Structuurverandering elektriciteitssector; Verslag algemeen overleg over de liberalisering van de energiemarkten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25097, nr. 42

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-01-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

25097 nr. 42

19-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de regeringGedachtewisseling over de verdere procedureOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25097Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 097Structuurverandering elektriciteitssectornr. 42VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 19 januari 2001De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft op 7 december 2000 overleg gevoerd met minister Jorritsma-Lebbink
van Economische Zaken over:– de brief van 26 juni 2000 inzake de voorwaarden
die worden gehanteerd voor het geven van toestemming tot privatisering van
regionale gasbedrijven (25 097, nr. 37);– de brief van 22 juni 2000 inzake het Platform
versnelling energieliberalisering (25 097, nr. 38);– de lijst van vragen en antwoorden inzake beide
voornoemde brieven (25 097, nr. 41);– de brief van 13 november 2000 inzake advies
DTe versnelling liberalisering energiemarkten (EZ-00-588);– de brief van 7 december 2000 inzake «sale
and lease backconstructies» van elektriciteitsnetten (27 250, nr.
37).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Crone (PvdA) stelt zich, bij wijze
van sprookje, voor dat hij over vijftien jaar samen met de minister gehoord
wordt door een parlementaire-enquêtecommissie over de privatiseringsoperatie.
Daarbij werd een goed functionerend regionaal stroomnet verkocht aan een buitenlands
bedrijf dat vervolgens door andere activiteiten in financiële problemen
kwam, met als gevolg teruglopend onderhoud aan dit regionale net en uitblijven
van nieuwe investeringen daarin, waardoor veelbelovende industriële activiteiten
naar het buitenland moesten uitwijken. Crone en Jorritsma zullen betogen dat
zij een sterke toezichthouder hadden aangesteld, die vele aanwijzingen aan
de betreffende netbeheerder heeft gegeven, aanwijzingen die echter niet zijn
opgevolgd door de netbeheerder. Deze kon de rechter erop wijzen dat niemand
hem tot investeringen met zo'n laag rendement en een zo lange terugverdientijd
kan dwingen en dat, als het om een voor de lokale economie zo belangrijke
investering gaat, de gemeente deze maar zelf moet subsidiëren. Dit laatste
stuitte evenwel op staatssteunkritiek uit Brussel. Het aanwijzen van een nieuwe
netbeheerder door de minister bood evenmin uitkomst, want ook die zou het
gevecht met de aandeelhouder-eigenaar verliezen vanwege de sterke
bescherming van het eigendomsrecht in de Europese Unie. De enquêtecommissie
verbaasde zich over zoveel naïviteit van Kamer en regering anno 2000.Gelukkig hoeven sprookjes niet uit te komen, want nu is er nog gelegenheid
goed te kijken naar de bescherming van het publieke belang van netwerkbedrijven
op het gebied van elektriciteit en gas. De recente hoorzitting op 4 december
jl. heeft de Kamer extra inzicht verschaft in hoe de verschillende partijen
over privatisering denken, zoals de Consumentenbond die de privatisering van
deze netwerken principieel afwijst. Mede op grond van hetgeen door mevrouw
Huygen (NEI) op de hoorzitting naar voren werd gebracht, concludeert ook de
heer Crone dat in de wetgeving onvoldoende waarborgen zijn opgenomen om bij
privatisering het publieke en consumentenbelang zeker te stellen. De minister
zal nadere en overtuigende argumenten moeten inbrengen om steun te krijgen
voor de eerste stappen op het privatiseringspad. Hierbij zal de PvdA-fractie
vragen een aantal alternatieven te onderzoeken, waarvoor de fractie al suggesties
heeft gedaan. Op een drietal punten heeft de heer Crone ernstige twijfels
of de in de wetgeving opgenomen waarborgen wel voldoende zijn.1. Hoe te voorkomen dat de private eigenaar het eigen belang laat doorklinken
in het beleid van zijn netwerkdochter? Ook de minister zal vinden dat commerciële
belangen van het moederbedrijf, zeker wanneer het strategische belangen heeft
in de energiesector, zoals productie of levering van gas en stroom, niet mogen
doorklinken in dit beleid. Maar ook een onafhankelijke private eigenaar kan
bijvoorbeeld rendementsdoelstellingen hebben die afwijken van het maatschappelijk
belang. De minister zegt privatisering te willen, omdat de private eigenaar
zorgt voor een efficiënte werking, maar die kan dit alleen maar, als
hij invloed heeft op de dochter en dat wordt afgewezen. Is dat geen paradox?
Als de eigenaar geen invloed heeft, moet de efficiency op een andere manier
bewerkstelligd worden. Dat gebeurt nu ook al bij de overheidsbedrijven, namelijk
via de prijsvaststelling met de efficiencykorting. Certificering van aandelen
zou een belangrijk middel kunnen zijn om de eigenaar op afstand te zetten,
maar uit de antwoorden van de minister blijkt dat dit niet als een duurzame
oplossing wordt gezien. Verder geldt dat, terwijl de algemene ontwikkeling
eerder lijkt te gaan in de richting van meer aandeelhouderszeggenschap, het
netwerkbedrijf onafhankelijk dient te kunnen functioneren. Een particulier
bedrijf dat eigenaar is van een netwerkbedrijf, zal voorts zijn investeringen
in kortere tijd willen terugverdienen dan een overheid; er is wat dat betreft
niet voor niets een verschil tussen markttaken en publieke taken.Gemeentes kunnen vinden dat veel van hun kapitaal vastligt in publieke
voorzieningen en daarom overwegen dit via privatisering liquide te maken,
maar zij hebben hun publieke taken en daarbij hoort zeggenschap over de benodigde
hulpmiddelen. Een buitenlands energiebedrijf als Endesa daarentegen wil, bij
aankoop van een Nederlands netbedrijf, op grond van de 49% van de aandelen
die het voorlopig in handen mag hebben, rechtstreeks aandeelhoudersmacht daarin
uitoefenen, door over overige 51% nog invloed te hebben via in de raad van
commissarissen. Een dergelijke vorm van afsplitsing en verzelfstandiging van
een netbedrijf is niet bedoeld door de Kamer. Een andere optie zou een beursgang
van het netwerkbedrijf voor bijvoorbeeld 30% zijn. Echter, zouden grote private
energiebedrijven als EdF, Endesa of E-on aldus buiten de deur kunnen worden
gehouden? Gaat minister Jorritsma dan nieuwe beschermingsconstructies voor
beursbedrijven invoeren? Het is evident dat er hier belangrijke, nog onopgehelderde
en in sterke mate juridische vragen liggen.2. Wie garandeert dat een private eigenaar actief of zelfs proactief in
onderhoud en vernieuwing van het net investeert? De heer Crone denkt
dat het in 90% van de gevallen goed zal gaan, maar er kunnen zich gevallen
voordoen waarin het misgaat. Zo doet zich bijvoorbeeld in Amsterdam een probleem
voor op het punt van investeringen die nodig zijn voor data-warehouses. De
particuliere neteigenaar zal minder gemotiveerd zijn investeringen te doen
ten behoeve van dergelijke foot-loose bedrijven, dan een overheid die een
breder maatschappelijk en economisch belang in overweging neemt en rekent
met een langere investeringstermijn. Hij wil daarom niet het risico lopen
dat er op dit moment al netbedrijven worden verkocht, ten aanzien waarvan
over vijf of tien jaar tot de conclusie moet worden gekomen dat dit verkeerd
is geweest.Kan eenduidig worden aangegeven hoe hard de sancties zijn die DTe en minister
kunnen treffen jegens een bedrijf dat weigert bepaalde investeringen te doen?
In de wet is een aanwijzingsbevoegdheid voor de minister vastgelegd op het
punt van investeringen, maar de vraag is of dit juridisch houdbaar is, want
een private eigenaar zal zich niet laten dwingen om tegen de eigen rendementseisen
in te investeren. Kan de minister de Kamer hier nader inzicht in geven, ook
wat betreft de Europees rechtelijke consequenties op het punt van het eigendomsrecht?
Kan er een vergelijking getrokken worden met andere wetgeving in Nederland,
zoals milieu- of Arbowetgeving, waarin een bedrijf wordt verplicht bepaalde
investeringen te doen en waarbij er de sanctie is van een dwangsom, het intrekken
van de vergunning of het gesloten worden? Deze laatste twee sanctiemogelijkheden
zijn overigens minder toepasselijk voor het netwerkbedrijf dat moet voorzien
in een ononderbroken levering van elektriciteit of gas. Niemand weet hoe over
vijf jaar de elektriciteitsmarkt eruitziet, zodat bij investeringen risico's
worden gelopen; een particulier bedrijf zal met het oog daarop een hoger rendement
willen halen dan een overheidsbedrijf, dat bovendien veelal goedkoper krediet
kan verkrijgen voor het doen van investeringen.3. De onomkeerbaarheid van privatisering dient eveneens in overweging
genomen te worden, want eenmaal geprivatiseerd, blijft geprivatiseerd. De
minister geeft in haar schriftelijke antwoord 50 (25 097, nr. 41) aan
dat zij zich nauwelijks kan voorstellen dat in de praktijk de privatisering
van aandelen ongedaan kan worden gemaakt. Hoewel de heer Crone er op zichzelf
niet tegen is dat een dergelijke privatisering ooit plaatsvindt, vindt hij
wel dat hierbij de volgorde der dingen in acht genomen moet worden. Op dit
moment ziet hij gaan aanleiding de zaak vrij te geven, want er zijn op basis
van de bestaande wetgeving nog niet voldoende garanties voor de publieke belangen
die in het geding zijn.Kortom, er moeten geen risico's worden genomen, zolang niet volstrekt
duidelijk is dat private eigenaren van het net het beter doen dan publieke
en zolang niet duidelijk is dat zich door privatisering van infrastructuur
ook voordelen voordoen voor de eindverbruikers. Wat dat betreft heeft de heer
Crone nog niet overtuigend gehoord wat de voordelen zijn van privatisering;
de efficiencyslag wordt nu ook al gemaakt via de productiviteitskorting die
in de tariefstelling wordt verdisconteerd. Kan de minister duidelijk op schrift
stellen welk rendementsbelang, consumentenbelang enz. met privatisering is
gediend, wanneer hierbij tevens gedacht wordt aan de mogelijkheid van joint
ventures tussen publieke en private bedrijven op het punt van nieuwe producten
en diensten?De PvdA-fractie heeft een aantal alternatieven naar voren gebracht, maar
daar nog geen serieus antwoord van de minister op gekregen. Eén alternatief
is tendering van het netbeheer, respectievelijk concessieverlening. Op deze
wijze wordt eveneens marktwerking geïntroduceerd en het betekent ook
privatisering, zij het niet van het onderliggende net. Het heeft het grote
voordeel van tijdelijkheid, in tegenstelling tot het weggeven
van eeuwigdurende rechten aan de markt, zoals geschiedt in de door de minister
voorgestane privatiseringsopzet. Kan de minister de Kamer er nader over informeren
hoe een en ander in Frankrijk, Duitsland en België is geregeld, waar
de concessieverlening een normale zaak is? Van de zijde van het IPO en de
gemeentes wordt eveneens op concessieverlening gewezen als mogelijkheid om
zeggenschap te verkrijgen en als alternatief voor verkoop. Een tweede alternatief
is bundeling van netbedrijven tot grotere eenheden, bijvoorbeeld op het niveau
van provincies of zelfs landelijk, onder direct of indirect publiek bestuur.
Aan zulke varianten zit het voordeel dat de risico's van privatisering worden
vermeden, terwijl er inkomsten zijn te verwerven uit de uitgifte van concessies.
De lagere overheden geven, blijkens een recente brief van het IPO; steun aan
een onderzoek naar de uitgifte van concessies. Het is een variant die in Europa
gebruikelijk is: de lagere overheid houdt haar bezit, maar benut het maximaal
voor maatschappelijk nuttige investeringen. Wil de minister serieus overleg
voeren met lokale aandeelhouders over deze variant en tevens het daarbij noodzakelijke
juridisch spitwerk verrichten, ook in Europees verband en de Kamervragen op
dit punt beantwoorden?De heer Crone is, als «marktsocialist», niet principieel tegen
privatisering, maar heeft criteria naar voren willen brengen waarop beoordeeld
dient te worden of de hier beoogde privatisering mogelijk is. Daaraan toetsend
is hij er op dit moment niet vóór en dienen zijns inziens eerst
de alternatieven bekeken te worden, waaronder concessieverlening. Aanvullend
verzoekt hij de minister om een schriftelijke uiteenzetting van de huidige
regulering op het punt van de zich uitbreidende warmtenetten in Nederland,
onder meer voor stadsverwarming. Wellicht dient voor deze warmtenetwerken
ten aanzien van toezicht, tariefstelling en wat dies meer zij hetzelfde te
gelden als voor andere monopolistische netwerken.De heer Van den Akker (CDA) kan het eens zijn
met de voorwaarden die de minister stelt voor privatisering, maar vindt dat
deze op zich onvoldoende zijn. De CDA-fractie zou de volgende vijf voorwaarden
eerst vervuld willen zien, voordat gesproken kan worden over het privatiseren
van regionale netwerkbedrijven.1. Het verdient aanbeveling het landelijke hoogspanningsnet in overheidshanden
te houden en het hogedrukleidingennet voor gas in overheidshanden te krijgen.
Op het terrein van de elektriciteits- en de gasvoorziening heeft de overheid
een belangrijke nutsfunctie, die burgers en bedrijven te allen tijde de zekerheid
biedt dat zij elektriciteit en gas kunnen krijgen. Hoe kan die nutsfunctie
echter waar worden gemaakt, als enerzijds aan de productiekant alle bedrijven
zijn verkocht en anderzijds aan de distributiekant straks ook alle bedrijven
zijn verkocht? De enige manier is dan om het hoogspanningsnet voor elektriciteit
en het hogedrukleidingennet voor gas in handen te hebben, want dan is de overheid
de spin in het web. Het is nu in de wet geregeld dat het hoogspanningsnet
in handen is van de overheid, maar bij het gas is dit nog niet gebeurd.2. De minister dient eerst haar uitspraak waar te maken dat marktwerking
en liberalisering leiden tot lagere prijzen en andere voordelen. In Nederland
functioneert de markt nog niet goed en is er zelfs sprake van een tegengestelde
ontwikkeling, want blijkens offertes die de heer Van den Akker heeft gezien,
betalen Nederlandse bedrijven 50% tot 100% méér voor elektriciteit
dan collega-bedrijven net over de grens. Kan de minister aangeven wanneer
er sprake zal zijn van perfecte marktwerking, leidende tot echte concurrentie
en lagere prijzen op de elektriciteits- en gasmarkt, zodanig dat alle afnemers,
zowel burgers als bedrijven, er voordeel bij hebben? 3. Het is van essentieel belang dat de netwerkbedrijven de functie kunnen
vervullen die zij conform de wet moeten vervullen. In die zin pleit de heer
Van den Akker ervoor dat bij de netwerkbedrijven geen personen tot commissaris
worden benoemd die actief zijn in of anderszins een commerciële binding
hebben met de energieproductiesector. Dit laat onverlet dat er wel personen
tot commissaris benoemd moeten kunnen worden die kennis van zaken hebben op
het gebied van elektriciteit en gas, bijvoorbeeld doordat zij vroeger in de
sector hebben gewerkt. Daarbij is een wat hogere leeftijd geen bezwaar, als
betrokkene een goede inbreng kan leveren. Het te allen tijde vermijden dat
binnen de netwerkbedrijven een belangenverstrengeling met de productiesector
kan optreden, is daarbij belangrijker dan het door aspirant-commissarissen
kunnen beschikken over de meest recente sectorkennis. Het komt hem voor dat
in Nederland zeker mensen gevonden kunnen worden met kennis van zaken over
de elektriciteits- en de gasmarkt, die geen economische binding (meer) hebben
met de elektriciteits- of gassector zelf.4. Ook het toezicht door NMa en DTe op de sector moet eerst goed functioneren.
Te dien aanzien heeft de heer Van den Akker echter ernstige twijfels. Zo heeft
hij begrepen dat de Gasunie geen boodschap zou hebben aan het desbetreffende
toezicht door de DTe, zoals geregeld in de Gaswet. In die zin vormt het amendement
van D66 en CDA dat de sanctiemogelijkheid voor de DTe nader regelt in de wet,
een goede aanvulling. Aanvankelijk was hij tegen de wet, maar het gaat hem
er nu om de dingen te verbeteren, teneinde de schade zoveel mogelijk te beperken.5. Een vijfde voorwaarde voor de CDA-fractie is dat de regionale netwerkbedrijven
nooit in handen mogen komen van elektriciteits- of gasproductiebedrijven,
ongeacht of dit nu buitenlandse of Nederlandse productiebedrijven zijn.Denkt de minister dat binnen afzienbare tijd aan deze vijf voorwaarden
kan zijn voldaan? Wanneer zal sprake kunnen zijn van een perfecte marktwerking,
zodanig dat eenieder kan profiteren van lagere prijzen en concurrentie op
deze markt? Wanneer kan de overheid het hogedrukleidingennet voor gas in handen
hebben? Wanneer werkt het toezicht van NMa en DTe naar volle tevredenheid?
De heer Van den Akker denkt dat daar misschien een paar jaar overheen zal
gaan, maar hij wijst erop dat de minister er zelf ook het nodige aan kan doen
om tot invulling van deze voorwaarden te komen.Het hoogspanningsnet voor elektriciteit en het hogedrukleidingennet voor
gas beschouwt de heer Van den Akker als de «aorta» in respectievelijk
de elektriciteitsvoorziening en de gasvoorziening. De beschikking over deze
«aorta» is in hoge mate bepalend voor wat er op de regionale netten
gebeurt; bovendien hebben het hoogspanningsnet en hogedrukleidingennet ook
internationale verbindingen. Er rekening mee houdende dat de overheid haar
nuts- en algemeenbelangfunctie moet kunnen waarmaken, acht de CDA-fractie
het voldoende, als de overheid dit hoogspanningsnet en hogedrukleidingennet
in handen heeft. Tegenover de vrees dat een buitenlandse eigenaar van een
Nederlands regionaal netwerk daarin niet verder zou willen investeren, plaatst
hij de werking van de economische principes. Zo denkt hij dat er wel degelijk
geïnvesteerd zal worden in de extra benodigde capaciteit te Amsterdam
voor data-warehouses, want het gaat om grote potentiële klanten. Een
overheidsbedrijf zal de risicobeoordeling in dezen niet veel anders doen.In de hedenochtend ontvangen brief inzake «sale and lease backconstructies»
van elektriciteitsnetten (27 250, nr. 37) spreekt de minister van een
redelijke uitleg van artikel 93, derde lid, van de Elektriciteitswet 1998.
Het houdt in dat er niet twee keer om toestemming gevraagd behoeft te worden,
namelijk eenmaal wanneer de leaseconstructie tot stand komt en
voorts wanneer eventueel tot uitwinning zou moeten worden overgegaan, doch
dat met éénmaal volstaan kan worden, namelijk in dit laatste
geval. Dit mede met het oog op het vermijden van administratieve lasten. Het
gaat er echter niet om wat de minister ad hoc een redelijke uitleg van de
wet vindt, aldus de heer Van den Akker, maar om wat in de wet staat en wat
bij het tot stand komen van de wet is bedoeld. De wetgever heeft beoogd dat
derden zich niet met het netbeheer bemoeien, maar dat gebeurt hier wel, want
het vestigen van een zekerheidsrecht als het recht van uitwinning, een commercieel
belang voor degene die zaken in lease geeft, verdraagt zich niet met artikel
93. Daarmee is de uitleg van de minister in strijd met letter en geest van
de wet en blijft staan dat zulke leaseconstructies vooraf de toestemming van
de minister nodig hebben. Op grond van de ontwerpelektriciteitswet behoeft,
in elk geval tot en met 31 december 2002, iedere wijziging met betrekking
tot de eigendom van een net of van de aandelen in een netbeheerder de instemming
van de minister van Economische Zaken. De heer Van den Akker, kijkende naar
de wetsgeschiedenis, oordeelt dat financieringsconstructies en daarmee verkoop-
en leaseconstructies onder het toestemmingsvereiste vallen. Het niet beschikken
over de vereiste toestemming vooraf, heeft tot gevolg nietigheid van rechtswege
van deze rechtshandelingen, zoals werd betoogd door de heer Loudon, bij de
behandeling van de Elektriciteitswet in 1998 in de Eerste Kamer. Minister
Wijers onderschreef destijds in zijn antwoord de interpretatie van de heer
Loudon. Was minister Jorritsma op de hoogte van de onderhavige «sale
and lease backconstructies» en zo ja, is de Kamer daarover ooit ingelicht?
Zo dit laatste niet het geval is, waarom is dit niet gebeurd? Is de minister
bereid over de onderhavige materie advies te vragen aan de Landsadvocaat en
dit advies openbaar te maken, respectievelijk een door de CDA-fractie in dezen
ingewonnen juridisch advies dat de minister in het ongelijk zou stellen, in
overweging te nemen?De heer Van Walsem (D66) constateert dat,
nu er sinds een paar jaar wordt gewerkt aan de liberalisering van de energiemarkt
en het einde van dit moeizame proces in zicht komt, een aantal betrokkenen
begint te aarzelen. Van PvdA-zijde is zo-even een vrij principiële keuze
verwoord om netwerken nog niet te verkopen, maar in handen te houden van de
overheid. Het wekt de indruk alsof de PvdA, na zes jaar dynamisch economisch
beleid waar nu de vruchten van worden geplukt, de stekker eruit wil trekken,
zich onder meer beroepend op onzekerheden in de toekomst. D66 heeft oog voor
de veranderingen van de samenleving en wil daar op adequate wijze op inspelen,
zodanig dat de welvaart kan worden gecontinueerd en het publieke belang wordt
gewaarborgd. De publieke belangen betreffen zaken als duurzaamheid, tarieven,
doelmatigheid en betrouwbaarheid. Daar is een aantal wettelijke maatregelen
voor genomen, onder meer betreffende het toezicht en de efficiencykorting;
de minister kan voorts aanwijzingen geven. Ook zijn er een aantal beleidsregels
rond deze onderwerpen. Kortom, er wordt getracht zo goed mogelijk de publieke
belangen te waarborgen, ook waar het betreft de mogelijkheden die DTe en NMa
in dezen hebben.Nu wordt gezegd dat de overheid, behalve dat zij verantwoordelijk is voor
uitvoerings- en toezichtstaken, ook de netten in eigendom moet hebben en zo
zichzelf moet controleren. Zou dat niet anders kunnen? De eigendom is thans
bij de lagere overheden, provincies en gemeentes en deze zijn niet gevraagd
wat zij ervan vinden. Kennelijk mag volstaan worden met vanuit Den Haag te
zeggen dat zij hun netwerken moeten behouden en het daarin vastgelegde kapitaal,
zo'n 30 mld., niet mogen besteden. Twee jaar geleden is door de Kamer niet
gekozen voor een aanpak via concessieverlening, maar nu de afgelegde weg bijna
ten einde is, zegt de PvdA opeens dat concessieverlening ook een
mogelijkheid is. De lagere overheden willen in ieder geval geld zien, hetgeen
op zich te billijken is, aldus de heer Van Walsem. Gezien het feit dat een
groot deel van de waarde van gemeentelijke bezittingen in het netwerk zit,
betekent het dat zij weinig geld overhouden om te investeren in de daarmee
samenhangende dienstverlening, zoals transport en levering van energie. Dat
betekent een verschraling van die dienstverlening en minder mogelijkheden
tot productdifferentiatie enz. Dit, terwijl buitenlandse bedrijven zich wel
kunnen ontwikkelen en vervolgens hier op de markt komen met betere producten.
Uiteindelijk vallen de achterblijvende Nederlandse bedrijven als overrijpe
appelen in handen van de buitenlandse bedrijven. Tegen overname op zich hoeft
geen bezwaar te zijn, maar het is niet zijn uitgangspunt om dit zo makkelijk
mogelijk te maken. De lagere overheden zouden dan ook in staat moeten zijn
ervoor te kiezen die 30 mld. binnen de gemeente of provincie in te zetten,
om een hoger maatschappelijk rendement te halen dan de paar procent dividend
die nu verkregen wordt. Kortom, de lagere overheden dienen zelf de afweging
te kunnen maken of zij wel of niet willen verkopen.Tegen een eventuele beursgang heeft de heer Van Walsem geen bezwaar, gelet
op de restricties die nog tot 2003 gelden. Hij onderkent hierbij wel het volgende
probleem. Als vóór die tijd de minister toestemming zou geven
voor de beursgang, dan kan het zijn dat de aandelen daarna weer worden doorverkocht,
zonder de toestemming van de minister. Bij het naar de beurs brengen van het
aandelenbezit, dient zijns inziens sprake te zijn van een stapsgewijze benadering,
bijvoorbeeld eerst 30%, ook om vijandige overnames op dat moment tegen te
gaan. Het betekent dat niet direct een meerderheidsbelang naar de beurs gebracht
zou moeten worden, maar dat het geleidelijk aan opgebouwd moet worden, teneinde
als bedrijf intussen sterk genoeg te worden om zelfstandig te kunnen overleven.
Hij wijst er in dit verband op dat het zijns inziens niet zo is dat in het
buitenland de eigendom van netwerken in het algemeen in overheidshanden is.
Daar waar dit wel het geval is, lijkt het geen principiële keuze te zijn.In 2003 is een evaluatiemoment voorzien; dan is de vraag aan de orde of
de privatisering definitief dient te worden toegestaan. Nu er een Platform
versnelling energieliberalisering (PVE) is ingesteld, is het wel zo hoffelijk
dit in de gelegenheid te stellen hierover een advies te geven; vervolgens
kan gekeken worden naar de datum waarop akkoord zou kunnen worden gegaan met
de privatiseringsopzet. Een ander besluit heeft de heer Van Walsem op dit
moment niet nodig.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) heeft er
vertrouwen in, gehoord de inbreng van zowel de heer Crone, als de heer Van
Walsem, dat het sprookje van de heer Crone, dankzij Paars, alsnog goed zal
eindigen.Voor de VVD-fractie heeft privatisering de voorkeur, want deze wordt gezien
als de kroon op een goed liberaliseringsproces. Centraal in een goed liberaliseringsproces
staat het belang van de consument, dat wil zeggen de borging van het publieke
belang. De reden voor de privatisering is en blijft de levering aan de consument
tegen concurrerende prijzen, een hoog niveau van servicegerichtheid en keuzevrijheid.
De VVD beoordeelt het proces op de volgende aspecten: op welke wijze komt
de transparante markt tot stand en hoe kan het publieke belang – de
kwaliteit, de levering, de toegankelijkheid en de betrouwbaarheid –
worden gewaarborgd? Daarbij is het van belang dat de totstandkoming van de
marktwerking gepaard gaat met een goede, democratische regelgeving en de instelling
van een daadkrachtig toezicht. De VVD kiest voorts voor privatisering, na
een zorgvuldig liberaliseringsproces, omdat de geïntegreerde energiebedrijven
niet binnen de grenzen van Nederland opgesloten moeten worden, maar binnen
de geïntegreerde Europese markt de vleugels moeten kunnen uitslaan. De
minister wordt hierbij verzocht goed de vinger aan de pols te
houden wat betreft de kwaliteit van het toezicht, uitgeoefend door DTe en
NMa, want daar staat of valt zo'n proces mee.Mevrouw Voûte is het met de minister eens dat een onafhankelijk
netbeheer van groot belang is. Hierbij zou sprake moeten zijn van een vergunning
die teruggetrokken kan worden, als er niet goed gepresteerd wordt. Voorts
dient er een strikte, ook juridische, scheiding te zijn tussen producent en
leverancier enerzijds en netbeheerder anderzijds. Het is verder van groot
belang dat tot de voorwaarden behoort dat in de periode tot 2003 de privatisering
voor 49% op de markt gebracht kan worden en voor 51% tot uitdrukking komt
in de certificering van aandelen, waardoor de zeggenschap in de overgangsperiode
bij de publieke aandeelhouder blijft. Indien bijvoorbeeld drie lokale overheden
elk eenderde van een distributiebedrijf bezitten, zal bij een eventuele wens
tot verkoop van de 49% eerst een gezamenlijk plan daartoe gemaakt moeten worden,
goed te keuren door de minister. Meer in het algemeen zal de minister dienen
te letten op de besluitvorming door de raad van commissarissen en op de onafhankelijkheid
van deze raad.Mevrouw Voûte vindt het een interessant gegeven dat, hoewel de discussie
hier voortdurend gaat over het bezit van het net, de Europese Commissie daar
neutraal tegenover staat. Bij een vergelijking op het punt van het netbeheer
in Europa tussen enerzijds het private bezit van netten en anderzijds het
publieke bezit daarvan, blijkt dat deze beide beheersvormen qua toegankelijkheid,
bereikbaarheid en betrouwbaarheid gelijkwaardig zijn. Dit is een gegeven dat
in overweging moet worden genomen. Zij zou de minister willen uitnodigen op
dit punt een overzicht te geven van de stand van zaken in Europa. Er zijn
te dien aanzien interessante gegevens tijdens de hoorzitting naar voren gekomen,
zoals het onderscheid qua juridische systemen tussen Engeland en Duitsland.
Indien de minister bereid is het gevraagde overzicht te verschaffen, stelt
mevrouw Voûte het op prijs dat daarbij ook aandacht wordt gegeven aan
de alternatieven waarvan de heer Crone sprak. Wil de minister daarbij aangeven
wat de mogelijkheden zijn van het in concessie geven van netwerken in Nederland,
kijkende naar bijvoorbeeld het Duitse en het Engelse model?Mevrouw Voûte kan zich vinden in het voorstel inzake het PVE. Het
is goed dat daaraan gewerkt wordt. Wel vraagt zij om aandacht voor de samenstelling
van het platform, in die zin dat er sprake is van een meer evenwichtige verdeling
qua vertegenwoordiging, mede van de industrie en de afnemers. Het is haars
inziens zaak dat ook die groeperingen zich daar vertegenwoordigd voelen. Hierbij
denkt zij, behalve aan koepels als MKB Nederland en VNO/NCW, tevens aan organisaties
als FME of VNCI.Met genoegen heeft mevrouw Voûte kennisgenomen van het advies van
de DTe, «Versnelde liberalisering van de energiemarkten» en van
de daarin gedane aanbevelingen. Met name wordt aanbevolen kwalitatieve en
kwantitatieve eisen te stellen aan de behandelduur en inhoud van een aanvraag
tot wijziging van leverancier. Voorts verdient het de voorkeur dat de afnemer
met één handtekening zijn nieuwe leverancier kan machtigen alle
noodzakelijke administratieve handelingen voor hem uit te voeren. Verder is
het noodzakelijk dat de historische meetgegevens van de aangeslotene ter beschikking
komen van de aangeslotene zelf en op diens verzoek ook van nieuwe aanbieders.
Zij acht dit belangrijke aanbevelingen en vraagt de minister deze te willen
toepassen.Wat betreft alternatieven voor verkoop merkt mevrouw Voûte allereerst
op dat zij vóór verkoop is, omdat zij graag wil dat ook de Nederlandse
energiebedrijven hun vleugels kunnen uitslaan en kapitaal kunnen aantrekken.
Daarnaast kan zij zich bij wijze van alternatief een concessiemodel voorstellen,
respectievelijk een model dat gaat in de richting zoals de heer Crone zich
het voorstelt. Zij vindt het belangrijk dat die opties onderzocht worden en
dat wordt nagegaan in hoeverre ze een meerwaarde hebben dan wel juist belemmerend
werken ten opzichte van privatisering. Het is interessant daarbij
te betrekken hoe het in Europa gaat, opdat tot zorgvuldige afweging en besluitvorming
kan worden genomen. Het uitgangspunt van de VVD is dat uiteindelijk de Nederlandse
burger erop vooruitgaat en dat er kwaliteit wordt geleverd. De VVD staat open
voor argumenten en heeft een voorkeur voor een zorgvuldige privatisering.
Hierbij komt dat aandeelhouders, als zij eigenaar van het net zijn, graag
zullen willen dat er rendement uit komt. Daartoe zal er echter moeten worden
geïnvesteerd. De zeggenschap van aandeelhouders waar de VVD voor pleit,
betreft met name het afleggen van verantwoording door de raad van commissarissen
en het verkrijgen van inzicht, niet de bevoegdheid diep in te grijpen in het
proces van het management, dat immers zijn eigen verantwoordelijkheden heeft.Mevrouw Vos (GroenLinks) acht het belangrijkste
punt van bespreking de privatisering van de regionale netwerkbedrijven. De
minister kiest ervoor dat tot en met 2002 maximaal 49% van de aandelen per
bedrijf onder voorwaarden geprivatiseerd kan worden. Zij schrijft dat gedurende
die periode zelfs privatisering van een meerderheidsbelang mogelijk zou moeten
zijn, zij het met een verscherpt regime, in de zin van certificering van de
aandelen, zodat alleen de economische eigendom wordt vervreemd en de zeggenschap
bij een administratiekantoor wordt neergelegd. GroenLinks is van mening dat
dit niet de goede weg is en dat, vanuit het publieke belang bezien, de netwerken
een dusdanige cruciale functie hebben dat zij in overheidshanden dienen te
blijven. Een belangrijk punt van overweging hierbij is dat, wanneer eenmaal
is overgegaan tot verkoop van een netwerk, dit een onomkeerbare stap is: wat
je hebt verkocht, ben je kwijt. Deze onomkeerbare stap is naar de mening van
GroenLinks een brug te ver. De afnemers dienen verzekerd te zijn van een netwerk
dat functioneert; het gaat om zwaarwegende publieke belangen, die het rechtvaardigen
zich af te vragen of überhaupt moet worden overgegaan tot zo'n onomkeerbaar
besluit als vervreemding van het netwerk.Een tweede punt van overweging is dat er een lastige situatie ontstaat,
als de private eigenaar van een netwerk niet doet wat een overheid wil, ook
al kan deze laatste zich beroepen op regelgeving en is er een toezichthouder;
het zal heel moeilijk zijn de eigenaar in het gareel te krijgen. Gesteld dat
zo'n eigenaar onvoldoende wil of zelfs maar kan investeren, doordat hij geconfronteerd
wordt met verlieslijdende buitenlandse investeringen: wat zijn dan nog de
reële mogelijkheden die een Nederlands overheidsorgaan heeft om in te
grijpen? Het is wat GroenLinks betreft overigens niet vanzelfsprekend dat
Nederlandse netwerkbedrijven in het buitenland investeren; het is de vraag
of dit voor een bedrijf de enige wijze is om te overleven, zelfs in het kader
van de Europese markt. Het publieke belang dient voorop te staan en van daaruit
dient naar de risico's te worden gekeken van privatisering en investeren in
het buitenland.Een derde punt van overweging betreft de bepaling dat de eigenaar geen
invloed op de netbeheerder mag hebben. Ook al is dit wettelijk zo vastgelegd,
de vraag is of in werkelijkheid verhinderd kan worden dat de eigenaar op enigerlei
manier invloed op de netbeheerder heeft, respectievelijk of de belangen van
de aandeelhouders niet toch een rol gaan spelen in de wijze waarop een net
beheerd wordt. Het lijkt moeilijk dit helemaal af te schermen. Het betekent
niet dat mevrouw Vos geen vertrouwen heeft in de wet- en regelgeving, maar
zij vindt dat iets te gemakkelijk wordt gezegd dat het niet uitmaakt of de
aandelen in publieke dan wel in private handen zijn. De vraag is met name
of de gestelde regels uiteindelijk, via allerlei toezichtmechanismen, geheel
de gewenste werking zullen hebben. Over de intentie hoeft geen verschil van
mening te zijn, maar het is met allerlei wet- en regelgeving zo dat controle
en handhaving vaak een lastig vraagstuk vormen. In hoeverre zullen de belangen
van aandeelhouders, waarbij het veelal gaat om optimalisatie van de winst,
een rol spelen in de wijze waarop uiteindelijk het net beheerd wordt? GroenLinks
heeft wat dat betreft twijfels of zaken als duurzaamheid, toegankelijkheid
en beschikbaarheid afdoende gecontinueerd en gewaarborgd kunnen worden bij
privatisering van de netten.Het gaat bij deze netwerken voorts om structuren die van zichzelf monopoloïde
zijn en dat vindt GroenLinks een probleem bij de privatisering ervan, omdat
het tot extra risico's leidt. Hoe benadert de minister dit probleem, bijvoorbeeld
als het gaat om het bieden van tegenwicht tegen het ontbreken van concurrentie?
Er zijn voor GroenLinks aldus een aantal redenen om te zeggen dat het niet
de kant van privatisering uit moet. Op de hoorzitting kwam naar voren dat
in het buitenland zo'n verregaande vorm van privatisering als de minister
voorstelt, niet voorkomt.Wat GroenLinks betreft is het de vraag wat uiteindelijk het publieke belang
is van verkoop, anders dan de belangen van de bedrijven die zeggen het geld
nodig te hebben om te kunnen investeren en op de markt te kunnen opereren.
Die laatste overweging acht GroenLinks niet van dusdanige aard dat daardoor
een aantal andere, duidelijke risico's gelopen moeten worden. Hoe groot acht
de minister het risico dat juist de bedrijven die nu naar de beurs willen,
veeleer zelf zullen worden overgenomen dan dat zij in de gelegenheid zullen
zijn in het buitenland marktaandeel te verwerven? Bij wijze van alternatief
wordt gewezen op de concessieverlening als een vorm van privatisering die
minder vérgaande consequenties heeft. Als het echter om zeer langdurige
concessies van bijvoorbeeld 30 jaar gaat, kunnen er in zo'n lange periode
evenzeer ongewenste effecten optreden zoals een ongewenst laag investeringsniveau,
waar een overheid op dat moment moeilijk grip op zal kunnen krijgen. In zulke
langdurige concessies ziet GroenLinks wel degelijk een aantal risico's.In de stukken wijst de minister erop dat de duurzaamheid wettelijk is
geregeld. Zo is in het toezicht op de tarieven en in de voorwaarden de duurzaamheid
opgenomen en ook valt deze onder de vergunningsplicht voor levering aan beschermde
afnemers. In de toekomst zijn er echter, als het aan de minister ligt, geen
beschermde afnemers meer. Wat gebeurt er op dat moment met het realiseren
van bepaalde duurzaamheidsvoorwaarden?Het antwoord van de regeringDe minister acht het van belang dat het gesprek
wordt aangegaan om te komen tot de voorwaarden waaronder energiedistributiebedrijven
kunnen privatiseren. Over de uitkomst ervan is zij optimistischer in de richting
van de heer Crone dan in de richting van de heer Van den Akker, want tot diens
vijf voorwaarden hoort dat de marktwerking compleet moet zijn, hetgeen pas
in 2003 het geval kan zijn, als ook individuele klanten een keuze kunnen maken.
In dat geval zal zij de discussie niet meer met de Kamer kunnen voeren, omdat
haar ambtstermijn dan voorbij is. Er is thans nog niet geliberaliseerd; eerst
per 1 januari a.s. zullen de grote klanten worden vrijgemaakt. Overigens
hebben het afgelopen jaar grote klanten die al vrij waren, voor het eerst
gemerkt dat zich een forse tariefsverlaging voordeed. De marktwerking komt
er hoe dan ook; de discussie erover lijkt alleen nog in Nederland plaats te
vinden. In Finland, een land met eertijds een sterk socialistische achtergrond,
heeft men een jaar of vier geleden de energiemarkt geliberaliseerd en daar
werkt het prima.In het liberaliserings- en privatiseringsproces dienen de verschillende
belangen te worden afgewogen en daarbij behoort de borging van het publieke
belang voorop te staan, in dit geval samenvallend met het belang van de consument.
Ook dient rekening gehouden te worden met de belangen van de huidige aandeelhouders
en met de belangen van de energiebedrijven zelf. De minister meent dat de
voorwaarden voor privatisering die zij in haar brief van 26 juni 2000
(25 097, nr. 37) heeft genoemd, een evenwichtig samenstel vormen. Overigens
zal, als gevolg van amendering van de «Bakstenenwet», waardoor
de einddatum van 31 december 2002 is vervallen, bij privatisering
vooralsnog permanent de instemming van de minister nodig zijn. Deze instemming
kan geweigerd worden, als daardoor de aandelen in handen komen van aandeelhouders
buiten de kring van publieke aandeelhouders. Op zich is de instemming een
eenmalige zaak, want als de eigendom eenmaal geprivatiseerd is, ligt hier
geen taak meer voor de rijksoverheid. Er is dan geen belemmering meer voor
transacties in de private sfeer, zodat een beursgang op zich mogelijk is.
Het lijkt haar verstandig om bij de evaluatie van de Gaswet en de Elektriciteitswet
in 2002 na te gaan in hoeverre de voorwaarden die thans worden geformuleerd,
ook als het gaat om certificering van aandelen, dan nog actueel zijn.De minister is van mening dat geprobeerd moet worden om, zo niet vandaag
dan toch op zeer korte termijn, duidelijkheid te verschaffen over de toestemmingscriteria,
nu blijkt dat een aantal energiedistributiebedrijven privatisering voorbereidt,
maar nog in onzekerheid verkeert over de voorwaarden. Als zij de aansluiting
op de Europese markt niet willen verliezen, is het nodig dat de Nederlandse
bedrijven de ruimte krijgen te privatiseren en over de voordelen van private
eigendom te beschikken, bijvoorbeeld om financiële middelen te kunnen
aantrekken en efficiënt en effectief te ondernemen. Wat dat betreft is
zij van mening dat als de energieproductiebedrijven in Nederland eerder geprivatiseerd
waren, deze wellicht een sterkere positie zouden hebben gehad ten opzichte
van buitenlandse partijen, die wel hun kansen op de Europese markt hebben
gepakt. De praktijk is geweest dat deze Nederlandse bedrijven te laat waren
en te verdeeld en daardoor inmiddels vrijwel allemaal zijn overgenomen door
buitenlandse partijen. De Nederlandse distributiebedrijven nemen daarin een
heel andere positie in en de minister hoopt dat deze bedrijven de kans krijgen
kapitaal aan te trekken om hun vleugels in het buitenland uit te slaan, zodat
ze sterker staan in een steeds turbulenter wordende internationale overname-
en fusiemarkt.Voor de zorgen die in de Kamer bestaan over de privatisering van distributiebedrijven
heeft de minister begrip en zij is het met de Kamer eens dat daarbij zorgvuldigheid
betracht moet worden. Zij zal dan ook geen toestemming voor privatisering
geven, indien niet aan de gestelde voorwaarden voldaan wordt. Daarbij hecht
zij groot belang aan het waarborgen van publieke belangen als betaalbaarheid,
duurzaamheid, betrouwbaarheid en veiligheid. Zoals de voorwaarden nu verwoord
zijn, zijn deze naar haar mening proportioneel, in de zin dat het daarmee
nagestreefde doel in redelijke verhouding staat tot de aan bedrijven en hun
eigenaren opgelegde beperkingen. Daar waar de belangrijkste zorg van de Kamer
lijkt te liggen bij de privatisering van het meerderheidsbelang in de netbedrijven,
heeft zij een tijdelijke aanvullende voorwaarde gesteld.Er gelden ten aanzien van de privatisering twee algemene randvoorwaarden.
De eerste ziet op een onafhankelijke positie van de netbeheerder, die immers
een belangrijke verantwoordelijkheid heeft op het gebied van een duurzame,
betrouwbare en veilige energievoorziening. Het begrip «duurzaam»
slaat hier op de zorg dat een klant altijd beleverd kan worden; dit betreft
derhalve een andere uitleg dan mevrouw Vos eraan geeft. De netbeheerder is
in Nederland heel wat onafhankelijker gepositioneerd dan in andere Europese
landen, waar de scheiding tussen levering en netbeheer veelal minder strikt
is en niet verder gegaan wordt dan de minimumvoorschriften uit de elektriciteits-
en gasrichtlijnen. In de Elektriciteits- en de Gaswet is gekozen voor een
verdergaande organisatorische scheiding om ervoor te zorgen dat, als de klant
straks beleverd wordt op een vrije markt, er inzicht is in datgene wat er
bij de netbeheerder gebeurt en deze laatste, al of niet geprivatiseerd, niet
vanuit de productiesector kan worden beïnvloed. Op een situatie zoals
aangegeven met het voorbeeld te Amsterdam, zal straks van toepassing zijn
dat er een investeringsplan moet worden voorgelegd en dat, bij goedkeuring
daarvan, vervolgens doorberekening in de tarieven mag plaatsvinden. Dat is de voornaamste incentive om ook werkelijk te investeren. Als dit
de huidige situatie was geweest, zou zich het bedoelde capaciteitsprobleem
in Amsterdam niet hebben voorgedaan, want dan zou de netbeheerder al eerder
hebben willen investeren om, gegeven de voorziene groei in de afname, op tijd
klaar te zijn voor de markt. Hoewel is gekozen voor deze verdergaande organisatorische
scheiding en niet voor een concessiesysteem, kunnen provincies of gemeentes,
als zij besluiten de aandelen in handen te houden, ervoor kiezen zelf concessies
uit te geven met het oog op de uitvoering van het netbeheer.De tweede algemene randvoorwaarde betreft de aanwezigheid van adequaat
toezicht. De DTe heeft zich in dat opzicht in hoog tempo een sterke positie
verworven. De minister was zeer tevreden met de positieve reacties van de
Kamer bij de behandeling van het laatste jaarverslag van de DTe. Uit het level-playingfieldonderzoek
blijkt dat de regulering van netwerkactiviteiten door de DTe op elektriciteitsgebied,
vergeleken met de rest van Europa, bovengemiddeld scoort. Wat het toezicht
op de Gaswet betreft, heeft de DTe er een aantal taken bij gekregen. Het verbaast
haar dat de heer Van den Akker zegt dat dit toezicht niet functioneert, doordat
Gasunie zich er niets aan gelegen zou laten liggen. Dat laatste gaat niet
op, want Gasunie heeft te doen wat wet en regels voorschrijven óf kan
zich tot de rechter wenden. Geeft de rechter Gasunie ongelijk, dan resteert
slechts het uitvoeren van wet- en regelgeving. Op dat punt bood de wet al
sanctiemogelijkheden, los van hetgeen er bij de laatste behandeling per amendement
bij gekomen is. Daarmee zijn de sancties aangevuld en aangescherpt. Het is
voor de DTe een uitdaging ook hier de goede positie en reputatie die hij op
toezichtsgebied heeft opgebouwd, vast te houden en verder te ontwikkelen.
Als dat nodig is, zal zij de DTe daarbij stimuleren. Zij acht de DTe zeer
in staat zijn uitvoerende en toezichthoudende taken te verrichten vanaf het
moment dat zij heeft ingestemd met de aanwijzing van de netbeheerders en ook
de leveringsvergunningen zijn verstrekt. Het toezicht blijft centraal geregeld,
ook in het geval er sprake is van concessieverlening; de DTe is bepalend voor
de uitoefening ervan.Gelet op de waarborgen die uitgaan van de in het kader van de Elektriciteitswet
1998 en de Gaswet opgelegde taken en verplichtingen, is de minister voornemens
voor de vervreemding van een minderheidsbelang toestemming te verlenen, als
aan deze twee algemene randvoorwaarden is voldaan. Zij heeft evenwel begrepen
dat de zorg van de Kamer vooral ligt bij vervreemding van een meerderheidsbelang
in met name de netbeheersfunctie. Te dien aanzien hanteert zij tot 1 januari
2003, naast de twee algemene randvoorwaarden, nog een veel strengere voorwaarde,
in die zin dat de zeggenschap die is verbonden aan de aandelen in de netbeheerder,
bij de publieke aandeelhouders blijft. Er zullen in dat opzicht weinig publieke
aandeelhouders verdwijnen, nu zij de zeggenschap over het netbeheer aan zich
moeten houden bij een vervreemding. Het is in dit opzicht niet interessant
of er daarna wijzigingen in het bezit optreden, want dit onvervreemdbare recht
blijft dan nog steeds bij de publieke aandeelhouder. Hiervoor zijn overigens verschillende
constructies denkbaar zoals het via een administratiekantoor gecertificeerd
uitgeven van de aandelen in het netbedrijf. Al deze voorwaarden en regelingen
zijn ook van toepassing op het genoemde voorbeeld betreffende de Endesazaak:
de aandeelhouders mogen geen bemoeienis hebben met de exploitatie van het
net; de meerderheid van commissarissen mag niet verbonden zijn met Endesa
en ook de tarieven worden gereguleerd. Instemming zal pas worden verleend,
als aan al dat soort eisen voldaan wordt.Het komt de minister voor dat ná 1 januari 2003 privatisering van
een meerderheidsbelang op zich mogelijk dient te zijn, als aan de algemene
twee randvoorwaarden is voldaan is, te weten de onafhankelijke positie van
het netbeheer en een adequaat toezicht. Er dient wat dat betreft oog te zijn
voor de proportionaliteit van de voorwaarden in Europees rechtelijk verband,
gegeven dat het gaat om de beperking van mogelijkheden tot vervreemding van
zaken die niet het eigendom van de rijksoverheid zijn. De Europese Commissie
zou voorts wel eens kritisch kunnen reageren, als alleen de bestaande publieke
aandeelhouders het recht houden aandelen over te nemen. Het verdient aanbeveling
er bij de evaluatie van de Gaswet en de Elektriciteitswet expliciet aandacht
aan te besteden hoe het privatiseringsproces tot dan toe is gelopen. De minister
wil daarbij mede in ogenschouw nemen de stand van zaken met betrekking tot
de privatisering in het buitenland, teneinde te voorkomen dat Nederland hierin
achter zou gaan lopen waardoor internationale expansiemogelijkheden gemist
zouden worden.Het sprookje van de heer Crone ziet de minister meer als een nachtmerrie,
die niet bewaarheid zal worden, want in dat geval heeft de dan verantwoordelijke
minister allang vóór 2015 ingegrepen. Op basis van zowel de
Gaswet, als de Elektriciteitswet, zijn er voor de netbeheerders verplichtingen
om de netten te onderhouden en te ontwikkelen. Zij moeten plannen indienen,
waarin zij aangeven op welke wijze zij zullen voorzien in de capaciteitsbehoefte
en hoe zij met hun investeringen inspelen op de marktontwikkeling. De DTe
moet beoordelen of een netbeheerder kan voorzien in de behoefte aan transportcapaciteit,
zodat de DTe ook zelf marktonderzoek zal doen. Op deze wijze zijn evenwichtige
investeringsbeslissingen gewaarborgd. Als zou blijken dat een netbeheerder
in onvoldoende mate kan voorzien in de capaciteitsbehoefte, kan de minister
hem opdragen bepaalde voorzieningen te treffen en daarbij kan bestuursdwang
toegepast worden. Voorts is er artikel 13 van de Elektriciteitswet –
er zijn soortgelijke artikelen in de Gaswet –, op grond waarvan een
ander als netbeheerder kan worden aangewezen. Dit is een zwaar middel, waarvan
de minister niet verwacht dat het ooit gebruikt hoeft te worden, maar het
is niet voor niets in de wet opgenomen.Ten aanzien van de relatie tussen enerzijds het geven van aanwijzingen
en anderzijds de bevoegdheid van de particuliere eigenaar zijn eigendom uit
te baten, doet zich in Nederland een andere situatie voor dan in Engeland,
waar sprake is van een andere juridische basis en bovendien de vervangingswaarde
centraal staat. Investeren wordt in Nederland juist aantrekkelijk gemaakt,
doordat de DTe weliswaar efficiencykortingen oplegt, maar deze niet verdisconteert
bij de investeringen. Als bedrijven hier willen investeren in wat de markt
vereist – betere producten, betere dienstverlening, meer transportcapaciteit –
mogen zij deze investering doorberekenen in de tarieven. Indien het betrokken
bedrijf niet over voldoende kapitaal voor een dergelijke investering beschikt,
zal het bij elke bank de benodigde financiering kunnen verkrijgen, want er
is een gegarandeerde return on investment, zelfs als wordt verondersteld dat
nieuwe afnemers tot de categorie bedrijven behoren die op korte termijn tot
sluiting of verplaatsing kunnen overgaan. Het is in Nederland niet de feitelijke
situatie dat gebouwen jarenlang leeg staan, zodat bij een eventuele bedrijfssluiting
of -verplaatsing zich slechts een tijdelijke terugval in energieafname zal
voordoen. Voorts worden de kosten van aanpassing van een bestaand net gedragen
door alle afnemers, omdat dit mag worden doorberekend in de tariefstelling.
De energiemarkt laat zich wat dat betreft niet vergelijken met bijvoorbeeld
de aanleg van een tweede Maasvlakte, waarbij publieke financiering een grotere
rol speelt. Al met al is de minister van oordeel dat er voldoende garanties
zijn dat de noodzakelijke investeringen zullen worden gedaan.Nader ingaande op de vergelijking met de situatie in andere Europese landen,
constateert de minister dat in bijvoorbeeld België, Duitsland, Spanje,
Zweden, Italië, Oostenrijk, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk de netwerken
geheel of gedeeltelijk in private handen zijn. In de voor Nederland in dezen
relevante landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en België,
vindt geen exploitatie plaats met behulp van tijdelijke concessies. Voorzover
op elektriciteitsgebied in andere landen sprake is van een exploitatie
van de netten via tijdelijke concessies voor een duur van 30 jaar, is er in
feite sprake van dezelfde situatie als voorzien in de onderhavige wetgeving.
Als er dáár de noodzaak is tussentijds in te grijpen, werkt
het in feite niet anders dan hetgeen in artikel 13 van de Elektriciteitswet
is geregeld. In het Nederlandse stelsel moet de aanwijzing van de netbeheerders
de instemming van de minister verkrijgen. Zo'n aanwijzing is bedoeld voor
tien jaar, waarna vervanging mogelijk is, zoals ook tussendoor, bijvoorbeeld
bij taakverwaarlozing, vervanging mogelijk is. Dat laat zich vergelijken met
het intrekken van een exploitatievergunning.Voor het geval de private partij het netbeheer naar zijn hand zou willen
zetten, geldt dat in de Elektriciteitswet strikt is verboden dat de aandeelhouder
zich op welke manier dan ook bemoeit met de uitvoering van beheerstaken. In
die zin is bewust afgeweken van een algemene politieke lijn dat aan aandeelhouders
meer zeggenschap moet toekomen. Dit is gebeurd om tegemoet te komen aan de
zorgen die bij de Kamer bestaan ten aanzien van de zeggenschap van aandeelhouders
over het netbeheer, gegeven dat het bij netbeheerders gaat om bedrijven met
een monopolistische positie. Dat is ook de reden waarom privatisering hier
buitengewoon zorgvuldig dient te geschieden, opdat vanuit een private situatie
het publieke belang voldoende kan worden behartigd. De minister denkt overigens
dat het bij dit soort onderliggende netten wel eens zo kan zijn – wat
het hoofdnet betreft denkt zij er wat anders over – dat het publieke
belang beter kan worden behartigd door als overheid wél toezichthouder
en regelgever te zijn, maar géén eigenaar.Bij de warmtenetten is meestal sprake van een uitvoerig stelsel van overeenkomsten,
aldus de minister. Zij acht dit logisch, want er wordt pas geïnvesteerd
in een warmtenet, als er sprake is van voldoende langetermijnzekerheden. In
dat opzicht is er een onderscheid met de elektriciteits- en gassector. Naast
hetgeen er bij de warmtenetten allemaal in contracten is vastgelegd, fungeert
hier het mededingingstoezicht. Zij denkt dat er op deze wijze, via de NMa,
een goede regulering geboden wordt, maar verklaart zich bereid een en ander
schriftelijk nader uiteen te zetten.In de voorstelling van zaken van de heer Van den Akker op het punt van
de «sale and lease backconstructies» kan de minister zich niet
vinden. Het is de minister die hier de wet moet toepassen en daaraan uitleg
geeft. «Sale and lease backconstructies» laten op zich onverlet
dat aandeelhouderschap niet mag leiden tot door de wet verboden bemoeienis
met de exploitatie van het net. Dat kan alleen anders worden, als energiebedrijven
hun verplichtingen niet nakomen en buitenlandse investeerders tot uitwinning
zouden overgaat. Dán is de instemming van de minister nodig, zoals
zij dit heeft aangegeven. Voorts wijst zij de heer Van den Akker op de schriftelijke
antwoorden die de staatssecretaris van Financiën, mede namens Verkeer
en Waterstaat, Economische Zaken en VROM, op 19 maart 1999 aan de Tweede
Kamer heeft gegeven over «sale and lease backregelingen». Daaruit
blijkt dat deze leaseconstructies niet in strijd zijn met Nederlandse of buitenlandse
wetgeving en dat de zeggenschap over zaken, in casu de netwerken, niet verandert,
behoudens in het geval van uitwinning. Daarbij is echter voorzien in de tussenkomst
van de minister, terwijl er in leasecontracten eisen worden gesteld aan onderhoud
en kwaliteitsborging zoals de wet dit vereist. Er is aldus geen juridisch
vacuüm. Als de heer Van den Akker er juridisch advies over wil hebben,
dient hij dit op eigen initiatief in te winnen. Voorzover er bij de landsadvocaat
advies wordt ingewonnen, is dit ten behoeve van de regering, maar de minister
heeft het advies in dit geval niet nodig. Zij verwacht niet dat een door de
heer Van den Akker extern ingewonnen juridisch advies haar in het ongelijk
zal stellen.De minister denkt dat de huidige samenstelling van het Platform versnelling
energieliberalisering (PVE) evenwichtig is. Zelf heeft zij daarover geen zeggenschap. Het is een samenwerkingsverband van meerdere partijen,
partijen die zelf deel uitmaken van de markt en daaraan vorm moeten geven.
Zij heeft de verzoeken tot deelname aan het PVE dan ook doorverwezen naar
de secretaris ervan. De stuurgroep van het PVE heeft zich op 6 september
jl. over de verschillende verzoeken gebogen en is van mening dat de samenstelling
voldoende in evenwicht is met het oog op het doel waarvoor het PVE is opgericht,
versnelling van de liberalisering van de energiemarkt, een liberalisering
die op zich op een zorgvuldige en economisch verantwoorde wijze dient plaats
te vinden. Uitbreiding van het platform zou naar de mening van de stuurgroep
de snelheid van opereren niet ten goede komen. Dit laat onverlet dat nagenoeg
alle partijen die een verzoek tot opname in het PVE hebben gedaan, deel zullen
uitmaken van het marktforum. Dat orgaan is al bijeen geweest en zal regelmatig
bijeenkomen om geconsulteerd te worden over de activiteiten van het platform.
De minister zal zich met het oog op haar rapportering aan de Tweede Kamer
goed laten informeren over de mening van de relevante organisaties in het
marktforum over de stand van zaken rond de versnelde liberalisering. In januari/februari
2001 zal zij de Kamer verslag doen van de stand van zaken en daarbij aangeven
welke extra verzoeken tot deelname aan het PVE zijn binnengekomen. Zij zal
twee keer per jaar aldus rapporteren aan de Kamer.Er dient voor gewaakt te worden, aldus de minister, dat het PVE zich gaat
richten op belangenbehartiging in plaats van op het werkelijk scheppen van
de voorwaarden voor marktliberalisering. Vertegenwoordigende organisaties
die zich hebben aangemeld voor het PVE en die niet zelf de markt bepalen,
horen niet thuis in het platform zelf. Ook een aparte vertegenwoordiging van
de industrie lijkt de minister niet nodig, als het platform heeft bepaald
dat VNO/NCW en MKB-Nederland die posities vertegenwoordigen. Daarnaast is
er het marktforum, waar een reeks van belangen naar voren gebracht kan worden.
Het is mede aan de elektriciteitsproductiebedrijven en vooral de distributiebedrijven
om aan te geven hoe de markt goed kan functioneren en de klant voldoende beschermd
wordt. De minister vindt het onverstandig dat de klant zich op het niveau
van het platform committeert. Het is beter dat deze vertegenwoordigd is in
het marktforum om daar vrijelijk een mening te kunnen geven en vanuit het
marktforum het platform aan te sporen hard aan het werk te gaan. Het platform
dient zo snel mogelijk te werken, zonder opgehouden te worden door discussies
over de vraag of er een mannetje meer of minder in mag. Zij kan zich vinden
in de adviezen van de DTe over een versnelde liberalisering van de energiemarkten.
Daarbij gaat het om voorwaarden die ook door het PVE in acht zullen moeten
worden genomen. Als er een uitkomst van het platform op tafel ligt, zal zij
die mede in het licht van deze adviezen bezien; zij komt daar in januari graag
op terug.Gedachtewisseling over de verdere procedureDe voorzitter constateert, met de minister,
dat heden niet tot een afronding kan worden gekomen. Hij stelt zich voor dat
er in de procedurevergadering van de vaste commissie voor Economische Zaken,
op dinsdag 12 december 2000, aandacht aan wordt gegeven in welk opzicht
dit debat kan worden voortgezet, in goed overleg met de minister.De minister meent dat dit haar de mogelijkheid
geeft, nu er kennelijk nog enige onduidelijkheid is over hetgeen wel en niet
kan onder de vigerende wet, wat uitgebreider in te gaan op haar bezwaren tegen
de redenering van mevrouw Huygen (NEI) tijdens de hoorzitting. Zij wil dit
goed op papier zetten, want het gaat om de zekerheid dat het publieke belang
ook in een situatie van private eigendom voldoende gediend kan worden. Zij
wil daarbij een en ander beredeneerd afzetten tegen de andere concessievormen
die, juist met het oog op deze zekerheden, naar voren gebracht zijn.
Volgende week zal dit niet meer lukken en daarom wil zij er het kerstreces
van de Kamer voor gebruiken, zodat direct daarna deze discussie kan worden
vervolgd. Wel doet zich nu de vraag voor hoe om te gaan met een aantal lopende
zaken. Zij vraagt zich wat dat betreft af hoe het nu staat met de meningsvorming
over respectievelijk het privatiseren van een minderheidsbelang, dan wel het
privatiseren van een meerderheidsbelang.Voorzover het de heer Crone (PvdA) bekend
is, is er nog geen concreet verzoek met betrekking tot privatisering van een
minderheidsdeelneming, dan wel wordt daarbij nog niet voldaan aan de gestelde
eisen. Hij veronderstelt derhalve dat de minister niet in een situatie verkeert
dat zij binnen twee of drie maanden al over een dergelijk verzoek moet beslissen.
Zelf zou hij nu geen enkele ruimte willen geven en geen enkele verwachting
op dit punt willen wekken. De toezegging van de minister betreffende een nadere
schriftelijke uiteenzetting spreekt hem zeer aan. Daarbij gaat het er zijn
inziens niet zozeer om te weerleggen wat mevrouw Huygen (NEI) tijdens de hoorzitting
heeft gezegd, maar dient vooral aandacht gegeven te worden aan het vraagstuk
in hoeverre investeringen kunnen worden afgedwongen. Als tweede aandachtspunt
voor de minister noemt hij het alternatief van de concessievorm.Voor de minister staat centraal de vraag of
de rechtsmiddelen voldoende zijn, ook in een situatie waarin niet de overheid
eigenaar is. Zij zegt toe in te zullen gaan op de concessievorm en op de overeenkomsten
en verschillen met het wettelijk stelsel.De voorzitter van de commissie,BiesheuvelDe griffier van de commissie,Tielens-TripelsXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF/GPV),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagenaar (PvdA),
Stroeken (CDA), De Boer (PvdA), Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein
(D66), Verburg (CDA), Blok (VVD), Hindriks (PvdA) en Dijsselbloem (PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek (PvdA), Wijn
(CDA), Klein Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den
Berg (SGP), Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (RPF/GPV), Van der
Steenhoven (GroenLinks), Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh (PvdA),
Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Bakker
(D66), Schreijer-Pierik (CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA) en
Schoenmakers (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25097-42.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl