Dierziektenbeleid; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29683, nr. 27

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-03-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29683 nr. 27

16-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29683Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 85 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 683Dierziektebeleidnr. 27VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 16 maart 2009De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 heeft op 18 februari 2009 overleg gevoerd met minister Verburg
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en minister Klink van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over:– de brief van de minister van LNV d.d. 8 december
2008 inzake het Convenant antibioticaresistentie dierhouderij, het Convenant
antibioticaresistentie dierhouderij (bijlage) en de Reactie op het Convenant
antibioticaresistentie dierhouderij (bijlage) (29 683, nr. 22);– de brief van de minister van LNV d.d. 17 januari
2007 inzake de MRSA-problematiek (29 683, nr. 11);– de brief van de minister van LNV d.d. 17 december
2007 inzake antibioticaresistentie in de dierhouderij; Aanpak van Methicilline
Resistente Staphylococcus Aureus (MRSA) (29 683, nr. 16);– de brief van de minister van LNV d.d. 30 juni
2008 inzake het LEI-rapport «Centrale registratie van diergeneesmiddelengebruik;
een verkennende studie» (28 286, nr. 221);– de brief van de minister van LNV d.d. 3 februari
2009 inzake het rapport Fyto-V, werkzame kruidenpreparaten (29 842, nr.
37).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: AtsmaGriffier: DortmansVragen en opmerkingen uit de commissieDe voorzitter: Ik heet de aanwezigen welkom
bij dit overleg met de minister van LNV en de minister van VWS. In het bijzonder
heet ik welkom de grote delegatie van AOC Oost uit Doetinchem. Deze delegatie
bestaat uit toekomstige ondernemers die benieuwd zijn naar de werkwijze van
de Kamer. Daarvoor zijn zij een dagje hier.De minister van VWS is nog in de plenaire zaal, maar hij zal spoedig hier
zijn. De heer Dibi gaf aan dat hij zich met zijn inbreng met name tot de minister van LNV zal richten en daarom geef ik hem als eerste het woord
en merk nog op dat voor alle leden een spreektijd van vijf minuten geldt.De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Leuk
om hier te zijn als nieuwe woordvoerder voor GroenLinks op het beleidsterrein
LNV.Tijdens de voorbereiding van dit debat deed het gebruik van antibiotica
in de veehouderij mij denken aan doping in de wielersport. Wielrenners gebruiken
namelijk middelen om bergen te bedwingen, terwijl die middelen bedoeld zijn
als medicijn. Ook boeren gebruiken middelen die bedoeld zijn als medicijn
voor het behalen van kortetermijnsuccessen. Zij vergroten de voederomzet en
mesten hun vee vet. Net als in de wielersport doping niet uit te bannen lijkt,
is dat helaas ook zo met het gebruik van antibiotica in de veehouderij. Al
in 1969 werd het schadelijke gebruik van antibiotica met een Brits onderzoek
aangetoond maar nog steeds is dat niet tot een aanvaardbaar niveau teruggedrongen.
In 1997 dienden de Nederlandse veehouders hun dieren zo’n 550 000
kg antibiotica toe en in 2007 was dit zelfs 590 000 kg. Ondanks allerlei
pogingen is het gebruik van antibiotica dus toegenomen. Dat heeft een directe
relatie met de bio-industrie. Zolang wij de boeren niet uit die economische
rat race to the bottom halen, zal het gebruik van antibiotica altijd een wenkend
perspectief blijven. GroenLinks zegt daarom tegen de minister: kies voor een
ander soort landbouw, landbouw die diervriendelijker, milieuvriendelijker
en in dit geval ook mensvriendelijker is.Een van de uitwassen van de bio-industrie waarover wij het vandaag hebben
kan heel veel mensen heel hard raken. Ook volgens hoogleraar antimicrobiële
resistentie Dik Mevius is de schaalvergroting van boerderijen een belangrijke
oorzaak voor het toegenomen gebruik van antibiotica. De moderne veeteelt evolueert
steeds meer tot omvangrijke bedrijven met veel meer dieren dan voorheen. Dit
vergroot de kans op infecties. Doordat er zoveel dieren dicht bij elkaar leven,
worden ziektes minder snel opgespoord en grijpen boeren later in met behulp
van antibiotica. Wat vindt de minister daarvan? Wat is volgens haar het leidend
motief voor het toedienen van antibiotica? Denken de boeren dat zij handelen
in het belang van het dierenwelzijn en de volksgezondheid als zij bij een
infectie antibiotica toedienen? Denken zij dat zij daarom niet anders kunnen?
Of denken zij: wij kunnen geld verdienen als wij ons vee vetmesten met het
toedienen van antibiotica? Dus: is het bevorderen van het dierenwelzijn en
de volksgezondheid het leidende motief of is deze antibioticadrift het gevolg
van de meer, meer, meermentaliteit? Hoe groot is het effect van de deregulering
van de controle in de veesector op het huidige gebruik van antibiotica? Hoe
groot is het vertrouwen van de minister in de sector zelf als het gaat om
de naleving van het convenant? Hoe krijgt de controle op die naleving gestalte?
Wat gebeurt er met bedrijven die zich onttrekken aan de naleving van het convenant?
Ik heb begrepen dat een boer onlangs de heftige boete van € 350 000
heeft gekregen, omdat chlooramfenicol was aangetroffen. Dat is een zeer schadelijke
vorm van antibiotica en die is om die reden dan ook totaal verboden. De VVD
stelde hier vragen over. Zij vond die boete disproportioneel. Dat heeft mij
verbaasd. Waar trekt de minister de lijn? Waarom zegt zij niet: ik zorg ervoor
dat de boeren die zich schuldig maken aan een dermate gebruik van antibiotica
dat daardoor de volksgezondheid wordt geschaad, een boete krijgen? De signaalwerking
van zo’n boete is heel erg groot. Daardoor gaan boeren beter opletten.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Het zou aardig
zijn als de heer Dibi alvorens zulke vragen te stellen zich meer in het onderwerp
verdiepte. Is het volgens GroenLinks normaal dat een boer voor het blok wordt
gezet doordat achteraf, als alles achter de rug is en de beesten zijn geslacht,
een overschrijding van een microgram wordt geconstateerd? Ik denk hierbij
aan de boer met een normaal bedrijf, die zijn beesten heeft laten onderzoeken en het fiat heeft gekregen dat zij schoon zijn. De onderzoeksresultaten
zijn er niet meer en de boer, de ondernemer staat voor het blok. Vindt GroenLinks
dat een normale gang van zaken?De heer Dibi (GroenLinks): Als er een onjuist
besluit wordt genomen door welke inspecteur dan ook kan de boer bezwaar aantekenen
en in beroep gaan. Echter, als het gebruik van een bepaalde soort antibiotica
is verboden, omdat die zeer gevaarlijk is voor heel Nederland, dan moet men
optreden als men constateert dat een boer zich niet aan de regels houdt. Ik
begin mij zorgen te maken en vraag mij af of het boerenbelang niet op een
onverantwoorde manier wordt verdedigd. Wat GroenLinks betreft: zodra de regels
worden overtreden, moet opgetreden worden.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): GroenLinks
vindt het dus ook niet normaal dat een boer voor het blok wordt gezet doordat
de resultaten van een eerder onderzoek, waarmee de dieren schoon werden bevonden,
niet meer gecheckt kunnen worden. Die boer kan daardoor niet meer aantonen
dat er niets in het vlees zat en dus ook niet meer in beroep gaan. Het gaat
mij om de situatie waarin onderzoekers hebben gezegd dat de desbetreffende
dieren schoon waren.De heer Dibi (GroenLinks): Ik zou willen dat
mevrouw Snijder-Hazelhoff en de VVD deze verontwaardiging toonden bij onverantwoord
gebruik van antibiotica. Wij constateren dat boeren al tientallen jaren constant
antibiotica toevoegen om hun dieren groter en dikker te laten worden, zodat
ze daaraan meer en meer geld verdienen. Dan moeten wij dat een halt toeroepen.
Als ergens een fout wordt gemaakt of als boeren het gevoel hebben dat het
besluit niet terecht was, dan moeten zij daartegen in beroep kunnen gaan,
maar wij moeten wel een duidelijk signaal afgeven voor de rest van de veehouderij.GroenLinks hoopt dat de minister met haar beantwoording aangeeft een flink
aantal stokken achter de deur te hebben, want het lijkt er verdacht veel op
dat de veehouderij zelf resistent is gehouden voor welke poging dan ook om
het oneigenlijke gebruik van antibiotica tegen te gaan. Het wordt tijd dat
deze praktijk stopt. Doping is wellicht schadelijk voor de persoonlijke gezondheid
van een wielrenner, maar deze antibioticagekte is een gevaar voor de gehele
volksgezondheid en daarom is die voor GroenLinks onaanvaardbaar. Ik hoop dat
de minister dit met haar beantwoording heel duidelijk maakt.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Is GroenLinks
dan nog steeds van mening dat in de dierhouderij groeibevorderaars volop worden
gebruikt? Ik meen dat wij het vandaag hebben over antibiotica en niet meer
over groeibevorderaars.De heer Dibi (GroenLinks): Volgens mij wordt
antibiotica om twee redenen gebruikt: om de groei te bevorderen en om infecties
te bestrijden. Ik heb de indruk dat antibiotica nog heel vaak wordt toegediend
om vee vet te mesten. Ik zou het een beetje raar vinden als de VVD dat wilde
ontkennen. Dit is toch een van de grote risico’s van het toedienen van
antibiotica.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. De fractie
van de Partij van de Arbeid hecht veel waarde aan de mogelijkheid om infecties
en ziekten met antibiotica te bestrijden. Daarbij moet men doelgericht en
efficiënt te werk gaan en het gebruik van antibiotica goed registreren.
In het rondetafelgesprek van vorige week hebben wij de heer Coutinho horen
zeggen dat in Nederland de richtlijnen een verantwoord gebruik van antibioticum
tot gevolg zullen hebben, maar het feit dat het gebruik van antibiotica nog niet afneemt, stemde hem zorgelijk. Alle inspanningen moeten er dan
ook op gericht zijn dat het over de volle breedte wordt teruggedrongen.Wij hebben gesproken over het convenant dat tussen het kabinet en de verschillende
sectoren is gesloten. Het moet mij van het hart dat op sectorniveau wel afspraken
zijn gemaakt over een plan van aanpak, maar dat het convenant geen afrekenbare
doelen kent en dat er geen tussentijdse evaluatie is. Het is van groot belang
dat wij zeker weten waar antibiotica gebruikt wordt en op welke manier dat
gebruik wordt geregistreerd. De Fidin is de enige organisatie die hierover
cijfers bekend kan maken, omdat zij de enige informatiebron is voor het gebruik
en de verkoop van antibiotica.Mevrouw Thieme (PvdD): U zei dat volgens de
heer Coutinho het gebruik van antibiotica enigszins in bedwang wordt gehouden
met de opgestelde richtlijnen. Hij doelde echter vooral op het humane gebruik
van antibiotica. Voor het humane gebruik is alles goed geregeld, maar de veehouderij
gaat rustig door met het toedienen van antibiotica. Hebt u dat ook zo begrepen?
Ik meende dat u zei dat volgens de heer Coutinho de richtlijnen ervoor hebben
gezorgd dat het met het gebruik van antibiotica in de veehouderij goed zit.De heer Waalkens (PvdA): De heer Coutinho
zei zich zorgen te maken vanwege de vrijblijvendheid die uit de tekst van
het convenant blijkt. Hij herinnerde aan andere convenanten met een vrijblijvend
karakter. Die hadden niet geleid tot het reduceren van de risico’s.
Hij noemde in dat verband het convenant voor het terugdringen van de tijgermug.
De Kamer had anderhalf jaar lang aangedrongen op strikte richtlijnen daarvoor.
De heer Coutinho betreurde de gang van zaken. In dergelijke situaties zijn
uiteindelijk dwingende afspraken nodig, was de opvatting van de heer Coutinho.Hij zei nog iets anders. Hij zei dat de resistentie voor antibiotica voornamelijk
was ontstaan in de humane sector. Desalniettemin baarde het risico van MRSA
in verband met de situatie van de dierhouderij hem grote zorgen. De MRSA zorgt
voor veel kosten.Hij zei ook zich zorgen te maken vanwege de ontwikkeling van het onderzoeksportfolio
voor nieuwe antibiotica. Volgende generaties antibiotica zouden mogelijkerwijs
de resistentie kunnen tegengaan, maar de onderzoekspoot wordt gekenmerkt door
een missing link met de farmaceutische industrie.Voorzitter. Wij zijn sterk voorstander van het werken met een convenant
dat afrekenbare doelen kent en dat het mogelijk maakt om gedurende de looptijd
heel nadrukkelijk de ontwikkelingen te volgen. Eerder hebben wij gepleit voor
het opzetten van een centraal datasysteem. Niet alleen op sectorniveau, maar
ook op bedrijfsniveau zouden de gegevens moeten worden doorgegeven en vervolgens
moeten worden opgeslagen in een centraal datasysteem. Met een managementprogramma
zou je moeten kunnen nagaan in welk deel van Nederland het gebruik van antibioticum
aan het stijgen dan wel aan het dalen is. Daardoor zou het mogelijk worden
om beter te monitoren.Een ander opmerkelijk punt bij het gebruik van antibiotica betreft de
medicinale voeders. Uit informatie is ons gebleken dat bij de productie van
medicinale voeders een versleping plaatsvindt van 5,6%. Is dit acceptabel?
Moeten wij niet veel beter toezien op het gebruik van medicinale voeders?Ons is verder heel nadrukkelijk geworden dat het search- en destroybeleid
de onderzoekers zorgen baart. De behandelaars kunnen de besmetting wel vinden,
maar het gaat om de bron. Mensen worden geconfronteerd met MRSA, komen in
het ziekenhuis terecht, maar nadat zij genezen zijn verklaard, keren zij terug
naar de bron van de besmeting. Zo ontstaat een cyclus waar deze mensen niet
uitkomen. Dat is niet alleen voor de werkers in de dierhouderij een probleem,
maar met name voor de mensen in de ziekenhuizen. De vraag is dus:
hoe komen wij tot een goed destroybeleid? Het is belangrijk dat wij de ontwikkelingen
goed volgen en de vinger aan de pols houden. Van excessief gebruik van antibiotica
wil ik niet spreken, maar het gaat hierbij wel om een grote zorg, gelet op
de resistentievormen die wij zien ontstaan.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
Wij spreken vandaag over het gebruik van antibiotica en over de zorgen die
er in dit verband leven. Er is namelijk sprake van antibioticaresistentie.
Ook wij vinden dat men antibiotica effectief moet gebruiken, maar hebben het
gevoel dat dit veelal gebeurt.Wij onderschrijven van harte het gestelde in de gesloten convenanten,
maar merken daarbij wel op dat zij slechts een eerste, goede stap zijn. Er
is een vervolg nodig.Met diverse mensen hebben wij gesproken en ook het LEI-rapport hebben
wij tot ons kunnen nemen. Daarin wordt gesignaleerd dat in alle sectoren de
bedrijven die in een bepaald jaar veel antibiotica gebruiken dat ook in voorgaande
jaren deden. Veel bedrijven zijn dus stabiel in de mate waarin zij antibiotica
toepassen. Dat baart ons zorgen. Wil de minister hieraan specifiek aandacht
besteden? Wij moeten natuurlijk proberen het gebruik van antibiotica terug
te dringen. Wij kunnen niet accepteren dat bedrijven doorgaan met het veelvuldig
gebruik van antibiotica. Voorlichting kan een rol spelen, de dierenartsen
kunnen op dit punt een taak hebben, maar ook het bedrijfsleven zelf kan iets
doen en nagaan of in bepaalde sectoren het gebruik van antibiotica kan worden
teruggebracht.De heer Mevius van de KNMvD heeft heel nadrukkelijk aangegeven dat de
mate van het gebruik van antibiotica vooral te maken heeft met de vraag of
de dieren al dan niet gezond zijn. Aan dit gegeven wil ik speciaal aandacht
besteden. Natuurlijk hebben de bedrijfsvoering en de gezondheid van dieren
met elkaar te maken. Het belangrijkste is dat de dieren gezond zijn. Dat staat
voorop. Antibiotica worden dan ook niet zomaar gebruikt. Wij hebben tijdens
het rondetafelgesprek helemaal niet het gevoel gekregen dat het anders zou
zijn. Als men antibiotica gebruikt, is daarvoor alle reden. Antibiotica worden
dus wel overwogen gebruikt. Het gebruik ervan is vaak ook in het belang van
de dieren. Het gaat er namelijk allereerst om dat wij een dier gezond maken
en gezond houden. Wij kunnen ons dan ook helemaal niets voorstellen bij het
idee dat er gestrooid wordt met antibiotica. Dat stond in een krantenkop,
waarmee ook werd verwezen naar een uitspraak van de heer Mevius. Zoiets past
niet bij de beleving die wij in dit verband hebben. Bovendien gaf het RIVM
aan dat de resistentie vooral blijkt bij de humane gezondheidszorg. Ik verneem
graag de reactie van minister Klink hierop.Mevrouw Thieme (PvdD): U zei dat er een relatie
is tussen het management van de houderij en de gezondheid van dieren. Ik vind
het dan opmerkelijk dat u niet pleit voor verandering van het houderijsysteem.
Door dat systeem worden de dieren juist ziek. Daarentegen zegt u dat er alle
reden is om antibiotica te gebruiken, omdat anders de dieren ziek worden.
Dat is toch het paard achter de wagen spannen en symptoombestrijding. Het
systeem zou aangepakt moeten worden.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat ben ik
absoluut niet met u eens. Die link leg ik niet. Uit het rondetafelgesprek
is absoluut niet gebleken dat de manier van dierhouderij een directe relatie
heeft met het gebruik van antibiotica. Mij gaat het erom dat wij dieren gezond
houden. Daarvoor moeten af en toe antibiotica toegediend worden, maar wij
zijn er absoluut niet voor dat er steeds meer antibiotica gebruikt worden.De heer Dibi (GroenLinks): Ik vind dit een
vreemd antwoord. U bent toch ook niet blind voor het feit dat de veehouderij
ontzettend omvangrijk is geworden en dat er veel meer dieren op één
plek worden gehouden, waardoor volgens de deskundigen de infectiedruk is toegenomen.
Door deze vorm van dierhouderij zijn de kansen op infecties dus groter en
daardoor is het gebruik van antibiotica toegenomen. Bent u het ermee eens
dat dit verband er is?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat wij meer
dieren houden en dat daarom meer antibiotica nodig zijn, is duidelijk. Die
relatie is er zeker. Echter, er is volgens mij absoluut geen relatie tussen
de wijze waarop wij dieren houden en het gebruik van antibiotica. Die relatie
bleek ook niet uit de onderzoeken en is ook niet door de organisatie van dierenartsen
aangetoond. Een aantal insprekers heeft wel duidelijk naar voren gebracht
dat de weerstand van de dieren essentieel is bij het bepalen of antibiotica
nodig zijn. Juist voor de weerstand van de dieren is de veevoeding heel belangrijk.
Ik zou graag zien dat meer onderzoek werd verricht naar de samenstelling van
het veevoer. Daarop zouden wij veel meer de nadruk moeten leggen.Een aantal insprekers heeft er tijdens het rondetafelgesprek op gewezen
dat diermeel hoogwaardig eiwit bevat en dat dat echt kan zorgen voor verhoging
van het weerstandsvermogen van de dieren. Die opmerkingen zullen een aantal
leden hier aan tafel niet van pas komen, maar de VVD is het daarmee eens.
Wij moeten ons afvragen welke rol diermeel zou kunnen spelen, want zelfs het
RIVM gaf aan dat diermeel kan zorgen voor weerstandsverhoging van de dieren.
Daarom is het nodig dat diermeel weer als veevoer wordt gebruikt. Ik verwijs
in dit verband ook naar uitspraken van de heer Mevius. Hierop krijg ik graag
een reactie van de minister.Mevrouw Thieme (PvdD): Als de VVD blijft ontkennen
dat er een directe relatie is tussen het veelvuldig gebruik van antibiotica
en de intensieve veehouderij, dan kunnen wij helemaal niets met die partij.
Zelfs de minister geeft in haar brief van 2007 aan dat de grootste hoeveelheid
antibiotica in de dierhouderij wordt gebruik bij de intensieve veehouderij,
met name in de dierhouderij voor de vleesproductie. Hoe kunt u dat ontkennen,
mevrouw Snijder? Hoe verklaart u dat er zoveel antibiotica wordt gebruikt,
juist in die sector?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik ontken
helemaal niet dat er veel antibiotica in deze sector wordt gebruikt. In deze
sector worden ook miljoenen dieren gehouden. Echter, u wilt mij laten zeggen
dat er zoveel antibiotica wordt gebruikt doordat de dieren op een bepaalde
manier worden gehouden. Het bewijs daarvoor heb ik nergens gezien.De heer Polderman (SP): U sprak met nadruk
over de gezondheid van dieren en zei dat voor het gezond houden van dieren
antibiotica nodig is. Dat klopt, maar vandaag hebben wij het over de resistentie
van antibiotica in met name de humane gezondheidszorg. Vooral bij de mensen
die in de dierhouderij werken en bij de verpleegkundigen in de ziekenhuizen
die met deze mensen te maken hebben, is sprake van resistentie. Is de VVD
evenals wij ongerust vanwege die resistentie, dus de resistentie bij het personeel
dat met deze dieren moet omgaan?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Zeker, maar
wij hebben kunnen constateren dat de antibioticaresistentie in de Nederlandse
ziekenhuizen voor een zeer effectief beleid heeft gezorgd. Hoe staat het met
dat beleid in de andere EU-lidstaten? Het lijkt ons dat dit niet alleen een
Nederlands probleem is, maar een internationaal probleem. Ook vernemen wij
graag of extra onderzoek nodig is voor de introductie van antibiotica op de
internationale markten. Wij menen verder dat extra onderzoek nodig is om te achterhalen wat de relatie is tussen het gebruik van antibiotica in
de humane gezondheidszorg en het optreden van antibioticaresistentie.De heer Polderman (SP): Voorzitter. Het is
goed dat wij een algemeen overleg hebben over de resistentie tegen antibiotica.
De brieven die op de agenda staan zijn, behoudens de brief over het convenant,
van oudere datum, maar vorige week heeft de commissie nog een rondetafelgesprek
gehad met verschillende deskundigen. Helaas was ik door getob met mijn eigen
resistentie afwezig, maar ik heb de schriftelijke bijdragen gelezen. Hartelijk
dank voor de toezending ervan, want ze waren zeer verhelderend.Uit die bijdragen blijkt vooral de urgentie van het probleem. Met name
de bijdrage van mevrouw Wulf over de toename van de MRSA-gevallen in de regio
Zuidoost-Brabant met maar liefst 500% toont dat overtuigend aan. Wij
mogen dus niet te licht over deze kwestie denken. Het is niet nodig om daar
langer bij stil te staan, want iedereen die zich een beetje in dit onderwerp
verdiept, beseft dat. Is het besef van urgentie ook voldoende aanwezig bij
de beleidmakers, bij de politici en de verantwoordelijken in de sector zelf?
Dat is de centrale vraag in dit AO. Ik ben er niet gerust op. Daarom is het
goed dat wij dit overleg hebben. Dan kunnen wij toetsen of dat besef van urgentie
bij ons en de regering voldoende aanwezig is.Wat opvalt, is de opgewekte toon van de brief van minister Verburg met
de reactie van de regering op het convenant. De minister schrijft dat zij
verheugd is met het gesloten convenant, het is een grote stap vooruit enzovoorts.
Ik kan mij maar ten dele in de juichstemming vinden. Naar mijn idee is het
niet meer, ook niet minder, maar zeker niet meer dan een eerste stap. Toegegeven,
elke mars begint met een eerste stap en dus is het positief dat een eerste
stap wordt gezet, maar bij bestudering van het convenant kwam ik wel tot de
conclusie dat wij nog maar aan het begin staan van een traject dat wij moeten
afleggen om te komen tot de beheersing van het probleem. Dat is een vrij sombere
vaststelling, maar die is wel nodig. Het maximaal haalbare is beheersing van
het probleem. Het is een illusie om te denken dat wij het probleem helemaal
terug kunnen dringen. Met name uit de bijdrage van prof. Mevius blijkt dat,
helaas, glashelder. Hij zegt met zijn bijdrage: Het voorkomen van de resistentie
is dermate verankerd in onze intensieve dierhouderij dat een terugkeer naar
de afwezigheid ervan niet haalbaar is. Het doel van het beleid moet zijn een
sterke verbetering van de huidige situatie en het doorbreken van de spiraal
van toename van resistentie.Voorzitter. De aanwezigheid van resistentie is zozeer verankerd dat het
spreken over het voorkomen van de resistentie al niet meer reëel is.
De situatie is dus ernstig. Wij komen er nooit meer van af; wij hebben het
nu eenmaal: zo vat ik de situatie samen. Deze conclusie is belangrijk. Ik
meen dat prof. Mevius gelijk heeft als hij zegt: het doel moet zijn het doorbreken
van de spiraal van toename. Als je die uitspraak tot je laat doordringen,
besef je dat het tijd is om te handelen en dan is naar mijn idee het convenant
te mager. Ik zie nergens dat wordt gehandeld. Het tienstappenplan, het masterplan
van tien actiepunten van de varkenssector, is toch vooral een eerste aanzet.
Er wordt gesproken over meten, opbouwen van data, opbouwen van meer kennis,
van meer communicatie enzovoorts. Hoe en wanneer iets gebeurt, is de vraag
die opkomt bij lezing van het tienactiepuntenprogramma. Mijn vraag aan de
minister is dus: stelt u die vraag voldoende, dus de vraag hoe en wanneer
er iets gebeurt? Oefent u voldoende druk uit om tot concretisering te komen,
tot een tijdplan, tot afrekenbare doelen. In bestuurlijk jargon spreekt men
dan van SMART: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden.
Dat is wat eigenlijk nu zou moeten gebeuren: concretisering van de genoemde
punten. Ik mag hopen dat de minister het met mij eens is dat dit programma
een eerste, bescheiden stap is. Er moet snel doorgepakt worden. Voorzitter. Uit alle bijdragen van deskundigen blijkt dat de dierenartsen
een veel centralere rol moeten krijgen. Niemand minder dan de dierenarts mag
medicatie voorschrijven. Uit het staatje dat de farmacie ons zelf heeft doen
toekomen, blijkt dat zich een enorme groei van antibiotica voordeed nadat
de groeibevorderaars waren verboden. Antibiotica zijn in de plaats van de
groeibevorderaars gekomen en worden gebruikt als een soort preventief medicijn.
Het ergste is dat antibiotica door het voer gemengd worden, dat antibioticum
een soort toevoeging aan het voer is. De bijdrage van de veevoederindustie
is wat dat betreft glashelder. De vertegenwoordigers van die industrie wijzen
op het aspect van insleping van het medicijn en van de optredende resistentie
via het voerspoor. Wat ik het meest opmerkelijke van hun bijdrage vond, was
hun dringende vraag: reguleer ons. Het komt niet vaak voor dat de sector zelf
tegen de overheid zegt: reguleer ons. De sector pleit zelf voor uitfasering
van de gemedicineerde voeders en vraagt zelfs om een datum waarop de productie
daarvan definitief wordt verboden. Een mooiere voorzet kan de minister naar
mijn idee niet krijgen. Dit moet voor haar een inkoppertje zijn. Dus de vraag
is: wanneer gaat de minister de datum vaststellen voor het verbod? Wat is
op dit punt haar tijdsplan?De voorzitter: Tijdens de bijdrage van de
heer Waalkens is de minister van VWS gearriveerd. Ik heet hem van harte welkom.
Alle vragen die aan hem gericht waren, heeft hij gehoord. Hij zal daar straks
op reageren. Het woord is aan mevrouw Thieme van de Partij voor de Dieren.Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Nederland
is het meest veedichte land ter wereld en het dichtstbevolkte land van Europa.
Mensen en dieren én hun gezondheid zijn in Nederland dus nauw met elkaar
verbonden. Antibioticaresistentie is bij uitstek een probleem dat mens én
dier treft. In de humane gezondheidszorg is de antibioticaresistentie door
een zorgvuldige aanpak het laagste van Europa, namelijk 2%. Het is
dan ook werkelijk onvoorstelbaar dat in de humane gezondheidszorg de resistentieaanpak
een voorbeeld is voor de hele wereld en er in de veterinaire wereld gestrooid
wordt met antibiotica. En dat via de veterinaire achterdeur en veel mensen
antibioticaresistentie oplopen. De veehouderij legt een bom onder onze gezondheid
en de overheid grijpt niet daadkrachtig in. Sterker, met het convenant zijn
de voorgenomen plannen van de minister, zoals harde afspraken over doelen,
ontkoppeling van voorschrijven en verkoop van antibiotica, centrale registratie
van gebruik en eventuele sanctionering van veelgebruikers in rook opgegaan.
Ik krijg hierop graag een reactie van beide ministers.Halverwege de twintigste eeuw ontstond de bio-industrie. Tot op de dag
van vandaag worden dieren zoals varkens dicht op elkaar gehouden zonder dat
zij het daglicht te zien krijgen. Zij krijgen ook geen verse lucht en kunnen
hun natuurlijke gedrag niet uiten. Dat veroorzaakt stress, verveling en gevechten
onderling. Hun staarten worden zonder verdoving geknipt en de tanden bijgevijld.
Om de dieren in deze onnatuurlijke situatie in leven te houden, krijgen zij
enorme hoeveelheden antibiotica van veeartsen die dit ziekmakende systeem
kennelijk steunen. En dit veroorzaakt resistentie van bacteriën. Elke
dag komen we dichterbij een epidemie die niet gestopt kan worden. 890 ton
antibiotica wordt jaarlijks aan dieren gegeven via voer of water. Het overgrote
deel preventief. Dat is een stijging van 83% ten opzichte van 1999.
Het antibioticagebruik per dier is nu tweemaal zo hoog als in 1999. Het antibioticagebruik
in de Nederlandse bio-industrie is het hoogst van alle Europese landen.Voorzitter. Antibiotica zijn goedkoper dan goede zorg voor dieren en zijn
dus gemakkelijker in te zetten. Medicatie uit gemakzucht dus. Geen beter middel
om het mismanagement en de gevolgen van de miserabele omstandigheden waaronder
dieren leven te verdoezelen. Er is geen registratie op het gebruik en geen
beperking van de hoeveelheden. Alleen economische overwegingen
tellen. Dierenartsen staan erbij en kijken ernaar of schrijven domweg recepten
uit in het zogenaamde belang van het dier. Wie betaalt bepaalt. Dit systeem
moet worden doorbroken.30% van de varkenshouders en 50% van de varkensbedrijven
blijken besmet met MRSA. Waar blijven eigenlijk de resultaten van het LNV-onderzoek
naar MRSA bij kalverhouders? Ik heb begrepen dat die allang bekend zijn, maar
onder de pet worden gehouden. Ik hoor ook iets over een PVV-onderzoek dat
reeds in 2007 is uitgevoerd. Kan de minister ons nu wel inzicht geven en zeggen
hoeveel kalverhouders besmet zijn?Het aantal MRSA-gevallen in Brabantse ziekenhuizen is de laatste jaren
met 500% gestegen. Het overgrote deel van deze MRSA-besmettingen –
zo’n 60%-90% – vindt zijn oorsprong in de veehouderij.
Ook burgers, zoals omwonenden, zijn steeds vaker de dupe. Varkenshouders moeten
in quarantaine worden geplaatst en ziekenhuizen draaien op voor de hoge kosten
die daarmee zijn gemoeid. We hebben het over vele tienduizenden euro’s
per ziekenhuis per jaar. Het is treurig te moeten constateren dat veehouders
ziek worden van de wijze waarop zij omgaan met dieren en dat dieren ziek worden
van de wijze waarop veehouders met ze omgaan.En de samenleving ... die moet weer eens opdraaien voor de uitwassen van
een verziekt veehouderijsysteem. Dat kan zo niet langer. Hoogleraar infectiepreventie
Vos van de Rijksuniversiteit Nijmegen stelde vorig jaar al dat de veehouderij
mee moet betalen aan de oplossing van het MRSA-probleem, omdat zij de veroorzaker
is. Ik wil van de ministers weten of zij de kosten veroorzaakt door diergerelateerde
MRSA op de sector zullen verhalen. Ik vraag ook met klem aan minister Klink
of hij zijn verantwoordelijkheid zal nemen en zal trachten om de potentiële
MRSA-epidemie in de bio-industrie een halt toe te roepen. Welke visie heeft
hij en waarom wordt vanuit het oogpunt van volksgezondheid niet hard ingegrepen?Ook in het kader van de discussie over megastallen zouden de risico’s
voor de volksgezondheid een factor van betekenis moeten zijn. Maar ik hoor
minister Klink daar nauwelijks over. Hij moet deze problematiek niet overlaten
aan zijn collega die keer op keer de economische belangen van de sector vooropstelt.
Er moet een gedegen empirisch onderzoek, dus geen literatuur onderzoek, maar
een normaal onderzoek, komen naar de effecten van megastallen en de invloed
op de gezondheid moet daarbij een belangrijke rol spelen.De bio-industrie heeft geen oog voor het algemeen belang. Deze industrie
wil winst maken. Dit is volkomen logisch en past bij het marktprincipe, maar
we hebben een overheid in het leven geroepen om het algemeen belang te beschermen.
Dit kabinet schijnt dat vergeten te zijn. Het antibioticagebruik moet aan
banden worden gelegd en ik wil van de ministers weten op welke wijze zij ervoor
gaan zorgen dat er een centraal registratiesysteem met sanctionering komt
en hoe inzichtelijk wordt gemaakt waar en hoe veel antibiotica wordt voorgeschreven
en gebruikt.Onderzoeker Grundmann van het RIVM stelde in het rondetafelgesprek van
vorige week dat antibioticum een onvervangbare hulpbron is in ons gezondheidssysteem.
Elke resistentie zet het systeem verder onder druk. De antibioticaverslaving
in de veehouderij moet een halt worden toegeroepen. Wat ons betreft via een
rigoureuze cold turkey-methode. Het gebruik van antibiotica in de veehouderij
dient volgens dezelfde normen en regels te verlopen als het humane antibioticagebruik.
Het overmatige gebruik van gemedicineerd voer aan koppels dieren moet afgelopen
zijn. Er moeten wettelijke eisen komen voor de recepten. Het voorschrijven
en de verkoop moeten ontkoppeld worden en er moet een centrale controle komen
op het voorschrijfgedrag van dierenartsen en het gebruik van de middelen door
veehouders.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Antimicrobiële
resistentie is een van de grootste bedreigingen voor de gezondheid van mens
en dier. Wij moeten dan ook alles op alles zetten om te voorkomen dat er nieuwe
vormen van multiresistentie ontstaan. De grootste opdracht daarvoor
doet zich voor bij de humane gezondheidszorg, maar wij spreken vandaag over
het gebruik van antibiotica in de veehouderij. Antibiotica behoren zorgvuldig,
selectief en correct te worden ingezet om zieke dieren beter te maken. Antibiotica
zijn nadrukkelijk geen managementmiddelen.De CDA-fractie is bezorgd vanwege de forse toename van het antibioticumgebruik
in de veehouderij en zij is verheugd dat degenen die gezamenlijk verantwoordelijk
zijn voor de beheersing ervan, convenanten hebben getekend. Wij vinden dat
de commissie-Werner uitstekend werk heeft geleverd, maar laten wij wel zijn,
de inkt van de convenanten is nog maar net droog. Daarom moeten wij eerst
de werking van deze convenanten in de praktijk afwachten. Ook wij vinden het
jammer dat in de convenanten geen duidelijke doelstellingen zijn opgenomen,
maar wij gaan ervan uit dat zij zullen leiden tot daling van het antibioticumgebruik
in de veehouderij. Dat is namelijk het doel van de convenanten.Wat is dan een realistisch percentage? Kan de minister dat noemen, want
zomaar een percentage aangeven lijkt ons niet zinvol. Ziektes moeten in het
belang van de gezondheid en het welzijn van mens en dier worden bestreden.
Het gebruik van antibiotica is gewoon nodig om ziekmakende bacteriën
te bestrijden. Onderdosering leidt sneller tot resistentie dan overdosering.Voorzitter. Voor een aantal punten willen wij aandacht vragen. Onderzoek
naar alternatieven voor het gebruik van antibiotica is gewenst, zodat de boer
en de dierenarts meer mogelijkheden voor therapie hebben bij vage verschijnselen
die ook een niet-infectueuze of virale oorzaak kunnen hebben. Hoest en diarree
ontstaan zelden door een bacterie, maar worden zeer vaak met antibiotica bestreden.
Ruimere mogelijkheden voor preventie door vaccinatie draagt bij aan vermindering
van het antibioticumgebruik. Onderzoek naar de effecten van de samenstelling
van het voer op met name het microbiële milieu in de darm kan bijdragen
aan het terugdringen van het gebruik van antimicrobiële middelen. Ik
denk aan zuren in het voer. Snelheid is noodzakelijk als bij grote aantallen
dieren een ziekte dreigt uit te breken. Onderzoek naar verbetering van sneldiagnostiek
kan helpen om het antibioticumgebruik te verminderen en om de eventuele inzet
van antibiotica te beperken tot het smalspectrum van antimicrobiële middelen.
De CDA-fractie pleit voor het werken aan Europese afspraken voor uitfasering
van gemedicineerd voer. Kan de minister zich daarvoor inzetten?Een belangrijke oorzaak van een grotere vatbaarheid voor ziekten is het
gebrek aan dierlijke eiwitten. De rigide maatregelen die naar aanleiding van
de BSE-uitbraak destijds terecht zijn genomen, moeten wij in heroverweging
nemen. We weten zeker dat BSE niet bij varkens en kippen voorkomt. Deze dieren
eten van nature ook dierlijke eiwitten. Wij zijn van mening dat het verbod
op het gebruik van diermeel voor varkens en pluimvee opgeheven moet worden.
Hoogwaardige dierlijke eiwitten worden nu vernietigd. Bovendien zal het opheffen
van dit verbod leiden tot een verminderd gebruik van soja en tot minder ontbossing.Mevrouw Thieme (PvdD): De Europese Commissie
heeft in 2000 zeer terecht het gebruik van diermeel verboden. Dat verbod is
niet alleen van belang voor het voorkomen van dierziekten, maar ook voor duidelijkheid
over de diervoerderstructuur. Die is nu zeer onduidelijk. Er wordt gesproken
over een spaghettistructuur. Door die onduidelijkheid kun je niet garanderen
dat kannibalisme is uitgesloten. Je kunt niet garanderen dat koeien niet aan
koeien worden gevoerd en varkens niet aan varkens. Daarom is het van groot
belang, ook voor het scheppen van vertrouwen bij de consument, dat wij niet
meer teruggaan naar het gebruik van diermeel met alle risico’s van dien.
Waarom kiest de heer Ormel voor het weer introduceren van diermeel, terwijl
wij allen weten dat wij iets moeten doen aan de wijze waarop
wij dieren houden om te voorkomen dat zij ziek worden?De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik dank mevrouw
Thieme voor haar vraag. Ik ben het met haar eens dat destijds dat verbod volkomen
terecht is ingesteld. Wij wisten toen niet hoe BSE zich zou verspreiden. Inmiddels
is daarover veel meer bekend en ter bevordering van het dierenwelzijn vinden
wij het noodzakelijk dat weer dierlijke eiwitten worden gevoerd aan dieren
die van nature dierlijke eiwitten tot zich nemen. Wij vinden het onnatuurlijk
als dieren die gewend zijn om af en toe een worm of een muis te eten dat nu
niet meer zouden kunnen. Wij willen graag dat zij dat weer doen.Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Ik heb
nog nooit een kip een varken zien eten.De heer Ormel (CDA): Ik ook niet. Dat zullen
wij ook nooit zien, maar wij hebben het over dierlijke eiwitten die volledig
gezuiverd zijn. Wij kunnen die vernietigen en dan hebben de dieren die ze
geproduceerd hebben dat voor niets gedaan. Wij kunnen die eiwitten ter bevordering
van het dierenwelzijn aan andere dieren geven, zodat die een gezonder leven
kunnen leiden. Voor de CDA-fractie is de keus duidelijk.De heer Polderman (SP): U sluit zich aan bij
mijn pleidooi om in te zetten op een verbod op het gebruik van gemedicineerd
voer, alleen, u vindt dat de minister daarvoor in Europa moet pleiten. Wilt
u het verbod op het gebruik van gemedicineerd voer afhankelijk maken van Europese
regelgeving? Het kan lang duren voordat die er is. Misschien moeten wij in
Nederland het voortouw nemen. Wat is het standpunt van het CDA op dit punt?De heer Ormel (CDA): Wij hebben een ander
standpunt. Wij leven niet op een eiland. Wij vinden het van belang dat als
zo’n maatregel wordt genomen, die voor het gehele Europese speelveld
geldt. Wij vinden het ook van belang dat het gebruik van gemedicineerd voer
wordt uitgefaseerd. Wij willen dus niet pats boem een verbod, want boeren
moeten kunnen investeren in het toedienen van andere antimicrobiële middelen.
Wij vinden wel dat op termijn het gebruik van gemedicineerd voer als onwenselijk
moet worden aangemerkt. Bij het gebruik van gemedicineerd voer voor dieren
denk ik aan het in grote hoeveelheden toedienen van antibiotica. Daarbij doet
zich ook nog de versleping voor, waardoor in andere voervormen antibiotica
voorkomt.De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik
moest bijna lachen toen ik de heer Ormel hoorde zeggen dat hij ter bevordering
van het dierenwelzijn het gebruik van diermeel wil toestaan. Is hij wel eens
op bezoek geweest bij de intensieve veehouderij? Heeft hij wel eens gezien
wat daar allemaal gebeurt en hoe het is gesteld met dierenwelzijn? Als hij
daar op bezoek was geweest, zou hij nu met zijn inbreng pleiten voor een verbod
op de bio-industrie. Wat vindt hij van de toestand in de bio-industrie?De heer Ormel vroeg de minister het gebruik van antibiotica te verminderen.
Aan welk percentage denkt het CDA zelf? In 2007 werd 590 000 kg gebruikt.
Hoe groot is de daling die de heer Ormel wil?De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik dank de
heer Dibi voor zijn suggestie. Ik zal eens bij de bio-industrie gaan kijken.
Wat zijn andere vraag betreft, merk ik het volgende op. Ik heb aan de minister
gevraagd wat zinvol is. Het noemen van een percentage als doel vind ik verkeerd.
Voor het dierenwelzijn kan het toedienen van antibiotica noodzakelijk zijn.
Als een nieuwe ziekte ontstaat – dat gebeurt wel eens en dat weet de
heer Dibi ongetwijfeld beter dan ik – is het nodig om die
ziekte te bestrijden. Dan kunnen antibiotica nodig zijn.Voorzitter. Een centrale, transparante en onafhankelijke registratie van
het gebruik van receptplichtige diergeneesmiddelen lijkt ons gewenst. Kortheidshalve
herinner ik de minister aan de motie-Ormel/Waalkens. Met die motie wordt voor
zo’n registratie gepleit. Het bestaan van een uniforme registratiesystematiek
voor alle veehouderijsectoren zou ervoor zorgen dat de gegevens uitwisselbaar
zijn. Wij vinden het ook nodig dat er een stimulans is voor veehouders die
deelnemen aan ketens en dat freeriders frequent gecontroleerd worden. Wij
vragen ook om een gerichte controle op illegale aanbiedingen van antibiotica
via internet.De MRSA-problematiek heeft onmiskenbaar een link met de veehouderij. Toch
komt de grootste bedreiging van MRSA uit het buitenland. Als ik mij een half
jaar geleden op Rodos in een ziekenhuis had laten behandelen, was de kans
dat ik een methicilline resistente staphylococcus aureus bij mij zou dragen
groter geweest dan dat ik een maand geleden een varkenshouderij had bezocht.
Het is goed dat vooral risicogroepen onderzocht worden, maar dan moet men
wel alle risicogroepen onderzoeken. Nu worden veehouders enigszins als paria’s
behandeld. In het Medisch Contact stond laatst een relaas van een varkenshouder
die een afspraak met zijn huisarts moest maken op een bankje in een park.
Wij vinden dat dat niet kan.De heer Polderman (SP): U zegt dat de grootste
bedreiging uit het buitenland komt, maar hoe verklaart u dan de stijging van
500% in de regio Zuidoost-Brabant?De voorzitter: Ik zie dat mevrouw Thieme zich
bij deze vraag aansluit.De heer Ormel (CDA): Als je van één
geval naar vijf gevallen gaat, is dat een stijging van 500%. Dat is
punt één. Dan punt twee. Er is wel degelijk een veegerelateerde
methicilline resistente staphylococcus aureus. Dat erken ik. Ik zie dit probleem
wel degelijk, met name voor de veehouders en hun gezinnen zelf. Ik vind dat
naar het ontstaan ervan onderzoek gedaan moet worden en dat getracht moet
worden om het gebruik van antibiotica terug te dringen, maar ik ben er niet
voor dat wij ons louter alleen op één groep richten.De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik ben zeer
verheugd dat dit AO wordt gehouden. Ik kom zelf uit de wereld van de antibiotica,
maar was heel blij dat ik die kon verlaten. Jarenlang heb ik als dierenarts
en naderhand als management director van een veterinair farmaceutisch bedrijf
gepleit voor een beter gebruik van antibiotica. Ik wilde van een breed naar
een smal spectrum. Ik wilde dat meer werd gezocht naar de oorzaak van een
ziekte en dat niet zomaar met hagel werd geschoten. Dat is het werken met
amoxycillines. Die maken al het goede in het lichaam ook kapot. Ik ben heel
blij dat er vanaf nu op een meer verantwoorde manier gebruik wordt gemaakt
van antibiotica en dat die minder zal worden toegediend. Ik ben dus heel blij
met het gesloten convenant.Dertien jaar geleden was ik een van de roependen in de woestijn. Mijn
opvattingen werden door de industrie niet in dank afgenomen. Dat bleek ook
wel uit hetgeen in de krant stond toen ik Kamerlid werd. Er werd van alles
over mij geschreven, maar nogmaals, ik was een van de roependen in een woestijn
met enkele zeer droog kijkende kamelen. Zij keken mij aan als poffertjes als
ik het had over pre- en probiotica en als ik het had over natuurantibiotica,
zoals moedermelk. Ik pleitte ervoor om meer gebruik te maken van moedermelk
van dieren, moedermelk van mensen en van speeksel van bijen, maar iedereen
lachte mij uit. Achteraf blijkt dat ik het bij het goede eind had. De heer Ormel (CDA): Wellicht ziet de heer
Graus alles door een gekleurde bril. Hij heeft het over droog kijkende kamelen,
over bijen en over amoxycillines die alles kapot maken. Hij komt uit de wereld
van de antibiotica. Hij weet dus ook dat antibiotica levensreddend zijn en
het gebruik ervan soms noodzakelijk. Hoe komt hij erbij om te zeggen dat amoxycillines
alles kapot maken?De heer Graus (PVV): Misschien heeft de heer
Ormel niet goed geluisterd. Hij was namelijk heel druk met zijn papieren bezig.
Voor het bestrijden van bepaalde ziekten en bij bepaalde therapieën is
antibiotica nodig. Ik had het echter over een meer verantwoord gebruik, over
vermindering van het gebruik en over het werken met een smal spectrum in plaats
van een breed. De heer Ormel weet heel goed dat twaalf jaar geleden mevrouw
Vroom, een veterinair huiddeskundige die hij vast goed kent ...De heer Ormel (CDA): Ik ken mevrouw Vroom.
Ik ben benieuwd wat u over haar gaat zeggen.De heer Graus (PVV): Zij heeft onderzocht
en ontdekt dat je voor het genezen van bepaalde, ook bacteriële, huidziekten
in plaats van amoxycilline of clindamycine beter eerst lincomycine kunt gebruiken.
Lincomycine zou dus de eerste keus moeten zijn en de tweede clindamycine.
De derde keus zou cefalexine, een breed werkende antibioticum, moeten zijn.
Ik heb die ronde gemaakt, want wij beschikten over al deze soorten biotica.
Ik bezocht in één jaar honderden dierenartsen. Dertien, misschien
veertien artsen deden iets met de uitkomst van dit onderzoek, maar de anderen
keken mij de deur uit. Zij hebben er nooit iets mee gedaan. Ik merkte dat
zij amoxycilline en cefalexine bleven afnemen. Zij kochten niet eens lincomycine
of clindamycine die beter werken. Dus zij schoten met hagel, terwijl zij met
een smal spectrum veel gerichter hadden kunnen werken. Daar doelde ik op.Laatst belde een vrouw op met klachten. Ze moest vaker plassen. Zij kreeg
amoxycilline van de arts voorgeschreven, maar naderhand bleek zij last te
hebben van een of andere schimmel. Dus de klachten hadden helemaal niets te
maken met de aanwezigheid van een bepaalde bacterie. Dan is er nog het verhaal
van mijn hond. Die had twee jaar lang op antibiotica gestaan en naderhand
bleek dat hij een verlamming aan de luchtpijp had. Het gebruik van de antibiotica
was helemaal niet nodig. Dat toont aan hoe er nu gewerkt wordt: de hond moest
aan de amoxycilline en naderhand bleek het te gaan om een verlamming aan de
luchtpijp. Zoiets vind ik schandalig. Ik vecht tegen zo’n systeem. Ik
had niet verwacht dat de heer Ormel nu zou kijken als een kameel met de blik
van een poffertje. Absoluut niet, maar dat doet hij nu wel, terwijl ik hem
zelfs mijn hond heb toevertrouwd.De heer Ormel (CDA): Mijnheer Graus, ik treed
niet met u in discussie over de verschillende behandelingen van honden, want
wij hebben het nu over de veehouderij. U spreekt over mevrouw Vroom.De heer Graus (PVV): Ik spreek als ervaringsdeskundige
en zeg wat ik met mijn hond heb meegemaakt, maar zoiets gebeurt ook in de
veehouderij.De heer Ormel (CDA): Ik zal trachten deze
discussie te politiseren: het betoog van de heer Graus houdt in dat hij de
CDA-fractie steunt in haar verzoek om nader onderzoek te doen naar alternatieven
voor het gebruik van antibiotica.De heer Graus (PVV): Daarin steun ik de CDA-fractie
graag. Ik zei al dat ik dertien jaar geleden een roepende in een woestijn
was, een woestijn vol met als poffertjes kijkende kamelen. Ik was de enige
... De voorzitter: Dat hebben wij nu wel gehoordDe heer Graus (PVV): ... die vocht voor het
gebruik van alternatieven, zoals het gebruik van speeksel van bijen, moedermelk
en pre- en probiotica. Als ik daarmee kwam, zeiden dierenartsen: wat is dat?
Zij wisten niet eens wat een prebioticum was.De heer voorzitter: Maar wij weten het nu
wel.De heer Graus (PVV): Daarmee kwam ik dertien
jaar geleden al.De voorzitter: U gaat nu door met uw betoog.De heer Graus (PVV): Ik pleit ervoor dat dat
convenant een maximumconvenant wordt en gebruikt wordt om de volks- én
diergezondheid te bevorderen. Ik wil dus dat het veel breder gaat gelden,
waarvoor een leuke motie opgesteld zou kunnen worden.Ik heb nog enkele vragen voor beide ministers. Zij moeten zelf maar uitmaken
wie ze beantwoordt. Op deze manier kan ik gelijk hun oplettendheid testen.
Ik pleit voor een betere voorlichting en registratie van geneesmiddelen. Niet
alleen het verbeteren van de dierdiagnosticering is belangrijk, maar ook de
verplichtstelling van de diagnosticering. Zoals ik al zei, er wordt antibioticum
voorgeschreven voor vee, gezelschapsdieren en mensen zonder dat daaraan een
diagnose ten grondslag ligt. Hoe kun je nu een antibioticum voorschrijven
zonder dat je een urine- of ander onderzoek hebt gedaan of een strijkje hebt
genomen? Zonder diagnose weet je niet welke bacterie bestreden moet worden
en dan weet je ook niet welk antibioticum je moet voorschrijven. Tja, amoxycilline
schrijft men wel voor, dat helpt tegen alles, maar dat maakt ook de goede
bacteriën kapot. Daarom pleit ik voor het stoppen met het werken met
een breed spectrum en met het schieten met hagel. Ik pleit voor verplichtstelling
van een diagnose. Ik weet ook wel dat men eerst een diagnose behoort te stellen,
dat dat een ongeschreven wet is, maar het gebeurt niet. Ik wil niet zeggen
dat de heer Ormel tot de dierenartsen behoort die dat niet doen, anders zou
ik hem onlangs mijn hond niet hebben toevertrouwd. In hem heb ik dus wel vertrouwen.Verder is belangrijk dat men preventief werkt in plaats van curatief.
Daarvoor is een motie ingediend, maar die is niet aangenomen. Heel veel boeren
willen ook wel preventief werken, maar de dierenartsen werken ze tegen. Op
dit punt heeft de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde
een functie. Ik heb dit tijdens een eerder gehouden rondetafelgesprek de heer
Hellebrekers voorgelegd. Nogmaals, belangrijk is dat men preventief werkt
met pre- en probiotica, ook door toevoeging aan het voer en dat men niet alleen
curatief werkt. Uiteindelijk zullen de boeren daar profijt van hebben. Op
deze manier hebben zij namelijk minder medicijnkosten, minder kosten voor
het inroepen van de dierenarts en hebben ze minder uitval van dieren. Daarnaast
noem ik het gebruik van natuurlijk antibioticum. Ik heb al de moedermelk genoemd.
Ik ben er groot voorstander van dat dieren langer moedermelk kunnen drinken.
Minister Klink zou mensen het geven van moedermelk moeten adviseren en voor
voorlichting moeten zorgen. In bepaalde Afrikaanse landen geven de moeders
hun kinderen de eerste drie jaar moedermelk. Dat is de beste orale enting
en het beste antibioticum dat er bestaat. Dus wij moeten allen meewerken aan
het gebruik ervan. Als boeren de dieren langer moedermelk geven, zal dat ze
in eerste instantie zwaar vallen, maar uiteindelijk hebben zij minder kosten,
minder uitval, minder diergeneeskundige kosten en minder medicijnkosten. Wat
gaan de ministers op dit punt doen?Wat doen de ministers aan bestrijding van de gevaarlijke mutant van de
resistentie tegen vogelgriep? Die is plotseling overal opgedoken. Ik kijk naar de minister en zie dat de behandeling van dit onderwerp bij dit
AO wordt afgekeurd.De heer Ormel (CDA): Bij dit probleem gaat
het om virussen.De heer Graus (PVV): Maar bij overmatig enten
en overmatig gebruik van antibioticum kunnen virussen ontstaan. Dat zult u
wel niet met mij eens zijn. Ik wijs erop dat 70% van de omzet van dierenartsen
verkregen wordt met enten. Daar verdienen ze dus aan. Als arts, mijnheer Ormel,
moet u weten dat op deze manier virussen kunnen ontstaan. Eén plus één
is twee. Daar hoef je echt niet voor gestudeerd te hebben. Wat gaan de ministers
hieraan doen, want het overmatig gebruik van antibioticum heeft wel degelijk
te maken met het ontstaan van resistentie?Wordt er onderzoek gedaan naar de relatie tussen huisvesting van dieren
en het ontstaan van resistentie? Ook op buitenlandse werkbezoeken hebben wij
gemerkt dat een betere huisvesting voor dieren zorgt voor afname van het gebruik
van antibioticum. Mijn persoonlijke visie is dat die ook leidt tot verminderd
gebruik van entstoffen. Ik ben er voor 100% zeker van dat door het
enten voor de enkele keer dat een ziekte kan toeslaan, door het passief maken
van het immuunsysteem meer antibiotica gegeven moeten worden. Bij die stelling
blijf ik totdat ik er bij neerval.Voorzitter. Ik heb al gevraagd om goede voorlichting over het langer geven
van moedermelk voor mens en dier. Hierop krijg ik graag een reactie van beide
ministers. Ik vraag de minister ook om dat de boeren duidelijk te maken. Dieren
kunnen hierover namelijk niet zelf beslissen.Verder vraag ik de regering om iets in kwalitatieve en kwantitatieve zin
te doen aan de opleiding op het gebied van de humane en de veterinaire geneesmiddelen.
Hierover is al een motie aangenomen, maar ik wil de reikwijdte ervan verbreden.
De humane en de veterinaire geneesmiddelen worden meestal behandeld aan het
einde van het traject van de opleidingen aan de universiteiten. Dan krijgt
de huisarts of de dierenarts gedurende een paar maanden enkele uren per week,
tussen de soep en de aardappelen en vlak voordat ze aan bier gaan, onderwijs
in het gebruik van geneesmiddelen. Graag zag ik dat daarin verandering kwam
en dat de studenten hierin langer en beter onderricht kregen, vooral als het
om apotheeekhoudende dierenartsen gaat.De voorzitter: Dank voor uw inbreng. U bent
met de lengte van uw spreektijd inmiddels mevrouw Thieme voorbijgestreefd.De heer Graus (PVV): Ik ben u zeer erkentelijk,
mijnheer de voorzitter.De voorzitter: Mijnheer Van der Vlies, u kwam
wat later binnen. Daarom wijs ik u er nog op dat wij een spreektijd van vijf
minuten hanteren. U is inmiddels ongetwijfeld duidelijk geworden dat ik de
sprekers kort probeer te houden.De heer Van der Vlies (SGP): Dat had ik begrepen,
voorzitter, en ik weet dat een spreektijd van vijf minuten geldt. Overigens,
ik ben in deze zaal terechtgekomen in het kielzog van de minister van VWS.
Wij kwamen beiden uit de plenaire zaal.Voorzitter. Ook bij de SGP-fractie leven grote zorgen over de toename
van de antibioticaresistentie in verband met onverhoopte, maar niet uit te
sluiten consequenties voor mens en dier. Mijn fractie waardeert het positief
dat met het convenant antibioticaresistentie dierhouderij afspraken zijn gemaakt
tussen de betrokken partijen om het gebruik van antiobiotica aan te pakken.
Op korte termijn lijkt met deze afspraken wel winst te behalen. Het LEI-onderzoek
naar het gebruik in de verschillende veehouderijsectoren heeft bevestigd dat
het diergezondheidsmanagement op de bedrijven een belangrijke rol speelt en
tot significante verschillen leidt. Waar antibiotica terughoudend,
selectief en preventief worden ingezet, is het gebruik gemiddeld laag, waar
antibiotica routinematig worden ingediend, is het gebruik hoog. Er zijn dus
grote verschillen tussen bedrijven, zij het dat veel bedrijven een stabiele
positie hebben, gelet op de mate waarin zij antibiotica toepassen. De situatie
is dus niet overal hetzelfde. Dat biedt volgens mijn fractie aangrijpingspunten
voor een effectieve verbetering van het diergezondheidsmanagement op de individuele
bedrijven.Waaraan valt concreet te denken? Een suggestie is de medicijnenrekening
voor antibiotica en andere middelen te voorzien van een specificatie. Dat
zou mensen kunnen helpen om prijsbewust te worden. Dat zou weer kunnen leiden
tot een meer terughoudend gebruik van antibiotica. Kan een dergelijke actie
worden ondernomen?Ook terugkoppeling van de slachtresultaten naar de veehouders behoort
tot de afspraken, maar is het verbinden van een korting aan het aantreffen
van afwijkende organen een optie? Kan naar de effectiviteit van dit instrument
onderzoek worden gedaan?Is de minister bereid om zich in te zetten voor een uniform registratiesysteem
voor alle sectoren, zodat gegevens uitgewisseld kunnen worden en het wiel
niet vijf keer uitgevonden hoeft te worden?Hiermee heb ik de mogelijkheden voor vooral de korte termijn aangegeven,
maar ik wil ook iets zeggen over de lange termijn, want een langetermijnaanpak
is nodig. Die moet het ontstaan van dierhouderijen met minder infectieziekten
tot gevolg hebben. Voeding, huisvesting, uitgangsmateriaal en bedrijfsvoering
zijn daarbij belangrijk. Op welke manier wordt aan de hand van de innovatieagenda
duurzame agroproductie, waaraan de minister met haar reactie op het convenant
refereert, concreet ingezet op een houderij met minder infectieziekten? Graag
krijg ik een reactie waarmee op dit punt wat dieper wordt ingegaan.Dan wil ik iets zeggen over de perspectieven bij het gebruik van bepaalde
werkzame alternatieven. Er wordt mij althans gemeld dat er alternatieven zijn.
Zij lijken potentie te hebben. De minister vindt ook dat zij potentie hebben
en stelt € 700 000 beschikbaar voor vervolgonderzoek. Dat is
natuurlijk een nuttige actie. Zelf ken ik de programma’s niet zo goed,
maar ik vraag toch of er niet een tandje bij kan om de problemen te reduceren.Een van de belangrijkste conclusies van het onderzoek is dat de grootste
belemmering voor brede toepassing van de preparaten niet is gelegen in het
ontbreken van een wetenschappelijke onderbouwing van de werkzaamheid ervan,
maar in het ontbreken van een transparant, wettelijk en geschikt kader voor
de toepassing van deze complex samengestelde producten. Mijn fractie loopt
niet voorop bij het roepen om wetgeving. Wij zijn terughoudend met het opstellen
van nadere, gespecificeerde wetgeving. Echter, als die nodig is om een omslag
te realiseren, dan wil mijn fractie constructief meedenken. Wat is de opvatting
van de bewindslieden? Wat vinden zij van de suggestie van het opzetten van
een registratiesysteem voor alternatieve producten met een onderbouwde gezondheidsclaim
en van uitbreiding van de lijst op grond van artikel 19 van het Diergeneesmiddelenbesluit?
Hierop krijg ik graag een reactie.Mevrouw Thieme (PvdD): Moet volgens de SGP
de belastingbetaler opdraaien voor de alternatieven voor antibiotica? Moet
het ministerie dus een budget vrijmaken om te kunnen zoeken naar alternatieven
voor het gebruik van antibiotica in de veehouderij, terwijl de veehouderij
antibiotica gebruikt om winst te maken, om vlees te produceren? Moet dan de
belastingbetaler, omdat de veehouders graag veel dieren houden, het geld ophoesten
voor onderzoek? Moet dat onderzoek het dan mogelijk maken dat die veehouders
de dieren op een andere manier kunnen genezen zonder dat zij het houderijsysteem
aanpassen? De heer Ormel (CDA): Deelt de SGP-fractie
de opvatting van de fracties van het CDA en de VVD dat het gebruik van diermeel
weer mogelijk moet worden?De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. De
heer Ormel kan zich herinneren dat niet lang geleden een motie voor het gebruik
van diermeel is ingediend. Daar stond mijn naam onder.Wat de kosten van het onderzoek betreft: dat wordt gefinancierd uit de
algemene middelen. Alle subsidies die de overheid verstrekt, zijn gelden uit ’s
Rijks schatkist en dus ons aller belastingcenten. Vanuit mijn optiek is de
aanwending van die middelen voor onderzoek gerechtvaardigd als dat onderzoek
een algemeen maatschappelijke belang dient en daar gaat het hier om.Antwoord van de ministerMinister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer
voor haar inbreng in eerste termijn. Het doet mij goed dat op de tribune de
veehouders van de toekomst aanwezig zijn. Ik heet ze van harte welkom. Het
is goed dat er belangstelling is voor de behandeling van dit belangrijke onderwerp.De meeste woordvoerders hebben hun zorgen uitgesproken over de ontwikkeling
van antibioticaresistentie, het gebruik van antibiotica in de veehouderij
en de mogelijke gevolgen voor de humane gezondheid. Ik deel die zorgen. Het
is belangrijk om de problemen onder ogen te zien en om stappen in de goede
richting te zetten. Ik ben blij dat veel leden daarover het nodige hebben
gezegd. Op hun opmerkingen wil ik graag ingaan.Vorig jaar en eigenlijk al in 2007 hebben wij over dit onderwerp gesproken.
Naar aanleiding van de zorg die toen is uitgesproken, heb ik gezegd dat het
nodig was om het probleem aan te pakken. Vervolgens heb ik de taskforce antibioticaresistentie
onder leiding van de heer Werner ingesteld. Voor de samenstelling van die
commissie hebben wij de vertegenwoordigers van alle veehouderijsectoren uitgenodigd.
Dus niet alleen de vertegenwoordigers van de primaire houders, maar ook de
mensen uit de rest van de keten, zoals vertegenwoordigers van de voederproductie,
de dierenartsen en andere mensen die in de hele keten een rol spelen. Zij
hebben allen deelgenomen aan de taskforce antibioticaresistentie.Wij hebben geconstateerd dat het gebruik van antibiotica de afgelopen
jaren is blijven stijgen. Nog steeds heeft de lijn de neiging om, anders dan
die voor onze economische ontwikkeling, vrij verticaal de lucht in te gaan.
De lijn voor de economische ontwikkeling gaat namelijk precies de andere kant
op. Met het onderzoek van het LEI naar de ontwikkelingen van vorig jaar is
de trend van het gebruik van antibiotica nog eens bevestigd. Verschillende
leden hebben aan dat onderzoek gerefereerd. Voor mij is dat onderzoek een
bevestiging dat het belangrijk is dat wij iets aan deze kwestie doen.Ik meen dat het verder belangrijk is dat bij het sluiten van het convenant
de organisaties uit de sectoren voor de varkens, vleeskuikens, de vleeskalveren
en het rundvee voor zowel melk als vlees vertegenwoordigd waren. Er is gezamenlijk
een analyse gemaakt. Ook dat is belangrijk, want eerst moet men tot een goede
analyse van de problemen komen. Het valt mij namelijk op dat ook de leden
van de Kamer onderling soms verschillende opvattingen hebben. Zij delen weliswaar
elkaars zorgen, maar denken verschillend over de analyse en dus ook over de
aanpak. Als je te maken hebt met ketenorganisaties van de verschillende takken
van veehouderij is het daarom goed dat men tot een gezamenlijke analyse heeft
kunnen komen. Als je die eenmaal hebt, wordt het gemakkelijker om afspraken
te maken, een toekomstvisie op te stellen en tot een aanpak van de problemen
te komen. Dat heeft wel de nodige hoofdbrekens gekost, maar ter onderstreping
van hetgeen de heren Ormel en Van der Vlies, maar ook mevrouw Snijder en de
heer Waalkens hebben gezegd, merk ik op dat er goed werk is verricht
door de taskforce antibioticaresistentie. Het gesloten convenant is een eerste
en belangrijke stap.De vraag is vervolgens of het sluiten van dit convenant voldoende is.
Daarop is het antwoord nee. Het is, zoals gezegd, een belangrijke eerste stap,
maar hier kan het niet bij blijven. De afspraken die met het convenant zijn
gemaakt dienen in de praktijk uitgewerkt te worden. Dat is eveneens belangrijk.Ik wil enkele concrete, praktische punten van dat convenant noemen. Er
zijn afspraken gemaakt over de één op één-relatie
tussen veehouder en dierenarts. De dierenartsen zullen gaan werken volgens
de gids voor goede veterinaire praktijken, de zogenaamde GVP. Ik zie de heren
Graus en Ormel knikken als blijk van herkenning. Er wordt gewerkt volgens
de richtlijnen voor restrictieve en selectieve toepassing van antibiotica,
de zogenaamde formularia van de KNMvD. Dat is ook belangrijk. Er zullen bedrijfsgezondheidsplannen
worden opgezet en uitgevoerd met managementmaatregelen met als doel het antibiobiticagebruik
te beperken. Verder zullen bedrijfsbehandelplannen worden opgesteld. Dat alles
zal helpen om te komen tot een verantwoorde toepassing van antibiotica. Voorts
zal het antibioticagebruik worden gemonitord op bedrijfs- en sectorniveau
met als doel benchmarking tussen bedrijven en het maken van een analyse van
trends per deelsector. De heer Waalkens stelde hierover nadrukkelijk een vraag
en die werd herhaald door mevrouw Thieme. Daarnaast komen er voorlichting
en communicatieacties met betrekking tot de effecten van het gebruik van antibiotica.
Hier vroeg de heer Graus om. Er wordt dus gewerkt aan bewustwording en aan
heldere communicatie. Zij zijn belangrijk.De kracht van het convenant is niet alleen gelegen in het feit dat sprake
is van een gezamenlijke analyse, een gezamenlijke visie en concrete afspraken,
maar ook in het feit dat daarvoor een draagvlak bij de sector zelf is. Dat
is de moeite waard om te onderstrepen. De heer Polderman vroeg of ik met het
convenant tevreden ben. Ik vind dit een heel goede eerste stap, maar zeg ook
nadrukkelijk dat het een eerste stap is. Dat is de reden dat wij gedurende
de uitvoering van dit convenant in de periode 2009 tot 2011 voluit inzoomen
op uitwerking in de praktijk. De heer Werner heb ik gevraagd om zijn werk
voort te zetten. Als wij op basis van de registraties kunnen zien wat waar
gebruikt wordt en hoe dat gebeurt, zijn wij in de positie om te werken aan
een nulgroei voor dit jaar. Daarna komt de vraag hoe wij het gebruik van antibiotica
kunnen laten afnemen. Daarvoor zul je eerst een nulmeting moeten hebben. Ik
zeg de Kamer graag toe dat ik de heer Werner zal vragen om in het vervolgtraject
te werken aan voorstellen, zo mogelijk per sector, om het gebruik van antibiotica
terug te dringen.Graag zou ik zien dat zich in 2009 een trendbreuk voordeed en wel in die
zin dat er een eind kwam aan de groei van het gebruik van antibiotica. Daarvoor
moet die groei als het ware een halt worden toegeroepen. De komende jaren
moet vervolgens gericht samen worden gewerkt om het gebruik van antibiotica
terug te dringen, zodat de zorgelijke effecten die daarmee gepaard gaan, zoals
antibioticaresistentie, afnemen.Ik kom vervolgens toe aan beantwoording van de vragen over het convenant
en de rol van de overheid. De heren Dibi en Waalkens hebben gevraagd of ik
vertrouwen heb in de werking van het convenant. Ja, dat heb ik, maar ik zeg
weer nadrukkelijk: het is een eerste stap. De heer Waalkens duidde het convenant
ook in die zin. Belangrijk is dat het convenant een draagvlak heeft in de
verschillende sectoren en dat het zorgt voor bewustwording. Dat draagvlak
en die bewustwording moeten er ook zijn in de hele keten en in de schakels
van de keten, zodat men elkaar kan en wil aanspreken op de inhoud van het
convenant. Natuurlijk zal ik nadrukkelijk de vinger aan de pols houden. Een
afspraak maken is namelijk één ding, maar die nakomen een ander,
maar dat hoort er wat mij betreft wel bij. De heer Polderman heeft ook al gevraagd of ik vertrouwen heb in de werking
van het convenant. Ik heb al gezegd dat het een eerste stap is. Wij moeten
verder en wij zullen ook verdergaan. Hij gaf nog aan dat een sterkere rol
van de overheid nodig is. Wij zijn voluit betrokken geweest bij de totstandkoming
van het convenant. Wij blijven onderzoek doen en monitoren de uitvoering van
het convenant. Het bedrijfsleven en de schakels van de keten zullen echter
zelf stappen moeten zetten. Zij zullen ervan overtuigd zijn dat de voorstellen
nodig en nuttig zijn, dat daarmee het algemeen belang wordt gediend en het
draagvlak erdoor wordt bevorderd. Zij moeten voorts zorgen voor een zorgvuldige
bedrijfsvoering, maar de overheid is volop bij dit proces betrokken, zowel
collega Klink als ik.De heer Dibi heeft de naam niet genoemd, maar zijn vraag over de opgelegde
boete betrof de Borger-vleesproductie. Hij vroeg of ik dit een goede zaak
vond. Hierbij was sprake van overtreding van de wet. De Algemene Inspectiedienst
is handhavend opgetreden. Ik vind dat dat in zo’n geval moet. Als spelregels
zijn opgesteld, moet iedereen zich daaraan houden en een of meerdere ondernemers
kunnen zich daar dan niet aan onttrekken. Zij zouden misschien bewust een
risico kunnen nemen en bij controle door de Algemene Inspectiedienst kunnen
gaan klagen of de media zoeken. Iedereen kent de spelregels. Die handhaven
wij zorgvuldig en als evident is dat willens en wetens de wet wordt overtreden,
moet de Algemene Inspectiedienst handhavend optreden en dient een sanctie
te worden opgelegd. Overigens speelde deze zaak in 2003 en is inmiddels een
uitspraak gedaan nadat bezwaar was aangetekend. Het college van beroep voor
het bedrijfsleven heeft in januari 2009 geconcludeerd dat de verplichting
tot terugbetaling terecht is opgelegd. Daarmee is het voor mij einde verhaal.
De overheid heeft namelijk de goede gewoonte om een gerechtelijke uitspraak
te eerbiedigen.De heer Dibi heeft voorts een vraag gesteld over de controle op illegaal
en oneigenlijk gebruik van antibiotica. De Voedsel- en Warenautoriteit voert
die controle uit. Als de officiële dierenarts dat nodig vindt, wordt
onderzocht of bij de vleeskeuring residuen van antibiotica zijn gevonden.
De Algemene Inspectiedienst controleert onder andere op basis van meldingen
van de Voedsel- en Warenautoriteit, bijvoorbeeld naar aanleiding van een melding
van de aanwezigheid van antibiotica in dierlijke producten.Ook door de heer Waalkens en mevrouw Thieme is een vraag gesteld over
de controle op het nakomen van de convenantsafspraken. Het is normaal dat
die worden nagekomen. Dat vloeit voort uit het sluiten van een convenant en
past bij de dagelijkse praktijk. Natuurlijk wordt gecontroleerd op het gebruik
van niet-toegestane middelen op varkenshouderijbedrijven. Die controle wordt
nu al uitgevoerd aan de hand van de kwaliteitssystemen van IKB Varkens en
IKB Nederland. Controle op het gebruik van antibiotica in de vleeskuikenhouderij
kan worden uitgevoerd met het kwaliteitssysteem IKB Kip. De Stichting Kwaliteitsgarantie
Vleeskalversector, SKV, controleert vleeskalverhouderijen die deelnemen aan
de IKB-kalfregelingen op het gebruik van antibiotica. In de melkveesector
vindt voor de zuivelverwerking de controle plaats op de aanwezigheid van residuen.
Die controle moet heel strak zijn.De leden Dibi, Waalkens en Ormel hebben een vraag gesteld over de aanpak
van freeriders. Alle veehouders hebben op grond van de Diergeneesmiddelenwet
in principe de verplichting om de vervoedering van diergeneesmiddelen en antibiotica
te registreren. Op de juistheid van die registratie wordt door de AID toegezien.
Ik heb die dienst opdracht gegeven om de veehouders die geen partij zijn bij
het convenant intensiever te controleren op de registratie. Dat betekent het
gericht aanpakken van het freeridersgedrag.Er komt een vorm van centrale registratie. Daarover is met het convenant
een afspraak gemaakt. In verschillende sectoren wordt gewerkt aan het ontwikkelen van een eigen datasysteem. In het realiseren van dat systeem
moet meer tempo komen. Het zou goed zijn als het zodanig werd opgezet dat
de gegevens goed met elkaar konden worden vergeleken. Voorkomen moet worden
dat de ene sector een systeem opzet dat totaal verschilt van dat van de andere
sector. Er moet een goede onderlinge vergelijkbaarheid, een benchmarking,
zijn.De heer Ormel en mevrouw Snijder vroegen of het mogelijk is om het gebruik
van diermeel in varkens- en pluimveevoeders opnieuw toe te staan. De motie
op dit punt is aangenomen. Met die motie wordt mij gevraagd om het onderwerp
in Europa aan de orde te stellen. Ik voer die motie uit en dat betekent dat
ik dit onderwerp in Europa aan de orde stel. Ik geef wel een waarschuwing
en dat doe ik hier niet voor de eerste keer. Dit is in Europa een zeer gevoelige
zaak. Men moet dus niet denken dat als ik dit onderwerp morgen in Europa aankaart
Europa over twee weken een besluit heeft genomen, maar zoals gezegd zal ik
dit in Europa op de agenda zetten.Mevrouw Snijder en de heer Graus hebben gevraagd welke initiatieven ik
neem om de weerstand van dieren te verhogen. Ik wil beantwoording van die
vraag koppelen aan de beantwoording van de vraag van de heren Ormel, Van der
Vlies en Graus omtrent het kennis- en innovatieprogramma voor alternatieven
voor antibiotica. Ik wijs erop dat stappen worden gezet om langs de lijn van
innovatie en verduurzaming te komen tot een duurzame veehouderij. Er is het
onderzoeksproject weerbaar vee. Er wordt onderzocht hoe dieren in de omstandigheden
waarin zij leven zo weerbaar mogelijk kunnen worden. Met de omstandigheden
doel ik natuurlijk op de stal, het houderijsysteem, het management en het
type dieren alsmede op de vraag voor welk doel je die houdt. Deze elementen
nemen wij dus bij onze zoektocht in aanmerking. Met het nieuwe onderzoeksprogramma
Waardering van het dierenwelzijn van de Nederlands Organisatie voor Wetenschappelijk
onderzoek staat het thema dierenwelzijn en robuustheid van dieren centraal.
Kortom, dit onderwerp krijgt breed de aandacht. Dat is van groot belang.Wat de onderzoeken naar alternatieven voor antibiotica betreft, wijs ik
erop dat LNV een kennis- en innovatieprogramma heeft ter stimulering van de
ontwikkeling van middelen die de traditionele antibiotica geheel of gedeeltelijk
kunnen vervangen. Er is een multidisciplinair samengestelde groep van medische
en veterinair deskundigen die in 2008 de opdracht heeft gekregen om op individuele
basis voorstellen te doen en opstellen te schrijven over perspectiefvolle
alternatieven voor de gangbare antibiotica. Dit voorjaar zullen wij die voorstellen
en opstellen bundelen en publiceren. Eind 2008 is het consortium Immuno Valley
de opdracht gegeven om voor vier perspectiefrijke ontwikkelingslijnen, waaronder
in ieder geval een fytotherapeutische, een zogenaamde proof of potential te
doen uitwerken. Eind 2010 zal voor elk van die ontwikkelingslijnen een dossier
worden opgeleverd. Kortom, er wordt veel onderzoek gedaan, omdat dit een zeer
cruciaal onderwerp is. Dit onderzoek heeft voor het verkrijgen van een duurzame
veehouderij grote waarde.De heren Waalkens en Ormel hebben een vraag gesteld over de verslepingsproblematiek
bij de toevoeging van antibiotica in de diervoerders. Met het convenant is
afgesproken dat de diervoedersector de mate van productie en versleping van
gemedicineerd diervoer nader inzichtelijk zal maken, zodat wij weten hoe groot
het probleem is. Tegelijkertijd heeft men afgesproken dat de mogelijkheden
tot terugdringing worden onderzocht.De heer Ormel heeft nog een vraag gesteld over therapeutische antibiotica.
Met het convenant is afgesproken dat de diervoedersector op dit punt een belangrijke
rol heeft te spelen. Onlangs heeft een vertegenwoordiger van de diervoedersector
hierover het een en ander gezegd in het Agrarisch Dagblad. Hij heeft aangegeven
dat de diervoedersector dit punt buitengewoon serieus neemt en dat die zal
nagaan wat men zou kunnen doen. Zo hoort het ook. Deze sector
was namelijk voluit betrokken bij de totstandkoming van het convenant.De heren Graus en Van der Vlies stelden vragen over de aanpassing van
de bedrijfsvoering in de sector. In dat verband heb ik al een paar punten
genoemd, zoals de inrichting van de stallen, de hygiëne, verduurzaming
van de stallen, aandacht voor het stalklimaat en het gezondheidsmanagement.
Dat zijn allemaal belangrijke strategieën om het preventief en curatief
gebruik van antibiotica sterk te verminderen.De heer Ormel vroeg om gerichte controle op de aanbieders van antibiotica
op het internet. Aan die gerichte controle werken wij. De Algemene Inspectiedienst
volgt de handel via internet, want internethandel zonder recept is niet toegestaan.
Bij internethandel zonder recept zal de AID handhavend optreden.De heer Graus merkte op dat moedermelk het beste antibioticum is en wil
graag dat het gebruik ervan wordt gestimuleerd. Ik ben het met hem eens: zeker
de eerste weken is moedermelk, biest, van groot belang.De heer Van der Vlies vroeg of ik het specificeren van de rekeningen van
dierenartsen verplicht wil stellen. De dierenarts brengt de kosten voor advies
en medicijnen apart in rekening. Veehouders ken ik als mensen die tamelijk
kostenbewust zijn. Zij zullen precies uitdokteren hoe de rekening is opgebouwd.Mevrouw Thieme heeft een vraag gesteld over een onderzoek onder kalverhouders.
Zij moet wat preciezer zijn. Ik weet namelijk niet goed over welk onderzoek
zij het heeft. Misschien kan zij hier in tweede termijn op terugkomen.Mevrouw Thieme verzocht ook om het ontkoppelen van het voorschrijven en
het afleveren van middelen door dierenartsen. Ik heb de Kamer al toegezegd
dat ik aan deze mogelijkheid aandacht zal besteden. Ik zal nagaan wat op dit
punt kan. Dus de analyse wordt gemaakt, maar moet nog wel afgerond worden.De voorzitter: Ik geef het woord aan de minister
van VWS.Minister Klink: Voorzitter. Excuus voor het
feit dat ik later was.Voorzitter. Antibioticum is een van de krachtigste en meest waardevolle
medicijnen die de medische wereld tot haar beschikking heeft. Zonder antibiotica
zouden mensen overlijden aan ontstekingen en aandoeningen die wij nu eigenlijk
als relatief onschuldig beschouwen. Dat bleek ook uit de woorden van de heer
Graus. De overlevingskansen van bijvoorbeeld vroeggeborenen zouden echt bijzonder
klein zijn en grote ingrepen of transplantaties zouden zonder antibiotica
zo goed als onmogelijk zijn. De zekerheid waarmee de medische wereld kan terugvallen
op antibiotica staat echter onder druk vanwege resistenties. Het overmatig
gebruik van antibiotica vergroot de kans op de ongevoeligheid voor antibiotica.
Dat gegeven ligt natuurlijk ook ten grondslag aan de analyse die uiteindelijk
heeft geleid tot de opstelling van het convenant. Het is goed om hierop te
wijzen.Punt is wel dat de resistentieproblematiek in Nederland aanzienlijk minder
groot is dan in andere landen. Dat heeft alles te maken met de grote mate
van terughoudendheid bij het gebruik van antibioticum in ons land, althans
als het gaat om de humane sector, de gezondheidszorg. Ook komt dit doordat
wij strikte maatregelen kennen voor infectiepreventie.Ik wil dit punt onderstrepen met verwijzing naar mijn ervaringen vorig
jaar in een vergadering van de Europese Raad. Mij bleek dat met veel jaloezie
naar Nederland werd gekeken vanwege het feit dat wij de risico’s behoorlijk
weten te beperken. Een voorbeeld van de resistentieproblematiek voor de ziekenhuizen
is de MRSA. Die is met 2% aanzienlijk minder groot dan die in de landen
om ons heen. Daar staat tegenover dat de problematiek enorm toeneemt. Het
aantal gevallen van MRSA gaat van 2% in de richting van de 10%.
In Duitsland is het percentage 12, in België 25 en in Engeland
zelfs 35. Dit zijn dus de percentages van alle infecties die MRSA-gerelateerd
zijn. Dat geeft aan dat de heer Ormel gelijk heeft als hij zegt dat wij niet
alleen in de richting van de veterinaire sector moeten wijzen. De resistentie
in die sector zorgt maar voor een klein deel van de totale problematiek. Het
gaat erom dat wij ook het grensoverschrijdend verkeer in aanmerking nemen,
waarbij valt te denken aan onder anderen de toeristen. Zij zorgen voor een
groot deel van de problematiek. Daarnaast geldt dat mensen zelf drager kunnen
zijn van dit type bacterie.Steeds vaker worden Nederlandse ziekenhuizen geconfronteerd met gevallen
van antibioticaresistentie en met de voor de mens pathogene bacteriën
die via dierlijke producten overdraagbaar is. Daarbij denk ik aan salmonella
en campylotabacter. Hoewel infectie door die bacteriën vaak voorkomen,
zijn de risico’s ervan aanzienlijk minder dan die van MRSA. Bij infectie
door deze bacteriën is het ziekteverloop vrij mild. Zojuist relativeerde
ik de problematiek, maar dat mag niet wegnemen dat er echt een bron voor gemeenschappelijke
zorg is met betrekking tot de veegerelateerde MRSA, waarmee met name de ziekenhuizen
in gebieden met veehouders te maken hebben. Houders van varkens of vleeskalveren
worden in ziekenhuizen dan ook geïsoleerd verpleegd totdat duidelijk
is dat de patiënt geen MRSA heeft. Hoewel het aandeel van de veegerelateerde
MRSA tot nog toe beperkt is, ben ik het met mevrouw Thieme eens dat wij de
risico’s van het gebruik van antibiotica in de veehouderij vanwege het
effect op de humane gezondheidszorg niet moeten onderschatten. Er doet zich
steeds meer een wisselwerking voor. Dat is ook een punt van zorg.Het gebruik van antibiotica in Nederland in de veterinaire sector overstijgt
het gebruik van antibiotica voor humane doeleinden vele malen. Zorgvuldigheid
in het omgaan met antibiotica in die sector is dan ook van groot belang. Met
het oog op de volksgezondheid zal ook de veterinaire sector zich dus moeten
inspannen om het gebruik van antibiotica aanmerkelijk terug te dringen. Dat
is de reden waarom gezamenlijk is gewerkt aan de totstandkoming van het convenant
dat nu voor ons ligt en dat is gebaseerd op de bevindingen van de commissie-Werner.
Ook het RIVM was erbij betrokken.Voorzitter. Ik wil na deze algemene inleiding nog op een aantal specifieke
punten ingaan. De heer Graus zei terecht dat men ook in de gezondheidszorg
terughoudend moet zijn met het voorschrijven van antibioticum. Wel geldt dat
je soms met ernstige ziekten te maken hebt waarvan je niet direct een diagnose
kunt stellen. Ik denk aan sepsis en infecties. Soms moet je vanwege risico’s
op gezondheidsschade toch allerlei antibiotica toepassen. Dat heeft niet de
voorkeur. Beter is natuurlijk dat men via onderzoek de oorzaak achterhaalt
en dat men dan, indien nodig, met een «smaller» antibioticum werkt.
Dan is sprake van meer gericht handelen, maar soms kan men niet anders dan
gebruik maken van het bredere spectrum van antibiotica.De heer Waalkens vroeg in hoeverre herinfectie van MRSA mogelijk is. Als
veehouders teruggaan naar hun bedrijf waarvoor een MRSA-plus geldt, kan een
nieuwe infectie niet worden uitgesloten. Met het search- en destroybeleid
van ziekenhuizen zullen deze veehouders wel opnieuw worden gescreend als zij
in een ziekenhuis terechtkomen. Met het strenge searchbeleid wordt verspreiding
binnen zorginstellingen voorkomen. In de zorginstellingen leven de meest vatbare
mensen voor aandoeningen. Daar komt de overdracht in overwegende mate voor.
Daar liggen namelijk mensen die gebruik maken van katheters, is er risico
van wondinfectie, maar ook valt te denken aan mensen met HIV, diabetes enzovoorts,
maar nogmaals in de ziekenhuizen geldt het search- en destroybeleid.Mevrouw Snijders maakte opmerkingen over de internationale aanpak van
de problematiek. Ik zei al dat in Nederland 2% van het totale aantal
infecties te maken heeft met methicilline resistente staphylococcus aureus.
Ik gaf ook het percentage voor Duitsland: 12. Met name in Engeland
is men zeer geïnteresseerd in onze aanpak, want daar is 35% van
het totale aantal infecties in ziekenhuizen MRSA-gerelateerd. Die goede situatie
van Nederland heeft alles te maken met intensieve hygiënische maatregelen
en met het terughoudende gebruik van antibioticum bij behandeling van de mens.
In de buurlanden kun je soms bij de apotheek antibioticum kopen. In Nederland
kan men dat alleen als een arts dat heeft voorgeschreven.De problematiek geniet internationaal de aandacht. Het ECDC, European
Centre for Disease Control, organiseerde op 18 november jl. de eerste
antibioticum awareness day voor alle Europese landen. Ik zei al dat de collega-ministers
buitengewoon geïnteresseerd zijn in een oplossing van deze problematiek.
Zij volgen onze aanpak om na te gaan in hoeverre die in hun land kan worden
toegepast.Mevrouw Thieme vroeg welke maatregelen worden genomen en of de minister
van VWS niet erg terughoudend is. Ik gaf al aan dat het RIVM betrokken is
geweest bij de uitkomsten van de werkgroep-Werner en bij de opstelling van
het convenant. Ik gaf ook aan dat in de internationale contacten dit onderwerp
van onze kant de nodige aandacht krijgt. Op basis van het convenant en in
samenwerking met het ministerie van minister Verburg zullen wij vervolgstappen
zetten. De aandacht voor deze problematiek bij het ministerie van VWS en bij
de aan ons gelieerde instellingen is dus vrij groot. Dat geldt ook voor de
GGD’en. Zij trekken steeds meer samen op met de veehouderijen om na
te gaan of aan de hand van een gezamenlijke richtlijn preventief kan worden
opgetreden.De heer Ormel vroeg of ik kan voorkomen dat veehouders als paria’s
worden behandeld. Ik relativeerde zojuist al de risico’s van de veehouders,
hoewel het belangrijk is om in te zetten op de aanpak van de problematiek
in hun sector. Gelet op het feit dat de bron van MSRA zeker niet in overwegende
mate in de veehouderijsector is te vinden, meen ik dat wij op een breder terrein
moeten optreden. Ik sprak al over het grensoverschrijdend verkeer. Wij moeten
de aanpak van de problematiek echter niet veronachtzamen, want het percentage
van gevallen van MRSA schiet omhoog. Dat percentage moet echt omlaag. De trend
moet gekeerd worden. Op dit punt sluit ik mij dus aan bij de minister van
LNV.Nadere gedachtewisselingDe heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik
ben het volstrekt met de minister van LNV eens: het convenant is een belangrijke
eerste stap, maar er is meer nodig. Daarom heb ik gevraagd wat de bemoeienis
van de overheid is met het vervolgonderzoek. Ik denk aan de stimulering met
subsidie op grond van het budget van € 700 000. Ik heb gevraagd
welk programma geldt en of er wat de inspanningen betreft niet een tandje
bij kan.Mijn tweede vraag betrof het wettelijke kader voor kruidenpreparaten.
Die zouden een werkbaar alternatief kunnen zijn, maar misschien is ter stimulering
van het gebruik ervan een wettelijk kader nodig.De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik heb in
de beantwoording een goede reactie gemist op mijn opmerkingen over het gebruik
van moedermelk. De minister zei dat mijn opvatting daarover juist was. Moedermelk
werkt niet alleen als antibioticum, maar ook als hoogwaardige orale enting.
Moedermelk is de beste enting die je kunt krijgen. Wat gaat de minister doen
aan voorlichting voor de boeren en wat zijn de plannen voor de faculteit voor
diergeneeskunde? Aan beide ministers heb ik gevraagd of er niet alleen bij
de faculteit voor diergeneeskunde, maar ook bij die voor de humane geneeskunde
een betere applicatie kan komen voor apotheekhoudende artsen. Wij moeten niet
vergeten dat dierenartsen apotheekhouders zijn, terwijl zij totaal geen verstand
hebben van diergeneesmiddelen. Dat wil niet zeggen dat zij die niet hebben
op grond van hun ervaring, maar de meeste dierenartsen weten
van toeten noch blazen. Jonge studenten erkennen dat zelf. Zij weten niet
eens ...De voorzitter: Uw punt is volstrekt helder.
Het woord is aan de heer Dibi.De heer Graus (PVV): Ik was nog niet klaar,
voorzitter.De voorzitter: Maar u krijgt niet meer spreektijd.De heer Graus (PVV): Maar mijn vragen zijn
niet beantwoord.De voorzitter: Daar gaat de minister straks
op in.De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik
dank beide ministers voor hun beantwoording. Ook voor ons geldt dat soms toediening
van antibiotica aan dieren onvermijdelijk is, maar de explosieve groei heeft
volgens ons met iets anders te maken, namelijk met de wijze waarop de intensieve
veehouderij werkt. Daarbij komt dat veel antibiotica de groei en voederomzet
bevorderen. Ik heb beide ministers daarover iets horen zeggen, maar ik vraag
nogmaals: heeft de explosieve groei te maken met de manier waarop men in de
intensieve veehouderij werkt?De minister zei dat het convenant een goede eerste stap is. Ik wil ook
dat er meer gebeurt. De minister zegt dat zij erop vertrouwt dat men zich
aan het convenant houdt. Garandeert zij dat het gebruik van antibiotica met
het gesloten convenant zal dalen?Voorzitter. Er werd gelachen toen ik zei dat de heer Ormel misschien op
bezoek zou moeten gaan bij de intensieve veehouderij. Ik heb inmiddels begrepen
dat hij daar tot zijn knieën in zit.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. Een vertegenwoordiger
van het Centraal Veterinair Instituut uit Wageningen heeft gezegd dat het
feit dat het gebruik van antibiotica niet vermindert voor een groot deel komt
door de deregulering in de afgelopen periode. Het nu gesloten convenant is
een prima eerste stap, maar ik wijs er wel op dat deze Kamer meerdere keren
heeft aangedrongen op het monitoren van het gebruik van wettelijk toegestane
diergeneesmiddelen. Ik herinner aan de indiening in 2002 van de motie Waalkens/Ter
Veer en in 2007 van de motie-Ormel/Waalkens. Ik begrijp daarom werkelijk niet
waarom wij zolang hebben zitten slapen.Wat het search- en destroybeleid betreft, maak ik mij grote zorgen om
de gezondheid van de mensen die met de verschillende systemen te maken hebben
die besmet zijn met MRSA.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
De minister zei dat zij overweegt om de commissie-Werner een vervolgopdracht
te geven, waarbij het de bedoeling zou zijn om in te spelen op de gemaakte
afspraken. Ik vraag de minister daartoe daadwerkelijk over te gaan.Minister Klink zei dat de percentages voor MRSA in Engeland, België
en Duitsland veel hoger zijn. Mij intrigeert de vraag welke risico’s
de Nederlandse burgers lopen als zij in het buitenland in een ziekenhuis terechtkomen.
Is het niet zaak dat Nederland op Europees niveau veel meer aan de bel trekt?De minister heeft naar aanleiding van de diermeelmotie gezegd dat zij
de kwestie in Europa aan de orde zal stellen. Ik meen dat daarvoor nog een
extra motivering is. De leden die hierover nu hebben gesproken, hebben namelijk
allen duidelijk gemaakt dat de voeding van de dieren belangrijk is. Wij hebben
dus allemaal belang bij een goede kwaliteit van het voer.De heer Polderman (SP): Voorzitter. Ik dank
de ministers voor hun antwoorden. Ik ben blij dat de minister van LNV het
in ieder geval met ons eens is dat het convenant een eerste stap is, niet
meer en niet minder, maar na een eerste stap moeten meerdere
stappen volgen. Ik sluit mij aan bij de degenen die hebben gezegd dat de tweede
en volgende stappen vooral gekenmerkt moeten worden door SMART. Het tijdpad
moet duidelijk zijn en er moeten afrekenbare doelen komen. Die mis ik nog.In eerste termijn heb ik de minister gevraagd om te reageren op de inbreng
van de vertegenwoordiger van Nevedi. Hij heeft gezegd dat Nevedi een datum
wil waarop de productie van gemedicineerde diervoerders definitief wordt verboden.
De minister is hier niet op ingegaan. Ik wijs erop dat de industrie zelf om
zo’n datum vraagt. Ik heb dit dan ook een inkoppertje voor de minister
genoemd, maar zij heeft geweigerd om de bal daadwerkelijk in het doel te koppen.
Dat vind ik toch wel jammer. Daarom vraag ik nogmaals: wanneer gaat u die
datum vaststellen? Natuurlijk moeten alle ketenpartners daarbij betrokken
zijn, maar het voortouw moet de minister hebben. Zij moet snel op dit punt
actie nemen. Hierop krijg ik graag een helder antwoord.Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Beide ministers
proberen toch een beetje het effect van diergerelateerde MRSA in Nederland
te bagatelliseren. Evenals de heer Ormel wijzen zij op de invloed van het
toeristenverkeer, maar het gaat er natuurlijk om dat het search- en destroybeleid
niet van toepassing kan zijn op de veegerelateerde MRSA, omdat de varkenshouders
telkens opnieuw besmet worden. Dat is het grote probleem. Daarom geldt de
vraag: wat doen wij hieraan? Er is wel een convenant gesloten, maar dat is
vooral gebaseerd op vrijwilligheid.Minister Verburg vroeg op welk onderzoek ik doelde toen ik sprak over
de besmetting van kalverhouders. In haar eigen brief van 17 december
2007 noemt zij een onderzoek van het RIVM naar de besmetting in de gehele
dierhouderij. Daarnaast hebben de productschappen in 2007 aangegeven dat er
een onderzoek zou komen naar de besmetting in de kalverhouderij. Wij hebben
nog steeds niet gehoord wat de uitkomsten van die onderzoeken zijn, terwijl
die, naar ik heb begrepen, bekend zijn.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik dank de
ministers voor de beantwoording in eerste termijn. Ik zeg met nadruk dat wij
het niet alleen hebben over antibiotica, maar ook over chemotherapeutica.
Wij hebben het over de resistentie tegen antimicrobiële middelen. De
FIDIN heeft met een persbericht aangegeven dat in 2008 de verkoop van chemotherapeutica
en antibiotica met 12% is gedaald. Dus wellicht zijn wij het omslagpunt
al voorbij.Mevrouw Thieme sprak zojuist over de veegerelateerde MRSA. Ik deel haar
zorg op dat punt. Het zou mij niet verbazen als het onderzoek naar besmettingen
bij de vleeskalverhouderijen uitwijst dat op 80% van de bedrijven een
MRSA-bacterie voorkomt. De vraag is dan: hoe gaan wij daarmee om? Is het niet
zaak om de veebedrijven waarop het MRSA-bacterie voorkomt, daarvan vrij te
maken? Het lukt ons namelijk ook om andere ziekten uit te bannen.Ik kan mij niet vinden in de opmerking van de heer Graus waarmee hij zei
dat dierenartsen totaal geen verstand hebben van diergeneesmiddelen. Ik ben
wel onder de indruk van zijn deskundigheid, gelet op de kennis waarmee hij
spreekt over moedermelk.De heer Graus (PVV): Ik heb gezegd dat jonge
dierenartsen en studenten zelf zeggen: ons wordt op het gebied van diergeneesmiddelen
niets bijgebracht. Ik heb nadrukkelijk gezegd dat sommige dierenartsen door
ervaring hiermee kennis hebben opgedaan. Ik zie u ook als een ervaren dierenarts,
maar u hebt de kennis gegenereerd door praktijkervaring, maar ik sprak over
de faculteiten en over de kennis bij jonge dierenartsen.Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de Kamer
voor haar inbreng in tweede termijn. De heer Van der Vlies heeft een punt
met zijn opmerking over de aanwending van het budget van € 700 000
voor onderzoek. Hij zei op zijn vraag daarover geen antwoord te hebben gekregen.
Ik heb daarover wel iets gezegd. Medische en veterinaire deskundigen schrijven
opstellen en doen aanbevelingen. Voor het totale pakket waarvan ik eerder
een paar punten heb genoemd, is 3 mln. uitgetrokken. Ik begrijp evenwel de
vraag van de heer Van der Vlies en zijn ongeduld. Ik zal daarom nagegaan of
het proces iets versneld kan worden. Misschien kunnen delen van het onderzoek
in de tijd naar voren worden gehaald en de uitkomsten ervan behulpzaam zijn
bij de uitvoering van het convenant. Ik zal de Kamer schriftelijk laten weten
of en, zo ja, welke delen van het programma versneld kunnen worden uitgevoerd.De heer Van der Vlies vroeg voorts of de lijst van homeopathische middelen
zou moeten worden uitgebreid. Daarmee verwees hij naar artikel 19 van het
Diergeneesmiddelenbesluit. De lijst is statisch en daarop staan vooral de
namen van homeopathische middelen die voor 1994 zijn aangemeld. Er is wel
sprake van een zekere dynamiek, maar de Europese wetgeving biedt nu al de
mogelijkheid van een vereenvoudigde registratieprocedure voor nieuwe homeopathische
middelen. Daarop zouden wij kunnen voortborduren. De versnelde toelating steunen
wij van harte.De heer Graus heeft nog een opmerking gemaakt over het gebruik van moedermelk.
In eerste termijn heb ik daarover iets gezegd. Hij merkte verder op dat hij
graag de verplichting wil dat voorafgaande aan het toedienen van geneesmiddelen
een diagnose wordt gesteld. Ik wijs erop dat een dierenarts alleen middelen
mag voorschrijven nadat op adequate, veterinaire gronden een diagnose is gesteld.
Dat staat in de wet en daaraan heeft een dierenarts zich te houden. Een diagnose
vereist kennis van het dier, de dierhouderij en ook de lokale situatie.De heer Graus merkte voorts op dat veel meer gebruik moet worden gemaakt
van probiotica. Zowel in de humane als de veterinaire sector wordt de werking
van pre- en probiotica onderzocht. De veiligheid, de kwaliteit en de effectiviteit
zijn de belangrijke parameters. Tevens kunnen preventief vaccineren en optimale
hygiëne bijdragen aan preventie.De heer Graus stelde nog een vraag over de opleiding van dierenartsen.
Die opleiding in Utrecht staat heel goed aangeschreven. Zij is zelfs een van
de weinige opleidingen die ook in de Verenigde Staten worden erkend. Ook Europese
inspectiediensten controleren de kwaliteit van de opleiding. De toepassing
van antibiotica is zeer nadrukkelijk een onderdeel van de studie.De heer Graus (PVV): Ik had het over de apotheekapplicatie
en niet over de opleiding tot dierenarts. Die is een van de beste in de wereld.
Dat weet ik.Minister Verburg: Voorzitter. De heer Dibi
heeft nog een keer een statement gemaakt omtrent de omvang van het bedrijf.
Ik spreek tegen wat hij zei. In eerste termijn heb ik aangegeven dat het terugdringen
van de risico’s alles te maken heeft met de wijze waarop de dieren gehouden
worden, met het management, met de inrichting van de stal, met de luchtkwaliteit
en met tal van andere zaken, maar niet zozeer met de vraag of er 25 of 125
dieren worden gehouden op een bedrijf. De risico’s hebben puur te maken
met het management en de zorgvuldigheid.De heer Dibi zei voorts dat het gebruik van antibiotica omlaag moet. Dat
heb ik in eerste termijn ook gezegd en de heer Klink heeft dat onderstreept.
De trend moet worden gekeerd. Met de eerste stap willen wij de groei van het
gebruik op nul zetten. Vervolgens moeten met en per sector andere, concrete
stappen worden gezet om het gebruik omlaag te krijgen. Dat is onze inzet.
Daar gaan wij voor, nu en in de komende jaren.Mevrouw Snijder vroeg hoe het vervolg van het proces eruit ziet. Zojuist
heb ik daarover al iets gezegd. De heer Werner heb ik gevraagd om te zorgen voor een vervolg op het convenant. Ik heb voorts toegezegd
dat ik zijn verkleinde taskforce zal vragen om na te gaan of per sector bepaalde
percentages voor terugdringing kunnen gelden. Dat krijgt dus zijn beslag.De heer Waalkens stelde een vraag over de monitoring. Er wordt thans gemonitord
via het zogenaamde MARAN-programma. Het gaat ons om het verkrijgen van meer
specifieke data per sector. Die moeten er komen, want dan hebben wij betrouwbare
gegevens die het mogelijk maken om aan de hand van een benchmark vergelijkingen
te maken en om per sector het gebruik van antibiotica terug te dringen.De heer Polderman heeft mij vervolgens gevraagd om te reageren op de inbreng
van de vertegenwoordiger van Nevedi. Die vroeg om een datum voor het verbod
op gemedicineerd voer. Dit onderwerp zal op Europees niveau aan de orde moeten
worden gesteld, omdat een Europese bepaling nodig is. Hierover moet dus in
Europa een besluit worden genomen. Een alternatief is natuurlijk dat veehouders
zelf stoppen met het gebruik van gemedicineerd voer. Ik zal nagaan wat de
voor- en nadelen daarvan zijn.Mevrouw Thieme heeft gezegd over welk onderzoek zij in eerste termijn
sprak. Zij verwees daarbij naar de brief van 17 december 2007. Zeer waarschijnlijk
doelt zij op het gestelde op pagina 7 van de brief. Daar wordt gesproken over
het onderzoek onder leiding van het RIVM. Het project betreft de vraag waar
MRSA bij de dierhouderij en bij de dierhouders voorkomt, hoe de verspreiding
tot stand komt enzovoorts. Dat is een tweejarig onderzoek dat zeer waarschijnlijk
aan het eind van 2009 zal zijn afgerond. Dan zullen collega Klink en ik de
resultaten ervan, voorzien van een kabinetsreactie, de Kamer doen toekomen.De heer Ormel heeft nog gevraagd hoe moet worden omgegaan met vee als
de aanwezigheid van een multiresistente bacterie wordt aangetoond. De aanwezigheid
van een multiresistente bacterie in een veestapel levert geen gevaar op voor
de voedselveiligheid. Wel dienen veehouders hygiënemaatregelen te nemen
zodat zij zichzelf en hun gezinsleden beschermen tegen besmetting met deze
bacterie. De dierenarts kan adviseren en zeggen welke managementmaatregelen
genomen moeten worden teneinde het gebruik van antibiotica te beperken. De
dierenarts zal daarbij maatwerk moeten, willen en kunnen leveren.Minister Klink: Voorzitter. Het zal de heer
Graus bekend zijn dat degenen die tot arts zijn opgeleid, geacht worden om
met inachtneming van de richtlijnen voor hun beroep goed te acteren. Daarbij
geldt ook het beperkt voorschrijven en toedienen van antibiotica. Vroeger
werd vaak bij oorontsteking antibiotica voorgeschreven. Dat gebeurt in ieder
geval niet meer altijd.De heer Waalkens sprak zijn zorgen uit toen hij het had over de mensen
die besmet zijn. Zijn zorgen op dit punt deel ik. Dat is ook mede de reden
waarom wij zoeken naar de bronnen van de besmetting in de veehouderij. Wij
proberen althans de besmetting aan de bron te bestrijden. Overigens lopen
de mensen die werkzaam zijn in ziekenhuizen niet de grootste risico’s.
Dat zijn degenen die te maken hebben met katheters, operatieve ingrepen en
wonden en degenen met diabetes, HIV enzovoorts.Internationaal wordt het nodige ondernomen. Onder het voorzitterschap
van Frankrijk is aan dit onderwerp veel aandacht besteed en voor zover wij
weten zal ook het voorzitterschap van Tsjechië en Zweden dat doen. Zij
zoeken met name naar de best practices. Daarom was men in Engeland geïnteresseerd
in onze aanpak. Ze willen leren van de werkwijze van andere landen. Dat is
een nuttig aspect van de samenwerking in Europa op het gebied van volksgezondheid.Mevrouw Thieme zei dat ik de risico’s bagatelliseer. Met het search-
en destroybeleid pakken wij het probleem in de ziekenhuizen aan. Er is een
variant van het destroybeleid voor de veterinaire sector. Wij proberen onder
andere met het convenant de besmetting aan de bron te bestrijden. De voorzitter: De minister van LNV heeft toegezegd
dat zij de Kamer schriftelijk zal laten weten of en zo ja, welke delen van
het programma alternatieven voor antibiotica in de tijd naar voren kunnen
worden gehaald en de commissie-Werner te zullen vragen om haar werkzaamheden
voort te zetten. Zij heeft voorts toegezegd dat eind 2009 de kabinetsreactie
op de RIVM-rapportage naar de Kamer wordt gestuurd.De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,AtsmaDe griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,DortmansXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), Atsma
(CDA), voorzitter, Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Jager
(CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Samsom
(PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi (PvdA),
Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV), Vermeij (PvdA), Zijlstra
(VVD), Thieme (PvdD), Dibi (GroenLinks), Polderman (SP) en Elias (VVD).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Luijben
(SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop (CDA), Koşer
Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van Baalen (VVD),
Kant (SP), Blom (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten (CDA),
Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA), Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD), Vendrik
(GroenLinks), Lempens (SP) en Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29683-27.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl