Vierde Nationaal Milieubeleidsplan; Verslag algemeen overleg gehouden op 14 december 2005
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27801, nr. 43

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-01-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

27801 nr. 43

20-01-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27801Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 28663Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 801Vierde Nationaal Milieubeleidsplan28 663Milieubeleid 2002–2006nr. 43VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 20 januari 2006De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, de vaste commissie voor Economische Zaken2 en de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit3 hebben op 14 december 2005 overleg gevoerd met staatssecretaris
Van Geel van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over:– de brief van de staatssecretaris van VROM van
5 oktober 2005 met de Hoofdlijnennotitie Toekomstagenda Milieu (27 801,
nr. 41);– de brief van de staatssecretaris van VROM van
8 november 2005 met het Voortgangsbericht Transities 2005 (28 663,
nr. 45).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Spies (CDA) brengt naar voren dat
volgens recente krantenberichten jongeren zich meer zorgen maken over de bedreiging
van de aarde door een gebrek aan duurzame ontwikkeling dan over de dreiging
van terrorisme. Overigens blijkt men als burger het milieu belangrijker te
vinden dan als consument en pas bereid om in beweging te komen voor het milieu
als de overheid dat voorschrijft en de buurman ook wat doet. Zij is het er
volstrekt mee eens dat het kabinet vasthoudt aan een absolute ontkoppeling
van economische groei en milieudruk en de problemen niet wil afwentelen op
andere delen van de wereld of op toekomstige generaties. Wil de regering de
bevolking een vergelijkbare milieukwaliteit bieden als er is in de landen
om Nederland heen, dan zal Nederland per hoofd van de bevolking meer moeten
blijven investeren dan die andere landen. Kernwoorden om dat te bereiken zijn
haars inziens het vergroten van draagvlak en het vergroten van effectiviteit.Mevrouw Spies verwijst naar de adviezen van de VROM-Raad omtrent het versterken
en stimuleren van initiatieven van onderop en het verder decentraliseren van
het beleid. Zij is benieuwd hoe de staatssecretaris de suggesties van de VROM-Raad
vorm wil geven. Zij herkent zich in de hoofdlijnen van de notitie over de
Toekomstagenda Milieu. Zij zou in plaats van «het betrekken van de burger»
best «het verleiden van de burger» willen lezen. Het milieubeleid
moet af van het opgeheven vingertje van de geitenwollen sokken. Het moet leuker
en uitdagender worden. Bijvoorbeeld de energiebox spaart niet alleen het milieu,
maar ook de portemonnee en stimuleert de mensen om zelf wat te doen. Haar
collega Verburg heeft bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken
de suggestie gedaan het budget dat nu voor de koopkracht naar de bijzondere
bijstand gaat deels te besteden voor de box. De SMOM (Subsidieregeling maatschappelijke
organisaties en milieu) kan wellicht beter worden toegesneden op gebruik van
onderop. Ook overweegt haar fractie om te stemmen voor het amendement van
de PvdA op de begroting van VROM om de laagste inkomens te steunen bij energiebesparingsgedrag.Met de drie planbureaus die er inmiddels zijn, moet het naar de mening
van mevrouw Spies steeds beter lukken kosten en baten nuchter af te wegen.
Zij vraagt welk schaalniveau de staatssecretaris zich daarvoor voorstelt en
of ook de kosten van niets doen zichtbaar zullen worden gemaakt. Verder kan
het nuchter omgaan met risico’s worden geanalyseerd, bijvoorbeeld op
het gebied van bodem, van water of van externe veiligheid. Misschien moet
eens met het ministerie van Financiën gepraat worden over de werking
van de financiële systematieken van VROM voor de kosten-batenanalyses.
Die vinden nu puur sectoraal plaats. De baten, winst in de volksgezondheid,
zouden bijvoorbeeld afgewogen moeten kunnen worden tegen de kosten van extra
investeringen in roetfilters.De VROM-Raad heeft een aantal harde observaties over de houding van beleidsmakers
en uitvoerders voor de Toekomstagenda Milieu. De politiek krijgt een draai
om de oren. Vervolgens wordt geconstateerd dat ambtelijk VROM erg technocratisch
is en onvoldoende meegegroeid is met de nieuwe termen en waarden die bij burgers
een rol spelen, waardoor een grote afstand tussen burgers en milieubeleid
is ontstaan. Mevrouw Spies is van oordeel dat de nieuwe benadering in het
milieubeleid geen kans van slagen heeft als er niet heel hard wordt gewerkt
aan de cultuur en de houding van de mensen die dat beleid mede vorm geven
en uitvoeren. Zij acht meer nodig dan de Interdepartementale Programmadirectie
Energietransitie, overigens op zichzelf een heel goed initiatief.Mevrouw Spies pleit ervoor bij de keuze van instrumenten ervan uit te
gaan dat milieubeleid meer in prijzen tot uitdrukking moet komen. Het principe
dat de vervuiler betaalt moet in acht genomen blijven worden, maar innovatie
moet uitnodigender worden gemaakt. Meer dan in het verleden moet
er een consistente overheid zijn, die langjarig zekerheid biedt. Er moet meer
worden ingezet op belonen in plaats van straffen. Zij mist in hoofdstuk 4
overigens nog een aantal acties, zoals de CO2-emissiehandel voor
de luchtvaart, een ambitieuzer bronbeleid en het stimuleren van rijden op
aardgas.Eigenlijk spreekt mevrouw Spies liever niet over een toekomstagenda, al
was het alleen al om af te raken van de flauwe woordspelletjes van de directeur
van de Stichting Natuur en Milieu en de collega van GroenLinks over TAM. De
doelstellingen staan niet ter discussie, dus er wordt gezocht naar een strategie.
Zij nodigt de staatssecretaris en haar collega’s uit om creatieve suggesties
te doen.De heer Van der Ham (D66) releveert dat op
de klimaatconferentie van Montreal vorige week eigenlijk weinig van de grond
is gekomen. Bill Clinton pleitte ervoor dat steden, regio’s en landen
zelf aan de slag zouden gaan met concrete projecten om milieuproblemen op
te lossen. De heer Van der Ham is het eigenlijk wel eens met alles in de hoofdlijnennotitie,
maar hij vindt nergens iets over projecten en data waarop die moeten zijn
gerealiseerd. Die wil hij wel terugzien in de Toekomstagenda Milieu. Dat behoeft
niet beperkt te worden tot de periode tot 2008. Daarna moet worden teruggerekend
wat nu moet worden gedaan om in bijvoorbeeld 2030 of 2050 iets bereikt
te hebben. De hoofdlijnennotitie moet daartoe worden geconcretiseerd. Zo moeten
de ambities van het milieubeleid met betrekking tot de landbouw worden aangescherpt,
bijvoorbeeld voor dierenwelzijn. De landbouw zou binnen twintig jaar verduurzaamd
kunnen worden. Hij vraagt waarom het kabinet er nog steeds niet voor kiest,
voor de consument duidelijk te maken wat voor vleesproducten hij koopt, bijvoorbeeld
door ze te labelen op dierenwelzijn. Ook een beleid voor groene kassen heeft
zijn belangstelling.Energie is naar de mening van de heer Van der Ham het belangrijkste element
voor de toekomstagenda. Hij vraagt wanneer moet vaststaan dat CO2-opslag
een goede oplossing is om de verbranding van fossiele grondstoffen schoon
te doen plaatsvinden. Dat is een dilemma, net als het gebruik van kernenergie.
Er zou een datum moeten worden afgesproken voor een go/no go-beslissing. Andere
punten zijn het gebruik van energie uit waterstof en van windenergie en de
leveringszekerheid daarvan. Hij vindt dat de Europese inzet te weinig wordt
uitgewerkt in de notitie. Hij mist een evaluatie van dingen die tot nu toe
niet goed gaan, zoals het Nederlandse milieubeleid in Europa. Aan de hand
van de resultaten van de Nederlandse lobby in het verleden kan worden nagegaan
hoe vastzittende opvattingen in Europa op een creatieve wijze kunnen worden
losgewrikt, om een koploperspositie te vervullen.De heer Samsom (PvdA) maakt de staatssecretaris
een groot compliment voor de eerste zin uit de hoofdlijnennotitie, dat het
beleid uit het NMP4 voor het kabinet nog steeds het vertrekpunt is voor het
milieubeleid. Hij herinnert zich nog heel goed dat de woordvoerder van de
fractie van het CDA het vorig jaar zei blij te zijn dat de staatssecretaris
een nieuw beleidsplan aankondigde, waarin dan de «onhaalbare doeleinden»
van het NMP4 zouden moeten worden vervangen. Helaas wordt die eerste zin nergens
in de notitie meer overtroffen. De notitie loopt al heel snel uit op een schaamlap
voor falend beleid, met een wat inspiratieloos slotakkoord, waarin oude ideeën
en beleidsvoornemens worden opgepoetst.Over de analyse waarom niet voldoende progressie wordt geboekt in het
milieubeleid was de heer Samsom nog best tevreden. Het realiseren van een
duurzame toekomst wordt steeds internationaler, omdat een aantal grote probleem
alleen internationaal kan worden aangepakt, steeds weerbarstiger, omdat verdergaande
maatregelen meer weerstand zouden kunnen oproepen en steeds duurder, omdat
het laag hangende fruit al is geplukt. Naar zijn inzicht vragen internationale
problemen internationaal leiderschap van Nederland, bijvoorbeeld
in Europa. Weerbarstige problemen vragen om krachtig en helder beleid. Dure
problemen vragen om meer geld. In de hoofdlijnennotitie staat echter dat in
Europa vroegtijdig kritisch gekeken moet worden of Europese voorstellen wel
haalbaar zijn. Ook staat er dat burgers moeten worden ingeschakeld bij het
realiseren van een schoon milieu door technologische vernieuwing en nieuwe
arrangementen, terwijl uit alle onderzoek juist blijkt dat de mensen een krachtig
overheidsbeleid verwachten. Volgens hem willen de mensen geen overheid die
hen laat kiezen, maar een overheid die problemen voor hen aanpakt. Dat betekent
dat er meer heldere doelen moeten komen voor bijvoorbeeld 2030, met afdoende
maatregelen. Mensen accepteren een krachtig milieubeleid, mits zij weten waar
het voor dient. De heer Samsom wenst in de TAM een koplopersrol voor Nederland
in Europa op milieugebied, heldere doelen voor 2030, duidelijke beleidsopties
om die te bereiken en een deugdelijke financiële paragraaf. Daarna komt
de uitvoerbaarheid.Een krachtig milieubeleid ontbreekt in de hoofdlijnennotitie voor de TAM.
Het perspectief zou een land moeten zijn waar de helft van de energie wordt
opgewekt door duurzame bronnen, auto’s op waterstof rijden, geen afval
meer wordt geproduceerd door vergaand hergebruik, nog steeds stille groene
gebieden zijn en Akzo Nobel allang geen verf meer maakt, maar folie en glas
voorziet van revolutionaire coatings, die zonne-energie opwekken, Pernis een
centrum is waar biomassa wordt gebruikt, de landbouw duurzaam wordt bedreven
en dieren een dierwaardig bestaan hebben. De notitie vermijdt de conclusie
dat het duurdere milieubeleid vergt dat er geld bij moet. Het ontbreken van
een financiële paragraaf was al dé omissie van het NMP4. De fractie
van de PvdA zal niet akkoord gaan met een TAM zonder deugdelijke financiële
dekking. Mevrouw Peijs heeft tot 2020 80 mld. binnengesleept voor asfalt,
staal en beton. Hij is lovend over de Nota Mobiliteit, maar er moet een soortgelijk
bedrag worden gereserveerd voor een duurzame toekomst.De inzet van de PvdA is om van kernenergie een te vermijden energieoptie
voor Nederland en Europa te maken.De heer Duyvendak (GroenLinks) lijkt het heel
goed om vast te stellen dat er in Nederland geen toekomst voor kernenergie
zal zijn.Hij vond de toespraak van Clinton in Montreal een illustratie van het
dilemma dat is terug te vinden in de Toekomstagenda Milieu. Clinton wees op
kansen en mogelijkheden, maar zei tijdens de persconferentie erna dat er niets
mogelijk is zonder glasheldere, afrekenbare doelen, bijvoorbeeld over CO2-emissiehandel. De heer Duyvendak vindt dat precies de crux van het
milieubeleid. Er is veel positiefs te melden, maar men komt er niet zonder
glasheldere doelen. Waar in Kyoto iedereen het erover eens was dat de rijke
geïndustrialiseerde landen in 2020 30% minder CO2 moeten
uitstoten, leiden de plannen van het kabinet in de Nota Mobiliteit ertoe dat
de uitstoot in de sector verkeer in 2020 25% hoger is. Toch wordt er
alleen maar geroepen om nog meer wegen en sprak niemand, behalve de heer Duyvendak
zelf, over dit enorme probleem. Hij vindt het tragisch dat de PvdA zelfs voor
de nota dreigt te gaan stemmen. Zijns inziens moet de Toekomstagenda Milieu
werken met harde doelen en harde plafonds. Een herhaling van de doelen van
het NMP4 is niet voldoende, laat staan om ze later te halen. Een doel is pas
echt hard als het is gekoppeld aan een datum. Het milieubeleid moet doorwerken
in andere delen van het kabinetsbeleid. Er dreigt nu een geïsoleerde
milieuagenda te komen, waarbij alle andere ministeries gewoon verder denderen.
Het zou goed zijn als het een kabinetsnota werd.In de hoofdlijnennotitie wordt terecht geconstateerd dat het niet goed
gaat met het milieubeleid, maar zij komt volgens de heer Duyvendak met een
onvoldoende krachtige aanpak. Van de vijf routes die worden genoemd
om het milieubeleid vlot te trekken gaat zijn hart niet sneller kloppen. Hij
acht de opmerking in de nota dat een absolute ontkoppeling van economische
groei en verandering in milieudruk betekent dat er geen milieuschuld wordt
opgebouwd feitelijk onjuist, want bij een absolute ontkoppeling kan toch nog
meer van een bepaalde stof worden uitgestoten dan de aarde kan verdragen en
verwerken. Absolute ontkoppeling als doel is onvoldoende.Naar de opvatting van de heer Duyvendak dient in de Toekomstagenda Milieu
de rol van de overheid veel nadrukkelijker te worden aangegeven. De staatssecretaris
moet nu erkennen dat iedere burger vindt dat de overheid het sociale dilemma
moet doorbreken met collectieve arrangementen, maar schrikt er vervolgens
voor terug de consequenties daarvan te trekken. Dat hoeft niet alleen te gebeuren
via ouderwetse regelzucht, maar daarvoor kunnen moderne prijsmechanismen worden
gebruikt, waarbij het belangrijkste principe is dat de vervuiler betaalt.
De eerste gelegenheid om dat te regelen is straks het verpakkingendossier.
In de Toekomstagenda Milieu zal moeten worden aangegeven dat de overheid een
cruciale rol heeft en met welk instrumentarium dat wordt afgedwongen.Een tweede principe is het werken met plafonds. Sectoren moeten doelstellingen
meekrijgen. Misschien kunnen zij zelf oplossen hoe zij die moeten realiseren.In de toekomstagenda moet explicieter dan nu gebeurt worden ingegaan op
de probleemvelden, zoals de problemen in de verkeerssector, die hij al signaleerde,
de landbouw, de energievoorziening enzovoorts. Daarbij moet een doorvertaling
naar de andere departementen plaatsvinden.Mevrouw Van Velzen (SP) twijfelde een beetje
of ze naar dit overleg moest komen. Al eerder, bij het duurzaamheidsdebatje
in 2004, heeft de staatssecretaris de Kamer uitgenodigd om mee te denken,
maar van de voorstellen die toen zijn gedaan ziet zij weinig terug. Zij kan
zich aansluiten bij eerdere voorstellen, zoals een koplopersrol in Europa,
duidelijke perspectieven voor de burgers, heldere doelstellingen enzovoorts,
maar dan niet in steekwoorden, doch helemaal uitgewerkt.In het duurzaamheidsdebat heeft de fractie van mevrouw Van Velzen al gepleit
voor het internaliseren van milieukosten. Het enige dat daar uit is gekomen
is dat minister Veerman bij het LEI een quick scan heeft laten uitvoeren naar
de externe kosten van de varkenshouderij in Nederland. Als milieukosten worden
geïnternaliseerd, ziet de burger wat de werkelijke kosten van een product
zijn, zonder dat de milieulasten worden afgewenteld op de samenleving. In
een SER-advies is geadviseerd openheid van productieketens te bewerkstelligen,
zodat de burger weet wat hij koopt. Er kunnen duurzaamheidsafspraken in de
mededingingswetgeving worden gemaakt, door het opstellen van positieve lijsten.
De Mededingingswet moet worden versoepeld voor dierenwelzijn, schone producten
enzovoorts.In het Voortgangsbericht Transities is een vierde rapportage over de positie
van een aantal beleidsterreinen opgenomen. Mevrouw Van Velzen vreest dat zij
anders denkt dan het kabinet over het begrip transitie. Bij een gelegenheid
als de behandeling van de Najaarsnota zou ook eens over duurzaamheid en «consuminderen»
gesproken moeten worden. Een van de grootste problemen is dat de staatssecretaris
helemaal geen invloed heeft op een aantal terreinen waar milieubeleid dringend
nodig is. Zij is ervan overtuigd dat de staatssecretaris best veel wil, maar
er zou in de volgende regeerperiode een minister van duurzaamheid moeten komen,
die dwingende adviezen kan geven aan zijn collega’s, over duurzame economische
groei, duurzame mobiliteit enzovoorts. In het MIT of de Najaarsnota komen
de aspecten milieu en duurzaamheid gewoon niet aan de orde. Alle beleid van
het kabinet zou op duurzaamheid moeten worden getoetst.De heer De Krom (VVD) ziet de hoofdlijnennotitie
als de aanzet voor een discussie, hetgeen hij prima vindt. Ambities worden
erin gecombineerd met realisme en pragmatisme, hetgeen goed is voor het draagvlak
in de samenleving. Er moet bijvoorbeeld rekening worden gehouden met sociale
consequenties van het milieubeleid. De notitie spreekt hem bijzonder aan.Wat wordt vermeld over de betrokkenheid van burgers is voor de heer De
Krom verwarrend. Hij begrijpt de analyse en de conclusie niet. Hij stemt in
met het stellen van prioriteiten op basis van risico-inschattingen. Hij herinnert
aan de toezegging van de staatssecretaris dat de risicobenadering uit het
rapport Gezondheid en milieu van de Gezondheidsraad zou worden uitgewerkt
in een comparing risk model. Hij is een voorstander van kosten-batenanalyses.
Op 15 september heeft de staatssecretaris er een toegezegd over bodemsanering,
die pas in oktober volgend jaar komt. Hij vermoedt dat het CPB dat veel sneller
kan. Overigens komt het Natuur- en Milieuplanbureau van het RIVM er nu ook
weer aan te pas, hetgeen misschien een vertragende factor is.De heer De Krom vindt een stevig bronbeleid vanuit Europa prima, maar
zet vraagtekens bij de normen die alle flexibiliteit weghalen. In de praktijk
leidt dit tot gekunstelde oplossingen en juridisering van het debat, bijvoorbeeld
over de luchtkwaliteit. Hij meldt alvast dat hij tegen een eventueel Europees
geluidhinderbeleid is. Hij is erg geïnteresseerd in de betekenis van
de mededeling dat het kabinet er in Brussel meer bovenop zal zitten.Als een belangrijk instrument voor het milieubeleid ziet de heer De Krom
het transactiemodel, waarbij maatschappelijke belangen tegen elkaar worden
uitgeruild. Dat stelt groepen van burgers in de samenleving ook in staat om
zaken met elkaar uit te ruilen, maar hij komt het begrip niet in die zin in
de notitie tegen. Hij vraagt om een uitwerking ervan. Tevens stelt hij voor
het project Stad en milieu in de notitie verder uit te werken.Het papiercircus rondom het milieubeleid doet afbreuk aan het draagvlak
voor het milieubeleid. De heer De Krom wil naar het «hamburgermodel»
toe. De burger gaat naar één loket en heeft verder niets te
maken met de interactie tussen allerlei overheidsdiensten. Hij moet daar alle
vergunningen die hij nodig heeft in een keer kunnen regelen.De heer Lubbers heeft in de visie van de heer De Krom goede dingen gezegd
over kernenergie. Als het een beetje meezit komt de fractie van het CDA snel
langszij. Het energiebeleid van de overheid rammelt, want er worden geen keuzes
gemaakt in de Energienota van minister Brinkhorst en de stukken van de staatssecretaris.
Het energieprobleem is ook een klimaatprobleem. Naar het oordeel van de heer
De Krom zijn meer kernenergie en meer schone kolentechnologie nodig. Hij wenst
een verschuiving van marktstimulering naar onderzoek en ontwikkeling, waaronder
proeven met CO2-opslag. Hij pleit voor een langjarig programma
waarin dit soort initiatieven is ingebed, bijvoorbeeld uit te voeren door
een Dutch energy institute, dus geen gefragmenteerd ad-hocbeleid. Dat kan
met FES-gelden en private financiering. Als het effect van de wijziging van
de Kernenergiewet is dat investeringen in kernenergie in de toekomst belemmerd
worden, zal het kabinet nog een harde noot te kraken hebben met de fractie
van de VVD.De heer De Krom vraagt om een brief van het kabinet over de resultaten
van de klimaatconferentie in Montreal. Hij kan zich voorstellen dat het kabinet
daarin een aantal scenario’s schetst. Voorts wil hij weten wat het kabinet
gaat doen om aansluiting te zoeken bij het Asian-Pacific Pact.Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris constateert in de commissie
twee benaderingswijzen, die overigens dwars door de coalitie lopen. De eerste
is begrip voor zijn wens dat in een vroege fase, zonder dat er een nota ligt,
door de Kamer mede sturing wordt gegeven aan het proces, een begrip dat bleek bij de heer Duyvendak, mevrouw Spies en de heer De Krom. De tweede
is dat een startnotitie, waarin globaal wordt aangegeven wat moet worden uitgewerkt,
wordt gebruikt om een waslijst te maken van onderwerpen die er niet in staan,
een benaderingswijze die hij betreurt. Het proces is gestart op basis van
de constatering van kabinet en Kamer dat de vakjes in de milieubalans steeds
weer geel, oranje of rood zijn en nauwelijks groen. Hem wordt op grond daarvan
verweten dat hij zijn doelen niet haalt. Hij wil het breed gedragen NMP, met
de vele ambities voor de komende jaren, niet op de schroothoop van de geschiedenis
gooien, maar hij wil het werkbaar maken. Hij wil uitvoeren wat daarin is afgesproken
en niet een nieuwe beleidsnota, die de vorige weer overrulet Hij wil zorgen
voor uitvoerbaarheid en financiering. Hij erkent dat in het NMP4 doelen op
een langere termijn zijn gesteld, zodat ze gemakkelijker kunnen worden gehaald.
In zijn analyse kent Nederland heel veel milieuproblemen door zijn bijzondere
ligging en bijzondere omstandigheden van de economie, zoals het transport.
Omdat Nederland koploper was met regelgeving, is veel van die regelgeving
op Europees niveau doorgetrokken. Nederland geeft naar verhouding twee keer
zoveel uit als andere landen, maar haalt toch een aantal Europese doelen niet,
bijvoorbeeld nitraatdoelstellingen, doelstellingen van luchtkwaliteit enzovoorts.
Een aantal wethouders in grote steden, ook partijgenoten van de heer Samsom,
vinden dat vanwege de bijzondere omstandigheden in Nederland maar van de normstellingen
moet worden afgezien. De overheid kan echter ook vaststellen dat het land
rijk genoeg is om ten minste aan Europese normen te voldoen.De staatssecretaris beklemtoont dat het maken van een nieuwe beleidsnota,
met een visie op de lange termijn, iets anders is dan wat hij beoogde. Hij
ziet geen heil in een compleet nieuw stuk terwijl heel duidelijk is welke
problemen er nationaal en internationaal spelen. Hij heeft de indruk dat drie
problemen grandioos worden onderschat door enkele leden. Het eerste is dat
het internationaal opererende bedrijfsleven voortdurend aandringt op een level
playing field. Het is daardoor moeilijk om steeds meer heffingen op te leggen.
Het tweede is dat de positie van de burger heel ambivalent is, want die vindt
milieubeleid belangrijk, maar niet urgent. De burger is maar ten dele bereid
daarvoor financiële offers te brengen. Het derde probleem is de grote
weerstand in de samenleving tegen de regelgeving op milieugebied, bijvoorbeeld
de oncontroleerbare regelgeving van het Bouwstoffenbesluit. Er wordt nu hard
gewerkt aan een concrete oplossing van deze problemen. Die zal worden geoperationaliseerd
in de toekomstagenda. De heer Samsom kwalificeert dit wellicht als een softe
oplossing à la de jaren zeventig, maar de oplossing van de heer Samsom,
met dwang en regels, lijkt er meer een à la de jaren vijftig. De samenleving
zal echt niet meteen de portemonnee trekken bij nieuwe regelgeving. Nederland
heeft een hoog opgeleide bevolking, die de weg naar de rechter weet te vinden.
Het instrumentarium moet op die samenleving aansluiten. De toekomstagenda
moet er komen om de doelstellingen van het NMP4 uit te voeren. De staatssecretaris
streeft naar continuïteit, consistentie en uiteindelijk resultaat.De staatssecretaris ontwaart een schijnbare tegenstelling tussen de krachtige
uitspraken waarmee de burger zijn mening uit en de wijze waarop de burger
de financiële consequenties voor zijn rekening wil nemen. Het is niet
moeilijk om sociaal gewenste antwoorden te geven, maar uiteindelijk moeten
maatregelen ook een draagvlak hebben, ook in de Kamer. De overheid moet positieve
krachten op een slimme manier benutten om haar beleid vorm te geven. Hij heeft
in de notitie eerlijk toegegeven dat de communicatie van VROM soms slecht
is en beter moet. De suggestie van de heer Van der Ham om voor de burgers
beter inzichtelijk te maken welke soort vlees zij kopen is interessant om
bij de communicatiestrategie mee te nemen. Dat geldt ook voor het transactiemodel
dat de heer De Krom noemde.Bij het oplossen van het sociale dilemma speelt de politiek een grote
rol, maar niet bij uitsluiting. Er is ook een collectieve verantwoordelijkheid
op lokaal, provinciaal en nationaal niveau om de oplossing te organiseren.
De staatssecretaris is zeker niet voor een laissez faire, laissez passer.
Hij gelooft echter niet dat de politiek alles vermag en iets dwars tegen gevoelens
in de samenleving in kan regelen. Het hoofdpunt van de toekomstagenda is de
vraag welk instrumentarium in het huidige tijdsgewricht moet worden gebruikt.
Het afvalbeleid bijvoorbeeld is internationaal georganiseerd, is buitengewoon
moeilijk handhaafbaar en hanteert een ingewikkeld begrippenkader. Dat moet
worden verbeterd, waarbij de taakverdeling tussen overheid en samenleving
ook aan de orde moet komen. Suggesties die passen in het beeld van het kabinet
zullen een plek krijgen in de toekomstagenda.De staatssecretaris is blij dat mevrouw Spies een aantal piketpalen heeft
geslagen rondom afwentelen en ontkoppelen. Hij erkent overigens dat een absolute
ontkoppeling nog niet per definitie leidt tot een afnemen van de milieuschuld.
Het kabinet zal komen met een reactie op de VROM-adviezen over draagvlak en
effectiviteit. Die zullen een belangrijke rol spelen. Wel maakt hij de kanttekening
dat hoewel decentraal beleid prima is hij gehouden is een aantal Europese
doelen en randvoorwaarden uit te voeren. Wat mevrouw Spies het verleiden noemt
sluit het principe dat de vervuiler betaalt niet uit. Zulke instrumenten,
bijvoorbeeld de milieubox, zijn interessant om burgers een handelingsperspectief
te geven en niet in abstracties te leven. Hij zal bezien of de SMOM kan worden
aangepast. Het is niet eenvoudig om de kosten van niets doen zichtbaar te
maken. Op een aantal punten kan dat wel, bijvoorbeeld bij de kosten-batenanalyse
van bodemsanering. Hij zegt voor april een tussenrapportage daarover toe.
Hij is van mening dat het Natuur- en Milieuplanbureau daar absoluut aan moet
meewerken. Hij vindt het veel belangrijker dat er een zeer fundamentele onderzoeksopzet
komt dan dat het rapport een maand eerder of later komt. Hij is wel bereid
na te gaan of het rapport wat eerder kan komen.De staatssecretaris is bereid met Financiën te praten over de systematiek
van kosten-batenanalyses. Er zijn nog meer onderwerpen voor overleg, zoals
bestemmingsheffingen, die voor de burgers duidelijk maken wat er wordt gedaan
voor het milieu.Op een aantal terreinen van het milieubeleid zijn er ambities die niet
zijn gemeld in het NMP4. In de Toekomstagenda Milieu zullen nieuwe vraagstukken
worden geformuleerd, bijvoorbeeld de aanpak van de diffuse verontreinigingen.
De doelen van het NMP4 zullen worden ingebed in een wenkend perspectief voor
milieubeleid op de lange termijn, maar dat zal niet een nieuwe beleidsnota
zijn. Getracht zal worden aan te geven in welke lijn het kabinet denkt over
toekomstig milieubeleid.De staatssecretaris vindt dat af en toe een karikatuur wordt gemaakt van
de positie van Nederland in Europa op milieugebied. Het milieubeleid is voor
70% of 80% Europees. Er bestaat bijna geen Nederlands milieubeleid
meer. Het totaal moet ambitieus en uitvoerbaar zijn. Dat kan beter over het
voetlicht worden gebracht. Als er coalities van staten kunnen worden gesmeed
om doelen te bereiken, hoort dat in de toekomstagenda thuis. Bij een andere
gelegenheid heeft hij al gezegd dat Nederland bij de vernieuwing van het instrumentarium
weer een voorlopersrol moet vervullen. Hij is bang dat in een wat neoliberaal
Europa het thema van het milieu als kans ondergeschoffeld wordt. Dat wil hij
niet. Wel wil hij proberen het beleid slimmer uit te voeren, zodat het milieurendement
groter is. Hij neemt de suggestie om eerst te melden dat een krachtig Europees
milieubeleid noodzakelijk is en dat na de formulering daarvan de uitvoerbaarheid
moet worden gecheckt graag over. De intentie is ook absoluut om een koplopersrol
te vervullen. Er is kort na het referendum over de Europese grondwet met tal
van deskundigen gesproken over de vraag wat Nederland wel en niet goed doet
in Europa. In de analyses is VROM een spiegel voorgehouden, waarvan
hij heeft geleerd. VROM wordt te degelijk, te aardig en te inhoudelijk bevonden.
Het is er misschien ook te veel van overtuigd dat men in Europa en op andere
departementen van goede wil is en ook vindt dat het milieubeleid aangepakt
moet worden. VROM zal in Europa het spel anders moeten spelen, met voldoende
capaciteit en voldoende inbreng in de werkgroepen van de Raad.De staatssecretaris maakt graag zoveel mogelijk dwarsverbanden tussen
de toekomstagenda en dossiers van andere ministeries. Hij heeft nooit onder
stoelen of banken gestoken dat er in een volgend kabinet een minister van
milieu moet komen, omdat milieubeleid een van de drie dragende pijlers voor
duurzaamheidsbeleid is. Overigens heeft hij ook als staatssecretaris voldoende
toegang tot andere ministeries. Hij heeft absoluut niet het gevoel dat op
een aantal cruciale terreinen onvoldoende rekening wordt gehouden met milieuaspecten,
al kan het altijd beter. Op landbouwgebied bijvoorbeeld zijn forse stappen
gezet, in het mestbeleid, het ammoniakbeleid enzovoorts. Het kabinet verklaart
volmondig dat het in alle gremia in de wereld zal proberen het klimaatbeleid
een prominente plaats te geven.De staatssecretaris acht het nuttig de wisselwerking tussen overheid en
samenleving op milieugebied nog eens goed uit te schrijven, in relatie tot
de instrumenten. Ook de koppeling tussen probleemvelden en (een vernieuwd)
instrumentarium zal worden beschreven. Dat moet niet abstract zijn, maar zo
concreet mogelijk gebeuren. Als het heel concreet wordt ziet men ook de consequenties
scherp, dus sommigen zullen nog schrikken. Naar de mening van de staatssecretaris
zal het milieubeleid met het meeste effect worden uitgevoerd als het subtiel
en rustig wordt geïntegreerd in de afwegingen van andere departementen.De staatssecretaris zal nog laten weten hoe de stand van zaken is van
het onderzoek van het RIVM naar de risicobenadering uit het rapport Gezondheid
en milieu. Hij beschouwt een aantal opmerkingen van de heer De Krom als schoten
voor de boeg. Hij heeft geen behoefte aan Europese richtlijnen voor een bodembeleid.
Hij vindt Stad en milieu een interessant instrument, dat misschien nog kan
worden verbeterd en uitgebreid.De staatssecretaris constateert dat van hem wordt gevraagd op bepaalde
terreinen die formeel net zijn afgesloten nieuw beleid en nieuwe ambities
te formuleren, bijvoorbeeld energie of mobiliteit. In de toekomstagenda moeten
misschien wel ambities worden opgenomen die in strijd zijn met of verder gaan
dan hetgeen net is vastgelegd. Dat moet dan subtiel gebeuren, want een zonet
vastgestelde nota kan niet op de schroothoop van de geschiedenis worden geworpen.De staatssecretaris zegt een brief over de ervaringen met de klimaatconferentie
van Montreal toe. Hij wil de eerste bijeenkomst in januari over het East-Asian
Pact afwachten om te zien of het serieus is. Elk serieus initiatief is meegenomen,
maar alleen aan een serieus initiatief wil hij actief medewerken.Nadere gedachtewisselingMevrouw Spies (CDA) meent dat de Toekomstagenda
Milieu vooral gericht moet zijn op de 95% van de Nederlandse bevolking
die nog niet om moreel-ethische motieven tot een duurzaam gedrag is overgegaan.
Daartoe moet worden nagedacht over alternatieve instrumenten en haalbaar en
uitvoerbaar beleid. Er moeten verrassende coalities worden gesloten, zoals
de coalitie voor de roetfilters. De activiteiten van VROM, provincies en gemeenten
moeten haars inziens minder technocratisch worden.De heer Van der Ham (D66) heeft gevraagd om
een tijdpad in de toekomstagenda. Het sociale dilemma is er ook omdat veel
burgers niet het inzicht of de kennis hebben om de goede keuzes te maken.
Zij worden echter wel opgeroepen om dat vrijwillig te doen. In
Europa kan Nederland wellicht een voorbeeld nemen aan de Denen, die vaak door
hun heel gerichte insteek iets binnenhalen.De heer Van der Ham ziet kansen voor Nederland in de verwerking van het
milieubeleid in internationaal recht. Hij kondigt aan dat hij een wetsvoorstel
zal indienen om door middel van labeling van producten het dierenwelzijn te
verbeteren. Na aanneming van de Nota Mobiliteit mag het denken over mobiliteit
niet stilstaan. Ten slotte pleit hij er nog voor niet alleen het beschermen
van natuur, maar ook het stichten van nieuwe natuur, bijvoorbeeld de aanleg
van parklandschappen, op te nemen in de Toekomstagenda Milieu.De heer Samsom (PvdA) vestigt er de aandacht
op dat de uitspraak dat het sociale dilemma kan worden opgelost door een krachtiger
overheidsbeleid niet in de jaren vijftig werd gedaan door regeringsinstituten,
maar door de WRR in 2005. Hij stelt vast dat de staatssecretaris en hij fors
van mening verschillen over overheidsbeleid dat nodig is om het sociale dilemma
te doorbreken.De heer Samsom constateert dat de staatssecretaris en hij het min of meer
eens zijn over internationaal leiderschap. Hij dankt de staatssecretaris voorzover
die een wenkend perspectief wil schetsen. Een kardinaal punt blijft voor hem
het ontbreken van een financiële paragraaf.De heer Duyvendak (GroenLinks) is van oordeel
dat de Toekomstagenda Milieu te laat komt, omdat het kabinet al allerlei milieuvervuilend
beleid op touw heeft gezet. Zo staat de Nota Mobiliteit in schril contrast
met alle ambities die er op het punt van natuur en milieu zouden moeten zijn.De heer Duyvendak hoopt dat de staatssecretaris in de toekomstagenda uitgebreider
zal ingaan op de rol van de burger. Hij wijst erop dat er een flinke kloof
is ontstaan tussen politiek en burgers. Hij heeft niets gehoord over het principe
dat de vervuiler betaalt. Hij verzoekt de staatssecretaris in de nota in te
gaan op het verschil tussen heffingen en subsidies en op milieuonvriendelijke
subsidies. Een sectorpolitiek behoeft volgens hem geen beletsel te zijn om
andere richtingen te kiezen. Hij verwijst naar IJsland. Hij wenst een bezield
milieubeleid en niet een technocratisch milieubeleid.Mevrouw Van Velzen (SP) constateert dat alleen
op de dossiers waarop de staatssecretaris als medepenvoerder is genoemd vooruitgang
wordt geboekt, bijvoorbeeld het mestbeleid. Zij wordt er niet vrolijk van
als de staatssecretaris zegt dat hij in stilte en subtiliteit van alles wil
doen. Zij stelt vast dat de staatssecretaris niet is ingegaan op alle praktische
voorstellen die zij heeft opgesomd.De heer De Krom (VVD) onderkent dat er een
sociaal dilemma is. De overheid moet daarin sturing geven, maar niet alles
dichtkitten met regelgeving of met doelstellingen die achteraf niet werken.
Er moeten andere instrumenten komen om, ook op lokaal en regionaal niveau,
afwegingen te kunnen maken over milieu, duurzaamheid, groen, mobiliteit, wonen
enzovoorts.De heer De Krom zou het op prijs stellen als de staatssecretaris met de
minister van Economische Zaken contact opnam over het energiebeleid.De staatssecretaris is het met mevrouw Spies
eens dat heel belangrijk is dat de nota zich richt op de 95% van de
Nederlanders die nog niet is bekeerd. Hij onderschrijft dat VROM minder technocratisch
moet worden, al vond hij het rapport van de VROM-Raad wel erg scherp. Hij
erkent echter dat het altijd lastig is om aan te voelen wat de man in de straat
morgen ervaart als men vandaag bezig is met belangrijke beleidsdossiers.De staatssecretaris deelt mee dat het kabinet begin januari met een reactie
over rechtsstaat en milieu komt. Hij beaamt dat het voor de consument van
grote betekenis is om goed geïnformeerd te zijn over producten, maar
hij weet nog niet of dat tot labeling moet leiden.De staatssecretaris wijst erop dat al op pagina 4 van de hoofdlijnennotitie
is vermeld dat het noodzakelijk is dat Nederland in Europa opnieuw een voortrekkersrol
inneemt. Hij zal nog eens goed formuleren dat een inhoudelijk ambitieus beleid
moet worden gevoerd, want dat is een van de belangrijkste punten over milieu
in het regeerakkoord.De staatssecretaris gaat geen nieuw beleid aan de Kamer voorleggen zonder
daarbij aan te geven hoe dat moet worden gerealiseerd, ook financieel. Het
principe dat de vervuiler betaalt wordt gehandhaafd. Hij beschouwt heffingen
en subsidies als instrumenten van het beleid, maar zij moeten slim worden
gehanteerd. Hij is gecharmeerd van het idee van producentenverantwoordelijkheid
en van de verplichting om aan brandstof 2% biobrandstof toe te
voegen.De staatssecretaris zal met minister Brinkhorst opnemen of er een gezamenlijke
visie op het energiebeleid mogelijk is. Hij zegt mevrouw Van Velzen toe dat
hij zal nagaan of de punten die zij heeft ingebracht een plek kunnen krijgen
in de nota. Hij vond het wel aardig dat de heren Samsom en Duyvendak in het
tv-programma Buitenhof beiden verklaarden dat onder Lubbers het meeste milieubeleid
werd gevoerd, met de toevoeging dat het de omstandigheden waren die dat mogelijk
maakten.De voorzitter vat samen dat de staatssecretaris
de Kamer zal informeren– of de maatschappelijke kosten-batenanalyse van het bodembeleid
eerder dan in september 2006 naar de Kamer kan worden gestuurd;– over de stand van zaken in het onderzoek naar risicobenadering
volgens Gezondheid en milieu;– over de resultaten van de klimaatconferentie in Montreal en de
toekomstige aanpak van het Asian Pacific Pact;– over rechtsstaat en milieu.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,BuijsDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraDe voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Van der LeedenXNoot1Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Hofstra (VVD), Buijs (CDA), voorzitter, Schreijer-Pierik
(CDA), Van Gent (GroenLinks), Snijder-Hazelhoff (VVD), Depla (PvdA), Van Oerle-van
der Horst (CDA), Van As (LPF), Van Bochove (CDA), Duyvendak (GroenLinks),
Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Koopmans (CDA), Gerkens (SP), Spies (CDA),
Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Fierens (PvdA), ondervoorzitter,
Timmer (PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Kruijsen (PvdA), Samsom (PvdA),
Hermans (LPF), Veenendaal (VVD) en Lenards (VVD).Plv. leden: Crone (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA),
Ormel (CDA), Halsema (GroenLinks), Örgü (VVD), Dubbelboer (PvdA),
Hessels (CDA), Van den Brink (LPF), Ten Hoopen (CDA), Vos (GroenLinks), Van
der Staaij (SGP), Vietsch (CDA), Vergeer (SP), Sterk (CDA), Haverkamp (CDA),
Koşer Kaya (D66), Boelhouwer (PvdA), Verbeet (PvdA), Balemans (VVD),
Waalkens (PvdA), Van Heteren (PvdA), Roefs (PvdA), Varela (LPF), Oplaat (VVD)
en Van der Sande (VVD).XNoot2Samenstelling:Leden: Crone (PvdA), Bakker (D66), Hofstra (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik
(CDA), ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Weekers (VVD), Slob (ChristenUnie), Van As (LPF), Van den
Brink (LPF), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Van Velzen (SP), Algra (CDA),
Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Smeets (PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Heemskerk
(PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Jonker (CDA), Jungbluth
(GroenLinks) en Irrgang (SP).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Dittrich (D66), Örgü (VVD), De
Nerée tot Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Duyvendak
(GroenLinks), Joldersma (CDA), Van Egerschot (VVD), Van der Vlies (SGP), Varela
(LPF), Hermans (LPF), Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De Haan (CDA),
Blok (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Waalkens (PvdA), Szabó (VVD), Van Dijk (CDA),
Van Gent (GroenLinks) en Gerkens (SP).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Vos (GroenLinks), Buijs (CDA),
Van Beek (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter, Atsma (CDA), Oplaat (VVD),
Mosterd (CDA), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Verbeet (PvdA), Van
den Brink (LPF), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Ormel (CDA), Duyvendak (GroenLinks),
Koopmans (CDA), Eerdmans (LPF), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Koomen
(CDA), Boelhouwer (PvdA), Douma (PvdA), Dubbelboer (PvdA), Kruijsen (PvdA)
en Lenards (VVD).Plv. leden: Slob (ChristenUnie), Vendrik (GroenLinks), Spies (CDA), Dezentjé
Hamming (VVD), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Hofstra (VVD), Samsom (PvdA),
De Krom (VVD), Duivesteijn (PvdA), Herben (LPF), Van Heteren (PvdA), Van Lith
(CDA), Van Gent (GroenLinks), Van Bochove (CDA), Van As (LPF), Van der Laan
(D66), Gerkens (SP), Jager (CDA), Timmer (PvdA), Depla (PvdA), Fierens (PvdA),
Verdaas (PvdA), Örgü (VVD) en Veenendaal (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27801-43.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl