kazakstan, Mongolië, Colombia, Mali, en Zimbabwe. Voorts
zijn vóór 1996 studies uitgevoerd in Bangla Desh, Egypte, Nicaragua
en Vietnam.XNoot4Zie: The Netherlands Climate Change Studies Assistance Programme, Evaluation
of the periode 1993–1999, April 2001, Volume I: Main Report en Volume
II: Annexes.XNoot1In de zin van Certified Emissions Reductions (CER's).XNoot1Hiermee is jaarlijks EUR 17–19 miljoen gemoeid.XNoot1De economische groei tussen 2003 en 2010 is in de optimistische variant
geraamd op gemiddeld 2,75% per jaar. Doordat de groei in 2001 en 2002 gemiddeld
op 1,5% wordt ingeschat, resulteert over de gehele periode 2001–2010
een gemiddelde groei van 2,5% per jaar.XNoot1De UK noemt een emissieniveau in 2010 bij ongewijzigd beleid van 256 Mton
CO2-eq. en een Kyoto-doel van 206 Mton. Sinds het uitbrengen van
de UK is echter de berekeningswijze in het kader van de emissiemonitoring
aangepast. Zie par. 3.1 voor een toelichting. De nieuwe berekeningswijze heeft
ook consequenties voor de omvang van het beleidstekort in het GC-scenario.
De aanpassingen werken anders door in de cijfers voor 1990 (het referentiejaar
van het – 6%-doel) dan in de cijfers voor 1995 (het startpunt van
het GC-scenario). Emissies bij ongewijzigd beleid worden met 11 Mton lager
( van 256 Mton naar 245 Mton), terwijl het Kyoto-doel met 7 Mton lager wordt
(van 206 naar 199). Hierdoor zou op grond van de nieuwe berekeningswijze het
beleidstekort in GC 46 Mton in 2010 zijn geweest.XNoot1Bij toepassing van de bijgestelde berekeningswijze, zoals in par. 3.1
beschreven, bedraagt de beoogde reductie 23 Mton in plaats van de 25 Mton
die in de UK wordt genoemd. Dit verklaart een deel van het verschil met de
UK.XNoot1De inschatting van het aanvullende effect van het CO2-beleid
in voorbereiding is gebaseerd op de studie van ECN en RIVM,
Effect op CO2-emissies van beleid in voorbereiding, ECN-C-02–003,
2002. Het aanvullende effect op het terrein van de overige broeikasgassen
is gebaseerd op de resultaten van het Reductieplan Overige Broeikasgassen
(ROB).XNoot1In deze figuur is omwille van de vergelijking uitgegaan van de GC-cijfers
zoals deze bij toepassing van de bijgestelde berekeningswijze zouden zijn
geweest. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28240-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl