Arbeidsmarktbeleid onderwijs; Verslag algemeen overleg op 29 maart en 10 april 2001 over onder meer zij-instroom en de aanpak van het lerarentekort in de grootste gemeenten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23328, nr. 73

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

04-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

23328 nr. 73

01-05-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisseling op 10 april 2001Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23328Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 328Arbeidsmarktbeleid onderwijsnr. 73VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 1 mei 2001De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 29 maart en 10 april 2001 overleg gevoerd met minister Hermans
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over:– de brief van de minister van OCW d.d. 20 december
2000 inzake stand van zaken zij-instroom (OCW-01-07);– de brief van de staatssecretaris van OCW d.d.
17 oktober 2000 ter aanbieding van het onderzoek «Mobiliteit en voortijdig
vertrek van directeuren (m/v) in het primair en voortgezet onderwijs»
(OCW-00-1235);– de brief van de minister van OCW d.d. 23 oktober
2000 ter aanbieding van de arbeidsmarkteffectrapportage (OCW-00-1281);– de brief van de minister van OCW d.d. 2 november
2000 ter aanbieding van het rapport «Vijfkwartsmaat» inzake aanpak
lerarentekort vier grootste gemeenten (OCW-00-1356);– de brief van de minister van OCW d.d. 7 november
2000 inzake verzilvering MOA-budget (OCW-00-1357);– de brief van de minister van OCW d.d. 13 november
2000 ter aanbieding van de rapporten «De praktijk van het taakbeleid»
en «Taken en werkdruk managers in PO, VO en BVE» (OCW-00-1454);– de brief van de minister van OCW d.d. 14 december
2000 inzake toezeggingen naar aanleiding van het AO Maatwerk 2 van 30 augustus
2000 (23 328, nr. 72);– antwoorden op de vragen van de leden Hamer
en Van Bommel over de lerarenopleidingen;– de brief van de minister van OCW d.d. 19 maart
2001 inzake de stand van zaken bij het zij-instroomtraject (OCW-01-352).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Barth (PvdA) merkt op dat de arbeidsmarktrapportages
laten zien dat het lerarentekort nog steeds schrijnend is. De maatschappelijke
urgentie is groot. Het aantal vacatures stijgt nog steeds.De zij-instroom werkt nog niet zoals het zou moeten. De fractie van de PvdA heeft tientallen brieven ontvangen waaruit blijkt dat mensen die
graag in het onderwijs willen instromen, van het kastje naar de muur worden
gestuurd. Enthousiaste mensen raken verstrikt in de bureaucratie. Veel scholen
struikelen over de kosten van het assessment. Zij draaien immers voor deze
kosten op, maar weten nooit zeker of het een investering is in het personeelsbestand.
Haalt iemand het assessment niet, dan is het geld vergeefs besteed. Voor veel
scholen is dat net een brug te ver. Zij kunnen het zich niet veroorloven om
dat risico te nemen. Kan de minister niet een deel van de kosten van het assessment
voor zijn rekening nemen?De voorlichting aan de mensen die naar het onderwijs willen, maar ook
aan de scholen, kan beter. Er zijn nog steeds scholen die nog nooit gehoord
hebben van de zij-instroom of die niet weten hoe een assessment werkt. Uit
de cijfers van de minister blijkt dat 3000 mensen voor de zij-instroom op
de wachtlijst staan. Dit enthousiasme mag niet verloren gaan. Mevrouw Barth
dringt er daarom bij de minister op aan deze onkunde, onwil en bureaucratie
actief te bestrijden.De zij-instromer wordt betaald op basis van zijn laatstverdiende inkomen.
Daardoor is zijn salaris soms hoger dan het salaris van de leraar die hem
moet begeleiden. Dat steekt. Het is daarom van belang dat scholen de ruimte
krijgen om goed personeelsbeleid te voeren en dat snel iets wordt gedaan aan
de arbeidsvoorwaarden in het onderwijs. De salarisstructuur in het onderwijs
moet zo gezond wordt gemaakt dat dit soort zaken kunnen worden opgevangen.
De commissie-Van Rijn geeft een heldere analyse van de arbeidsvoorwaarden
bij de overheid. Het is belangrijk dat deze gelegenheid wordt aangegrepen
voor het realiseren van een nieuwe functiewaardering in het onderwijs. Daarmee
kan recht worden gedaan aan de positie van de leraar en andere mensen in het
onderwijs. Hun salarisschalen zijn nu afgeleid van die van de rijksambtenaar,
terwijl de kern van het onderwijs, namelijk het lesgeven, geen enkele invloed
heeft op de arbeidsvoorwaarden. Dat is geen goede zaak. Beloningsdifferentiatie
moet gewoner worden dan het nu is en voor de mensen die zich niet meer kunnen
inzetten, moet binnen het personeelsbeleid een voorziening worden getroffen
in de vorm van verlof, scholing en dergelijke.Het zou goed zijn als de minister niet alleen via cao-onderhandelingen
naar een oplossing zoekt, maar ook probeert met de bonden een convenant te
sluiten waarin tot een nieuwe functiewaardering wordt overgegaan en meer ruimte
wordt geboden voor flexibiliteit en maatwerk. Pertinente onrechtvaardigheden –
een leraar verdient minder naarmate de kinderen aan wie hij lesgeeft jonger
zijn, leraren worden ingeschaald op grond van een ooit behaald diploma –
kunnen daarmee worden bestreden. Mevrouw Barth heeft begrepen dat nu onderhandelingen
worden gevoerd over de cao voor het voortgezet onderwijs, waarin meer ruimte
voor scholen ontstaat, maar dat het de sociale partners aan de middelen ontbreekt
om een en ander uit te voeren. Hoe denkt de minister hierover?In het convenant met de G4 stelt de minister extra geld beschikbaar voor
het oplossen van de problemen. Mevrouw Barth wil de problemen van de G4 niet
bagatelliseren, maar vindt deze aanpak wel beperkt. Hoe staat het bijvoorbeeld
in Almere? Ook regio's die geen actie hebben gevoerd, maar wel met grote problemen
kampen, moeten kunnen profiteren van zo'n oplossing.De minister zal een onderzoek doen naar lesuitval in het basisonderwijs
als gevolg van het lerarentekort. Het is duidelijk dat een driedaagse schoolweek
volgens de wet niet mag, ook niet als noodmaatregel, maar de inspectie moet
ook op de een of andere manier kunnen optreden als een school geen zij-instromer
wil en toch kinderen naar huis stuurt. Mevrouw Hamer (PvdA) gaat in op de grote problemen
bij de lerarenopleidingen. Een aantal lerarenopleidingen voor het voortgezet
onderwijs (VO) geeft aan te moeten sluiten. In het verslag van de HBO-raad
over het gesprek tussen de minister en de raad wordt echter niets over het
sluiten van lerarenopleidingen VO vermeld. Heeft de minister daar wel over
gesproken, of vond de raad het niet belangrijk genoeg om het te vermelden?In de praktijk worden mensen die graag in het onderwijs willen instromen
niet alleen van het kastje naar de muur gestuurd, zij die zich willen aanmelden,
krijgen ook vaak te horen dat men niet precies weet welke opleiding ze moeten
volgen, waar ze terechtkunnen, enz. Ook die mensen gaan verloren. Hoe kan
dit worden voorkomen?De minister geeft in zijn brief aan dat de lerarenopleidingen wachtlijsten
hebben. Hij wil de commerciële instellingen in stelling brengen voor
het oplossen van de wachtlijsten. Dat verbaast mevrouw Hamer. De opleidingen
kampen juist met een tekort aan studenten en de HBO-raad geeft aan dat juist
deze nieuwe doelgroep volume kan maken. Deze stroom verdunnen door de commerciële
instellingen in stelling te brengen, lijkt mevrouw Hamer daarom niet zo goed.
Overigens plaatst de HBO-raad nogal wat kanttekeningen bij de 3000 geïnteresseerden
die op de wachtlijst staan. Hoe kan het dat opleidingen moeten sluiten omdat
zij een tekort aan studenten hebben, terwijl studenten geen plek kunnen vinden?Wie een tweede studie wil volgen aan dezelfde hbo-opleiding krijgt daar
geen geld voor. Ook de opleidingen worden daarvoor niet gecompenseerd. De
minister heeft toegezegd, hiervoor een regeling te treffen. Hoe staat het
daarmee? Wanneer is overigens de vaste regeling voor de betaalde lio-plaatsen
(leraar in opleiding) gereed?De heer Rabbae (GroenLinks) vindt het een
wonder dat er nog steeds mensen zijn die zich met hart en ziel inzetten voor
het onderwijs. Het ziekteverzuim is er bijna het hoogst van alle sectoren,
ongeveer 50% van het personeel is ouder dan 45 jaar, er is een salarisachterstand,
de werkdruk is groot en het aantal leerlingen per docent is 20% meer dan het
OESO-gemiddelde. Op een gegeven moment is de maat vol, ook voor de politiek.
Het idee van de zij-instroom als oplossing van het lerarentekort leek goed,
maar in de praktijk blijkt de berg een muis te hebben gebaard.Om de aantrekkelijkheid van het beroep leraar een impuls te geven, is
een meerjarenfinancieringsplan nodig. De minister heeft nog drie dagen de
tijd om dit plan te presenteren. Gebeurt dat niet, dan zal in ieder geval
de fractie van GroenLinks in actie komen. Anders blijft de zaak op de onderhandelingstafel
liggen en komt niets naar buiten waaruit blijkt dat het veld weer vertrouwen
kan hebben in de politiek. Het is eveneens van belang dat de minister duidelijk
aangeeft, welke inzet hij nastreeft voor het oplossen van de achterstand waarop
de commissie-Van Rijn heeft gewezen.Staatssecretaris Adelmund heeft al eerder verklaard dat het verschil in
salariëring tussen de zogenaamde witteboordenleraren en de vmbo-leraren
overbrugd moet worden. Welke inzet plegen staatssecretaris en minister om
deze overbrugging mogelijk te maken? Al met al is duidelijk dat een nieuwe
functiewaardering van de verschillende functies binnen het onderwijs en een
nieuwe indeling van de schalen noodzakelijk zijn, zodat mensen die onder zware
omstandigheden moeten werken, dat terugzien in hun salaris.Een aantal opleidingen heeft te maken gehad met een dreigende sluiting.
Dat heeft te maken met het feit dat de opleidingen niet gefinancierd worden
aan de hand van een basisbedrag, maar naar rato van het aantal studenten en
de output. Wil de minister dit meteen herstellen? De opleidingen tezamen kampen
met een tekort van 30 mln. Is de minister daarvan op de hoogte en welke oplossing
ziet hij hiervoor? De fractie van GroenLinks was en is voor de zij-instroom. Het verschil
tussen het aantal mensen dat zich aanmeldt en het aantal dat daadwerkelijk
in de sector te werk wordt gesteld, is evenwel groot. Dat heeft een paar oorzaken.
Zij-instromers worden aangemerkt als stapelaars, zodat zij zelf moeten opkomen
voor de kosten van hun opleiding. Wat is dit voor een pietluttige benadering
van een gigantisch probleem? Deze kosten moeten gewoon voor hen betaald worden.
Zij-instromers haken vaak af als in de praktijk blijkt dat zij soms een dag
hier kunnen werken en dan weer enkele uren daar. De minister kan hierop weinig
invloed uitoefenen, maar het is wel van belang daarover met de sector afspraken
te maken. Verder worden zij-instromers niet door alle scholen geaccepteerd.
Het verschil in salaris kan daarbij een rol spelen. De zij-instroom is een
hoopvolle constructie, maar kan alleen effect sorteren als deze blokkades
worden opgeheven.De stage van de lio's moet betaalbaar gesteld kunnen worden. Sommige studenten
zoeken bijbaantjes, bij AH, in een café. Waarom wordt hun geen bijbaantje
aangeboden in de school zelf, bijvoorbeeld als onderwijsassistent? Het experiment
met het inzetten van onderwijsassistenten ter verlichting van de werkdruk
van docenten is succesvol gebleken. Is de minister bereid dit experiment te
generaliseren?Mevrouw Lambrechts (D66) is behoorlijk geschrokken
van de laatste cijfers over de lerarentekorten. Het aantal vacatures in het
PO en VO, het aantal onbevoegden voor de klas en het ziekteverzuim stijgen
nog steeds. Niet helder is in hoeverre de zij-instromers of de herintreders
hieraan tegemoet kunnen komen. Kan de minister overigens nog iets zeggen over
de herintreders? Daarover is in de stukken nog weinig te lezen.In de arbeidsmarktrapportage van oktober schetst de minister twee scenario's:
het rampscenario en het successcenario. De cijfers van beide scenario's maken
duidelijk dat het onderwijs zich in het rampscenario bevindt. Betekent dit
niet dat nog meer moet gebeuren om uit het dal te komen? Welk beleid is daarvoor
in de komende jaren nodig? Aan de adviezen van de commissie-Van Rijn zal zeker
gewerkt moeten worden. Mevrouw Lambrechts verwacht dan ook dat de minister
bij de voorjaarsnota voorstellen zal doen.Uit de arbeidsmarktrapportage blijkt dat de klassenassistenten nog ruimte
bieden. De prijs van de klassenassistent, uitgedrukt in fre's (formatierekeneenheid),
leidt er echter toe dat deze mogelijkheid onvoldoende wordt benut. De minister
heeft eerder toegezegd, dit aspect te bekijken. Kan hij aangeven waarom deze
mogelijk niet wordt benut en waarom de assistent zo duur is? De overladenheid
en de discussie over de clustering van de vakken kan er wel degelijk toe bijdragen
dat leraren ontmoedigd het onderwijs verlaten. Er moet wat aan het inkomen
en de werkdruk worden gedaan en de HOS-kwestie moet worden opgelost.Het ziekteverzuim blijft stijgen. In het speciaal onderwijs is het zelfs
al 11%. Wil de minister opnieuw kijken naar het voorstel van D66 om tot persoonlijke
scholingsbudgetten en zo mogelijk tot integratiebudgetten over te gaan? Nog
steeds blijven scholingsbudgetten op de plank liggen. Deze koppelen aan individuele
leerkrachten zou heel goed zijn.Vorig jaar is met de minister afgesproken dat de lerarenopleiding een
kwaliteitsimpuls moet krijgen, dat de opleiding in principe een publieke zaak
moet blijven en dat gezorgd moet worden voor een goede spreiding over het
land. Kan de minister aangeven wat hier sinds oktober vorig jaar aan is gedaan?
Mevrouw Lambrechts heeft de indruk dat er niet veel is gebeurd.De zij-instroom is niet alleen een kwestie van nood, maar biedt ook kansen.
Er is echter nog veel onduidelijkheid en bureaucratie. Goed opgeleide en gemotiveerde
mensen haken al gefrustreerd af voordat zij de school binnenwandelen. De minister
wijt dit aan de kwantiteit van het assessment, maar de HBO-raad noemt de slechte
afstemming van het traject op de school als oorzaak. Voordat aan
een oplossing kan worden gewerkt, moet wel duidelijk zijn wat de oorzaak precies
is. Op welke manier het assessment ook vorm krijgt, met de kwaliteit ervan
mag niet gesjoemeld worden. Het draagvlak op scholen is over het algemeen
al krap. Dan mag niet ook nog eens te gemakkelijk een geschiktheidsverklaring
worden afgegeven. Het is mevrouw Lambrechts niet helder hoe de verantwoordelijkheid
voor het gehele traject -aanmelding, begeleiding naar de scholen, voorlichting
van de scholen, het assessment, de aanstelling – vorm heeft gekregen.
Zij heeft het gevoel dat bij elk stapje een barrière genomen moet worden.De minister neemt een groot deel van de kosten voor de zij-instroom in
de G4 over. Het idee om de assessmentskosten over te nemen als impuls voor
het wegnemen van de onduidelijkheid is heel goed. Waarom kunnen deze kosten
niet voor een of twee jaar ook in de rest van het land worden overgenomen?Het is mevrouw Lambrechts gebleken dat BAPO'ers (bevordering arbeidsparticipatie
ouderen) en FPU'ers inmiddels wel kunnen vervangen, maar niet op de eigen
school, terwijl zij daar juist het makkelijkst inzetbaar zijn. Het is niet
de bedoeling dat een BAPO'er op deze manier zijn salaris jarenlang tot 100%
aanvult, maar vervanging gedurende een aantal weken of maanden moet toch mogelijk
zijn.De heer Slob (ChristenUnie) baart het zorgen
dat ondanks de genomen maatregelen het aantal vacatures in het onderwijs wederom
is gestegen. Daarom moet er rekening mee worden gehouden dat de spanningen
op de onderwijsarbeidsmarkt nog verder zullen oplopen. De oplossing van het
lerarentekort is een zaak van lange adem. De politiek mag niet in een mineurstemming
geraken, maar moet er toch een tandje bij doen. Voor een structurele oplossing
is het vooral van belang te investeren in de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden.
Ook moet een meerjareninvesteringsplan worden opgesteld. Daarnaast moet keihard
gewerkt worden aan het concretiseren van het beleid dat in de afgelopen jaren
in gang is gezet.Uit de brieven van de minister blijkt dat 3000 kandidaten zich hebben
opgegeven voor het zij-instroomtraject, maar dat sinds de inwerkingtreding
van de Interimwet zij-instroom slechts 375 kandidaten zijn onderworpen aan
een assessment. Dat verschil is veel te groot. Waar ligt dat aan? De heer
Slob heeft vernomen dat scholen door de hoge kosten per zij-instromer terughoudend
zijn bij het in dienst nemen van een zij-instromer. Misschien speelt het ook
een rol dat de interim-wet van kracht is geworden terwijl de lerarenopleidingen
en de scholen er nog niet helemaal klaar voor waren. De helft van het aantal
lerarenopleidingen doet nog niet mee en de opleiding van assessortrainers
is pas in november gestart. Het scholen van opleidingsdocenten is zelfs pas
dit jaar begonnen. De geïnteresseerden voor dit traject leefden wellicht
in de veronderstelling dat allerlei faciliteiten al aanwezig waren. Mogelijk
heeft dit een verkeerd beeld opgeroepen. Het is de heer Slob overigens opgevallen
dat de HBO-raad opmerkt dat de lerarenopleidingen in principe over voldoende
capaciteit beschikken om docenten op te leiden. Dat er op dit moment zo weinig
zij-instromers worden opgeleid, komt volgens de raad doordat de vraag van
scholen naar zij-instromers nog beperkt is. Zijn de problemen – capaciteit,
assessment, scholing – wel zo groot als de minister schetst?Om het capaciteitsprobleem bij de assessments op te lossen, wil de minister
de markt openen. Als tijdelijke maatregel heeft de heer Slob daar geen moeite
mee, maar het kan geen structurele oplossing zijn. Pabo's en lerarenopleidingen
zijn bij uitstek geschikt voor het uitvoeren van assessments. Als ook andere
instellingen daaraan mee doen, kan dat ten koste gaan van de kwaliteit. De
problemen die zich thans bij de assessments voordoen, zijn vooral
aanloopproblemen en kunnen opgelost zijn als alle lerarenopleidingen meedoen
en voldoende toegerust zijn.Het benaderen van de arbeidsreserve, de herintreders, heeft zo'n 17 000
geïnteresseerden opgeleverd. Tot nu toe zijn echter slechts 3200 herintreders
bemiddeld. 1500 mensen volgen een opfriscursus. Is de groep die uiteindelijk
afhaakt, niet erg groot en waarom haken deze mensen af? Dat kan de minister
zich eigenlijk niet permitteren.In 1997 is al geconstateerd dat er een mismatch was tussen het aanbod
van extra uren als gevolg van de verzilvering van de arbeidsduurverkorting
en de vraag naar leraren. Hoe staat er daar in 2001 mee? Een goede uitvoering
van de ADV-verzilvering kan op jaarbasis toch zo'n 3500 fre's opleveren. Ook
dat kan bijdragen aan een verdere minimalisering van het lerarentekort.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) refereert allereerst
aan het interpellatiedebat van twee weken geleden over de problemen bij het
onderwijs. Het verlichten van de werkdruk, het bekostigen van het onderhoud
van de scholen, het aanpassen van de werkomgeving, etc., is toen neergelegd
in een CDA-motie die door de oppositie werd gesteund. Zij vindt het jammer
dat D66, die de minister er nu wel toe aanzet meer te doen, deze motie niet
heeft gesteund.In het jaar 2000 zijn alle onderwerpen die nu aan de orde zijn, al aan
bod geweest. Een aantal toezeggingen is gedaan, maar de problemen zijn nog
niet opgelost. Nog steeds is niet helder waarom zoveel jonge mensen niet het
onderwijs instromen of in de eerste twee jaar het beroep van leraar alweer
verlaten. Het is daarom van belang dat de minister een reactie geeft op de
oplossingsrichtingen en aanbevelingen van de commissie-Van Rijn. Het is wellicht
niet mogelijk om meteen aan alle aspecten daarvan aandacht te schenken, maar
het is wel van belang dat de volgende zaken eruit wordt gelicht: 1. een versnelde
taak-, functie- en beloningsdifferentiatie, 2. het vernieuwen van de lerarenopleidingen
met ruimte voor functiewaardering en ruimte voor scholen om binnen de wettelijke
kaders zelf invulling te geven aan een aantal taken waarvoor zij zich gesteld
zien, 3. het opnemen van de bachelor-masterstructuur binnen de lerarenopleidingen
voor extra aantrekkingskracht van het beroep leraar en 4. het wegnemen van
de belemmeringen voor de functiewaardering met het doel de beloning van leraren
beter in overeenstemming te brengen met de beloning van managers, coördinatoren,
enz.Het SBO (Sectorbestuur onderwijsarbeidsmarkt) is onlangs gestart met het
project «bedrijf voor de klas», waarbij medewerkers uit het bedrijfsleven
met hbo of een universitaire opleiding tijdelijk als docent fungeren. Zijn
hiervan al resultaten bekend?Vorig jaar is de Kamer met de Interimwet zij-instroom akkoord gegaan ondanks
het feit dat zij pas later over de nadere regelgeving zou worden geïnformeerd.
Dit risico is bewust genomen omdat het van belang was dat zij-instroom mogelijk
werd om het lerarentekort te verminderen. Nu blijkt dat scholen moeite hebben
met het aannemen van zij-instromers. De bekostiging van zij-instromers is
een probleem. Nog altijd zijn potentiële zij-instromers niet bekend met
de regelgeving of zijn instellingen niet in staat maatwerk te leveren. Waarom
heeft slechts een klein aantal van de 3000 kandidaten deelgenomen aan een
assessment? De minister stelt voor om de markt open te stellen. Dat betekent
dat niet de lerarenopleidingen, maar de markt aan de assessments zal verdienen
en dat lijkt mevrouw Van der Hoeven niet terecht. Verder is het inschakelen
van een onderwijs- of klassenassistent voor een school vaak zo duur dat deze
oplossing voor het onderwijs niet aantrekkelijk is. Waarom is dit probleem
nog niet opgelost?Het werk dat een lio-werknemer verricht, is vaak zeer goed vergelijkbaar
met het werk van een lio-stagiair, maar de werknemer wordt betaald en de stagiair
niet. De minister stelt voor dat de scholen de stagiair een stagevergoeding
aanbieden, maar waarvan moeten de scholen dat bekostigen? Mevrouw Van der
Hoeven pleit er daarom nogmaals voor, een regeling te treffen voor de leraar
in opleiding. De lio kent wellicht verschillende fases, maar hetzelfde werk
moet gelijk worden beloond.Veel tweedegraads lerarenopleidingen zijn te klein en lijden verlies.
De Kamer heeft er bij de minister eerder op aangedrongen, actie te ondernemen
om sluiting te voorkomen. Dat is tot nu toe niet gebeurd. Overgaan tot taakverdeling
kan tot sluiting van opleidingen leiden. Hbo-leerlingen zullen daardoor eerder
voor een andere opleiding kiezen dan voor een studie in een andere plaats.
De hbo-opleidingen zouden er gezamenlijk voor moeten zorgen dat zij door onderlinge
samenwerking een netwerk overeind houden, zodat een student op meer plaatsen
een studierichting kan volgen. ICT en andere mogelijkheden voor afstandsonderwijs
kunnen daarbij behulpzaam zijn. Als er een studententekort is, moet dit tekort
worden aangepakt en moeten niet de opleidingen worden gesloten.De minister stelt voor dat commerciële opleidingen een deel van de
opleidingen voor hun rekening nemen. De markt is natuurlijk geïnteresseerd
in de vakgebieden waarvoor veel belangstelling bestaat, maar de kleine vakgebieden
zullen niet door de markt worden opgepakt. Waarom zou de markt de kans moeten
krijgen de krenten uit de pap te halen, terwijl ook de lerarenopleidingen
gestimuleerd kunnen worden om hun opleidingen beter te verzorgen? Het CDA
vindt dat de aanwezige structuur in stand moet blijven. De financiële
gevolgen hiervan kunnen worden opgevangen door een tijdelijke verhoging van
de bekostiging per student, zoals bij de pabo-up-gelden, of door het geven
van een basissubsidie. Mevrouw Van der Hoeven dringt er bij de minister op
aan om zijn toezegging om hiervoor een oplossing te vinden, gestand te doen.De bestaande samenwerking met het educatief partnerschap moet verder worden
uitgebouwd. Na één jaar kunnen de verwachte resultaten nog niet
behaald zijn, maar zij constateert wel dat het tot nu toe niet voldoende is
geweest, zodat enige aansporing op zijn plaats lijkt.Om ervoor te zorgen dat meer studenten voor een tweedegraads lerarenopleiding
kiezen, is het van belang ruimte te creëren voor differentiatie. De leraar
Frans, Duits, Engels, enz. in de basisvorming en het vmbo moet aan andere
eisen voldoen dan dezelfde leraar in het havo, vwo en bve. Kunnen de lerarenopleidingen
geen experiment starten waarmee op dit verschil aan behoefte kan worden ingespeeld?In een eerder stadium is besloten dat studenten niet meer primair moeten
kiezen voor een bepaald vakgebied, maar voor het vak leraar. Het aantal studierichtingen
is daardoor klein geworden. Wellicht is het nodig dat opnieuw wordt uitgegaan
van een echte vakstudie, met een additionele lerarencomponent als optie. Dit
soort zaken moet ertoe leiden dat de tweedegraads lerarenopleiding een impuls
krijgt, zodat deze leraren niet verdwijnen.De heer Van Bommel (SP) beschrijft het lerarentekort
als het centrale probleem van deze minister. Het lijkt er steeds meer op dat
het aanpakken van dit probleem met de middelen die het kabinet daarvoor heeft
uitgetrokken een mission impossible is geworden. Het beleid dat voor de komende
periode is afgesproken, is dweilen met de kraan open. Slechts lapmiddelen
worden geboden. De minister zegt geen blik leraren te kunnen opentrekken,
maar er is geen blik, maar een container leraren nodig. Pas dan verandert
er misschien iets.Om een verandering te bewerkstelligen moeten de echte problemen worden
bestreden en niet slechts de symptomen. Het lerarentekort is een symptoom
van wat er mis is in het onderwijs. De echte problemen zijn de werkdruk, het
salaris, onvoldoende zeggenschap over de eigen werkzaamheden en de slechte
promotiekansen in het PO en VO. De heer Van Bommel verwacht dat
de minister ook met de middelen die hij bij de voorjaarsnota zal binnenhalen,
op deze punten onvoldoende zal scoren.Het aantal vacatures in het PO en VO is toegenomen en het aantal onbevoegden
dat voor de klas staat, is schrikbarend hoog. Kwalitatief onderwijs vraagt
om goed opgeleide mensen; dat betekent niet uitsluitend bevoegde mensen, maar
zeker niet steeds minder bevoegde mensen. Het baart hem bijzonder veel zorgen
dat vooral scholen met veel achterstandsleerlingen het grootste slachtoffer
zijn. Daardoor neemt de tweedeling toe en nemen de kansen voor de kinderen
die deze het hardst nodig hebben, af. In het hypocriete beleid dat nu wordt
gevoerd, wordt geweigerd om actief mee te werken aan het ontstaan van gemengde
scholen. Bovendien is door de hoge ouderbijdrage, de sponsoring en een toename
van het particulier onderwijs de vrijheid van onderwijs nog maar voor een
deel van de bevolking weggelegd. Hij roept de minister dan ook op, een hierop
gericht beleid te ontwikkelen, zodat de problemen en vooral de oplossingen
gelijkmatiger over de scholen worden verdeeld.De lerarenopleidingen en de zij-instroom kunnen een belangrijke rol spelen
bij het oplossen of verlichten van de problemen, maar de minister is er niet
in geslaagd het imago van het beroep leraar te verbeteren. De lerarenopleidingen
lopen leeg. De zij-instroom lijkt een succes, maar vormt misschien wel een
onderdeel van het probleem, want waarom zou een student een 4-jarige hbo-opleiding
volgen als hij ook op een andere, kortere manier kan instromen en zo misschien
nog meer kan verdienen ook? De lerarenopleiding wordt daardoor minder aantrekkelijk.
Verder kampt de zij-instroom met organisatorische en in sommige gevallen ook
met financiële problemen. De minister ontkent het financiële probleem
niet, maar wil hij daar ook wat aan doen? Voor de SP blijft het volgen van
de lerarenopleiding de koninklijke weg. Zij wil er dan ook alles aan doen
om door middel van extra maatregelen meer studenten op de lerarenopleiding
te krijgen.Commerciële instellingen inschakelen voor het afnemen van assessments
en het verzorgen van opleidingen leidt naar de mening van de heer Van Bommel
tot een verdere afkalving van het onderwijs zoals de SP dat het meest wenselijk
vindt. Commerciële instellingen letten meer op kwantiteit en minder op
kwaliteit. Waarom probeert de minister de zij-instroom niet met een forse
impuls structureel via de lerarenopleidingen te reguleren? Het inschakelen
van deze instellingen leidt bijna automatisch tot een verwaarlozing van de
lerarenopleiding. Waarom neemt de minister niet meer verantwoordelijkheid
op dit punt? Juist in het hoger beroepsonderwijs is de reistijd tot de opleiding
voor studenten een punt van overweging. Spreiding van de opleidingen over
het land is daarom nodig en dat verdraagt zich slecht met voorstellen voor
clustering en taakverdeling binnen de lerarenopleidingen.Vervanging bij ziekte resulteert steeds meer in opvang dan in vervangend
onderwijs. In Amsterdam-Zuidoost staan opvangkrachten op mbo-niveau voor de
klas. De heer Van Bommel maakt zich zorgen over het niveau van onderwijs dat
daarvan het gevolg is. De opvang mag hooguit tien aaneengesloten dagen duren.
Hoe wil de minister dat controleren en wat doet hij als de tien dagen worden
overschreden?Reparatie van de HOS-kwestie is nodig om het ambt van leraar aantrekkelijker
te maken. De HOS is indertijd aangekondigd als een tijdelijke maatregel. Eerstegraders
zijn moeilijker te krijgen dan ooit. Wanneer het Europese Hof een uitspraak
hierover doet, zal gedwongen gerepareerd moeten worden en dat kost veel geld.
Wat gaat de minister hieraan doen? Woordvoerders van de minister hebben uitgesproken
dat 300 mln beschikbaar zou komen voor deze reparatie. Hoe is dit bedrag onderbouwd
en welke groepen worden gecompenseerd?De heer Cornielje (VVD) vindt het te vroeg
om nu reeds conclusies te verbinden aan de ervaringen die zijn opgedaan met
de Interimwet zij-instroom. Dat zich praktische vraagstukken voordoen,
is niet vreemd. De regeling is immers pas vier, vijf maanden van kracht en
verschillende partners moeten voor de uitvoering ervan zorgen. Met name in
november en december heeft de commissie veel brieven ontvangen met vragen
over het assessment en de organisatie daarvan. Uit die brieven bleek dat het
moeilijk was om een baan te vinden nadat een assessment was verkregen. Dat
is raar. Er is een lerarentekort; iemand kwalificeert zich, maar kan toch
geen baan krijgen. Er is dus een zekere mismatch, maar ook dat heeft wellicht
te maken met invoeringsproblemen. Wil de minister eens specifiek daarop zijn
aandacht richten? Ook de opleidingen kampen met veel aanloopproblemen, maar
die worden op het moment voortvarend aangepakt. Ondersteuning uit het veld
zou daarbij helpen, al was het alleen maar voor de beeldvorming. Het aantal
brieven dat de commissie nu ontvangt, is kleiner geworden. Dat impliceert
dat oplossingen worden gevonden voor praktische problemen. Het is daarom nog
te vroeg voor een definitief oordeel.Enige weken geleden luidden de lerarenopleidingen de noodklok omdat zij
de opleiding niet in stand kunnen houden bij het huidige aantal aanmeldingen.
Uit de brief van de minister blijkt echter dat er een overaanbod is aan zij-instromers.
Als er minder mensen zijn die een dagopleiding volgen en er zijn een heleboel
zij-instromers, dan moeten de hbo-instellingen toch capaciteit hebben om die
opleiding te verzorgen? Kan de minister dit toelichten? Overigens is de VVD
voor een nadere taakverdeling en concentratie binnen de lerarenopleidingen.
Er moeten voldoende levenskrachtige opleidingen, gespreid over het land, blijven.
Daarvoor is het nodig dat bijvoorbeeld de tweedegraads lerarenopleidingen
proberen om in onderling overleg levenskrachtige afdelingen tot stand te brengen.
Zij moeten niet eerst de hand ophouden bij de minister om te kleine afdelingen
nog een tijd in stand te houden. Tot nu toe zijn geen onderlinge afspraken
gemaakt en dat is te betreuren. Dit is een verantwoordelijkheid van de hbo-instellingen
zelf. Autonomievergroting en deregulering houden immers ook in dat niet bij
het eerste de beste probleem bij de minister wordt aangeklopt. Kan de minister
in een gesprek met de HBO-raad de opleidingen ertoe aanzetten, deze verantwoordelijkheid
te nemen? Doet zich na de concentratie nog steeds een financieel probleem
voor, dan wil ook de VVD hiervoor samen met de minister naar een andere oplossing
zoeken, maar dat is vooralsnog een sluitstuk. Waarom doen overigens niet alle
pabo's mee aan het verzorgen van opleidingen voor de zij-instroom?De nota's Maatwerk 1 en Maatwerk 2 worden beide gesteund door de Kamer.
Wat in tien jaar is fout gegaan, is niet in twee jaar op te lossen. De minister
en de staatssecretaris kunnen dat niet alleen. De heer Rottenberg heeft onlangs
aangegeven dat de vakbeweging medeverantwoordelijk is voor het vastlopen van
de situatie in het onderwijs. Vorig jaar heeft ook de VVD erop gewezen dat
de vakbonden medeverantwoordelijk zijn voor het oplossen van het lerarentekort.
Indertijd wilden zij niet meewerken aan de ADV-verzilvering, het afschaffen
van «last in first out», het mogelijk maken van uitzendwerk, het
introduceren van ondersteunende functies, het invoeren van de competentiebeloning
en aan het bevorderen van de zij-instroom. Die uitspraak is de VVD toen niet
in dank afgenomen, maar zij is er wel blij mee dat de CNV-onderwijsbonden
en de AOb inmiddels wel bereid zijn medeverantwoordelijkheid te dragen op
deze punten. De vrijwillige ADV-verzilvering is sinds november bespreekbaar
voor de AOb. Wat moet er volgens de minister nog gebeuren om deze daadwerkelijk
in te kunnen vullen? De ADV-verzilvering levert immers duizenden fulltime
banen op en die zijn hard nodig. Voor het mogelijk maken van uitzendwerk is
nog wetgeving nodig. Wil de minister hiervoor op korte termijn zorgen? Gelukkig
krijgen de ondersteunende functies een plaats in de Wet op de beroepen in
het onderwijs en zijn er over het integraal personeelsbeleid cao-afspraken
gemaakt. De commissie-Van Rijn heeft een aantal arbeidsmarktknelpunten aangegeven
die om een oplossing vragen. De bewindslieden mogen dit als een steun in de
rug ervaren bij het vinden van een oplossing hiervoor in het kabinet. De VVD
legt hierbij het accent op het verkorten van de lange carrièrelijn
in het onderwijs, het invoeren van integraal personeelsbeleid en op maatwerkoplossingen
voor specifieke problemen. Wellicht kan dit voor een deel ook bijdragen aan
het oplossen van de HOS-kwestie. De problemen die de commissie-Van Rijn constateert,
zijn omvangrijk en vragen om een oplossing in een meerjarenperspectief. Dat
betekent dat er een politiek commitment moet komen voor de periode 2002–2006
en een vertaling daarvan in de verkiezingsprogramma's van de partijen en in
het toekomstige regeerakkoord.Antwoord van de regeringDe minister is het met de commissie eens dat
de krapte op de onderwijsarbeidsmarkt steeds duidelijker voelbaar wordt. De
algemene arbeidsmarkt kampt al met een tekort aan hoger opgeleiden en juist
daaruit moet het onderwijs veelal rekruteren. De groei van het aantal vacatures
gaat onverminderd door. Gelukkig wordt een groot deel van de vacatures vervuld,
maar dat laat onverlet dat aan het begin van het schooljaar nog steeds een
flink aantal vacatures onvervulbaar blijft. In het PO met een werkgelegenheid
van 111 000 fte's staan ongeveer 765 vacatures open. Natuurlijk is iedere
vacature er één te veel, maar het is wel goed om de zaak in
de juiste proporties te blijven zien. De oplossing van het lerarentekort ziet
de minister niet als een mission impossible. De genomen maatregelen hebben
effect. In een tijdsbestek van drie of vier jaar zijn tegen de 4000 herintreders
aangesteld; dat is toch een forse injectie op de onderwijsarbeidsmarkt. Door
de krapte op de arbeidsmarkt is de mobiliteit in het onderwijs enorm verhoogd.
Leraren zoeken steeds vaker de school uit waar zij het liefst willen werken.
In feite is die mobiliteit een goede zaak omdat die het ziekteverzuim, dat
mede kan samenhangen met sociale factoren in de school – te lang op
een school werken, problemen met het team – kan verlagen. De structurele
vraag naar leraren stijgt ook doordat de gemiddelde leeftijd van leraren wat
hoger is geworden. Verder stijgt het aantal leerlingen en ook de klassenverkleining
heeft een zeker effect op het totaal aantal vacatures.In hoeverre het «last in first out»-systeem de afgelopen jaren
van invloed is geweest op de vergrijzing kon de minister niet zeggen. Dit
systeem komt overigens in de landelijke cao's niet meer voor, maar het is
wel mogelijk dat hierover in de decentrale cao's nog afspraken worden gemaakt.
Vorig jaar was in de Kamer brede steun voor het realiseren van schoolbudgetten,
maar als dat op decentraal niveau weer wordt dichtgespijkerd, is de situatie
weer terug bij af. Degenen die zich bezighouden met de manier waarop het onderwijs
zou moeten worden veranderd, geven aan dat de regels in de cao's knellend
zijn. De minister vraagt het onderwijsveld dan ook om volop mee te werken
aan het maken van ruimte voor de scholen en dat ook gestalte te geven in de
cao's. Het is onjuist dat jonge enthousiaste leraren het eerst de school moeten
verlaten als het leerlingenaantal toevallig een paar jaar daalt. De minister
zegt toe de organisaties hierop nadrukkelijk aan te spreken en in een rapport
vast te leggen waar dit eventueel nog het geval is. Voor de zomer zal een
derde notitie over de aanpak van de onderwijsarbeidsmarkt verschijnen, Maatwerk
3. De kern daarvan is dat de onderwijsarbeidsmarkt meer flexibel en open moet
zijn en meer in- en uitstroommogelijkheden moet bieden. Herintreders, deeltijders
en zij-instromers en allerlei andere mogelijkheden komen daarbij aan bod.
Zowel de opleidingen als de scholen zullen moeten wennen aan deze nieuwe situatie.
Ongetwijfeld zullen zich daarbij aanloopproblemen voordoen.Om de problemen in het onderwijs op te lossen is het nodig dat niet meer wordt uitgegaan van de traditionele situatie van één
leraar opéén klas of van de gedachte dat alle vacatures in het
onderwijs moeten worden vervuld door mensen met een hogeronderwijsopleiding.
Veeleer dient te worden gedacht aan teamteaching, waarin onder leiding van
een leraar ook andere functies op onderwijskundig gebied een plek kunnen krijgen,
of aan een Carmel-aanpak. Functiedifferentiatie, competentiebeloningsdiscussies
en de leraar als vakleerkracht moeten een specifieke positie in het onderwijs
krijgen, evenals klassenassistenten, onderwijsassistenten en IT-deskundigen.
Voor deze aanpak is brede steun bij de sociale partners. Op deze manier moeten
scholen reageren op de krapte op de arbeidsmarkt. Uit de arbeidsmarktmonitor
blijkt dat met name op mbo-niveau nog onvoldoende functies worden aangeboden.
Dit alles betekent overigens niet, dat wordt ingezet op minder leraren. Zoveel
mogelijk mensen moeten worden opgeleid tot leraar, maar door de krapte op
de arbeidsmarkt moet tegelijkertijd worden bekeken of door middel van functiedifferentiatie
andere typen functies door anderen kunnen worden vervuld.In het voortgezet onderwijs hebben partijen zelf een functiewaarderingsstelsel
op tafel gelegd. De minister hoopt dit te kunnen faciliteren met de middelen
die bij de voorjaarsnota in het kader van Van Rijn worden gegenereerd. Voor
het primair onderwijs zijn de contouren van een nieuw functiewaarderingssysteem
aangegeven. Hierover zal overleg plaatsvinden met de sociale partners om te
proberen op dat punt afspraken te maken. De contouren moeten worden gezien
als een model dat aan scholen kan worden gegeven, zodat zij binnen de ruimte
die wordt geboden – regelingen en financiering – daaraan invulling
kunnen geven.De minister vindt het van belang te bekijken in welke gebieden een specifieke
inzet gepleegd moet worden. Uit de onderzoeksgegevens blijkt nu dat zich met
name in de Randstad, Arnhem, Nijmegen en Almere specifieke problemen voordoen.
Hij wil daarom bekijken of de maatregelen die voor de G4 zijn genomen, wellicht
ook daar van toepassing moeten zijn.Op de oproep van mevrouw Barth om nog meer inzet te plegen, geeft de minister
aan dat er al veel is gebeurd. Indertijd is met steun van de Kamer een aantal
mogelijkheden geopend; toen is niet aangegeven dat het allemaal te weinig
was. De krapte op de arbeidsmarkt en de geweldige economische groei in de
afgelopen jaren hebben een extra effect gehad, maar dat betekent niet dat
er onvoldoende wordt gedaan. De in gang gezette maatregelen hebben onmiskenbaar
effect gehad. Wel is een versnelling nodig en daarom wordt ook gezocht naar
een verdere aanpak van de problemen. Waren er geen zij-instromers geweest,
dan hadden 250 klassen extra naar huis moeten worden gestuurd. Alleen al in
Den Haag zijn er 70 tot 80 zij-instromers gekomen. Dat is nog niet genoeg;
deze aanpak moet verder gefaciliteerd worden. De maatregelen waarvoor nu is
gekozen, zullen in het veld hun beslag moeten krijgen. De minister zegt toe
zich maximaal te committeren, maar hij kan niet garanderen dat het aantal
vacatures de komende tijd niet zal oplopen. De minister van Onderwijs kan
de arbeidsmarkt niet maken, maar hij kan wel proberen zoveel mogelijk mensen
die een functie binnen het onderwijs willen, naar het onderwijsveld te geleiden
en dat gebeurt nu ook.In Amsterdam-Zuidoost krijgen de scholen in mei van dit jaar 16 onderwijsassistenten.
De Kamer heeft in dezen gevraagd om een kwaliteitswaarborging. Daarvoor zijn
assessment en training nodig en dat vergt tijd. Blijkt het inzetten van deze
onderwijsassistenten zinvol te zijn, dan zal worden bekeken of deze aanpak
ook in andere delen van het land kan worden toegepast.Scholen moeten nog wennen aan de zij-instromers als een nieuwe vorm van
instroom in het onderwijs. Dat verwijt de minister de scholen niet, want de
maatregel is pas een paar maanden van kracht. Vooralsnog geven zij veelal
de voorkeur aan iemand met een initiële opleiding. Komen zij plotseling
voor een probleem te staan, dan blijkt vaak dat het integraal
personeelsbeleid voor de langere termijn onvoldoende is geweest. De minister
vraagt daarom ook aan directeuren en schoolleiders om daadwerkelijk maatregelen
te nemen voor de wat langere termijn. Daarbij is samenwerken met andere scholen
juist van belang, opdat preventief op te verwachten problemen kan worden ingespeeld.Op het moment wordt in het kabinet volop gediscussieerd over de adviezen
van de commissie-Van Rijn. De financiën voor de functiedifferentiatie
en de mogelijkheden tot zij-instroom hangen samen met de Van Rijn-problematiek
en zijn de belangrijkste claims van de minister van Onderwijs in het kader
van de voorjaarsnota. Het lerarentekort is een van de grootste problemen in
het onderwijs, zodat aan de aanpak hiervan prioriteit moet krijgen. Het gaat
erom de scholen van zoveel mogelijk financiën te voorzien. De minister
denkt daarbij aan zoveel mogelijk specifieke maatregelen en zo min mogelijk
generieke maatregelen. Daarover zal opnieuw moeten worden gediscussieerd met
de verschillende onderwijsorganisaties. De minister zegt uit te zijn op een
verhoging van de schoolbudgetten, waardoor scholen de problemen op de arbeidsmarkt
op maat kunnen tackelen door middel van functie- en beloningsdifferentiatie.
Concurrerende arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, een open arbeidsmarkt
en meer ruimte voor scholen zijn speerpunten. Al deze elementen zijn overigens
verwerkt in voorstellen die de Kamer inmiddels heeft of spoedig zal ontvangen.
De minister zegt toe hiervan, indien gewenst, een lijstje op te stellen. De
Wet op het onderwijstoezicht, waarover de Raad van State binnenkort adviseert,
de Wet beroepen in het onderwijs en de medezeggenschapstructuur zijn van groot
belang. Voor 1 juni 2001 zal worden aangegeven binnen welke kaders de scholen
ruimte krijgen om een eigen (onderwijskundige) invulling te geven aan de doelen
die zij moeten bereiken.Over de vergelijking van de salarissen in het onderwijs met de beloning
in het bedrijfsleven en andere sectoren merkt de minister op dat nogal wat
zij-instromers afkomstig zijn van de semi-overheid of de overheid. Die salarissen
liggen redelijk in lijn met de salarissen in het onderwijs. De lengte van
de carrièrelijn in het onderwijs vormt wel een probleem. Ook dit punt
zal daarom in de discussie over de voorjaarsnota een belangrijke rol spelen.
De minister geeft nogmaals aan dat hij hoopt de scholen via de voorjaarsnota
meer financiële mogelijkheden te bieden, opdat zij van de zij-instroom
gebruik kunnen maken. Het aantal belangstellenden voor de zij-instroom is
overigens groot. Inmiddels hebben zich 3000 kandidaten gemeld bij de bemiddelingsorganisaties,
maar zij-instromers melden zich ook langs andere wegen aan. De zij-instroom
in de deeltijdopleiding laat ook een forse toename zien. Zo heeft bijvoorbeeld
de combinatie Windesheim-LOI een verdubbeling van de zij-instromers in de
lerarenopleiding opgeleverd. Er kan dus een geweldige toename zijn door andere
markten aan te boren dan de initiële markt. Het grootste probleem met
de zij-instroom is de matching van vraag en aanbod. Het aanbod sluit niet
altijd aan op de vraag, maar de vraag moet ook nog vaak geformuleerd worden.
Ook dat moet nu gaan gebeuren. Scholen pakken dat steeds beter op. Zij willen
niet meteen een zij-instromer, maar door middel van bezoeken en gesprekken,
met scholen, pabo's en tweedegraads lerarenopleidingen, wordt geprobeerd daar
doorheen te prikken.In de discussie over het tekort aan assessments en het inschakelen van
derden hierbij, stelt mevrouw Hamer dat het jammer is om de pabo's deze inkomsten
te onthouden, maar de pabo's hebben juist wel een probleem. Tegelijkertijd
stelt het IVIO (Instituut voor individueel onderwijs) dat het voor f.2500
een assessment kan verzorgen en dat ook al volop doet. Het IVIO wil samen
met EFA Amsterdam en Windesheim de achterstand zo snel mogelijk inlopen. De
minister zegt al met de pabo's een gesprek te hebben gevoerd over het ontplooien
van activiteiten op dit gebied. Daaruit blijkt dat ook de opleidingen moeten
wennen aan de vele vormen van instroom in de lerarenopleiding. De logistieke
problemen die zich daarbij voordoen, worden door de pabo's goed
opgepakt. De minister wil regelmatig met de pabo's overleggen om ervoor te
zorgen dat alle pabo's uiteindelijk assessments zullen aanbieden. Overigens
is het bij alle bekostigde lerarenopleidingen van het VO mogelijk om een assessment
te laten afnemen. Ongeveer de helft van de lerarenopleidingen voor het basisonderwijs
heeft een assessment center. Dit moet 100% worden.Sinds oktober is uitvoering gegeven aan het voornemen, over te gaan tot
een omslag van de lerarenopleiding. Hiervoor is 70 mln beschikbaar. Met bestuurders
op ambtelijk en bestuurlijk niveau hebben reeds gesprekken plaatsgevonden.
De minister zegt zijn besluitvorming daarover aanvankelijk te hebben uitgesteld
tot december, omdat dan het Onderwijsraadadvies werd verwacht over de educatieve
infrastructuur. Toen bekend werd dat dit advies later zou worden uitgebracht,
zijn opnieuw gesprekken gevoerd met de lerarenopleidingen. In het verslag
van de HBO-raad van deze gesprekken wordt niet meer gesproken over de sluiting
van de lerarenopleidingen omdat de minister de tweedegraads lerarenopleidingen
juist heeft gevraagd aan te geven op welke basis zij komen tot een plan van
aanpak waarin zij door onderlinge samenwerking en afstemming willen voorstellen
om de kleinere opleidingen open te houden. 14 maart is een interim-rapportage
uitgebracht over de omslag in de lerarenopleidingen. De minister benadrukt
dat hij het van groot belang vindt dat ook kleine opleidingen overeind blijven.
Hij wil wel beschikken over een benchmark, zodat hij kan bezien of de prijs
die wordt gevraagd reëel is. Aan de hand van een totaal plan wil hij
bezien of financiële steun door de minister moet worden verstrekt. In
de beantwoording van Kamervragen is overigens al aangegeven dat geen enkele
lerarenopleiding zich voor sluiting heeft aangemeld, op één
na, die allang op de lijst stond om gesloten te worden. De minister wil het
Onderwijsraadadvies over de educatieve infrastructuur niet gebruiken als excuus
om niets te doen, maar hij wil wel een totale afweging maken over de educatieve
infrastructuur, zodat straks een definitief besluit kan worden genomen over
de tweedegraads lerarenopleiding.Het is de minister bekend dat in het Onderwijsraadadvies over de educatieve
infrastructuur vooral zal worden ingegaan op de lerarenopleidingen. De minister
hoopt overigens dat dit advies eerder wordt uitgebracht dan het plan van aanpak
van de scholen. Hij verwacht dit advies binnen enkele weken te ontvangen,
zodat over het plan van aanpak, dat uiterlijk in juni bij de Kamer voor moet
liggen, nog voor de zomer met de Kamer kan worden gediscussieerd.De output voor de komende jaren is het verder aantrekken van de verschillende
vormen van instroom in de lerarenopleiding: zij-instromers in het beroep,
zij-instromers in de lerarenopleiding, herintreders, initiële opleidingen,
nieuwe groepen. De minister verwacht dat met het stroomlijnen van de regelgeving
en het wennen van scholen en opleidingen aan de nieuwe situatie de aanvankelijke
problemen zullen zijn opgelost. Door de scholen meer budgettaire mogelijkheden
te geven, kan dit nog worden versneld. Tegenover mevrouw Barth geeft de minister
aan dat, wanneer een school een klas naar huis stuurt, de inspectie nagaat
of alle mogelijke maatregelen zijn genomen. Daarbij wordt niet alleen naar
de week voor het incident gekeken, maar ook naar het beleid dat ver daarvoor
is gevoerd. De minister van Onderwijs moet het mogelijk maken dat lerarenopleidingen
aangepaste scholingstrajecten aanbieden en de budgettaire ruimte verder vergroten,
maar de school zelf moet de mogelijkheid oppakken. Hij hoopt deze opzet via
de discussie over de voorjaarsnota verder te versterken.De Interimwet zij-instroom meldt dat assessments «vooralsnog»
zijn voorbehouden aan de bestaande opleidingen. De minister sluit echter niet
uit dat zich een situatie voordoet waarin op meer partijen een beroep moet
worden gedaan. Hij zegt zelf actief partijen te hebben benaderd voor het oppakken
van het assessment. In de brief aan de Tweede Kamer van 19 maart
jl. is aangegeven dat de mogelijkheid wordt opengehouden ook marktpartijen
te vragen om mee te doen. LOI heeft door haar manier van werken een verdubbeling
van de deeltijdstudenten in Windesheim kunnen realiseren. Die mogelijkheid
mag daarom niet bij voorbaat worden uitgesloten. Over de vraag of dit straks
wel of niet alleen in samenwerking met een bekostigde of aangewezen instelling
moet, wil de minister apart met de Kamer discussiëren, maar hij wil niet
toezeggen niet te zullen werken aan mogelijkheden los van de bekostigde en
aangewezen instellingen. Het is te vroeg om daar «nee» tegen te
zeggen, sterker nog, die mogelijkheid moet serieus worden overwogen. Het is
de minister duidelijk dat hij verantwoording schuldig is aan het parlement.
Hij zegt daarom toe, het parlement te benaderen als hij plannen daartoe ontwikkelt.
Het is niet de bedoeling dat anderen de krenten uit de pap gaan halen. Kwaliteitswaarborging
kan eventueel plaatsvinden door een systeem van accreditatie, aan de hand
waarvan hogeronderwijsopleidingen op hun kwaliteit kunnen worden beoordeeld. Daarvoor
zouden dan dezelfde criteria kunnen gelden als voor de HO-instellingen.In februari/maart is nog een aantal extra regionale voorlichtingsbijeenkomsten
georganiseerd om de onbekendheid met en onduidelijkheid over regelingen weg
te nemen. Ook zijn brochures gemaakt, die bij de verschillende bemiddelingsbureaus
en de lerarenopleidingen verkrijgbaar zijn. Op internet zijn twee sites beschikbaar
waarop precies staat aangegeven aan welke eisen iemand die zij-instromer wil
worden, moet voldoen en waar de opleidingen gevolgd kunnen worden. Het is
de vraag of dit genoeg is. De minister zegt daarom toe, te zullen bekijken
of meer voorlichtingsbijeenkomsten noodzakelijk zijn. De werkgeversorganisaties
is gevraagd, de zij-instroom in de organisaties naar voren te brengen zodat
scholen deze een plaats geven in het integraal personeelsbeleid dat zij hebben
opgezet.Almere werkt op dit moment plannen uit om het specifieke probleem daar
op te lossen. Het ministerie van Onderwijs is daar zeer nauw bij betrokken.
Als de plannen klaar zijn, wordt geprobeerd zo snel mogelijk afspraken te
maken over een oplossing. De variant die in Amsterdam-Zuidoost wordt gehanteerd,
wordt hierbij ook betrokken.De wet over de lio komt volgende week in een procedurevergadering aan
de orde. De schriftelijke voorbereiding hiervan wordt thans afgerond. De vragen
over de lio zullen dan worden beantwoord. De minister geeft nu wel al aan
dat een leraar in opleiding die daadwerkelijk een lerarenfunctie vervult,
van de school een vergoeding moet krijgen. Daarvoor moeten de scholen in de
budgetten ruimte maken. Aan de opleidingen is gevraagd om daar in afspraken
met scholen nadrukkelijk op toe te zien. Een aparte financieringsstroom zou
averechts werken op het algemeen beleid voor ruime schoolbudgetten. Op de
vraag van mevrouw Van der Hoeven of de bestaande ongelijkheid in beloning
tussen de lio-werknemer en de lio-stagiair wordt weggenomen, antwoordt de
minister dat tegenover een andere positie een andere beloning moet staan,
maar dat gelijke werkomstandigheden en gelijke verantwoordelijkheden een gelijke
betaling rechtvaardigen. Er kan dus sprake zijn van een verschil in beloning.
Het moge overigens duidelijk zijn dat in de discussie over Van Rijn en de
positionering van onderwijs op de arbeidsmarkt de gelijke behandeling een
rol zal spelen. Formele bedragen zijn in dezen niet genoemd. Daarover wordt
onderhandeld in het kabinet.Het is de minister niet bekend dat een BAPO'er of FPU'er niet in de eigen
school kan vervangen. Daarover heeft hij nu geen gegevens voorhanden. Tegenover
mevrouw Lambrechts zegt hij toe, dit aspect te bekijken. Er zijn welke enkele
voorwaarden waaraan moet worden voldaan om een cumulatie van FPU en gewoon
inkomen te voorkomen.De verzilvering van de ADV is inmiddels geregeld met de vakbonden. De
komende tijd zal dus moeten blijken of de verzilvering ook daadwerkelijk heeft
plaatsgevonden. Het aantal onderwijsassistenten is het afgelopen jaar verdubbeld. Het
is juist dat het aantal fre's dat een onderwijsassistent kost, is verlaagd.
Dat staat in Uitleg van vorige week.Tot slot meldt de minister dat voor uitzendarbeid in de wetgeving nog
enkele puntjes op de i moeten worden gezet. In de praktijk kan hiervan al
volop gebruik worden gemaakt.Nadere gedachtewisseling op 10 april 2001Mevrouw Barth (PvdA) hecht eraan dat de minister
zijn toezeggingen over de zij-instroom, het vergoeden van het assessment en
een breder toepassingsgebied van de Vijfkwartsmaat uitwerkt, zodat ze met
ingang van het komende schooljaar gerealiseerd kunnen worden. Is de minister
daartoe bereid?Mevrouw Hamer (PvdA) verzoekt de minister,
de Kamer voor half mei een plan van aanpak te sturen voor de kleine opleidingen.
In dit plan dient te worden aangegeven hoe voor de komende periode een overbrugging
gevonden kan worden om de kleine opleidingen in stand te houden, hoe in de
tussentijd gewerkt kan worden aan het verhogen van de reguliere instroom en
hoe de lerarenopleidingen via nieuwe activiteiten zoals de zij-instroom meer
substantie kunnen krijgen. De minister heeft de vorige keer aangegeven, hierbij
het plan van de Onderwijsraad te willen betrekken. Uit een gesprek met deze
raad is echter gebleken dat daarin geen aandacht zal worden besteed aan de
kleine opleidingen. Het lijkt haar daarom niet nodig, dit plan daarvoor af
te wachten.De Interimwet zij-instroom meldt dat assessments «vooralsnog»
zijn voorbehouden aan bestaande opleidingen. Mevrouw Hamer wil de wet in dezen
volgen en de scholing in ieder geval door de lerarenopleidingen laten verzorgen,
zodat de substantie waarnaar wordt gezocht, wordt gevonden.Anders dan de minister vindt mevrouw Lambrechts
(D66) dat het tekort aan leraren juist niet in proporties moet worden gezien.
In het bedrijfsleven kunnen een of twee personen meestal worden vervangen,
maar als in het onderwijs leraren ziek of afwezig zijn of er is een lerarentekort,
dan moeten klassen naar huis worden gestuurd. Juist dat maakt de situatie
zo bijzonder.Het beeld dat in de toekomst met minder leraren gewerkt moet worden, spreekt
haar niet aan. D66 gelooft niet in onderwijs zonder leraren. Daarom moet alles
op alles worden gezet om het lerarentekort terug te dringen, zodat op z'n
minst in de prognoses een kentering zichtbaar wordt. Zij daagt de minister
uit het beleid zodanig vorm te geven dat van het huidige rampscenario kan
worden overgestapt naar het successcenario. Ook in de toekomst zullen leraren
moeten worden opgeleid en niet alleen in de bijzondere trajecten, maar ook
in de initiële trajecten. Wil de minister op zo kort mogelijke termijn
samen met de HBO-raad een plan van aanpak opstellen opdat de noodzakelijke
infrastructuur overeind blijft?Met de zij-instroom wordt nog geen optimaal resultaat behaald. De matching
is nog niet goed en de scholen zijn vaak nog onbekend met de zij-instroom.
Het is daarom goed dat de kosten van het assessment voor rekening van de overheid
komen. Of voor het afnemen van assessments commerciële instellingen worden
ingehuurd, valt onder de verantwoordelijkheid van de minister. Mevrouw Lambrechts
vraagt de minister wel om in dat geval de kwaliteit te garanderen en duidelijk
te maken hoe de certificering handen en voeten krijgt. Het ligt overigens
voor de hand dat de scholing en begeleiding die daaruit voortvloeien, worden
uitgevoerd door de lerarenopleidingen. Het zou absurd zijn als commerciële
instellingen de scholing aanbieden, terwijl de gewone lerarenopleidingen om
studenten staan te springen. De heer Rabbae (GroenLinks) constateert dat
veel klassen werken met een vierdaagse schoolweek. Aanvankelijk had hij nog
het idee te maken te hebben met een conjuncturele beweging, maar het lijkt
steeds meer op een structureel probleem. Misschien moet de minister zijn creativiteit
aanwenden en samen met alternatief denkende personen in het onderwijs zoeken
naar een andere manier van lesgeven. Is het bijvoorbeeld niet beter om over
te stappen naar een soort collectieve capaciteit, beschikbaar voor de hele
populatie van de school? Daardoor zijn misschien meer zaken te combineren
op het niveau van de onderwijsassistent. Dit is overigens een algemeen concept.
Het is mogelijk dat een andere methode van lesgeven structureel enig soelaas
biedt. Het is niet de bedoeling van de heer Rabbae om scholen in een keurslijf
te stoppen en hij blijft het belangrijk vinden dat een school voldoende leraren
heeft. Dit voorstel is meer een handreiking in de richting van de minister
om alternatieven te bekijken.De gezamenlijke lerarenopleidingen kampen nu met een tekort van 30 mln.
Wat wil de minister hieraan gaan doen?Studenten die van een andere studie willen overstappen naar een opleiding
voor leraar, worden als stapelaars aangemerkt. Is de minister bereid ook daar
iets aan te doen?Veel pabo-studenten zoeken een bijbaantje. Het lijkt de heer Rabbae goed
als zij dit bijbaantje vinden in de school. De minister kan hier niet voor
zorgen, maar hij kan het misschien wel door middel van management by speech
bevorderen en het met de pabo's bespreken.De heer Slob (ChristenUnie) herhaalt zijn
zorg over het feit dat er nog maar weinig assessments zijn afgenomen, terwijl
er veel belangstelling is voor de zij-instroom. Blijkbaar zit een aantal leidingen
verstopt. Scholen zijn nog terughoudend. De minister heeft aangegeven dat
dit te maken heeft met het feit dat de mogelijkheid tot zij-instroom er nog
maar net is. Er is natuurlijk tijd nodig om te wennen, maar de heer Slob vraagt
de minister toch de vinger goed aan de pols te houden. Zijn immers de kosten
die hiermee gepaard gaan het probleem of is het voor de school een probleem
om de zij-instromers intern te begeleiden, dan zal de terughoudendheid niet
binnen een aantal maanden verdwijnen. Kan de minister waar mogelijk onderzoek
doen bij de scholen, opdat duidelijk wordt wat de precieze redenen zijn?De minister heeft aangegeven de markt te willen openen voor het afnemen
van assessments. De ChristenUnie vindt dat hiervoor ruimte mag zijn, maar
dan alleen in samenwerking met de pabo's en de lerarenopleidingen. De markt
inschakelen los van pabo's en lerarenopleidingen is voor de heer Slob onbespreekbaar.De Kamer zal over echte structurele oplossingen moeten praten bij de behandeling
van het rapport van de commissie-Van Rijn en het meerjareninvesteringsplan
voor het onderwijs. De heer Slob noemt in dezen de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden
en het structureel aantrekkelijk maken van het onderwijs voor docenten. Daar
zal de knip voor open moeten.De heer Cornielje (VVD) neemt aan dat de minister
de nota Maatwerk voor morgen 3 samen met de staatssecretaris indient. Zij
draagt immers ook verantwoordelijkheid voor deze portefeuille. De heer Cornielje
hoopt dat in deze nota, net als in Maatwerk 1, de verantwoordelijkheid wordt
gedeeld met onderwijsvakbonden en onderwijswerkgevers. Wil de minister dat
bevorderen?In een eerder overleg heeft de VVD gesteld dat van de mogelijkheid tot
noodopvang pas gebruik mag worden gemaakt als alles uit de kast is gehaald
om een reguliere vervulling van banen tot stand te brengen. Het is hem gebleken
dat dit in Almere niet het geval was. Aan de ene kant wordt de politiek dan
verweten dat zij niet alles doet om het probleem op te lossen,
maar aan de andere kant worden de instrumenten die de politiek aanreikt, niet
allemaal benut. Wil de minister voordat tot een noodprogramma wordt overgegaan,
nagaan of alle instrumenten zijn benut en de Kamer daarover informeren?De VVD geeft er de voorkeur aan, specifiek beleid te ontwikkelen voor
het oplossen van specifieke arbeidsmarktknelpunten. De heer Cornielje noemt
hierbij het verkorten van de carrièrelijn en het bevorderen van integraal
personeelsbeleid en competentiebeloning. Deze punten kunnen naar de mening
van de Commissie gelijke behandeling ook een bijdrage leveren aan het oplossen
van de HOS-problematiek.Het plan van aanpak van de HBO-raad moet er nu snel komen. De heer Cornielje
vindt dat het hoger onderwijs, nu het door autonomie en deregulering zelf
verantwoordelijk is, eerst zelf plannen op tafel moet leggen voordat de regering
een oplossing aandraagt. Hij is benieuwd naar het oordeel van de minister
over het plan van aanpak van de HBO-raad. Wellicht is het verstandig dit te
betrekken bij de bespreking van Maatwerk 3.De heer Cornielje gaat ervan uit dat de overheid en de sociale partners
alles uit de kast zullen halen om het lerarentekort op te lossen. Daarnaast
kan worden gesproken over beroepen in het onderwijs en ondersteunende functies,
die kunnen leiden tot taak- en werkdrukvermindering. Hij heeft de stellige
indruk dat de regering dat nu ook doet.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) vraagt de minister
van de regels, de mogelijkheden, de procedures en de gevonden oplossingen
op het gebied van de zij-instroom een overzicht te maken en dat aan de Kamer
toe te sturen opdat de commissie, bij nieuwe brieven uit het veld, kan aangeven
welke oplossingen inmiddels gevonden zijn. Zij voelt er overigens niets voor
om assessments door commerciële instellingen te laten afnemen. Als dat
al nodig is, dan zal dat altijd onder regie van de lerarenopleiding moeten
plaatsvinden. «Vooralsnog» is het een taak van de lerarenopleidingen,
die daarop moeten worden aangesproken.Het sluiten van tweedegraads lerarenopleidingen is een verkeerd signaal.
Het is prima om tot een effectievere aanpak over te gaan, maar met sluiten
wordt de opleidingscapaciteit teruggebracht en dat is niet gewenst. Het is
de vraag of het probleem wordt opgelost met de genoemde 30 mln. Zij vindt
het terecht dat wordt gevraagd om een plan van aanpak. Dat moet er nu snel
komen; 15 mei is daarvoor een goede datum.In de eerste termijn heeft de minister aangegeven dat de lio-stagiair
en de lio-werknemer die hetzelfde werk doen, gelijk moeten worden betaald.
Kan de minister voor het plenaire debat over dit onderwerp aangeven welk vervolg
hij aan deze opmerking geeft?Het BWOO belemmert een grote groep leerkrachten die thans op wachtgeld
staat, opnieuw werkzaam te zijn in het onderwijs. Deze kwestie is nog niet
opgelost omdat de minister zich beroept op de sociale wetgeving op dat punt.
Dit is echter geen kwestie van geld, maar van regels.Het CDA heeft eerder gevraagd, bij de discussie over Van Rijn te kijken
naar een versnelde taak- en functiedifferentiatie en een vernieuwing van de
lerarenopleidingen. De salarisstructuur moet echt nog eens tegen het licht
worden gehouden en de HOS-problematiek moet daarbij betrokken worden. Het
verkorten van de salarislijn en het meetellen van onbetaalde arbeid is onvoldoende
voor de na-hossers. De brief die de minister hierover heeft toegezegd, wacht
mevrouw Van der Hoeven af.Niemand zit te wachten op de andere manier van lesgeven die de heer Rabbae
aangeeft. Mevrouw Van der Hoeven kan zich wel voorstellen dat de positie van
het beroep leraar op de markt wordt verbeterd en dat scholen de ruimte krijgen
voor het vinden van creatieve oplossingen. Daarbij gaat het overigens niet
alleen om geld, maar ook om organisatie en het terugdringen van regelgeving.
Zij vindt het overigens nog steeds raar dat aan het einde van
het schooljaar vele miljoenen vanwege onderuitputting naar het ministerie
terugvloeien. Dat geld was ook beschikbaar voor leerkrachten.De minister is het met de commissie eens dat
geprobeerd moet worden om zoveel mogelijk leraren te krijgen. Daarover zal
geen verschil van mening bestaan, maar dat laat onverlet dat tegelijkertijd
wordt gesproken over functiedifferentiatie in het onderwijs. Juist voor het
aantrekkelijk maken van de leraarsfunctie is het van belang dat hieraan volop
aandacht wordt gegeven. Maatwerk 1, Maatwerk 2 en Maatwerk 3, dat voor de
zomer verschijnt, laten zien dat de regering blijft zoeken naar oplossingen
en nieuwe wegen voor instroom in het lerarenvak. De zij-instroom moet niet
worden gezien als een soort noodmaatregel, maar als een structurele verandering
in de manier waarop instroom in het lerarenvak kan plaatsvinden. Functiedifferentiatie
laat ook zien dat op een structureel andere manier naar het onderwijs wordt
gekeken. In onderwijs zonder leraren of in een volledig virtueel circuit gelooft
de minister niet, maar het is wel van belang om niet alleen naar de leraren
te kijken, maar ook naar carrièremogelijkheden binnen het onderwijs.
Via functiedifferentiatie kunnen bijvoorbeeld mogelijkheden worden gecreëerd
voor doorstroming naar het volledig leraarschap. De minister geeft hierbij
het voorbeeld van iemand van niveau 4 van het mbo, die via de functie onderwijsassistent
de mogelijkheid krijgt om door te stromen naar de functie leraar. Het beeld
dat de minister niet streeft naar extra leraren en vooral een oplossing zoekt
via functiedifferentiatie, is onjuist. Het zijn eerder factoren die op elkaar
van invloed zijn.De minister wil niet in de situatie komen te verkeren dat de lerarenopleidingen –
pabo's, tweedegraads, eerstegraads – als een soort monopolist tegenover
de regering staan en aangeven te zullen stoppen als ze geen extra geld krijgen.
De inhoud van het plan van aanpak voor met name de kleine opleidingen, dat
nu door de lerarenopleidingen wordt gemaakt, vindt hij van essentieel belang.
De minister zegt tegenover deze ene partij net zo kritisch te zijn als hij
zou zijn tegenover meer partijen. Het feit dat dit het enige plan is, is geen
vrijbrief voor de besteding van extra middelen. Het gaat om de kwaliteit ervan.
In het plan moet niet alleen een overbrugging worden aangegeven, maar ook
een richting voor de langere termijn. Aan plannen die geen duidelijkheid geven
over een verhoogde instroom en de overbrugging naar een nieuwe situatie, wil
hij niet meewerken. Het is de bedoeling dat meer instroom kan worden gerealiseerd.
In dit plan van aanpak moet daarom niet alleen naar het initiële traject
van instroom worden gekeken. Ook moet worden gezocht naar nieuwe mogelijkheden
om de lerareninstroom te vergroten. De minister geeft hierbij de samenwerking
tussen Windesheim en LOI, waardoor grote groepen nieuwe deeltijdstudenten
zijn binnengekomen, en de digitale universiteit, die in samenwerking met de
hogescholen een plan van aanpak op tafel heeft gelegd voor het aanbieden van
virtuele lerarenopleidingen, als voorbeeld. Dat zijn de wegen waar hij naar
zoekt. Op plaatsen waar nog veel uniformiteit in de opleidingen bestaat, moet
meer diversiteit komen, juist om de instroom te vergroten. Hij begrijpt dat
maatwerk duurder is dan confectie; daar valt over te praten. Hij erkent dat
het voor studenten lastig is om meteen na de middelbare school al te kiezen
voor een lerarenopleiding VO. De lerarenopleidingen zullen daarom gezamenlijk
moeten streven naar alternatieve instroommogelijkheden en alternatieve pakketten
moeten aanbieden. Deze mogelijkheden moeten in het plan van aanpak goed worden
onderbouwd. Dat betekent overigens niet dat bijvoorbeeld de garantie wordt
gevraagd dat er volgend jaar 500 studenten meer zijn, maar wel wordt een garantie
voor de nieuwe aanpak gevraagd.Overigens zegt de minister niet bij voorbaat «nee» tegen concentratie
en taakverdeling, hoewel dit niet het uitgangspunt van beleid is. Hij wil bekijken hoe in het plan van aanpak op dit punt wordt gereageerd.
Er zijn immers ook nog mogelijkheden daartussen. Hij wil er overigens voor
zorgen dat in de moeilijke periode geen opleidingen tot sluiting moeten overgaan.
Over het plan van aanpak vindt thans bij de HBO-raad intern overleg plaats.
Hij zegt toe er alles aan te doen om het plan van aanpak voor 15 mei aan de
Kamer te overleggen.Met name bij de pabo's is er sprake van een assessmentachterstand. Tegelijkertijd
is het opvallend dat de zij-instroom op de pabo's veruit het grootst is. Overigens
is het IVIO ook in staat om assessments af te nemen en zojuist is vernomen
dat ook een schooladviesdienst kwalitatief goede assessments wil aanbieden
onder verantwoordelijkheid van een bekostigde of aangewezen lerarenopleiding
PO om de achterstand zo snel mogelijk in te lopen. Van de pabo's vraagt de
minister maatvoering in het aanbod van opleidingen. Hij weet dat dit om een
specifieke aanpak vraagt.Dezer dagen wordt een regeling gepubliceerd die het stapelen bij lerarenopleidingen
mogelijk maakt.Bij de ontwerpwedstrijd zijn meer dan 400 ideeën binnengekomen. De
jury heeft hieruit 20 ideeën geselecteerd. Om deze 20 ideeën uit
te werken, wordt per idee een budget beschikbaar gesteld, uiteenlopend van
f 10 000 tot f 100 000. Van de overige ideeën wordt
een soort gids gemaakt, een informatiebron van good practices. Deze gids kan
niet alleen via kennisnet en internet worden bekeken, maar wordt ook op pabo's,
op tweedegraads lerarenopleidingen en via managementtrainingen voor scholen
beschikbaar gesteld.Het is niet juist dat het BWOO deelname aan het arbeidsproces verhindert.
Degenen die nu nog in de wachtgeldregeling zitten, moeten beschikbaar zijn
voor de arbeidsmarkt. De enige belemmering vormt het anticumulatiebeding,
dat voortvloeit uit de algemene wetgeving. Als bovenop het wachtgeld wordt
betaald, wordt de sociale wetgeving overtreden en dat wil de minister niet.
Thans wordt wel bezien of mensen uit de 55-plus-groep kunnen terugkeren naar
het onderwijs. Daarover verschilt de minister niet van mening met mevrouw
Van der Hoeven. Als daarover meer informatie beschikbaar is, zal de minister
deze aan de Kamer toesturen.De Vijfkwartsmaat-oplossing waarvoor in Almere is gekozen, wil de minister
ook graag in andere gebieden toepassen. Hij kan zich voorstellen dat bepaalde
regio's daar heel nadrukkelijk rijp voor zijn. De voorbeelden van de grote
steden wil hij dan ook daar van toepassing verklaren. Het ministerie zal goed
in de gaten houden waar zich deze specifieke problemen voordoen, zodat hiervoor
eenzelfde type oplossing kan worden gesuggereerd. Dit is overigens een van
de speerpunten bij de besluitvorming over de voorjaarsnota en de discussie-Van
Rijn, net zoals de functie- en beloningsdifferentiatie. Geprobeerd wordt om
de schoolbudgetten fors te verhogen, opdat de scholen zelf een inzet kunnen
kiezen. De lio-stagiair en de lio-werknemer zijn daar ook een onderdeel van.
De school zou voor hetzelfde werk hetzelfde moeten betalen. De minister heeft
de pabo's gevraagd, aan de school duidelijk te maken dat er zo'n vergelijking
moet zijn en dat dienovereenkomstig moet worden betaald. De scholen hebben
daar wel budgetten voor nodig, evenals voor het assessment. Het geld voor
al deze zaken wil de minister niet oormerken, maar in algemene budgetten aan
de scholen beschikbaar stellen. Dit budget probeert hij dan ook zo hoog mogelijk
te laten zijn. Dezer dagen zullen de besprekingen hierover in het kabinet
in volle gang zijn.De minister benadrukt dat in geen van zijn brieven wordt aangegeven dat
marktwerking wordt ingevoerd. Wel is gezegd dat, om de achterstand bij het
afnemen van assessments in te lopen, wordt gekeken of ook andere partijen,
zoals het IVIO of de schooladviesdienst, onder waarborging van de kwaliteit
assessments kunnen aanbieden onder verantwoordelijkheid van een bekostigde
of aangewezen lerarenopleiding. Mogelijk bestaat in de toekomst
voor het hoger onderwijs een accreditatiesysteem. Als straks de accreditatiewet
is aangenomen, kan een commerciële instelling zich bij het accreditatieorgaan
aanbieden. Voldoet de door hen aangeboden lerarenopleiding aan de kwaliteitsnormen,
dan zal de instelling geaccrediteerd worden. In dat geval kan de minister
niet verhinderen dat zij bijvoorbeeld leraren gaat opleiden. Het is daarom
van belang de huidige lerarenopleidingen, die nu een voorsprong hebben om
een goed aanbod te realiseren, zo krachtig mogelijk te maken.De assessments die op dit moment worden afgenomen, bijvoorbeeld door de
lerarenopleidingen of het IVIO, worden door de inspectie getoetst. Er is een
standaardassessment. De minister maakt duidelijk dat gelet op het tekort aan
capaciteit voor het afnemen van assessments bij de pabo's enerzijds en de
wens om zo snel mogelijk wat te doen aan het lerarentekort anderzijds ook
wordt gekeken naar andere partijen. De capaciteit die er is, moet worden benut.
De pabo's die op dit moment nog geen assessments aanbieden, zouden dat in
feite wel moeten doen. Het IVIO werkt samen met LOI. Dit alles blijft echter
binnen de wet, die ervan uitgaat dat tot nu toe alleen de bekostigde en aangewezen
instellingen assessments afnemen. LOI is ook een aangewezen instelling en
kan assessment aanbieden op grond van de Interimwet zij-instroom. Een niet-aangewezen
instelling kan dat dus niet. Dat moet helder zijn. De capaciteit bij de bestaande
pabo's moet meer worden benut. In de noordelijke hogeschool is bijvoorbeeld
capaciteit over. Kan de vraag naar assessments in het midden van het land
worden opgelost door de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden? Dat soort zaken
moet bekeken worden. Dat betreft het eerste deel van de brief van 19 maart.
Het tweede deel van deze brief gaat over het inschakelen van andere partijen
in samenwerking met de bestaande opleidingen. Het derde deel gaat over het
eventueel in de toekomst inschakelen van derden.Tegenover de heer Rabbae merkt de minister op dat studenten ook nu al
bijbaantjes kunnen krijgen in de scholen. Verschillende pabo's werken al samen
met scholen en laten derdejaars studenten een dag in de week als onderwijsassistent
fungeren. In het algemeen overleg met de pabo's wil de minister dit verder
stimuleren. Dit betekent opnieuw dat scholen budgetten moeten krijgen om ook
dit soort zaken te kunnen realiseren.Ook in Maatwerk voor morgen 3 wordt uitgegaan van een deling van de verantwoordelijkheid
met werkgevers en werknemers. In deze nota wordt nadrukkelijk het overleg
geopend met opleidingen en werkgevers gezamenlijk om zij-instromers en lio's
beter in positie te brengen.Voor het komende jaar is er al rekening mee gehouden dat vacaturegeld
uit het primair onderwijs terugstroomt naar de overheid. Voor het weghalen
van de schotten en de verzilvering van budgetten door het primair onderwijs
is een budget van 45 mln toegevoegd. Dit budget komt uit de ruimte voor vacatures
in het primair onderwijs die door het declaratiestelsel op de rijksbegroting
stonden. Deze budgetten zijn dus al ingezet voor verzilvering op het hoogste
niveau. De ontschotting heeft dus geleid tot een extra budget van 45 mln.
De staatssecretaris heeft de brief over de ontschotting onlangs aan de Kamer
aangeboden.Op de vraag van de heer Rabbae naar het tekort van de lerarenopleidingen
van 30 mln antwoordt de minister nogmaals dat hij eerst wil wachten op het
plan van aanpak. Daaruit moet blijken wat de opleidingen daadwerkelijk nodig
hebben om tot de nieuwe aanpak te kunnen overgaan. Op grond daarvan zal worden
bekeken wat de bijdrage moet zijn.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Wetenschappen
en Cultuur,Van der HoevenDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Wetenschappen
en Cultuur,CoenenXNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Van der
Hoeven (CDA), voorzitter, Rabbae (GroenLinks), Lambrechts (D66), Dittrich
(D66), Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma (PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel
(PvdA), ondervoorzitter, Passtoors (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Wagenaar
(PvdA), Belinfante (PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Hamer (PvdA),
Nicolaï (VVD), Van Bommel (SP), Barth (PvdA), Halsema (GroenLinks), Örgü
(VVD), Eurlings (CDA), Slob (ChristenUnie).Plv. leden: Schimmel (D66), Mosterd (CDA), Atsma (CDA), Harrewijn (GroenLinks),
Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Van Baalen (VVD), Valk (PvdA),
Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), De
Cloe (PvdA), Gortzak (PvdA), Molenaar (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Spoelman
(PvdA), Voûte-Droste (VVD), Poppe (SP), Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Rijpstra (VVD), Wijn (CDA), Stellingwerf (ChristenUnie). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23328-73.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl