Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording; Rapport Verantwoorden over beleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26573, nr. 26

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26573 nr. 26

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudSamenvattingDoelformuleringWenselijke verantwoordingsinformatieInformatie in de verantwoording 1999Beschikbaarheid overige informatieBetrouwbaarheid van de beschikbare informatieAanbevelingenReactie bewindspersonen en nawoord Rekenkamer1 INLEIDING1.1 Verantwoorden over beleidsresultaten1.2 Onderzoekskader2 VAN BELEID NAAR VERANTWOORDING2.1 Inleiding2.2 Doelformulering2.3 Aansluiting beleid en begroting3 WENSELIJKE VERANTWOORDINGSINFORMATIE3.1 Inleiding3.2 De gewenste verantwoordingsinformatie3.3 Verantwoording bij gedeelde verantwoordelijkheid4 BESCHIKBAARHEID EN BETROUWBAARHEID VAN INFORMATIE4.1 Inleiding4.2 Verantwoording over 19994.3 Beschikbaarheid van overige informatie4.4 Betrouwbaarheid van informatie5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN6 REACTIE BEWINDSPERSONEN EN NAWOORD REKENKAMER6.1 Reactie minister van Financiën6.2 Reactie minister van Economische Zaken6.3 Reactie minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij6.4 Reactie minister van Verkeer en Waterstaat6.5 Reactie staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer6.6 Nawoord RekenkamerBIJLAGE 1 Analyse van acht beleidsterreinenINHOUDSOPGAVE1.1 STIMULERINGSREGELING RUIMTE VOOR ECONOMISCHE ACTIVITEIT1.1.1 Het beleid1.1.2 Beoordeling doelboom1.1.3 Wenselijke verantwoording1.1.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.1.5 Conclusie1.2 MICRO-ELEKTRONICASTIMULERING1.2.1 Het beleid1.2.2 Beoordeling doelboom1.2.3 Wenselijke verantwoording1.2.4. Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.2.5 Conclusie1.3 REALISATIE ECOLOGISCHE HOOFDSTRUCTUUR1.3.1 Het beleid1.3.2 Beoordeling doelboomDoelboom Ecologische hoofdstructuur1.3.3 Wenselijke verantwoording1.3.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.3.5 Conclusie1.4 VOORTGEZET AGRARISCH ONDERWIJS1.4.1 Het beleid1.4.2 Beoordeling doelboomDoelboom Voortgezet agrarisch onderwijs1.4.3 Wenselijke verantwoording1.4.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.4.5 Conclusie1.5 WATERKEREN1.5.1 Het beleidDoelboom Waterkeren 1.5.2 Beoordeling doelboom1.5.3 Wenselijke verantwoording1.5.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.5.5 Conclusie1.6 REGIONALE EN LOKALE INFRASTRUCTUUR1.6.1 Het beleid1.6.2 Beoordeling doelboomDoelboom Regionale en lokale infrastructuur1.6.3 Wenselijke verantwoording1.6.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de financiële verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatie1.6.5 Conclusie1.7 KLIMAATBELEID1.7.1 Het beleidDoelboom KlimaatbeleidBinnenlandse maatregelenBuitenlandse maatregelenTechnologische vernieuwingInstrumentele vernieuwing1.7.2. Beoordeling doelboom1.7.3 Wenselijke verantwoording1.7.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatieOverige beschikbare verantwoordingsgegevens1.7.5 ConclusiesDoelenOverzicht en indeling begrotingWenselijk modelVerantwoording VROM 1999Kwaliteit gegevens1.8 BODEMBELEID1.8.1 Het beleid1.8.2 Beoordeling doelboomDoelboom Bodembeleid1.8.3 Wenselijke verantwoording1.8.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Overige beschikbare informatieKwaliteit van informatieOverige beschikbare verantwoordingsgegevens1.8.5 ConclusieBIJLAGE 2 Lijst van gebruikte afkortingen 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26573Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 234 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 573Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoordingnr. 26VERANTWOORDEN OVER BELEIDInhoud Samenvatting2   1Inleiding51.1Verantwoorden over beleidsresulaten5 1.2Onderzoekskader5   2Van beleid naar verantwoording72.1Inleiding7 2.2Doelformulering72.3Aansluiting
beleid en begroting9   3Wenselijke verantwoordingsinformatie93.1Inleiding9 3.2De gewenste verantwoordingsinformatie9 3.3Verantwoording bij gedeelde verantwoordelijkheid10    4Beschikbaarheid en betrouwbaarheid van informatie124.1Inleiding124.2Verantwoording
over 199912 4.3Beschikbaarheid van overige informatie12 4.4Betrouwbaarheid
van informatie13    5Conclusies en aanbevelingen14   6Reactie bewindspersonen
en nawoord Rekenkamer156.1Reactie
minister van Financiën15 6.2Reactie minister van Economische
Zaken16 6.3Reactie minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij16 6.4Reactie minister van Verkeer en Waterstaat17 6.5Reactie staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer186.6Nawoord Rekenkamer18    Bijlage 1Analyse van acht beleidsterreinen 201.1Stimuleringsregeling ruimte
voor economische activiteit211.2Micro-elektronicastimulering27 1.3Realisatie ecologische hoofdstructuur32 1.4Voortgezet agrarisch
onderwijs38 1.5Waterkeren43 1.6Regionale en lokale infrastructuur49 1.7Klimaatbeleid551.8Bodembeleid64    Bijlage 2Lijst van gebruikte
afkortingen71         SamenvattingDe verantwoording over beleidsresultaten heeft nadrukkelijk de aandacht
van Tweede Kamer en regering. Het belang van het onderwerp is dan ook groot.
De beschikbaarheid en kwaliteit van verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten
bepalen in hoge mate of het parlement voldoende in staat is om invulling te
geven aan haar controlerende taak.In 1997 is, op initiatief van de Commissie voor de Rijksuitgaven, een
begin gemaakt met het project «Versnelling en kwaliteitsverbetering
van de financiële verantwoording». In juni 1998 mondde dit project
uit in het rapport Jaarverslag in de politieke arena.
In het rapport wordt voorgesteld om een «geïntegreerde verantwoording»
te leveren in de vorm van een jaarverslag. Dit jaarverslag zou niet alleen
betrekking moeten hebben op de rechtmatigheid van de inzet van middelen en
de doelmatigheid van de bedrijfsvoering, maar ook op de doeltreffendheid van
beleid.De Werkgroep Financiële Verantwoordingen («werkgroep-Van Zijl»)
heeft aan dit rapport een nadere uitwerking gegeven, door 32 beleidsterreinen
aan te wijzen waarvoor in de verantwoording over 1999 een verbeterde beleidsmatige
verantwoording gerealiseerd zou moeten worden.De regeringsnota Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording (VBTB) van mei 1999 bevat voorstellen die moeten leiden tot het
uiteindelijke doel: de verschijning van het eerste jaarverslag-nieuwe-stijl,
in mei 2003.Binnen de Ministeries van Economische Zaken (EZ), Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij (LNV), Verkeer en Waterstaat (V&W) en Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening, Natuurbeheer en Milieu (VROM) wordt hard gewerkt aan de ontwikkeling
van de verantwoording-nieuwe-stijl. Om reeds in een vroegtijdig stadium aan
te geven waaraan de verantwoording over beleidsresultaten in volgende jaren
zou moeten of kunnen voldoen, is de Rekenkamer voor acht beleidsterreinen,
verspreid over de vier genoemde ministeries, nagegaan hoe deze optimaal kan
worden vormgegeven.De Rekenkamer ontwikkelde op basis van haar bevindingen een handreiking
die alle departementen behulpzaam kan zijn bij de verdere verbetering van
de verantwoording over beleidsresultaten.DoelformuleringOm gericht verantwoording af te kunnen leggen is het van belang dat het
beleid toetsbare doelen bevat. De Rekenkamer heeft
geconstateerd dat het in de praktijk nog vaak ontbreekt aan specifieke, meetbare
doelen, bijvoorbeeld voor de inzet van middelen uit het fonds regionale en
lokale infrastructuur, de Stimuleringsregeling voor Ruimtelijke Economische
Activiteit (STIREA) en micro-elektronicastimulering.Volgens de Rekenkamer is jaarlijkse verantwoording over beoogde activiteiten
en concrete beleidsprestaties wel degelijk mogelijk, ook wanneer de hoofddoelen
van beleid zijn geformuleerd in termen van lastig te meten maatschappelijke
effecten. Over het bereiken van de hoofddoelen zou dan minder frequent (maar
minimaal eens per vijf jaar) kunnen worden gerapporteerd op basis van uitgebreid
evaluatieonderzoek.Tevens is het van belang dat waar mogelijk wordt aangegeven wanneer de gestelde doelen bereikt dienen te zijn. Bij STIREA, en
ook bij een aantal doelen van micro-elektronicastimulering en bij het voortgezet
agrarisch onderwijs is van een dergelijke tijdshorizon nog geen sprake. Bij
het klimaatbeleid (doelen voor 2010) en de sanering van landbodems (doelen
voor 2022) ligt het tijdstip waarop de doelen bereikt dienen te worden zo
ver weg, dat verantwoording in de tussentijd niet goed mogelijk is. Wenselijke verantwoordingsinformatieVoor elk onderzocht beleidsterrein is de Rekenkamer nagegaan welke informatie
over bereikte resultaten gewenst is in de jaarlijkse verantwoording. De verantwoordingsinformatie
moet in elk geval betrekking hebben op de mate waarin de kern van het beleid
wordt gerealiseerd en op de kritische succes- en faalfactoren van het beleid.
Bovendien dient de informatie betrekking te hebben op alle onderdelen van
het beleid waarmee substantiële uitgaven zijn gemoeid. Met de modellen
van gewenste verantwoordingsinformatie die de Rekenkamer voor de acht beleidsterreinen
heeft ontwikkeld, geeft de Rekenkamer aan wat in de komende jaren bereikt
kan worden.Omdat het bieden van inzicht in de mate waarin beleidsdoelen worden bereikt
voorop zou moeten staan bij de keuze van verantwoordingsinformatie, dient
de verantwoordingsinformatie soms betrekking te hebben op méér
dan alleen de beleidsresultaten die rechtstreeks door of onder verantwoordelijkheid
van het Rijk worden gerealiseerd.Zo is de Rekenkamer voor het beleidsterrein «waterkeren» van
oordeel dat in de verantwoording informatie over de staat van alle waterkeringen opgenomen dient te worden en niet alleen van
de waterkeringen die met middelen van het Rijk zijn versterkt of die in beheer
zijn bij het Rijk. En voor inzicht in het bereiken van de gestelde doelen
voor bodemsanering acht de Rekenkamer het noodzakelijk dat behalve de beleidsinspanning
van het Rijk ook verantwoordingsinformatie over de inspanningen van lagere
overheden en particulieren wordt verzameld en gepresenteerd. Inzicht in het
bereiken van de doelen van het saneringsbeleid vereist eveneens dat de inventarisatie
van vervuilde locaties wordt afgerond.Bij het klimaatbeleid ten slotte, vindt de Rekenkamer het voor het verkrijgen
van inzicht in de doelbereiking noodzakelijk dat de beleidsresultaten van
alle betrokken departementen in een overzichtsconstructie worden ondergebracht.Informatie in de verantwoording 1999De verantwoording over 1999 is voor de meeste onderzochte beleidsterreinen
nog ver verwijderd van de door de Rekenkamer ontwikkelde «ideale modellen»,
zo heeft de Rekenkamer vastgesteld. Wel bleek dat de departementen hard werken
aan verbetering. Voor drie van de vier in het onderzoek betrokken beleidsprioriteiten
van de werkgroep Financiële Verantwoordingen (te weten STIREA, het beleid
voor de ecologische hoofdstructuur en het waterkerenbeleid) heeft deze inspanning
in 1999 reeds tot een duidelijke verbetering geleid. Voor de vierde beleidsprioriteit
(het klimaatbeleid) is een duidelijke verbetering in 2000 voorzien.Beschikbaarheid overige informatieDe ministeries beschikken over veel meer relevante verantwoordingsinformatie
dan thans in de verantwoording wordt opgenomen. Daarom is de Rekenkamer van
mening dat het mogelijk moet zijn om reeds in de verantwoording 2000 te komen
tot een aanzienlijke verbetering. Om volledig in de door de Rekenkamer wenselijk
geachte informatie te kunnen voorzien, zal de gegevensverzameling op onderdelen
aangepast en/of uitgebreid moeten worden.Betrouwbaarheid van de beschikbare informatieBehalve voor het soort informatie dat in de
verantwoording wordt opgenomen is aandacht van de ministeries vereist voor
de betrouwbaarheid van de verstrekte informatie
over beleidsresultaten. De Rekenkamer vindt het noodzakelijk dat
hiervoor op zo kort mogelijke termijn beleid wordt ontwikkeld. Daarin dienen
voorschriften te worden opgenomen voor de verzameling, analyse en levering
van informatie en dient de controle op de betrouwbaarheid te worden geregeld.AanbevelingenDe Rekenkamer beveelt de ministers van EZ, LNV, V&W en VROM aan:• voor elk beleidsterrein in de begroting toetsbare (tussen-) doelen
op te nemen die in het betreffende jaar of binnen maximaal vijf jaar bereikt
moeten zijn;• expliciet te besluiten over de plaats waar over het bereiken van
de hoofddoelen van het beleid verantwoording wordt afgelegd wanneer een goede
aansluiting tussen begroting en beleid niet tot stand gebracht kan worden
(zoals bij beleid dat de inzet van veel verschillende instrumenten vergt en
bij interdepartementaal beleid);• in de verantwoording ook informatie op te nemen over de bijdrage
van lagere overheden, zelfstandige bestuursorganen (ZBO's), rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT's) of particulieren, wanneer deze bijdrage essentieel
is voor het bereiken van de hoofddoelen;• in de te ontwikkelen beleidsverantwoording zoveel mogelijk inzicht
te geven in de realisering van de kern van het beleid en de kritische succes-
en faalfactoren van het beleid, en informatie te leveren die betrekking heeft
op alle onderdelen van het beleid waarmee substantiële uitgaven zijn
gemoeid;• hiervoor op de onderzochte beleidsterreinen aansluiting te zoeken
bij het door de Rekenkamer opgestelde verantwoordingsmodel.De Rekenkamer beveelt de minister van Financiën aan:• te bevorderen dat voorschriften worden ontwikkeld voor de verzameling,
analyse en levering van verantwoordingsinformatie en te bevorderen dat voldoende
voorzieningen worden getroffen voor de controle op de betrouwbaarheid van
deze informatie;• de door de Rekenkamer ontwikkelde handreiking te betrekken bij
de verdere verbetering van de verantwoording over beleidsresultaten door alle
departementen.Reactie bewindspersonen en nawoord RekenkamerAlle bewindspersonen hebben positief op het onderzoek en de daarbij gehanteerde
aanpak gereageerd. Dit geldt met name voor de reactie van de coördinerend
minister van Financiën.In algemene zin zijn alle aanbevelingen overgenomen. De ministers van
de vier onderzochte departementen (EZ, LNV, V&W en VROM) plaatsen daarbij
echter veel kanttekeningen. Veelal voeren zij vooral overwegingen van praktische
en methodologische aard aan om te hoge verwachtingen voor verbeteringen op
korte termijn te temperen.De Rekenkamer realiseert zich dat verwezenlijking van het door haar bepleite
ambitieniveau in de praktijk grote inspanningen zal vergen. Tegelijkertijd
acht zij het bieden van inzicht in de resultaten van gevoerd beleid dermate
essentieel voor de controlerende taak van de Tweede Kamer, dat gewaakt zal
moeten worden voor het neerwaarts bijstellen van het aanvankelijke ambitieniveau
op grond van praktische bezwaren of belemmeringen. 1 INLEIDING1.1 Verantwoorden over beleidsresultatenDe verantwoording over beleidsresultaten heeft nadrukkelijk de aandacht
van Tweede Kamer en regering. Het belang van het onderwerp is dan ook groot.
De beschikbaarheid en kwaliteit van verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten
bepalen in hoge mate of het parlement voldoende in staat is om invulling te
geven aan haar controlerende taak.In 1997 is, op initiatief van de Commissie voor de Rijksuitgaven, een
begin gemaakt met het project «Versnelling en kwaliteitsverbetering
van de financiële verantwoording». In juni 1998 mondde dit project
uit in het rapport Jaarverslag in de politieke arena.
In het rapport wordt voorgesteld om een «geïntegreerde verantwoording»
te leveren in de vorm van een jaarverslag. Dit jaarverslag zou niet alleen
betrekking moeten hebben op de rechtmatigheid van de inzet van middelen en
de doelmatigheid van de bedrijfsvoering, maar ook op de doeltreffendheid van
beleid.De Werkgroep Financiële Verantwoordingen («werkgroep-Van Zijl»)
heeft aan dit rapport een nadere uitwerking gegeven, door 32 beleidsterreinen
aan te wijzen waarvoor in de verantwoording over 1999 een verbeterde beleidsmatige
verantwoording gerealiseerd zou moeten worden.De regeringsnota Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording (VBTB)van mei 1999 bevat voorstellen
die moeten leiden tot het uiteindelijke doel: de verschijning van het eerste
jaarverslag-nieuwe-stijl, in mei 2003.Op verzoek van de Tweede Kamer gaf de Rekenkamer in mei 1999 een eerste
oordeel over de beschikbaarheid en kwaliteit van de door de Kamer verlangde
verantwoordingsinformatie over de genoemde beleidsprioriteiten.1In het rapport Beleidsprioriteiten 1990 en 2000,
dat tegelijk met het onderhavige rapport wordt gepubliceerd, doet de Rekenkamer
verslag van een vervolg op dit onderzoek.In het onderhavige onderzoek is voor acht beleidsterreinen, verspreid
over vier ministeries, met meer diepgang nagegaan hoe de verantwoording over
beleidsresultaten optimaal kan worden vormgegeven. Deze verantwoordingsinformatie
kan betrekking hebben op beleidsresultaten in de vorm van activiteiten, prestaties
(output) of effecten (outcome) van beleid en kan zowel kwantitatief als kwalitatief
van aard zijn. Financiële verantwoordingsinformatie en bedrijfsvoeringsinformatie
is in het onderzoek buiten beschouwing gebleven.1.2 OnderzoekskaderDoel van dit onderzoek is om reeds in een vroegtijdig stadium van de ontwikkeling
van beleidsverantwoordingen aan te geven waaraan deze in volgende jaren zouden
kunnen of moeten voldoen en derhalve een bijdrage te leveren aan de verbetering
hiervan.Het onderzoek heeft betrekking op acht beleidsterreinen bij vier departementen.
Per departement is één door de Tweede Kamer genoemde beleidsprioriteit
en één ander beleidsterrein geselecteerd. Het gaat om de volgende
ministeries en beleidsterreinen:MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN• Stimuleringsregeling Ruimte voor Economische Activiteit (STIREA)
(beleidsprioriteit Tweede Kamer) STIREA heeft als doel de lagere overheden te stimuleren om te zorgen
voor voldoende ruimte voor bedrijvigheid, op de juiste locatie, van de juiste
kwaliteit en op tijd. Daarbij kan het gaan om de aanleg van een nieuw bedrijventerrein
of de revitalisering van een bestaand terrein. • Micro-elektronicastimulering (MES) Micro-elektronicastimulering richt zich op onderzoek en ontwikkeling
op het gebied van de basistechnologie voor de informatie- en communicatietechnologie
(ICT). Het beleid is erop gericht de Nederlandse ICT qua economische groei
en werkgelegenheid tot de koplopers van Europa te laten behoren.MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ (LNV)• Realisatie ecologische hoofdstructuur (EHS; beleidsprioriteit Tweede
Kamer) Het doel van de EHS is een samenhangend netwerk van duurzaam te behouden
natuurgebieden van in totaal circa 700 000 hectare in 2018.• Voortgezet agrarisch onderwijs (VAO) Het voortgezet agrarisch onderwijs omvat het voorbereidend (VMBO-groen)
en middelbaar (agrarisch) beroepsonderwijs (MAO). Dit onderwijs wordt voornamelijk
verzorgd door zestien Agrarische Opleidingscentra (AOC's).MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT (V&W)• Waterkeren (beleidsprioriteit Tweede Kamer) Het waterkerenbeleid van het Ministerie van V&W is gericht op de
bescherming van Nederland tegen overstroming.• Regionale en lokale infrastructuur Met het verlenen van subsidies voor de aanleg van regionale en lokale
infrastructuur wordt beoogd het openbaar vervoer te verbeteren, VINEX-locaties
te ontsluiten en verkeersveiligheid te bevorderen.MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
(VROM)• Klimaatbeleid (beleidsprioriteit Tweede Kamer) Het klimaatbeleid is gericht op het bewerkstelligen van een stabilisatie
in de atmosfeer van concentraties van broeikasgassen op een niveau waarop
gevaarlijke verstoring van het klimaatsysteem door menselijk handelen wordt
voorkomen.• Bodembeleid Het bodembeleid heeft tot doel de bodem geschikt te maken (en te houden)
voor gebruik dat maatschappelijk gewenst is, waarbij verspreiding van verontreiniging
en nieuwe verontreinigingen worden voorkomen en de veiligheid van mensen en
ecosystemen die aan bodemverontreiniging zijn blootgesteld, wordt gewaarborgd.Voor elk onderzocht beleidsterrein is gekeken of de formulering van de
doelstellingen de mogelijkheid biedt om achteraf ook vast te kunnen stellen
of (respectievelijk in welke mate) de doelen zijn bereikt. Daarna is nagegaan
welke informatie over bereikte resultaten, uitgaande van de doelen van het
beleid, gewenst is in de jaarlijkse verantwoording.Vervolgens is de Rekenkamer nagegaan welke informatie in de verantwoording
1999 is opgenomen en wat er nog kan worden verbeterd. De Rekenkamer heeft
bovendien onderzocht of de wenselijke informatie die nog niet in de verantwoording
is opgenomen, binnen of buiten het betreffende departement beschikbaar is
en of de betrouwbaarheid van de informatie in de verantwoording over 1999
in voldoende mate gewaarborgd is.In de volgende hoofdstukken wordt aangegeven welke normen de Rekenkamer
in het onderzoek heeft gehanteerd.1Lopende het onderzoek is een handreiking ontwikkeld die departementen
bij de verbetering van de verantwoording over beleidsresultaten op andere
beleidsterreinen behulpzaam kan zijn. De Rekenkamer heeft haar bevindingen in april 2000 voor commentaar gezonden
aan de ministers van EZ, LNV, V&W, VROM en Financiën. De reacties
van de ministers zijn opgenomen in hoofdstuk 6 en voorzien van een nawoord.2 VAN BELEID NAAR VERANTWOORDING2.1 InleidingIn de verantwoording over beleidsresultaten moet antwoord gegeven worden
op de vraag of de voorgenomen maatregelen zijn uitgevoerd en in welke mate
daarmee is bereikt wat werd beoogd. Deze vraag is alleen te beantwoorden indien
duidelijk is welke doelen met het beleid worden nagestreefd. De Rekenkamer
heeft de beleidsdoelen van de acht beleidsterreinen geïnventariseerd
en geordend in zogenoemdedoelbomen. In een doelboom
worden de relaties tussen beleidsinstrumenten, tussendoelen en hoofddoelen
van beleid schematisch weergegeven. De doelbomen zijn voor zover mogelijk
afgeleid uit formele beleidsdocumenten.1Vervolgens is op ambtelijk niveau overleg gevoerd over het resultaat van
deze analyse, waarbij eventuele hiaten of lacunes zijn voorgelegd en waar
mogelijk ingevuld.2In de toekomst zouden de doelen van het beleid bij voorkeur in de begroting
moeten worden opgenomen.Ook heeft de Rekenkamer beoordeeld in hoeverre de doelformulering geschikt
was als basis voor de verantwoording. Voor een deugdelijke verantwoording
over beleid is nodig dat het beleid afgesproken, toetsbaar en tijdgebonden
is.Met «afgesproken beleid» wordt bedoeld dat het beleid (op
hoofdlijnen) de instemming heeft van de Tweede Kamer. «Toetsbaar beleid»
is beleid waarvan de doelen specifiek en meetbaar zijn. De te meten begrippen
moeten daarbij eenduidig gedefinieerd zijn. Over vage, niet meetbare doelen
kan immers onmogelijk adequate verantwoording worden afgelegd.Met «tijdgebondenheid» wordt bedoeld dat is aangegeven welke
doelen wanneer bereikt dienen te worden. Bij doelen ver weg in de tijd is
het van belang dat is aangegeven wanneer welk tussentijds doel moet zijn bereikt.Bij het ontwikkelen van beleid dient, behalve aan bovengenoemde normen,
aandacht besteed te worden aan het realiteitsgehalte
van de doelen (de vraag of de doelen met het te voeren beleid gehaald kunnen
worden). In dit onderzoek werd uitgegaan van het reeds vastgestelde beleid
en vond geen beoordeling van het realiteitsgehalte plaats.Een andere voorwaarde voor deugdelijke verantwoording over beleidsresultaten
is dat een koppeling tussen de begrotingsuitgaven en te
bereiken doelen gemaakt kan worden. Indien deze koppeling ontbreekt
kan niet worden nagegaan welke resultaten met de inzet van hoeveel middelen
zijn bereikt. De Rekenkamer verwachtte overigens niet dat reeds in 1999 sprake
zou zijn van een goede aansluiting tussen begroting en beleid. Een van de
doelen van het verbeteringstraject voor de verantwoording (VBTB) is immers
om deze aansluiting in de komende jaren te verbeteren.2.2 DoelformuleringDe door de Rekenkamer ontwikkelde doelbomen zijn opgenomen in de beschrijving
van de acht beleidsterreinen in bijlage 1. Op een enkele uitzondering na was sprake van afgesproken beleid. De doelbomen
konden in de meeste gevallen volledig uit formele beleidsstukken worden herleid.
Uitzonderingen vormden de beheersmatige activiteiten in het bodembeleid en
de te bereiken typen natuur (natuurdoelen) binnen de ecologische hoofdstructuur.
De natuurdoelen voor de ecologische hoofdstructuur zijn vastgesteld in de
nota Ecosystemen in Nederland. Deze nota werd
niet in de Tweede Kamer behandeld.Uiteenlopend is het beeld voor de toetsbaarheid van het beleid. Voor de
ecologische hoofdstructuur, het klimaatbeleid en het beleid voor landbodems zijn duidelijke, kwantificeerbare, hoofd- of tussendoelen
gesteld. Hetzelfde geldt voor waterkeren, waarbij in belangrijke mate sprake
is van het blijven voldoen aan vastgestelde normen.Voor het voortgezet agrarisch onderwijs, STIREA, micro-elektronicastimulering,
het beleid voor waterbodems en een aantal belangrijke
doelen die worden beoogd met de aanleg van regionale en lokale infrastructuur
is niet in specifieke, meetbare termen omschreven wat met het beleid bereikt
dient te worden. Dit maakt het moeilijk om op deze terreinen gericht verantwoording
af te leggen. Hierbij dient in ogenschouw genomen te worden dat het formuleren
van toetsbare doelen niet voor alle beleidsterreinen even eenvoudig is. Voor
het beleid gericht op de stimulering van micro-elektronica is dit bijvoorbeeld
moeilijk. In alle genoemde gevallen kan de toetsbaarheid echter wel verbeterd
worden.Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat gaf aan dat het fonds regionale
en lokale infrastructuur een instrumenteel karakter heeft. De inzet van de
middelen uit dit fonds dient bij te dragen aan hoofddoelen van het totale
departementale beleid, zoals het vergroten van de verkeersveiligheid en het
verbeteren van de bereikbaarheid. Verantwoording over de bijdrage aan de doelbereiking
die met de inzet van deze middelen wordt geleverd zou daardoor niet goed mogelijk
zijn.De Rekenkamer is van oordeel dat altijd verantwoording afgelegd dient
te worden over de beleidsresultaten die met de inzet van begrotingsgelden
worden bereikt. Indien verantwoording over (de bijdrage aan) het bereiken
van hoofddoelen van beleid niet mogelijk is, dient verantwoording te worden
gegeven over tussendoelen, zo nodig in de vorm van concrete activiteiten of
beleidsprestaties.Overigens heeft de Rekenkamer bij het beleid voor regionale en lokale
infrastructuur vastgesteld dat projectaanvragen voor de aanleg van infrastructuur
individueel getoetst worden aan gestelde voorwaarden, maar dat geen integrale
afweging tussen projecten plaatsvindt op basis van de te verwachten bijdrage
aan de verwezenlijking van de doelen. Hierdoor is het moeilijk om de realisatie
te vergelijken met vooraf gestelde doelen of verwachtingen.Voor de meeste terreinen vormde de tijdgebondenheid van de beleidsdoelen
een probleem. Voor landbodemsanering en klimaatbeleid is aangegeven wanneer
het gestelde einddoel bereikt moet zijn, maar ligt de tijdshorizon dermate
ver weg (voor landbodemsanering zelfs in 2022), dat verantwoording over de
resultaten van het beleid in de tussentijd niet goed mogelijk is. Voor deze
terreinen is het gewenst meetbare tussentijdse doelen te formuleren.Voor STIREA en een aantal doelen van micro-elektronicastimulering en het
voortgezet agrarisch onderwijs is in het geheel geen tijdstip aangegeven waarop
doelen bereikt moeten zijn. Ook voor deze terreinen is het mogelijk en nodig
de doelen aan een tijdshorizon te binden.Indien de (tussentijdse) doelen van het beleid pas over enkele jaren gerealiseerd
zullen worden is het bovendien van belang dat ook voor het betreffende begrotingsjaar
doelen worden gesteld. Hierin kan worden aangegeven welke activiteiten
of maatregelen worden uitgevoerd om op termijn de beoogde (eind-) doelen te
bereiken.Alleen voor permanente beleidsdoelen, zoals het blijven voldoen van waterkeringen
aan vastgestelde normen en onderdelen van het beleid voor het voortgezet agrarisch
onderwijs en micro-elektronicastimulering, is het weinig zinvol aan te geven
wanneer de doelen bereikt dienen te zijn. In feite dient doelrealisatie hier
permanent aan de orde te zijn. 2.3 Aansluiting beleid en begrotingHet verbeteringstraject voor de verantwoording moet leiden tot begrotingen
waarbij een heldere koppeling bestaat tussen beleidsterreinen en begrotingsartikelen.
Het onderzoek heeft, zoals verwacht, laten zien dat de begrotingsindeling
in een aantal gevallen voor verbetering vatbaar is. Zo is bijvoorbeeld de
realisatie van de ecologische hoofdstructuur thans niet in één
begrotingsartikel ondergebracht. Ook de uitgaven voor klimaatbeleid zijn binnen
de begroting van het Ministerie van VROM over verschillende artikelen gespreid.
Tegelijkertijd bleek uit het onderzoek dat de aansluiting tussen middelen
en beleid met een nieuwe begrotingsindeling wellicht kan verbeteren, maar
dat een volledige koppeling in de praktijk niet altijd realiseerbaar zal zijn.
Bij sommige beleidsterreinen zijn diverse beleidsinstrumenten gericht op bereiking
van hetzelfde doel, of zijn verschillende departementen bij het beleid betrokken,
of is de verwezenlijking van het beleidsdoel mede afhankelijk van de inspanning
van lagere overheden of particulieren. In deze gevallen dient expliciet besloten
te worden wie welke verantwoordingsinformatie levert. In het volgende hoofdstuk,
bij de bespreking van de door de Rekenkamer wenselijk geachte verantwoordingsinformatie,
wordt hierop nader ingegaan aan de hand van specifieke voorbeelden.3 WENSELIJKE VERANTWOORDINGSINFORMATIE3.1 InleidingPer beleidsterrein is de Rekenkamer nagegaan welke niet-financiële
verantwoordingsinformatie idealiter beschikbaar zou moeten zijn. Daarbij hanteerde
de Rekenkamer als norm dat verantwoordingsinformatie volledig, relevant, actueel
en juist (betrouwbaar en valide) moet zijn. Verder is de norm gehanteerd dat
de verantwoording beknopt dient te zijn en dat (juiste) verantwoordingsinformatie
zonder ontoelaatbaar hoge kosten verzameld kan worden.Welke informatie idealiter in de verantwoording zou moeten worden opgenomen,
is in de praktijk mede een kwestie van afweging tussen verschillende normen.
Genoemde normen kunnen namelijk op gespannen voet met elkaar staan: volledigheid
versus compactheid, juistheid en actualiteit versus de kosten van informatieverzameling,
relevantie versus juistheid, enzovoort.3.2 De gewenste verantwoordingsinformatieVoor elk beleidsterrein heeft de Rekenkamer een ideaal verantwoordingsmodel
opgesteld. Deze modellen zijn in tabelvorm opgenomen in bijlage 1. Zij hebben
tot doel het haalbare en door de Rekenkamer wenselijk geachte ambitieniveau
aan te geven. Zij dienen dan ook gezien te worden als handreiking en niet
als het enig denkbare verantwoordingsmodel.De doelbomen vormden een zeer bruikbaar hulpmiddel bij de ontwikkeling
van de verantwoordingsmodellen. Aan de hand van de doelboom is het eenvoudig
na te gaan of over het hele beleidsveld verantwoording wordt
afgelegd. Het streven naar volledigheid is door de Rekenkamer zo toegepast
dat het beleid «in de breedte» werd afgedekt. Dat wil zeggen dat
in ieder geval geen verantwoordingsinformatie mag ontbreken over de kern van
het beleid en de kritische succes- of faalfactoren van het beleid. Bovendien
dient de informatie betrekking te hebben op alle onderdelen van het beleid
waarmee substantiële uitgaven zijn gemoeid.Zo is het bij bodembeleid van belang dat de verantwoording niet alleen
betrekking heeft op de sanering van landbodems, maar ook op waterbodems en
op beheer en preventie van bodemverontreiniging. Voor inzicht in de mate waarin
de doelen worden bereikt is ook nodig dat de omvang van de problematiek bekend
is. Voor het bodemsaneringsbeleid dient daarvoor de inventarisatie van vervuilde
locaties te worden afgerond.De doelboom bleek ook een goed hulpmiddel bij de bepaling van de relevantie
van informatie. Om verantwoordingsinformatie te kunnen benutten voor de (bij-)sturing
van beleid, moet deze inzicht geven in effectiviteit. Het bieden van relevante
informatie is door de Rekenkamer zo toegepast dat de verantwoording over beleidsresultaten
indien mogelijk inzicht geeft in maatschappelijke effecten en anders in geleverde
prestaties of verrichte activiteiten. Bovendien moet er een relatie gelegd
kunnen worden met één of meer begrotingsartikelen. In de praktijk
werd hieraan invulling gegeven door verantwoordingsgegevens te kiezen die
betrekking hebben op het hoogst mogelijke niveau van de doelboom (zo dicht
mogelijk bij de hoofddoelen).Het meten van de mate waarin doelen zijn bereikt en het leggen van een
relatie met de daartoe verrichte beleidsinspanningen, is niet altijd eenvoudig.In een aantal gevallen, bijvoorbeeld regionale en lokale infrastructuur,
micro-elektronicastimulering en het voortgezet agrarisch onderwijs, is het
lastig om de (mate van) doelrealisatie op betrouwbare wijze te meten. Soms,
bijvoorbeeld bij het klimaatbeleid, STIREA, micro-elektronicastimulering en
regionale en lokale infrastructuur, is het (ook) moeilijk om een relatie aan
te tonen met de inzet van beleidsinstrumenten. Op een aantal beleidsterreinen
(STIREA, regionale en lokale infrastructuur, micro-elektronicastimulering)
zijn de uiteindelijke effecten van het beleid bovendien pas jaren na de inzet
van de beleidsinstrumenten zichtbaar.Ook is de realisatie van hoofddoelen van beleid of de causale relatie
tussen de inzet van beleid en de realisatie van beleidsdoelen in veel gevallen
om redenen van praktische en financiële aard niet jaarlijks meetbaar.
Voor informatie die niet eenvoudig of alleen tegen hoge kosten te verzamelen
is, is in het wenselijke model gekozen voor niet-jaarlijkse informatieverstrekking.
Daarbij hanteerde de Rekenkamer een maximale termijn van vijf jaar. Dit sluit
aan bij de maximale termijn voor evaluatieonderzoek die is opgenomen in het Handboek Financiële Informatie en Administratie Rijksoverheid (HAFIR).In alle gevallen waarin de bijdrage van de inzet van de beleidsinstrumenten
aan het bereiken van hogere doelen niet (jaarlijks) met voldoende betrouwbaarheid
gemeten kan worden, is ervoor gekozen om tevens informatie over de realisatie
van meer instrumentele (tussen)doelen van het beleid in het verantwoordingsmodel
op te nemen.3.3 Verantwoording bij gedeelde verantwoordelijkheidIn situaties waarin geen volledige aansluiting tussen een begrotingsartikel
en het geformuleerde beleid bestaat, is er een verhoogd risico dat geen verantwoording
wordt afgelegd over het realiseren van de kern van het beleid of over kritische
succes- of faalfactoren. De Rekenkamer kwam bij de bestudering
van de acht beleidsterreinen drie situaties tegen waarin daarvan sprake was.Enkele onderzochte beleidsterreinen hebben als einddoel een bijdrage te
leveren aan doelen die ook met tal van andere instrumenten worden nagestreefd.
Zoals gezegd is hiervan sprake bij regionale en lokale infrastructuur. In
dergelijke gevallen zal het ook in de toekomst noodzakelijk zijn expliciet
te besluiten op welke plaats in de verantwoording over dergelijke overkoepelende
doelen verantwoording wordt afgelegd.De Rekenkamer constateerde dat geen afweging plaatsvindt over de inzet
van de middelen voor regionale en lokale infrastructuur in relatie tot andere
beleidsinstrumenten waarmee dezelfde doelen worden beoogd. Dit bemoeilijkt
de verantwoording over bereikte maatschappelijke effecten. Overwogen zou kunnen
worden om te komen tot een meer integrale inzet van de verschillende beleidsinstrumenten,
waarbij de bijdrage van deze instrumenten aan de doelbereiking uitgangspunt
vormt.Ook worden op diverse beleidsterreinen bijdragen geleverd door verschillende
departementen. Hiervan is bijvoorbeeld sprake bij STIREA en het klimaatbeleid.
Een belangrijk uitgangspunt hierbij moet zijn dat elke minister verantwoording
aflegt over dat deel van het beleid dat onder zijn of haar verantwoordelijkheid
valt.Daarnaast dient echter ook over de realisatie van de hoofddoelen verantwoording
te worden afgelegd. Expliciete besluitvorming over de plaats waar deze verantwoording
wordt gegeven is gewenst. Voor inzicht in de mate waarin de doelen van het
klimaatbeleid worden bereikt, is het wenselijk dat de Tweede Kamer via eenoverzichtsconstructie inzicht krijgt in de beleidsresultaten
van alle betrokken ministeries.Ten slotte zijn er diverse beleidsterreinen waarbij de hoofddoelen bereikt
moeten worden door inspanningen van het Rijk samen met lagere overheden, zelfstandige
bestuursorganen, rechtspersonen met een wettelijke taak en/of particulieren.
De vraag welke beleidsinformatie in die gevallen in de verantwoording van
het Rijk opgenomen dient te worden, raakt het vraagstuk van de ministeriële
verantwoordelijkheid. Van belang is dat bij de totstandkoming van het beleid
helderheid wordt gecreëerd over de onderscheiden verantwoordelijkheden.
Tevens is het voor het benodigde inzicht in doelbereiking ook in deze omstandigheid
noodzakelijk dat door het Rijk verantwoording wordt afgelegd over de mate
waarin de gestelde hoofddoelen of kritische succesfactoren van het beleid
gerealiseerd worden.Voor het beleidsterrein «waterkeren» is de Rekenkamer daarom
van oordeel dat de verantwoording niet beperkt mag blijven tot waterkeringen
die met rijksmiddelen zijn versterkt of die in beheer zijn bij het Rijk. Anders
wordt onvoldoende inzicht geboden in de mate waarin het einddoel (het creëren
en garanderen van veiligheid) wordt bereikt. Het afleggen van een integrale
verantwoording voor dit beleidsterrein stelt de Tweede Kamer in staat invulling
te geven aan haar verantwoordelijkheden. Voor het inzicht in het bereiken
van de gestelde doelen van het bodembeleid is integrale verantwoording over
de inzet van het Rijk, lagere overheden en particulieren noodzakelijk. 4 BESCHIKBAARHEID EN BETROUWBAARHEID VAN INFORMATIE4.1 InleidingDe informatie over beleidsresultaten in de verantwoording over 1999 is
vergeleken met de opgestelde verantwoordingsmodellen, om na te kunnen gaan
hoe ver de verantwoording op dit moment (nog) verwijderd is van het ideaalbeeld.Ook heeft de Rekenkamer gekeken welk deel van de gewenste verantwoordingsinformatie
reeds binnen of buiten het ministerie beschikbaar is en wat de betrouwbaarheid
van de beschikbare informatie is. Van de reeds in de verantwoording 1999 opgenomen
informatie ging de Rekenkamer na welke waarborgen voor de betrouwbaarheid
het ministerie heeft getroffen. De betrouwbaarheid van de informatie zelf
is in het onderzoek niet getoetst.4.2 Verantwoording over 1999Op geen van de acht beleidsterreinen voldoet de verantwoording al aan
het door de Rekenkamer wenselijk geachte model. Wel is tijdens het onderzoek
gebleken dat er bij elk van de departementen hard gewerkt wordt aan verbetering
van de verantwoording. In 1999 is vooral prioriteit gegeven aan de gewenste
wijziging van de begrotingsindeling.Naar verhouding is op dit moment al relatief veel beleidsinformatie opgenomen
voor de door de Tweede Kamer gekozen beleidsprioriteiten STIREA, waterkeren
en de ecologische hoofdstructuur. In alle gevallen ontbreekt echter informatie
over het bereiken van de hoofddoelen van beleid. Voor waterkeren vloeit dit
vooral voort uit het ontbreken van een integrale verantwoording over de mate
waarin de taken die het Rijk en de waterschappen uitvoeren samen leiden tot
het gewenste veiligheidsniveau. Voor STIREA zijn nog geen realisatiegegevens
beschikbaar.Voor micro-elektronicastimulering, het voortgezet agrarisch onderwijs,
regionale en lokale infrastructuur en bodembeleid bevat de verantwoording
over 1999 nauwelijks of geen beleidsmatige verantwoording. Voor het voortgezet
agrarisch onderwijs heeft het departement inmiddels wel een verantwoordingsmodel
in ontwikkeling dat redelijk dicht in de buurt komt van het door de Rekenkamer
wenselijk geachte model.Voor de beleidsprioriteit klimaatbeleid bevat de verantwoording van het
Ministerie van VROM op dit moment alleen een aanzet tot een kwalitatieve beleidsmatige
verantwoording. Daarbij dient wel de kanttekening geplaatst te worden dat
nieuwe beleidsmaatregelen net in ontwikkeling zijn waardoor thans nog niet
veel informatie over de realisatie van de gestelde beleidsdoelen beschikbaar
kan zijn. Op het niveau van verrichte activiteiten en resultaten die daarvan
verwacht mogen worden is echter ook nu al meer verantwoording mogelijk.Voor de verantwoording over 2000 heeft het Ministerie van VROM een verbetering
aangekondigd. De Rekenkamer vindt het wenselijk dat in de verantwoording een
overzicht wordt opgenomen van de door alle betrokken departementen bereikte
resultaten. Hierover zijn echter nog geen afspraken tussen de betrokken departementen
gemaakt.4.3 Beschikbaarheid van overige informatieIn de tabellen in bijlage 1 is aangegeven welke informatie uit het gewenste
verantwoordingsmodel beschikbaar is en in welke bron de betreffende informatie
kan worden gevonden. Zeer veel van de in de wenselijke verantwoordingsmodellen opgenomen gegevens
blijken nu reeds beschikbaar te zijn binnen of buiten het departement en voor
het bodembeleid wordt gewerkt aan de invoering van een monitoringsysteem waarmee
op korte termijn de benodigde gegevens beschikbaar zouden moeten kunnen komen.
Dit betekent dat het mogelijk moet zijn de verantwoordingsinformatie over
de acht door de Rekenkamer onderzochte beleidsterreinen op korte termijn uit
te breiden.Niet alle gewenste gegevens zijn echter reeds beschikbaar. Met name informatie
over het bereiken van hoofddoelen van het beleid en de mate waarin dit het
gevolg is van de inzet van beleidsinstrumenten, is in een aantal gevallen
schaars. Om deze informatie in de toekomst beschikbaar te krijgen zal de gegevensverzameling
moeten worden aangepast. De Rekenkamer verwacht dat hiervoor geen geheel nieuwe
informatiesystemen nodig zijn, doch dat de behoefte aan verantwoordingsinformatie
kan worden betrokken bij het opstellen van reguliere beleidsmonitors en evaluaties.
Daarnaast is in een aantal gevallen informatie gewenst die nu alleen bij lagere
overheden of bij particulieren beschikbaar is. Bij het opstellen van subsidieregelingen
envoorwaarden en bij het verstrekken van doeluitkeringen zou meer dan tot
nu toe rekening gehouden moeten worden met de behoefte aan dergelijke verantwoordingsinformatie.
Zo zou van de gesubsidieerde instelling of de ontvangende lagere overheid
verlangd kunnen worden dat deze naast financiële verantwoordingsgegevens,
informatie verstrekt over gerealiseerde resultaten.De Rekenkamer realiseert zich dat het ontwikkelen of wijzigen van een
monitorsysteem of het maken van afspraken over het beschikbaar stellen van
informatie door derden tijd vergt. In die zin kunnen de gewenste verantwoordingsmodellen
gezien worden als groeimodellen.4.4 Betrouwbaarheid van informatieVerantwoordingsinformatie over beleidsresultaten, zeker als het de causale
effecten van het beleid betreft, is in de praktijk vaak niet met dezelfde
mate van betrouwbaarheid vast te stellen als financiële informatie. Een
voorbeeld hiervan is de met het klimaatbeleid bereikte reductie van CO2 en overige broeikasgassen en de totale omvang van de emissie van de
broeikasgassen. Het ministerie werkt aan de verbetering van deze gegevens
maar verwacht dat het nog enkele jaren zal duren voordat daadwerkelijk betrouwbare
gegevens beschikbaar komen. Omdat voor de gebruiker van de verantwoordingsinformatie
duidelijk moet zijn wat de betrouwbaarheid ervan is, is het van belang dat
ruim aandacht wordt besteed aan de methodologische verantwoording en dat onvermijdbare
onzekerheden in de verantwoording worden vermeld.Verder is het van groot belang dat de betrouwbaarheid van de verantwoordingsinformatie
over beleidsresultaten zo goed mogelijk gewaarborgd wordt. In veel gevallen
is de verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten afkomstig van derden.
Het betreft niet zelden belanghebbenden, bijvoorbeeld gesubsidieerden of ontvangers
van doeluitkeringen. Aanwijzingen voor de vastlegging van informatie worden
in veel gevallen niet gegeven.De ministeries zijn op dit moment niet verplicht voor de verantwoordingsinformatie
over beleidsresultaten een zelfde interne beleid te voeren als voor de levering
van financiële verantwoordingsinformatie.In het onlangs gepubliceerde onderzoek Organisatie
van beleidsevaluatie concludeert de Rekenkamer dat de organisatie
van het beleidsevaluatieonderzoek moet worden verbeterd.1 De Rekenkamer vindt het ook noodzakelijk dat voor de levering van
betrouwbare verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten op zo kort mogelijke
termijn beleid wordt ontwikkeld. Daarin dienen voorschriften te worden opgenomen
voor de verzameling, analyse en levering van informatie en dient
de controle op de betrouwbaarheid van informatie te worden geregeld.Drie van de vier onderzochte departementen hebben wel reeds een eerste
stap gezet in de richting van een dergelijk beleid. De ministeries van EZ,
V&W en VROM beschikken over protocollen voor de controle door de departementale
accountantsdienst op de kwaliteit van informatie. Daarin wordt toetsing verlangd
op criteria als volledigheid, relevantie, betrouwbaarheid en consistentie
van informatie. De Rekenkamer constateerde echter dat deze controle op de
onderzochte beleidsterreinen bij het Ministerie van V&W nog niet en bij
de Ministeries van EZ en VROM nog niet over de volle breedte van genoemde
criteria werd uitgevoerd.Zolang aan de invulling en uitvoering van het door de Rekenkamer noodzakelijk
geachte beleid geen uitvoering wordt gegeven zal de betrouwbaarheid van de
verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten onvoldoende gegarandeerd
zijn.5 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENBinnen de onderzochte ministeries wordt hard gewerkt aan de ontwikkeling
van de verantwoording-nieuwe-stijl. De Rekenkamer is voor acht beleidsterreinen,
verspreid over vier ministeries, nagegaan hoe de verantwoording over beleidsresultaten
optimaal kan worden vormgegeven.Om gericht verantwoording af te kunnen leggen is het van belang dat het
beleid toetsbare doelen bevat. In de praktijk
ontbreken nog vaak specifieke, meetbare beleidsdoelen. Bovendien is vaak niet
aangegeven wanneer gestelde doelen bereikt dienen te zijn of ligt de tijdshorizon
dermate ver dat verantwoording in de tussentijd niet goed mogelijk is.De verantwoordingsinformatie moet in elk geval betrekking hebben op de
realisatie van de kern van het beleid en de kritische succes- en faalfactoren van het beleid. Bovendien dient
de informatie betrekking te hebben op alle onderdelen van
het beleidwaarmee substantiële uitgaven zijn gemoeid.Ook indien de verantwoording over de hoofddoelen van beleid moeilijk is,
omdat de realisatie van deze doelen om praktische redenen niet jaarlijks meetbaar
is of omdat de causale relatie tussen gevoerd beleid en maatschappelijk effect
moeilijk aantoonbaar is, acht de Rekenkamer het mogelijk en nodig dat jaarlijks
verantwoording wordt afgelegd over beleidsresultaten, al dan niet in de vorm
van beoogde activiteiten of concrete beleidsprestaties.Met de modellen van gewenste verantwoordingsinformatie die de Rekenkamer
voor de acht beleidsterreinen ontwikkelde, is aangegeven wat in de komende
jaren bereikt zou kunnen worden.Om inzicht te verstrekken in mate waarin de hoofddoelen van het beleid
worden bereikt dient de verantwoordingsinformatie soms betrekking te hebben
op meer dan alleen de beleidsresultaten die rechtstreeks door of onder verantwoordelijkheid
van het Rijk worden gerealiseerd. De beleidsterreinen «waterkeren»
en «bodemsanering» zijn hiervan voorbeelden.Wanneer veel instrumenten worden ingezet voor het bereiken van eenzelfde
doel, of wanneer verscheidene departementen betrokken zijn bij de uitvoering
van het beleid, is een goede aansluiting tussen begroting en beleid in de
praktijk niet te realiseren. In dat geval dient expliciet besloten te worden op welke plaats (bij welk begrotingsartikel) over het
bereiken van de hoofddoelen verantwoording wordt afgelegd. Zo is het bij het
klimaatbeleid voor het inzicht in de mate van doelrealisatie noodzakelijk dat de beleidsresultaten van alle betrokken departementen in een overzichtsconstructie worden ondergebracht.De verantwoording 1999 is op de meeste onderzochte beleidsterreinen nog
ver verwijderd van het door de Rekenkamer opgestelde model, maar er wordt
hard gewerkt aan verbetering. De ministeries beschikken reeds over veel meer
relevante verantwoordingsinformatie dan thans in de verantwoording wordt opgenomen.Op zo kort mogelijke termijn is aandacht vereist voor de betrouwbaarheid
van de verstrekte informatie. Hiervoor dient een beleid te worden ontwikkeld
waarin voorschriften worden gegeven voor de verzameling, analyse en levering
van informatie en waarin de controle op de betrouwbaarheid
van informatie wordt geregeld.De Rekenkamer heeft op basis van haar bevindingen een handreiking ontwikkeld die alle departementen behulpzaam kan zijn
bij de verdere verbetering van de verantwoording over beleidsresultaten.De Rekenkamer beveelt de ministers van EZ, LNV, V&W en VROM aan:• voor elk beleidsterrein in de begroting toetsbare (tussen-) doelen
op te nemen die in het betreffende jaar of binnen maximaal vijf jaar bereikt
moeten zijn;• expliciet te besluiten over de plaats waar over het bereiken van
de hoofddoelen van het beleid verantwoording wordt afgelegd wanneer een goede
aansluiting tussen begroting en beleid niet tot stand gebracht kan worden
(zoals bij beleid dat de inzet van veel verschillende instrumenten vergt en
bij interdepartementaal beleid);• in de verantwoording ook informatie op te nemen over de bijdrage
van lagere overheden, ZBO's, RWT's of particulieren, wanneer deze bijdrage
essentieel is voor het bereiken van de hoofddoelen;• in de te ontwikkelen beleidsverantwoording zoveel mogelijk inzicht
te geven in het bereiken van de kern van het beleid en de kritische succes-
en faalfactoren van het beleid, en informatie te leveren die betrekking heeft
op alle onderdelen van het beleid waarmee substantiële uitgaven zijn
gemoeid;• hiervoor op de onderzochte beleidsterreinen aansluiting te zoeken
bij het door de Rekenkamer opgestelde verantwoordingsmodel.De Rekenkamer beveelt de minister van Financiën aan:• te bevorderen dat voorschriften worden ontwikkeld voor de verzameling,
analyse en levering van verantwoordingsinformatie en te bevorderen dat voldoende
voorzieningen worden getroffen voor de controle op de betrouwbaarheid van
deze informatie;• de door de Rekenkamer ontwikkelde handreiking te betrekken bij
de verdere verbetering van de verantwoording over beleidsresultaten door alle
departementen.6 REACTIE BEWINDSPERSONEN EN NAWOORD REKENKAMER6.1 Reactie minister van FinanciënDe minister deelt de opvatting van de Rekenkamer dat ook wanneer de hoofddoelen
van beleid lastig te «vangen» zijn in kwantificeerbare maatschappelijke
effecten, er wel jaarlijks verantwoording afgelegd kan worden over geleverde
prestaties en – voor zover mogelijk – bereikte intermediaire effecten.
Hierbij dient een goede mix gevonden te worden tussen jaarlijks op te nemen
prestatiegegevens en de inzet van evaluatieonderzoek naar de uiteindelijke
maatschappelijke effecten van beleid. Waar de Rekenkamer als algemene eis stelt dat verantwoordingsinformatie
in ieder geval betrekking moet hebben op het realiseren van de kern van het
beleid en de kritische succes- en faalfactoren van het beleid, lijkt het de
minister verstandig om de informatie over beleidsresultaten in eerste instantie
toe te spitsen op de doelstellingen van het beleid.De minister onderschrijft dat het opnemen van beleidsresultaten die niet
rechtstreeks door of onder verantwoordelijkheid van het Rijk worden gerealiseerd
soms vanuit beleidsmatig oogpunt zeer relevant en wenselijk kan zijn. De minister
benadrukt dat in die gevallen geen sprake is van een «resultaatverantwoordelijkheid»
van de betrokken bewindspersoon, maar van een «systeemverantwoordelijkheid».
De bewindspersoon heeft daarbij in eerste instantie vooral een voorwaardenscheppende
verantwoordelijkheid. De te verstrekken informatie over beleidsresultaten
dient in die omstandigheid als indicatie voor de werking van de voorwaarden
c.q. van het systeem. Dit onderscheid dient in de presentatie duidelijk tot
uitdrukking te worden gebracht.Er bestaat reeds een aantal voorschriften voor de verzameling, analyse
en levering van verantwoordingsinformatie. Naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek Organisatie van beleidsevaluatie is een interdepartementaal
samengestelde werkgroep thans de wenselijkheid en mogelijkheden aan het verkennen
om de bestaande wet- en regelgeving op dit terrein te herzien. Het streven
is de Rekenkamer in het najaar van 2000 nader te informeren over de uitkomsten
wat deze betekenen voor de voorschriften voor de verzameling, analyse en levering
van verantwoordingsinformatie.De minister constateert met de Rekenkamer een groter wordende noodzaak
en wenselijkheid om adequate interne maatregelen te nemen om de betrouwbaarheid
van de gegevens die tot informatie veredeld wordt, te waarborgen. Het sluitstuk
van de te treffen maatregelen zal een toetsende rol van de departementale
accountantsdiensten moeten zijn als onderdeel van de controle van het departementale
jaarverslag. In het kader van de negende wijziging van de Comptabiliteitswet
zal worden bezien hoe deze taak concreet wordt uitgewerkt.De minister zal de door de Rekenkamer ontwikkelde handreiking betrekken
bij de verdere verbetering van de verantwoording over beleidsverantwoording
door de departementen.6.2 Reactie minister van Economische ZakenDe minister onderschrijft het oordeel van de Rekenkamer dat in die gevallen
waarin de verantwoording over hoofddoelen van beleid (in termen van outcome)
moeilijk is, gestreefd moet worden naar een, in beginsel jaarlijkse, verantwoording
in termen van activiteiten en/of prestaties. Tevens volgt het ministerie in
beginsel de lijn om voor elk beleidsterrein in de begroting toetsbare (tussen-)doelen
op te nemen die in beginsel in het betreffende jaar of binnen maximaal vijf
jaar bereikt moeten zijn. Daarbij zal wel gewaakt moeten worden voor het introduceren
van (tussen-)doelen die in het verkeer tussen Staten-Generaal en de ministeries
geen wezenlijke betekenis hebben.Over het in de verantwoording betrekken van essentiële bijdragen
van lagere overheden, ZBO's, RWT's of particulieren aan het bereiken van hoofddoelen,
constateert de minister – in aanvulling op de reactie van de minister
van Financiën – dat maatschappelijke effecten van grote invloed
zijn op de mate van doelbereiking bij diverse beleidsterreinen van Economische
Zaken. Het betrekken van essentiële bijdragen van organisaties buiten
het ministerie is daarmee een zeer complexe zaak. De minister is van mening dat de door de Rekenkamer ontwikkelde handreiking
een goed theoretisch denkraam biedt voor de opzet van de beleidsverantwoording.
Het zal echter niet altijd mogelijk zijn het volledige beleid in een doelboom
onder te brengen en niet alle doelen zijn uit te drukken in concreet meetbare
termen. Daarnaast is de invloed van maatschappelijke effecten soms zodanig
groot dat het niet goed mogelijk is om betrouwbare gegevens te verkrijgen
over de precieze effecten van het overheidsbeleid.De minister is ten slotte van oordeel dat het verbeteren van begrotings-
en verantwoordingsinformatie een zware wissel trekt op de beschikbare capaciteit
bij de ministeries en verwacht dat het implementatietraject zich over verscheidene
jaren zal uitstrekken. De minister wijst erop dat te hoge verwachtingen aangaande
verbeteringen op korte termijn (verantwoording 2000) tot teleurstellingen
zullen leiden.6.3 Reactie minister van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijDe minister van LNV benadrukt dat sprake is van een groeiproces. Het formuleren
van beleid in heldere meetbare doelen, het meten van doelbereiking én
het leggen van een relatie tussen de beleidsinspanning enerzijds en doelbereiking
anderzijds is niet altijd eenvoudig en vergt ook tijd. Bovendien vergt de
door de Rekenkamer gewenste informatie het opzetten van omvattende monitoringsystemen.
De minister ziet de door de Rekenkamer ontwikkelde verantwoordingsmodellen
dan ook meer als streefbeeld in dit groeiproces. Wel beschouwt de minister
het denkkader van de Rekenkamer als waardevol en nuttig in het vervolgtraject
van VBTB binnen zijn ministerie.6.4 Reactie minister van Verkeer en WaterstaatIn het kader van VBTB zullen duidelijke voorstellen worden gedaan over
verantwoording over de hoofddoelen van het beleid van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat. De minister gaat er vooralsnog van uit dat de beleidsinformatie
met ingang van de begroting 2002 een adequaat niveau zal bereiken. Het meten
van effecten van beleidsmaatregelen kan echter soms enkele jaren vergen en
het meten van een causale relatie zal niet altijd mogelijk zijn. De aanbevolen
termijn van maximaal vijf voor het leveren van verantwoordingsinformatie kan
hierdoor niet universeel worden toegepast.De ministeriële verantwoording aan het parlement dient primair betrekking
te hebben op de rechtmatige en doelmatige inzet van de rijksmiddelen en de
resultaten die daarmee worden behaald. De minister onderkent dat er naast
deze resultaatverantwoordelijkheid een meer algemene verantwoordelijkheid
op de rijksoverheid rust om aan te geven hoe de eigen inspanningen passen
in het totale beeld van rijksoverheid, mede-overheden en RWT's. Informatie
over afstemming, samenwerking en informatie-uitwisseling met mede-overheden
en RWT's kan, met een duidelijke oormerking, in de beleidsverantwoording worden
opgenomen.De minister onderschrijft de noodzaak om informatie te verstrekken over
de door derden beheerde primaire waterkeringen. Hieraan wordt vorm gegeven
met behulp van rapportages over het «Deltaplan Grote Rivieren»
en de «Aanpassing van de steenbekledingen» waarnaar in de reguliere
begrotingsstukken wordt verwezen. Daarnaast wordt informatie aan de Tweede
Kamer aangeboden die is verkregen op basis van de in de Wet op de waterkeringen
voorgeschreven vijfjaarlijkse toetsing van alle primaire waterkeringen. Naar
de mening van de minister wordt daarmee voldoende inzicht geboden in de mate
waarin het einddoel van het waterkerenbeleid (het creëren en garanderen
van veiligheid) wordt bereikt. De door de Rekenkamer geformuleerde aanbevelingen voor het beleidsterrein
regionale en lokale infrastructuur acht de minister op enige termijn uitvoerbaar.
Momenteel worden de mogelijkheden onderzocht om per 1 januari 2003 over
te gaan tot een verdere decentralisatie van de gelden voor regionale infrastructuur.
Naar het zich laat aanzien zal dit zijn beslag krijgen via de reeds Gebundelde
Doel Uitkering. Hierdoor zullen de middelen zichtbaar blijven op de begroting
van het Ministerie van V&W, maar het karakter en de verantwoordelijkheid
voor het opstellen van de verantwoording zal door de decentralisatie veranderen.
De aanbevelingen van de Rekenkamer zullen dus vooral van toepassing zijn op
de grotere infrastructuurprojecten die binnen de begroting van het Ministerie
van V&W zullen worden verantwoord.6.5 Reactie staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerDe staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
kan zich vinden in de conclusie en aanbevelingen van de Rekenkamer, maar acht
de bepleite prestatie-indicatoren niet altijd praktisch uitvoerbaar.De staatssecretaris is van mening dat in de verantwoording van het departement
alleen over uitgaven in de VROM-begroting verantwoording dient te worden afgelegd.Het door de Rekenkamer gewenste verantwoordingsoverzicht voor klimaatbeleid,
waarin elk betrokken departement is opgenomen, zal op een andere wijze (via
het Milieuprogramma) worden gegeven.De staatssecretaris is het eens met de aanbeveling van de Rekenkamer om
voor het bodemsaneringsbeleid tussendoelen voor vijf jaar te formuleren. Voor
landbodemsanering is hiervoor echter een landsdekkend beeld van de aanwezige
verontreiniging nodig. Voor de sanering van waterbodems wordt daarnaast gewerkt
aan de opstelling van een tienjarenscenario, waarmee wordt beoogd de programmering
en planning van de sanering van waterbodems te verbeteren.6.6 Nawoord RekenkamerDe Rekenkamer realiseert zich dat verwezenlijking van het door haar bepleite
ambitieniveau in de praktijk grote inspanningen zal vergen. Tegelijkertijd
acht zij het bieden van inzicht in de resultaten van gevoerd beleid dermate
essentieel voor de controlerende taak van de Tweede Kamer, dat gewaakt zal
moeten worden voor het neerwaarts bijstellen van het aanvankelijke ambitieniveau
op grond van praktische bezwaren of belemmeringen.De door de Rekenkamer voorgestane aanpak houdt er rekening mee dat maatschappelijke
effecten van beleid vaak moeilijk of pas op termijn meetbaar zijn, dat het
verzamelen van informatie hoge kosten met zich kan meebrengen, dat verstrekte
verantwoordingsinformatie beknopt dient te zijn, enzovoort. Uiteindelijk dient
de rechtvaardiging van beleid echter altijd gelegen te zijn in (het leveren
van een bijdrage aan) de realisatie van beoogde maatschappelijke effecten.
Alleen zolang verantwoordingsinformatie hierover (nog) niet geleverd kanworden, of indien de relatie
tussen het gevoerde beleid, de doelen en het bereiken van deze doelen (nog) niet te leggen is, dient de verantwoording zich te richten
op toetsbare tussendoelen van het beleid. Dat
effecten van beleid vaak pas op lagere termijn zichtbaar of meetbaar zijn
mag nooit als argument gelden om in de tussenliggende periode geen verantwoording
af te leggen over meer concrete activiteiten of prestaties. Voorop staat dat de Tweede Kamer een samenhangend inzicht moet worden
geboden in de mate waarin doelen worden beoogd én worden bereikt. Daarom
is de Rekenkamer van oordeel dat de beleidsresultaten van interdepartementaal
beleid, zoals bijvoorbeeld het klimaatbeleid, op één plaats
samengebracht moeten worden. De departementale verantwoording van de eerstverantwoordelijke
minister is daarvoor de meest voor de hand liggende plaats, maar het kan ook
een ander verantwoordingsdocument betreffen waar in de departementale verantwoordingen
naar verwezen wordt.Ook het feit dat de Rekenkamer het wenselijk acht om in een aantal gevallen
in de departementale verantwoording informatie op te nemen over kritische
succes- en faalfactoren van het beleid, en informatie afkomstig van lagere
overheden, RWT's of particulieren, vloeit rechtstreeks voort uit het streven
inzicht te geven in de mate waarin doelen worden bereikt. De Rekenkamer is
het met de minister van Financiën eens dat het nuttig is daarbij een
scherp en helder onderscheid te maken tussen beleidsresultaten die vallen
onder de ministeriële resultaatverantwoordelijkheid en beleidsresultaten
die vallen onder de systeemverantwoordelijkheid. Ook indien er sprake is van
systeemverantwoordelijkheid, waarbij op rijksniveau kaders zijn gesteld of
doelen zijn geformuleerd, dient over het bereiken daarvan door de minister
verantwoording te worden afgelegd. Alleen dan wordt de Tweede Kamer in staat
gesteld invulling te geven aan haar controlerende taak.Minstens even belangrijk als de aard van de verantwoordingsinformatie
over beleidsresultaten, is de betrouwbaarheid daarvan. De Rekenkamer is verheugd
dat de minister van Financiën het belang erkent van nadere voorschiften
en interne maatregelen om de betrouwbaarheid van verantwoordingsinformatie
te waarborgen en wacht daartoe strekkende voorstellen met grote interesse
af. BIJLAGE 1 Analyse van acht beleidsterreinenINHOUDSOPGAVE1.1STIMULERINGSREGELING RUIMTE VOOR ECONOMISCHE ACTIVITEIT211.1.1Het beleid211.1.2Beoordeling doelboom21 1.1.3Wenselijke verantwoording23 1.1.4Beschikbaarheid
en kwaliteit van informatie25 1.1.5Conclusie26   1.2MICRO-ELEKTRONICASTIMULERING271.2.1Het beleid27 1.2.2Beoordeling doelboom271.2.3Wenselijke
verantwoording281.2.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie301.2.5Conclusie32    1.3REALISATIE ECOLOGISCHE HOOFDSTRUCTUUR321.3.1Het beleid321.3.2Beoordeling doelboom33 1.3.3Wenselijke verantwoording35 1.3.4Beschikbaarheid
en kwaliteit van informatie36 1.3.5Conclusie37   1.4VOORTGEZET AGRARISCH ONDERWIJS381.4.1Het beleid38 1.4.2Beoordeling doelboom391.4.3Wenselijke
verantwoording411.4.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie421.4.5Conclusie43    1.5WATERKEREN431.5.1Het beleid43 1.5.2Beoordeling
doelboom441.5.3Wenselijke verantwoording451.5.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie471.5.5Conclusie48    1.6REGIONALE EN LOKALE INFRASTRUCTUUR491.6.1Het beleid491.6.2Beoordeling doelboom50 1.6.3Wenselijke
verantwoording52 1.6.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie54 1.6.5Conclusie55   1.7KLIMAATBELEID551.7.1Het beleid55 1.7.2Beoordeling
doelboom581.7.3Wenselijke verantwoording591.7.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie611.7.5Conclusie63   1.8BODEMBELEID641.8.1Het beleid64 1.8.2Beoordeling doelboom651.8.3Wenselijke verantwoording671.8.4Beschikbaarheid en kwaliteit van informatie681.8.5Conclusie70      1.1 STIMULERINGSREGELING RUIMTE VOOR ECONOMISCHE ACTIVITEIT1.1.1 Het beleidHet ruimtelijk economisch beleid van het Ministerie van Economische Zaken
omvatte tot 1 januari 2000 onder andere de Stimuleringsregeling Ruimte voor
Economische Activiteit (STIREA). Het betreft een beleidsprioriteit van de
Tweede Kamer.1De gerealiseerde verplichtingen (op artikel 04.10) bedroegen voor 1999
f 80,3 miljoen, de gerealiseerde uitgaven f 74,3 miljoen. Eind 1999
is STIREA geëindigd. De regeling krijgt voor een deel van het budget
een vervolg in de Tender Investeringsprogramma's Provincies (TIPP). De f 25
miljoen die jaarlijks was opgenomen voor de grotestedencomponent van STIREA
wordt samen met ISV-gelden (Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing) ingezet
voor de versterking van de stadseconomie.STIREA bestond uit twee delen: een deel voor de vier grote steden en een
deel voor de overige gemeenten. Voor de vier grote steden was f 25 miljoen
per jaar gereserveerd. De overige gemeenten konden eenmaal per jaar via een
tenderprocedure een subsidieaanvraag indienen. Hiervoor was een budget van
f 50 miljoen beschikbaar (f 25 miljoen voor nieuwe terreinen en
f 25 miljoen voor revitalisering van bestaande locaties).STIREA had als doel de lagere overheden te stimuleren om voor voldoende
ruimte voor bedrijvigheid te zorgen, op de juiste locatie, van de juiste kwaliteit
en op tijd. Daarbij kon het gaan om de aanleg van een nieuw bedrijventerrein
of de revitalisering van een bestaand terrein.Verder had STIREA als doel om de kwaliteit van de planning van de aanleg respectievelijk revitalisering van terreinen
te verbeteren. Bij die planning moest meer regionaal worden samengewerkt en
er moesten regionale bedrijventerreinenvisies worden opgesteld. Bij de vier
grote steden werd de eis van een bedrijventerreinenvisie niet gesteld. De
vier grote steden behoeven geen aansporing om dit soort plannen te maken,
omdat die reeds bestaan.Voldoende aanbod van bedrijventerreinen kan ook een bijdrage leveren aan
het scheppen van meer banen. Dit werd met name benadrukt bij de start van
de regeling, toen de werkloosheid als groot probleem werd gezien.Met STIREA waren verder ook nog doelstellingen op het vlak van de mobiliteit
en milieu gediend. Indien mensen kunnen werken waar ze wonen kan dat immers
bijdragen aan de beheersing van de mobiliteit en (daarmee) aan de verbetering
van het milieu. Aan werkgelegenheid, mobiliteitsbeheersing en milieuverbetering
dragen echter andere instrumenten dan STIREA in veel belangrijker mate bij.Het beleid is schematisch weergegeven in de doelboom die op de hiernavolgende
pagina is afgebeeld.1.1.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft de doelboom beoordeeld op basis van de in paragraaf 2.1
genoemde criteria. Gekeken is of de doelformulering voldoende basis biedt
voor de verantwoording.Aan de eis van afgesproken beleid is bij STIREA
voldaan. Het beleid kon op basis van aan de Tweede Kamer aangeboden stukken
worden gereconstrueerd. Niettemin bestaat er ambivalentie over
het doel van de werkgelegenheid. Lijkt dit doel in de oudere stukken dominant,
in de meer recente stukken wordt gesteld dat dit niet (meer) het primaire
doel van STIREA is.Toch vraagt de Tweede Kamer (werkgroep-Van Zijl) naar werkgelegenheidscijfers
(met name voor laag opgeleiden). En ook verschaft het ministerie in de verantwoording
cijfers over de verwachte bijdrage van de gehonoreerde projecten
aan de werkgelegenheid. Voor de doelen van de beheersing van de mobiliteit
en de verbetering van het milieu stelt het ministerie dat STIREA daaraan feitelijk
geen substantiële bijdrage levert.De doelen zijn niet voldoende toetsbaar. Er
wordt wel een richting aangegeven waarin bepaalde grootheden zich moeten ontwikkelen,
maar er worden geen concrete doelen in kwantitatieve termen gesteld, ook niet
in termen van een bepaalde bandbreedte. In dit verband kan verwezen worden
naar een motie van de Tweede Kamer, waarin de regering verzocht wordt om «uitgedrukt
in hectares aan te geven hoeveel extra ruimte voor bedrijven zij met de ingezette
middelen wil realiseren».1 Hetzelfde geldt
voor de bijdrage van STIREA aan de werkgelegenheid. In de verantwoording wordt
aangegeven hoeveel arbeidsplaatsen mogelijkerwijs gerealiseerd kunnen worden,
maar er wordt geen streefcijfer (of bandbreedte van streefcijfers) genoemd.Het beleid is niet tijdgebonden. In de stukken
worden geen expliciete uitspraken gedaan over het tijdpad waarbinnen de (tussen)doelen
van STIREA gerealiseerd moeten zijn. Alleen in de regeling zelf worden op
projectniveau tijdslimieten vermeld.1.1.3 Wenselijke verantwoordingIn onderstaande tabel zijn de gegevens opgenomen waarvan de Rekenkamer
het wenselijk vindt ze op te nemen in de verantwoording. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Bijdrage aan scheppen meer banen 1. Aantal extra arbeidsplaatsen/behouden arbeidsplaatsen per gesubsidieerd
project of over alle projecten heen1 (zie vraag werkgroep-Van Zijl,
noot 13) Ja, 1, alleen ramingen  2. Soort extra/behouden werkgelegenheid, met name voor laag opgeleiden (zie
vraag werkgroep-Van Zijl)  Tijdig aanbod van kwalitatief en kwantitatief
voldoende bedrijventerreinen Tijdig:
3. Fase van uitvoering waarin projecten zich bevinden 4. Aantal projecten
dat de termijn van 18 maanden respectievelijk 4,5 jaar overschrijdt of dreigt
te overschrijden Ja, 2  Kwalitatief: 5. Type
gesubsidieerde terreinen (voor welke bedrijven zijn deze geschikt, bijvoorbeeld
voor om milieuhygiënische of planologische redenen moeilijk plaatsbare
bedrijven) (zie NvT bij regeling) Ja, 2 Kwantitatief: 6. Omvang gesubsidieerde terreinen in hectares
(ontwikkeling en revitalisering) 7. Aantal ontwikkelde/gerevitaliseerde terreinen
(zie vraag werkgroep-Van Zijl)Ja, 1,
alleen ramingen Oplossen
dreigende knelpunten inzake beschikbaarheid van bedrijfslocaties 8. (Afname in) behoefte aan bedrijfslocaties Deels beschikbaar 3, 4 Subsidies aan G4 9. Toegezegd subsidiebedrag (eventueel te koppelen aan hectares/arbeidsplaatsen:
subsidie per hectare/arbeidsplaats) Ja, 1 Subsidies aan overige gemeenten 10. Toegezegd
subsidiebedrag (eventueel te koppelen aan hectares/arbeidsplaatsen: subsidie
per hectare/arbeidsplaats) Ja, 1* De vakken verwijzen naar de vakken in de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant. De overige gegevens kunnen, voor
zover het gaat om realisatiegegevens, met een lagere frequentie worden gepresenteerd.
Dit vanwege de tijd die verstrijkt voordat een bedrijventerrein is aangelegd/is
gerevitaliseerd.** De gearceerde gegevens in deze kolom zijn opgenomen in de verantwoording
over 1999.*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid van deze gegevens in
de volgende bronnen:1. Eerdere verantwoordingen of brief van staatssecretaris Ybema van 26
oktober 1999 aan de vaste Commissie voor Economische Zaken;2. In principe uit projectdossiers te halen;3. Bedrijfslocatiemonitor Centraal Planbureau;4. Nulmeting evaluatie STIREA-effecten, Buck Consultants International,
Nijmegen, oktober 1996.1 De vraag of het verantwoordingsgegeven het beste per project
of over alle projecten heen gegeven kan worden, hangt af van het aantal projecten.
Als het om een beperkt aantal projecten gaat zijn gegevens per project mogelijk;
in andere gevallen (boven de tien tot vijftien stuks) zijn geaggregeerde gegevens
handzamer. In deze lijst wordt van deze kwestie verder geabstraheerd.Bij de keuze van de gegevens is als leidraad aangehouden dat het met name
van belang is om over gegevens te beschikken die corresponderen met vakken
hoog in de doelboom. Om het bereiken van de hoofddoelen gaat het uiteindelijk
immers. Als daarover nog geen realisatiegegevens bestaan, kunnen ramingen/verwachtingen
worden vermeld (conform de vragen van de werkgroep-Van Zijl; zie noot 13)
of kan verder in de doelboom worden «afgedaald». Overigens gelden
de gewenste gegevens niet alleen voor STIREA, maar ook voor opvolger(s) van
deze regeling.Toelichting op de gewenste gegevens, die nog niet in de verantwoording
1999 zijn opgenomen:1. Informatie over de soort werkgelegenheid, met name in de grote steden
(gegeven ad 2). Deze informatie is door de Tweede Kamer (werkgroep-Van Zijl)
gevraagd en dit kan niet zonder meer genegeerd worden. Door voortaan bij de
indiening van projectvoorstellen ook gegevens over de soort werkgelegenheid
te verlangen, kan in deze lacune worden voorzien. Deze informatie kan tezijnertijd
ook opgenomen worden onder een eventueel te genereren «overzichtsconstructie»
over het grotestedenbeleid (GSB).1 Hieraan valt
ook te denken in verband met de verantwoording van de f 25 miljoen die
overgeheveld zal worden van het STIREA-budget in het ISV. (Voor de werkgelegenheid
in zijn algemeenheid is een overzicht te overwegen,
te vervaardigen door de verantwoordelijke minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid).2. Informatie over de fase waarin de gehonoreerde projecten zich bevinden
(gegevens ad 3 en 4). Nu er geen realisatiegegevens
over werkgelegenheid en aantallen hectares gegeven kunnen worden, is dit een
van de weinige gegevens die iets over de realisatie zeggen. Zo kan ook de
vinger aan de pols gehouden worden of STIREA wel tot de beoogde versnelling
leidt.23. Informatie over het type/de kwaliteit van gesubsidieerde terreinen
(gegeven ad 5). Indien ook hierover informatie wordt verschaft, wordt aan
alle drie aspecten van het aanbod (tijdig, kwalitatief en kwantitatief) op
evenwichtige wijze aandacht besteed.4. Informatie over de (afname in) behoefte aan bedrijventerreinen (gegeven
ad 8). Hiervoor geldt dezelfde toelichting als bij punt 2 (mogelijkheid om realisatiegegevens te verschaffen).In aanvulling op genoemde gegevens is het wenselijk een korte passage
op te nemen over de resultaten van verricht evaluatieonderzoek. Die informatie is nu opgenomen in de begroting
2000 (overigens conform de huidige Rijksbegrotingvoorschriften). De verantwoording
lijkt sinds VBTB daarvoor de meer aangewezen plaats. Daarnaast zou in deze
passage meer ingegaan kunnen worden op die evaluatieresultaten die aanleiding
hebben gegeven tot de wijziging van de regeling.11.1.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999In de verantwoording 1999 zijn de volgende gegevens opgenomen:• totale bedrag aan toezeggingen aan de vier grote gemeenten in 1999,
inclusief onderlinge verdeling over deze gemeenten;• toezeggingen gedaan aan overige gemeenten (tender) in 1999: aantal
projecten waaraan geld is toegezegd en hoogte van het bedrag;• voor nieuwe bedrijventerreinen uit
de tender 1999 per gehonoreerd project: (1) gemeente, (2) naam project, (3)
aantal hectares bedrijventerrein en (4) aantal arbeidsplaatsen;• voor herstructurering bedrijventerreinen
uit de tender 199 per gehonoreerd project: idem als bullet hierboven;• totaaloverzicht voor STIREA-projecten 1996–1999: (1) aantal
hectares bedrijventerrein; (2) aantal arbeidsplaatsen.Geconstateerd kan worden dat de verantwoording nu reeds vrij veel gewenste
informatie bevat (de nummers 1, 6, 7, 9 en 10). De in de verantwoording opgenomen
gegevens over de arbeidsplaatsen zijn geen realisatiegegevens (zoals in een
verantwoording verwacht wordt), maar toekomstramingen. Op dit moment kunnen
realisatiegegevens moeilijk gepresenteerd worden, omdat de aanleg of herstructurering
van bedrijventerreinen een lange periode vergt.2
Hetzelfde geldt voor de gegevens over de omvang en het aantal gesubsidieerde
terreinen.Overigens zijn de vragen van de werkgroep-Van Zijl hierover ook «toekomstgericht»
geformuleerd.3Overige beschikbare informatieDe gewenste gegevens over de fase waarin de uitvoering van projecten zich
bevindt, het overschrijden van gestelde termijnen en het type gesubsidieerde
terreinen (de gegevens 3, 4 en 5) zijn in principe op het ministerie beschikbaar:
zij zijn te halen uit de projectdossiers. In geaggregeerde vorm zijn deze
gegevens op dit moment niet aanwezig.Voor de informatie over afname van de behoefte aan bedrijfslocaties (gegeven
ad 8) zouden mogelijkerwijs twee bronnen gebruikt kunnen worden. In de eerste
plaats valt te denken aan de bedrijfslocatiemonitor van het Centraal Planbureau
(CPB). Hierin wordt onder meer verkend hoe de vraag naar bedrijfslocaties
zich zou kunnen ontwikkelen en of het aanbod op bestaande en nieuwe locaties
daarop aansluit. Geredeneerd zou kunnen worden, dat als STIREA effect heeft,
in deze monitor de aansluiting tussen vraag en aanbod zou moeten verbeteren.
Gebruik van de CPB-monitor kan voor dit doel echter alleen geschieden wanneer
voor het overige de condities gelijk blijven. Noch de vraag naar bedrijventerreinen,
noch de berekeningen van het CPB zijn echter een constante (gebruikte parameters
of methoden ondergaan soms een wijziging).In de tweede plaats kan gedacht worden aan een herhaling van de bij de
aanvang van STIREA door Buck Consultants International (BCI) in opdracht van
het Ministerie van Economische Zaken (EZ) verrichte nulmeting. Hierbij is
per COROP-regio in kaart gebracht wat de behoefte aan typen bedrijventerreinen
op dat moment was. Bij een herhaling van deze nulmeting zouden gebieden waar
wel STIREA-gelden zijn ingezet vergeleken kunnen worden met gebieden waar
geen STIREA-gelden zijn ingezet op de ontwikkeling in behoefte aan bedrijventerreinen.
Ook al is geen enkel STIREA-terrein op dit moment afgerond, toch
zou de herhaling kunnen plaatsvinden, omdat in de studie van BCI ook «harde
plannen» reeds tot het aanbod aan bedrijventerreinen zijn gerekend.Ook voor de opvolgers van STIREA zou een dergelijke methode1 gebruikt kunnen worden. Op deze wijze kan een antwoord gegeven worden
op vragen als: «Hoe zou het zonder STIREA geweest zijn?» en «Zouden
zonder STIREA dezelfde resultaten binnen hetzelfde tijdsbestek zijn opgetreden
(= kado-effect)?»2Kwaliteit van informatieVan de in de verantwoording 1999 opgenomen gegevens dragen met name de
prognoses over de extra/behouden werkgelegenheid en het aantal hectares een
risico in zich dat zij niet correct zijn. Zij zijn immers afkomstig uit de
projectaanvragen en de indieners daarvan kunnen belang hebben bij het verstrekken
van hogere cijfers.Het Ministerie van EZ heeft desgevraagd aangegeven dat de aanvragen voor
de tenderregeling worden voorzien van zowel een advies door de provincie als
door het regiokantoor van het Ministerie van EZ. Beide zijn volgens het ministerie
voldoende op de hoogte van de regionale situatie om de plausibiliteit van
de gegevens omtrent het aantal hectares te beoordelen. Voor de beoordeling
van de plausibiliteit van de gegevens over het aantal arbeidsplaatsen wordt
gebruikgemaakt van vuistregels. Ook NIBConsult (onderdeel van de Nationale
Investeringsbank) hanteert dergelijke vuistregels bij de in opdracht van het
Ministerie van EZ uit te voeren financieel-economische beoordeling van een
aantal geselecteerde subsidie-aanvragen. De adviescommissie die de aanvragen
beoordeelt (conform artikel 6 van de regeling), de directie Financieel-Economische
Zaken (FEZ), en de departementale accountantsdienst, steunen voor de beoordeling
van genoemde gegevens in beginsel op de adviezen van provincie, regiokantoor
en NIBConsult. Genoemde gegevens vallen niet onder de reikwijdte van de accountantsverklaring
die vereist is bij de aanvraag om vaststelling van het definitieve subsidiebedrag
(artikel 16 van de regeling).De departementale accountantsdienst heeft de genoemde gegevens met name
gecontroleerd op rekenkundige juistheid en aansluitingskwesties.3Er is blijkens het bovenstaande dus een aantal waarborgen voor de plausibiliteit
van genoemde gegevens.Voorts is de actualiteit van deze gegevens een punt van aandacht. Sinds
de indiening van de projectvoorstellen kunnen de prognoses immers mogelijkerwijs
zijn aangepast.41.1.5 ConclusieDe doelen van het STIREA-beleid zijn in voldoende mate «afgesproken».
De toetsbaarheid van de doelen zou nog vergroot kunnen worden conform de motie
van de Tweede Kamer. Ook de tijdgebondenheid van het beleid (wanneer moeten
de doelen bereikt zijn?) is nog een punt van aandacht.De verantwoording over 1999 bevat reeds veel relevante gegevens en voldoet
ook op hoofdlijnen aan de wensen van de werkgroep-Van Zijl. Met name aandacht
voor de voortgang van de projecten en kado-effecten acht de Rekenkamer voor
toekomstige verantwoordingen essentieel. In evaluatieopdrachten zou aan kado-effecten
uitdrukkelijker aandacht moeten worden besteed.De plausibiliteit van de (ramings)gegevens die opgeleverd worden door
partijen die belang hebben bij het verhogen van de daarbij behorende cijfers,
is omgeven met een aantal waarborgen. Pas wanneer de realisatiegegevens
bekend worden, zal blijken wat de waarborgen waard zijn geweest en zal nagegaan
kunnen worden of en hoe ze moeten worden bijgesteld.1.2 MICRO-ELEKTRONICASTIMULERING1.2.1 Het beleidMicro-elektronicastimulering maakt deel uit van het informatie- en communicatietechnologiebeleid
(ICT-beleid) en van het industriebeleid van het Ministerie van Economische
Zaken (EZ). De verplichtingen (op subartikel 02.03 020) bedragen voor
1999 f 91,0 miljoen, de uitgaven f 114,9 miljoen.Micro-elektronicastimulering richt zich op onderzoek en ontwikkeling (O&O)
op het gebied van de basistechnologie voor de ICT. Het uiteindelijke doel
van micro-elektronicastimulering is een bijdrage leveren aan de positie van
de Nederlandse ICT. Qua economische groei en werkgelegenheid heeft het ministerie
de ambitie de Nederlandse ICT tot de koplopers van Europa te laten behoren.
Bovendien wordt het nodig geacht om tegenwicht te bieden aan de O&O-ondersteuning
die buitenlandse (bijvoorbeeld Japanse en Amerikaanse) concurrenten ontvangen.1Aan deze doelen leveren naast micro-elektronicastimulering ook andere
instrumenten een bijdrage. Dit is in de doelboom weergegeven met een grijs
vak.Grondslag voor de micro-elektronicastimulering is de Kaderafspraak uit
1987 met Philips. Dit is een mondelinge overeenkomst waarvan de Tweede Kamer
jaarlijks, voordat steunverlening aan Philips plaatsvindt, schriftelijk op
de hoogte wordt gesteld. De Kaderafspraak ging uit van een jaarlijks maximumbedrag
voor technologiesteun aan Philips (voor de periode 1999–2002 f 65
miljoen jaarlijks). Onderdeel van deze afspraak is dat Philips geen aanspraak
maakt op generieke steunmaatregelen. Behalve steun aan Philips op basis van
de Kaderafspraak wordt ook steun voor projecten van andere bedrijven op het
budget van de micro-elektronicastimulering geboekt. Met deze projecten, die
voldoen aan de criteria van MEDEA-flankerend beleid2 (belang in 1999 f 26,3 miljoen), wordt aangesloten op de O&O-projecten
van Philips.De belangrijkste O&O-projecten die in het kader van micro-elektronicastimulering
ondersteund worden vormen een onderdeel van internationale programma's (met
name het Europese EUREKA-samenwerkingsproject van overheden en bedrijfsleven
gericht op O&O). Het financieel omvangrijkste internationale onderzoeksprogramma
hierbinnen is MEDEA. De Europese Commissie toetst deze programma's aan het
steunkader.3 Centrale criteria zijn de afstand
tot de markt (geen commerciële ontwikkelingsactiviteiten) en het stimulerend
effect van de steun.Behalve aan projecten uit internationale programma's wordt ook ondersteuning
gegeven aan nationale projecten van Philips (bijvoorbeeld Ecodesign) en strategische
samenwerkingsprojecten van Philips met publieke kennisinfrastructuur (universiteiten
en andere onderzoeksinstellingen).Het beleid is schematisch weergegeven in de doelboom die op de hiernavolgende
pagina is afgebeeld.1.2.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteriabeoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.Aan de eis van afgesproken beleid is voldaan.
Het beleid kon op basis van aan de Tweede Kamer aangeboden stukken worden
gereconstrueerd. De voorgenomen ondersteuning wordt (samen met het MEDEA-flankerende
beleid) jaarlijks aan de Tweede Kamer voorgelegd.De doelen van het beleid zijn nog niet voldoende toetsbaar. Er wordt wel een richting aangegeven waarin beleid zich moeten
ontwikkelen, maar er worden voor de hoofddoelen zoals bijdrage aan de economische
groei van de ICT-sector of het tegenwicht bieden aan concurrenten geen concrete
kwantitatieve termen gebruikt. Het is ook niet eenvoudig dit te doen.1Op het niveau van de inzet van middelen en tussendoelen van projecten
is het beleid expliciet tijdgebonden. Voor de
hogere doelen, zoals «stimuleren van O&O voor micro-elektronica»,
is geen tijdpad vastgelegd.1.2.3 Wenselijke verantwoordingOnderstaande tabel bevat de gegevens waarvan de Rekenkamer het wenselijk
vindt ze op te nemen in de verantwoording. Bij de keuze van de gegevens is
als leidraad aangehouden dat het met name van belang is om over gegevens te
beschikken die corresponderen met vakken hoog in de doelboom. Om het bereiken
van de hoofddoelen gaat het uiteindelijk immers. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Hoofddoel ICT1 Economische groei
ICT-sector (bijdrage hieraan door micro-elektronicastimulering) Nee, hooguit indicatief in beleidsnota's  2 Groei werkgelegenheid ICT-sector (bijdrage
hieraan door micro-elektronicastimu-lering) Nee, hooguit indicatief in beleidsnota's Stimulering O&O 3 Mate van innovatie (indicatief:
aantallen aangevraagde octrooien en patenten, dit is nog geen garantie voor
uiteindelijk commercieel succes) Ja, deze aantallen
worden gemeld in 2  4 Relatieve omvang van de O&O en de bijdrage daaraan van de nationale
overheden, vergeleken met de concurrerende machtsblokken Ja, 5  5 Additionaliteit van de O&O (zou het onderzoek ook zonder steun op deze
wijze, met deze inzet zijn uitgevoerd? Hier wordt op getoetst door de Europese
Unie) Ja, 2  6 Positie op wereldmarkt
van participerende bedrijven voor de O&O-technologie Ja, 3, 6 Projectdoelen
en7 Afstand tot markt Ja, 2, 3 voorwaarden8 Hoogwaardige werkgelegenheid in Nederland (zowel projectwerkgelegenheid
als structureel verankerde werkgelegenheid) Ja
2, 6, niet voor structurele aandeel  9 Realisatie beoogde technologieJa 2, 3, 4, 6 Kaderafspraak 10 Aantal ondersteunde projecten Ja, 2, 6  11 Projectkosten per project Ja, 2, 6  12 Subsidiepercentage per project Ja, 2, 6  13 Uitvoeringskosten
ministerie per project Ja, 2* De vakken verwijzen naar de vakken in de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant. De overige gegevens kunnen, voor
zover het gaat om realisatiegegevens, met een lagere frequentie worden gepresenteerd.
Dit vanwege de tijd die verstrijkt voordat de hogere doelen worden bereikt.** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid van deze gegevens in de
volgende bronnen:1. financiële verantwoording 1999;2. Projectvoorstellen (internationale programma's, door minister goedgekeurde
(deel)projectplannen) en voortgangsrapportages van de subsidieontvanger;3. Halfjaarlijkse nationale expertrapportages en jaarlijkse internationale
expertrapportages;4. Evaluatieonderzoeken van afgeronde programma's;5. Steunkader van Europese Unie;6. Jaarlijkse brieven van de minister aan de Tweede Kamer over de technologiesteun
aan Philips.Toelichting op de gewenste gegevens, die niet in de verantwoording 1999
zijn opgenomen:1. Informatie over de economische groei en de werkgelegenheidsgroei in
de ICT-sector (gegevens ad 1 en 2). Het is wenselijk om (bijvoorbeeld vierjaarlijks)
in de verantwoording indicaties op te nemen over de mate waarin het hoofddoel
van het ICT-beleid is bereikt en de bijdrage die micro-elektronicastimulering
hieraan geleverd heeft. Hierbij zou met name een antwoord gegeven moeten worden
op de vraag «Zou de ICT-sector zonder micro-elektronicastimulering slechter
presteren?» Onzekerheden in de verstrekte informatie, vanwege
de onzekere causale relatie, zouden echter vermeld dienen te worden.2. Informatie over de resultaten van de stimulering van O&O (gegevens
ad 3, 4, 5 en 6). Het is wenselijk om een indicatiete
geven van:• De mate van innovatie (aantallen octrooien, patenten en dergelijke).
Het uiteindelijke commerciële succes van de technologie op de markt kan
weliswaar niet uit deze gegevens afgeleid worden maar het geeft wel een indicatie
van de innovatie.• De relatieve omvang van de O&O. Met name binnen Europees verband
en wellicht ook in vergelijking met de belangrijke concurrenten Japan en de
VS.• De additionaliteit van de O&O. Zou het onderzoeksproject ook
zonder een overheidsbijdrage op deze wijze, met deze inzet zijn uitgevoerd?3. De positie op de wereldmarkt van de bedrijven (voor micro-elektronicatechniek).
Niet al deze gegevens zullen jaarlijks in de verantwoording opgenomen kunnen
worden. Na afronding van projecten (circa vierjaarlijks) zou uitgebreider
stilgestaan kunnen worden bij de gegevens over stimulering van O&O. Onzekerheden
in de verstrekte informatie zouden vermeld moeten worden.4. Informatie over afstand tot de markt, projectwerkgelegenheid en realisatie
technologie (gegevens ad 7, 8 en 9). Voor de specifieke projecten zou aangegeven
kunnen worden of de afstand tot de markt (afstand van commerciële toepassing)
en de beoogde technologie gerealiseerd is dan wel of de planning nog op schema
ligt. Als ijkpunt voor de technologische mijlpalen geldt niet alleen het O&O-programma
(zoals MEDEA) maar ook de jaarlijks geactualiseerde International
Technology Roadmap for Semiconductors.Ook de projectwerkgelegenheid zou weergegeven kunnen worden (dit laatste
gebeurt al in de jaarlijkse brieven over technologiesteun). Er is meer informatie
op projectniveau beschikbaar (bijvoorbeeld over het strategisch karakter,
verspreiding van de kennis en het relatieve technologische risico) maar deze
is dusdanig moeilijk te aggregeren dat opname in de verantwoording geringe
toegevoegde waarde heeft.5. Informatie over basisinstrumenten (ad 10–13). Van deze bedrijfsvoeringsgegevens
kunnen met name de projectkosten en het subsidiepercentage weergegeven worden.1.2.4. Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999In de verantwoording 1999 zijn uitsluitend de financiële gegevens
beschikbaar. In de verantwoording over 1998 waren het aantal ondersteunde
projecten, de subsidiebijdrage en de uitvoeringskosten nog opgenomen (gegevens
ad 10, ad 12 en ad 13). In kwalitatieve bewoordingen wordt voorts in de verantwoording
ingegaan op de grondslag van de projecten (de internationale programma's).Overige beschikbare informatieVoor het hoofddoel van het beleid zouden verantwoordingsgegevens kunnen
bestaan uit gegevens over de economische groei en de groei van de werkgelegenheid
in de ICT-sector, aangevuld met gegevens over de bijdrage van microelektronicastimulering
aan deze groei. Vooral dit laatste, de bijdrage van micro-elektronicastimulering,
is echter bijzonder moeilijk vast te stellen. Informatie hierover is op dit
moment hooguit indicatief terug te vinden in beleidsnota's. Door middel van
evaluatieonderzoek en «expert judgement» kan deze informatie nog
verbeterd worden. Ook dan zal deze informatie met de nodige voorzichtigheid
gehanteerd moeten worden. Voor het doel «stimulering van O&O in de micro-elektronicasector»
zouden verantwoordingsgegevens kunnen bestaan uit:• Mate van innovatie. Informatie hierover kan gebaseerd worden op
voorgeschreven meldingen in voortgangsrapportages aan het Ministerie van EZ
over aangevraagde octrooien en patenten.• Gegevens over de omvang van O&O-inspanningen van bedrijven
en landen en de bijdrage daaraan van nationale overheden. Deze gegevens zijn
bekend bij de Europese Unie (uit hoofde van de toetsing van en het toezicht
op staatssteun).• Additionaliteit van de O&O. De toetsing door de Europese Unie
(Steunkader) voorafgaand aan de goedkeuring van projectvoorstellen levert
een indicatie hiervan op.• Informatie over de positie van Nederlandse ICT-bedrijven op wereldmarkt
(«level playing field»). Deze informatie bevindt zich in expertrapportages.
Ook in de brieven aan de Tweede Kamer wordt gewezen op de marktpositie van
bedrijven.Voor informatie over de «projecten» heeft het ministerie de
beschikking over projectvoorstellen, halfjaarlijkse nationale expertrapportages,
jaarlijkse internationale expertrapportages, halfjaarlijkse voortgangsrapportages
van de subsidieontvanger en (externe) evaluaties over uitgevoerde programma's.
Op basis van deze documenten is informatie beschikbaar over:• Afstand tot markt; dit is een te toetsen onderdeel van het projectvoorstel
en wordt ook door experts beoordeeld.• Hoogwaardige (directe) projectwerkgelegenheid; deze informatie
wordt aangegeven in projectvoorstellen en voortgangsrapportages. Informatie
over de te verankeren werkgelegenheid is niet beschikbaar.• Informatie over realisatie van de beoogde techniek. Deze bevindt
zich in voortgangsrapportages, expertrapportages en evaluaties.• Aantal ondersteunde projecten.• De gemiddelde subsidie per project in het betreffende jaar.• Totale projectkosten.• Uitvoeringskosten voor het Ministerie van Economische Zaken (uitvoerend
personeel in aantallen formatieplaatsen).Kwaliteit van informatieIn de verantwoording 1999 zijn geen verantwoordingsgegevens over beleidsresultaten
opgenomen.Voor de beschikbare gegevens over de projecten die niet in de verantwoording
zijn opgenomen bestaan waarborgen voor de kwaliteit. De (halfjaarlijkse) voortgangsrapportages
zijn afkomstig van de subsidieontvanger en daardoor niet voldoende onafhankelijk
om betrouwbaarheid te garanderen. Waarborgen voor de betrouwbaarheid vormen
de goedkeuringsprocedures van de Europese Unie, de MEDEA-organisatie en het
Ministerie van EZ. Bij de controle van de DAD op financiële gegevens
worden steekproefsgewijs verificatieonderzoeken uitgevoerd waarbij getoetst
wordt op aanwezigheid van goedkeuring van steunverlening door de Europese
Unie. Belangrijk voor de kwaliteit van de verantwoordingsgegevens zijn ook
de onafhankelijke rapportages van experts, opgesteld aan de hand van instructies
van intermediaire toetsingsorganisaties.Door de eerder geschetste abstractie van de gegevens en de moeilijk vaststelbare
causale relaties is het vaststellen van de juistheid
van de gegevens (vooral voor de hogere doelen) niet eenvoudig. Een voorbeeld
voor dit laatste is de mate waarin de stimulering van O&O op het gebied
van micro-elektronica bijdraagt aan de economische groei en de groei van de
werkgelegenheid in de ICT-sector. 1.2.5 ConclusieHet micro-elektronicastimuleringsbeleid is weliswaar «afgesproken»,
maar weinig meetbaar geoperationaliseerd. Dit hangt samen met het feit dat
de beoogde doelen moeilijk toetsbaar gemaakt kunnen worden.De verantwoording over het micro-elektronicastimuleringsbeleid zou aan
kracht kunnen winnen als gegevens uit de jaarlijkse brieven aan de Tweede
Kamer over de technologiesteun aan Philips in de jaarlijkse verantwoording
zouden terugkomen. Deze informatie zou dan overigens meer geaggregeerd moeten
worden (gericht op de hoofddoelen van het beleid).Informatie die in de toekomstige verantwoordingen zou kunnen worden opgenomen,
heeft betrekking op projectgegevens (zoals werkgelegenheid), indicaties voor
de stimulering van de O&O en gegevens over de mate waarin micro-elektronicastimulering
bijgedragen heeft aan de positie van de ICT-sector. Gegevens over stimulering
van O&O en de bijdrage aan ICT behoeven niet jaarlijks in de verantwoording
te worden opgenomen. Ook moet er rekening mee worden gehouden dat de causale
effecten van het beleid niet met een hoge mate van zekerheid vastgesteld kunnen
worden.1.3 REALISATIE ECOLOGISCHE HOOFDSTRUCTUUR1.3.1 Het beleidHet doel van het beleid voor de ecologische hoofdstructuur (EHS) is de
realisatie respectievelijk het duurzame behoud van een samenhangend netwerk
van natuurgebieden, dat in 2018 een omvang moet hebben van in totaal circa
700 000 hectare. De realisatie van de EHS is de «vertaling»
van de beleidsprioriteit van de werkgroep-Van Zijl «Grondverwerving
en grondbeheer».De uitgaven voor de realisatie van de EHS worden verantwoord op beleidsterrein
13 «Natuur, Groene Ruimte en Recreatie» van de rijksbegroting
voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV), onderdelen verwerving, inrichting
en beheer. De uitgaven voor 1999 bedragen bij benadering f 360 miljoen.De hoofdlijnen van het beleid zijn geformuleerd in het Natuurbeleidsplan (1990). In 2000 wordt over het natuur-, bos- en
landschapsbeleid een nieuw plan («NBL21») aan de Tweede Kamer
aangeboden. Het beleidsdoel EHS blijft hierin ongewijzigd. Het hoofddoel van
het natuur-, bos- en landschapsbeleid is duurzame instandhouding, herstel
en ontwikkeling van natuurlijke en landschappelijke waarden. De ruimtelijke
structuur waarin de natuur op dit moment in ons land voorkomt, is te verbrokkeld
voor een duurzame instandhouding van de voor ons land kenmerkende ecosystemen.
Met de realisatie van de EHS wordt beoogd de zelfstandige instandhouding en
ontwikkeling van de natuur beter te kunnen waarborgen.De provincies spelen een belangrijke rol bij de nadere uitwerking van
het beleid. Zij dragen zorg voor de nadere begrenzing van de EHS1 en de keuze van de natuurdoelen. Deze doelen zijn door het ministerie
nader uitgewerkt in de nota Ecosystemen in Nederland
(ESN) van 1995.Door het rijk worden bij de realisatie van de EHS drie (categorieën
van) instrumenten gehanteerd, te weten: verwerving, inrichting en beheer.Bij verwerving gaat het om de aankoop van
150 000 hectare «nieuwe natuur» en de realisatie van 100 000
hectare «nieuwe natuur» door middel n het afsluiten
van beheersovereenkomsten met boeren. Daarnaast wordt 36 000 hectare
bestaand natuurterrein door het rijk aangekocht.De inrichting van het landelijk gebied dient
te worden verbeterd overeenkomstig de (beoogde) functies van dat gebied. Bij
inrichting kan er sprake zijn van een omvormingsmaatregel (van het ene natuurdoel
naar een andere) of een herstelmaatregel (bijvoorbeeld bij vervuiling) of
van een functiewijziging (bijvoorbeeld van landbouw naar natuur).Het beheer is gericht op een duurzame instandhouding
van natuurwaarden. Het beheer van grootschalige en/of kwetsbare gebieden wordt
verzorgd door Staatsbosbeheer en particuliere terreinbeherende organisaties.
Het beheer van overige delen van de EHS vindt plaats door particulieren (veelal
agrarische bedrijven). In het kader van het Programma Beheer1 is een nieuw subsidiestelsel ontwikkeld. Dit beoogt een betere koppeling
tussen beleidsdoelen en instrumentarium te realiseren. De bijdragen aan Staatsbosbeheer
vallen buiten dit stelsel. Hierover worden jaarlijks tussen het Ministerie
van LNV en Staatsbosbeheer afspraken gemaakt.Op basis van het voorgaande is de doelboom samengesteld die op de hiernavolgende
pagina is weergegeven.1.3.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteria
beoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording. Doelboom Ecologische hoofdstructuurHet concept van de EHS maakt deel uit van de door de Tweede Kamer behandelde
beleidsstukken en voldoet daarmee aan de eis van afgesproken beleid. De provincies dienen de (kwalitatieve) natuurdoelen nader
uit te werken. Hierover zijn in IPO-verband afspraken gemaakt. Voor de vaststelling
van de natuurdoelen is door het ministerie in de nota ESN een «leidraad»
aan de provincies meegegeven. Deze nota is echter niet door de Tweede Kamer
behandeld en maakt derhalve geen onderdeel uit van het afgesproken beleid.Er is sprake van een toetsbare einddoelstelling:
700 000 hectare in 2018. Er wordt echter tevens een «samenhangend
geheel» van natuurterreinen beoogd. Niet duidelijk is wat daaronder
precies moet worden verstaan. Omdat de natuurdoelen nog niet zijn ingevuld,
is ook hier (nog) geen sprake van toetsbaar beleid.Vastgelegd is dat in 2018 700 000 hectare EHS gerealiseerd dient
te zijn. Dit doel ligt te ver weg in de tijd om in de tussenliggende periode
verantwoording af te kunnen leggen. Op verzoek van de werkgroep-Van Zijl zijn
concrete tussendoelen geformuleerd voor een periode van vier jaar. Deze tussendoelen
hebben echter (conform het verzoek van de werkgroep) alleen betrekking op
de verwerving van gronden. Over de invulling van de uitbreiding van de EHS
door het aangaan van beheersovereenkomsten met boeren zijn geen tussendoelen
geformuleerd. Hierdoor is het beleid vooralsnog onvoldoende tijdgebonden. 1.3.3 Wenselijke verantwoordingUitgangspunt is dat over de realisatie van beleidsdoelen op een zo hoog
mogelijk niveau in de (doel)boom verantwoording wordt afgelegd.De medeverantwoordelijkheid van de provincies voor de invulling van het
beleid heeft consequenties voor de wenselijke verantwoordingsinformatie. De
informatie valt daardoor in twee categorieën uiteen die beide van belang
zijn bij de verantwoording over de beleidsresultaten. Zij worden gevormd door:• informatie over de voortgang van de begrenzing en de vaststelling
van de natuurdoelen door de provincies: aan de hand van deze informatie kan
worden beoordeeld of de uitwerking van het beleid in de lijn ligt van het
rijksbeleid (begrenzing);• informatie over de daadwerkelijke realisatie van de EHS. Maatgevend
hiervoor is de omvang en aard van het areaal dat (al dan niet na verwerving)
in beheer is gebracht en de daarmee gemoeide kosten.De wenselijke verantwoordingsgegevens zijn in onderstaand overzicht opgenomen. Vak*Gewenste verantwoordingsgegevens**Beschikbaarheid*** Begrenzing1 De (voortgang van) begrenzing van de EHS in ha en/of
in % van de bruto EHSJa, 2  2 Mate waarin sprake is van een aaneengesloten begrensd gebied in %/eventueel
aan te geven in een kaartjeJa, 2, indicatief  3 Huidige
(areaal) natuurdoeltypen (vaststellen van de «nulpositie»)Nee  4 Beoogde natuurdoeltypenNee Beheer5 De hoeveelheid beheerd areaal EHS (in hectaren + prijs)Ja, 1, gedeeltelijk  6 De mate waarin er sprake is van een aaneengesloten gebied
in %Ja, 2, indicatief  7 De hoeveelheid beheerd areaal per
(categorie) beheerder (in hectaren + prijs)Ja,
3  8 De
hoeveelheid beheerd areaal per (categorie) natuurdoeltype (in ha. + prijs)Nee 9 Het beoogde tijdstip (jaar) waarop het beoogde areaal
natuur kan worden gerealiseerd (in ha. per tijdvakNee* De vakken verwijzen naar de vakken van de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant.** De gearceerde gegevens in deze kolom zijn opgenomen in de verantwoording
over 1999.*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid in de volgende bronnen:1. Financiële verantwoording LNV 1999;2. Natuurbalans 1999;3. Directie Groene Ruimte en Recreatie.Toelichting op de gewenste gegevens, die nog niet in de verantwoording
1999 zijn opgenomen:1. Voortgang van de begrenzing en het vaststellen van de natuurdoelen
(gegevens ad 1, 2, 3 en 4). Omdat de uitwerking van het beleid door de provincie
gebeurt, is informatie over de voortgang ervan relevante relevante verantwoordingsinformatie.
Deze gegevens dienen inzicht te geven in: de begrenzing van het areaal EHS
in hectaren en/of in % van de bruto EHS; in welke mate is er sprake van een
aaneengesloten begrenst gebied; welke natuurdoelen zijn vastgesteld (om tevens
de vraag te kunnen beantwoorden of deze natuurdoelen in de lijn liggen van
het rijksbeleid); en de huidige natuurdoeltypen (het vaststellen van de «nulpositie»;
hoe ver zijn we nog verwijderd van het beoogde einddoel?).2. De realisatie van de EHS (gegevens ad 6, 7, 8 en 9). De gegevens dienen inzicht te geven in de daadwerkelijke voortgang van de realisatie
van de EHS. Hierbij is eveneens van belang hetgeen in het voorgaande over
de realisatie in hectaren en over de aaneengeslotenheid is gesteld. In de
verantwoording kunnen hierover gegevens worden opgenomen over de hoeveelheid
beheerd areaal per (categorie) beheerder en per (categorie/spoor) natuurdoeltypen.
Ook is informatie relevant over het ingeschatte tijdstip waarop het beoogde
areaal en/of natuurdoel kan worden gerealiseerd. Op basis hiervan zou een
inschatting kunnen worden gemaakt of de beoogde doelen bij voortzetting van
het huidige beleid realiseerbaar zijn.1.3.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999In het Algemeen gedeelte van de financiële verantwoording 1999 is
een beleidsmatige toelichting gegeven per hoofdbeleidsterrein. Daarnaast worden
in de artikelgewijze toelichting, waar relevant, kengetallen en prestatiegegevens
vermeld.• Beleidsmatige toelichting Op 28 december 19981 is aan de Tweede Kamer
gemeld dat het Ministerie van LNV er de voorkeur aan geeft tussendoelen te
formuleren voor de realisatie van de EHS, die zowel een kwantitatief als kwalitatief
karakter hebben. Omdat het ministerie nog niet de beschikking heeft over de
benodigde gegevens die door de provincies aangeleverd dienen te worden, heeft
genoemde uitwerking nog niet plaatsgevonden. Wel zijn tussendoelen en realisatiecijfers
geformuleerd voor de verwerving van gronden. Over de invulling van de uitbreiding
van de EHS door middel van het aangaan van beheersovereenkomsten met agrariërs
zijn geen tussendoelen geformuleerd en geen realisatiecijfers opgenomen.• Artikelgewijze toelichting In de verantwoording 1999 staan prestatiegegevens per type uitgaven
(verwerving, inrichting en beheer). Onduidelijk is in hoeverre deze uitgaven
bijdragen aan de realisatie van de EHS.Bij het onderdeel verwerving worden prestatiegegevens
genoemd over grondaankopen door Staatsbosbeheer en particuliere terreinbeherende
organisaties (in aantallen hectaren). Ook het gemiddelde betaalde bedrag per
hectare wordt weergegeven.Bij het onderdeel inrichting wordt een aantal
categorieën uitgaven/verplichtingen toegelicht met kengetallen. De kengetallen
hebben merendeels betrekking op aantallen (toegezegde) hectares/projecten
en een gemiddeld bedrag per (toegezegde) hectare/project.Bij het onderdeel beheer wordt onderscheid
gemaakt tussen beheer door de Staat (Staatsbosbeheer) en particulieren. Bij
Staatsbosbeheer zijn gegevens vermeld over het totaal aantal hectares en de
prijs per hectare waarvoor door het Rijk aan Staatsbosbeheer een bijdrage
wordt verstrekt. Bij particulier wordt een reeks van regelingen onderscheiden.
Per regeling worden prestatie-eenheden vermeld over aantallen hectares en
bijdrage per hectare.De huidige verantwoordingsinformatie geeft niet het gewenste inzicht in
de beleidsresultaten. Dit wordt in hoofdzaak veroorzaakt doordat in de verantwoording
nauwelijks een koppeling wordt gemaakt tussen geld en doelen. De begrotingsposten
zijn aan instrumenten, gebieden of beheerders gekoppeld in plaats van aan
doelen. Het beleidsveld EHS is niet als zodanig in de verantwoording
herkenbaar. De artikelen waarop de uitgaven voor de EHS worden verantwoord
omvatten eveneens uitgaven die samenhangen met andere beleidsdoelen op het
terrein van natuurbeheer en groene ruimte.Overige beschikbare informatieDe Natuurverkenning (1x per vier jaar) en
deNatuurbalans (jaarlijks) geven informatie over
het behalen van de doelstellingen van het natuurbeleid, waaronder de realisatie
van de EHS. Deze rapporten worden uitgebracht door het Natuurplanbureau.1 Bij het Natuurplanbureau zijn graadmeters over in de
natuur voorkomende planten- en diersoorten in ontwikkeling.In de Natuurbalans wordt wel op onderdelen
(begrenzing, verwerving en beheer) een beeld geschetst van de voortgang van
de realisatie van de EHS.Kwaliteit van informatieDe beleidsdirectie verkrijgt gegevens over de realisatie van de EHS van
verschillende diensten van LNV. De directie kan de betrouwbaarheid van deze
informatie niet goed vaststellen. De verkregen informatie is deels tegenstrijdig
is. De gegevensverzameling door het Natuurplanbureau is overigens wel met
enige waarborgen omkleed.Door het ministerie zijn centraal geen interne richtlijnen uitgevaardigd
die de kwaliteit van de verzameling en vastlegging van verantwoordingsinformatie
waarborgen. Wel zijn er door de directie Financieel-Economische Zaken (FEZ)
kaders gegeven die betrekking hebben op de inhoud en het gebruik van doelmatigheids-
en doeltreffendheidskengetallen (rapport Sturen op Effecten
en Resultaten met Kengetallen, mei 1997). De beoordeling van de kwaliteit
van de beleidsmatige verantwoordingsinformatie door de departementale accountantsdienst
vindt «in de marge» plaats, in de zin van: Welke tegenstrijdigheden
zitten er in? Is het een plausibel verhaal? Daar waar de onderbouwing kan
worden nagerekend, wordt dit gedaan.De wenselijke informatie omtrent de kwalitatieve aspecten van de realisatie
EHS (de natuurdoelen) dient nog verder vorm te krijgen. Wel is door de beleidsdirectie
reeds aangegeven dat door het ministerie aan de kwaliteit van deze informatie
eisen zullen moeten worden gesteld. Ook zal deze informatie steekproefsgewijs
moeten worden gecontroleerd (een controle door het Ministerie van LNV respectievelijk
de natuurbeheerder).1.3.5 ConclusieHet beleid bevat in beginsel voldoende aanknopingspunten voor een inzichtelijke
verantwoording over beleidsresultaten. Op verzoek van de werkgroep-Van Zijl
zijn inmiddels enige tussendoelen en realisatiecijfers geformuleerd met betrekking
tot de realisatie van de EHS. Deze tussendoelen en realisatiecijfers spitsen
zich vooral toe op het onderdeel verwerving van gronden.De medeverantwoordelijkheid van de provincies voor de invulling van het
beleid heeft consequenties voor de wenselijke verantwoordingsinformatie. De
informatie is gericht op de voortgang van de begrenzing en de natuurdoelen
door de provincies én op de daadwerkelijke realisatie van het beleid.Een integraal overzicht van de realisatie van de EHS ontbreekt nog. De
verantwoording zou zich moeten richten op de mate waarin het beoogde einddoel
wordt bereikt. Dit geldt niet alleen voor de beoogde areaal EHS in
hectaren – en de onderlinge samenhang daarin – maar ook voor de
mate waarin de beoogde natuurdoelen worden bereikt. Ook is het beleidsveld
EHS op dit moment niet als zodanig herkenbaar in de huidige begroting opgenomen.Bij het Natuurplanbureau zijn graadmeters over in de natuur voorkomende
plant- en diersoorten in ontwikkeling. Deze graadmeters zouden behulpzaam
kunnen zijn bij het geven van inzicht in de effecten van het gevoerde beleid.Er is nog geen sprake van een systematische verzameling van, en controle
op, verantwoordingsinformatie over realisatie van de beleidsdoelstellingen.
Hierdoor ontbreken vooralsnog voldoende waarborgen voor de levering van betrouwbare
verantwoordingsinformatie.1.4 VOORTGEZET AGRARISCH ONDERWIJS1.4.1 Het beleidHet voortgezet agrarisch onderwijs (VAO) betreft het voorbereidend (VMBO-groen)
en middelbaar beroepsonderwijs (MAO) gericht op de agrosector en de groene
sector. Het VAO wordt voornamelijk verzorgd door zestien Agrarische Opleidingscentra
(AOC's).De bekostiging van de AOC's vindt plaats op basis van een lumpsumbijdrage
(op grond van leerlingenaantallen) en is geregeld in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs
(WEB). De uitgaven voor het totale VAO vallen onder het begrotingsartikel
16.07 van het Ministerie van LNV en bedroegen in 1999 ruim f 565 miljoen.
Het begrote bedrag voor 1999 was f 525 miljoen.Het beleid voor het VAO1 is gericht op het
leveren van een bijdrage aan de kennis en vaardigheden van (toekomstige) werkgevers
en werknemers in de agrosector en de groene ruimte en maakt onderdeel uit
van het kennisbeleid van het Ministerie van LNV, dat bestaat uit onderzoek,
voorlichting en onderwijs.Institutioneel gezien wordt ernaar gestreefd om te komen tot krachtige,
autonome onderwijsinstellingen, die in toenemende mate zelf verantwoordelijk
zijn voor hun kwaliteitszorg en vernieuwing. De instellingen zijn in principe
vrij in de wijze waarop ze hun onderwijs in pedagogisch-didactische zin inrichten.Het VAO dient toegankelijk te zijn voor een breed en heterogeen samengestelde
groep om kansen te bieden om te leren en deelnemers in staat te stellen het
leerproces met succes af te ronden. Met name dient de deelname van allochtonen
aan het VAO opgetrokken te worden tot het niveau van deelname in de sector.De onderwijsinstelling dient zich tevens te richten op de veranderingen
in haar omgeving, omdat dit van invloed kan zijn op de passendheid van het
opleidingenaanbod (zowel kwantitatief als kwalitatief).Onderwijskundig gezien dient er voorzien te worden in een systeem voor
doelmatig VAO, gericht op de volgende doelgroepen:• Voorbereidend beroeps(oriënterend)onderwijs: het bieden van
algemene vorming en het geven van een grondslag voor het aansluitend beroepsonderwijs.• Beroepsonderwijs: theoretisch en praktisch voorbereiden voor de
uitoefening van beroepen, waarvoor een beroepskwalificerende opleiding is
vereist of dienstig kan zijn. • Educatie: bevorderen van de persoonlijke ontplooiing ten dienste
van het maatschappelijk functioneren.Met het oog op de «employability» van de werknemers is het
van belang dat deze hun «leven lang leren». Dit is zowel een kwestie
van kwaliteitsversterking van het onderwijsaanbod als van het scheppen van
andersoortige condities (met name tijd en geld) die mensen in staat stellen
te blijven leren.De kwalificatiestructuur1 dient verbeterd
te worden, zodat opleidingen beter aansluiten op de beroepspraktijk.Ter voorkoming van de nog steeds grote ongediplomeerde uitstroom van leerlingen
wordt een versterking van het primaire proces nagestreefd, zoals gebruik van
informatie- en communicatietechnologie (ICT), het werkend leren, erkenning
van elders verworven competenties, maatwerk en flexibilisering en kennisuitwisseling.Het agrarisch onderwijsbestel dient in staat te zijn voortdurend het onderwijsaanbod
te vernieuwen. De koppeling met belangrijke thema's in het LNV-beleid, zoals
een vitaal/leefbaar platteland, gezonde landbouw, kwaliteit van voeding, maatschappelijke
oriëntatie en internationalisering, staat daarbij centraal.Het beleid is schematisch weergegeven in de doelboom die op de hiernavolgende
pagina is afgebeeld.1.4.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteria
beoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.De doelen in de doelboom zijn afgeleid uit wetgeving en LNV-beleidsnotities,
die allen in de Tweede Kamer aan de orde zijn geweest. Hieruit kan worden
afgeleid dat de doelen in voldoende mate zijn afgesproken.De doelen van het VAO-beleid zijn vooral kwalitatief beschreven. Er wordt
meer in termen van «versterken van...», «bevorderen van...»,
«komen tot ..» gesproken dan dat de doelen zijn uitgedrukt in
kwantitatief meetbare grootheden. Dit maakt dat de gestelde doelen nauwelijks
objectief toetsbaar zijn.In de stukken zijn geen expliciete uitspraken gedaan over de tijdshorizon
waarbinnen de doelen van het beleid gerealiseerd dienen te zijn. Het beleid
is daarmee onvoldoende tijdgebonden. Daarbij dient
aangetekend te worden dat een aantal doelen, zoals het voorzien in doelmatig
VAO of het bevorderen van een leven lang leren, permanente doelen zijn waarop
tijdgebondenheid niet van toepassing is. Doelboom Voortgezet agrarisch onderwijs1.4.3 Wenselijke verantwoordingIn onderstaande tabel zijn de gegevens opgenomen waarvan de Rekenkamer
het wenselijk vindt ze op te nemen in de verantwoording. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Krachtige autonomeOverzicht financiële situatie onderwijsinstelling Ja, 4instellingOverzicht kwaliteit van begroting per onderwijsinstelling Ja, 3 Kwaliteit Overzicht kwalitatieve beoordeling kwaliteitszorgsystemen
van onderwijsinstellingen Ja, 7 Scores per onderwijsinstelling per onderwijssoort per jaar Ja, 3 Toegankelijkheid Meerjarig overzicht van % doelgroep in VAO afgezet
tegen % doelgroep aanwezig in de samenleving en werkzaam in de sector Nee  % uitval doelgroep ten opzichte van totaal
dat uitvalt uit VAO Nee Publieke verantwoording Overzicht van kosten gedifferentieerd naar onderwijssoort Ja, 1  Studenten die daadwerkelijk aan het VAO hebben deelgenomen per
onderwijssoort Ja, 2Aansluiting onderwijsaanbod Mate waarin instellingen overleg voeren met arbeidsvoorzieningsorganisaties
en bedrijfsleven over toekomstige arbeidsplaatsen of vacatures Nee Doelmatigheid
VAO Aantal studenten dat in het VAO instroomt
per onderwijssoort gedifferentieerd naar vooropleiding en/of andere ervaring Ja, 1 % studenten dat diploma/certificaat behaald heeft per
onderwijssoort Ja, 2  % studenten dat tussentijds de studie
verlaat per onderwijssoort Ja, 2  % studenten dat doorstroomt
naar een logische vervolgopleiding; van vmbo naar mbo en van mbo naar hbo Ja, 2, 3  Gemiddelde wachttijd tot
baan na certificering per onderwijssoort NeeLeven Lang Leren Statistisch overzicht van deelname aan relevant
geachte cursussen voor werkenden in de sector, gedifferentieerd naar bijvoorbeeld
achtergrond, professie, leeftijdsgroep Nee Verstereken primaire
procesAnalyse van de mate waarin ICT
in onderwijs is geïncorporeerdJa, 8 Aansluiting VAO bij LNV-thema's Aantal ingediende/goedgekeurde projectvoorstellen
in kader van VIA-regeling voor vernieuwing in het VAO Ja, 9  % met succes afgeronde projecten Nee* De vakken verwijzen naar de vakken in de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant. Overige gegevens kunnen met een
lagere frequentie worden gepresenteerd.** De gearceerde gegevens in deze kolom zijn opgenomen in de verantwoording
over 1999.*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid in de volgende bronnen:1. LNV, Financiële verantwoording 1999;2. LNV/DWK, Statistische Informatie Agrarisch Onderwijs 1998, september
1999, jaarlijkse uitgave;3. LNV/LOK, Kwaliteitskaart VAO, jaarlijkse uitgave op internet;4. Onderwijsinstelling, Financieel jaarverslag;5. Onderwijsinstelling, Kwaliteitszorgverslagen;6. LNV/LOK, Onderzoek met kwaliteitsindicatoren bij AOC .., roulerend
onderzoek;7. LNV/LOK, Macrorapportage Kwaliteitszorgverslagen 1999 in het agrarisch
MBO, oktober 1999, jaarlijkse uitgave;8. LNV/LOK, Rapportage ICT monitor 1999, nog uit te brengen;9. LNV/DWK, Registratie VIA-regeling. Bij de keuze van de gegevens is als leidraad aangehouden dat het met name
van belang is om over gegevens te beschikken die corresponderen met «vakken»
hoog in de doelboom. Om het bereiken van de hoofddoelen gaat het uiteindelijk
immers. Als daarover nog geen realisatiegegevens bestaan kunnen ramingen/verwachtingen
worden vermeld (conform de vragen van de werkgroep-Van Zijl) of kan verder
in de doelboom worden «afgedaald».Voor het bepalen van de wenselijke verantwoordingsinformatie is rekening
gehouden met de haalbaarheid in termen van betaalbaar, meetbaar en de gewenste
compactheid. De gewenste informatie is gericht op het vergroten van inzicht
in:• het bestaan van krachtige autonome instellingen (onder andere de
financiële situatie, kwaliteitszorg, onderwijsaanbod);• een efficiënt, toegankelijk en kwalitatief goed VAO (onder
andere statistische informatie, kengetallen, allochtonenparticipatie);• in de aansluiting van het VAO op maatschappelijke ontwikkelingen
(onder andere volwasseneneducatie, gebruik ICT, innovatie onderwijs).1.4.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999De informatie in de verantwoording 1999 bestaat uit begrote uitgaven versus
gerealiseerde uitgaven, onderverdeeld naar het totaal aan rijksbijdrage aan
de AOC's en overige subsidies en uitgaven.1 Verder
is er een overzicht gegeven van begrote en gerealiseerde aantallen leerlingen
per schooltype en onderwijssoort en de normatieve kostprijs per leerling per
onderwijssoort. De overige door de Rekenkamer wenselijk geachte informatie
is (nog) niet in de verantwoording opgenomen.Overige beschikbare informatieVeel van de in het verantwoordingsmodel opgenomen informatie is reeds
bij het Ministerie van LNV aanwezig.De onderwijsinstellingen leveren verantwoordingsinformatie over zowel
de financiële situatie, de onderwijskundige aspecten, volumecijfers als
het kwaliteitszorgsysteem.Deze informatie wordt mede in verband met begrotingsaspecten en toetsing
van het uitgevoerde onderwijsbeleid verzameld bij DWK en verwerkt in statistische
overzichten.Ook wordt relevante informatie verzameld op basis van de taakuitvoering
van de LOK. Verder kan informatie ontleend worden aan publicaties van het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).In het kader van het traject «Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording»
(VBTB), zal het Ministerie van LNV over meer aspecten gaan rapporteren.Het plan is informatie op te nemen die inzicht verschaft in:• de ontwikkeling van krachtige autonome onderwijsinstellingen;• een efficiënt, toegankelijk en kwalitatief hoogwaardig agrarisch
onderwijs dat aansluit bij de beroepspraktijk;• een vernieuwend agrarisch onderwijs dat aansluit op maatschappelijke
ontwikkelingen.Kwaliteit van informatieVeel van de verantwoordingsinformatie wordt door het DWK zelf verzameld
en vastgelegd op basis van de informatieverstrekking van de diverse onderwijsinstellingen.
Deze informatieverstrekking geschiedt op basis van wetgeving en interne LNV-(bekostigings-)regelgeving. Financiële gegevens dienen te voldoen aan het controleprotocol instellingen/organisaties
sector beroepsonderwijs en volwassenen educatie (onder andere controle door
een externe accountant). Volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB)
dienen de onderwijsinstellingen tevens een stelsel van kwaliteitszorg in te
richten en een kwaliteitszorgverslag aan de LOK voor te leggen. Deze toetst
het systeem en doet eigen (aanvullend) onderzoek bij de onderwijsinstellingen.
Een verslag van de staat van het landbouwonderwijs in Nederland wordt jaarlijks
aan de Tweede Kamer gestuurd. Verder wordt de aangeleverde informatie bij
DWK getoetst aan historische gegevens.Door het ministerie zijn centraal geen interne richtlijnen uitgevaardigd
die de kwaliteit van de verzameling en vastlegging van verantwoordingsinformatie
waarborgen. Wel zijn er door de directie Financieel-Economische Zaken (FEZ)
kaders gegeven die betrekking hebben op de inhoud en het gebruik van doelmatigheids-
en doeltreffendheidskengetallen (rapport Sturen op Effecten
en Resultaten met Kengetallen, mei 1997). De beoordeling van de kwaliteit
van de beleidsmatige verantwoordingsinformatie door de departementale accountantsdienst
vindt «in de marge» plaats, in de zin van: Welke tegenstrijdigheden
zitten er in? Is het een plausibel verhaal? Daar waar de onderbouwing kan
worden nagerekend wordt dit gedaan.1.4.5 ConclusieDe doelen van het VAO beleid zijn vooral kwalitatief beschreven zonder
dat een duidelijke tijdshorizon is aangegeven. Dit maakt het beleid moeilijk toetsbaar. Een aantal doelen heeft overigens een permanent
karakter.De verantwoordingsinformatie over 1999 heeft de vorm en inhoud van de
voorafgaande jaren. Deze bestaat uit begrote versus gerealiseerde uitgaven
en volumecijfers en kostprijs per leerling, gedifferentieerd naar onderwijssoort.
Het betreft nog geen informatie over beleidsresultaten.Veel van de gewenste verantwoordingsinformatie is nu reeds voorhanden,
maar nog niet verwerkt in de verantwoording 1999. Wel werkt het Ministerie
van LNV aan de presentatie van een beleidsbegroting voor 2002.Voor de kwaliteit van de informatie die thans
wordt geleverd lijken voldoende waarborgen aanwezig. Bij uitbreiding van de
verantwoordingsinformatie, die in belangrijke mate van de onderwijsinstellingen
afkomstig zal zijn, zal ruim aandacht aan de kwaliteit van deze gegevens besteed
dienen te worden.1.5 WATERKEREN1.5.1 Het beleidHet beleid van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat op het gebied
van waterkeren is gericht op de bescherming van Nederland tegen overstroming.De gerealiseerde verplichtingen en uitgaven zijn respectievelijk: f 437,6
miljoen en f 287,2 miljoen (Ifart. 02.01, Waterkeren); f 165,1 miljoen
en 196,9 miljoen (Ifart. 03.04 Deltaplan Grote Rivieren (DGR)); en f 75,1
miljoen en f 76,7 miljoen (art. 02.20. Natte infrastructuur waaronder
beleidsvoorbereidende activiteiten voor waterkeren door Rijkswaterstaat (ongeveer
20%)). Het onderwerp is aangewezen als beleidsprioriteit door de Werkgroep Financiële
Verantwoording. De (aanzienlijke) uitgaven van de waterschappen voor de Nederlandse
waterstaat zijn buiten beschouwing gelaten.Het hoofddoel van het beleid is «het hebben en houden van veilig
en bewoonbaar land». Dit doel valt in twee doelen uiteen: (A) het handhaven
van het beschermingsniveau (tegen overstroming door zee, meren en rivieren)
en (B) het handhaven van de Nederlandse kustlijn op het niveau van 1990, zodat
Nederland niet langzaam in zee verdwijnt.Bij de handhaving van het beschermingsniveau is het van belang onderscheid
te maken tussen subdoelen die betrekking hebben op het in stand houden van
het kerend vermogen van de (primaire) keringen zélf, en op het verlagen
van de (maatgevende) hoogwaterstanden in de rivieren. Het beoogde beschermingniveau –
en hoe moet worden vastgesteld of dit wordt behaald – is uitgewerkt
in de Wet op de waterkering. De handhaving van de kustlijn is onderdeel van
het kustbeleid. Voor het vaststellen van eventuele (landinwaartse) verschuivingen
wordt gewerkt met de zogenaamde «basiskustlijn» als vergelijkingsbasis.De doelboom die op de hiernavolgende pagina is afgebeeld geeft het beleid
schematisch weer. Overigens heeft het Ministerie van V&W naar aanleiding
van het VBTB-traject zelf een doelboom voor het beleid van het ministerie
opgesteld. De bomen vertonen veel overeenkomsten.Doelboom Waterkeren 1.5.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteriabeoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.Door vastlegging van de te hanteren normen in de Wet op de waterkering,
de Kustnota en het beleidsplan Ruimte voor de rivier, is sprake van afgesproken beleid.Het beleid op het gebied van waterkeren is ook voldoende toetsbaar. Weliswaar is het hoofddoel (veiligheid en bewoonbaarheid)
niet rechtstreeks toetsbaar, maar door de uitwerking van het beleid in subdoelen
is er niettemin sprake van toetsbaar beleid. Doel A (beschermingsniveau tegen
overstroming handhaven) is toetsbaar gemaakt door de normen in de Wet op de
waterkering. Ook doel B (het handhaven van de kustlijn op het niveau van 1990
door handhaven van de basiskustlijn) is toetsbaar. De basiskustlijn is hiervoor
het technische hulpmiddel. Elk jaar wordt de bestaande kustlijn door het rijk
gemeten en bezien welke afwijkingen er zijn. Dit is vastgelegd in de Kustnota.Feitelijk is er ten aanzien van de waterkeren sprake van permanent en
daardoor tijdgebonden beleid. Het is gericht op
het blijvend in voldoende mate waarborgen van veiligheid en bewoonbaarheid. 1.5.3 Wenselijke verantwoordingDeze paragraaf bespreekt de gegevens die volgens de Rekenkamer wenselijk
zijn voor de verantwoording. Aangezien het hoofddoel van het beleid niet direct
toetsbaar is, hebben de gegevens betrekking op de beleidsinstrumenten en de
subdoelen van het beleid.Het Ministerie van V&W is van oordeel dat de verantwoording over beleidsresultaten
zich dient te richten op de beleidsprestaties van het Rijk. Voor de kustlijnhandhaving
geldt dat de uitvoering van het beleid onder de verantwoordelijkheid van het
Rijk zelf valt. Voor het op peil houden van de keringen beperkt de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering zich tot de 291 kilometer kering in rijksbeheer. Voor het
versterken1 van de keringen geldt dat de verantwoordelijkheid
van het Rijk ook voor een belangrijk deel betrekking heeft op de keringen
die in beheer zijn bij waterschappen. Deze keringen kunnen namelijk deel uitmaken
van het programma voor blokbekledingen en het DGR. Het Rijk financiert de
projecten die hiertoe behoren geheel of grotendeels.De minister van V&W kan aangesproken worden op totale realisatie van
het nagestreefde veiligheidsniveau, ook al is de verantwoordelijkheid voor
de uitvoering bij lagere overheden gelegd. De Wet op de waterkering kent het
Rijk normstellende bevoegdheden toe, die ook gelden voor andere beheerders.
Bovendien heeft het separaat afleggen van verantwoording door verschillende
overheden over de eigen taken als nadeel dat nergens inzicht geboden wordt
in de mate waarin de door de minister gestelde doelen, die betrekking hebben
op het beoogde veiligheidsniveau, worden bereikt.In het ontwikkelde verantwoordingsmodel is uitgegaan van de voor Nederland
als geheel te bereiken doelstellingen. Het model heeft daardoor betrekking
op alle primaire keringen.In de tabel zijn gegevens opgenomen die een relatie hebben met het DGR.2 Hierover vindt in beginsel verantwoording plaats in
het kader van de zogenaamde grote projecten. Deze verantwoording geeft echter
vooral voortgangsinformatie en inzicht in de resultaten van projecten. De
(geaggregeerde) resultaten van deze projecten zouden voor het krijgen van
een totaalbeeld van de mate waarin de maatschappelijke doelen
worden bereikt, meegenomen moeten worden in de verantwoording over waterkeren.Bij het formuleren van de wenselijke verantwoording is gekozen voor gegevens
die inzicht bieden in doelen op een zo hoog mogelijk niveau. Daarbij is het
van belang dat een directe relatie gelegd kan worden met het uitgevoerde beleid.
Op het allerhoogste niveau (veiligheid en bewoonbaarheid) is verantwoording
niet goed mogelijk. Ook gegevens over doelen op een te laag (uitvoerend) niveau
bieden niet het gewenste inzicht. Samengevatte resultaten van uitgevoerde
projecten die bijdragen aan de hogere doelen zijn wel van belang om het gevoerde
beleid te kunnen beoordelen, evenals de mate waarin aan de gestelde normen
voor waterkeren en kusthandhaving wordt voldaan. Gekozen is daarom voor de
gegevens die de doelen A, B, en 1 t/m 4 het meest raken. Onderstaande tabel
geeft de wenselijke gegevens weer. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Algemeen 1) Verwijzing naar andere
bronnen voor verantwoordingsinformatie (over beleidsresultaten) Ja, 1 A: Handhaven
beschermingsniveau (op niveau van de Wet op de waterkering) 2) Aantal km's kering en kunstwerken
in beheer van het rijk/in beheer van waterschappen. 3) Aantal km's kering
in Nederland dat wel/niet voldoet aan de Wet op de waterkering, onderscheiden
naar rijk/waterschappen (eventueel plaatsaanduiding op kaartje). 4) Aantal
km's kering dat dit jaar weer voldoet aan de Wet op de waterkering als gevolg
van voltooide werkzaamheden in het kader van versterking en/of rivierverruiming Deels 2 verder 3B: Handhaven van de kustlijn (op het niveau
van 1990 met behulp van de basiskustlijn) 5) (Ontwikkelingen in) het verschil tussen de huidige kustlijn en de basiskustlijn
op basis van langjarige metingen Ja,
2 1 Het op peil houden van
keringen (blijven voldoen aan de legger) 6) Aantal km's kering in Nederland waaraan variabel (groot) onderhoud
is gepleegd onderscheiden naar in beheer van het rijk/waterschap-pen. Deels 2 rest 3 2 Versterken van keringen (gaan voldoen aan de legger) 7) Aantal km's kering in Nederland waaraan versterkingswerkzaamheden
zijn verricht, onderscheiden naar kering in beheer van het rijk/waterschappen
8) Beschrijving van de bijdrage (in km's) van lopende projectprogramma's (DGR
en blokbekleding) aan doelstelling ADeels 1 deels
2 en voor gegevens met betrekking tot keringen in beheer bij waterschappen
die geen onderdeel uitmaken van het DGR of de blokbekleding: 33 Realiseren van ruimte in de rivierbedding
(Ruimte voor de rivier) 9) Aantal hectares waarvoor verbreding of verdieping gerealiseerd is 10) Het
aantal km's kering waarop de gerealiseerde verbreding of verdieping van invloed
is 11) Beschrijving van de bijdrage (in km's) van lopende projectprogramma's
(DGR en RvR-projecten) aan doelstelling A Deels 1 (o.a. af te leiden uit de voortgangsrapportage DGR) en 2 (gegeven
11 van belang in de nabije toekomst) 4 Bestrijden (compenseren) van structurele
kusterosie (beleidslijn dynamisch handhaven) 12) Aantal m3 gerealiseerde zandsuppletie en verklaring verschil
met geplande suppletie (+ oorzaken voor extra of minder geleverde inspanning)
13) Aantal m3 gerealiseerde zandsuppletie op dieper water Ja, 2* De vakken verwijzen naar de vakken in de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant, niet gearceerde meerjaarlijks.** De gearceerde gegevens in deze kolom zijn opgenomen in de verantwoording
over 1999.*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid in de volgende bronnen:1. Beschikbaar bij het ministerie in documenten als: de kustnota, begroting,
Vierde Nota Waterhuishouding en voortgangsrapportages;2. Beschikbaar (al of niet geaggregeerd) binnen de uitvoeringsorganisatie
RWS;3. Beschikbaar bij (de Unie van) waterschappen.Toelichting op de gewenste gegevens, die nog niet in de verantwoording
1999 zijn opgenomen:1. Informatie over het handhaven van het beschermingsniveau (gegevens
ad 2, 3 en 4): Het gaat hier om gegevens die inzicht in het totaal geven.
Het is wenselijk om een zo actueel mogelijk totaal overzicht te hebben van
de keringen die niet voldoen aan de Wet op de waterkering. Dit ongeacht wat
de oorzaak is en ongeacht of deze nog nooit voldaan hebben of dat deze niet
meer voldoen.2. Informatie over het handhaven van de kustlijn (gegeven ad 5). Het gaat
om resultaten; blijft de kustlijn liggen zoals gewenst is?3. Informatie over doel 1 tot 4 (gegevens ad 6, 7, 10 en 11): het gaat
om gegevens die een indicatie geven wat op het gebied van de tussendoelen
is bereikt.1.5.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Op dit moment wordt in de verantwoording al enige informatie opgenomen.
Voor een deel zijn de gegevens opgenomen in de «beleidsmatige terugblik».Waar in de tabel is aangegeven dat gegevens slechts gedeeltelijk in de
verantwoording zijn opgenomen, is meestal alleen sprake van informatie over
keringen in beheer bij het Rijk of van gegevens over projecten uit het DGR.Een gedeelte van de informatie die gezien kan worden als verantwoordingsinformatie,
is opgenomen in de begroting. Dit is bijvoorbeeld het geval voor gegevens
over het kustbeleid. De informatie die in de verantwoording over 1999 geleverd
wordt, sluit wel aan bij de doelboom, maar dekt deze nog niet af.Verder valt op dat de beschikbare informatie nog niet leidt tot een evenwichtige
spreiding van aandacht. Er is sprake van een wisselende mate van detailniveau.
Zo is in de verantwoording gedetailleerde1 informatie
opgenomen ten aanzien van het kustbeleid, terwijl daarentegen de doelstelling
voor beheer en onderhoud van waterkeren nog niet wordt afgedekt.Overige beschikbare informatieEen gedeelte van de informatie uit de lijst is binnen het Ministerie van
V&W beschikbaar. De gegevens die niet beschikbaar zijn, hebben voor een
groot deel betrekking op keringen die in beheer zijn bij de waterschappen.
Waterschappen hebben deze gegevens wel beschikbaar, ook in geaggregeerde vorm.
De waterschappen hebben, ten behoeve van de nieuwe financieringsstructuur
die in de jaren negentig werd ingevoerd, een precieze inventarisatie
gemaakt van alle keringen (in kilometers) en de«zwaarte» van het
benodigde beheer. Deze informatie is opgenomen in een geografisch informatiesysteem
(GIS). Ook wordt gewerkt aan een technisch beheerregister. Deze gegevens zullen
opgenomen worden in geografische informatiesystemen, echter niet in één
enkel systeem. Wel is het zo dat de gebruikte eenheden, maten, normen en meetmethoden
eenduidig zijn.1De provincies kunnen eveneens een bron voor geaggregeerde informatie zijn.
In het kader van de Wet op de waterkering leggen zij verantwoording af over
het beheer en de toetsing door de waterschappen in hun provincie. Het is mogelijk
dat deze gegevens wel elders binnen Rijkswaterstaat, bijvoorbeeld bij de regionale
directies, beschikbaar zijn.Kwaliteit van informatieVoor verantwoordingsgegevens die een directe relatie hebben met financiële
gegevens, geldt dat enige waarborging van de kwaliteit is ingebouwd. Zo wordt
bijvoorbeeld bij de uitvoering van aanbestede projecten voor zandsuppletie
controle uitgeoefend op de levering van wat contractueel is overeengekomen.
Het Handboek Planproces bevat hiervoor interne richtlijnen.Door het ministerie zijn geen algemene interne richtlijnen uitgevaardigd
voor de waarborging door de beleidsdirecties van de kwaliteit van de verzameling
en vastlegging van de in de verantwoording op te nemen informatie over beleidsresultaten.
Met name voor het bereiken van de hogere doelen van het beleid is de kwaliteit
van de verantwoording over beleidsresultaten daardoor op dit moment onvoldoende
gewaarborgd.In het samenvattende accountantsrapport 1999 bij de Financiële verantwoording
voor het Infrastructuurfonds wordt aangegeven dat de in de «beleidsmatige
paragraaf» opgenomen kengetallen over waterkeren door de accountantsdienst
slechts zeer globaal zijn beoordeeld. Over kengetallen geeft de accountantsdienst
aan dat deze zich over het algemeen nog in een ontwikkelingsstadium bevinden
en dat met name nog niet geheel uitgekristalliseerd is welke informatie beoogd
wordt te geven. Waar mogelijk heeft de accountantsdienst de opgenomen kengetallen
getoetst aan de onderliggende systemen. Daarbij is geconstateerd dat «de
beheersing van deze onderliggende systemen veelal nog onvoldoende gestructureerd
is».21.5.5 ConclusieVerantwoording over de beleidsresultaten op het terrein waterkeren is
goed mogelijk, omdat de doelen van het beleid op heldere wijzetoetsbaar zijn gemaakt.Het ministerie heeft het voornemen om de verantwoording over waterkeren
in de komende jaren (verder) te verbeteren. In de verantwoording over 1999
wordt reeds een deel van de wenselijk geachte gegevens gepresenteerd. Het
verzamelen van de benodigde gegevens heeft de aandacht van het ministerie.Op dit moment is de verantwoording nog eenzijdig gericht op de activiteiten
waar het Rijk bij betrokken is. Voor het bieden van inzicht in de realisatie
van doelen is het van groot belang dat op meer integrale wijze verantwoordingsinformatie wordt gepresenteerd over de activiteiten
van alle beheerders van keringen en over de mate waarin daarmee aan de gestelde
normen wordt voldaan.Het is tevens van belang dat aandacht wordt besteed aan het bereiken van
meer evenwicht in de presentatie van informatie over de verschillende onderdelen van het beleid.Op dit moment is de kwaliteit van de verantwoordingsinformatie over de
beleidsresultaten van waterkeren (nog) niet voldoende gewaarborgd. 1.6 REGIONALE EN LOKALE INFRASTRUCTUUR1.6.1 Het beleidMet het verlenen van subsidies aan lagere overheden voor de aanleg van
regionale en lokale infrastructuur, beoogt het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(V&W) het openbaar vervoer te verbeteren, VINEX-locaties te ontsluiten
en verkeersveiligheid te bevorderen.De uitgaven voor regionale en lokale infrastructuur worden verantwoord
op twee artikelonderdelen van de begroting van het Infrastructuurfonds namelijk
01.03.01 «Aanleg regionale en lokale infrastructuur: verkenningen en
planstudies» en 01.03.02 «Aanleg regionale en lokale infrastructuur:
realisatie». In de 1999 is hiervoor in totaal f 786 miljoen aan
uitgaven gerealiseerd. Aan verplichtingen is in 1999 f 4 086 miljoen
aangegaan op het artikel 01.03.Uit het Infrastructuurfonds worden voornamelijk subsidies verleend voor
investeringsprojecten met een financieel belang groter dan f 25 miljoen.Als gevolg van het grote aantal ingediende projecten zijn de beschikbare
middelen niet toereikend om alle projectaanvragen te honoreren. In 1998 heeft
de minister van V&W alle gedane toezeggingen voor subsidies aan lagere
overheden geïnventariseerd. De juridisch vaststaande toezeggingen zijn
opgenomen in het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport (MIT). De individuele projecten voldoen aan de in het spelregelkader-MIT
opgenomen voorwaarden voor subsidiëring. De projecten zijn onderling
niet expliciet beoordeeld op de mate van bijdrage aan de beoogde doelstellingen.In de toelichting op het artikel regionale en lokale infrastructuur worden
in de begroting vier (deels overlappende) soorten subsidies genoemd:• De subsidies voor het onderliggend wegennet (geen openbaar-vervoerverbindingen).
Deze subsidies zijn vooral gericht op het verbeteren van de verkeersveiligheid
en het verminderen van de congestieproblematiek.• De subsidies voor de infrastructuur van het openbaar vervoer. Deze
zijn gericht op verbetering van het openbaar vervoer.• De subsidies voor de realisatie van stadsgewestelijke openbaar
vervoerprojecten (bijvoorbeeld de aanleg van het VINEX-convenant tussen het
ministerie en de betreffende gemeenten). Deze beogen verbetering van de kostendekkingsgraad
en intensiever gebruik van het openbaar vervoer.• De subsidies voor de verstedelijkingsopgave infrastructuur, vallend
onder de afspraken in het kader van VINEX. Realisatie van de afspraken draagt
bij aan de ontsluiting van VINEX-locaties met wegen en openbaar vervoerverbindingen.
Dit draagt bij aan het doel van de van geleiding van mobiliteit. (Daarnaast
worden deze subsidies verleend in het kader van het VINEX-convenant van het
Ministerie van V&W met gemeenten.)Het regeringsbeleid is gericht op mobiliteitsbeheersing en bereikbaarheid.
Verbetering van het collectief vervoer heeft ten doel betere alternatieven
voor de auto te bieden. Uiteindelijk draagt realisatie van deze doelen bij
aan het (abstracte) hoofddoel welzijn en economische ontwikkeling van Nederland.Het beleid is schematisch weergegeven in de doelboom die op de hiernavolgende
pagina is afgebeeld. 1.6.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteria
beoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.De doelboom kon op basis van door de Tweede Kamer goedgekeurde beleidsnota's
worden opgesteld. Er is daardoor voor alle doelen sprake van afgesproken beleid. Doelboom Regionale en lokale infrastructuurDe doelen voor regionale en lokale infrastructuur zijn gedeeltelijk toetsbaar. Voor verkeersveiligheid en ontsluiting van
VINEX-locaties zijn concrete doelen gesteld. Voor verkeersveiligheid betreft
het streefcijfers rond het aantal doden en ziekenhuisgewonden per jaar. Voor
de ontsluiting van VINEX-locaties is het gesloten convenant maatgevend: bij
oplevering van tweederde van het aantal geplande woningen dient er een openbaar-vervoerverbinding
te zijn.De doelstelling «minimaal 50% kostendekkingsgraad» voor openbaar
vervoer op nieuwe infrastructuur is achteraf toetsbaar. Afspraken voor concrete
kostendekkingspercentages werden niet gemaakt. Het ministerie gaat voor twee
nieuwe projectbeschikkingen wel afspraken opnemen over kostendekking.Het ministerie heeft voorts als doelstelling «beter openbaar vervoer».
«Beter» is volgens de minister te operationaliseren als sneller,
stipter en daardoor efficiënter.1 Zonder
nadere concretisering ten opzichte van een bepaalde uitgangssituatie is realisatie
van dit doel echter niet goed toetsbaar.Ook hogere doelen zoals de vermindering van de congestieproblematiek en
de geleiding van mobiliteit zijn niet in toetsbare criteria uitgewerkt. Het
is echter moeilijk vast te stellen wat de bijdrage van het rijksbeleid aan
deze doelen is. Veel autonome factoren spelen een rol.Voor verkeersveiligheid en de ontsluiting van VINEX is aangegeven welke
(tussen-)doelen binnen maximaal vijf jaar gerealiseerd dienen te zijn. Daarmee
is voldaan aan de eis van tijdgebondenheid. Voor de kostendekkingsgraad voor
openbaar vervoer op nieuwe infrastructuur is tijdgebondenheid niet van toepassing.
Voor de niet in toetsbare termen geformuleerde doelen ontbreekt tevens een
tijdshorizon voor het bereiken van deze doelen.1.6.3 Wenselijke verantwoordingIn onderstaande tabel zijn de gegevens opgenomen waarvan de Rekenkamer
het wenselijk vindt ze op te nemen in de verantwoording. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Alle vakken 1 Verwijzing naar rapporten waar verantwoordingsinformatie in is opgenomen
(bijvoorbeeld het MIT) Ja, 1 Alle vakken 2 Samenvatting van projectevaluaties, waarbij ingegaan wordt
op de werkelijke uitkomsten ten opzichte van de verwachtingen bij de goedkeuring
van de projecten. Ja, 1 Subsidies voor infrastructuur 3 Totaaloverzicht per MIT-fase van de projecten
waarbij wordt aangegeven hoe deze op de doelstellingen scoren Ja, 1Verbetering kostendekkingsgraad OV 4 Verloop kostendekkingsgraad van de nieuwe verbindingen1Ja, 1Ontsluiting VINEX-locaties en geleiding van de mobiliteit5 Aantal adressen op VINEX-locaties dat door openbaar vervoer
ontsloten is in relatie tot het totaal aantal adressen op VINEX-locaties Nee Geleiding van de mobiliteit 6 Aantallen passagiers via transferia openbaar vervoer Ja, 1 Terugdringing van de vraag naar automobiliteit 7 De gemiddelde verhouding over alle VINEX-locaties
tussen gebruik van de auto en het openbaar vervoer. Dit voor nieuwe VINEX-locaties
en voor de locaties die worden ontsloten met projecten in het kader van de
verstedelijkingsopgave; de gegevens worden opgenomen naar ouderdomklasse van
de verbinding en afgezet tegen (landelijke) gemiddelden voor vergelijkbare
andere locaties Ja, 2Terugdringing van de vraag naar automobiliteit 8 Gemiddelde reistijd vanaf transferia
voor auto's en voor het openbaar vervoer Nee Terugdringing van de
vraag naar automobiliteit 9 Gebruik
openbaar vervoer op nieuwe verbindingen ten opzichte van het potentiële
aantal reizigers vanaf het moment van gereedkomen van het project, naar ouderdomklasse
van de openbaar vervoerverbinding Nee Bereikbaarheid economische
centra behouden/verbeteren 10 Gemiddeld
over alle projecten de verplaatsing van vervoersstromen elders in het gebied:
vermindering van het gebruik van de twee belangrijkste alternatieve verbindingen
(auto of openbaar vervoer) Ja, 2 Verbeteren van de verkeersveiligheid11 Aantal doden en ziekenhuisgewonden in het wegverkeer,
per wegtype (snelweg, overige wegen, in de stad), rekening houdend met autonome
ontwikkelingen Ja, 3* De vakken verwijzen naar de vakken in de doelboom. Gegevens over de
gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant. De overige gegevens kunnen met
een lagere frequentie worden gepresenteerd.** Geen van deze gegevens is opgenomen in de verantwoording over 1999.*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid in de volgende bronnen:1. beschikbaar bij het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, voornamelijk
directie Veiligheid en Infrastructuur en directie Mobiliteitsmarkt. Veel informatie
is samengevat in het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport (MIT);2. Beschikbaar bij (een gedeelte van de) gemeenten;3. Beschikbaar bij de regionale politiekorpsen.1 De genoemde informatie onder het punt Kostendekkingsgraad
kan worden opgenomen in één samenvattende tabel met als kolommen
de ouderdom van de verbinding in jaren, 0–2 jaar, 2–5 jaar, 5
jaar en ouder.Aangezien het moeilijk is om causale relaties aan te tonen tussen het
gevoerde beleid en het bereiken van de hoofddoelen, is in aanvulling op de
verantwoordingsinformatie over het bereiken van de hoofddoelen gekozen voor
het opnemen van informatie over meer directe uitkomsten van het beleid (bijvoorbeeld
voortgang projecten, gerealiseerde kostendekkingsgraad nieuwe openbaar-vervoerverbindingen).Toelichting op de gewenste gegevens:1. Informatie over documenten waarin beleidsresultaten zijn opgenomen
(gegevens ad 1 en 2). In andere documenten dan de verantwoording kan ook verantwoordingsinformatie
zijn opgenomen. Voor evaluatieonderzoeken kan een korte passage komen over
de resultaten ervan. Deze verwijzing is nu opgenomen in de begroting.2. Informatie over de voortgang van gesubsidieerde infrastructuurprojecten
(gegevens ad 3). Hiermee wordt duidelijk welke bedragen voor de verwezenlijking
van welke doelen besteed worden.3. Informatie over de kostendekkingsgraad van het openbaar vervoer (gegeven
ad 4). Dit gegeven is bedoeld om inzicht te geven in de mate waarin de doelstelling
van 50% kostendekkendheid wordt behaald.4. Informatie over mobiliteitsbeheersing (gegevens ad 5 tot en met 10).
Met deze gegevens wordt bedoeld de effectiviteit van het beleid aan te geven om meer personen van het openbaar vervoer gebruik te laten maken
in plaats van de auto. Trends in de verschuiving van autogebruik naar gebruik
van het openbaar vervoer zeggen iets over de effecten van het beleid op langere
termijn. Uiteraard zijn hier ook het succes en het falen van flankerende maatregelen
(belastingheffing op autogebruik) op van invloed.1.6.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de financiële verantwoording 1999De verantwoording 1999 bevat over regionale en lokale infrastructuur nog
nauwelijks informatie over beleidsresultaten. De verantwoording bevat alleen
informatie over aantallen doden en verkeersgewonden in het wegverkeer. Deze
informatie is opgenomen in de «beleidsmatige terugblik», waarin
de voorlopige uitkomsten van de Beleidseffectrapportage (BER) worden weergegeven.
De definitieve BER verschijnt in september 2000. Daarnaast zendt het ministerie
in andere documenten verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten aan
de Tweede Kamer. Op het betreffende beleidsterrein gaat het naast de BER met
name om het MIT en het nieuwe projectenboek. Het ministerie brengt deze documenten
jaarlijks tegelijkertijd en in samenhang met de begroting in september uit.Overige beschikbare informatieDe gegevens ad 1 zijn bij de beleidsdirectie Veiligheid en Infrastructuur
en de beleidsdirectie Mobiliteitsmarkt van het directoraat-generaal Personenvervoer
aanwezig. De informatie wordt voornamelijk aangeleverd door de subsidie-ontvangers.De gegevens ad 2 en 3 geven externe bronnen aan. De Adviesdienst Verkeer
en Vervoer (AVV) van Rijkswaterstaat verzamelt gegevens van gemeenten en gebruikt
ze onder andere bij haar onderzoeken op het gebied van vervoersstromen en
ruimtelijke ordeningsaspecten van vervoer. AVV verricht eigen onderzoek en
publiceert daarover. AVV verricht ook onderzoeken naar de te verwachten vervoerwaarde
van een nieuwe verbinding op verzoek van DGP. AVV toetst hiervoor de bij een
projectaanvraag door vervoerbedrijven ingediende gegevens.Overigens geeft AVV aan dat het verzamelen van gegevens per project geen
goed beeld geeft van de bereikte effecten voor de landelijk te bereiken doelstellingen.
Het lijkt AVV geschikter om informatie te verzamelen over de resultaten van
nieuwe (openbaar vervoer-)verbindingen binnen een stadsregio. Op dit niveau
kunnen de effecten van clusters van projecten binnen een beperkt gebied gemeten
worden.Kwaliteit van informatieOmdat de verantwoording nauwelijks informatie over beleidsresultaten bevat,
was toetsing door de DAD niet aan de orde.De juistheid van beschikbare, maar niet in de verantwoording opgenomen
gegevens over de voortgang van projecten is niet op voorhand gegarandeerd.Gegevens die afkomstig zijn van belanghebbenden (gemeenten, vervoersmaatschappijen)
leveren kwaliteitsrisico's op. Kennis over de systemen waarmee deze belanghebbenden
gegevens verzamelen ontbreekt momenteel bij het ministerie. De regionale directies
van Rijkswaterstaat toetsen wel de ingediende inhoudelijke voortgangsrapportages
van de gesubsidieerde projecten.Daarnaast verdient de actualiteit van gegevens de nodig aandacht. Bij
de verschijning van het MIT in september kan de juistheid van de gegevens (peildatum: eind vorig kalenderjaar) door de actualiteit worden ingehaald.
Nieuwe inzichten over bijvoorbeeld het gereedkomingsjaar van een project kunnen
ervoor zorgen dat de in het MIT opgenomen jaartallen achterhaald zijn.1.6.5 ConclusieHet beleid voor regionale en lokale infrastructuur is voor een belangrijk
deel niet vertaald in concreet meetbare doelen. Selectie van projecten vindt
bovendien in de praktijk niet eenduidig plaats op basis van onderlinge vergelijking
van de te verwachten bijdrage aan de doelstellingen. Dit bemoeilijkt het afleggen
van verantwoording over het gevoerde beleid.Er kan meer aandacht worden geschonken aan de tijdgebondenheid en de toetsbaarheid
van het beleid door het formuleren van meetbare tussendoelen. De verbetering
van (de kostendekkendheid van) het openbaar vervoer en de vermindering van
de congestieproblematiek lenen zich hier bijvoorbeeld voor.Voor regionale en lokale infrastructuur is het moeilijk verantwoordingsinformatie
over de bereikte effecten te verstrekken. Het ministerie zou in de komende
jaren in het kader van het VBTB-proces echter toch meer informatie over beleidsresultaten
in de verantwoording kunnen opnemen. Momenteel verschijnt, buiten de verantwoording,
al wel informatie over de voortgang van projecten. Met name opname in de verantwoording
(bijvoorbeeld eens per vier of vijf jaar) van informatie over effecten van
het beleid op basis van evaluatiestudies naar (clusters van) projecten per
vervoersregio is gewenst.1.7 KLIMAATBELEID1.7.1 Het beleidHet klimaatbeleid van de Nederlandse regering is gericht op «het
bewerkstelligen van een stabilisatie in de atmosfeer van concentraties van
broeikasgassen op een niveau waarop gevaarlijke antropogene verstoring van
het klimaatsysteem wordt voorkomen.»1Voor de verwezenlijking van dit doel moet de emissie van de volgende zes
broeikasgassen worden gereduceerd: kooldioxide (CO2), methaan (CH4), lachgas (N2O), de fluorverbindingen HFK, PFK en SF6.
Bij de reductie van broeikasgassen is de Nederlandse regering gebonden aan
de internationale verplichtingen van het klimaatverdrag,2 het Kyoto-protocol (10 december 1997) en de daaruit voortvloeiende
afspraken binnen de Europese Unie.Het huidige Nederlandse klimaatbeleid is beschreven in het NMP-3 en in
de recent verschenen Uitvoeringsnota Klimaatbeleid deel
1: binnenlandse maatregelen.3 In maart
2000 is deel 2 van de uitvoeringsnota met buitenlandse maatregelen verschenen.4Bij de uitvoering van het klimaatbeleid zijn zes ministeries betrokken:
het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM),
het Ministerie van Economische Zaken (EZ), het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
(V&W), het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV), het
Ministerie van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking (BuiZa) en
het Ministerie van Financiën. Het onderzoek van de Rekenkamer bleef beperkt
tot het klimaatbeleid voor zover dat valt onder de verantwoordelijkheid van
het Ministerie van VROM.In 1999 besteedde VROM op artikel 05.16.03, lucht en energie slechts ongeveer
f 2 miljoen aan klimaatbeleid. De uitgaven zullen de komende jaren toenemen.
In totaal loopt in de periode 1998–2010 ongeveer f 650 miljoen
van de klimaatgelden via de VROM-begroting. Daarnaast is ongeveer f 1
miljard via andere begrotingen beschikbaar, bevat de begroting van het Ministerie
van EZ middelen voor energiebesparing en wordt jaarlijks f 500 miljoen
van de opbrengsten van de Regulerende Energie Belasting ingezet voor het klimaatbeleid.
Het klimaatbeleid is door de Tweede Kamer aangewezen als beleidsprioriteit.De huidige hoofddoelstellingen van het klimaatbeleid zijn tweeledig:• In de eerste plaats moet op grond van het Kyoto-protocol de emissie
van de broeikasgassen in de periode 2008–2012 gereduceerd zijn tot maximaal
206 Mton. Het Ministerie van VROM heeft berekend dat daarvoor, rekening houdend
met de emissieprognose bij bestaand beleid, 50 Mton extra reductie in 2010
nodig is.1 Het meest zwaarwegende en harde doel
is de bovengrens van 206 Mton emissie van broeikasgassen in 2010 en niet de
doelstelling van 50 Mton extra reductie (ten opzichte van het reeds lopende
beleid).2 Hiervoor worden binnenlandse en buitenlandse
maatregelen getroffen.• In de tweede plaats moeten ter voorbereiding van verdergaande emissiereducties
na 2012 fundamenten worden gelegd voor instrumentele en technologische vernieuwing.Op de hiernavolgende pagina is een schematische weergave van de doelboom
opgenomen, met daarin de doelen, instrumenten en verantwoordelijke departementen.De vier takken van de doelboom worden hieronder kort toegelicht. Doelboom KlimaatbeleidBinnenlandse maatregelenReductie van de CO2-uitstoot moet onder meer bereikt worden
door energiebesparing, inzet van duurzame energie en afspraken met kolencentrales.
De uitgaven van het Ministerie van VROM in 1999 hadden vooral betrekking op
het Global Action Plan (consumentenvoorlichting over energiebesparing) en
de subsidieregeling Niet-industriële restwarmte infrastructuur (NIRIS
1). Om de emissie van de overige broeikasgassen te reduceren wordt het Reductieplan
Overige Broeikasgassen (ROB) uitgevoerd. In totaal moeten de binnenlandse
maatregelen in 2010 leiden tot 25 Mton reductie van broeikasgassen.Buitenlandse maatregelenDoor maatregelen in het buitenland moet in 2010 een reductie van 25 Mton
CO2-equivalenten bereikt worden. Daartoe worden drie soorten instrumenten
ingezet: «joint implementation» (Ministerie van EZ), «clean
development mechanism» (Ministerie van BuiZa, DG Ontwikkelingssamenwerking)
en «internationale emissiehandel» (verantwoordelijk departement
nog niet bepaald). De maatregelen zijn nog in ontwikkeling en komen aan de
orde in deel 2 van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid
(maart 2000).Technologische vernieuwingOm in de toekomst gebruik te kunnen maken van klimaatneutrale energiedragers
moeten nieuwe technieken worden ontwikkeld. Daartoe wordt onder meer het GAVE-project
en het Programma Innovatieve Technieken Rijkshuisvesting uitgevoerd.Instrumentele vernieuwingOm het technisch potentieel van reductiemogelijkheden zoveel mogelijk
te benutten wordt een nieuw instrument ontwikkeld: emissieplafonnering met
handel in emissierechten.1.7.2. Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteria
beoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.Het klimaatbeleid voldoet aan de eis van afgesproken beleid: alle in de doelboom opgenomen doelstellingen zijn vermeld
in kamerstukken. Echter, hieruit is niet te achterhalen welk ministerie primair
verantwoordelijk is voor welke maatregelen en ten laste van welke begrotingsartikelen
de uitgaven komen. Deze informatie is van belang om te bepalen waar wat verantwoord
zou moeten worden.De hoofddoelstelling voor de emissie van broeikasgassen is toetsbaar geformuleerd, doordat een absolute hoeveelheid emissies
(206 Mton) is bepaald. De reductiedoelstellingen per maatregel lijken eveneens
toetsbaar, maar in de praktijk blijkt dit niet altijd het geval omdat de reductie
(het verschil tussen de emissies met en zonder beleid) niet altijd te meten
is. In gevallen waar reductie niet meetbaar is, zou naar een ander type doelen
of prestatie-indicatoren kunnen worden uitgeweken.Een alternatief is voorts het formuleren van maximale emissies in plaats
van een reductie voor de sectoren waarop de maatregelen betrekking hebben.
Deze alternatieven zijn (nog) niet aangetroffen.Over de tijdgebondenheid van het beleid kan
worden opgemerkt dat de termijn waarop de geformuleerde doelen gerealiseerd
moeten worden nog ver weg ligt, in 2010. In de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid deel 1 zijn twee momenten vermeld waarop de voortgang
van het beleid zal worden beoordeeld: 1 januari 2002 en 1 januari
2005. Tussentijdse doelen of criteria die dan als ijkpunt kunnen dienen, zijn
echter niet geformuleerd. Ook prestatiedoelen per begrotingsjaar zijn niet
aangetroffen.1 Hierdoor ontbreken criteria waar
de verantwoordingsgegevens tegen kunnen worden afgezet en op grond waarvan
besloten kan worden tot het al dan niet inzetten van reservemaatregelen. Hoewel
de effecten van veel maatregelen pas na lange tijd zichtbaar worden, vanwege
de lange voorbereidingstijd die aan deze maatregelen verbonden is, is het
voor de jaarlijkse verantwoording over het beleid van essentieel belang dat
tussentijdse doelen worden geformuleerd.1.7.3 Wenselijke verantwoordingBij de uitvoering van het klimaatbeleid zijn zes ministeries betrokken
en de middelen zijn over een nog groter aantal begrotingsartikelen verspreid.
De inzichtelijkheid van het klimaatbeleid zou gediend zou zijn met een interdepartementaal
overzicht van alle maatregelen, de daarvoor gereserveerde budgetten en de
bijbehorende begrotingsartikelen per departement. In de toekomst kan daarvoor
ook de overzichtsconstructie gebruikt worden zoals die in de nota VBTB is voorgesteld.2Wanneer de verantwoordingsinformatie in de verschillende departementale
verantwoordingen wordt opgenomen zou het Ministerie van VROM als coördinerend
ministerie kunnen zorgen voor een integraal overzicht van alle (vindplaatsen
van) verantwoordingsinformatie over het klimaatbeleid.De verantwoording van de minister van VROM zou betrekking moeten hebben
op:• de bijdrage van de maatregelen van VROM aan het klimaatbeleid;• het bereiken van de departementsoverstijgende doelen: doelen die
tot stand moeten komen door de inspanningen van verschillende ministers samen.
Dit zou op de begroting van de coördinerend minister plaats kunnen vinden
of in een apart document.In onderstaande tabel zijn gegevens opgenomen waarvan de Rekenkamer het
wenselijk vindt ze op te nemen in de verantwoording. De eerste kolom verwijst
naar de takken uit de doelboom. Vak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaar-heid*** Binnenlandse maatregelen 1. Stand
van zaken uitvoering en haalbaarheid (bijvoorbeeld haalbaarheid maatregel
onzeker, uitvoering in voorbereiding, in uitvoering maar vertraagd, uitvoering
volgens plan en uitvoering afgerond) Delen in
1, 2, 5, 6, 7 en 9  2. In verantwoordingsjaar gerealiseerde reductie broeikasgassen van afgeronde
maatregelen in verhouding tot het doel Nee  3. Wanneer 2 niet
haalbaar is: prestatie-indicatoren (bijvoorbeeld aantal auto's met de juiste
bandenspanning of de juiste katalysator, aantal omgebouwde kolencentrales;
aantal woningen met energiebesparende maatregelen, omvang energiegebruik en
gerealiseerde energiebesparing per sector/doelgroep van de energiebesparingsmaatregelen
doelgroepbereik bij voorlichtingscampagnes, resultaten van gesubsidieerde
projecten) Alleen over NIRIS in 1 4. Kosteneffectiviteit
(rijksuitgaven per ton gereduceerde CO2-equivalent) Nee Buitenlandse Maatregelen 5. Omschrijving getroffen maatregel/gemaakte afspraak Pm  6. Stand van zaken uitvoering
en haalbaarheid (bijvoorbeeld haalbaarheid maatregel onzeker, uitvoering in
voorbereiding, in uitvoering maar vertraagd, uitvoering volgens plan en uitvoering
afgerond) Pm, aanzet in 2  7. In verantwoordingsjaar
voor Nederland gerealiseerde reductie broeikasgassen van afgeronde maatregelen
in verhouding tot het doel Pm 8. Kosteneffectiviteit
(rijksuitgaven per ton gereduceerde CO2-equivalent) Pm Technologische
en9. Omschrijving uitgevoerde maatregel/activiteit Delen in 1 en 2 instrumentele Vernieuwing10. Een kwalitatieve omschrijving van de resultaten die in het verantwoordingsjaar
zijn gerealiseerd, bijvoorbeeld de resultaten van onderzoeken, een overzicht
van afgeronde/gepubliceerde rapporten of de belangrijke conclusies hieruit Delen in 2 en 5 Binnenlandse maatregelen 11. In verantwoordingsjaar gerealiseerde binnenlandse emissie broeikasgassen
in verhouding tot het doel Ja, 3, 4  12. Eens per 4 jaar: Actuele schatting van de binnenlandse emissie van broeikasgassen
in 2010 op basis van alle afgeronde en harde maatregelen in verhouding tot
het doel Ja, meest geschikte in 8Buitenlandse maatregelen 13. In verantwoordingsjaar voor Nederland gerealiseerde reductie broeikasgassen
in het verantwoordingsjaar in het buitenland Pm  14.
Eens per 4 jaar: actuele schatting van voor Nederland te realiseren reductie
broeikasgassen in 2010 op basis van alle afgeronde en harde buitenlandse maatregelen,
in verhouding tot het doel Pm* De gegevens achter de gearceerde vakken zijn jaarlijks relevant.** De gearceerde gegevens in deze kolom zijn opgenomen in de verantwoording
over 1999.*** De cijfers in de kolom «beschikbaar» verwijzen naar de
volgende bronnen:1. Concepttekst begrotingsartikel lucht en energie voor de verantwoording
VROM 1999;2. Milieuprogramma 2000–2003, Ministerie van VROM, september 1999;3. Milieubalans 1999; Het Nederlandse milieu verklaard, RIVM, september
1999;4. Greenhouse Gas Emission in the Netherlands: Summary report 1990–1997
(IPCC Tables 7A), RIVM, februari 1999;5. Een energiek klimaat voor neutrale dragers; Eindadvies van de inventarisatie
van het GAVE-programma, Novem, in voorbereiding/2000; Overzicht van door de
SG ROB geaccordeerde TOR's met goedgekeurde projectplannen, Ministerie van
VROM, versie 1 oktober 1999 (intern stuk);6. Jaarprogramma 1999 Reductieplan Overige Broeikasgassen; Terms of Reference
(TOR's) voor de 1e serie deelprojecten in 1999, Ministerie van VROM, 11 februari
1999;7. Kwartaalrapportage Reductieplan Overige Broeikasgassen, periode juli/augustus/september,
Novem, Rapport 99–3, 13 oktober 1999;8. Nationale Milieuverkenning 4, 1997–2020, RIVM, 1997;9. Uitvoeringsnota klimaatbeleid deel 1: voortgangsrapportage 4e kwartaal
1999: stand van zaken per 1-1-2000 (concept 14 januari 2000), Ministerie van
VROM, 2000; Pm = kan nog niet beschikbaar zijn, omdat het beleid nog te jong
is.Toelichting op de gewenste gegevens:1. De reductie van een aantal maatregelen (ad 2) is niet meetbaar. In
die gevallen kan uitgeweken worden naar een prestatie-indicator (ad 3). Dan
is het gewenst ook een doelstelling in dezelfde termen te formuleren.2. Het wenselijke verantwoordingsmodel wijkt op enkele punten af van de
wensen van de werkgroep-Van Zijl:• In plaats van gegevens per sector zijn gegevens per maatregel voorgesteld,
omdat dat beter aansluit bij de doelen die zijn opgenomen in de inmiddels
verschenen Uitvoeringnota klimaatbeleid deel 1.• In plaats van gegevens over CO2 zijn gegevens over alle
broeikasgassen voorgesteld. Zoals de Rekenkamer reeds opmerkte in het rapport Ambitieus maar haalbaar,1
zou het terrein daarmee beter worden afgedekt.• Omdat de minister de helft van de reductie buiten Nederland wil
realiseren, zijn ook gegevens over reductie door middel van buitenlandse maatregelen
toegevoegd.1.7.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Behalve de gebruikelijke financiële gegevens bevat de verantwoording
1999 van het Ministerie van VROM de volgende informatie:• een beschrijving van de voortgang van de door het Ministerie van
VROM uitgevoerde maatregelen;• financiële gegevens en enkele prestatiegegevens over NIRIS
1;• een beschrijving van de ontwikkeling van het klimaatbeleid in 1999,
vanuit de coördinerende rol van de minister.De gepresenteerde informatie over beleidsresultaten voldoet niet aan de
door de werkgroep-Van Zijl gevraagde informatie, en slechts in zeer beperkte
mate aan het door de Rekenkamer wenselijk geachte model. Daarbij dient aangetekend
te worden dat op dit moment nog slechts in zeer beperkte mate sprake is van
concrete beleidsresultaten. Het Ministerie van VROM heeft in de verantwoording
1999 wel aangegeven dat vanaf de verantwoording 2000 in het Milieuprogramma een integrale rapportage over het klimaatbeleid zal
worden opgenomen. De begroting 2000 bevatte al een eerste aanzet voor zo'n
overzicht. Om zulke gegevens (uitgaven per maatregel of project) is ook gevraagd
door de werkgroep- Van Zijl.Overige beschikbare informatieIn de laatste kolom van de tabel met wenselijke informatie is weergegeven
welke gegevens beschikbaar zijn. Daaruit blijkt dat een belangrijk deel van
de wenselijke gegevens reeds bij het ministerie beschikbaar is. Dit geldt
met name voor gegevens over de stand van zaken van de uitvoering, de haalbaarheid
van maatregelen en de resultaten van maatregelen gericht op technologische
en instrumentele vernieuwing (gegevens ad 1, 5, 6, 9 en 10).2Een deel van de gewenste verantwoordingsinformatie is thans opgenomen
in het Milieuprogramma dat jaarlijks aan de Tweede
Kamer wordt aangeboden bij de begroting. Over de voortgang van het CO2-reductieplan is de Tweede Kamer regelmatig geïnformeerd door
middel van brieven.3Gegevens over de emissie van broeikasgassen zijn beschikbaar voor zover
ze betrekking hebben op de binnenlandse situatie (gegevens ad 11 en 12). Over
de emissie van broeikasgassen publiceert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) jaarlijks in opdracht van het Ministerie van VROM de Kyoto-rapportage
en de Milieubalans. Prognoses zijn vermeld in
deMilieuverkenningen die het RIVM eens per vier
jaar opstelt. Milieubalans en Milieuverkenningen worden ook aan de Kamer gezonden.Wanneer gegevens over door Nederland in het buitenland gerealiseerde reductie
(gegevens ad 13 en 14) beschikbaar zullen komen en hoe deze gemeten moeten
worden, is nog onderwerp van internationaal overleg.De door de werkgroep-Van Zijl gevraagde gegevens over de CO2-reductie per sector is niet beschikbaar. Het Ministerie
van VROM tekent daarbij aan dat deze ook niet beschikbaar zullen komen, omdat
de gevraagde prestaties wel vooraf te berekenen zijn, maar niet achteraf vast
te stellen. Een deel van de gegevens is nog niet of nauwelijks beschikbaar: gerealiseerde
reducties per maatregel (gegevens ad 2 en 7), de kosten per gereduceerde CO2-equivalent (gegevens ad 4 en 8) en de prestatie-indicatoren (gegevens
ad 3).1Het Ministerie van VROM verwacht dat het voor sommige maatregelen goed
mogelijk zal zijn een betrouwbare schatting van de reductie te maken. Dit
is het geval wanneer bij een beperkt aantal bedrijven een concrete technische
maatregel wordt getroffen (bijvoorbeeld maatregelen bij kolencentrales of
het installeren van een proceskatalysator in de salpeterzuurproductie). Bij
andere maatregelen zal het meten van de gerealiseerde reductie echter veel
moeilijker of zelfs onmogelijk blijken. Zo zal het volgens het ministerie
moeilijk zijn vast te stellen welk effect het verhogen van de energiebelasting
op de emissie van broeikasgassen heeft.In die gevallen zouden prestatie-indicatoren een alternatief kunnen zijn.In 1999 heeft het ministerie een begin gemaakt met de ontwikkeling van
een systeem voor beleidsmonitoring. Het is nog onbekend of reducties per maatregel
en indicatoren voor beleidsprestaties daarin worden opgenomen.Alle bovenvermelde gegevens zijn in principe jaarlijks beschikbaar, met
uitzondering van de gegevens uit de Nationale Milieuverkenningen (eens per vier jaar, gekoppeld aan de voorbereiding van een nieuw
NMP) en gegevens uit projectverslagen (afhankelijk van afspraken per project).Omdat de Milieubalans en het Milieuprogramma ook relevante verantwoordingsgegevens bevatten is
het de vraag of het VBTB-proces gevolgen heeft voor de opzet en de verschijningsdatum
ervan. Koppeling aan de verantwoording zou de actualiteit van de verantwoording
vergroten. Het vervroegen van de publicatie van deMilieubalans van september naar mei is volgens het ministerie praktisch niet
haalbaar, omdat de milieugegevens pas in juni beschikbaar komen. Vervroegen
zou betekenen dat gewerkt moet worden met cijfers van een jaar eerder, hetgeen
de actualiteit zou aantasten. Voor het Milieuprogramma zou vervroegen in principe wel mogelijk zijn. Het Ministerie van
VROM heeft zich hierover nog niet uitgesproken.Kwaliteit van informatieDe verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid van de verantwoordingsinformatie
ligt primair bij de beleidsdirecties van VROM. De controle op de kwaliteit
ervan, is onderdeel van de interne controle die op het ministerie wordt uitgevoerd
door het Directoraat-generaal Milieubeheer/Directie Financieel-Economische
Aangelegenheden (DGM/FEA), de centrale directie FEZ en de DAD. Daarbij wordt
onder meer aandacht besteed aan de relevantie en sturingskwaliteit van de
gegevens voor de verantwoording, de aansluiting bij de begroting en de helderheid
van de tekst.De DAD besteedt ook aandacht aan de betrouwbaarheid van de kengetallen,
door beoordeling van de departementale AO/IC, cijferanalyse en detailcontroles.
De gegevens over de uitvoering van de NIRIS zijn afkomstig van de uitvoeringsorganisatie,
het projectbureau CO2. De DAD controleerde wel of de kengetallen
in de verantwoording overeenstemmen met de gegevens van de uitvoeringsorganisatie,
maar niet of de aangeleverde gegevens betrouwbaar waren.Overige beschikbare verantwoordingsgegevensDe gegevens in het Milieuprogramma zouden
aan meerwaarde kunnen winnen wanneer deze compleet en systematisch gepresenteerd
zouden worden. Voor de verantwoording zou de informatie ook consequent betrekking
moeten hebben op het jaar waarover verantwoord wordt. De kwaliteit van de gegevens over binnenlandse emissies verschilt per
gas. Volgens het RIVM zijn de onbetrouwbaarheidsmarges van de gegevens over
CO2-emissies veel kleiner (± 2%) dan die van de overige
broeikasgassen (variërend tussen ±25 en ±100%). In 1999
is een monitoringprogramma van het Ministerie van VROM van start gegaan om
hierin verbetering te brengen. Richtjaar voor de verbeterde emissiegegevens
is 2002.1 Het ministerie verwacht dat dat mogelijk
meer jaren in beslag zal nemen maar dat ze in elk geval bij het tweede ijkmoment
in 2005 beschikbaar zijn.Voor de prognose van binnenlandse emissies in 2010 (gegevens ad 12) zijn
twee bronnen beschikbaar: de Milieuverkenningen
en de thema-indicator in het Milieuprogramma.
De prognoses in de Milieuverkenningen sluiten
het best aan bij de gewenste gegevens, omdat deze uitgaan van hetzelfde economische
scenario als gebruikt in de uitvoeringsnota klimaatbeleid deel 1.21.7.5 ConclusiesDoelenDe doelstellingen voor het klimaatbeleid zijn afgesproken
(in kamerstukken weergegeven) en grotendeels toetsbaar, maar onvoldoende tijdgebonden doordat tussentijdse doelen ontbreken. Bij
maatregelen waar de gerealiseerde reductie niet meetbaar is, kan gezocht worden
naar doelen in termen van beleidsprestaties.Overzicht en indeling begrotingVanwege het grote aantal ministeries dat betrokken is bij het klimaatbeleid
en de spreiding van de uitgaven over verschillende begrotingsartikelen (ook
binnen de begroting van het Ministerie van VROM), is een integraal overzicht
gewenst. Het gebruik van een overzichtsconstructie kan hier uitkomst bieden.Uit de begroting VROM 1999 kon niet worden opgemaakt welk deel van de
begrote uitgaven voor klimaatbeleid bestemd was.Wenselijk modelDe Rekenkamer acht het gewenst dat de minister van VROM zowel verantwoording
aflegt over de eigen activiteiten als over de realisatie van departementsoverstijgende
hoofddoelen. Voorts acht de Rekenkamer volledige afdekking van het beleidsterrein
wenselijk. Daarom zijn ook gegevens opgenomen over andere broeikasgassen dan
CO2, over maatregelen gericht op technologische en instrumentele
vernieuwing en over de buitenlandse maatregelen.Verantwoording VROM 1999De verantwoordingsinformatie in het jaarverslag 1999 bevat voor het eerst
een opsomming van de voortgang van de lopende maatregelen. De door de werkgroep-Van
Zijl gevraagde gegevens zijn niet opgenomen. Ook voldoet de verantwoording
1999 nog slechts in zeer beperkte mate aan het door de Rekenkamer wenselijk
geachte model. Daarbij speelt mede een rol dat veel beleidsmaatregelen nog
niet in uitvoering zijn of pas in de loop van 1999 zijn gestart. Voor de verantwoording
2000 heeft het Ministerie van VROM een duidelijke verbetering aangekondigd.Door systematische ordening van de beschikbare gegevens kan de verantwoordingsinformatie
op korte termijn worden verbeterd. Een aantal gegevens uit het wenselijke
verantwoordingsmodel zijn nog niet beschikbaar. Nu het Ministerie van VROM
bezig is met de ontwikkeling van een beleidsmonitor, biedt dat een goede kans
in deze lacune te voorzien. Het gaat daarbij vooral om de gerealiseerde reductie
per maatregel. Waar deze niet meetbaar is zouden doelen en verantwoordingsgegevens
geformuleerd kunnen worden in termen van beleidsprestaties.Kwaliteit gegevensDe verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid van de verantwoordingsinformatie
ligt primair bij de beleidsdirecties van VROM. De controle van DGM/FEA, FEZ
en de DAD richt zich met name op relevantie, sturingskwaliteit en aansluiting
op de begroting. Voor NIRIS controleerde de DAD wel of de kengetallen in de
verantwoording overeenstemmen met de gegevens van de uitvoeringsorganisatie,
maar niet of de aangeleverde gegevens betrouwbaar waren.Het ministerie heeft reeds stappen ondernomen om de kwaliteit van de gegevens
over overige broeikasgassen te verbeteren.1.8 BODEMBELEID1.8.1 Het beleidHet bodembeleid heeft tot doel de bodem geschikt te maken (en te houden)
voor gebruik dat maatschappelijk gewenst is, waarbij verspreiding van verontreiniging
en nieuwe verontreinigingen worden voorkomen en de veiligheid van mensen en
ecosystemen die aan bodemverontreiniging zijn blootgesteld wordt gewaarborgd.1De uitgaven op artikel 05.16.01 van het Ministerie van VROM bedroegen
in 1999 in totaal 364 miljoen. Hiervan werd 265 miljoen uitgegeven via de
budgetten van provincies en de vier grote steden. Daarnaast is 99 miljoen
uitgegeven aan omvangrijke bodemsaneringsprojecten (>10 miljoen). In de komende
vijf jaar zal gemiddeld jaarlijks circa 100 miljoen worden overgeheveld van
de regeling Wet bodembescherming naar het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
(ISV).Voor de uitvoering van het bodembeleid zijn de provincies en gemeenten
grotendeels verantwoordelijk, zij dragen ook zelf een deel van de saneringskosten.2 Diverse andere departementen (V&W, EZ, LNV) doen
beleidsmatige uitgaven voor bodemsanering die buiten dit begrotingsartikel
vallen.In het bodembeleid speelt financiering door particulieren een prominente
rol. Deze externe financiering was in 1999 in omvang groter dan de op het
begrotingsartikel beschikbare middelen. Volgens het departement werd door
particulieren in 1999 ongeveer 600 miljoen aan bodemsanering besteed.De volgende activiteiten worden onderscheiden: het saneren van (regionale)
waterbodems, het saneren van landbodems, bodembeheer en preventie.Voor de sanering van waterbodems zijn momenteel nog geen operationele
doelen gedefinieerd. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (V&W) is
verantwoordelijk voor de Rijkswaterbodems. Voor de (kosten van) sanering van
landbodems verontreinigd na de invoering van de Wet bodembescherming in 1987
is de veroorzaker of de eigenaar/gebruiker verantwoordelijk. Slechts indien
deze zorgplicht niet te effectueren is, zal de overheid de kosten hiervan
moeten dragen. Doel voor deze «nieuwe» gevallen is herstel van
de gebruiksmogelijkheden (multifunctionaliteit).Voor bodemverontreiniging die is ontstaan vóór 1987 geldt
de zorgplicht niet onverkort. Doel is om gevallen die om ernstige verontreinigingen
die om maatschappelijke redenen of uit milieu-oogpunt urgent zijn, functiegericht
te saneren (dat wil zeggen: de saneringsmaatregelen af te stemmen op het toekomstig
gebruik). Om de bodemsaneringsoperatie te versnellen wil de minister door middel
van het vergroten van de marktdynamiek1 de particuliere
investeringen met in totaal 15 miljard laten toenemen over de periode tot
2022. Dit zou het mogelijk moeten maken de saneringsperiode te verkorten van
40 tot de beoogde 25 jaar.Bij beheer (in engere zin) nemen activiteiten die niet direct ondergebracht
kunnen worden bij sanering/beveiliging of preventie een centrale plaats in,
waaronder de handhaving en uitvoering van de wet- en regelgeving. Beheer is
primair een taak voor de provincies en gemeenten. Het landsdekkend in kaart
brengen van de bodemverontreiniging vóór 2005 vervult een centrale
rol in het bodembeleid, omdat goed inzicht in benodigde middelen en saneringsinspanningen
benodigd is voor de sturing van het beleid en de bepaling van de mate van
doelbereiking.Monitoring van de bodemkwaliteit en de nazorg voor reeds gesaneerde gevallen
van bodemverontreiniging moet de achteruitgang van de bodemkwaliteit door
verspreiding voorkomen en de gebruiksbeperkingen handhaven.De ontwikkeling en handhaving van wet- en regelgeving dient ter preventie
van nieuwe verontreinigingen.De landbodemproblematiek zal voor 2022 beheersbaar moeten zijn, terwijl
voor waterbodemverontreiniging nog geen concrete tijdsdoelen zijn gesteld.Het bodembeleid is schematisch weergegeven in de doelboom die op de hiernavolgende
pagina is afgebeeld.1.8.2 Beoordeling doelboomDe Rekenkamer heeft op basis van de in paragraaf 2.1 genoemde criteria
beoordeeld of de doelformulering voldoende basis biedt voor de verantwoording.Voor de sanering van landbodems is sprake van afgesproken
beleid, aangezien de doelstelling in kamerstukken is vastgelegd.2 Zoals eerder ook in het Rekenkamerrapport Bodemsanering gasfabrieksterreinen (1999)3
is opgemerkt, ontbreken echter tussendoelstellingen en vooraf vastgelegde
evaluatiemomenten in het geformuleerde beleid, dat alleen voorziet in doelen
voor een termijn van 25 jaar. Het beleid voor de sanering van landbodems voldoet
daarmee niet aan de eis vantijdgebondenheid en
dit heeft tot gevolg dat het in de tussenliggende periode niet goed mogelijk
is verantwoording af te leggen over het beleid.Over de toetsbaarheid van het beleid moet worden opgemerkt dat het momenteel
niet mogelijk is om de mate van doelbereiking vast te stellen, aangezien de
«werkvoorraad» niet bekend is. Vanaf 2005 zou dit wel mogelijk
kunnen worden, op voorwaarde dat de doelstelling «landsdekkend beeld
van de verontreiniging in 2005» wordt bereikt.Voor waterbodemsanering zijn geen specifieke doelstellingen geformuleerd,
zo bleek uit de toelichting van het ministerie. Het Derde
Nationaal Milieuplan (NMP3) is onduidelijk op dit punt. Het nog op
te stellen tienjarenscenario zou moeten voorzien in dit hiaat. Aandachtspunt
voor de verantwoording over waterbodemsanering is de verdeling van verantwoordelijkheden
tussen de Ministeries van VROM en V&W. Doelboom BodembeleidDe saneringsdoelstelling voor landbodems, waaraan vrijwel het gehele op
het begrotingsartikel beschikbare budget wordt besteed, is in principe specifiek
en concreet geformuleerd: het gaat om sanering van alle ernstige verontreiniging
met een bepaalde status vóór 2022.De doelstellingen voor het bodembeheer en preventie zijn vastgelegd in
kamerstukken.1 Hier is dus sprake van afgesproken beleid. Ze zijn echter niet toetsbaar geformuleerd. Operationalisering in kwantitatieve zin ontbreekt,
zodat niet kan worden vastgesteld of de gestelde doelen in voldoende mate
worden bereikt. Bovendien is het beleid niet tijdgebonden: er is geen termijn aangegeven waarbinnen de doelen bereikt moeten
zijn.1.8.3 Wenselijke verantwoordingIn onderstaande tabel zijn de gegevens opgenomen waarvan de Rekenkamer
het wenselijk vindt deze op te nemen in de verantwoording. Omdat het uiteindelijk
gaat om het bereiken van de hoofddoelen, vindt zij met name die gegevens van
belang die corresponderen met «vakken» hoog in de doelboom. Tak* Gewenste verantwoordingsgegevens** Beschikbaarheid*** Sanering van waterbodems 1. Aantal
en omvang gesaneerde en beveiligde locatiesGedeeltelijk,
1  2. Totaal
aantal en omvang te saneren en te beveiligen locaties (gehele beleidsperiode) Nee  3. Aantal en omvang gesaneerde en beveiligde locaties
in verhouding tot te saneren of te beveiligen locaties (begrotingsjaar en
gehele beleidsperiode) Nee  4. Gerealiseerde kosten gesaneerde
en beveiligde locaties Gedeeltelijk, 1  5. Geraamde kosten
te saneren en te beveiligen locaties (gehele beleidsperiode) Nee 6. Gerealiseerde kosten in verhouding tot geraamde kosten (gehele beleidsperiode) Nee  7. Beschikbare en geplande capaciteit verwerkings-
en stortcapaciteit in relatie tot voor de waterbodemsaneringsoperatie benodigde
capaciteit Ja, 5Sanering van landbodems 8.
Aantal en omvang gesaneerde en beveiligde locaties Gedeeltelijk, 1, 2  9. Totaal aantal en omvang te saneren en te beveiligen locaties (gehele beleidsperiode)Nee  10. Aantal en omvang gesaneerde en beveiligde locaties
in verhouding tot te saneren of te beveiligen locaties (begrotingsjaar en
gehele beleidsperiode) Nee  11. B1–4 voor reden
sanering: stagnatie maatschappelijk gebruik1Nee 12.
Gerealiseerde kosten gesaneerde en beveiligde locaties per financieringsbron 1 gedeeltelijk, 2  13. Geraamde kosten te saneren en te beveiligen locaties
(gehele beleidsperiode)Nee2 14. Gerealiseerde kosten in verhouding tot geraamde kosten (gehele beleidsperiode) Zie 13Beheer 15. Voortgang landsdekkend in kaart brengen
bodemverontreiniging3Nee (gedeeltelijk,
2)  16.
Aantallen en omvang projecten nazorg Ja, 3  17. Kosten in relatie tot totale beschikbare middelen op het begrotingsartikel Ja, 3 Preventie 18. Aantal nieuwe verontreinigingen
per jaar Nee  19. Gerealiseerde
activiteiten m.b.t. de implementatie en ontwikkeling van wet- en regelgeving Ja, 1* Een deel van de gegevens zal in de toekomst al dan niet door middel
van de monitor bodemsanering op jaarbasis verzameld en dus ook verantwoord
kunnen worden. Voor de gegevens die door middel van diepteonderzoek achterhaald
moeten worden, lijkt het niet haalbaar om jaarlijks te verantwoorden.** Gearceerde gegevens zijn opgenomen in de verantwoording over 1999*** De cijfers verwijzen naar de beschikbaarheid in de volgende bronnen:1. Verantwoording VROM 1999;2. Milieubalans 2000, RIVM;3. Specifiek evaluatierapport;4. Begroting VROM 2000;5. VROM intern.1 Onderdeel hoofddoelstelling.2 De globale kosteninschatting van 40 miljard zou in de toekomst
verfijnd kunnen worden.3 Uitwerking van dit verantwoordingsgegeven is afhankelijk
van de gekozen vorm van het in kaart brengen van de verontreiniging. Een uitwerking
in concrete gegevens is bijvoorbeeld: Aantal en omvang onderzochte verdachte
locaties; Aantal en omvang te onderzoeken verdachte locaties; Aantal en omvang
onderzochte locaties in verhouding tot te onderzoeken locaties.Toelichting op de gewenste gegevens, die nog niet in de verantwoording
1999 zijn opgenomen:1. De verantwoording van de minister van VROM zou volgens de Rekenkamer
niet alleen betrekking moeten hebben op de bijdrage van VROM aan het bodembeleid,
maar ook op het bereiken van de departementsoverstijgende doelen, waarbij
meer partijen betrokken zijn. Dit laatste zou eventueel ook in een apart document
verwerkt kunnen worden.2. Voor verantwoordingsinformatie over waterbodems is ervan uitgegaan
dat concrete doelstellingen worden ontwikkeld, die vergelijkbaar zijn met
die voor landbodems.3. Het in kaart brengen van de omvang van de bodemverontreinigingvoor
2005 speelt een belangrijke rol bij de bepaling van de mate van doelbereiking.
Indien dit zal gebeuren door middel van concreet bodemonderzoek, kan het informatief
zijn om in de jaren vóór 2005 bijvoorbeeld de afgeronde saneringen
af te zetten tegen de op dat moment bekende werkvoorraad. Als de verontreiniging
volledig in kaart is gebracht, kunnen de afgeronde saneringen vervolgens hiertegen
worden afgezet.4. In het verlengde hiervan vormen de geraamde kosten van te saneren locaties
voor bepaling van de mate van doelbereiking belangrijke gegevens.5. Het intensiveren van externe financiering is een expliciet geformuleerde
doelstelling binnen het bodembeleid en van cruciaal belang voor het behalen
van de hoofddoelstelling.6. De sanering van landbodems is de grootste uitgavenpost binnen het bodembeleid.
Tot nu toe is uitsluitend over deze activiteit informatie in de verantwoording
opgenomen. Gezien het feit dat de overige activiteiten ook bijdragen aan het
behalen van de hoofddoelstelling zal ook hierover informatie in de verantwoording
moeten worden opgenomen.1.8.4 Beschikbaarheid en kwaliteit van informatieInformatie in de verantwoording 1999Zoals uit de tabel blijkt is een groot deel van de wenselijke informatie
nog niet beschikbaar voor de verantwoording over 1999. Momenteel wordt door
het ministerie van VROM in samenwerking met de provincies, de gemeenten, het
RIVM en diverse andere organisaties gewerkt aan het opzetten van een monitor
bodemsanering.1 Met de monitor wordt een substantiële
stap gezet op het gebied van de verzameling van prestatiegegevens over de
sanering van landbodemverontreiniging ontstaan vóór 1987.
Hierbij dient te worden opgemerkt dat formele afspraken over de levering van
monitorgegevens door de ISV-gemeenten nog ontbreken. Ook is nog onduidelijk
of met de monitor de uitgaven van particulieren aan bodemsanering en de hiermee
gemoeide aantallen en omvang van de locaties gemeten kunnen worden.1Met de ontwikkeling van de monitor bodemsanering en de operationalisering
van de 2005-doelstelling zal het in de komende jaren gefaseerd mogelijk kunnen
worden om het wenselijke verantwoordingsmodel toe te passen.In de verantwoording 1999 zijn de volgende gegevens opgenomen:1. totaalbedrag aan verplichtingen en uitgaven per artikel;2. uitgaven per artikel aan budget- en projectfinanciering, waarbij projectfinanciering
is uitgesplitst naar vóór 1999 gestarte projecten en in 1999
gestarte projecten;3. aantal afgeronde project- en budgetgevallen met rijksbijdragen voor
onderzoek en eventuele sanering 1985–1998;4. kwalitatieve gegevens over ontplooide activiteiten op het gebied van
de implementatie.De gegevens 1, 2 en 3 corresponderen deels met de gewenste verantwoordingsgegevens
1, 4, 8 en 12. Het betreft hier uitsluitend de VROM-uitgaven en de hiermee
(deels) gefinancierde saneringen en onderzoeken. Saneringen in eigen beheer
of gefinancierd door andere departementen en particulieren blijven buiten
beschouwing. De kwalitatieve gegevens onder 4 corresponderen met gewenst verantwoordingsgegeven
19.Overige beschikbare informatieHet Ministerie van VROM heeft in de begroting 2000 de volgende informatie
opgenomen die niet in de verantwoording 1999 staat:• aantal kostenverhaalsacties bodemsanering door de Landsadvocaat
1997–1999 (indicatieve gegevens);• overzicht van omvangrijke gevallen waarvan financiering met rijksbijdrage
voor de eerste saneringsfase vóór 2000 is toegezegd, met doorloop
naar 2000 en later.Deze gegevens vormen geen onderdeel van de gewenste verantwoordingsinformatie.Het Ministerie van VROM heeft aangegeven dat monitoring en nazorg door
diepteonderzoek in beeld zullen worden gebracht. In 1998 is een diepteonderzoek
naar onder andere de aantallen nazorgprojecten en de hiermee gemoeide uitgaven
verricht.Het RIVM beschikt over aanvullende informatie die onder andere is verzameld
in het kader van de Milieubalans '99 en het Milieucompendium '99:• nadere onderzoeken met uitslag ernstig (Sanering bevoegde gezagen);• nadere onderzoeken zonder vervolg (Sanering bevoegde gezagen);• naar het oordeel van het bevoegd gezag adequaat afgesloten saneringen
in eigen beheer;• uitgaven bodemsaneringen in eigen beheer (via brancheorganisaties);• overige overheidsbijdragen bodemsanering (CBS).Deze gegevens corresponderen op onderdelen met de gewenste gegevens 8,
12, en 15. De eerste vier gegevens worden jaarlijks verzameld. De laatste
twee gegevens zijn in ieder geval voor het jaar 1998 verzameld. Kwaliteit van informatieDe verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid van de verantwoordingsinformatie
ligt primair bij de beleidsdirecties van VROM. De controle op de kwaliteit
ervan, is onderdeel van de interne controle die op het ministerie
wordt uitgevoerd door de directie DGM/FEA, de Centrale Directie FEZ en de
DAD. Daarbij wordt onder meer aandacht besteed aan de relevantie en sturingskwaliteit
van de gegevens voor de verantwoording, de aansluiting bij de begroting en
de helderheid van de tekst.De DAD besteedt ook aandacht aan de betrouwbaarheid van de kengetallen,
door beoordeling van de AO/IC, cijferanalyse en detailcontroles. Voor de betrouwbaarheid
van de door lagere overheden aangeleverde gegevens steunt de DAD op de controle
van de accountants van deze overheden.Overige beschikbare verantwoordingsgegevensUitgaven door derden aan bodemsanering worden door het RIVM afgeleid uit
belastinggegevens die bij brancheorganisaties beschikbaar zijn, en kennen
volgens het RIVM een «onzekerheid» van 30%. De informatie die
bij het RIVM aanwezig is over de aantallen onderzoeken en saneringen, wordt
verzameld bij de bevoegde gezagen. Onzekerheden schommelen volgens het RIVM
hierbij tussen de 20 en 40 procent.1 Niet uit
te sluiten is dat voor de vergelijkbare informatie die bij het ministerie
aanwezig is hetzelfde geldt.1.8.5 ConclusieVoor het bodemsaneringsbeleid zijn geen tussendoelen en evaluatiemomenten
geformuleerd in de lange beleidsperiode van 25 jaar. Dit betekent dat voor
de korte termijn criteria ontbreken waartegen verantwoordingsgegevens over
de voortgang van de bodemsaneringsoperatie en de hiervoor cruciale intensivering
van externe financiering afgezet kunnen worden.De doelen van preventie en beheer zijn niet meetbaar geoperationaliseerd.
Doelstellingen voor de sanering van de verontreinigde waterbodems zullen volgens
het departement in het op te stellen tienjarenscenario worden geformuleerd.Met de monitor bodemsanering wordt een belangrijke stap gezet op het gebied
van de verzameling van beleidsprestatiegegevens. Vanaf de verantwoording 2000
zullen deze gegevens beschikbaar kunnen komen. In samenhang met de initiatieven
op het gebied van het landelijk in kaart brengen van de bodemverontreiniging
zullen op termijn (vanaf 2005) mogelijkheden kunnen ontstaan om behalve
de beleidsprestaties ook de mate van doelbereiking inzichtelijk te maken.De mate waarin de toekomstige verantwoordingsgegevens alle doelen van
het bodembeleidsterrein afdekken is een belangrijk aandachtspunt. Het betreft
dan met name de uitgaven door derden, de hiermee gesaneerde aantallen locaties
en de omvang en de verontreinigingen die zijn ontstaan na 1987, evenals de
beleidsprestaties en -effecten op het terrein van beheer, preventie en de
sanering van waterbodems.De verantwoordelijkheid voor de betrouwbaarheid van de verantwoordingsinformatie
ligt primair bij de beleidsdirecties van VROM. De controle van DGM/FEA, FEZ
en de DAD richt zich op relevantie, sturingskwaliteit, aansluiting op de begroting
en overeenstemming met de bronnen. De DAD voert geen controle uit op de betrouwbaarheid
van de gegevens. Hiervoor acht men de goedkeurende accountantsverklaringen
bij de gegevens van de lagere overheden afdoende. Extra aandacht voor de betrouwbaarheid
van de verantwoordingsinformatie over beleidsresultaten is wenselijk, zeker
wanneer deze uitgebreid wordt. Voor sommige gegevens was sprake van een hoge
mate van onzekerheid. BIJLAGE 2 Lijst van gebruikte afkortingen AOCAgrarisch opleidingscentrumAO/ICadministratieve organisatie en interne controleAVVAdviesdienst
Verkeer en Vervoer van RijkswaterstaatBERBeleidseffectrapportage van het ministerieBUIZAMinisterie
van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking BZKMinisterie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties CBSCentraal Bureau voor de StatistiekCO2Kooldioxide COROPCoördinatiecommissie
Regionaal Onderzoeksprogramma (regio-indeling) CPBCentraal Planbureau DADDepartementale accountantsdienstDGDirectoraat-generaal DGM/FEADirectoraat-generaal Milieubeheer/Directie Financieel-Economische AangelegenhedenDGPDirectoraat-generaal
Personenvervoer van V&WDGRDeltaplan Grote Rivieren DWKDirectie Wetenschap en Kennisoverdracht EHSEcologische
hoofdstructuur ESNDe nota «Ecosystemen in Nederland» (1995).EUREKASamenwerkingsproject
van overheden en bedrijfsleven gericht op O&O EZMinisterie van Economische ZakenFEZDirectie
Financieel-Economische Zaken GAVEGasvormige en vloeibare energiedragers G4Vier grootste gemeenten
(Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) GISGeografisch informatiesysteem GSBGrotestedenbeleid haHectareHAFIRHandboek
Financiële Informatie en Administratie Rijksoverheid ICTInformatie en Communicatie
TechnologieIfart.InfrastructuurfondsartikelIOFEZInterdepartementaal Overleg Directies Financieel-Economische
Zaken IPCCIntergovernmental Panel on Climat Change ISVInvesteringsbudget Stedelijke VernieuwingLNVMinisterie van
Landbouw, Natuurbeheer en VisserijLOKInspectie Landbouwonderwijs en Kennisprogramma'sMAOMiddelbaar
agrarisch beroepsonderwijsMEDEAMicro-electronics Development for European ApplicationsMESMicro-elektronicastimulering MITMeerjarenprogramma
Infrastructuur en Transport MtonMiljoen ton (Megaton)NBLNatuurbeleidsplan NIRISRegeling niet-industriële
restwarmte infrastructuur NMPNationaal MilieuplanNvTNota van Toelichting O&OOnderzoek en ontwikkelingRIVMRijksinstituut
voor Volksgezondheid en MilieuhygiëneROBReductieplan Overige BroeikasgassenRWSRijkswaterstaat STIREAStimuleringsregeling Ruimte voor Economische Activiteit TKTweede Kamer TORTerms of Reference VAOVoortgezet agrarisch
onderwijs VBTBDe regeringsnota Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoordingV&WMinisterie van Verkeer en WaterstaatVMBOVoorbereidend middelbaar beroepsonderwijsVROMMinisterie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer WbbWet bodembescherming WEBWet
Educatie en Beroepsonderwijs ZBOZelfstandig BestuursorgaanXNoot1Het rapport «Ambitieus, maar haalbaar; Analyse en aanbevelingen
voor verantwoording over beleidsprestaties» (Tweede Kamer vergaderjaar
1998–1999, 26 588, nr. 2) bevat de resultaten van dit Rekenkameronderzoek.XNoot1De normen zijn grotendeels ontleend aan het Rekenkameronderzoek «Ambitieus
maar haalbaar» (Tweede Kamer vergaderjaar 1998–1999, 26 588,
nr. 2), de «Handleiding onderzoek naar beleidsresultaten» (Rekenkamerpublicatie,
21 oktober 1997) en het «Handboek Financiële Informatie en Administratie»
(HAFIR) A5–5. De gehanteerde normen voor de toetsing van de doelen van
het beleid sluiten aan bij de criteria genoemd in het «Handboek doelmatigheidsanalyse
en prestatiesbegroten» (Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, 1998).XNoot1Zoals (Begrotings)wetten, besluiten (inclusief Memories en
Nota's van Toelichting), beleidsnota's en brieven (inclusief de bespreking
hiervan).XNoot2Opgemerkt moet worden dat de gehanteerde doelbomen zelf geen normatieve
status hebben en uitsluitend dienen ter structurering van de analyse door
de Rekenkamer.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 27 065, nrs. 1–2.XNoot1Voor de verantwoording 2000 is deze als prioriteit komen te vervallen.
Zie: Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, nr. 1, p. 4.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 800 XIII, nr. 18.XNoot1Zie voor het begrip «overzichtsconstructie» p. 15 uit de Regeringsnota
«Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording» (VBTB), mei 1999.
Momenteel kent de begroting van het Ministerie van BZK een extracomptabel
overzicht GSB-budgetten (bijlage 14). Dat is echter alleen financieel gericht
en zegt niets over (te behalen of behaalde) beleidsresultaten.XNoot2Zie ook het Begrotings- en Toezichtsplan 1999–2003 van de directie
FEZ (p. 97): «De meeste projecten lopen vertraging op, waardoor het
doel van STIREA (versneld aanbod bedrijventerreinen) niet wordt gehaald.» XNoot1Zo is de NEI-evaluatie nogal negatief over toeristische projecten binnen
STIREA. Vallen die nu wel of niet binnen de opvolger(s) van STIREA?XNoot2Zie de passage in de verantwoording 1998 gewijd aan de vragen van de werkgroep-Van
Zijl (p. 21).XNoot3De vragen zijn: «Hoeveel bedrijventerreinen worden met deze subsidie
ontwikkeld?» en «Hoeveel werkgelegenheid leveren deze bedrijventerreinen
naar verwachting op en in het bijzonder werkgelegenheid voor laag opgeleiden?»XNoot1Of varianten daarop, bijvoorbeeld een vergelijking van gebieden met wel
en niet gehonoreerde STIREA-aanvragen. Of de aanpakken zoals die door het
NEI zijn gehanteerd bij de evaluatie van kado- en verdringingseffecten van
de SPAK en de VLW, een tweetal fiscale stimuleringsregelingen om lage-loners
en langdurig werklozen in dienst te nemen (NEI, oktober 1999, Werkgelegenheidseffecten
van de SPAK en de VLW). XNoot2Ook al is STIREA een stimuleringsregeling, uit doelmatigheidsoverwegingen
zou ook bij dit type regeling een kado-effect zoveel mogelijk vermeden moeten
worden.XNoot3Zoals de aansluiting tussen gegevens in de begroting en gegevens in de
verantwoording, de aansluiting tussen de projectdossiers en het registratiesysteem
van de beleidsafdeling, de aansluiting tussen gegevens van oudere jaren met
eerdere verantwoordingen, de aansluiting tussen de gegevens uit het intern
registratiesysteem en de naar buiten gebrachte gegevens.XNoot4Zie onder meer het feit dat in de studie van het NEI de noodzaak tot het
actualiseren van de projectfiches werd gezien door middel van telefonische
benadering van contactpersonen per project (p. 5).XNoot1Op innovatie gerichte clustervorming in de marktsector, Tweede Kamer,
vergaderjaar 1997–1998, 25 518, nr. 6, blz. 2.XNoot2MEDEA: Micro-Electronics Development for European Applications.XNoot3Communautaire kader inzake staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling,
OJ C 45, 17-02-1996.XNoot1Een dergelijke operationalisatie vindt wél plaats in nota's die
het belang van beleid onderbouwen, echter niet om de doelstelling van beleid
te operationaliseren.XNoot1In het Natuurbeleidsplan is een «bruto-areaal» voor de EHS
aangegeven van 1 060 000 hectare. De provincies dragen de zorg voor
de nadere begrenzing van dit areaal. In totaal wordt een «netto»
areaal (na begrenzing) beoogd van 700 000 hectare.XNoot1Tweede Kamer, 1996–1997, 25 420, nr. 1.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 200 XIV, nr. 36.XNoot1Het Natuurplanbureau is bij wet ingesteld en organisatorisch ondergebracht
bij het RIVM en wordt in de uitvoering ondersteund door de Stichting Dienst
Landbouwkundig Onderzoek (DLO) en andere organisaties.XNoot1Binnen het VAO is sprake van de volgende onderwijssoorten: de onderwijsrichtingen
in het (individueel) voorbereidend beroepsonderwijs, de beroepsopleidende
leerwegen binnen het MAO (vierjarig) en de beroepsbegeleidende leerwegen (een-,
twee- of driejarige MAO opleidingen, voorheen leerlingwezen).XNoot1Kwalificatie is een samenhangend geheel van kennis, vaardigheden en houdingen
dat nodig is voor een bepaald beroep. De kwalificatiestructuur voor het MBO
bestaat uit kwalificaties (diploma's) en deelkwalificaties (certificaten).
Het VBO kent geen kwalificatiestructuur. Het beleid is erop gericht leerlingen
meer algemene/generalistische kennis en vaardigheden bij te brengen in plaats
van specifieke/specialistische. Dit in verband met (snel) veranderende eisen
voor de beroepsuitoefening.XNoot1In deze uitgaven zijn ook kosten opgenomen die niet direct te maken hebben
met de beoogde doelstellingen van het VAO, maar wel onderdeel van de lumpsum
van de onderwijsinstellingen uitmaken, zoals de wachtgeldbudgetten die gedecentraliseerd
zijn naar de instellingen.XNoot1Hieronder wordt alleen begrepen versterking die nodig is, als gevolg van
nieuwe eisen die aan de keringen worden gesteld. Overige versterkingen vallen
onder doel 1.XNoot2Het DGR heeft tot doel de keringen in 2002 voor de eerste maal aan de
normen in de Wet op de waterkering te laten voldoen.XNoot1Er wordt aandacht besteed aan hoeveelheden gesuppleerd zand (en zelfs
aan de winning ervan).XNoot1Hiertoe is een gegevensmodel ontwikkeld, het zogenaamde ADVENTIS.XNoot2De onderliggende stukken bevatten geen meer specifieke oordelen over waterkeren.XNoot1Standpunt van de minister van V&W inzake subsidieverlening voor de
Noord/Zuidlijn in Amsterdam; brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer d.d.
21 juni 1999.XNoot1NMP3, p. 212.XNoot2Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, Trb. 1992,
nr. 189.XNoot3TK 26 603, nrs. 1–2, 1999.XNoot4Het onderzoek van de Rekenkamer was op dat moment reeds afgerond; dit
deel is zodoende niet in dit rapport verwerkt.XNoot1De doelstellingen voor het klimaatbeleid hebben betrekking op de gemiddelde
emissie in de periode 2008–2012. Omwille van de leesbaarheid wordt in
het vervolg, net als in de Uitvoeringsnota klimaatbeleid, gesproken van 2010.XNoot2Het reductiedoel moet worden beschouwd als een manier om te berekenen
hoeveel beleidsinspanningen nodig zijn om de Kyotodoelstelling te halen.XNoot1In de voortgangsrapportages die worden opgesteld voor intern gebruik is
wel een activiteitenplanning opgenomen. Dit stuk heeft echter geen formele
status, zodat niet duidelijk is of de minister hierop aanspreekbaar is. Wel
zouden hier doelen in termen van beleidsprestaties van kunnen worden afgeleid.XNoot2Ministerie van Financiën Leidraad invoering VBTB, p. 10–11.XNoot1«Ambitieus maar haalbaar; Analyse en aanbevelingen voor verantwoording
over beleidsprestaties». Tweede Kamer vergaderjaar 1998–1999,
26 588, nr. 2.XNoot2Er zijn voortgangrapportages van het Reductieplan Overige Broeikasgassen,
van de eerste fase van het GAVE-project (projectverslag) en van de uitvoering
van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid deel 1. Deze laatste is een kwartaalrapportage
die bestemd is voor intern gebruik door de betrokken ministeries.XNoot3Tweede Kamer, reeks 25 026.XNoot1Alleen van de NIRIS worden in de verantwoording 1999 enkele prestatiegegevens
opgenomen. Het betreft het aantal woningen en de oppervlakte in de tuinbouw
en utiliteitsbouw die aangesloten zal worden op niet-industriële restwarmte.
Het betreft aantallen waarvoor het ministerie financiële verplichtingen
is aangegaan maar die nog niet gerealiseerd zijn.XNoot1Bron: Milieuprogramma 2000, p. 89.XNoot2De thema-indicator van het Milieuprogramma 2000–2003 is gebaseerd
op het behoedzame economische groeiscenario van 2% per jaar, hetgeen wat betreft
emissies een optimistischer beeld geeft. Voorts is het onduidelijk of rekening
wordt gehouden met ontwikkelingen in het beleid. Vermoedelijk is het geen
jaarlijks geactualiseerde prognose op basis van alle afgeronde en harde maatrege-len.XNoot1Bron: Rijksbegroting 1999 XI, VROM 05.16.1, p. 196.XNoot2Bij bodemsanering en -onderzoek in het kader van de Wet bodembescherming
draagt het Rijk circa 90 procent van de kosten bij, de provincies of de vier
grote gemeenten 2,5 procent en de betreffende gemeente 7,5 procent en een
drempelbijdrage (Jaarverslag bodemsanering 1998). Dit geldt voor bodemverontreiniging
waarvoor derden niet aansprakelijk kunnen worden gesteld krachtens de Saneringsregeling.XNoot1Door wijziging van het financieringsstelsel en andere stimulering van
marktinvesteringen.XNoot2Rijksbegroting VROM 1999 en NMP3.XNoot3Tweede Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 590, nrs. 1–2.XNoot1De definitie van «beheer» is in de verschillende stukken niet
geheel eenduidig.XNoot1Het jaar 2000 zal volgens planning het eerste jaar zijn waarover de resultaten
van de monitor beschikbaar komen.XNoot1In de «Toelichting eindvoorstel monitoring bodemsaneringsbeleid»
is aangegeven dat hiervoor een systematiek hiervoor zal moeten worden ontwikkeld.
VROM en de bevoegde gezagen zijn hier momenteel mee bezig.XNoot1Dit hangt volgens het RIVM samen met niet geheel uniforme regelgeving
en gegevensverzameling bij de bevoegde gezagen en lacunes in de datareeksen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26573-26.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl