Aanbieding onderzoeksrapport over functionele diagnostiek in de forensische psychiatrie
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2016-01-29 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2015-2016
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 628
 
 Forensische zorg
 
 
 
 25 424
 
 Geestelijke gezondheidszorg
 
 
 Nr. 15
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 27 januari 2016
 Hierbij bied ik u het onderzoeksrapport «Functionele diagnostiek in de forensische psychiatrie: een literatuuronderzoek» aan1Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl..
 Aanleiding
 In de algemene psychiatrie komt steeds meer aandacht voor functionele diagnostiek. Bij deze vorm van diagnostiek wordt het categoraal gedefinieerde ziektebeeld ontleed in zijn samenstellende, zichtbare elementen. Hierdoor kan in kaart worden gebracht welke functiestoornissen en persoonlijkheidskenmerken aan de symptomen ten grondslag liggen en welke psychische functies intact zijn. Een functionele vertaling biedt meer ruimte voor precieze formulering van persoonlijke zorgbehoeften en individuele prognoses. Ook binnen de forensische psychiatrie bestaat behoefte aan functionele diagnostiek, in de vorm van een diagnostisch model waarin delictverklarende en delictvoorspellende factoren staan die informatie verschaffen over functiestoornissen en persoonlijkheidskenmerken die in een bepaalde context kunnen bijdragen aan delictgedrag.
 Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (WODC) heeft, als eerste stap richting een functionele diagnostiek, verkennend literatuuronderzoek verricht naar wat er op nationaal en internationaal gebied bekend is over forensische functionele diagnostiek om zicht te krijgen op de in de literatuur beschreven delictverklarende en delictvoorspellende factoren. Deze factoren kunnen informatie verschaffen over het verband tussen stoornissen en delicten en in het verlengde hiervan inzicht geven in risico op recidive. In het onderzoeksrapport ligt de focus van de diagnostiek op het niveau van de Pro Justitia-rapportage en recidivebestrijding. De forensische psychiatrie is immers een tak van de algemene psychiatrie, die zich bezig houdt met de diagnostiek en behandeling van mensen met een stoornis die een delict dreigen te plegen of hebben gepleegd.
 Belangrijkste conclusies
 Uit de onderzochte en door de onderzoekers uitgevoerde meta-analysen blijkt dat een aantal factoren, zoals een psychische aandoening en delinquentie in de voorgeschiedenis, het risico op delict(recidive) kan beïnvloeden. In tabel 1 worden de geïdentificeerde delictvoorspellende factoren weergegeven. Deze factoren kunnen mogelijk worden gebruikt binnen een functioneel diagnostisch model.
 
 Tabel 1: Samenvatting gevonden delictvoorspellende factoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Statische factoren uit bestaande meta-analysen in de literatuur
 
 
 
 
 Dynamische factoren uit bestaande meta-analysen in de literatuur
 
 
 
 
 Statische factoren uit meta-analysen in dit rapport
 
 
 
 
 Dynamische factoren uit meta-analysen in dit rapport
 
 
 
 
 
 
 
 Maternaal roken
 
 
 Psychotische stoornissen
 
 
 Ouderlijke (psychische) factoren
 
 
 Diagnose schizofrenie
 
 
 
 
 Vroege blootstelling aan geweld
 
 
 Persoonlijkheids-stoornissen
 
 
 Trauma/bullying
 
 
 Persoonlijkheids-factoren
 
 
 
 
 Opvoeding
 
 
 Middelenmisbruik
 
 
 Mannelijk geslacht
 
 
 Middelenmis-bruik
 
 
 
 
 Voorgeschiedenis geweld/criminali-teit
 
 
 Bipolaire stoornis
 
 
 Criminele voorgeschiedenis
 
 
 Diagnose niet-schizofrenie
 
 
 
 
 
 Therapietrouw
 
 
 
 Hogere leeftijd (beschermend)
 
 
 
 
 
 Niet in behandeling zijn (psychose)
 
 
 
 Gebruik psychofarmaca (beschermend)
 
 
 
 
 
 Afwijkende seksuele voorkeuren
 
 
 
 Conduct disorder
 
 
 
 
 
 
 
 Betrokkenheid bij behandeling
 
 
 
 
 
 
 Een vergelijking tussen de bevindingen uit dit literatuuroverzicht en bestaande risicotaxatie-instrumenten laat zien dat het merendeel van de geïdentificeerde factoren (in)direct is verwerkt in deze instrumenten. Veel van wat nu wordt beschouwd als belangrijke delictvoorspellende factoren is echter niet, of niet goed, onderzocht in relatie tot forensische uitkomsten. Daarnaast geven de gevonden dynamische factoren weinig informatie op het niveau van onderliggende aspecten van de stoornis in relatie tot zorgbehoefte en prognose. Geconcludeerd wordt dat over de functionele waarde van de factoren, zoals die kunnen worden vastgesteld in diagnostisch onderzoek, nog relatief weinig bekend is. Toekomstig onderzoek zal moeten aantonen of een methode van individuele dataverzameling, zoals de Experience Sampling Methode, binnen forensische patiëntengroepen een rol kan spelen bij de ontwikkeling van een functionele risicodiagnostiek. Door gebruik te maken van dataverzameling op individueel niveau kunnen prospectieve, intensieve tijdseries worden verkregen over gedrag en beleving. Deze tijdseries zijn bruikbaar voor zowel de diagnostiek als therapie van de individuele patiënt en voor de wetenschappelijke ontwikkeling van een forensische functionele risicodiagnostiek. Voor de patiënt biedt deze vorm van dataverzameling aanknopingspunten voor een meer op maat gemaakte behandeling. Op wetenschappelijk gebied kunnen deze individuele tijdseries worden gebruikt om goed zicht te krijgen op trajecten die leiden tot het optreden van een klinische transitie, zoals een delict of recidive.
 Uit het onderzoek komt verder naar voren dat standaardtoepassing van risicotaxatie-instrumenten binnen het brede domein van de geestelijke gezondheidszorg (ggz) mogelijk weinig effectief is. Dit leidt, aldus de onderzoekers, tot kostenverhoging of het onttrekken van middelen aan onderdelen van het zorgproces die wel evidence based zijn, en heeft ethische en mogelijk ook juridische bezwaren.
 
 Beleidsreactie
 In de forensische psychiatrie worden vragen van de rechter over de stoornis en het recidiverisico van de patiënt beantwoord. Omdat een psychiatrische diagnose op zichzelf geen delictverklarende en delictvoorspellende waarde heeft, is het nodig meer naar verstoorde functies te kijken. Hoewel in deze literatuurstudie een aantal algemene delictvoorspellende factoren is geïdentificeerd, is het merendeel van deze factoren onderdeel van risicotaxatie-instrumenten. Bovendien zijn er geen specifieke functiestoornissen, die mogelijk in verband staan met delictgedrag, gevonden omdat hier nog geen onderzoek (op grond van individuele tijdseries) naar is verricht. Daarom merken de onderzoekers terecht op dat aanvullend onderzoek naar de relatie tussen functiestoornissen en individuele risicotrajecten noodzakelijk is om op het niveau van het individu uitspraken te doen over (recidive)risico’s. Aan het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie is gevraagd in samenwerking met het forensische veld en verschillende universiteiten het vervolgonderzoek, dat is gebaseerd op het niveau van het individu, uit te voeren.
 Tot slot wil ik stilstaan bij het gebruik van risicotaxatie-instrumenten in zowel de algemene als forensische ggz. Deze instrumenten, die zijn gebaseerd op groepsvergelijkingen, kunnen in beide sectoren een belangrijk en goed hulpmiddel zijn om bij personen bij wie er risico’s bestaan op delictgedrag een inschatting te maken van de aard en ernst van deze risico’s. Het gericht inzetten van risicotaxatie-instrumenten binnen het domein van de algemene ggz, dus bij personen bij wie er aanleiding is om te vrezen voor delictgedrag, kan dan ook meerwaarde hebben. Daarbij merken de onderzoekers terecht op dat het altijd van belang is om ook naar het individu te kijken. Zo kan jeugdtrauma bij de ene persoon een blijvend risico op ontsporing geven, maar bij de ander een bron van vergevingsgezindheid en kracht zijn. Aangezien in risicotaxatie-instrumenten slechts algemene factoren zijn opgenomen die in principe criminologisch van aard zijn ongeacht de stoornis, dienen uitkomsten van een risicotaxatie in een risicoanalyse geïndividualiseerd te worden door een expert. Het functioneler maken van forensische diagnostiek biedt een veelbelovend perspectief voor een betere verklaring en voorspelling van delictgedrag en de daaraan gerelateerde persoonlijke zorgbehoeften.
 
 
 
 
 De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
 
 K.H.D.M.
 Dijkhoff