EU-trendrapport 2004; Rapport 'EU-trendrapport 2004'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29430, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-02-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29430 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudLEESWIJZERDoel van deze publicatieGebruikte informatiebronnenRelatie met EU-trendrapport 2003Opbouw EU-trendrapport 2004ALGEMENE SAMENVATTINGBelangrijkste conclusiesStand van zaken 2002–2003AanbevelingenReactie bewindspersonen en nawoord Algemene RekenkamerSlotwoord Algemene RekenkamerDEEL 1. ONTWIKKELINGEN IN BEGROTING, FINANCIEEL MANAGEMENT
EN BELEID IN DE EU 1 INLEIDING DEEL 12 INKOMSTEN EN UITGAVEN 2002–20032.1 Bijdragen lidstaten aan begroting EU 2000–20032.1.1 Eigen middelenTabel 1. Overzicht bijdragen aan eigen middelen EU 2000–2003
(in miljoenen euro's) 2.1.2 Overige bijdragen lidstaten aan begroting EUEuropees OntwikkelingsfondsTabel 2 Bijdragen lidstaten EU voor het negende EOF (2000–2005) Solidariteitsfonds2.2 Uitgaven EU 2002–20032.2.1 Uitgaven EU in de lidstaten2.2.2 Overige uitgavenEuropees Ontwikkelingsfonds (EOF)SolidariteitsfondsTabel 3. Uitkeringen Solidariteitsfonds 2002–20031 (in miljoenen euro's). 2.3 OnderbestedingTabel 4. Samenstelling begrotingsoverschotten 2001–2002
(afgeronde bedragen in miljarden euro's). 2.3.1 Onderbesteding in 20012.3.2 Onderbesteding in 20022.3.3 Onderbesteding in 20032.3.4 Verklaringen2.4 Conclusies3 EU-VERANTWOORDING EN -CONTROLE3.1 Kwijting begroting 20013.1.1 Advies kwijting door Ecofin3.1.2 Advies kwijting door begrotingscontrolecommissie3.2 Kwijting begroting 20023.3 Werkzaamheden Europese Rekenkamer3.3.1 Nieuwe controleaanpak3.3.2 Verklaring van betrouwbaarheid 2002Tabel 5. (Bron: Jaarverslag begrotingsjaar 2002, Europese
Rekenkamer) 3.4 Conclusies4 EU-ACTUALITEIT 2002–20034.1 Opstelling begroting 20044.2 Uitbreiding4.3 Europese Grondwet4.3.1 De Europese ConventieTabel 6. Instellingen in de ontwerp-EU-grondwet. 4.3.2 Intergouvernementele conferentie 20034.4 Werking stabiliteitspactTabel 7. Begrotingsoverschot of -tekort (–) in %
van het bruto binnenlands product, jaar 2002. 4.4.1 Begrotingsstabiliteit in toetredende en kandidaat-lidstatenTabel 8. Begrotingstekorten: raming in % van het bruto
binnenlands product voor de jaren 2001–2003 4.4.2 Euro-referenda4.5 Europees bestuur4.6 EU-voorzitterschappen 2003–20044.6.1 Grieks voorzitterschap4.6.2 Italiaans voorzitterschap4.6.3 Iers voorzitterschap4.6.4 Nederlands voorzitterschap4.7 Conclusies5 BELEIDSONTWIKKELINGEN5.1 Nieuw beleid EU5.1.1 Hervorming gemeenschappelijk landbouwbeleidHoofdlijnen van de hervormingenGemeenschappelijk visserijbeleid5.1.2 Structuurbeleid na 2006Voorstellen voor hervorming van de structuurfondsen na
2006Standpunt van de Europese Commissie5.1.3 Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid5.1.4 Samenwerking op het gebied van Justitie en Binnenlandse
ZakenBelangrijke initiatieven5.1.5 Strategie van Lissabon5.2 Hervorming financieel management EU5.2.1 Nieuw financieel reglement5.2.2 Jaarlijkse activiteitenverslagen en betrouwbaarheidsverklaringen
van de DG'sOpzet planning en verantwoordingWerking van de verantwoording over 2001Werking van de verantwoording over 20025.2.3 Baten-lastenstelsel en invoering nieuw boekhoudsysteem5.2.4 Uniform controlemodel5.2.5 Vereenvoudiging beheer/controle/toezicht structuurfondsen5.3 Actieplan Commissie voor fraudebestrijding5.4 Conclusies6 RECAPITULATIE EN TRENDSIndicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementDEEL 2. OVERZICHT OP LIDSTAATNIVEAU7 INLEIDING DEEL 28 INKOMSTEN EN UITGAVEN VERDEELD NAAR LIDSTAAT8.1 Inkomsten 2002Tabel 9. Overzicht eigen middelen EU, naar afdracht per
land in 2001 en 2002 (bedragen in miljoenen euro's). 8.2 Uitgaven 2002Tabel 10. Overzicht betalingen EU (exclusief uitgaven
aan instellingen) naar beleidsterrein per land in 2002 (prijzen 2002). 8.3 Nettopositie 20028.4 Conclusies9 CONTROLE DOOR NATIONALE REKENKAMERS9.1 Onderzoeksmandaat9.2 Werkzaamheden nationale rekenkamers EU-lidstaten9.2.1 Onderlinge samenwerkingContactcomitéInternationale werkgroep structuurfondsenWerkgroepen en taskforcesSamenwerking op projectbasis9.2.2 Gebruik bevindingen Europese Rekenkamer9.2.3 EU-onderzoek door andere nationale rekenkamers9.3 Conclusies10 EUROPESE REKENKAMER10.1 Betrouwbaarheidsverklaringen 1994–2002Tabel 11. Overzicht DAS-oordelen Europese Rekenkamer 1994–2002. 10.2 Onderzoek naar doelmatigheid financieel beheer10.2.1 Speciale verslagen 2003 en jaarverslag 2002Doelmatigheid/doeltreffendheidInformatievoorzieningBeheer10.2.2 Reactie Europese Commissie op speciale verslagen
200310.3 Conclusies11 BESCHERMING BELANGEN VAN DE EU11.1 Bestrijding fraude en onregelmatigheden11.1.1 Melding van onregelmatighedenTabel 12. Aantal meldingen onregelmatigheden per lidstaat
2001/2002. 11.1.2 Omvang en achterstanden bij terugvorderingenTabel 13. Overzicht stand van terugvorderingen landbouwuitgaven
EOGFL-G (in duizenden euro's) Acties ter verbetering van het beheer bij terugvorderingen11.1.3 Boetes wegens niet-nakomen van EU-marktwetgevingTabel 14. Boetes wegens niet-nakoming EU-marktwetgeving. 11.2 Omzetting EU-richtlijnen11.2.1 Interne marktTabel 15. Achterstand per lidstaat bij implementatie richtlijnen
interne markt per 1 juli 2003 (in % van het totaal aantal te implementeren
richtlijnen). Tabel 16. Aantal richtlijnen met meer dan twee jaar achterstand
per 1 juli 2003. 11.2.2 Milieubeleid11.3 Prejudiciële beslissingen Hof van Justitie11.3.1 Procedure11.3.2 Aantal prejudiciële zaken11.3.3 Werklast11.4 Conclusies12 LANDBOUWBELEID12.1 Controle op GLB-gelden door betaalorganen12.2 Certificering GLB-uitgaven12.3 Controle op GLB-gelden door nationale rekenkamersTabel 17. Onderzoeken naar gemeenschappelijk landbouwbeleid
door nationale rekenkamers 12.4 Prejudiciële beslissingen GLBTabel 18. Totaal aantal door het Hof van Justitie afgedane
landbouwzaken 2000-juli 2003, naar de aspecten aard, gedingvoerenden en aspecten
financieel management van alle lidstaten tezamen.112.5 Conclusies13 DE STRUCTUURFONDSEN13.1 Afwikkeling programmaperiode 1994–199913.2 Stand van zaken periode 2000–2006Tabel 19. Bestedingsgraad structuurfondsen per lidstaat
over de periode 2000–2006 (betalingen in procenten van het budget per
31 december 2002)113.3 Structuurbeleid en de uitbreiding in 2004Tabel 20. Structuurfondsen en Cohesiefonds1
voor de toetredende lidstaten 2004–2006 (in miljarden euro's, prijzen
1999). Tabel 21. Verdeling structuurgelden over toetredende landen
2004–2006 (in miljoenen euro's, prijzen 1999). 13.4 Conclusies14 RECAPITULATIE EN TRENDSIndicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUIndicator 3: rechtmatigheid besteding EU-gelden in de
EUDEEL 3 OVERZICHT LIDSTAAT NEDERLAND 15 INLEIDING DEEL 316 COÖRDINATIE EN IMPLEMENTATIE EU-BELEID, ONTVANGSTEN
EN UITGAVEN16.1 Coördinatie EU-beleid in Nederland16.1.1 Rol Buitenlandse Zaken16.1.2 Rol FinanciënCommissievoorstellenBeheersvraagstukkenAfdracht van eigen middelen16.2 Stand implementatie Europese regelgevingTabel 22. Schematisch overzicht van de stand van zaken
van de implementatie januari tot en met tweede kwartaal 2003 16.3 Ontvangsten NederlandTabel 23 (in miljoenen euro's)116.4 Afdracht eigen middelen Nederland16.4.1 Afdrachten «eigen middelen»Tabel 24. Begrote afdrachten eigen middelen 2002–2005
(in miljoenen euro's)116.4.2 Overige afdrachten en bijdragenAfwikkeling MKZ-crisis en vogelpestEuropees Ontwikkelingsfonds16.5 Gevolgen van de onderbesteding op de EU-begroting16.6 Nettopositie Nederland16.7 Conclusies17 RECHT- EN DOELMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN NEDERLAND17.1 Interne controle in Nederland17.2 Controlebevindingen Europese Commissie17.3 Controlebevindingen Europese Rekenkamer17.3.1 Speciale verslagen 2003Voorfinanciering van uitvoerrestitutiesUitvoering programmering structuurfondsperiode 2000–200617.3.2 Nederland in jaarverslag 2002 Europese Rekenkamer17.4 Controlebevindingen Algemene Rekenkamer17.4.1 Onderzoek naar rechtmatigheid in 2002Algemeen beeldNaleving van Europese aanbestedingsregelsToezicht vanuit het Rijk op EU-geldstromenWet TES17.4.2 Overige onderzoeken naar de besteding van EU-geldenResultaten van plattelandsprojecten met Europese subsidieInformatievoorziening nieuwe EU-beleidsvoorstellenOndersteuning voor de «nieuwe buren» van de
EUWerkgroep structuurfondsen17.4.3 Overige onderzoeken met een EU-component17.5 Conclusies18 LANDBOUWBELEID, STRUCTUURBELEID EN PRE-TOETREDINGSSTEUN18.1 LandbouwbeleidTabel 25. Ontvangsten EOGFL-G boekjaar 2002. 18.1.1 Kosten van controles ter plaatseAchtergrond van het onderzoekBevindingen onderzoek Algemene Rekenkamer18.1.2 IT-onderzoek bij Laser18.1.3 Prejudiciële beslissingen GLB Nederland18.2 Structuurbeleid: eindrapportage 1994–199918.2.1 Afrekening doelstelling 118.2.2 Afrekening doelstelling 218.2.3 Afrekening doelstelling 5a18.2.4 Afrekening doelstelling 5b18.2.5 Afrekening Europees Sociaal FondsDoor Nederland gedeclareerde ESF-geldenResultaten van controlesVerdere afwikkeling18.2.6 Afrekening communautaire initiatieven18.3 Pre-toetredingssteun en extern beleid18.3.1 Toetredende landenBevindingen18.3.2 Ondersteuning van «nieuwe buren»18.4 ConclusiesKosten fysieke controles ter plaatseAfrekening structuurfondsen 1994–1999Afrekening communautaire initiatieven«Nieuwe buren»19 UITVOERING WET TES19.1 Reikwijdte van de wet TESDe wet TES ter discussieJuridisch advies19.2 Inventarisatie ten behoeve Tweede Kamer19.3 Vergelijking wet- en regelgeving met andere EU-lidstaten19.4 Conclusie20 RECAPITULATIE DEEL 3Indicator 4: inzicht in recht- en doelmatige besteding
EU-gelden in NederlandIndicator 5: recht- en doelmatigheid besteding EU-gelden
in NederlandDEEL 4 CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES 21 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN21.1 Hoofdconclusie21.1.1 Uitwerking hoofdconclusie21.1.2 Samenvattend beeld21.2 Aanbevelingen22 REACTIE KABINET EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER22.1 Reactie kabinetGoed begrotingsbeleid en realistische uitvoeringNawoord Algemene Rekenkamer«Good governance» en «good accountability»Nawoord Algemene RekenkamerVerantwoordingsinformatie op lidstaatniveauNawoord Algemene RekenkamerInzicht in de rechtmatigheid bestedingen/wet Toezicht
Europese Subsidies (TES)Nawoord Algemene Rekenkamer22.2 Slotwoord Algemene RekenkamerBIJLAGENBIJLAGE 1VERKLARING VAN GEBRUIKTE AFKORTINGENBIJLAGE 2OVERZICHT VAN BELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANBEVELINGEN
EN TOEZEGGINGENBIJLAGE 3TES-GELDEN (bedragen in miljoenen euro's)Bron: TES-rapportage najaar 2003. BIJLAGE 4AFREKENING STRUCTUURFONDSEN 1994–1999B 4.1 Doelstellingen en fondsenB 4.2 Budget EFRO, EOGFL-O en FIOVBedragen in miljoenen euro's B 4.3 Realisatie structuurfondsen 1994–1999Gerealiseerd per 30.06.03 (bedragen in miljoenen euro's) B 4.4 Communautaire initiatievenB 4.4.1 UrbanOnderuitputtingRealisatie URBAN-programma* Eindrapportage van de vier grote stedenB 4.4.2 Leader IIB 4.4.3 PescaUitputting Pesca-programma (in euro's) Goedkeuring Pesca-projecten per 30 en 31-12-1999 (in euro's) B 4.4.4 Interreg IIcNoordzee en NWMADeclaratie Nederland programma's Noordzee en NWMA (in
euro's) IrmaNederlands deel IrmaB 4.4.5 Interreg II Euregio Maas-RijnB 4.4.6 Konver IIB 4.4.7 MKB-initiatiefRealisatie EFRO-subsidies MKB-initiatief1 (bedragen
in miljoenen) B 4.4.8 Resider IIBIJLAGE 5KOSTEN VAN CONTROLES TER PLAATSE VAN BEPAALDE LANDBOUWSUBSIDIESB 5.1 InleidingB 5.2 Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassenB 5.2.1 Financieel belangB 5.2.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles B 5.2.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd fysieke controles B 5.2.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controles B 5.3 Dierpremieregelingen voor runderen en kalverenB 5.3.1 Financieel belang B 5.3.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles B 5.3.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Salariskosten personeel B 5.3.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van controles B 5.4 Andere volledig door het EU-budget gefinancierde
GLB-maatregelenB 5.4.1 Financieel belangB 5.4.2 Aantal inspectiesB 5.4.3 Kosten inspecties: tijd, salariskoten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Salariskosten personeel Andere kostenB 5.4.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesB 5.5 Gecofinancierde GLB-maatregelenB 5.5.1 Financieel belang B 5.5.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles B 5.5.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Salariskosten personeel B 5.5.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesB 5.6 Volledig uit het nationale budget gefinancierde
landbouwregelingenB 5.6.1 Financieel belangB 5.6.2 Aantal inspectiesB 5.6.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenB 5.6.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesBIJLAGE 6KENMERKEN EU-INSTELLINGENBIJLAGE 7BELANGRIJKE TEKORTKOMINGEN VERMELD IN DG-VERKLARINGEN
EN VOORGENOMEN ACTIES COMMISSIEBeleidsmatig:Uitvoeringstechnisch:BIJLAGE 8STEUN AAN NIEUWE LIDSTATENB 8.1 InleidingB 8.1.1 Toelichting programma'sHet EU-programma PHAREEU-programma ISPAEU-programma SAPARDNederlands programma Matra (pre-accessie)Nederlands programma PSO-(pre-accessie)B 8.2 Financieel belangOverzicht EU-geldstromen voor pretoetreding per EU-programma
en per jaar (in miljoenen euro's) Overzicht PHARE/ISPA/SAPARD gelden per land en per jaar
(gerealiseerde verplichtingen, in miljoenen euro's, exclusief ISPA 2002)1Overzicht Nederlandse geldstromen voor pretoetreding per
programma en per jaar (bedragen x 1000 euro) Overzicht Matra en PSO pre-accessiegelden (per land en
per jaar (gerealiseerde verplichtingen, bedragen in duizenden euro's) B 8.2.3 Nederlandse deelname aan EU-programma'sB 8.3 Onderzoeken naar rechtmatigheid en financieel beheerB 8.4 Onderzoeken naar prestaties en effectenB 8.4.1 PHAREB 8.4.2 ISPA en SAPARDB 8.4.3 Nederlandse programma'sB 8.5 Na de toetredingB 8.6 Detailinformatie Nederlandse deelname aan PHARE-twinningBIJLAGE 9ONDERSTEUNING VAN NIEUWE BUURLANDEN VAN DE EUB 9.1 InleidingB 9.1.1 De «nieuwe buren»B 9.1.2 Ondersteuning vanuit NederlandB 9.1.3 Steun vanuit EUB 9.1.4 Onderzoek Algemene RekenkamerB 9.2 Ministerie van Buitenlandse ZakenB 9.2.1. Het Matra-programmaInformatie over omvang Matra-steun voor «nieuwe
buren»Overzicht gerealiseerde Matra-verplichtingen 1998–2002
in duizenden euro's; gegevens Ministerie van BuiZa (bewerking van basisbestand
Matra voortgangsrapportage 1999–2001) Informatie over rechtmatigheid MatraInformatie over doelmatigheid en doeltreffendheid MatraB 9.2.2. Overige ondersteuningGerealiseerde verplichtingen per jaar voor de overige
non-ODA-steun Uitgaven per jaar voor de ODA-steun B 9.2.3 ConclusieB 9.3 Ministerie van Economische ZakenB 9.3.1 Het Programma Samenwerking Oost-EuropaInformatie over financiële omvang PSO voor «nieuwe
buren»Overzicht gerealiseerde PSO-verplichtingen per jaar en
per land (x 1000 euro) Informatie over rechtmatigheid PSOInformatie over doelmatigheid en doeltreffendheid PSOB 9.3.2 Overige steunDirecte transformatieondersteuningOverzicht van de directe transformatiesteun van Ministerie
van EZ Indirecte transformatieondersteuningOverzicht van de indirecte transformatiesteun van EZ B 9.3.3 ConclusieB 9.4 Steun overige ministeriesB 9.4.1 Omvang steun overige ministeriesUitgaven ministeries aan onderzochte landen (x 1000 euro) B 9.4.2 Overzicht activiteiten per ministerieMinisterie van BZKMinisterie van FinanciënMinisterie van V&WMinisterie van VROMMinisterie van OCWMinisterie van JustitieMinisterie van DefensieB 9.4.3 ConclusieB 9.5 Europese ondersteuningB 9.5.1 Beschrijving programma'sOost-Europa en Centraal-Azië: TACISOverzicht TACIS-gelden per land en per jaar (gerealiseerde
verplichtingen, in miljoenen euro's) Westelijke Balkan: OBNOVA/CARDSOverzicht CARDS/PHARE/OBNOVA-gelden per land en per jaar
(gerealiseerde verplichtingen, in miljoenen euro's) B 9.5.2 RechtmatigheidB 9.5.3 ConclusieBIJLAGE 10EU-ONDERZOEKEN NATIONALE REKENKAMERSBIJLAGE 11PREJUDICIËLE BESLISSINGEN EN ZAKEN VOOR HET HOF VAN
JUSTITIE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29430Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 7,2 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 430EU-trendrapport 2004nr. 2RAPPORTInhoud Leeswijzer5    Algemene samenvatting7   DEEL 1ONTWIKKELINGEN IN BEGROTING, FINANCIEEL MANAGEMENT EN BELEID IN
DE EU13   1Inleiding deel 114   2Inkomsten en uitgaven 2002–2003152.1Bijdragen lidstaten aan begroting
EU 2000–2003152.2Uitgaven EU 2002–200317 2.3Onderbesteding182.4Conclusies22    3EU-verantwoording en -controle233.1Kwijting begroting 2001233.2Kwijting begroting 200224 3.3Werkzaamheden Europese Rekenkamer24 3.4Conclusies26   4EU-actualiteit 2002–2003274.1Opstelling begroting 200427 4.2Uitbreiding274.3Europese Grondwet28 4.4Werking stabiliteitspact31 4.5Europees bestuur334.6EU-voorzitterschappen 2003–2004344.7Conclusies36   5Beleidsontwikkelingen375.1Nieuw beleid EU37 5.2Hervorming financieel management
EU425.3Actieplan Commissie voor fraudebestrijding465.4Conclusies47    6Recapitulatie en trends48DEEL 2OVERZICHT OP LIDSTAATNIVEAU51   7Inleiding deel 252   8Inkomsten en uitgaven verdeeld naar lidstaat538.1Inkomsten 200253 8.2Uitgaven 200253 8.3Nettopositie 2002558.4Conclusies56    9Controle door nationale rekenkamers579.1Onderzoeksmandaat579.2Werkzaamheden nationale rekenkamers
EU-lidstaten579.3Conclusies58    10Europese Rekenkamer5910.1Betrouwbaarheidsverklaringen 1994–200259 10.2Onderzoek naar doelmatigheid financieel
beheer60 10.3Conclusies61   11Bescherming belangen van de EU6211.1Bestrijding fraude en onregelmatigheden6211.2Omzetting EU-richtlijnen65 11.3Prejudiciële beslissingen
Hof van Justitie67 11.4Conclusies69   12Landbouwbeleid7012.1Controle op GLB-gelden door betaalorganen70 12.2Certificering GLB-uitgaven70 12.3Controle op GLB-gelden door nationale
rekenkamers71 12.4Prejudiciële beslissingen
GLB7112.5Conclusies72    13De structuurfondsen7313.1Afwikkeling programmaperiode 1994–199973 13.2Stand van zaken periode 2000–20067313.3Structuurbeleid en de uitbreiding
in 20047413.4Conclusies75 14Recapitulatie en trends76   DEEL 3OVERZICHT LIDSTAAT NEDERLAND79   15Inleiding deel 380   16Coördinatie en implementatie EU-beleid, ontvangsten en uitgaven8116.1Coördinatie EU-beleid in
Nederland81 16.2Stand implementatie Europese regelgeving82 16.3Ontvangsten Nederland8316.4Afdracht eigen middelen Nederland8316.5Gevolgen van de onderbesteding
op de EU-begroting8516.6Nettopositie Nederland85 16.7Conclusies85   17Recht- en doelmatigheid besteding EU-gelden in Nederland8617.1Interne controle in Nederland8617.2Controlebevindingen Europese Commissie8617.3Controlebevindingen Europese Rekenkamer8617.4Controlebevindingen Algemene Rekenkamer8717.5Conclusies90   18Landbouwbeleid, structuurbeleid en pre- toetredingssteun9118.1Landbouwbeleid91 18.2Structuurbeleid: eindrapportage
1994–199994 18.3Pre-toetredingssteun en extern
beleid10418.4Conclusies107   19Uitvoering wet TES10919.1Reikwijdte van de wet TES10919.2Inventarisatie ten behoeve Tweede
Kamer11019.3Vergelijking wet-
en regelgeving met andere EU- lidstaten111 19.4Conclusie112   20Recapitulatie deel 3113   DEEL 4CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES115   21Conclusies en aanbevelingen11621.1Hoofdconclusie116 21.2Aanbevelingen119   22Reactie kabinet en nawoord Algemene Rekenkamer12122.1Reactie kabinet12122.2Slotwoord Algemene Rekenkamer123   BIJLAGEN125Bijlage 1Verklaring van gebruikte
afkortingen126Bijlage 2Overzicht van belangrijkste
conclusies, aanbevelingen en toezeggingen128Bijlage 3TES-gelden129Bijlage 4Afrekening structuurfondsen
1994–1999132Bijlage 5Kosten van controles ter
plaatse van bepaalde landbouwsubsidies142Bijlage 6Kenmerken EU-instellingen154Bijlage 7Belangrijke tekortkomingen
vermeld in DG-verklaringen en voorgenomen acties Commissie157Bijlage 8Steun aan nieuwe lidstaten159Bijlage 9Ondersteuning nieuwe buurlanden
van de EU174Bijlage 10EU-onderzoeken nationale
rekenkamers192Bijlage 11Prejudiciële beslissingen
en zaken voor het Hof van Justitie194LEESWIJZERDoel van deze publicatieHet EU-trendrapport 2004 is het tweede rapport in een reeks waarin de
Algemene Rekenkamer de stand van zaken rondom het financieel management van
de gelden van de Europese Unie (EU) in kaart brengt. Het rapport geeft een
overzicht van de ontwikkelingen in het beheer van EU-gelden. Centraal staat
het toezicht en de controle op de besteding van deze gelden, zowel in Nederland
als EU-breed. Waar mogelijk worden in deze tweede editie voorzichtig aanzetten
gegeven tot het signaleren van trends.Gebruikte informatiebronnenDe Algemene Rekenkamer heeft niet de middelen of de bevoegdheden, noch
de ambitie om in andere lidstaten of bij de Europese Commissie te controleren
op doelmatige en rechtmatige besteding van EU-gelden. Voor zover in de overzichten
en analyses van dit EU-trendrapport gegevens worden vermeld over andere lidstaten,
is deze informatie dan ook niet gebaseerd op eigen onderzoek, maar op openbare informatie. Deze informatie is afkomstig van
de Europese Commissie, de Europese Rekenkamer, de nationale rekenkamers van
de EU-lidstaten en kandidaat-lidstaten.De openbare bronnen zijn echter niet altijd even goed bruikbaar. De Algemene
Rekenkamer streeft er daarom naar in de toekomst meer samen te werken met
haar zusterinstellingen in de EU, met de Europese Rekenkamer en met de Europese
Commissie.Idealiter zou een EU-trendrapport tot stand komen met bijdragen van alle
EU-rekenkamers tezamen: ieder zouden zij de informatie over hun eigen lidstaat
aan kunnen leveren. De Europese Rekenkamer zou dan de informatie kunnen complementeren
met het financieel management bij de Europese Commissie, die zij immers als
enige rekenkamer bevoegd is te controleren.Voor twee onderdelen van dit EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer
wél aanvullend onderzoek verricht:1. Het financieel management van EU-geldstromen in Nederland. Dit aanvullende
onderzoek had betrekking op de afwikkeling van de oude structuurfondsperiode
(1994–1999) en de kosten van controles ter plaatse van bepaalde landbouwsubsidies.
Het onderzoek hiernaar is uitgevoerd mede op verzoek van de Europese Rekenkamer.
Zes andere EU-rekenkamers hebben toegezegd in de eigen lidstaat een vergelijkbaar
onderzoek te zullen verrichten.2. De ondersteuning die vanuit Nederland en de EU uitgaat naar de aanstaande
«nieuwe buren» van de EU. Dit zijn landen in Oost-Europa en de
westelijke Balkan, die na de toetreding van nieuwe lidstaten aan de EU zullen
grenzen.De resultaten van deze onderzoeken, die dus niet gebaseerd zijn op uitsluitend
openbare informatie, zijn opgenomen in hoofdstuk 18 van deel 3 van dit EU-trendrapport.Relatie met EU-trendrapport 2003Het vorig jaar verschenen eerste EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer
op grote schaal verspreid. Het is daartoe integraal vertaald in het Engels.
Het rapport is bij onder meer het Nederlandse parlement, de Europese Rekenkamer,
de Europese Commissie en het Europees Parlement onder de aandacht
gebracht en besproken. In het Europees Parlement zijn over het eerste EU-trendrapport
vragen gesteld aan EU-begrotingscommissaris M. Schreyer.1De Algemene Rekenkamer heeft het eerste EU-trendrapport ook aangeboden
aan al haar zusterinstellingen binnen de uitgebreide EU. Een aantal andere
nationale rekenkamers heeft inmiddels interesse getoond voor toekomstige samenwerking
ten behoeve van een coproductie van het EU-trendrapport. De Algemene Rekenkamer
juicht dit toe en zal haar inspanningen op dit terrein in het komende jaar
handhaven.In de eerste editie van het EU-trendrapport is gekozen voor het leggen
van een basis. Het bevatte veel beschrijvende informatie. In dit tweede rapport
wordt de basisinformatie, zoals over de taak, samenstelling en werking van
de EU-instellingen, niet herhaald. Hiervoor verwijzen we kortheidshalve naar
het EU-trendrapport 2003.2 Actuele ontwikkelingen
bij de instellingen zijn uiteraard wél meegenomen.Opbouw EU-trendrapport 2004Het EU-trendrapport 2004 telt de volgende onderdelen:• Deel 1: ontwikkelingen op het gebied van de EU-begroting, het EU-brede
financieel management en het EU-beleid.• Deel 2: een landenvergelijking op het punt van controle en financieel
management in de EU-landen.• Deel 3: een overzicht van de ontwikkelingen in het financieel management
van EU-gelden in Nederland.• Deel 4: conclusies en aanbevelingen naar aanleiding van de delen
1, 2 en 3, bestuurlijke reacties en nawoord Algemene Rekenkamer.De delen 1, 2 en 3 worden steeds afgesloten met een recapitulatie en relevante
trendinformatie.In deel 4 wordt ook de actuele stand van zaken weergegeven voor de vijf
hoofdindicatoren die de Algemene Rekenkamer van centraal belang acht voor
de ontwikkeling van het financieel management van EU-geldstromen in de komende
jaren:– indicator 1: kwaliteit van de EU-systemen
voor financieel management;– indicator 2: inzicht in de rechtmatige
besteding van EU-gelden in de EU op basis van openbare bronnen;– indicator 3: rechtmatigheid van de
besteding van EU-gelden in de EU;– indicator 4: inzicht in recht- en
doelmatige besteding EU-gelden in Nederland op basis van openbare bronnen;– indicator 5: recht- en doelmatigheid
van de besteding van EU-gelden in Nederland.De minister van Financiën heeft bij brief van 27 januari 2004 gereageerd
op het rapport van de Algemene Rekenkamer, mede namens de minister van Buitenlandse
Zaken, de staatssecretaris voor Europese Zaken en de overige leden van het
kabinet. Een samenvattende weergave van deze reactie is samen met het nawoord
van de Algemene Rekenkamer eveneens opgenomen in deel 4 van dit rapport.De Productschappen Vee, Vlees en Eieren hebben bij brief van 7 januari
2004 een reactie gegeven op de voor hen relevante gedeelten van dit EU-trendrapport.
Deze laatste reactie is verwerkt in de betreffende hoofdstukken van het rapport.ALGEMENE SAMENVATTINGBelangrijkste conclusiesUit het EU-trendrapport 2004 komt naar voren dat over 2002 en 2003 beheer,
toezicht en controle van EU-gelden nog op veel punten verbetering behoeft.Ook over 2002 heeft de Europese Rekenkamer geen positieve betrouwbaarheidsverklaring
kunnen afgeven op EU-niveau. Er zijn vele verbeteringen in gang gezet, met
name bij de Europese Commissie, maar nog steeds worden de nodige problemen
geconstateerd. Verder blijkt er binnen de Europese Commissie nog onvoldoende
zicht op de beheer- en controlesystemen in de lidstaten te bestaan. Door de
systematische follow-up van voorbehouden, opgenomen in de jaarlijkse DG-verklaringen
van de Commissie, lijkt hierin langzamerhand verandering te komen. Door de
nieuwe controleaanpak van de Europese Rekenkamer zal er op termijn meer inzicht
kunnen ontstaan in de rechtmatigheid per sector van de begroting.Om te kunnen beoordelen hoe dergelijke veranderingen zich in de praktijk
voltrekken, is het verstrekken van goede (verantwoordings)informatie noodzakelijk.
De Algemene Rekenkamer stelt vast dat het hieraan nog schort. Binnen de EU
bestaat meer aandacht voor het maken van beleid dan voor het goed verantwoorden
over de uitvoering daarvan. Zo is over de vraag of EU-gelden rechtmatig worden
besteed, nog steeds slechts in beperkte mate informatie beschikbaar. Deze
informatie is vaak slechts fragmentarisch (gericht op verantwoording van één
bepaalde sector) terug te vinden in de nationale verantwoordingsstukken, waarbij
niet altijd duidelijk is over welke aspecten van financieel management precies
wordt gerapporteerd (ofwel voldoen aan EU-subsidievoorwaarden, ofwel rechtmatigheid,
ofwel resultaten/prestaties/effecten die zijn geboekt, ofwel boekhoudkundige
juistheid, ofwel doelmatigheid, enzovoort).Ook in de discussies rond de ontwerp-grondwet voor de EU krijgt dit onderwerp
onvoldoende aandacht. Principes van «good governance» en «good
accountability» zijn niet goed uitgewerkt in concrete verdragsverplichtingen.Volgens de Algemene Rekenkamer – en zij staat in die mening niet
alleen – is een goed functionerende externe controle onlosmakelijk verbonden
met goed openbaar bestuur. Daarom zou de Europese Rekenkamer deel uit dienen
te maken van het institutioneel kader van de Europese Unie.1 Dit zou in de tekst van de Europese grondwet moeten worden vastgelegd.Het financieel management van EU-gelden in Nederland kan nog verbeteren.
Zo heeft de Europese Rekenkamer in verschillende van haar rapporten problemen
bij het toezicht op de uitvoering in Nederland vastgesteld. Dit houdt mogelijk
risico's in voor de rechtmatigheid van de bestedingen.In 2001 en 2002 was sprake van een aanzienlijke onderbesteding op de EU-begroting.
De Algemene Rekenkamer vindt het zorgelijk dat er jaren achtereen beleid wordt
gemaakt, en dat daarvoor ook begrotingsmiddelen beschikbaar worden gesteld,
maar dat die middelen niet worden gebruikt.Het inzicht in de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in Nederland
is in 2002 niet verbeterd, blijkt uit dit EU-trendrapport, doordat de reikwijdte
van de wet TES ter discussie is gesteld en ook naleving derhalve uitblijft. Er kunnen problemen
zijn met de rechtmatigheid van bepaalde decentraal ontvangen/bestede subsidies,
en er is een risico dat onrechtmatigheden niet of te laat worden ontdekt,
met terugvorderingen en/of boetes als mogelijk gevolg. De huidige gang van
zaken bij de afsluiting van de structuurfondsperiode 1994–1999 laat
dit zien.Stand van zaken 2002–2003In het vorige EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer vijf hoofdindicatoren
benoemd aan de hand waarvan zij in de komende jaren het financieel management
van EU-geldstromen zal beoordelen. In het overzicht op de pagina hiernaast
(figuur 1) presenteert de Algemene Rekenkamer haar geactualiseerde analyse
van deze hoofdindicatoren, voor de periode 2002–2003.AanbevelingenOp basis van bovenstaande scores op de trendindicatoren komt de Algemene
Rekenkamer tot de volgende aanbevelingen:• Het Nederlandse kabinet zou zich expliciet kunnen inzetten voor
goed begrotingsbeleid en een realistische begrotingsprocedure van de EU: blijvende
overschotten op de EU-begroting leiden tot een kloof tussen EU-beleid en -uitvoering
en afnemende legitimiteit van het beleid in de ogen van burgers. Wellicht
biedt het komende voorzitterschap van de EU hiervoor kansen.• In de ontwerp-EU-grondwet zouden de principes van goed openbaar
bestuur («good governance», «good accountability»)
in voldoende mate moeten worden geconcretiseerd in verdragsverplichtingen.
In de intergouvernementele conferentie en in Raadsverband zou moeten worden
geijverd voor het versterken van de positie van de Europese Rekenkamer in
de definitieve tekst van de EU-grondwet.• Op lidstaatniveau moet worden onderkend dat verantwoording over
de besteding van EU-middelen, te beginnen in de eigen lidstaat, van het grootste
belang is. In nationale verantwoordingsstukken moet per jaar en per geldstroom
concreet en gekwantificeerd zichtbaar worden gemaakt hoe het EU-geld is besteed.
In die stukken moet inzicht worden geboden in de recht- en doelmatigheid van
de bestedingen.• De wet Toezicht Europese Subsidies moet worden nageleefd.Reactie bewindspersonen en nawoord Algemene RekenkamerDe minister van Financiën heeft namens het kabinet gereageerd op
het rapport van de Algemene Rekenkamer.De Productschappen Vee, Vlees en Eieren hebben een reactie gegeven op
de voor hen relevante gedeelten van dit EU-trendrapport.Het kabinet deelt in grote lijnen de bevindingen van de Algemene Rekenkamer
inzake:1. goed begrotingsbeleid en een realistische uitvoering daarvan;2. de principes van «good governance» en «good accountability»;3. het belang van goede verantwoordingsinformatie op lidstaatniveau.Het kabinet neemt op hoofdlijnen de aanbevelingen op bovenstaande punten
over, maar neemt bij enkele onderwerpen een iets ander standpunt in dan de
Algemene Rekenkamer. Zo schrijft de minister van Financiën dat de Nederlandse inzet om
te komen tot goed begrotingsbeleid en een realistische begrotingsprocedure,
gericht is op het voorkomen van onderuitputting. De Algemene Rekenkamer benadrukt
op dit punt dat de inspanningen om te komen tot een realistische begroting
niet alleen gericht moeten zijn op de raming van de betalingskredieten maar
evenzeer op een goede en tijdige uitvoering van het afgesproken beleid.Het kabinet beaamt daarnaast het belang van de principes van «good
governance» en «good acccountability», maar is van mening
dat deze kunnen worden uitgewerkt in secundaire regelgeving. De Algemene Rekenkamer
vindt echter, net als haar huidige en toekomstige EU-zusterinstellingen en
de Europese Rekenkamer zelf, dat dit niet in de plaats kan komen van verankering
van de Europese Rekenkamer en de waarden waar die instelling voor staat op
het primaire EU-niveau. De Algemene Rekenkamer stelt met spijt vast dat het
kabinet genoegen neemt met de gang van zaken rond de positionering van de
Europese Rekenkamer omdat het «materiële effect» gering zou
zijn.Het kabinet deelt ook de mening van de Algemene Rekenkamer dat de verantwoording
over de besteding van EU-middelen, te beginnen in de eigen lidstaat, van het
grootste belang is. Het kabinet geeft aan dat men geen aanwijzingen heeft
gekregen van de Europese Commissie dat deze verantwoording structurele tekortkomingen
kent; men verwijst in dit verband ook naar de jaarlijkse rapportages aan de
Tweede Kamer over omvang en besteding van EU-gelden.Met haar aanbeveling om te komen tot een goede, nationale EU-verantwoording
doelt de Algemene Rekenkamer evenwel niet alleen op het voldoen aan vereisten
van de Europese Commissie over afzonderlijke geldstromen. Haar aanbeveling
moet vooral worden gezien in het licht van een streven om op termijn te komen
tot een zo eenvoudig mogelijke, sluitende verantwoordings- en controlestructuur.Ten slotte is het kabinet het oneens met de conclusie van de Algemene
Rekenkamer dat de wet Toezicht Europese Subsidies niet is uitgevoerd. Het
kabinet is namelijk niet meer de visie toegedaan dat de Staat ook voor alle
EG-subsidies die rechtstreeks door decentrale bestuursorganen worden ontvangen,
financieel aansprakelijk is. Het kabinet verwijst in dit verband naar de adviezen
die de landsadvocaat hierover heeft uitgebracht en waarmee interdepartementaal
is ingestemd.De Algemene Rekenkamer betreurt deze gang van zaken. Als bestuursorganen
die de informatie moeten leveren zich verzetten, mede met een beroep op de
administratieve lasten, mag dit geen aanleiding zijn om de grondslag van de
wet te (her)interpreteren. Het thans door het kabinet ingenomen standpunt
ten aanzien van de mate van aansprakelijkheid van de Staat wordt overigens
door door de Algemene Rekenkamer geraadpleegde deskundigen betwist.De Algemene Rekenkamer neemt aan dat het kabinet bij de evaluatie van
de jonge wet TES aandacht zal schenken aan het Europees-rechtelijke kader.Slotwoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer pleit ervoor dat de Nederlandse regering gebruikmaakt
van haar positie in de EU om ook de aandacht voor financieel management in
de EU vast te houden en op dit terrein vebeteringen te bewerkstelligen. In
de afgelopen twee jaar heeft de Algemene Rekenkamer een langzame
vooruitgang geconstateerd, die vooral geboekt wordt op het niveau van de Brusselse
instellingen. Tegelijkertijd wordt steeds duidelijker dat er nog problemen
bestaan op het niveau van de lidstaten en dat er nog onvoldoende zekerheid
bestaat over de besteding van EU-gelden op dit decentrale niveau. Volgens
de Algemene Rekenkamer geldt dit ook voor de Nederlandse situatie.De Algemene Rekenkamer ziet in dat een verbetering van de nationale verantwoording
alleen in Nederland geen oplossing vormt voor de problemen die de Europese
instellingen hebben met de verantwoording over het gedeeld beheer in de lidstaten.
Daarom streeft zij ernaar ook nationale rekenkamers in andere EU-lidstaten
te stimuleren aandacht hieraan te besteden. Het is dan ook verheugend dat
in het Contactcomité van de presidenten van de rekenkamers in de EU
besloten is op dit terrein samen te werken. In 2004 zijn sommige rekenkamers
van plan te rapporteren over het financieel management van EU-geld in hun
eigen lidstaat. In het komende EU-trendrapport 2005 hoopt de Algemene Rekenkamer
positieve ontwikkelingen op dit gebied te kunnen rapporteren.DEEL 1. ONTWIKKELINGEN IN BEGROTING, FINANCIEEL MANAGEMENT
EN BELEID IN DE EU 1 INLEIDING DEEL 1Deel 1 van dit EU-trendrapport behandelt de ontwikkelingen die zich in
de periode 2002–2003 hebben voorgedaan in de EU-begroting, het financieel
management van de EU en het EU-beleid.Het EU-trendrapport van vorig jaar bevatte uitgebreide beschrijvingen
van onder meer de taak, de samenstelling en de werking van de diverse instellingen
binnen de EU. Ook het begrotings- en verantwoordingsproces van de EU is in
het eerste EU-trendrapport uitvoerig beschreven. Dit soort basisinformatie
wordt in dit EU-trendrapport niet herhaald. Kortheidshalve verwijzen we hiervoor
naar het rapport van vorig jaar en naar bijlage 6 van het huidige rapport,
waarin de belangrijkste kenmerken van de instellingen worden gerecapituleerd.
Uiteraard worden wijzigingen binnen de instellingen, zoals voorgesteld door
de Europese Conventie, die worden behandeld in de intergouvernementele conferentie
(IGC) van 2004, wél in dit rapport behandeld.Hoofdstuk 2 beschrijft de inkomsten en uitgaven van de EU in de periode
2002–2003. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar het grote begrotingsoverschot
waarvan in de jaren 2001, 2002 en 2003 sprake was.Hoofdstuk 3 gaat in op de EU-verantwoording. Aan de orde komt een terugblik
op het verloop van de kwijtingsprocedure voor de begroting over 2001, en een
vooruitblik op de punten die wat het Europees Parlement en de Raad betreft
gaan spelen bij de kwijting voor de begroting van 2002. Ook de nieuwe controleaanpak
die de Europese Rekenkamer gaat hanteren voor de begrotingsjaren 2002–2004
wordt in dit hoofdstuk besproken.Hoofdstuk 4 biedt een overzicht van actuele ontwikkelingen op het gebied
van financieel management in de EU in 2002–2003. Aan de orde komen onder
meer de laatste ontwikkelingen rondom uitbreiding van de EU, de belangrijkste
resultaten van de Europese Conventie en de IGC, de werking van het stabiliteitspact
binnen de Unie en de EU-voorzitterschappen in de periode 2003–2004.Hoofdstuk 5 beschrijft de beleidshervormingen die in de periode 2002–2003
binnen de EU zijn doorgevoerd op het terrein van (a) de landbouw, (b) het
buitenlands- en veiligheidsbeleid, (c) justitie en binnenlandse zaken, (d)
de regionale steunverlening en (e) het financieel management binnen de Commissie,
waarbij met name wordt ingegaan op de «Internal Audit Service»
en «Internal Audit Capabilities».Elk van deze hoofdstukken sluit af met een aantal conclusies. Vervolgens
worden in hoofdstuk 6 de belangrijkste bevindingen uit deel 1 gerecapituleerd.
Ook is hier een korte beschrijving opgenomen van de trends die de Algemene
Rekenkamer signaleert. 2 INKOMSTEN EN UITGAVEN 2002–20032.1 Bijdragen lidstaten aan begroting EU 2000–2003In 2002 en 2003 werden de totale uitgaven van de EU begroot op respectievelijk € 95,6
en € 97,5 miljard.1Om deze uitgaven te financieren hebben de lidstaten zoals ieder jaar een
per land vastgesteld bedrag afgedragen aan Brussel. Deze bijdragen aan de
begroting van de EU vormen de zogenoemde eigen middelen van de EU.2.1.1 Eigen middelenDe eigen middelen vallen uiteen in (1) landbouwrechten en heffingen suiker,
(2) douanerechten, (3) BTW-middelen en (4) BNP-bijdragen.2Tabel 1. Overzicht bijdragen aan eigen middelen EU 2000–2003
(in miljoenen euro's) Lidstaat 200012001220023Raming 20034België3 388,63 531,63 017,93 477,9Denemarken1 684,81 777,71 656,11 888,0Duitsland21 774,919 727,217 582,220 553,7Finland1 225,71 233,21 184,51 352,5Frankrijk14 510,914 471,314 152,315 527,0Griekenland1 333,81 350,11 337,51 538,5Ierland1 074,41 211,31 018,81 176,6Italië10 999,911 612,511 279,512 720,7Luxemburg185,4256,5183,8217,1Nederland5 496,75 517,04 467,45 424,1Oostenrijk2 093,62 091,01 840,52 029,7Portugal1 255,01 266,01 187,31 340,6Spanje6 445,46 591,56 551,27 322.,4Verenigd Koninkrijk13 867,07 743,410 152,812 315,1Zweden2 632,92 337,72 086,22 378,5Totaal87 969,280 718,177 698,089 262,41 Europese Commissie/Directoraat-generaal Begroting: raming
ontvangsten per lidstaat op basis van de financiële perspectieven. Tabel
4f.2 Europese Commissie/Directoraat-generaal Begroting, september
2002: toedeling eigen middelen 2001 zoals geraamd door de Europese Commissie
in de financiële perspectieven.Tabel 4f.3 Bijlage 1 bij het Jaarverslag Europese Rekenkamer 2002.4 Europese Commissie-IP/03/663 d.d. 12 mei 2003, tabel
financiering uitgaven per lidstaat, stand na derde begrotingswijziging 2003
inclusief het overschot uit 2002.In de oorspronkelijke begroting voor 2002 (€ 95,6 miljard, inclusief 1,2
miljard van het overschot uit 2001 en overige ontvangsten van € 0,8
miljard) werden de «eigen middelen» geraamd op € 93,6
miljard.3Na verschillende bijstellingen werden de eigen middelen begroot op € 81,5
miljard. Het totaal van de werkelijk afgedragen eigen middelen (na aftrek
van de «perceptiekostenvergoeding»: de vergoeding die de lidstaten
ontvangen voor de inning van landbouwheffingen en invoerrechten) bedroeg in
2002 € 77,7 miljard.4In 2002 was sprake van een aanzienlijke daling van de ontvangsten uit
douanerechten (9,3% ten opzichte van 2001). Een stijging van de ontvangsten
met ongeveer 3% ten opzichte van het jaar ervoor deed zich voor bij zowel
de landbouwheffingen als bij de productieheffingen voor suiker.52.1.2 Overige bijdragen lidstaten aan begroting EUEuropees OntwikkelingsfondsHet Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is als financieel instrument voor
het EU-ontwikkelingsbeleid bij het EG-Verdrag in het leven geroepen. Het EOF
geeft financiële ondersteuning aan projecten en programma's die bijdragen
aan de sociale en economische ontwikkeling van landen en gebieden in Afrika,
het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan (ACS-staten). Het fonds maakt geen
deel uit van de EU-begroting, maar de lidstaten dragen steeds voor vijf jaar
bij volgens een vaste verdeelsleutel.De achtereenvolgende EOF's komen tot stand door overeenkomsten tussen
de lidstaten van de EU en de ACS-staten.1 De
Europese Commissie is samen met de ACS-staten verantwoordelijk voor het beheer
van de EOF's.Tabel 2 geeft een overzicht van de bijdragen van de lidstaten van de EU
aan het negende EOF.Tabel 2 Bijdragen lidstaten EU voor het negende EOF (2000–2005) LidstaatBijdragen
in miljoenen euro's België540,96 Denemarken295,32Duitsland3 223,68 Griekenland172,50Spanje805,92 Frankrijk3 353,40 Ierland85,56Italië1 730,52 Luxemburg40,02Nederland720,36 Oostenrijk365,70 Portugal133,86Finland204,24 Zweden376,74 Verenigd Koninkrijk1 751,22 Totaal13 800,00Bron: Europe.eu.int/comm/budget – EOFSolidariteitsfondsNa de overstromingen die in de zomer van 2002 Midden-Europa troffen, werd
het Solidariteitsfonds ingesteld.2 Het fonds
is bedoeld om aan lidstaten of kandidaat-lidstaten waar zich een grote ramp
voordoet, noodhulp toe te wijzen. Per jaar is maximaal € 1 miljard
beschikbaar.3Als een grote ramp wordt beschouwd elke ramp die in ten minste één
van de betrokken lidstaten schade veroorzaakt die aanzienlijk is in financieel
opzicht (meer dan € 3 miljard) of als percentage van het bruto nationaal
inkomen (0,6%). Om hulp te kunnen verlenen bij een ramp die kwantitatief gesproken
weliswaar aanzienlijk is, maar niet de vereiste drempelwaarden bereikt, kan
onder uitzonderlijke omstandigheden ook steun worden verleend.
Tot op heden zijn veel uitkeringen uit het solidariteitsfonds uitgekeerd op
grond van deze uitzonderingsclausule.2.2 Uitgaven EU 2002–20032.2.1 Uitgaven EU in de lidstatenOnderstaande overzicht presenteert de ontvangsten van de lidstaten uit
de EU-begroting.Per beleidsterrein ontvangt vrijwel elke lidstaat een bepaalde hoeveelheid
middelen. Figuur 2 laat zien hoeveel de individuele EU-lidstaten in 2002 ontvingen
vanuit de EU-begroting, onderscheiden naar de belangrijkste beleidsterreinen.2.2.2 Overige uitgavenEuropees Ontwikkelingsfonds (EOF)Het negende EOF geldt voor de periode 2000–2005. Het maximumbedrag
van € 13,8 miljard is bestemd voor de ACS-staten (€ 13,5
miljard), de landen en gebieden overzee (LGO) (€ 175 miljoen) en
administratieve kosten (€ 125 miljoen).SolidariteitsfondsHet Solidariteitsfonds, bestemd voor noodhulp bij grote rampen, is ná
de overstromingen in Midden-Europa van 2002 opgericht. Niettemin zijn ook
de destijds getroffen landen in aanmerking gekomen voor subsidie. Later is
het fonds ingeroepen voor rampen in Spanje, Italië en Portugal. In Spanje
ging het om de gevolgen van de in 2002 gezonken olietanker Prestige voor de kust van Galicië, terwijl Italië in dat
jaar werd getroffen door een aardbeving in Molise en een uitbarsting van de
vulkaan Etna. Portugal, ten slotte, werd in de zomer van 2003 getroffen door
hevige bosbranden. Al met al levert dit het volgende overzicht op.Tabel 3. Uitkeringen Solidariteitsfonds 2002–20031 (in miljoenen euro's). RampSubsidieBegunstigde statenOverstromingen 2002728Duitsland
(444), Oostenrijk (134), Tsjechië (129) en Frankrijk (21) Olietanker Prestige8,6SpanjeAardbeving Molise Vulkaanuitbarsting47,6ItaliëBosbranden48,5PortugalTOTAAL832,7 1 Tot en met september 2003.2.3 OnderbestedingEen van de belangrijkste begrotingsregels van de EU is begrotingsevenwicht:
alle uitgaven moeten worden gedekt door inkomsten. Er mag, met andere woorden,
geen sprake zijn van een begrotingstekort. De eigen middelen (afdrachten van
de lidstaten) worden jaarlijks zodanig geraamd dat deze genoeg zijn om de
uitgaven van de EU te dekken. Slechts in uitzonderlijke gevallen kunnen extra
uitgaven worden gedaan.In de jaren 2001, 2002 en 2003 was echter het omgekeerde het geval: er
was een groot begrotingsoverschot als gevolg van onderbestedingen. Dit overschot
is uiteindelijk teruggevloeid of zal nog terugvloeien naar de lidstaten. Het
overschot bedroeg in 2001 nog € 15 miljard, in 2002 daalde het tot € 7,4
miljard (na aftrek wegens lagere ontvangsten), en in 2003 zal het naar verwachting
uitkomen op een bedrag van € 6,4 miljard.1In tabel 4 is het overschot van de jaren 2001 en 2002, verdeeld over de
verschillende begrotingssectoren.Tabel 4. Samenstelling begrotingsoverschotten 2001–2002
(afgeronde bedragen in miljarden euro's). Sector20022001 Eigen middelen– 1 151– 1 734 Andere5331 888Subtotaal– 618154    Landbouw1 1041 857Structurele maatregelen4 85010 539 Intern beleid640475 Extern beleid478451Pre-toetredingssteun798877 Administratie97118Reserves472669 Afrondingen1– 1Subtotaal8 44014 985Totaal7 42215 014Het overzicht laat zien dat er in verschillende uitgavencategorieën
sprake is van achterblijvende bestedingen. Het Europees Parlement heeft in
juni 2003 haar bezorgdheid hierover uitgesproken.2.3.1 Onderbesteding in 2001Van de kredietruimte van € 106,9 miljard werd € 103,3
miljard vastgelegd (97%). Van de niet-bestede kredieten is € 412
miljoen voor vastleggingen en € 498 miljoen voor betalingen overgedragen
naar het begrotingsjaar 2002.De bestedingsgraad kwam in 2001 uit op 82% (van de € 97,1 miljard
aan betalingskredieten is slechts € 80,0 miljard besteed).De lage bestedingsgraad van de betalingskredieten in 2001 is voornamelijk
het gevolg geweest van een onderbesteding van € 10,5 miljard bij
de structurele maatregelen en van € 1,9 miljard in de sector landbouw.
Bij de pre-toetredingssteun was sprake van een onderbesteding van circa € 900
miljoen, die zich voornamelijk voordeed bij het programma SAPARD (bedoeld
voor landbouwhervormingen in de toetredende en kandidaat-landen). Dit komt
doordat de Europese Commissie als eis voor uitbetaling van SAPARD-gelden stelde
dat het controle- en beheersysteem van de kandidaat-lidstaat op orde diende
te zijn. Bij het intern en extern beleid van de EU waren de onderbestedingen
geringer.2.3.2 Onderbesteding in 2002In mei 2003 zijn de begrotingsrekeningen over 2002 afgesloten. Er was
sprake van een overschot van € 7,4 miljard als gevolg van niet-bestede
middelen (na aftrek van € 1,2 miljard wegens lagere ontvangsten).
Het overschot werd opgenomen in de begroting voor het jaar 2003. De onderbesteding
van kredieten bedroeg € 8,954 miljard.Het overschot was kleiner dan in de voorgaande twee jaren, hetgeen volgens
de Europese Commissie wijst op een betere uitvoering van de programma's, vooral
op het terrein van het structuurbeleid.Ook in 2002 was het verschil tussen de oorspronkelijke begrotingsruimte
2002 en de realisatie het grootst bij de structuurfondsen. Volgens de Commissie
dient een verklaring voor dit overschot wederom gezocht te worden in het feit
dat de begrote bedragen gebaseerd zijn op de ramingen van de
lidstaten. Ondanks aanzienlijke overdrachten in deze sector van 2002 naar
2003 is ongeveer € 4,85 miljard niet uitbetaald. Het ging hierbij
vooral om gelden die nog bestemd waren voor de voorafgaande (oude) programmeringsperiode.De op een na grootste onderbesteding in 2002 deed zich voor bij het interne
beleid, met ongeveer € 0,9 miljard miljard aan niet-gebruikte kredieten.De benutting door de kandidaat-lidstaten van de beschikbare gelden voor
pre-toetredingssteun is in 2002 een probleem gebleven: de betalingen lagen
bijna € 800 miljoen lager dan was begroot.2.3.3 Onderbesteding in 2003Gezien de betalingskredieten voor 2003 lijkt het erop dat er ook in 2003
bij de structuurfondsen, bij het intern beleid en bij de uitgaven voor het
extern beleid sprake zal zijn van een aanzienlijke onderbesteding. Hierbij
moet worden aangetekend dat de ervaring leert dat de betalingen in de laatste
maanden van het jaar vooral bij structuurfondsen versneld kunnen oplopen.Bij de pre-toetredingssteun verliep de besteding in de eerste acht maanden
van 2003 naar verhouding volgens verwachting. Bij de sector landbouw lag het
bestedingsniveau per 1 september 2003 ruim boven de verwachting.2.3.4 VerklaringenEen eenduidige verklaring voor de onderbesteding op de EU-begroting in
de opeenvolgende jaren 2000–2003 is er niet.Volgens de Europese Commissie kan een groot
deel van de onderbestedingen in 2001 en 2002 verklaard worden door onveranderd
te hoge ramingen van de lidstaten, hetgeen vooral geldt voor de structuurfondsen.
De ramingen van het totaal aan vastleggingskredieten zijn volgens de Commissie
ook door de begrotingsautoriteit (bijvoorbeeld voor 2001) al lager vastgesteld
dan het (krediet)bedrag waar de lidstaten om hadden gevraagd.1Op de begroting 2003 waren forse betalingskredieten opgenomen voor de
afwikkeling van de structuurfondsperiode 1994–1999. De Commissie heeft
becijferd dat een groot deel van deze gereserveerde betalingen niet gebruikt
zal worden en dat beleid dus niet wordt uitgevoerd. Daarom heeft zij voorgesteld
reeds in het uitvoeringsjaar zelf per saldo € 5 miljard terug te
geven aan de lidstaten. Dit voorstel is inmiddels door de Raad en door het
Europees Parlement aanvaard. Oorzaak van de trage afwikkeling van de structuurfondsen
over deze periode is dat de lidstaten hun claims veel te laat en vaak ook
slecht onderbouwd hebben ingediend.2De Europese Rekenkamer schrijft de –
sinds 1999 laagste bestedingsgraad bij bijna alle onderdelen van de structuurfondsen
in 2001 vooral toe aan vertragingen bij de tenuitvoerlegging van de programmering
2000–2006: bijna driekwart van de onderuitputting bij de vier structuurfondsen
had in 2001 betrekking op de nieuwe programmaperiode 2000–2006.3Volgens de Europese Rekenkamer overschatten de lidstaten bij hun ramingen
(ook voor 2002) stelselmatig de behoefte aan middelen. Dit is niet anders
wanneer de ramingen in de loop van het jaar worden herzien, zelfs wanneer
de uitvoering tot dan toe achterligt op het schema. Bij de structurele
acties lag de geringe vraag naar middelen hoofdzakelijk aan de vertragingen
waarmee de lidstaten de aanvragen om saldobetaling voor de programmeringsperiode
1994–1999 indienden, en in mindere mate aan aanhoudende (maar veel geringere)
vertragingen bij de uitvoering van de programmeringsperiode 2000–2006. Volgens de Europese Commissie blijven de ramingen van de lidstaten de
beste informatie over betalingsbehoeften die de Commissie ontvangt. Zij is
immers afkomstig van bronnen die nauw bij de uitvoering van de programma's
ter plaatse zijn betrokken, ook al wordt over het algemeen de behoefte aan
middelen in ramingen van de lidstaten systematisch sterk overschat. Dit laatste
is volgens de Commissie het gevolg van het gedeelde beheer, en er is geen
werkelijk alternatief voor de bottom-upbenadering. De Commissie spant zich
in om de ramingen in samenwerking met de lidstaten te verbeteren. Aangezien
de ramingen de voorbije jaren zo slecht waren, heeft de Commissie de lidstaten
verscheidene malen aangeschreven om hen eraan te herinneren dat het belangrijk
is binnen de gestelde termijnen en per programma te kunnen beschikken over
kwalitatief goede uitvoeringsramingen.12.4 ConclusiesEr is al een aantal jaren sprake van een overschot op de EU-begroting.
In 2001 bereikte het overschot een recordhoogte van € 15 miljard,
maar ook in volgende jaren blijkt het overschot fors. Er is geen eenduidige
verklaring voor de overschotten; diverse factoren spelen een rol.De overschotten leiden uiteindelijk tot teruggave aan de lidstaten van
reeds betaalde afdrachten. Dit gaat echter ten koste van de uitvoering van
gepland beleid en nodeloze voorfinanciering.3 EU-VERANTWOORDING EN -CONTROLE3.1 Kwijting begroting 2001In juni 2003 heeft het Europees Parlement kwijting verleend aan de Commissie
voor de uitvoering van de begroting over 2001. Conform de geldende procedures
heeft de Ecofin daaraan voorafgaand een advies aan het Europees Parlement
hierover uitgebracht. De begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement
heeft vervolgens een eigen rapport opgesteld en daarin het Parlement eveneens
geadviseerd.3.1.1 Advies kwijting door EcofinDe Ecofin heeft op 7 maart 2003 besloten het Europees Parlement te adviseren
onder voorwaarden decharge te verlenen aan de Europese Commissie voor de uitvoering
van de begroting over het jaar 2001.1 Een aantal
opmerkingen uit het verslag van de Ecofin zijn vanuit het oogpunt van financieel
management vermeldenswaardig:• Eén lidstaat heeft gesteld dat het zeer onbevredigend was,
dat de Europese Rekenkamer nu voor het zevende jaar op rij een negatieve betrouwbaarheidsverklaring
(déclaration d'assurance; DAS) heeft uitgebracht.• Een andere lidstaat heeft aangegeven hoge verwachtingen te hebben
van het driejarenplan van de Europese Rekenkamer om tot een nieuwe auditaanpak
te komen. Deze zou, aldus deze lidstaat, moeten leiden tot indicatoren waarmee
de voortgang jaarlijks gemeten kan worden. Tevens vond deze lidstaat dat de
Commissie en de Europese Rekenkamer in eendrachtige samenwerking verbeteringen
zouden moeten nastreven teneinde te komen tot een positieve DAS.3.1.2 Advies kwijting door begrotingscontrolecommissieDe begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement is in eerste
instantie belast met het onderzoeken van de uitvoering van de begroting over
2001, ter voorbereiding van de uiteindelijke kwijting. In april 2003 adviseerde
de begrotingscontrolecommissie positief aan het Parlement over de kwijting.
Zoals gezegd verleende het Parlement in juni 2003 formeel kwijting aan de
Commissie voor de uitvoering van de begroting.Bij de kwijtingsprocedure ventileerde het Europees Parlement wel een aantal
punten van zorg. De belangrijkste waren: • Het begrotingsoverschot van ruim € 15 miljard.• Vier belangrijke risicoterreinen binnen de Europese Commissie,
te weten:1. de noodzaak om het boekhoudsysteem te vernieuwen;2. het tekort aan personeel op vitale controlegebieden, zoals het programmabeheer;3. de onverenigbaarheid van de in het Verdrag vastgestelde volledige budgettaire
aansprakelijkheid van de Europese Commissie met de delegatie van de beheersverantwoordelijkheid
voor 80% van de begroting aan de lidstaten (het zogenoemde «delegatierisico»);4. de te globale DAS, die het Parlement niet in staat stelt te beoordelen
wie voor gemaakte fouten verantwoordelijk is.• De bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen
en fraudebestrijding.• Het ontbreken van uniformiteit in de controle. Het Parlement heeft
de Commissie, met name haar Interne Audit Dienst alsmede de Europese Rekenkamer
en de lidstaten, gevraagd om een uniform controlemodel te ontwerpen en in
te voeren, om de controle- en rapportageactiviteiten verder te verbeteren
en te rationaliseren.13.2 Kwijting begroting 2002In juni 2003 heeft de begrotingscontrolecommissie van het Europees Parlement
een vooruitblik gegeven op de kwijting van de begrotingsuitvoering voor het
jaar 2002. Bij deze gelegenheid noemde de commissie al enkele (mogelijke)
onderwerpen punten waar men op zal letten bij deze kwijting. Het ging onder
meer om:2• beperkingen van het geïntegreerd beheer- en controlesysteem
(GBCS) voor bepaalde landbouwregelingen;• de structuurfondsprogramma's voor de periode 2000–2006;• het verstrekken van inlichtingen door de Europese Commissie aan
het Europees Parlement over de verantwoording van uitgaven of de werking van
financiële controlestelsels (het Parlement wil dat de Commissie op eigen
initiatief alle relevante inlichtingen verstrekt en niet enkel op expliciete
verzoeken van het Parlement reageert);• jaarverslagen en verklaringen van de directeuren-generaal van de
Europese Commissie;3.3 Werkzaamheden Europese Rekenkamer3.3.1 Nieuwe controleaanpakSinds het begrotingsjaar 1994 stelt de Europese Rekenkamer jaarlijks een
verklaring van betrouwbaarheid op (beter bekend als «DAS»: déclaration
d'assurance), die aangeeft of de rekeningen van de Europese Gemeenschappen
voor het afgelopen begrotingsjaar betrouwbaar zijn en of de onderliggende
verrichtingen wettig en regelmatig zijn.Tot nu toe betrof de DAS alleen het overkoepelende niveau van het totaal
van uitgaven en inkomsten van de Europese Gemeenschappen en gaf zij geen inzicht
in de rechtmatigheid per lidstaat of per sector. Het beeld dat de DAS geeft
van de rechtmatigheid heeft bovendien in de loop der jaren een steeds minder
kwantitatief karakter gekregen.Door deze ontwikkeling en ook door het feit dat de Europese Rekenkamer
nog geen positieve verklaring over de betrouwbaarheid heeft kunnen afgeven,
groeide bij zowel de Europese Rekenkamer zelf als bij alle andere betrokkenen
de wens om de controlewerkzaamheden voor de DAS anders aan te pakken.Inmiddels heeft de Europese Rekenkamer haar oorspronkelijk gegevensgerichte
controle heroverwogen en aangepast. Voor de begrotingsjaren 2002–2004
geldt een nieuwe DAS-controleaanpak, waarbij de Europese Rekenkamer haar totale
beoordeling van de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen
van de EU-begroting baseert op specifieke inschattingen van de afzonderlijke
sectoren (de «eigen middelen» en ieder van de zes operationele
hoofdstukken van de zogenoemde «financiële perspectieven»).1De specifieke inschattingen van de sectoren zullen op vier informatiebronnen2 worden gebaseerd:• beoordeling van de wijze waarop de bestaande monitoring- en controlesystemen
bij het financieel management functioneren;• afzonderlijke checks op transacties verspreid over het gehele bereik
van de financiële perspectieven per sector;• evaluatie van relevante resultaten van andere controleurs;• analyse van de jaarlijkse activiteitenverslagen en verklaringen
van de directeuren-generaal en diensthoofden van de Europese Commissie (DG-verklaringen).De Europese Rekenkamer richt zich primair op de bestudering van belangrijke
monitoring- en controlesystemen, zowel bij de Commissie als bij de decentrale
uitvoerenden. Zij toetst de bevindingen daarvan met enkele eigen transactiecontroles.
De conclusies hieruit worden vervolgens vergeleken met evaluaties van andere
controleurs en de DG-verklaringen.Deze «andere controleurs» zijn controleurs die niet in het
kader van een EU-regeling een specifieke monitoring- of audittaak uitvoeren.
De Europese Rekenkamer wil op basis van pilotprojecten met deze controleurs
gaan samenwerken. Deze samenwerking staat vooralsnog in de kinderschoenen.
Bij de DG-verklaringen wordt vooral gelet op de voorbehouden die de DG's bij
hun verklaringen maken en de opmerkingen die zij erin plaatsen.Op basis van al deze werkzaamheden komt de Europese Rekenkamer met een
kwalitatieve conclusie over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende
verrichtingen per sector. Deze conclusies worden vervolgens samengevoegd om
een algehele conclusie te geven over de totale EU-verantwoording.Het Europees Parlement en de Raad oefenen al enkele jaren (sinds de kwijtingsprocedure
2000) druk uit op de Europese Rekenkamer om met prestatiegegevens te komen
die zichtbaar maken de vooruitgang die geboekt wordt in de kwaliteit van de
monitoring- en controlesystemen.3.3.2 Verklaring van betrouwbaarheid 2002De verklaring van betrouwbaarheid (DAS) die de Europese Rekenkamer heeft
afgegeven over 2002 luidt dat de ontvangsten, betalingsverplichtingen, administratieve
uitgaven en pre-toetredingssteun over het geheel genomen wettig en regelmatig
zijn. Over de andere betalingen merkt zij op dat bij Europees Oriëntatie-
en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie (EOGFL-G) zich opnieuw
fouten van materieel belang bij de betalingen voor onder meer akkerbouwsteun
voor hebben gedaan, terwijl andere uitgavencategorieën die niet onder
het geïntegreerd beheer- en controlesysteem vallen, een hoger risiconiveau
vertonen en toch minder efficiënt gecontroleerd worden. Bij de structurele acties komen volgens de Europese Rekenkamer ondanks
verbetering (vooral bij de Commissie) van de toezichtsystemen en de controles,
op het niveau van de lidstaten dezelfde soort en even talrijke fouten voor
als in vorige jaren. Bij het intern beleid bevatten de verrichtingen nog steeds
significante fouten. Bij de externe maatregelen ten slotte, blijven de in
het verleden op lokaal niveau geconstateerde onregelmatigheden bestaan, aldus
de Europese Rekenkamer.In tabel 5 is het oordeel van de Europese Rekenkamer per sector samengevat.Tabel 5. (Bron: Jaarverslag begrotingsjaar 2002, Europese
Rekenkamer) GeldstroomOordeel (kwalitatief) OntvangstenDe verrichtingen die ten grondslag liggen aan de ontvangsten die in de rekening
zijn opgenomen, zijn over het geheel genomen wettig en regelmatig.Gemeenschappelijk landbouwbeleidNog steeds is er een te hoog foutenniveau in
de onderliggende transacties, vooral bij uitgaven voor plattelandsontwikkeling,
productiesteun en uitvoerrestituties. StructuurbeleidFouten lijken op die uit voorgaande jaren, vooral veroorzaakt
door tekortkomingen in beheer door de lidstaten. Intern beleidEr is sprake van belangrijke fouten bij de controles van de Europese
Commissie zelf.Externe maatregelenEr zijn weinig fouten op beheerniveau Europese Commissie, maar
nog wel regelmatigheidsfouten als gevolg van aanhoudende problemen op het
lokaal beheerniveau.Administratieve uitgavenEr zijn geen problemen.Pre-toetredingssteunEr zijn wel fouten, maar niet van significante betekenis. Europees OntwikkelingsfondsDe EOF-rekeningen waren betrouwbaar en er bestaat zekerheid over de wettigheid
en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. Onzekerheid is er nog
omdat informatie over het toezicht en de controles van de Commissie ontbreekt.3.4 ConclusiesOver het begrotingsjaar 2001 is kwijting verleend aan de Europese Commissie
voor de uitvoering van de begroting. Het Europees Parlement sprak daarbij
haar zorgen uit over het zogenoemde «delegatierisico» en pleitte
voor het ontwikkelen van een «uniform controlemodel». Het Europees
Parlement vond de betrouwbaarheidsverklaring (DAS) nog steeds te globaal van
aard.De Europese Rekenkamer is aan dat laatste punt tegemoet gekomen door een
nieuwe controleaanpak in te voeren. Voor het eerst besteedde zij in haar DAS
over 2002 aandacht aan de afzonderlijke sectoren van de EU-begroting. 4 EU-ACTUALITEIT 2002–20034.1 Opstelling begroting 2004In het voorontwerp van begroting 2004 zijn met het oog op de uitbreiding
in 2004 de kredieten opgenomen die nodig zijn voor een unie met 25 lidstaten.
De toegestane uitgaven in de begroting voor een uitgebreide unie belopen in
totaal € 112,2 miljard aan vastleggingskredieten en € 100,7
miljard aan betalingskredieten. Voor de huidige 15 lidstaten bedragen de maxima
respectievelijk € 100,4 miljard en € 95,6 miljard.14.2 UitbreidingIn bijna alle toetredende landen zijn in de loop van 2003 referenda gehouden
waarbij de burgers van die lidstaten zich hebben uitgesproken voor toetreding
tot de EU.2 Voordat de nieuwe lidstaten op 1 mei
2004 toetreden, heeft de Europese Commissie begin november 2003 nog een laatste
rapportage opgesteld over de mate waarin de nieuwe lidstaten voldoen aan het
zogenoemde «acquis communautaire». Overigens heeft de Europese
Commissie in 2002 gesignaleerd dat zij over onvoldoende gekwalificeerd personeel
beschikt om de genoemde toetsing te laten plaatsvinden. Dit zou ertoe kunnen
leiden dat de risico's rondom het (kunnen) voldoen aan de gemeenschapswetgeving
onvoldoende helder in kaart worden gebracht.3In de voortgangsrapportage constateert de Commissie dat er veel werk is
verricht ter voorbereiding op de toetreding en dat de lidstaten grotendeels
voldoen aan de Europese wetgeving. Op een aantal terreinen is evenwel nog
veel verbetering nodig, waarbij het vaak gaat om de aanpassing van wet- en
regelgeving (en de handhaving van deze regels) en om de verbetering van de
administratieve kwaliteit en capaciteit.4Op het gebied van de controle van publieke middelen moet in vier landen de interne-controlefunctie worden versterkt.5 In Letland moet volgens de Europese Commissie bovendien
de externe controle worden verbeterd, met name op de aspecten van onafhankelijkheid
en de incorporatie van internationale audit standaarden. De Commissie is ook
bezorgd over de overwegend «hoge tot zeer hoge corruptie» in de
meeste toetredende landen. Bestrijding van fraude en corruptie moet de komende
jaren dan ook prioriteit krijgen, aldus de Commissie.Voor een goed beheer van en controle op de Europese
landbouwfondsen moet een aantal landen nog de nodige maatregelen
nemen. De Commissie heeft ernstige twijfels of in vijf landen een betaalautoriteit
voor het Garantiefonds voor de landbouw zal zijn ingesteld op moment van uitbreiding.
Bovendien is in deze landen nog geen geïntegreerd beheer- en controlesysteem
(GBCS) ingesteld voor de landbouwsubsidies.6
Deze landen lopen zo het risico dat ze landbouwsubsidies mislopen.Over de voorbereiding van de nieuwe lidstaten op de structuurfondsen rapporteerde de Commissie reeds medio 2003.7 Deze fondsen zullen ook al per 1 januari 2004 worden
opengesteld voor de nieuwe leden, dus vier maanden vóór toetreding.
In de periode 2004–2006 zullen de nieuwe lidstaten bijna € 22
miljard ontvangen. De Commissie dringt er bij de toetredende landen op aan
de«bestuurlijke capaciteit» te verbeteren. Zo dient er een betere
scheiding te komen tussen programmabeheer en de controlefunctie. Ook zijn
de boekhoudsystemen in een aantal landen ontoereikend en is grote achterstand
opgelopen bij het opzetten van de toezichtsystemen. Ten slotte dienen de landen
volgens de Commissie zorg te dragen voor voldoende nationale
cofinanciering van de programma's. In de regel wordt namelijk circa 50% van
de kosten door de EU gefinancierd. De rest van de financiering moet komen
uit nationale (publieke of private) middelen.4.3 Europese GrondwetVanaf begin 2002 houdt de Europese Unie zich opnieuw bezig met het ontwerpen
van haar toekomstige structuur. In deze paragraaf komen achtereenvolgens aan
de orde: de belangrijkste resultaten van de Europese Conventie en de stand
van zaken met betrekking tot de IGC 2003.4.3.1 De Europese ConventieTijdens de Europese Raad van Laken in december 2001 werd besloten tot
het bijeenroepen van een Europese Conventie over de toekomst van Europa. De
Europese Raad vroeg de Conventie voorstellen te formuleren om:• de kloof tussen de Europese burgers en de EU-instellingen te overbruggen
door het debat dichterbij de burger te brengen;• een betere organisatie van het interne EU-beleid na de uitbreiding
te realiseren;• de EU te ontwikkelen tot een stabiliserende factor en voorbeeld
in de nieuwe wereldorde.Onder leiding van de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing
begon de Europese Conventie eind februari 2002 haar werkzaamheden in Brussel.
Deze Europese denktank, die onder meer bestond uit vertegenwoordigers van
nationale regeringen, nationale parlementen (ook van de toetredende landen)
en het Europees Parlement, boog zich bijna anderhalf jaar over de toekomstige
inrichting van de Europese Unie. Uiteindelijk hebben de activiteiten geresulteerd
in de opstelling van een ontwerp-EU-grondwet in juni 2003.In de ontwerp-EU-grondwet heeft de Europese Conventie getracht aan de
verzoeken van de Europese Raad te voldoen door:• de bevoegdheden tussen Unie en lidstaten te herverdelen;• de Verdragen samen te voegen en de Unie rechtspersoonlijkheid toe
te kennen;• de (wettelijke) instrumenten van de Unie te vereenvoudigen;• de besluitvormingsprocessen te vereenvoudigen;• de legitimerende bijdrage van nationale parlementen aan de Europese
opzet verder te ontwikkelen;• de structuur en het functioneren van de Europese instellingen te
verbeteren (mede in het licht van de komende uitbreiding) door deze transparanter
en begrijpelijker te maken.Verder is het Handvest van fundamentele rechten van de Unie opgenomen
als deel 2 van de ontwerp-grondwet, en de nadering uitwerking van het beleid
en de uitvoering van het optreden van de Unie in deel 3. Door tijdsdruk hebben
de afgevaardigden uit de lidstaten en toetredende landen zich over dit laatste
deel van de ontwerp-grondwet maar beperkt kunnen buigen.Centraal in de ontwerp-grondwet staan de wijzigingen die zijn aangebracht
in de taakverdeling tussen de EU-instellingen. Hieronder volgen in het
kort de hoofdlijnen van hetgeen op dit punt door Europese Conventie is voorgesteld.Het institutioneel kader van de EU bestaat
uit de volgende instellingen: het Europees Parlement, de Europese Raad, de
Raad van Ministers, de Europese Commissie en het Hof van Justitie.Tabel 6. Instellingen in de ontwerp-EU-grondwet. Europees Parlement• oefent samen met de Raad van Ministers de wetgevings- en begrotingstaak
uit;• kiest de eigen voorzitter uit zijn midden;• kiest de voorzitter van Commissie (op voordracht van de Europese
Raad);• kan de Europese Commissie collectief ontslaan.Europese Raad• bepaalt de algemene beleidsrichting en -prioriteiten van de Unie
(maar heeft geen wetgevingstaak);• kiest de voorzitter van de Europese Raad met gekwalificeerde meerderheid
voor een termijn van 2,5 jaar (is eenmaal hernieuwbaar);• neemt besluiten tot 2009 bij consensus, tenzij anders bepaald;
vanaf 1 januari 2009 bij gekwalificeerde meerderheid.Raad van Ministers• oefent samen met het Europees Parlement de wetgevings- en begrotingstaak
uit;• heeft beleidsbepalende en coördinerende taken;• bereidt de Europese Raden voor en zorgt voor de nodige opvolging;• neemt besluiten bij gekwalificeerde meerderheid, tenzij anders
bepaald (vanaf 1 november 2009 geldt een nieuwe vorm van gekwalificeerde
meerderheid, waarbij de bevolkingsomvang van een land bepalend is).• Raad Wetgeving en Algemene Zaken, Raad Buitenlandse Zaken; andere
raadsformaties zijn mogelijk, op basis van besluit van de Europese Raad• wordt voorgezeten door de minister van Buitenlandse Zaken van de
EU in de Raad Buitenlandse Zaken;• wordt voorgezeten door lidstaatvertegenwoordigers (per beleidsterrein
en op rotatiebasis voor een periode van minimaal een jaar) in de Raad Wetgeving
en Algemene Zaken.Europese Commissie• behartigt en bevordert het algemeen Europees belang;• voert de begroting uit;• beschikt over het exclusieve initiatiefrecht voor wetgevingshandelingen,
tenzij de grondwet anders bepaalt;• ziet toe op de toepassing van EU-recht (onder rechterlijke controle
van het Hof van Justitie);• heeft coördinatie-, uitvoerings-, beheers- en representatieve
taken;• is per 1 november 2009 college bestaande uit een voorzitter, een
minister van buitenlandse zaken en dertien Europese Commissarissen (worden
bij toerbeurt benoemd op voordracht van de Europese Raad, na goedkeuring Europees
Parlement);• heeft verder (tien) niet-stemgerechtigde Commissarissen (worden
door de voorzitter van de Commissie benoemd);• individuele leden treden af indien de voorzitter van de Commissie
daarom vraagt.Hof van Justitie• verzekert het respecteren van het recht in de interpretatie en
toepassing van de grondwet;• spreekt recht over handelingen die worden voorgelegd door de lidstaten,
EU-instellingen, natuurlijke of rechtspersonen in overeenstemming zijn met
bepalingen uit deel 3 van de EU-grondwet;• neemt prejudiciële beslissingen over de interpretatie van
EU-recht en de geldigheid en interpretatie van handelingen van de EU-instellingen;• is samengesteld uit een Europees Hof van Justitie en een Rechtbank
van de EU;• bestaat uit één rechter per lidstaat voor het Europees
Hof van Justitie (geassisteerd door acht advocaten-generaal);• bestaat uit minimaal één rechter per lidstaat voor
het Rechtbank van de EU.Een laatste opvallend element in de ontwerp-grondwet is het onderscheid
dat wordt aangebracht tussen EU-instellingen die deel uitmaken van het zogenaamd
institutioneel kader (de bovengenoemde) en de overige EU-instellingen (de
Europese Centrale Bank en de Europese Rekenkamer).Wat dit betekent voor de plaats van de Europese Rekenkamer – die
met het Verdrag van Maastricht één van de vijf instellingen
van de EU werd – is niet duidelijk. Met name voor de Europese Rekenkamer
is dit aanleiding geweest om aan de Europese Conventie en de IGC 2003 kenbaar
te maken dat zij vreest voor uitholling van haar positie tegenover de andere
EU-instellingen.In de vergadering van het Contactcomité van presidenten van Europese
rekenkamers1 op 10 december 2003 is unaniem
een resolutie over deze kwestie aangenomen. De presidenten benadrukken dat
de Europese Rekenkamer, als extern controleur van de Europese Unie, op hetzelfde
niveau moet staan als de door haar te controleren instellingen en dat zij
zou moeten behoren tot het institutioneel kader. Verder stelden zij dat in
de nieuwe grondwet in ieder geval zou moeten worden geregeld dat de Europese
Rekenkamer een eigen budget krijgt. De resolutie is aan de voorzitter van
de Unie verzonden.24.3.2 Intergouvernementele conferentie 2003Op 4 oktober 2003 is in Rome de intergouvernementele conferentie 2003
(IGC 2003) over de toekomstige structuur van de EU van start gegaan. Vertrekpunt
hierbij is de ontwerp-grondwet die is voorbereid door de Europese Conventie.
Het Italiaanse voorzitterschap, gesteund door Frankrijk en met name Duitsland,
heeft aangegeven dat alleen van het bereikte resultaat van de Europese Conventie
kan worden afgeweken indien een alternatieve consensus voorhanden is. Andere
lidstaten zijn het hiermee niet eens, aangezien zij het Verdrag van Nice als
de huidige juridische realiteit van de EU beschouwen en niet het advies van
de Europese Conventie.De belangrijkste vraagstukken waarover wordt onderhandeld zijn:• de samenstelling van de Europese Commissie;• de terreinen waarop gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
gaat gelden;• de definitie van een gekwalificeerde meerderheid;• het voorzitterschap van de Raad van Ministers;• de positie van de voorzitter van de Europese Raad; • de instelling en toekomstige positie van een minister van Buitenlandse
Zaken van de EU;• het zeteltal van het Europees Parlement;• een Europese defensiemacht.Cruciaal voor de uitkomst van de IGC 2003 zal zijn of het Italiaans voorzitterschap
erin slaagt de discussie te beperken tot bovengenoemde onderwerpen. Na de
mislukte Eurotop van 13 december 2003 zal de afronding van de onderhandelingen
in 2004 plaatsvinden tijdens het Ierse of mogelijk pas het Nederlandse voorzitterschap.4.4 Werking stabiliteitspactBij de totstandkoming van het Verdrag van Maastricht (december 1991) is
besloten te streven naar de totstandbrenging van een economische en monetaire
unie (EMU). Volgens het EG-verdrag impliceert dit de naleving van de volgende
grondbeginselen: stabiele prijzen, gezonde overheidsfinanciën en monetaire
condities en een houdbare betalingsbalans.In 1997 zijn verschillende toezichtsinstrumenten en criteria afgesproken.
Ook is een procedure opgenomen die van toepassing is bij grote overheidstekorten.1 Tezamen vormen deze afspraken het zogenoemde groei-
en stabiliteitspact (verder: stabiliteitspact).Het stabiliteitspact moet garanderen dat de deelnemende lidstaten een
evenwichtig begrotingsbeleid blijven voeren. De Raad kan op initiatief van
de Commissie aanbevelingen doen om het begrotingstekort van een lidstaat te
reduceren indien dit meer dan 3% van het bruto binnenlands product bedraagt.
Ook kan de Raad sancties opleggen indien de situatie binnen een jaar niet
is gecorrigeerd.De lidstaten hebben afgesproken om uiterlijk in 2004 hun begroting vrijwel
in evenwicht te hebben (deze afspraak heeft betrekking op het structurele
tekort).2 De termijn van uiterlijk 2004 staat
inmiddels ter discussie.Sommige lidstaten blijken moeite te hebben om hun begrotingen binnen de
afgesproken kaders van het stabiliteitspact te houden. Sedert de komst van
de euro waren de jaren 2002 en 2003 de moeilijkste perioden voor het begrotingsbeleid.
Zowel de feitelijke ontwikkelingen op begrotingsgebied, de tenuitvoerlegging
van het communautaire kader voor de begrotingscontrole als de stagnerende
economie gaven problemen.3Tabel 7 geeft de (procentuele) ontwikkeling weer van de begrotingssituaties
tussen 1999 en 2002 van de eurozone-landen en de huidige vijftien EU-lidstaten.Tabel 7. Begrotingsoverschot of -tekort (–) in %
van het bruto binnenlands product, jaar 2002. Lidstaten1999200020012002EU-15– 0,7+ 1,0– 0,9– 1,9Eurozone– 1,3+ 0,2– 1,6– 2,2België– 0,4+ 0,2+ 0,6+ 0,1Denemarken+ 3,3+ 2,6+ 3,1+ 2,1Duitsland– 1,5+ 1,3– 2,8– 3,5Finland+ 2,2+ 7,1+ 5,2+ 4,2Frankrijk– 1,8– 1,4– 1,5– 3,1Griekenland1– 1,8– 1,9– 1,5– 1,2Ierland+ 2,4+ 4,4+ 0,9– 0,2Italië– 1.7– 0,6– 2,6– 2,3Luxemburg+ 3,5+ 6,4+ 6,1+ 2,5Nederland+ 0,7+ 2,2– 0,0– 1,6Oostenrijk– 2,3– 1,5+ 0,3– 0,2Portugal– 2,8– 2,8– 4,2– 2,7Spanje– 1,2– 0,8– 0,3+ 0,1 Verenigd Koninkrijk+ 1,0+ 3,8+ 0,7– 1,5Zweden+ 1,5+ 3,4+ 4,5+ 1,31 Vanaf 2001 in de eurozone.De grootste begrotingstekorten in 2002 hadden Duitsland Frankrijk, Portugal
en Italië. In 2003 werd een tekortprocedure gestart tegen Duitsland en
Frankrijk. In de Ecofin van eind november 2003 is besloten deze te staken.Beide landen krijgen een jaar extra de tijd om vrijwillig hun begrotingen
op orde te brengen, zonder dat de landen een sanctie krijgen opgelegd.1 In januari 2004 heeft de Europese Commissie aangekondigd
de rechtmatigheid van het besluit van de Ecofin aanhangig te zullen maken
bij het Hof van Justitie.Zes lidstaten hadden in 2002 nog een begrotingsoverschot, te weten Finland
(4,2%), Luxemburg (2,5%), Denemarken (2,1%), Zweden (1,3%) en België
en Spanje (0,1%).4.4.1 Begrotingsstabiliteit in toetredende en kandidaat-lidstaten2Alle toetredende en kandidaat-landen moeten sinds 2001 jaarlijks aantonen
of en in welke mate ze (op termijn zullen) voldoen aan de afspraken die gemaakt
zijn in het kader van de toetredingseisen. De Europese Commissie houdt streng
vast aan de tijdige rapportering over de gemaakte vorderingen; de meeste landen
rapporteerden hier dan ook tijdig over.Tabel 8 geeft de begrotingstekorten voor de jaren 2001–2003 per
toetreder weer.Tabel 8. Begrotingstekorten: raming in % van het bruto
binnenlands product voor de jaren 2001–2003   19992000200120022003CyprusApril 2003 April 2002– 4,5 – 4,5– 3,2– 3,1– 3,0 – 3,0– 3,5– 2,6– 3,9EstlandApril 2003 April 2002– 4,0– 4,0– 4,0 – 4,00,20,21,3 – 0,9– 0,3HongarijeApril
2003 April 2002– 5,6– 5,3– 3,0 – 3,0– 4,7– 4,1– 9,2 – 4,9– 4,5LetlandApril 2003 April 2002– 5,3– 5,3– 2,7 – 2,7– 1,6– 1,6– 3,0 – 3,0– 3,1LitouwenApril 2003 April 2002– 5,7– 5,6– 2,6 – 2,7– 2,2– 1,9– 2,0 – 1,9– 2,1MaltaApril 2003 April 2002– 8,2– 8,3– 7,0 – 7,0– 6,8– 7,0– 6,2 – 5,1– 4,3PolenApril 2003 April 2002– 1,5– 1,5– 1,8 – 1,8– 3,0– 3,9– 4,1 – 4,2– 4,0SloveniëApril
2003 April 2002– 2,2– 2,2– 3,3 – 3,2– 2,8– 2,5– 2,6 – 1,6– 1,4SlowakijeApril
2003 April 2002– 6,4– 6,4– 10,4 – 12,7– 7,3– 5,6– 7,2 – 5,3– 4,9TsjechiëApril
2003 April 2002– 3,7– 3,2– 4,0 – 3,3– 5,5– 5,5– 3,9 – 6,6– 5,8Gemiddelde van de tien toetredende landen*April 2003 April 2002– 3,2– 3,0– 3,0 – 3,1– 3,8– 4,0– 4,7 – 4,6– 4,2BulgarijeApril
2003 April 20020,40,2– 0,5 – 0,60,21,7– 0,6 – 0,8– 0,7RoemeniëApril
2003 April 2002– 4,5– 4,5– 4,6 – 4,5– 3,3– 3,4– 2,2 – 2,6– 2,5TurkijeApril 2003 April 2002– 18,4– 18,7– 5,8 – 6,0– 26,9– 28,7– 10,0– 11,3       Gemiddelde van alle 13 kandidaatlanden*April 2003 April 2002– 9,3– 8,1– 4,2 – 4,1– 12,9– 10,3– 6,2– 6,2* Gewogen gemiddelden naar bruto binnenlands product.4.4.2 Euro-referendaZweden heeft zich op 14 september 2003 in een referendum uitgesproken
over de mogelijke toetreding tot de Europese monetaire unie. Van de stemgerechtigden
bracht 80% zijn stem uit. Daarvan was 56% negatief: een meerderheid van de
Zweden heeft zich dus uitgesproken tegen de invoering van de euro. Denemarken
sprak zich in 2000 uit tegen de invoering.4.5 Europees bestuurIn juli 2001 stemde de Europese Commissie in met het witboek «Europees
bestuur».1 Het witboek gaat over de manier
waarop de EU omspringt met de bevoegdheden die haar door de Europese burgers
zijn toegekend.In het verlengde van het witboek heeft de Europese Commissie inmiddels
een aantal initiatieven ontwikkeld voor een hervorming van het regelgevend
kader. Zo heeft zij in 2002 een aantal mededelingen gepubliceerd over de vereenvoudiging
en verbetering van de regelgeving.Een eerste mededeling betreft de keuze en gebruik van de bestaande wetgevingsinstrumenten.2Een tweede mededeling bevat een actieplan voor de vereenvoudiging en verbetering
van regelgeving door een nieuwe en gecoördineerde strategie. Het plan
onderscheidt tussen de verschillende bevoegdheidsniveaus in het communautaire
wetgevingsproces, de betreffende lidstaten en de ontwikkeling
van een gemeenschappelijke wetgevingscultuur in de Europese Unie.1Een derde mededeling betreft voorstellen tot een nieuwe en geïntegreerde
methode van effectbeoordeling van Commissievoorstellen.2 Deze methode moet vanaf 2003 geleidelijk worden ingevoerd en
heeft betrekking op de economische, sociale en milieuaspecten van voorstellen.
De Commissie heeft de laatste jaren al verscheidene specifieke instrumenten/methoden
voor de effectbeoordeling ontwikkeld, zoals: «business impact assessment»,«regulatory
impact assessment», «sustainable impact assessment» en ex-ante-evaluatie.Een vierde initiatief van de Commissie betreft de vaststelling van algemene
beginselen en minimumnormen voor een betere raadplegings- en overlegcultuur
rondom de Europese Commissie.Gebrekkige kwaliteit van communautaire wetgeving raakt het functioneren
van de Unie. Wat dit betreft kan worden gewezen op de voorbehouden die DG's
maken in hun jaarlijkse verklaringen, waarin zij hun activiteiten verantwoorden
(zie ook § 5.2.2). Ook kan worden gewezen op de overbelasting van
het Hof van Justitie. Zo dreigt het aantal prejudiciële zaken over de
uitleg en geldigheid van communautaire wetgeving verder toe te nemen.3 Op het niveau van de lidstaat heeft gebrekkige communautaire
wetgeving nadelige gevolgen voor de nationale wetgevings-, bestuurs- en rechtspraktijk.
Wanneer Europese wetgeving niet, niet tijdig of niet volledig wordt geïmplementeerd,
zijn de betreffende lidstaten namelijk aansprakelijk. Bovendien leidt gebrekkige
communautaire wetgeving binnen de lidstaten tot rechtsonzekerheid voor de
personen, instellingen en bedrijven die onder deze wetgeving vallen.4.6 EU-voorzitterschappen 2003–20044.6.1 Grieks voorzitterschapVan 1 januari 2003 tot 1 juli 2003 is Griekenland voorzitter geweest van
de Europese Unie. Nieuw element in dit voorzitterschap was dat voor het eerst
twee voorzitterslanden, Griekenland en aansluitend Italië, werkten op
basis van een gemeenschappelijk programma voor een heel jaar. Dit komt tegemoet
aan het bezwaar dat het voorzitterschap ieder half jaar een eigen programma
lanceert met eigen accenten.De volgende vijf punten stonden op de prioriteitenlijst van de Grieks-Italiaanse
agenda:• de afrondende voorbereiding van het uitbreidingsproces;• de versnelde implementatie van de «Lissabonstrategie»
(zie § 5.1.6);• voorstellen voor de oplossing van het migratieprobleem;• debat over voorstellen van de Europese conventie;• verbetering van de internationale betrekkingen.Griekenland kijkt terug op een opmerkelijk EU-voorzitterschap, dat gedomineerd
werd door de oorlog in Irak, de ondertekening van de toetredingsverdragen
op 16 april 2003 in Athene en de besprekingen over de Europese verdragshervormingen
in het kader van de Europese Conventie. Wat dat laatste betreft werd er in
Thessaloniki (19 en 20 juni 2003) een belangrijke historische stap gezet:
Giscard d'Estaing presenteerde daar de ontwerp-grondwet voor Europa.Tevens is er tijdens het Griekse voorzitterschap in juni 2003 een akkoord
bereikt over de hervormingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (zie
hiervoor verder § 5.1.1). 4.6.2 Italiaans voorzitterschapHet Italiaanse voorzitterschap liep van 1 juli 2003 tot en met 31 december
2003.De hoogste prioriteit van het Italiaans voorzitterschap1 was het organiseren van de IGC waar over de ontwerp-grondwet en de
conclusies van de Raad van Thessaloniki zou worden besloten. Ook het Italiaanse
voorzitterschap kondigde aan de strategie van Lissabon te willen verwezenlijken.Op 13 december 2003 mislukte de Eurotop. Spanje en Polen konden zich niet
vinden in de stemverhoudingen zoals voorgesteld in de ontwerp-grondwet. Daarnaast
waren er tal van andere problemen die besluitvorming blokkeerden.4.6.3 Iers voorzitterschapTussen 1 januari en 1 juli 2004 zal Ierland de verantwoordelijkheid hebben
voor het voorzitterschap van de Raad. Indien er vertragingen optreden bij
de onderhandelingen van de IGC over het verdrag, zal hierover onder Iers voorzitterschap
overeenstemming moeten worden bereikt. De prioriteiten voor het Iers-Nederlandse
programma van 2004, waren bij het ter perse gaan van dit EU-trendrapport nog
niet expliciet door de Ieren naar buiten gebracht.4.6.4 Nederlands voorzitterschapTussen juli en december 2004 zal Nederland voor een half jaar fungeren
als voorzitter van de Raad. Om verschillende redenen zal het een bijzonder
voorzitterschap worden.In de eerste plaats omdat op dat moment de EU niet meer bestaat uit 15,
maar uit 25 lidstaten. Verder worden er in juni 2004 verkiezingen gehouden
voor het Europees Parlement. Onder het Nederlands voorzitterschap zal er dus
een nieuw Parlement aantreden. Ten slotte zal tijdens het Nederlands voorzitterschap
mogelijk een nieuwe Commissie aantreden. Dit is voorzien voor 1 november
2004.Behalve met wat wordt aangeduid als de «financiële houdbaarheid»
en het functioneren van de Europese Unie, zal het Nederlandse voorzitterschap
zich bezighouden met de volgende inhoudelijke thema's:• duurzame groei;• verdere uitbouw van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid;
en• een actief, betrokken en slagvaardig extern beleid.Leidraad bij het thema van duurzame economische en werkgelegenheidsgroei
is het uitvoeren van de Lissabonstrategie. Daarnaast zal veel aandacht bestaan
voor onderwerpen op het terrein van water, landbouw, visserij, cultuur en
sport.Ook veiligheid zal de komende jaren een prominente plaats blijven innemen
op de Europese agenda. Op de beleidsterreinen van Justitie en Binnenlandse
Zaken (JBZ) speelt in de eerste plaats een evaluatie met conclusies van het
Tampere-actieprogramma. Op het gebied van asiel en migratie dient een omslag
teweeggebracht te worden met als streven een daadwerkelijk gemeenschappelijk
beleid. JBZ zal onverminderd een integraal onderdeel van de externe betrekkingen
van de EU zijn. Bij het extern beleid zijn de kernwoorden van het voorzitterschap:
daadkracht, effectiviteit en geloofwaardigheid. Naast onderwerpen uit de lopende agenda zal de Unie – onder het
voorbehoud van de onvoorspelbaarheid van de internationale politieke ontwikkelingen –
een aantal accenten zetten, bijvoorbeeld in de verdere ontwikkeling van het
Europees veiligheids- en defensiebeleid en de uitvoering van crisisbeheersings-
en vredesoperaties.14.7 ConclusiesDe aanstaande toetreding, in mei 2004, van tien nieuwe lidstaten is nog
steeds de belangrijkste actuele ontwikkeling binnen de EU. In dat verband
worden verhitte discussies gevoerd over veranderingen in organisatie en beleid.
Eventuele wijzigingen daarin zijn afhankelijk van de resultaten van de onderhandelingen
over de ontwerp EU-grondwet. Goed bestuur en goede verantwoording krijgen
hierbij tot nu toe weinig of geen aandacht.Hoe moeizaam de actuele discussies verlopen binnen de EU wordt geïllustreerd
door onder meer de gebeurtenissen rond het stabiliteitspact in de Ecofin eind
november 2003 en de complexe onderhandelingen over de ontwerp-EU-grondwet. 5 BELEIDSONTWIKKELINGEN5.1 Nieuw beleid EU5.1.1 Hervorming gemeenschappelijk landbouwbeleidIn juni 2003 zijn de Europese ministers van Landbouw het eens geworden
over hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB).1 Gevreesd werd dat het GLB bij ongewijzigd beleid onbetaalbaar zou
worden met de uitbreiding in mei 2004. Binnen het nieuwe GLB zal de manier
waarop de EU haar landbouwsector ondersteunt, volledig veranderen.De band tussen productie en subsidies zal losser worden; dit zal de landbouwers
in de EU concurrerender en marktgerichter maken en tegelijk voor de nodige
inkomensstabiliteit zorgen.Door de betalingen aan de grotere landbouwbedrijven te verlagen, willen
de landbouwministers voorts bereiken dat vanuit de EU-begroting meer geld
aan de landbouwers ter beschikking kan worden gesteld in het kader van milieu-,
kwaliteits- en dierenwelzijnsprogramma's.De hervorming zal, zo is de verwachting, de onderhandelingspositie van
de EU bij de handelsbesprekingen die momenteel in de WTO worden gevoerd, versterken.De verschillende elementen van de hervorming zullen in 2004 en 2005 van
kracht worden.Hoofdlijnen van de hervormingenDe belangrijkste elementen van de hervormingen zijn:• Ontkoppeling van de productie en de rechtstreekse steun. Hiermee
wordt overproductie voorkomen. In de toekomst zal het overgrote deel van de
subsidies directe inkomenssteun betreffen. De lidstaten kunnen ervoor kiezen
om onder bepaalde voorwaarden een beperkte koppeling tussen subsidies en productie
te handhaven om te voorkomen dat productie wordt opgegeven.• «Cross-compliance»: subsidies aan agrarische bedrijven
zullen meer dan in het verleden afhankelijk worden van voorwaarden met betrekking
tot het milieu, voedselveiligheid, arbeidsveiligheid en dierenwelzijn.• Een krachtiger beleid inzake plattelandsontwikkeling vanaf 2005:
meer EU-geld en nieuwe maatregelen om milieuzorg, kwaliteit en het dierenwelzijn
te bevorderen en om de landbouwers te helpen aan EU-normen op productiegebied
te voldoen. Van het totale bedrag aan inkomenssteun in 2005 (circa € 900
miljoen) in de agrarische sector wordt 3% bestemd voor milieu, plattelandsontwikkeling,
dierenwelzijn en voedselkwaliteit, oplopend tot 5% vanaf 2007.• Een verlaging van de rechtstreekse betalingen aan grotere landbouwbedrijven
om het nieuwe beleid inzake plattelandsontwikkeling te financieren.• Invoering van een mechanisme voor financiële discipline om
ervoor te zorgen dat de voor de periode tot 2013 vastgestelde landbouwbegroting
(voor de dan 25 lidstaten) niet wordt overschreden. Zodra de uitgaven van
het GLB in de buurt komen van het budgetplafond van € 43 miljard
per jaar, moet de Europese Commissie voorstellen doen aan de Landbouwraad
voor de verlaging van de uitgaven.• Herziening van het GLB-marktbeleid in specifieke sectoren (zoals
granen, rijst, zetmeelaardappelen en melkquota). Om lidstaten als Frankrijk en Spanje over de streep te trekken waren concessies
nodig van de Europese Commissie. Zo is voor Frankrijk een uitzonderingspositie
opgenomen: tot 2007 mag dit land bepaalde subsidies die afhankelijk zijn van
de productie blijven betalen. Gemeenschappelijk visserijbeleidSinds januari 2003 is een nieuw gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB)
van kracht. De hervorming beoogt de duurzame ontwikkeling van de sector zowel
op het gebied van het milieu als op economisch en sociaal gebied te garanderen
door maatregelen die de economische levensvatbaarheid en de concurrentiepositie
veilig stellen en de van de visserij afhankelijke bevolking een billijke levensstandaard
verzekeren. Onder verwijzing naar de noodzaak om de duurzaamheid van de visserijhulpbronnen
te garanderen en beginselen van «goed bestuur» beoogt de Europese
Commissie onder meer:• Een nieuwe aanpak van het vlootbeleid gericht op vermindering van
de overcapaciteit.• Een nieuwe kaderegeling voor de controle en de uitvoering en handhaving.
De Europese Commissie heeft meer mogelijkheden gekregen om door inspecties
toe te zien op de controlesystemen in de lidstaten. De samenwerking tussen
de inspectiediensten van de lidstaten wordt versterkt. Er is een basis gelegd
voor de verdere harmonisatie van sancties bij overtredingen.• Beperking van de gevolgen van de herstructurering van de sector.• Beheer van de visserij waarbij rekening houdt met de milieuaspecten.5.1.2 Structuurbeleid na 2006De huidige programmeringperiode voor de structuurfondsen duurt tot en
met 2006. Toch wordt er al volop nagedacht over de structuurfondsen na 2006.
Het is nog onduidelijk welke koers de Commissie zal varen, al worden sommige
contouren wel duidelijk.Zo zal de prioriteit van Brussel bij de nieuwe lidstaten van de Unie liggen,
zeker als de huidige verdeelsleutel, het regionaal bruto binnenlands product
per hoofd van de bevolking, gehandhaafd blijft. Op grond van deze verdeelsleutel
zullen relatief rijke landen als Nederland waarschijnlijk geen subsidie meer
ontvangen maar ook de grote ontvangers in Zuid-Europa zullen waarschijnlijk
minder steun krijgen. Door de intrede van economisch minder ontwikkelde landen
zullen de huidige landen zoals Portugal en Spanje «statistisch»
gezien relatief rijker worden.Uit de reacties van de Commissie op voorstellen van derden blijkt welke kant de Commissie in ieder geval niet
op wil. Hier worden enkele voorstellen aangehaald, waarna de reactie van de
Commissie volgt.Voorstellen voor hervorming van de structuurfondsen na
2006De Britse minister van Financiën Gordon Brown heeft voorgesteld om
het Europese regionaal beleid te «renationaliseren», wat wil zeggen
dat ieder land zijn eigen regio's ondersteunt en dat alleen de armste lidstaten
nog Europese steun ontvangen. Daarbij zou het dan gaan om de nieuwe lidstaten,
wellicht aangevuld met Griekenland en Portugal.1Het standpunt van het Verenigd Koninkrijk, nettobetaler en vanouds een
Eurosceptische lidstaat, vindt inmiddels enige weerklank in de rest van Europa.In opdracht van Romano Prodi, voorzitter van de Europese Commissie, heeft
een groep wetenschappers zich gebogen over de toekomst van het economisch
beleid van de EU. Medio 2003 is het «rapport Sapir» met aanbevelingen
gepresenteerd.2 De experts zijn van mening dat
economische groei de laatste decennia vrij laag is geweest en dat de komende
jaren juist aan economische groei prioriteit moet worden gegeven in plaats
van convergentie. Bovendien is convergentie op regionaal niveau nauwelijks
gelukt. Voor de structuurfondsen doet de groep de aanbeveling deze grotendeels
op de lidstaten te richten die in 2004 toetreden. De fondsen zouden zich meer
moeten richten op«institution building» en op investeringen in
onderwijs, onderzoek en ontwikkeling.Standpunt van de Europese CommissieDe voorstellen voor de hervorming van het structuurbeleid zoals hierboven
verwoord, worden verworpen door eurocommissaris Michel Barnier van regionaal
beleid. Het renationaliseren van het beleid noemt hij onrealistisch en hij
wijst juist op de zijns inziens grote resultaten die met het structuurbeleid
zijn behaald.Naar verwachting zal de Commissie haar voorstellen presenteren in het
derde Cohesieverslag, dat begin 2004 verschijnt. De lidstaten zullen uiteindelijk
unaniem moeten beslissen over de toekomst van de structuurfondsen.5.1.3 Gemeenschappelijk Veiligheids- en DefensiebeleidIn de ontwerp EU-grondwet zijn op het terrein van het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB)1 belangrijke
nieuwe artikelen opgenomen.De functie van Hoge Vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands-
en veiligheidsbeleid en de Commissaris voor externe betrekkingen binnen de
Europese Unie, worden gecombineerd.Op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
wordt de Europese Unie steeds meer betrokken bij het beheer en het oplossen
van crises. Dit blijkt onder meer uit haar bijdrage aan de politieke, institutionele
en economische heropbouw van Afghanistan en haar inzet voor vrede in het Midden-Oosten.De EU wil ook een sterkere rol spelen in de strijd tegen het terrorisme,
bijvoorbeeld via het GVDB. Daarmee nauw verbonden is de totstandkoming van
een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, in welk kader initiatieven
zijn ontwikkeld voor een geïntegreerd beheer van de (nieuwe) buitengrenzen
van de EU en op het vaststellen van een gezamenlijke aanpak van asiel en immigratie.5.1.4 Samenwerking op het gebied van Justitie en Binnenlandse
ZakenMede met het oog op de uitbreiding wordt het belang van de samenwerking
op het gebied van justitie en binnenlandse zaken in Europa steeds groter.Bij het Verdrag van Amsterdam (1999) kwam een verdere intensivering van
de samenwerking tot stand op het gebied van justitie en binnenlandse zaken
door een ruimte te creëren van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid.2 Het doel van deze ruimte is het vrije verkeer van personen
en hun veiligheid te garanderen door iedere vorm van georganiseerde misdaad
en terrorisme te bestrijden en de samenwerking op het gebied van justitie
en binnenlandse zaken te vergemakkelijken, niet alleen binnen de EU maar ook
met de toetredende landen en kandidaat-lidstaten. Een actieplan (1999–2004)
geeft concrete invulling aan deze onderwerpen (vaststelling van prioritaire
doelstellingen en tijdsschema van te nemen maatregelen). De Europese Commissie
presenteert halfjaarlijks mededelingen over de geboekte vooruitgang en geef
de prioriteiten voor het volgend jaar aan («scorebord van Tampere»).3Alle initiatieven op het gebied van justitie en binnenlandse zaken vallen
voortaan onder de bevoegdheid van de EU. Hierdoor wordt het gemakkelijker
om een coherent beleid op Europees niveau tot stand te brengen. Bij het Verdrag
van Nice zijn de lidstaten wat titel IV van het EG-Verdrag betreft (visa,
asiel, immigratie en andere beleidsterreinen die verband houden met het vrije
verkeer van personen), overeengekomen dat voor het merendeel van deze onderwerpen
niet bij unanimiteit zal worden besloten, maar via de medebeslissingsprocedure.1Belangrijke initiatievenBelangrijke initiatieven die worden ontwikkeld, of reeds werden uitgevoerd
binnen de eerste pijler, betreffen onder meer de opstelling van een handvest
inzake de fundamentele rechten van de burgers van de Europese Unie, de vergemakkelijking
van de toegang van de Europese burgers tot de rechter op het gehele Europese
grondgebied (bij grensoverschrijdende zaken), de verdere ontwikkeling van
een algemene migratiestrategie, het asielbeleid en de opvang van vluchtelingen.Op het terrein van de derde pijler kunnen worden genoemd: de wederzijdse
erkenning van rechterlijke beslissingen in strafzaken, verbetering van de
samenwerking tussen de nationale justitiële en politiële administraties,
de verdere ontwikkeling van Europol, het Europees aanhoudingsbevel (inwerkingtreding
voorzien op 1 januari 2004), het in 2002 opgerichte Eurojust (een eenheid
voor justitiële samenwerking en coördinatie van opsporing en vervolging)
tussen de lidstaten belast met bestrijding grensoverschrijdende georganiseerde
criminaliteit).Het voorstel van de Europese Commissie tot het instellen van een Europees
openbaar ministerie voor de bestrijding van fraude ten nadele van de financiën
van de Gemeenschap heeft zijn voorlopig beslag gekregen binnen de Europese
Conventie. Het door de conventie voorgestelde artikel voorziet in de mogelijkheid
op termijn binnen Eurojust een Europees openbaar ministerie in te stellen.Een aantal landen van de EU (waaronder Nederland) voelt onder voorwaarden
voor de instelling van een Europees openbaar ministerie. Dit was de uitkomst
van de consultatieronde van de Europese Commissie onder de lidstaten. Ieder
jaar gaan honderden miljoenen euro van het EU-budget verloren aan specifiek
tegen de financiën gerichte criminaliteit (onder andere fraude). Op dit
moment is er wel een antifraudebureau (OLAF), maar dat is niet voldoende volgens
de Europese Commissie.5.1.5 Strategie van LissabonIn maart 2000 kondigde de Europese Raad van Lissabon een nieuwe strategische
doelstelling aan voor het sociaal-economische beleid van de Unie: in 2010
wil de EU «...de meest dynamische en concurrerende kenniseconomie ter
wereld zijn die in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere
banen en een hechtere sociale samenhang.»De Europese Raad van Gotenburg van juni 2001 voegde vervolgens milieu
toe als integraal onderdeel van deze strategie. De Lissabonstrategie geeft
daarmee richting aan het economisch, sociaal en milieubeleid van de EU. De
Europese Commissie heeft zich gecommitteerd aan een ambitieus, alomvattend
tienjarenprogramma van hervormingen van de arbeids-, kapitaal- en productenmarkten
die elkaar onderling versterken.2Achtereenvolgende Europese Raden hebben een groot aantal actiepunten geïdentificeerd
om de Lissabonstrategie te verwezenlijken. Om de lidstaten te stimuleren deze
actiepunten te vertalen in nationaal beleid is, naast de bestaande communautaire
methode en bestaande vormen van beleidscoördinatie, de open
coördinatiemethode in het leven geroepen. Dit is een niet-dwingende vorm
van Europese samenwerking, waarbij de lidstaten de resultaten van elkaars
beleid afzetten tegen van tevoren overeengekomen indicatoren of streefcijfers.
Goed presterende lidstaten bieden voorbeelden van succesvol beleid waar andere
lidstaten van kunnen leren. Achterblijvende lidstaten worden aangespoord hun
beleid te verbeteren. De Commissie speelt daarbij een belangrijke rol door
de prestaties van lidstaten te meten en te beschrijven in het zogeheten syntheserapport.
In dit rapport geeft de Commissie bovendien haar visie op de maatregelen die
nodig zijn om de Lissabondoelstellingen te verwezenlijken. Om de prestatie
van lidstaten en de Unie op diverse beleidsterreinen te kunnen meten en evalueren,
zijn goede indicatoren en statistische gegevens nodig. De onderliggende statistische
infrastructuur moet daarop aansluiten. 5.2 Hervorming financieel management EUDe grondslag voor de huidige reorganisatie van het financieel management
binnen de EU wordt gevormd door het witboek Hervorming
van de Commissie (maart 2000, bijgewerkte versie in april 2000).
Een belangrijk doel is verbetering van het financieel management, de doelmatigheid
en de verantwoordingsplicht. In het EU-trendrapport 2003 (§ 5.4.1)
zijn de hoofdlijnen van de hervorming tot eind 2002 kort beschreven. In deze
paragraaf gaan wij nader in op enkele belangrijke recente ontwikkelingen op
het gebied van financieel management en met name op de jaarlijkse activiteitenverslagen
en betrouwbaarheidsverklaringen van de DG's en diensthoofden, die in 2003
voor het tweede jaar zijn afgegeven.5.2.1 Nieuw financieel reglementDe afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in de hervorming van
het financieel management binnen de Europese Commissie met de instelling van
een centrale Interne Auditdienst en zogenoemde interne auditeenheden binnen
de DG's (ook wel «Internal Audit Capabilities» genoemd) en het
opstellen van het nieuwe Financieel Reglement. Op 1 januari 2003 is dit
laatste in werking getreden. De belangrijkste veranderingen zijn:• duidelijke verdeling/scheiding bevoegdheden betrokkenen bij financieel
management;• duidelijke verantwoordelijkheidsafbakening bij centraal, decentraal
en internationaal beheer;• verschuiving van ex-ante-controle door het DG Financiële Controle
naar ex-post-controle binnen het eigen DG;• versterking van verantwoordingsplicht. 5.2.2 Jaarlijkse activiteitenverslagen en betrouwbaarheidsverklaringen
van de DG'sOpzet planning en verantwoordingIn het kader van de hervorming van de Commissie zijn in 2002 het «activiteitengestuurd
management» (AGM) en de strategische planning- en programmeringcyclus
volledig operationeel geworden. Dit houdt het volgende in:• binnen alle DG's en diensten worden jaarlijkse beheersplannen opgesteld
aan de hand van vergelijkbare informatie betreffende prioriteiten, toegewezen
middelen, doelstellingen en indicatoren per activiteit;• deze dragen bij aan de opstelling van de jaarlijkse beleidsstrategie
op het niveau van de Commissie als geheel;• de strategie wordt vertaald in het voorontwerp van de EU-begroting
en in het wetgevingsprogramma van de Commissie;• sluitstuk vormt de verantwoording over de uitvoering door de directeuren-generaal
en hoofden van dienst in de vorm van het jaarlijkse activiteitenverslag en
betrouwbaarheidsverklaring (in feite een «in control»-statement;
hierna afgekort als DG-verklaringen).De jaarlijks terugkerende verantwoordingsplicht van de lijnmanagers binnen
de Europese Commissie is een belangrijk element van de hervorming van het
financieel management binnen de EU en moet de transparantie en verantwoording
mogelijk maken. Waar vroeger de verantwoordelijkheid voor het financieel management
in belangrijke mate werd afgedekt door het geven van een ex-ante-visum en
laten uitvoeren van ex-post-controles door een apart onderdeel van de Europese
Commissie (DG Financiële Controle), zijn het nu de lijnmanagers die persoonlijk
verantwoordelijk zijn voor beleid, (financieel) beheer en besteding van de
middelen en dienen deze zich hierover te verantwoorden in hun DG-verklaringen.
Met andere woorden: de managementverantwoordelijkheden en daarbij behorende
verantwoordingsplichten zijn met de hervorming van de Europese Commissie geëxpliciteerd.In de DG-verklaring dient de lijnmanager expliciet aan te geven of hij/zij
een redelijke zekerheid heeft dat de middelen die zijn toegekend aan de activiteiten
omschreven in het jaarverslag zijn gebruikt conform de doelstelling en in
overeenstemming met de principes van goed financieel beheer, en dat de in
werking zijnde controlesystemen de vereiste garanties geven over de wettigheid
en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen.Voor de DG's en diensthoofden bestaat de mogelijkheid om hun verklaring
te kwalificeren met voorbehouden en hun conclusies van opmerkingen te voorzien.
Voorbehouden zijn bedoeld om tekortkomingen of materiële problemen aan
te kunnen geven die de afgifte van een niet-gekwalificeerde verklaring belemmeren.
Formeel moet de omvang/materialiteit van het voorbehoud worden gekwantificeerd.
Voorbehouden dienen voorzien te zijn van maatregelen ter oplossing van de
gerezen tekortkomingen/problemen.In het syntheseverslag dat de Europese Commissie opstelt naar aanleiding
van deze exercitie verantwoordt zij zich over de uitvoering van haar beleidsprogramma.
Daarnaast gaat zij dieper in op de gesignaleerde tekortkomingen/problemen
in de DG-verklaringen en op andere controleresultaten uit onderzoeken van
de Interne Audit Dienst en het «Audit Progress Committee». Naar
aanleiding hiervan stelt de Europese Commissie overkoepelende actiepunten
op, die op korte termijn (doorgaans voor het einde van het kalenderjaar)
tot corrigerende maatregelen dienen te leiden, waarvan de voortgang wordt
meegenomen in de volgende DG-verklaringen.Werking van de verantwoording over 2001In mei 2002 werden DG-verklaringen voor het eerst Commissiebreed opgesteld.
In haar syntheseverslag over 20011 meldt de Europese
Commissie dat deze eerste ronde een heterogeen beeld had opgeleverd, waarbij
135 voorbehouden/opmerkingen door 31 DG's en diensthoofden waren gemaakt (het
onderscheid tussen voorbehouden en opmerkingen bleek nog niet goed toegepast).
Deze betroffen zowel beleidsmatige zaken zoals het vergoedingssysteem voor
gemaakte kosten voor technologieprogramma's, als uitvoeringstechnische zaken
zoals de toereikendheid van de eigen beheer- en controlesystemen. Voor elk
van deze voorbehouden en opmerkingen zijn actiepunten geformuleerd en corrigerende
maatregelen/vervolgacties aangekondigd (zie bijlage 7 voor een uitwerking
hiervan).Werking van de verantwoording over 2002Het syntheseverslag over 20022 besteedt veel
aandacht aan de uitvoering van deze actiepunten en aan de aanbevelingen van
de Europese Rekenkamer, de Interne Auditdienst en het «Audit Progress
Committee». Volgens de Commissie is er sprake van een actieve aanpak
van de problemen, maar bestaat er achterstand bij de invoering van de benodigde
controlesystemen. Er moet nog de nodige voortgang worden geboekt bij de toepassing
van de interne controlenormen voordat voldaan kan worden aan de in de DG-verklaring
vereiste garanties. Wat de actiepunten/corrigerende maatregelen betreft geeft
de Commissie aan dat het effect van de uitvoering van deze maatregelen nog
niet volledig zichtbaar is. Een goede uitvoering vereist doorlopend toezicht
en voldoende middelen hiervoor in de managementplannen van de DG's. Dit laatste
is volgens de Commissie nog een zorgpunt.Verder heeft de Europese Commissie besloten de inhoud van de jaarlijkse
activiteitenverslagen te verbeteren. Zo dienen de DG's expliciet in hun jaarverslagen
in te gaan op de follow-up van voorgaande auditaanbevelingen en van actiepunten/corrigerende
maatregelen uit eerdere jaarverslagen/syntheseverslagen. Voor de voorbehouden
is het «relevantie»-concept ingevoerd. Dit dient om te verduidelijken
wanneer een deficiëntie zo omvangrijk wordt dat deze als voorbehoud moet
worden gemeld.De meeste punten van voorbehoud in de tweede ronde van DG-verklaringen
betreffen:• moeilijkheden bij het opvangen van risico's die inherent zijn aan
gedeeld of gedecentraliseerd beheer;• het gevaar dat te veel wordt betaald bij overeenkomsten en subsidies
die gebaseerd zijn op vergoeding van de werkelijk gemaakte kosten;• een tekort aan gespecialiseerd personeel (onder meer op het gebied
van financieel beheer en audit).Mede naar aanleiding van deze voorbehouden wil de Commissie dat vanaf 2004
de activiteiten opgenomen in de jaarlijkse beheersplannen van de DG's geprioriteerd
worden en dat hiermee rekening wordt gehouden bij de toekenning van middelen.
In ieder geval dienen eenheden belast met interne controle en audits voldoende
personeel te hebben.Over de DG-verklaringen merkt de Europese Rekenkamer in haar jaarverslag
over 2002 op dat er verbetering in de kwaliteit en samenhang van de verslagen
is opgetreden. Wel spreekt zij haar zorg uit over het geringe effect dat de
hervorming van de interne-controlesystemen de afgelopen twee jaar heeft opgeleverd.
Zij pleit daarbij – samen met de Interne Auditdienst – voor bijzondere
inspanningen om de benodigde gedragsverandering tot stand te brengen.Verder merkt de Europese Rekenkamer op dat het aantal voorbehouden, waarvan
de omvang te vaak onduidelijk blijft, nog groot is. Als gevolg daarvan kunnen
de DG-verklaringen nog geen grondslag vormen voor haar eigen betrouwbaarheidsverklaring
(de DAS).5.2.3 Baten-lastenstelsel en invoering nieuw boekhoudsysteemDe Europese Commissie is voornemens op relatief korte termijn van het
kas-/verplichtingenstelsel over te stappen naar het baten-lastenstelsel. Volgens
het financieel reglement moet deze omschakeling uiterlijk in 2005 plaatsvinden.
Verder is de Commissie van plan een nieuw boekhoudsysteem in te voeren; daartoe
heeft zij in december 2002 een mededeling gepubliceerd.1 Begin juli 2003 is hierover het eerste voortgangsverslag gepubliceerd.
Inmiddels heeft Price Waterhouse Coopers een haalbaarheidsstudie uitgevoerd
en een informatiestrategie opgesteld.2De voorgenomen doelstelling een volledig geïntegreerd boekhoudsysteem
in 2005 te verwezenlijken is erg ambitieus. Waarschijnlijk zullen de voorbereidende
werkzaamheden pas dan zijn afgerond, zodat de lokale systemen pas vanaf 2005
daadwerkelijk aan het centrale systeem kunnen worden gekoppeld.5.2.4 Uniform controlemodelBinnen de EU wordt op diverse plaatsen gediscussieerd over de samenwerking
tussen de instanties betrokken bij het beheer van en de controle op EU-gelden
en problemen die daarbij kunnen optreden. Een belangrijke aanjager is de Interne
Auditdienst van de Europese Commissie, die – in aansluiting op de hervorming
van de Commissie – met haar «Verstehen»-conferenties de
discussie over de architectuur van een efficiënt en effectief stelsel
van beheer en controle in de EU sterk heeft gestimuleerd. Hierbij gaat het
met name om het risico dat voor DG's bestaat bij gedeeld en gedecentraliseerd
management van EU-gelden (het zogenoemde «delegatierisico») en
de vraag hoe hiermee om te gaan.Met de syntheseverslagen van de Commissie over 2001 en 2002 wordt deze
kwestie nieuw leven ingeblazen doordat het delegatierisico daarin is gesignaleerd
als een belangrijk probleem dat oplossing behoeft. In dit verband is er binnen
de Commissie een groep ingesteld die tot (meerjarige) taak heeft diverse maatregelen
te onderzoeken, zoals het verstrekken van betrouwbaarheidsverklaringen en
verklaringen betreffende vooraf door de lidstaten openbaar te maken gegevens.
Op korte termijn zal een juridische analyse van de verdeling van de bevoegdheden
voor gedeeld beheer tussen de Commissie en de lidstaten plaatsvinden. Uiterlijk
in maart 2004 komt de Commissie met voorstellen.Ook de nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer discussiëren
over meer samenwerking. In verband met de aanstaande uitbreiding van de EU
heeft het Contactcomité van presidenten van de rekenkamers besloten
eerst de algemene principes van hun onderlinge samenwerking vast te leggen.
Gelet op de onafhankelijkheid van deze nationale controle-instanties luistert
dit nogal nauw. Daarnaast wordt thans overlegd over nieuwe vormen van en onderwerpen
voor samenwerking. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de
wenselijke opzet van het Europese beheer- en controlebestel.5.2.5 Vereenvoudiging beheer/controle/toezicht structuurfondsenNaar aanleiding van de syntheseverslagen van de Commissie over 2001 en
2002 is besloten op het terrein van gedeeld beheer concrete stappen te ondernemen
om de gelijkschakeling van auditmethodes en -processen te bevorderen tussen
de betrokken DG's en diensten. Daarbij gaat de aandacht vooral uit naar de
ontwikkeling van gemeenschappelijke normen, complementaire controle- en auditprocessen
op communautair en nationaal niveau en het uitwerken van «betrouwbaarheidsprotocollen»
met de lidstaten. Hierbij heeft DG Regio het voortouw en de discussies hierover
dienen in maart 2004 tot een mededeling van de Commissie te leiden.Men is inmiddels begonnen met een proefproject waarin zogenoemde vertrouwenscontracten
tussen Commissie en de lidstaten worden gesloten. In ruil voor minder controles
door de Commissie zelf, verplichten de deelnemende lidstaten zich tot het
leveren van meer verantwoordingsinformatie (onder andere over controleplannen
en de realisatie van de 5%-controles) in de 30-juni-verslagen. Naast Nederlandse
ministeries overwegen ook de autoriteiten in Denemarken, Oostenrijk, Portugal,
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk deel te nemen aan dit proefproject.5.3 Actieplan Commissie voor fraudebestrijdingIn 2001 heeft de Europese Commissie een Actieplan Fraudebestrijding vastgesteld.1 Het plan is een uitwerking van de algemene beleidsvoornemens
van de Commissie voor de bescherming van de financiële belangen van de
Gemeenschappen.In het Actieplan heeft de Commissie een aanpak geformuleerd op basis van
vier strategische doelstellingen:• ontwikkeling van een algemeen wetgevingsbeleid inzake fraudebestrijding;• versterking van de samenwerking tussen de bevoegde autoriteiten;• een interinstitutioneel optreden ter voorkoming van en bestrijding
van corruptie;• versterking van de strafrechtelijke dimensie.Het actieplan bevat de meerjarige prioritaire acties voor de jaren 2001–20032 en initiatieven die moeten worden uitgevoerd door de
diensten van de Commissie in nauwe samenwerking met de autoriteiten in de
lidstaten, inclusief het in 1999 opgerichte Europees Bureau voor Fraudebestrijding
OLAF.De verschillende acties hebben deels een preventief karakter en voor een
ander deel zijn ze gericht op een effectief beleid van financiële follow-up
(tijdige en volledige terugvordering en gelijke administratieve of gerechtelijke
sancties).In deel 2 volgt het landenvergelijkende beeld uit de jaarlijkse rapportage.5.4 ConclusiesIn 2002 hebben belangrijke beleidsontwikkelingen plaatsgevonden in diverse
sectoren, mede in het kader van de discussies rond het ontwerpen van een EU-grondwet.
Er zijn diverse hervormingsvoorstellen aangenomen of nog in discussie.Op 1 januari 2003 is het nieuwe financieel reglement in werking getreden.
Dit kan een belangrijke impuls geven aan het financieel management van de
Europese Commissie.De recent ingevoerde strategische planning- en programmeringcyclus van
de Commissie lijkt nu al vruchten af te werpen. Met name het feit dat de DG-verklaringen
aanleiding geven tot het vaststellen van actiepunten op Commissieniveau, die
verder worden uitgewerkt in corrigerende maatregelen, waarvan de uitvoering
in de volgende jaarlijkse activiteitenverslagen worden gevolgd, is veelbelovend.
De realisatie van de hooggestelde ambities zal echter nog de nodige inspanningen
vergen.6 RECAPITULATIE EN TRENDSIndicator 1: kwaliteit EU-systemen voor financieel managementDe in het vorige EU-trendrapport genoemde hervormingen binnen de Europese
Commissie hebben deels hun beslag gekregen, maar zijn voor een deel ook nog
in ontwikkeling. Op 1 januari 2003 is het nieuwe financieel reglement
van kracht geworden. Binnen de Europese Commissie is de aandacht toegenomen
voor een goede verantwoording. DG-verklaringen en managementrapportages krijgen
follow-up en de Interne Auditdienst van de Europese Commissie heeft haar positie
verstevigd.Dit laat onverlet dat er binnen de EU meer aandacht nodig is voor goed
financieel management en voor het goed verantwoorden over de resultaten die
worden geboekt. De begroting vertoont al enkele jaren een fors overschot dat
weliswaar leidt tot terugbetaling van reeds betaalde afdrachten aan de lidstaten,
maar dat ten koste gaat van uitvoering van het vastgestelde beleid. Op 1 mei
2004 treden tien nieuwe lidstaten toe tot de EU. Veranderingen in de organisatie
van EU-systemen voor financieel management zijn mede afhankelijk van het resultaat
van de onderhandelingen over de ontwerp EU-grondwet. In dit ontwerp worden
evenwel de principes van goed openbaar bestuur («good governance»,
«good accountability») niet of nauwelijks geconcretiseerd in passende
verdragsverplichtingen. De positie van de Europese Rekenkamer in de ontwerp
EU-grondwet zou verbeterd moeten worden.DEEL 2. OVERZICHT OP LIDSTAATNIVEAU7 INLEIDING DEEL 2Dit tweede deel van het EU-trendrapport 2004 geeft een landenvergelijkend
beeld van het financieel management van EU-gelden. De Algemene Rekenkamer
is op basis van openbaar beschikbare informatie nagegaan of er inzicht bestaat
in de recht- en doelmatige besteding van EU-gelden in de lidstaten van de
EU.De Europese Commissie bepaalt in belangrijke mate de inrichting van de
beheer- en toezichtstructuren rond de geldstromen die de lidstaten ontvangen.
Voor geldstromen waarbij sprake is van gedeeld beheer door Commissie en (partijen
in de) lidstaten – dat wil zeggen, waarbij de Commissie en de lidstaten
gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het beleid, zoals
bij het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen wordt een
groot deel van de feitelijke vormgeving van de beheer- en toezichtstructuren
overgelaten aan de lidstaten. De Europese Commissie stelt hieraan wel eisen.
Deze zijn neergelegd in het nieuwe financieel reglement en in verschillende
verordeningen.Binnen de Europese Commissie wordt (interne) controle uitgeoefend op de
manier waarop de Commissie en de lidstaten invulling geven aan hun taken en
bevoegdheden. Achteraf wordt onafhankelijke (externe) controle uitgeoefend
door de Europese Rekenkamer. Deze kan zowel plaatsvinden bij de Europese Commissie
in Brussel als binnen de lidstaten. Binnen de lidstaten zelf hebben (in de
meeste gevallen) ook de nationale rekenkamers de mogelijkheid om onafhankelijke
controles uit te voeren op de besteding van de EU-gelden.1De uitkomsten van controles kunnen antwoord geven op de vraag of de EU-gelden
recht- en doelmatig worden besteed. De onderzoeken van de Europese Rekenkamer
en van de rekenkamers van de lidstaten worden gebruikt voor de respectievelijke
verantwoordingprocessen in de EU en de lidstaten. Uiteindelijk wordt mede
op basis van deze informatie vastgesteld welk deel van de EU-uitgaven rechtmatig
is.Dit tweede deel van het EU-trendrapport 2004 is als volgt opgebouwd.Hoofdstuk 8 geeft een landenvergelijkend beeld van inkomsten en uitgaven.
De hoofdstukken 9 en 10 behandelen vervolgens de controles op deze geldstromen
door de respectievelijke nationale rekenkamers en de Europese Rekenkamer.In hoofdstuk 11 komen enkele aspecten rond de bescherming van EU-belangen
aan de orde.De hoofdstukken 12 en 13, ten slotte, bespreken het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en het structuurbeleid. Daarbij wordt een landenvergelijkend
beeld geschetst van de afrekening van de structuurfondsperiode 1994–1999.Deel 2 wordt in hoofdstuk 14 afgesloten met een recapitulatie en een overzicht
van trendinformatie. 8 INKOMSTEN EN UITGAVEN VERDEELD NAAR LIDSTAAT8.1 Inkomsten 2002De eigen middelen (de inkomsten van de EU) bestaan uit:• landbouwrechten en -heffingen en bijdragen suiker en isoglucose;• invoerrechten in het verkeer met niet-lidstaten;• BTW-middelen;• BNP-bijdrage.Tabel 9 geeft voor de jaren 2001 en 2002 een landenvergelijkend overzicht
van de eigen middelen die door de lidstaten worden afgedragen. De eigen middelen
voor 2003 zijn geraamd op € 98, 3 miljard (zie deel 1, § 2.1.1.).Tabel 9. Overzicht eigen middelen EU, naar afdracht per
land in 2001 en 2002 (bedragen in miljoenen euro's). LidstaatLandbouwrechten en heffingen suiker en isoglucoseDouane-rechtenIngehouden voor perceptiekosten1BTW-middelenBNP-bijdrageCorrectie Verenigd KoninkrijkTotaal 2002% van EU-15 2002Totaal
20012% van
EU-15 in 2001België73,41 346,2– 531,0513,61 335,7280,03 017,93,93 531,64,4Denemarken34,1208,9– 92,5418,2893,1196,21 656,12,11 777,72,2Duitsland455,82 743,2– 1 234,34 760,110 504,5353,017 582,222,619 727,224,4Finland9,098,7– 43,6289,1693,5137,81 184,51,51 233,21,5Frankrijk366,91 178,1– 595,44 012,17 684,71 505,914 152,318,214 471,317,9Griekenland23,4173,2– 75,0365,5704,8145,51 337,51,71 350,11,7Ierland7,6135,4– 57,9281,6537,5114,61 018,81,31 211,31,5Italië131,71 290,7– 554,32 719,06 390,41 301,911 279,514,511 612,514,4Luxemburg0,216,7– 6,851,8100,721,3183,80,2256,50,3Nederland258,81 340,5– 638,11 155,22 264,986,34 467,45,75 517,06,8Oostenrijk36,8258,5– 114,9553,71 070,034,51 840,52,42 091,02,6Portugal21,3123,0– 58,8335,1635,9130,81 187,31,51 266,01,6Spanje61,1887,7– 363,51 829,33 430,7705,86 551,28,46 591,58,2 Verenigd Koninkrijk537,42 768,7– 1 239,04 538,78 480,5– 4 933,510 152,813,17 743,49,6Zweden27,8348,0– 143,5565,01 220,768,12 086,22,72 337,72,9Totaal2 045,012 917,5– 5 748,622 388,245 947,6148,277 698,0100,080 718,1100,0Bron: Europese Commissie/Directoraat-generaal Budget, Own resources, evaluation an financial programming/Allocation of 2002
expenditure and own resources by Member State. September 2003.1 Inclusief de met terugwerkende kracht doorgevoerde verhoging
van het percentage voor perceptiekosten (van 10% naar 25%).2 Europese Commissie/Directoraat-generaal Begroting, ontvangsten
per lidstaat volgens ramingen in financiële perspectieven, tabel 4f (september
2003).Duitsland draagt in absolute zin het meest bij aan de begroting van de
EU, gevolgd door Frankrijk en Italië. Nederland komt op de zesde plaats.8.2 Uitgaven 2002Tabel 10 geeft een landenvergelijkend overzicht van de besteding van EU-subsidies
in de lidstaten, voor de jaren 2001 en 2002. Tabel 10. Overzicht betalingen EU (exclusief uitgaven
aan instellingen) naar beleidsterrein per land in 2002 (prijzen 2002). Land Uitgaven EU (in miljoenen euro's, afgerond)  gemeenschappelijk landbouwbeleidstructurele actiesintern beleidextern beleidpre-toetre-
dingssteuntotaal (in
miljoenen euro's)totaal
(%)België949245,3562,129,51,31 787,32,2Denemarken1 223,460,3132,31,10,11 417,21,8Duitsland6 812,73 413,81 202,814,60,811 444,714,3Finland838,8222,6105,00,6–1 167,01,5Frankrijk9 781,51 273,7593,76,30,911 656,114,6Griekenland2 637,21 825,4152,41,5–4 616,55,8Ierland1 724,4757,480,20,8–2 562,83,2Italië5 695,11 813,7466,534,13,58 012,910,0Luxemburg38,39,578,50,15,3131,70,2Nederland1 177,555,0270,34,41,91 509,11,9Oostenrijk1 092,1185,9246,01,4–1 525,41,9Portugal768,62 993,877,00,3–3 839,74,8Spanje5 959,78 832,2325,49,30,415 127,118,9Verenigd Koninkrijk4 003,31 320,0610,518,37,65 959,87,5Zweden817,6237,9135,10,8–1 191,41,5Reserves     170,510Diversen*1,0252,71 528,94 300,61 730,57 813,7Totaal43 520,623 499,06 566,74 423,71 752,479 932,9100%Bron: Jaarverslag Europese Rekenkamer 2002. Luxemburg november 2003.* Betreft hoofdzakelijk niet geografisch toe te delen uitgaven voor projecten
in derde landen en participaties van derden.Spanje was in 2002 net als in 2001 de grootste ontvanger (circa 18,9%),
gevolgd door Frankrijk (14,6%), Duitsland (14,3,%) en Italië (10,0%).
Nederland ontving ruim € 1,5 miljard (1,9%).8.3 Nettopositie 2002Het verschil tussen het totaalbedrag dat een lidstaat in de vorm van afdrachten
aan de EU betaalt, en het totaalbedrag van de bijdragen die dat land uit de
EU-begroting ontvangt, bepaalt de «nettopositie» van een lidstaat.De nettopositie kan voor de lidstaten jaarlijks verschillen. Voor het
berekenen van de nettopositie van lidstaten worden bovendien verschillende
berekeningsmethoden gebruikt. In de methode die de Europese Commissie hanteert
worden de landbouwheffingen en douanerechten niet meegeteld, omdat zij die
beschouwt als inkomsten die weliswaar worden geïnd door de lidstaat,
maar die direct toebehoren aan de EU.Volgens de berekeningen van de Commissie waren er in 2002 tien lidstaten
nettobetaler. Vier landen waren netto-ontvanger en bij één lidstaat
was de budgettaire balans in evenwicht.8.4 ConclusiesDe totaalbegroting van de EU is in 2002 licht gestegen ten opzichte van
het voorgaande jaar. Nederland was in 2002 nettobetaler.Spanje, Frankrijk, Duitsland en Italië kregen het meeste geld uit
de EU-begroting.9 CONTROLE DOOR NATIONALE REKENKAMERS9.1 OnderzoeksmandaatDe onderzoeksmandaten van de nationale rekenkamers in EU-lidstaten op
het terrein van de EU-geldstromen geven aan wat ze mogen onderzoeken, op welk
niveau en in welke mate. In 2002 zijn hierin geen noemenswaardige verandering
opgetreden.De Algemene Rekenkamer is ook nagegaan of en in hoeverre in de dertien
aanstaande EU-lidstaten en in de kandidaat-lidstaten wijzigingen zijn aangebracht
in de regelingen voor de controlebevoegdheden van de rekenkamers op het terrein
van EU-geldstromen. In de situatie zoals geschetst in het EU-trendrapport
2003 blijkt geen verandering te zijn opgetreden.9.2 Werkzaamheden nationale rekenkamers EU-lidstaten9.2.1 Onderlinge samenwerkingContactcomitéHet belangrijkste internationale overlegorgaan van nationale rekenkamers
in de EU is het Contactcomité, waarin de presidenten van alle rekenkamers
in de EU-landen en die van de Europese Rekenkamer zitting hebben. Het Contactcomité
komt éénmaal per jaar bijeen. Deze bijeenkomsten worden ambtelijk
voorbereid door de «liaison officers» van de nationale rekenkamers
en die van de Europese Rekenkamer.Sinds de publicatie van het EU-trendrapport 2003 heeft één
bijeenkomst van het Contactcomité plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst
is onder meer gesproken over het EU-trendrapport. Het besluit is genomen om
bij het doen van onderzoek naar het financieel management van EU-gelden verder
samen te werken. In eerste instantie hebben de rekenkamers van het Verenigd
Koninkrijk, Zweden en Denemarken aangegeven volgend jaar ook werk op dit gebied
zelf te zullen publiceren.Tijdens de bijeenkomst van het Contactcomité is verder een resolutie
aangenomen over de positie van de Europese Rekenkamer in de ontwerp EU-grondwet
(zie § 4.3.1).Internationale werkgroep structuurfondsenOok de internationale werkgroep structuurfondsen is in het Contactcomité
onderwerp van bespreking geweest. De Algemene Rekenkamer participeert in deze
werkgroep samen met negen andere rekenkamers en doet in 2004 onderzoek naar
twee aspecten van beheer en controle inzake de structuurfondsen: de audit trail (het controlespoor) en de 5%-controle (steekproefcontrole
waarbij 5% van de subsidie wordt getoetst om inzicht te verkrijgen in de effectiviteit
van de beheer- en controlesystemen en om de aangiften van uitgaven te controleren).1Werkgroepen en taskforcesDaarnaast vindt in werkgroepen en «taskforces» regelmatig
overleg plaats tussen nationale rekenkamers op basis van besluiten die zijn
genomen in het Contactcomité. Deze overleggen zijn meestal gerelateerd
aan specifieke onderwerpen of betreffen gezamenlijke werkzaamheden.Samenwerking op projectbasisTen slotte werken acht nationale rekenkamers2
en de Europese Rekenkamer samen in een project waarbij voor bepaalde landbouwsubsidies
de kosten van controles ter plaatse in kaart worden gebracht.
De resultaten van het Nederlandse onderzoek zijn samengebracht in deel 2,
hoofdstuk 18.9.2.2 Gebruik bevindingen Europese RekenkamerDe meeste rekenkamers maken geen gebruik van de bevindingen van de Europese
Rekenkamer voor een eigen rapport aan het parlement en/of regering, uitgezonderd
de rekenkamers van het Verenigd Koninkrijk, Portugal, Finland, Denemarken
en Nederland.De rekenkamer van het Verenigd Koninkrijk
(National Audit Office) wil met haar jaarlijkse rapportage de aandacht van
het parlement vestigen op de betekenis en relevantie van de belangrijkste
onderzoeksbevindingen van de Europese Rekenkamer. Onderwerpen die voor het
Verenigd Koninkrijk van bijzonder belang zijn worden uitvoeriger belicht.
De rapportage van de National Audit Office van juni 20031 gaat onder meer in op de belangrijkste hervormingsinspanningen van
de Europese Commissie ter verbetering van het financieel management en de
controle, de omvang van fraude en onregelmatigheden (in de verschillende lidstaten)
ter bevordering van maatregelen voor versterking van de financiële controle
in de toetredende landen.De rekenkamer van Portugal neemt de gegevens
van de Europese Rekenkamer op in een meer algemeen verslag aan het parlement,
terwijl de Finse rekenkamer op basis van het jaarverslag
van de Europese Rekenkamer betrokken wordt bij hoorzittingen in het parlement
over het financieel management in de EU.De rekenkamer van Denemarken maakt een analyse
van de verslagen van de Europese Rekenkamer en rapporteert vertrouwelijk aan
de regering.In Nederland besteedt de Algemene Rekenkamer
met ingang van 2003 in het EU-trendrapport aandacht aan rapporten van de Europese
Rekenkamer. In dit trendrapport worden de rapporten van de Europese Rekenkamer
met name behandeld in hoofdstuk 10.9.2.3 EU-onderzoek door andere nationale rekenkamersDoor middel van onderzoek van openbaar beschikbare bronnen heeft de Algemene
Rekenkamer getracht te inventariseren welke onderzoeken op EU-terrein werden
verricht door haar zusterinstellingen. De resultaten van deze inspanning zijn
terug te vinden in bijlage 10 van dit EU-trendrapport.Een voorzichtige conclusie op basis van deze inventarisatie is dat er
op basis van openbare bronnen, door ontoegankelijkheid en/of onvergelijkbaarheid
van de rapporten geen uitspraken zijn te doen over het financieel management
van geldstromen als geheel.9.3 ConclusiesVeel lidstaten en toetredende landen hebben vergelijkbare controlebevoegdheden
op EU-terrein als de Europese Rekenkamer. Onderzoek naar EU-geldstromen vindt
slechts op beperkte schaal plaats. Extern gecontroleerde, openbare informatie
over de besteding van EU-gelden per lidstaat is nog steeds niet ruim voorhanden.
Op het gebied van samenwerking is echter een verbetering zichtbaar, bijvoorbeeld
op het gebied van onderzoek naar de structuurfondsen. Ook de samenwerking
van de nationale rekenkamers in het kader van het EU-trendrapport begint vorm
te krijgen.10 EUROPESE REKENKAMER10.1 Betrouwbaarheidsverklaringen 1994–2002In deel 1, § 3.3 is de gewijzigde aanpak behandeld die de Europese
Rekenkamer volgt bij haar werkzaamheden voor de betrouwbaarheidsverklaring
bij het jaarverslag (déclaration d'assurance, kortweg DAS). Ook de
DAS voor 2002 komt hier ter sprake. Hieronder volgt een overzicht van de DAS-verklaringen
die de Europese Rekenkamer sinds het begrotingsjaar 1994 heeft afgegeven.Tabel 11. Overzicht DAS-oordelen Europese Rekenkamer 1994–2002. Begrotings- jaarDAS-oordeel algemeen DAS-oordeel landbouwbeleidDAS-oordeel structuurfondsen TotaaloordeelKwantitatief beeld  2002Geen positieve verklaringGeen kwantitatief
oordeel. Risicoanalyse is zwakste schakel
in het geïntegreerd beheer- en controlesysteem (GBCS); hogere foutenrisico's
uitgaven buiten het GBCS. Controlesystemen
van de Commissie verbeterd; in lidstaten dezelfde soort en even veel fouten.2001Geen positieve verklaringGeen kwantitatief
oordeel. Het foutenpercentage blijft
hoog: geen verbetering ten opzichte van vorige jaren. Ondanks betere regels voor beheer en controle in periode 2000–2006,
dezelfde fouten als in voorgaande periode. 2000Geen positieve verklaringGeen kwantitatief
oordeel.Foutenrisico's onvoldoende
beheerd. Geen verbetering in eerder vastgestelde situatie. Uitgaven via ingewikkelde structuur. Regels ingewikkeld
en moeilijk toepasbaar.1999Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Onaanvaardbaar aantal fouten. Frequentie materiële fouten hoog en werken door in totaalbedrag. Groot aantal fouten.1998Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Percentage materiële fouten ongeveer even
hoog als in voorgaande jaren. Percentage
materiële fouten te hoog. Groot
aantal materiële fouten in uitgavendeclaraties.1997Geen positieve verklaringGeen kwantitatief oordeel. Onaanvaardbaar groot aantal materiële fouten.
Percentage ongeveer even hoog als in voorgaande jaren. Ongeveer 16% van gecontroleerde verrichtingen bevat materiële
fouten. Aantal onregelmatigheden in
declaraties te groot. 1996Geen positieve verklaringMateriële
fouten 5,4% betalingen. Formele fouten niet gekwantificeerd. Geen oordeel
mogelijk bij 4,3% betalingen. Materiële
en formele fouten onder het gemiddelde.Foutenpercentage boven het gemiddelde. 1995Geen positieve verklaringMateriële
fouten 5,9%. Formele fouten niet gekwantificeerd. Geen oordeel mogelijk bij
2,3% betalingen.Materiële fouten
«significant lager» dan gemiddelde.Materiële fouten significant hoger dan het gemiddelde van 5,9% voor totaal. 1994Geen positieve verklaringMateriële fouten 4%. Formele fouten 4,8%.
Over 14% betalingen geen zekerheid.Verklaring
wettigheid en regelmatigheid niet mogelijk.Ontoereikend
bewijsmateriaal tot staving uitgavendeclaraties.10.2 Onderzoek naar doelmatigheid financieel beheerZowel in de jaarverslagen als in de speciale verslagen rapporteert de
Europese Rekenkamer over de doelmatigheid van het gevoerde financieel beheer.De financieel-beheersystemen en het beleid worden onderzocht op grond
van een aantal criteria: het financieel belang, het belang dat de budgettaire
autoriteit erin stelt, de bevindingen van eerder uitgevoerd onderzoek, het
risico van mismanagement en onregelmatigheden.10.2.1 Speciale verslagen 2003 en jaarverslag 2002De Europese Rekenkamer heeft de bevoegdheid te allen tijde opmerkingen
te maken over bijzondere kwesties. Gewoonlijk gebruikt zij daarvoor speciale
verslagen. In deze verslagen wordt gerapporteerd over de resultaten van controles
die in het algemeen over verschillende begrotingsjaren en in specifieke sectoren
van het EU-beheer zijn uitgevoerd. In 2002–2003 heeft de Europese Rekenkamer
naast het jaarverslag over 2002 dertien speciale verslagen uitgebracht.In het jaarverslag 2002 en de genoemde speciale verslagen komt de Europese
Rekenkamer tot een aantal hoofdbevindingen; deze zijn hierna geordend naar
aard en invalshoek van de controle.Doelmatigheid/doeltreffendheidDe Europese Rekenkamer wijst op de problematisch gebleken voorfinancieringsregeling als onderdeel van het systeem van uitvoerrestituties
en het beheer daarvan door de Europese Commissie.1
De regelgeving beantwoordt niet meer aan haar oorspronkelijke doel. De Europese
Rekenkamer beveelt aan de voorfinancieringsregeling volledig te herzien en
opheffing ervan in overweging te nemen.Bij de uitvoering van de programmering in het kader van de structuurfondsen (periode 2000–2006) constateert de Europese
Rekenkamer merkbare verbeteringen op het gebied van kwaliteit en samenhang
tussen de functies van beheer, betaling, toezicht en controle in vergelijking
met de vorige periode.2 Er zijn nog wel leemten
in de systemen voor beheer, betaling, toezicht en controle, alsmede te trage
en omslachtige programmeringsprocedures, waarbij de bevoegdheidsverdeling
tussen de lidstaten en de Europese Commissie niet altijd even duidelijk was.
Mede in het kader van de uitbreiding dient de Europese Commissie zich volgens
de Europese Rekenkamer verder in te zetten om de lopende vereenvoudiging doeltreffender
te maken en de kwaliteit van de structurele acties in termen van rechtmatigheid
en goed financieel beheer te verzekeren.De Europese Rekenkamer wijst in twee onderzoeken op doelmatigheidsrisico's
bij de inzet van pre-toetredingssteun voor landen
die zich voorbereiden op de toetreding tot de Europese Unie.3 Het gaat om structurele problemen bij bestuursinstanties van de toetredende
landen. Er is sprake van (a) een weinig doelmatige inzet van (schaarse) subsidies,
(b) tekortkomingen in het beheer bij de bestuursinstanties en (c) moeilijke
samenwerking tussen de Commissie, haar delegaties in de lidstaten, diverse
overheidsinstanties in de lidstaten en de toetredende landen.InformatievoorzieningOp het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid4 constateert de Europese Rekenkamer dat de Europese Commissie bij de
plattelandsontwikkeling niet beschikt over genoeg deugdelijke
informatie over het effect van de maatregel. De inmiddels dertig jaar oude
regeling is nog steeds niet aan een algeheel onderzoek naar haar doeltreffendheid
onderworpen. De steunregeling zou moeten worden herzien om een doeltreffender,
doelmatiger en zuiniger bijdrage aan de plattelandsontwikkeling te leveren.BeheerDe in november 2003 gepubliceerde speciale verslagen betreffen het (financieel)
beheer.1 In een onderzoek naar het beheer van
het financieel instrument voor het milieu (Life) wijst de Europese Rekenkamer
op de noodzaak de bestaande beheersprocedures te verbeteren, om zo het instrument
doeltreffender te maken. Meer aandacht voor de benutting van de resultaten
van de gefinancierde projecten vergroot de zekerheid dat de financieringen
zijn afgestemd op de doelstellingen van het milieubeleid.In het onderzoek naar het financieel beheer van de gemeenschappelijke
marktordening voor gedroogde voedergewassen constateert de Europese Rekenkamer
dat door de onduidelijke verordeningen in de lidstaten uiteenlopende interpretaties
en beheerpraktijken zijn ontstaan.10.2.2 Reactie Europese Commissie op speciale verslagen
2003De Europese Commissie erkent in het algemeen de tekortkomingen die de
Europese Rekenkamer aan de orde stelt. Zij heeft toegezegd alle nodige maatregelen
te treffen voor een beter financieel beheer – ook als het gaat om de
opheffing of herziening van bestaande regelingen. Volgend jaar zal de Europese
Rekenkamer rapporteren over de voortgang.10.3 ConclusiesDoor de nieuwe controleaanpak van de Europese Rekenkamer ten behoeve van
haar betrouwbaarheidsverklaring (DAS) is er een lichte verbetering opgetreden
in het inzicht in de rechtmatigheid van bepaalde geldstromen.Net als in voorgaande jaren was de DAS negatief van aard. 11 BESCHERMING BELANGEN VAN DE EUVolgens artikel 10 van het EG-Verdrag moeten lidstaten alle algemene en
bijzondere maatregelen treffen om nakoming van het Verdrag en de daaruit voortvloeiende
verplichtingen te verzekeren. Voor dit EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer
twee aspecten onderzocht die verband houden met gemeenschapstrouw: bestrijding
van fraude en onregelmatigheden en omzetting van EU-regelgeving in nationale
wetgeving.Verder heeft de Algemene Rekenkamer gekeken naar het juridisch toezicht
op de uitvoering van het gemeenschapsrecht zoals dit vorm krijgt in de zogeheten
«prejudiciële beslissingen» van het Hof van Justitie.11.1 Bestrijding fraude en onregelmatighedenJaarlijks rapporteert de Europese Commissie over de resultaten van de
genomen maatregelen ter bescherming van de financiële belangen en de
fraudebestrijding. De basis voor deze rapportages zijn onder andere de jaarlijkse
activiteitenverslagen van de afzonderlijke diensten, inclusief het antifraudebureau
OLAF, en meldingen van onregelmatigheden door de lidstaten.Het verslag van de Commissie bevat ook een overzicht van de belangrijkste1 gezamenlijke (wetgevende) inspanningen van de lidstaten
met het oog op de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschappen.
Het zijn de lidstaten zelf die daartoe de benodigde informatie aan de Commissie
verschaffen. Een echte vergelijkende analyse van de wetgevende en coördinerende
activiteiten op lidstaatniveau is volgens de Commissie nog steeds moeilijk,
vanwege de nog onvolledige informatieverstrekking door de lidstaten en vanwege
de beperkte harmonisatie van de begrippen«controle» en «sanctie».2Tot slot rapporteert de Commissie in haar jaarverslag ook over de geldende
regelingen voor de coördinatie van de controlewerkzaamheden door de talrijke
partijen en ambtenaren op verschillende niveaus van het binnenlandse bestuur
(betaalorganen, beheersautoriteiten, centrale en gedeconcentreerde nationale
diensten, gemeentelijke en provinciale diensten).311.1.1 Melding van onregelmatighedenVolgens de Europese Commissie loopt sinds een aantal jaren het aantal
meldingen door lidstaten van onregelmatigheden gestaag terug. Niettemin lag
het niveau van de vastgestelde onregelmatigheden in 2001 met € 1,275
miljard nog ruim boven het meerjarengemiddelde van de voorafgaande jaren.
Een oorzaak voor deze ongerijmdheid is volgens de Commissie dat de statistieken
niet alle door OLAF in 2001 ingestelde onderzoeken van gemelde gevallen bevatten.
Bovendien kunnen volgens de Commissie ook problemen ten gevolge van gewijzigde
meldprocedures van invloed zijn geweest op de daling van het aantal meldingen
door de lidstaten.4Na een daling in 2001 (ten opzichte van het jaar 2000) is het aantal onregelmatigheidsmeldingen
aan de Europese Commissie voor alle geldstromen samen in 2002 weer toegenomen.
Ook het daarmee gemoeide financieel belang nam in 2002 toe.5Tabel 12. Aantal meldingen onregelmatigheden per lidstaat
2001/2002.  Eigen middelenGemeenschappelijk
landbouwbeleidStructuurfondsenTotaal 20012002200120022001200220012002België2964846749014363547Denemarken679460841322140200Duitsland3643724517121641 9589793 042Finland201853203882111120Frankrijk2171994124512054638341 113Griekenland11262517*80*176116219Ierland34368821255*126177374Italië20630616324491107460657Luxemburg00200020Nederland20517345583239325731 163Oostenrijk101119131802087252286Portugal111514310955*58209182Spanje134121492997801837061 301Verenigd Koninkrijk18912225223455394496750Zweden18343118155464106Totaal1 8732 1192 4153 2851 1944 6565 48210 060* Inclusief Cohesiefonds.Opmerkelijk is de grote stijging in de sector structuurfondsen. Dit houdt
verband met de afwikkeling van de periode 1994–1999 in het jaar 2002
(zie § 13.1).De Europese Commissie heeft geconstateerd dat de omvang van het financieel
meldingsvolume van Duitsland en Nederland in verhouding tot het aan de lidstaat
toegekende budget evident afwijkt van overeenkomstige verhoudingen in de andere
lidstaten waar dit volume gelijke tred hield met het aan de lidstaat toekomende
budget.111.1.2 Omvang en achterstanden bij terugvorderingenDe meeste lidstaten hebben de Commissie gemeld dat er in 2001 sprake was
van een goede samenwerking tussen de controle-instanties, justitie en de beheer-/betalingsautoriteiten.
Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, heeft in 2001 maatregelen genomen
om de terugvordering van onder andere ten onrechte uitgekeerde gelden in het
kader van het ESF te verbeteren.2De Europese Commissie ziet toe op de inspanningen en resultaten van de
lidstaten bij de terugvordering van onverschuldigde subsidiebetalingen en
gemiste ontvangsten. Ofschoon het totaalbeeld volgens de Europee Commissie
in 2002 vergelijkbaar is met voorgaande jaren, nam de omvang van de daadwerkelijk
door de lidstaten ingevorderde bedragen is in 2002 weer verder toe. In de categorie landbouwuitgaven (Europees
Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Garantie) werden
in 2002 totaal 3 236 onregelmatigheden gemeld door de lidstaten voor
een totaal bedrag van € 198 miljoen.Rekening houdend met het nog openstaande saldo aan terugvorderingen dat
betrekking had op alle onregelmatigheidsmeldingen uit voorgaande jaren (€ 2,1
miljard) was het totaal terug te vorderen bedrag (inclusief de meldingen 2002)
in mei 2003 opgelopen tot € 2,3 miljard.1Tabel 13. Overzicht stand van terugvorderingen landbouwuitgaven
EOGFL-G (in duizenden euro's) LidstaatOpenstaand bedrag vorderingen uit jaren vóór 2002Terug te vorderen over
2002Onderwerp van juridische
procedure(s) in de lidstaatNiet invorderbare bedragen uit voorgaande jaren1België73 9662 77520 338605Denemarken9 75635008 042Duitsland243 79715 44846 75720 685Griekenland59 2304 66832 2425 538Spanje170 85557 00448 81415 302Frankrijk68 0129 34936 8662 314Ierland6 9194 7474 124524Italië1 415 15870 604518 92681 036Luxemburg36000Nederland34 5912 0462 7532 874Oostenrijk5 3888010590Portugal30 3171 57018 910665Finland10039160Zweden7111641780 Verenigd Koninkrijk58 6402 0138 54111 623EU-152 177 477171 579738 466149 7981 Waarover de Europese Commissie in mei 2003 nog moest besluiten.Gemeten naar de omvang van de uitstaande terugvorderingsbedragen neemt
Nederland in deze uitgavencategorie een middenpositie in bij de EU-15. Ruim
80% van het totaal aan uitstaande vorderingen is toe te rekenen aan slechts
drie landen: Italië, Duitsland en Spanje.De Commissie heeft aangekondigd dat het antifraudebureau van de Commissie
(OLAF) en het directoraat-generaal Landbouw in taskforceverband onderzoek
zullen gaan doen naar de (oudste) openstaande vorderingen in alle lidstaten
uit de periode 1995–1998.2Bijna 40% van het met de over 2002 gemelde onregelmatigheden gemoeide
bedrag (€ 171,6 miljoen) was in mei 2003 al geïnd door de lidstaten;
dit relatief hoge inningsniveau houdt verband met de voor afsluiting van de
programma's van de periode 1994–1999 reeds door de lidstaten op de einddeclaraties
gekorte bedragen.Acties ter verbetering van het beheer bij terugvorderingen3Begin 2003 werd de laatste hand gelegd aan een audit naar de terugvorderingen
door de interne auditdienst van de Europese Commissie. De diensten van de
Commissie zullen actieplannen invoeren voor de follow-up van kwesties in verband
met terugvordering en deze – zo nodig – in hun jaarlijkse managementplannen
integreren. 11.1.3 Boetes wegens niet-nakomen van EU-marktwetgevingBij niet-nakoming van EU-regelgeving kan de Commissie in vele gevallen
aanzienlijke boetes opleggen. Eind 2002 werden in het Europees Parlement vragen
gesteld over de omvang van boetes, die wegens het niet-nakomen van EU-marktwetgeving waren opgelegd. Begin 2003 gaf de Europese Commissie
de in tabel 14 opgenomen informatie over boetes sinds 1990.1Tabel 14. Boetes wegens niet-nakoming EU-marktwetgeving. BegrotingsjaarJaarrekening
en financiële balansBladzijdeArtikelTotaal van de ontvangsten in het begrotingsjaar 1990Deel II-Afdeling III116710593 608,86 1991Deel II-Afdeling III–71018 680 761,20 1992Deel II-Afdeling III13171034 526 287,95 1993Deel II-Afdeling III1397101 115
27 3,00 1994Deel II-Afdeling III15971023 464 195,97 1995Deel II-Afdeling III1717107 437 493,36 1996Deel II-Afdeling III17771083 271 712,09 1997Deel II-Afdeling III196710755 000,00 1998Deel II-Afdeling III16771023 013 000,00 1999Deel II-Afdeling III11371062 742 494,58 2000Deel II-I-Afdeling III146710117 109 000,00 2001Deel II-I-Deel A20771049 426 000,00Totaal   422 134 827,01De Commissie heeft geen inzicht gegeven in de verdeling van de boetes
over de lidstaten. Wel heeft zij aangegeven dat het boetebedrag is teruggevloeid
naar de EU-begroting. Waarom over de jaren 1996 en 2000 aanzienlijk hogere
boetebedragen zijn opgelegd, wordt uit de door de Commissie gegeven informatie
niet duidelijk.11.2 Omzetting EU-richtlijnenRichtlijnen leggen een resultaatverplichting op aan de lidstaat en moeten
worden omgezet in nationale wet- en regelgeving. Het wordt aan de lidstaat
overgelaten om vorm en middelen te kiezen.2 In
de richtlijn zelf is aangegeven binnen hoeveel maanden de richtlijn moet worden
geïmplementeerd.De Europese Commissie ziet toe op een tijdige en correcte implementatie.
Indien een lidstaat de termijn overschrijdt, kan de Commissie de lidstaat
via een zogeheten inbreukprocedure voor het Europese
Hof van Justitie dagen. Schending van de implementatieplicht kan tot gevolg
hebben dat het Hof de lidstaat een dwangsom oplegt,3 dat de nationale rechter nationale strijdige wetgeving in een concreet
geval niet toepast en dat de lidstaat, onder voorwaarden, jegens onderdanen
verplicht is tot schadevergoeding.4Het niet (juist) implementeren van Europese richtlijnen kan grote financiële
consequenties hebben omdat het Hof en de burger door het eisen van een dwangsom
respectievelijk schadevergoeding de lidstaat kunnen aanspreken. Hierna worden
twee belangrijke terreinen behandeld die de laatste jaren veel richtlijnen
hebben voortgebracht: de interne markt en het milieubeleid.11.2.1 Interne marktAls omzettingsmaatregelen vertraging oplopen, is dat niet alleen een juridisch
probleem. Er ontstaat een hiaat in het regelgevingskader waardoor het bedrijfsleven
kan worden verstoord, de rechten van burgers kunnen worden aangetast en het
vertrouwen in de Europese Unie wordt ondermijnd.De Europese Commissie noemt de langzame tenuitvoerlegging van wetgeving
op het gebied van de interne markt als een van de voornaamste handicaps van
de Europese Unie in haar streven om in 2010 's werelds meest concurrerende
kenniseconomie te worden. De interne markt kan slechts haar doelstellingen
bereiken voor de bevordering van een economie gebaseerd op kennis, concurrentiekracht
en groei, in samenhang met verbeterde werkgelegenheid en sociale cohesie,
indien de communautaire wetgeving effectief wordt geïmplementeerd en
ten uitvoer wordt gelegd in de lidstaten.De achterstand bij de omzetting van interne-marktrichtlijnen is sedert
mei 2003 verslechterd: de gemiddelde achterstand voor de EU als geheel bedraagt
volgens mededeling van de Europese Commissie van september 20031 2,8%, tegenover 1,8% in mei 2002. Dit is slechter dan de stand sedert
2000.Tabel 15 geeft een overzicht per 1 juli 2003 van de achterstand van de
implementatie van richtlijnen op het gebied van de interne markt per lidstaat.Tabel 15. Achterstand per lidstaat bij implementatie richtlijnen
interne markt per 1 juli 2003 (in % van het totaal aantal te implementeren
richtlijnen). Oostenrijk4.4 Italië4.2
Frankrijk3.8 Portugal3.5 Griekenland3.4
Ierland3.4 Duitsland3.3 Luxemburg3.2Nederland2.5 Verenigd Koninkrijk2.2
België2.1 Zweden1.6 Finland1.6
Spanje1.3 Denemarken0.8Momenteel voldoen alleen Denemarken en Spanje aan de doelstelling van
de Europese Raad van Stockholm (2001) en Barcelona (2002) en Brussel (2003)
om de achterstand te beperken tot 1,5% of minder van het totaal aantal te
implementeren richtlijnen. De tabel laat een omzettingstekort zien bij acht
lidstaten van meer dan tweemaal deze doelstelling. De grootste achterstanden
hebben Oostenrijk, Italië en Frankrijk. Twee lidstaten die de doelstelling
in het voorjaar van 2002 wel haalden (Nederland en België), hebben sindsdien
echter een terugval.De stand per juli 2003 is iets beter voor de zogenaamde «nultolerantie»-doelstelling
die de Europese Raad van Barcelona 2002 had opgesteld voor de richtlijnen
die al twee jaar of meer over tijd zijn: geen richtlijn mag ongeïmplementeerd
blijven meer dan twee jaar na verloop van de implementatie termijn.Tabel 16 geeft de stand van het aantal richtlijnen met meer dan twee jaar
achterstand per 1 juli 2003.Tabel 16. Aantal richtlijnen met meer dan twee jaar achterstand
per 1 juli 2003. Frankrijk10 Luxemburg7
België5 Duitsland3 Italië3
Oostenrijk3 Spanje2 Ierland2Nederland11 Zweden1
Verenigd Koninkrijk1 Denemarken0
Griekenland0 Portugal0 Finland01 Verordening (EG) 98/44 van 6 juli 1998 inzake rechtsbescherming
van biotechnologische uitvindingen.Slechts vier lidstaten (Denemarken, Griekenland, Portugal en Finland)
voldoen aan de «nultolerantie»doelstelling. Frankrijk scoort het
slechtst, gevolgd door Luxemburg en België.11.2.2 MilieubeleidIn juli 2002 heeft de Europese Commissie het vierde jaarverslag uitgebracht
over de implementatie van het Europese milieurecht.1 Het verslag biedt een gedetailleerd overzicht van welke milieurichtlijnen
door welke landen nog niet (of niet correct) zijn omgezet in nationale wetgeving.De Europese Commissie maakt onderscheid in het aantal gevallen waarin
geen melding van nationale implementatie is gegeven, implementatie die niet
richtlijn-conform is en slechte implementatie. In totaal gaat het in de vijftien
lidstaten om 263 gevallen.Het Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk, Oostenrijk, Italië
en Spanje zijn hekkensluiters: zij moeten ieder nog minimaal twintig richtlijnen
(correct) implementeren. Nederland scoort met acht richtlijnen goed, onder
het gemiddelde van achttien voor alle EU-lidstaten tezamen.11.3 Prejudiciële beslissingen Hof van JustitieIn dit trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer het rechterlijk toezicht2 op de toepassing van het gemeenschapsrecht middels de
zogenoemde prejudiciële beslissingen van het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen (Hof). Dit zijn beslissingen over door de nationale
rechter opgeworpen vragen inzake de uitleg of geldigheid van communautaire
wetgeving.11.3.1 ProcedureHet Hof van Justitie heeft krachtens artikel 234 van het EG-Verdrag tot
taak om toe te zien op de eerbiediging en de toepassing van de oprichtingsverdragen
van de Europese Gemeenschappen en van de regels die door de bevoegde gemeenschapsinstellingen
zijn vastgesteld. In zaken waarin het gemeenschapsrecht in het geding is,
kan – en moet in hoogste instantie – de nationale rechter, wanneer
hij twijfelt over de uitleg of de geldigheid van dat recht, zich richten tot
het Hof en vragen stellen.Bij een uitleggingsvraag stelt het Hof vast hoe een bepaling van EG recht
moet worden geïnterpreteerd met het oog op de verenigbaarheid van het
nationale recht met deze bepaling en bij een geldigheidsvraag de rechtmatigheid
van een secundaire EG regeling (bijvoorbeeld verordening of richtlijn). Bij
een geldigheidsvraag gaat het dan gewoonlijk om de vraag of de secundaire
regeling niet in strijd komt met het EG-Verdrag, of de vraag of het EG-Verdrag
voldoende rechtsbasis biedt voor (een bepaling van) van bijvoorbeeld een verordening
of richtlijn. De vragen van de verwijzende (nationale) rechter kunnen voortvloeien uit
het gemeenschapsrecht zelf (bijvoorbeeld door onduidelijkheid of een ander
kwaliteitsgebrek) of een mogelijk gebrek in de nationale uitvoering van het
gemeenschapsrecht. De onduidelijkheid van een bepaling van gemeenschapsrecht
kan leiden tot een bepaalde interpretatie en vervolgens uitvoering door een
lidstaat. Bij de nationale rechter komt dan de vraag aan de orde of deze interpretatie
wel juist is.De hier beschreven procedure is ingesteld met het oog op een juiste toepassing
van het gemeenschapsrecht en een consistente uitleg van dat gemeenschapsrecht
door nationale rechters.111.3.2 Aantal prejudiciële zaken2De cijfers uit de gerechtelijke statistieken geven aan dat het aantal
aanvragen voor prejudiciële beslissingen in de periode 1952–2002
totaal 4834 zaken bedroeg.3 Nederland behoort
met totaal 554 zaken (circa 11%) tot de vier lidstaten die sedert de oprichting
van het Hof (1952) de meeste prejudiciële verzoeken bij het Hof aanhangig
hebben gemaakt. De andere zijn Duitsland 1321, Italië 751 en Frankrijk
646.In de periode 2000–2002 bedroeg het aantal prejudiciële zaken
voor alle lidstaten 224, 237 en 216.4Het Hof heeft in de periode 2000–7 juli 20035 bij arrest totaal 476 prejudiciële zaken afgedaan,6 van de in totaal 995 door het Hof en het Gerecht van eerste aanleg
gedane uitspraken (inzake prejudiciële vragen, rechtstreekse beroepen,
hogere voorzieningen en bijzondere procedures). Tot de belangrijkste beleidsvelden
waarover het Hof uitspraak heeft gedaan behoren het vrije verkeer van personen,
goederen, diensten, vestiging en kapitaal (110), fiscaliteit (67), sociaal
beleid (62), landbouw (56) en harmonisatie van wetgeving (46).In deze periode werd door het Hof het grootst aantal arresten gewezen
naar aanleiding van prejudiciële verzoeken van Duitsland (netto 115),
het Verenigd Koninkrijk (netto 60), Oostenrijk (netto 59), Nederland (netto
46), en Italië (netto 42).11.3.3 WerklastDe afgelopen jaren is de werklast van het Hof van Justitie gegroeid en
de doorlooptijden van arresten en prejudiciële beslissingen lopen nog
steeds op. Om de werklast van het Hof te verlichten is in de onderhandelingen
voorafgaand aan het Verdrag van Nice besloten tot uitbreiding van de formatie
van het Hof en de instelling van het Gerecht van eerste aanleg.De uitbreiding van de EU zal naar verwachting zorgen voor een toename
van de werklast, alsmede de toename van het aantal rechtsgebieden waar het
Hof zeggenschap over krijgt, c.q. zich mee bezighoudt. Eenzelfde ontwikkeling
deed zich immers voor na de uitbreiding met Zweden, Finland en Oostenrijk
in 1995. Eerder in dit rapport is er al op gewezen dat het aantal prejudiciële
zaken verder zou kunnen toenemen als gevolg van interpretatieproblemen
die de lidstaten bij de uitvoering aan het gemeenschapsrecht hebben gegeven.
Dit laatste zou vooral kunnen spelen in de nieuwe lidstaten, die nog niet
in alle gevallen aan het«acquis communautaire» hebben voldaan
(zie § 4.5).111.4 ConclusiesEr is sprake van een toename van zowel het aantal als de financiële
omvang van meldingen van fraude en onregelmatigheden. Dit had met name betrekking
op de sector structuurfondsen, waar het aantal meldingen verviervoudigde.De achterstand bij de omzetting van interne-marktrichtlijnen is verder
vertraagd. Ook op het terrein van milieuwetgeving zijn er achterstanden.De werklast voor het Hof van Justitie, die nu al groot is, zal naar verwachting
na de uitbreiding toenemen. Hierdoor zullen behandeltermijnen mogelijk nog
langer worden.12 LANDBOUWBELEIDBij de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) in 1992
is het systeem van inkomenssteun geïntroduceerd, dat het systeem van
productsteun grotendeels moest gaan vervangen. Binnen de directe inkomenssteun
zijn er subsidieregelingen voor bepaalde akkerbouwproducten, die onder meer
afhankelijk zijn van de beteelde oppervlakte («akkerbouwsteun»)
en subsidies voor dieren, die bijvoorbeeld afhankelijk zijn van het moment
van slacht («dierpremieregeling»).In 2002 werd in totaal € 43,2 miljard aan EU-landbouwsubsidies
besteed in de lidstaten, waarvan € 9,5 miljard voor directe inkomenssteun.1 Voor de controle en het beheer van deze geldstromen
is, tegelijk met de inkomenssteun, het geïntegreerd beheer- en controlesysteem
(GBCS) ingevoerd. De lidstaten dienen alle componenten van dit GBCS te implementeren,
waaronder een systeem van administratieve controles en controles ter plaatse
(inspecties)2.Voor dit EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer gekeken naar de
controle op GLB-gelden door betaalorganen in de lidstaten (§ 12.1)
, en naar de certificering van de declaraties (§ 12.2). Verder heeft
zij geïnventariseerd welke onderzoeken nationale rekenkamers in de periode
2000–2003 hebben verricht in de sector GLB (§ 12.3). Ten slotte
heeft de Algemene Rekenkamer een inventarisatie gemaakt van het aantal zaken
(en de aard daarvan) dat door nationale rechters in dezelfde periode 2000-medio
2003 aan het Hof van Justitie is voorgelegd een zogenoemde prejudiciële
beslissing (§ 12.3).312.1 Controle op GLB-gelden door betaalorganenDe subsidieregelingen worden beheerd door zogenoemde betaalorganen in
de lidstaten.4 Deze zijn ook verantwoordelijk
voor de administratieve controles en inspecties. Met administratieve controles
moet worden gewaarborgd dat de steun correct wordt berekend en dat er geen
dubbele betalingen worden verricht. Met inspecties ter plaatse op basis van
een risicoanalyse, wordt vervolgens gecontroleerd of de ingediende betalingsaanvragen
kloppen.Minimaal 5% van de aanvragen moet worden gecontroleerd. Dit percentage
wordt verhoogd naar 10% voor de dierpremieregeling als de geautomatiseerde
systemen (database-applicaties) niet volledig operationeel zijn.Voor de administratieve controles en inspecties kunnen de betaalorganen
gebruikmaken van teledetectie (satellietbeelden en luchtfotografie) en kan
het betaalorgaan externe controleurs inschakelen.12.2 Certificering GLB-uitgavenDe jaarlijkse declaratie van de lidstaat moet op juistheid worden gecontroleerd
en gecertificeerd door een van de betalende instantie onafhankelijk controleur,
en worden gecertificeerd. Pas als de Europese Commissie de verslagen van de
zogenoemde «certificeringsaudits» heeft ontvangen, gaat zij over
tot afrekening. 12.3 Controle op GLB-gelden door nationale rekenkamersDe Algemene Rekenkamer is nagegaan welke nationale rekenkamers in de periode
2000–2003 onderzoek hebben gedaan naar het GLB. Het gaat om acht rapportages;
zie onderstaand overzicht.1Tabel 17. Onderzoeken naar gemeenschappelijk landbouwbeleid
door nationale rekenkamers Rekenkamer/landJaarEU-rapportKarakter onderzoekAspect Valtiontalouden Tarkastusvirasto Finland2002Negligent farming – problems in monitoring good agricultural practice
(24/2002)Doelmatigheid, geldstroom
xmonitoring Oifig an Ard Reachtaire Cuntas& Ciste Ierland2001BSE Eradication
programme (Jaarverslag 2001)Doelmatigheid, beleidtoepassing van uitvoerings- maatregelen/uitgaven-
controle en procedures  FEOGA Guarantee expenditure on Ewe Premium
Scheme -Foot and Mouth cull (Jaarverslag 2001)Effectiviteit, geldstroomadministratieve
organisatie Corte dei Conti Italië2000–july 2002Settlement of EAGGF -G accounts and reduction of the grants from ItalyOnbekend Algemene Rekenkamer Nederland2003Toelatingsbeleid bestrijdingsmiddelen voor de landbouwDoelmatigheid, beleidtoezicht, beleidsinformatieTribunal de Contas Portugal2000Global
Evaluation of the impact of the Common Agricultural Policy on Arable Crops –
EAGGF- GuaranteeOnbekend National Audit Office Verenigd Koninkrijk2001–2002Agricultural
fraud: the case of Joseph BowdenRechtmatigheid,
geldstroomxfraudezaak   The 2001 Outbreak of Foot and Mouth DiseaseDoelmatigheid,
beleidKosteneffectiviteit, uitvoeringVan de acht onderzoeken die betrekking hebben op het GLB zijn er vijf
doelmatigheidsonderzoeken. Deze zien op de aspecten monitor- en toezichtsystemen,
de administratieve en uitvoeringsorganisatie. Eén onderzoek betrof
een rechtmatigheidsonderzoek, meer in het bijzonder een fraudezaak.12.4 Prejudiciële beslissingen GLBTabel 18 geeft een overzicht van het aantal door het Hof afgedane prejudiciële
zaken betreffende het GLB van de vijftien lidstaten in de periode 2000–juli
2003.Tabel 18. Totaal aantal door het Hof van Justitie afgedane
landbouwzaken 2000-juli 2003, naar de aspecten aard, gedingvoerenden en aspecten
financieel management van alle lidstaten tezamen.1JaarAantal zakenAspecten    Aard prejudiciële
verwijzing* Staat gedingvoerendeFinancieel management  UitlegGeldigheid  VerdragVerordeningRichtlijnBeschikkingVerordeningRichtlijnBeschikking  2000202132151–1612001714––21161200220–133151118320039162–1  5–totaal564367213324551 Op het gebied van het GLB heeft het Hof in de onderzochte
periode geen prejudiciële zaken afgedaan voor België, Denemarken,
Luxemburg en Finland. In die periode hebben deze lidstaten wel verzoeken om
een prejudiciële beslissing bij het Hof ingediend. Omdat de gerechtelijke
statistieken geen informatie geven over het aantal aanhangige prejudiciële
zaken naar beleidsonderwerp per lidstaat, kan niet vastgesteld worden of deze
mede betrekking hebben op landbouwaangelegenheden.Uit de tabel blijkt dat in deze periode hebben 49 (van de 56) zaken betrekking
hadden op de uitleg van gemeenschapswetgeving. Vier zaken betreffen de uitleg
van het EG-Verdrag zelf. In de 56 zaken zijn in totaal 130 prejudiciële
vragen gesteld. In geen van de gevallen heeft de nationale rechter ambtshalve
zich met een verzoek tot het Hof gewend.In de periode 2000 – 7 juli 2003 gaan vijf (van de 56) prejudiciële
zaken op het beleidsterrein van landbouw/GLB over comptabele wetgeving,1 dus wetgeving op het terrein van financieel management
van EU-geldstromen.In vier zaken zijn de prejudiciële vragen gerezen in nationale procedures
met betrekking tot de toepassing van sancties.212.5 ConclusiesIn de periode 2000–2003 zijn door nationale rekenkamers acht onderzoeken
verricht die betrekking hebben op het GLB. De meeste waren doelmatigheidsonderzoeken.
Eén onderzoek betrof een rechtmatigheidsonderzoek, meer in het bijzonder
een fraudezaak.In de periode 2000-medio 2003 zijn in totaal 56 zaken voorgelegd aan het
Hof van Justitie. In 45 zaken kwamen nationale uitvoeringsproblemen bij het
GLB aan de orde. Slechts vijf zaken gingen over vereisten van financieel beheer
en controle in het GLB. 13 DE STRUCTUURFONDSENDe besteding van de structuurfondsgelden vindt plaats via meerjarenprogramma's.
De huidige periode beslaat de jaren 2000–2006; de voorgaande periode
betrof 1994–1999. Dit hoofdstuk bespreekt de afwikkeling van de
oude periodes voor 2000. Verder komt de aanspraak op de structuurfondsen aan
de orde die de toetredende landen maken. Inmiddels wordt ook al nagedacht
over de toekomst van de structuurfondsen na 2006. De voorstellen hieromtrent
zijn behandeld in deel 1 van dit trendrapport (§ 5.1.2).13.1 Afwikkeling programmaperiode 1994–19991In 2002 en 2003 zijn vrijwel alle programma's uit de structuurfondsperiode
1994–1999 financieel afgewikkeld en voor goedkeuring ingediend bij de
Europese Commissie.In 2003 is de Commissie bezig geweest met de beoordeling van de ingediende
eindrapportages en declaraties. Er zijn echter nog maar weinig programma's
met een eindbeschikking afgesloten, vooral omdat de meeste eindrapportages
vlak voor de uiterste inleverdatum van 31 maart 2003 werden ingediend.
Bovendien waren de eindrapporten van wisselende kwaliteit, met als gevolg
dat de Commissie regelmatig om aangepaste versies heeft verzocht. Het directoraat-generaal
Regio, verantwoordelijk voor het grootste structuurfonds EFRO, voorziet dat
het de meeste programma's in de eerste helft van 2004 kan afsluiten met een
eindbeschikking.De Commissie moet overigens ook nog programma's afsluiten die dateren
van vóór 1994. Zo was eind 2002 voor bijna € 100 miljoen
aan projecten uit de periode 1989–1993 nog niet afgesloten. Daarnaast
stond nog een bedrag van € 58 miljoen open voor projecten van vóór
1989.213.2 Stand van zaken periode 2000–2006Op de peildatum van 31 december 2002 was de bestedingsgraad volgens de
Commissie «bevredigend»; gemiddeld is 20,6% van het budget uitbetaald
in de jaren 2000–2002. Er zijn evenwel grote verschillen tussen de programma's
en ook tussen de lidstaten. Zo varieert de bestedingsgraad van 30,4% in Ierland
tot slechts 8,4% in Nederland.Tabel 19. Bestedingsgraad structuurfondsen per lidstaat
over de periode 2000–2006 (betalingen in procenten van het budget per
31 december 2002)1Ierland30,4België16,4Portugal27,3Griekenland16,0Spanje25,9Frankrijk15,6Duitsland25,2Verenigd
Koninkrijk15,4Oostenrijk25,1Denemarken14,3 Gemiddeld EU 1520,6Italië12,8Finland20,1Luxemburg12,2Zweden19,5Nederland8,41 European Commission, 14th Annual Report on the implementation
of the Structural Funds. Brussel, 30 oktober 2003. De percentages hebben
betrekking op de doelstellingen 1, 2 en 3, waar ruim 90% van de fondsen wordt
besteed. De peildatum is 31 december 2002.De structuurfondsperiode 2000–2006 is in opzet aanmerkelijk beter
geregeld dan de voorgaande periode. De verordeningen geven doorgaans striktere
regels ten aanzien van beheer en controle van de programma's. In
de praktijk moet echter nog blijken of deze betere regelgeving ook wordt nageleefd.
De eerste indicaties uit verslagen van de Europese Rekenkamer geven aan dat
er nog veel verbetering nodig is, met name in de naleving van de verordeningen
en in het toezicht op deze naleving door de Commissie.1De Europese Rekenkamer constateert in haar jaarverslag over 2002 bij de
structuurfondsen dezelfde fouten, qua aard en frequentie, als in voorgaande
jaren. Verder blijkt dat de systemen voor beheer en controle in de lidstaten
nog niet in alle gevallen voldoen. De Commissie is daar mede debet aan omdat
de verordening inzake het opzetten van deze systemen pas in maart 2001 werd
vastgesteld.2 Op dat moment waren veel programmavoorstellen
al goedgekeurd. Systeemgebreken die de Europese Rekenkamer constateert betreffen
onder meer een onvolledig controletraject en onvoldoende functiescheiding
tussen het certificeren van de declaraties en het goedkeuren van de betalingsaanvragen.
Met de verplichte controle van de uitgaven (via een steekproef van minimaal
5%) was in de meeste onderzochte gevallen nog niet begonnen.13.3 Structuurbeleid en de uitbreiding in 2004Op 1 mei 2004 treden tien nieuwe lidstaten toe tot de Europese Unie. Dat
is dus binnen de huidige programmeringsperiode van de structuurfondsen tot
2006.Tot aan toetreding kunnen aspirant-lidstaten pre-toetredingssteun krijgen.
In het kader van dit EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer aanvullend
onderzoek verricht naar pre-toetredingssteun waarbij Nederland betrokken is.
De resultaten van dit onderzoek worden gepresenteerd in deel 3 van dit rapport
(§ 18.3). Van de begrote middelen voor pre-toetredingssteun bleef
overigens een groot deel onbenut (zie deel 1 van dit rapport, § 2.3).In 2003 hebben de nieuwe lidstaten zich voorbereid op de structuurfondsen
en met de Commissie onderhandeld over de concrete programmavoorstellen. Zie
§ 4.2 voor de rapportage van de Commissie over de voorbereiding
van de lidstaten.Tabel 20 geeft de verdeling per jaar van de bijna € 22 miljard
die beschikbaar is voor structuurbeleid in de nieuwe lidstaten.Tabel 20. Structuurfondsen en Cohesiefonds1
voor de toetredende lidstaten 2004–2006 (in miljarden euro's, prijzen
1999).  2004200520062004–2006 Structuurfondsen3,54,85,914,2Cohesiefonds2,62,12,87,5Totaal6,16,98,721,71 Het Cohesiefonds staat los van de structuurfondsen en werd
tot de uitbreiding in 2004 alleen ingezet in de vier armste lidstaten van
de EU: Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje.De subsidies uit de structuurfondsen en het cohesiefonds worden volgens
de volgende (indicatieve) verdeling aan de toetredende landen ter beschikking
gesteld. Ongeveer de helft van het maximaal te besteden budget is voor Polen
gereserveerd. Dit weerspiegelt het relatieve gewicht van Polen in termen van
bevolkingsomvang en oppervlak. Ook is het een indicatie van de sociaal-economische
achterstanden in dit land. Tabel 21 geeft de verdeling van het
beschikbare budget over de toetredende landen weer.Tabel 21. Verdeling structuurgelden over toetredende landen
2004–2006 (in miljoenen euro's, prijzen 1999). Cyprus101Slovenië405Tsjechië2 328Letland1 366Estland618Litouwen1 036Hongarije2 847Slowakije1 560Polen11 369Malta7913.4 ConclusiesPer 1 januari 2004 maken de landen die op 1 mei toetreden tot de Unie
al aanspraak op subsidies uit de structuurfondsen. In de periode 2004–2006
is circa € 22 miljard beschikbaar voor de nieuwe lidstaten uit de
structuurfondsen en het Cohesiefonds.Voor de periode 2000–2006 was per eind 2002 de gemiddelde besteding
circa 20% van het totale budget met grote variatie tussen landen. Nederland
kent de laagste bestedingsgraad (8,4%) binnen de EU. Financieel beheer en
controle zijn in de periode 2000–2006 in opzet beter geregeld dan in
de voorgaande periode. In de praktijk wordt de striktere regelgeving nog niet
altijd nageleefd. De Europese Rekenkamer constateert dezelfde fouten, qua
aard en frequentie, als in voorgaande jaren. 14 RECAPITULATIE EN TRENDSIndicator 2: inzicht in rechtmatige besteding EU-gelden
in de EUEr is nog beperkt inzicht in de rechtmatige besteding van EU-gelden. Openbare
bronnen zijn slechts mondjesmaat voorhanden en soms niet bruikbaar en/of toegankelijk.
Inzicht in de rechtmatige besteding van EU-gelden is verbeterd met de nieuwe
controleaanpak van de Europese Rekenkamer. In haar jaarverslag 2002 gaf de
Europese Rekenkamer voor het eerst een zekere mate van inzicht in de rechtmatigheid
per sector. Inzicht in de rechtmatigheid van bestedingen per lidstaat is er
anno 2002 nog niet. Er is langzaam maar zeker meer samenwerking tussen de
rekenkamers in de EU. In diverse projecten wordt gewerkt aan gezamenlijke
onderzoeksrapporten. Er is belangstelling getoond uit diverse lidstaten en
toetredende landen voor samenwerking onder meer ten behoeve van een toekomstig
coproductie van het EU-trendrapport. Uit dit alles kan de voorzichtige conclusie
worden getrokken dat er positieve ontwikkelingen zijn die op den duur het
inzicht in de rechtmatige besteding van EU-subsidies kunnen verbeteren.Indicator 3: rechtmatigheid besteding EU-gelden in de
EUOp basis van het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over 2002 kan
worden gesteld dat er in de sectoren gemeenschappelijk landbouwbeleid, structuurbeleid,
intern beleid en extern beleid problemen zijn met de wettigheid en regelmatigheid.
Dit betreft goeddeels geldstromen die in gedeeld beheer in de lidstaten worden
besteed.DEEL 3 OVERZICHT LIDSTAAT NEDERLAND 15 INLEIDING DEEL 3Deel 3 van dit EU-trendrapport behandelt het financieel management en
de controle van EU-gelden in de lidstaat Nederland.Hoofdstuk 16 beschrijft kort de Nederlandse situatie op het punt van het
EU-beleid en de uitvoering daarvan. Aan de orde komen onder meer de coördinatie
van het beleid door de Ministeries van Buitenlandse Zaken en Financiën,
de stand van zaken rond de implementatie van Europese regelgeving, en de uitgaven
en ontvangsten van de lidstaat Nederland.Hoofdstuk 17 schetst het actuele inzicht in de rechtmatigheid en doelmatigheid
van de wijze waarop EU-gelden in Nederland zijn besteed. Dit gebeurt aan de
hand van de beschikbare auditinformatie over de lidstaat Nederland, afkomstig
van de auditdiensten van de Nederlandse ministeries, de Europese Commissie,
de Europese Rekenkamer en de Algemene Rekenkamer.Hoofdstuk 18 besteedt om te beginnen aandacht aan het landbouwbeleid van
de lidstaat Nederland. Hier worden onder meer de bevindingen van het aanvullende
onderzoek inzake de kosten van controles ter plaatse bij bepaalde EU-landbouwsubsidies
gepresenteerd. Vervolgens wordt de afwikkeling van de oude structuurfondsperiode
besproken.Ten slotte wordt de ondersteuning behandeld die vanuit Nederland wordt
gegeven aan de aanstaande nieuwe lidstaten en aan landen die na de uitbreiding
de «nieuwe buren» van de EU zullen worden.Hoofdstuk 19 schetst de stand van zaken rond de implementatie van de wet
Toezicht Europese Subsidies, die per 1 mei 2002 in Nederland van kracht is
geworden.Hoofdstuk 20 ten slotte, bevat een recapitulatie en een overzicht van
relevante trendinformatie uit dit derde deel van het EU-trendrapport. 16 COÖRDINATIE EN IMPLEMENTATIE EU-BELEID, ONTVANGSTEN
EN UITGAVEN16.1 Coördinatie EU-beleid in Nederland16.1.1 Rol Buitenlandse ZakenBij het aantreden van het kabinet-Balkenende II is bepaald dat de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken (BuiZa) verantwoordelijk is voor de coördinatie
tussen de verschillende ministeries bij de voorbereiding van de Nederlandse
standpuntbepaling over EU-beleid. De minister van Financiën coördineert
het toezicht, het beheer en de controle van de Europese geldstromen. Verder
heeft de minister van Economische Zaken een specifieke coördinerende
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de meeste structuurfondsprogramma's.De directie Integratie Europa van het Ministerie van BuiZa verzorgt de
interdepartementale coördinatie van de standpuntbepaling van Nederland
in de EU. Binnen deze directie bevindt zich het secretariaat van de werkgroep
Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC), die alle nieuwe voorstellen,
mededelingen, verslagen en dergelijke volgt die binnenkomen uit Brussel en
behandeling/besluitvorming behoeven. In beginsel eenmaal per twee weken komen
deze voorstellen in de BNC aan de orde.Het eerstverantwoordelijke departement komt met een voorstel dat, na bespreking
in ambtelijke werkgroepen, via de BNC wordt voorgelegd aan de coördinatiecommissie
voor Europese integratieen associatieproblemen (CoCo). De CoCo, het ambtelijke
voorportaal van de ministerraad voor EU-aangelegenheden, is samengesteld uit
vertegenwoordigers van alle departementen en wordt voorgezeten door de staatssecretaris
van BuiZa. De commissie stelt zogeheten «fiches» op: standaardformulieren
met informatie over de gevolgen van communautaire regelgeving voor de lidstaat
Nederland.Wanneer een fiche via de CoCo door de ministerraad is vastgesteld, dient
dit als basis voor de Nederlandse inbreng bij de behandeling door de betreffende
raadwerkgroepen in Brussel. Het goedgekeurde fiche gaat naar de Permanente
Vertegenwoordiging (PV) van Nederland in Brussel, die het inbrengt in de raadwerkgroepen.
Onderwerpen waarover in de raadwerkgroepen geen overeenstemming wordt bereikt,
worden vervolgens in de PV behandeld en indien nodig later ook nog in de Raad
van Ministers (waarvoor aparte voorbereiding door de CoCo en de Nederlandse
ministerraad plaatsvindt).16.1.2 Rol FinanciënCommissievoorstellenHet Ministerie van Financiën beoordeelt de onderwerpen waarvoor een
fiche wordt opgesteld standaard vanuit de optiek van zowel nationale als Europese
budgetdiscipline. Tevens wordt rekening gehouden met financiële consequenties
voor decentrale overheden.De vertegenwoordiger van Financiën in de ambtelijke werkgroep die
het fiche voorbereidt draagt zorg voor het zo goed mogelijk verwerken van
de financiële consequenties in het fichevoorstel en zorgt bij de afstemming
dat deze voldoende in de belangenafweging worden meegenomen.De Europese Commissie is op grond van financiële regelgeving en het
«interinstitutionele akkoord over de begrotingsdiscipline en de verbetering
van de begrotingsprocedure»1 verplicht
om elk nieuw voorstel met gevolgen voor de EU-begroting van een financiële
paragraaf te voorzien. Deze paragraaf schept echter niet altijd
voldoende inzicht. Mede daarom maken departementen vaak zelf – noodgedwongen –
een globale indicatie van de kosten.Mogelijke knelpunten in het proces zijn onder meer:• de bepaling van de begroting ten laste waarvan bepaalde voorstellen
dienen te komen;• de besteding van middelen voor nieuw beleid.BeheersvraagstukkenHet toezicht op het beheer en de controle van EU-gelden door de minister
van Financiën valt in feite samen met het reguliere toezicht op de begroting.
Dit toezicht ligt bij het directoraat-generaal van de Rijksbegroting, meer
speciaal bij de Inspectie der Rijksfinanciën en de Directie Audit en
Toezichtbeleid (ATB, voorheen Directie Accountancy Rijksoverheid). De Inspectie
der Rijksfinanciën is met name gericht op begrotingskwesties; de directie
ATB op financieel beheer en de toezicht- en controlestructuur.De vakdepartementen zijn zelf primair verantwoordelijk voor het beheer
en de doelmatige en rechtmatige besteding van de gelden. Indien gekozen wordt
voor ingrijpende wijzigingen in het beheer dan komen deze aan de orde in het
overleg van Inspectie der Rijksfinanciën en Directie Audit en Toezichtbeleid
met de vakdepartementen.Als het gaat om het zicht op uitputting van fondsen zijn de vakdepartementen
evenzeer primair verantwoordelijk. Financiën let daarbij wel scherp op
het effect van uitputting nu en eventuele latere claims.Afdracht van eigen middelenHet systeem waarbij eigen middelen aan de EU worden afgedragen en ontvangsten
vanuit bepaalde EU-geldstromen binnenkomen via de begroting van BuiZa, werkt
naar tevredenheid. Nadeel is wel dat de departementen die gelden ontvangen
uit Brussel zich weinig bewust zijn van de financiële bedragen van de
lidstaat Nederland aan de EU die daartegenover staan. Vakdepartementen zien
soms vooral de voordelen van nieuwe Commissievoorstellen (meer geld te besteden)
en minder de nadelen (opwaartse druk op de EU-begroting en daarmee ook weer
op de nationale begroting). Financiën streeft ernaar de EU-begrotingslasten
te beperken. Nederland is nettobetaler en verkeert om die reden in een onderhandelingspositie
waarin het van belang is dat minder wordt uitgegeven.De coördinatie van werkzaamheden tussen BuiZa en Financiën,
met name met de directie Buitenlandse Financiële Betrekkingen (BFB) van
de Generale Thesaurie, verloopt volgens de betrokkenen over het algemeen soepel.
De tegenhanger van BFB in dit proces bij Ministerie van Buitenlandse Zaken
is de directie Integratie Europa.16.2 Stand implementatie Europese regelgeving1Voor het bewaken van implementatietermijnen van Europese richtlijnen en
kaderbesluiten houdt het Ministerie van BuiZa een implementatieoverzicht bij.
Elk kwartaal bespreekt de Interdepartementale Commissie Europees Recht, subcommissie
Implementatie (ICER-I) aan de hand van dit implementatieoverzicht de bestaande
achterstanden in de omzetting van richtlijnen, en rapporteert hierover aan
de ministerraad. BuiZa zendt het kwartaaloverzicht implementatie EG-richtlijnen
vervolgens aan de Tweede Kamer.Tabel 22. Schematisch overzicht van de stand van zaken
van de implementatie januari tot en met tweede kwartaal 2003 Tot en metAchterstandInbreukprocedure m.b.t achterstandUitgevoerd in 2e kwartaal 2003Uitgevoerd t/m 2e kwartaal 2003 30-06-035035223931-03-034228171731-12-0237192090 (2002)30-09-022618257030-06-022820244531-03-0229222121Het directoraat-generaal voor de Interne Markt van de Europese Commissie
publiceert tweemaal per jaar het «scorebord interne marktrichtlijnen».
Dit bevat de stand van zaken bij de implementatie van interne marktrichtlijnen
van alle lidstaten. Uit het scorebord van september 2003 blijkt dat Nederland
in de verslagperiode (september 2002–mei 2003) is gezakt naar de zevende
plaats in de EU-rangorde (was vierde): 2,5% van de Europese interne marktregelgeving
is door Nederland nog niet of slechts gedeeltelijk geïmplementeerd.16.3 Ontvangsten NederlandTabel 23 geeft een totaaloverzicht van de bedragen die Nederland voor
de begrotingsjaren 2000, 2001 en 2002 vanuit de EU heeft ontvangen in de vorm
van EU-subsidies (bedragen in miljoenen euro's).Tabel 23 (in miljoenen euro's)1Sector2000%2002%2002% Gemeenschappelijk landbouwbeleid1 441,964,51 111,869,31 177,578,0Structuurbeleid478,221,5220,813,855,03,6Intern beleid306,713,7268,416,7270,318,0Externe maatregelen6,80,32,70,24,40,3Pre-toetredingssteun0–1,6–1,90,1Totaal ontvangsten2 233,61001 605,31001 509,11001Jaarverslagen Europese Rekenkamer 2000–2002.Nederland ontving in 2002 circa 1,8% van alle EU-subsidies. Dit was een
daling ten opzichte van de jaren daarvoor. Toen ontving Nederland nog circa
2,2 (2000) en 2,1% (2001) van het EU-totaal. De daling is voornamelijk veroorzaakt
door een forse afname van de subsidies voor structuurmaatregelen (minus € 165,8
miljoen).16.4 Afdracht eigen middelen Nederland116.4.1 Afdrachten «eigen middelen»Het «eigenmiddelenbesluit» van 29 september 2000 regelt de
bijdragen door de lidstaten aan de Unie en de verdeling daarvan over de vier
soorten EU-inkomsten (eigen middelen): landbouwheffingen, douanerechten, een
vast deel van de BTW-ontvangsten in de lidstaten en bijdragen gebaseerd op
het bruto nationaal product (BNP) van de lidstaten. Bovendien legt het besluit
het maximum aan middelen vast dat de Unie mag opvragen (1,24% van het BNP).
Ten slotte regelt dit besluit de speciale compensatie voor het
Verenigd Koninkrijk en de korting hierop van 75% voor Duitsland, Oostenrijk,
Zweden en Nederland. De bijdrage van Nederland aan het totaal van de eigen
middelen op de EU-begroting 2002 was 5,5%.1 De
afdrachten van Nederland aan de EU zullen in de komende vier jaar nog verder
toenemen. Dit is vooral een gevolg van de stijging van de EU-uitgaven door
de toetreding van tien nieuwe landen in 2004; deze extra-uitgaven zijn al
vastgelegd in de zogenoemde «financiële perspectieven» (meerjarenbegroting)
voor de periode 2000–2006.Tabel 24 geeft een beeld van de gerealiseerde afdrachten in 2002 en de
geraamde afdrachten voor 2003–2007.Tabel 24. Begrote afdrachten eigen middelen 2002–2005
(in miljoenen euro's)1 200220032004200520062007Landbouwheffingen259230230230230230Invoerrechten1 3381 4011 4761 5561 6361 719Af: perceptiekostenvergoedingen– 674– 408– 427– 447– 467– 488BTW-afdracht1 2421 303649748776803BNP-afdracht2 2682 5893 3383 9584 0994 057 Totaal EU-afdrachten4 4335 1155 2666 0466 2746 3721 Rijksbegroting 2004, Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004,
29 200, Hoofdstuk V, nr. 2.De tabel laat zien dat de regering er voor het jaar 2007 voorshands van
uitgaat dat de netto-afdracht constant blijft en stabiliseert op het niveau
van de financiële perspectieven voor 2006.De met vijftien procentpunten verhoogde perceptiekostenvergoeding die
de lidstaten sinds 2001 ontvangen voor de inning van landbouwheffingen en
invoerrechten, is in tabel 21 verwerkt.216.4.2 Overige afdrachten en bijdragenAfwikkeling MKZ-crisis en vogelpestDe kosten die de uitbraak van vogelpest met zich heeft meegebracht voor
Nederland, worden gefinancierd door het bedrijfsleven, de nationale overheid
en door de Europese Unie. De totale kosten bedroegen circa € 270
miljoen. De bijdrage van het bedrijfsleven bedraagt zoals vastgelegd in het
Diergezondheidsconvenant € 11,3 miljoen, terwijl de EU 50% van de
kosten van de schadeloosstellingen vergoedt en 50% van een deel van de uitvoeringskosten,
namelijk de kosten van taxeren, ruimen, ontsmetten en destructie.Op basis van de EU-regels moest de declaratie voor schadeloosstellingen
van de geruimde dieren uiterlijk 22 oktober 2003 zijn ingediend en de
declaratie voor de uitvoeringskosten uiterlijk 22 februari 2004. Eind
september 2003 waren met de EU nog besprekingen gaande om de kosten van de
schadeloosstellingen en de uitvoeringskosten in buffergebieden ook voor vergoeding
in aanmerking te laten komen.3Europees OntwikkelingsfondsDe Nederlandse bijdrage aan het negende Europees Ontwikkelingsfonds (EOF,
periode 2000–2005) bedraagt in totaal € 720,36 miljoen op
een totaal budget van € 15,2 miljard. Deze bijdrage is € 50
miljoen hoger dan de in het Intern Akkoord van 1995 vermelde bijdrage, toen
voor het totale achtste EOF € 12,84 miljard ter beschikking werd
gesteld. Procentueel is de Nederlandse bijdrage echter hetzelfde gebleven:
5,22%. Nederland heeft tijdens de onderhandelingen voor het nieuwe EOF bepleit
het EOF op te nemen in de reguliere begroting van de EG. Omdat
de verdeling van de reguliere afdrachten tussen de lidstaten anders is dan
de verdeling van de EOF-bijdragen, zou dit betekend hebben dat de Nederlandse
bijdrage aan het EOF lager zou zijn uitgevallen. Dit voorstel heeft het echter
niet gehaald.16.5 Gevolgen van de onderbesteding op de EU-begrotingDe raming van de BNP-afdracht vanuit de lidstaten is voor 2003 flink naar
beneden bijgesteld. Dat komt enerzijds doordat er op de EU-begroting van 2002
sprake was van een begrotingsoverschot dat fors hoger was dan waarmee de Commissie
aanvankelijk rekening hield. Anderzijds was het uitgavenniveau aanmerkelijk
lager uitgevallen dan oorspronkelijk voor 2003 was geraamd (minus € 1,7
miljard).Op 29 oktober 2003 deed de Europese Commissie een voorstel om totaal € 5
miljard aan de lidstaten terug te geven wegens onderbesteding voor structuurbeleid.
Nederland krijgt van het totaal circa € 242 miljoen. Dit zal worden
verrekend met de afdrachten eigen middelen voor 2003.16.6 Nettopositie NederlandNederland was in 2002 en 2003 relatief gezien de grootste nettobetaler
van de EU. Nederland betaalde in 2002 ongeveer € 2,2 miljard meer
aan Brussel dan het aan subsidies ontving.Voor de jaren na 2006 streeft de regering ernaar om een goede uitgangspositie
te verwerven voor het nieuwe begrotingskader (2007–2013). Tijdens de
eurotop in oktober 2003 heeft Nederland gepleit voor een maximumafdracht voor
eigen middelen (een «netto-correctiemechanisme»).16.7 ConclusiesDe afdrachten van eigen middelen aan de EU zullen naar verwachting de
komende vier jaren nog stijgen, mede als gevolg van de uitbreiding. Daarna
zal afdracht zich waarschijnlijk stabiliseren op het niveau van 2006. Door
overschotten op de EU-begroting zal de BNP-afdracht vermoedelijk in de komende
jaren worden verlaagd. Nederland is relatief gezien de grootste nettobetaler
binnen de EU en streeft naar een «netto-correctiemechanisme». 17 RECHT- EN DOELMATIGHEID BESTEDING EU-GELDEN IN NEDERLAND17.1 Interne controle in NederlandDe Algemene Inspectiedienst van het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV), de Douane, de productschappen en de departementale
auditdiensten zijn belangrijke actoren bij de controle van EU-subsidieregelingen
in Nederland.Over de uitvoering van deze regelingen wordt op rijksniveau verslag gedaan
in de departementale verslagen en aanverwante stukken. Net als in haar rechtmatigheidsonderzoek
over 2001 stelt de Algemene Rekenkamer ook nu vast dat de ministeries op dit
punt nog veel werk moeten verrichten. De publieke informatie over EU-geldstromen
is nog steeds beperkt, fragmentarisch van aard en verspreid weergegeven. De
verantwoording is hierdoor weinig inzichtelijk en nog steeds vooral gericht
op het voldoen aan de rapportageverplichtingen van de Europese Commissie.17.2 Controlebevindingen Europese CommissieControleverslagen van de Europese Commissie zijn in de regel niet openbaar,
maar worden rechtstreeks naar de gecontroleerde gestuurd. In de periode 2002–2003
verrichtten controleurs van de Commissie onder meer controles op het terrein
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen. In het najaar
van 2003 is een controle gepland naar de afwikkeling van de periode 1994–1999
van het Europees Sociaal Fonds (ESF). Bij het schrijven van dit rapport waren
de resultaten daarvan nog niet bekend.Het directoraat-generaal Regio van de Europese Commissie heeft gepland
om in het kader van de afsluiting van de periode 1994–1999 van het Europees
Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) circa veertig «closure audits»
te verrichten, die deels in de lidstaten zullen plaatsvinden.1 De verdeling van dit aantal over de verschillende lidstaten is niet
bekend.17.3 Controlebevindingen Europese RekenkamerDe speciale verslagen en het jaarverslag van de Europese Rekenkamer behandelen
een scala aan onderwerpen. Niet alle lidstaten worden in elk onderzoek betrokken,
waardoor geen representatief lidstaat-vergelijkend beeld ontstaat. Niettemin
is het interessant om de opmerkingen van de Europese Rekenkamer over Nederland
te bezien.17.3.1 Speciale verslagen 2003De volgende speciale verslagen vermelden bevindingen die betrekking hebben
op Nederland:• Voorfinanciering van uitvoerrestituties• Uitvoering programmering structuurfondsperiode 2000–2006Voorfinanciering van uitvoerrestituties2In 2002 heeft de Europese Rekenkamer onderzoek gedaan naar het systeem
van voorfinanciering van uitvoerrestituties. Dit systeem houdt in dat exportsubsidies
voor landbouwproducten worden uitgekeerd door de lidstaat, die dit later verrekent
met de Europese Commissie. De Europese Rekenkamer is nagegaan
in hoeverre de doelstellingen van dit systeem worden gehaald, en welke mogelijkheden
er zijn om de regeling te vereenvoudigen, op te heffen of te vervangen. Nederland
scoort het hoogste voorfinancieringspercentage (37%; het gemiddelde van de
gecontroleerde lidstaten bedraagt 11%).De Europese Rekenkamer merkte op dat de gegevens die zijn ontvangen van
het Nederlandse betaalorgaan1 voor granen en
verwerkte producten fouten bleken te bevatten. De juistheid van de genoemde
percentages kan dan ook niet worden gegarandeerd.Uitvoering programmering structuurfondsperiode 2000–20062De controle die de Europese Rekenkamer in 2002 heeft verricht op de uitvoering
van het structuurfondsprogramma 2000–2006, was hoofdzakelijk gericht
op de programmering van de acties en de invoering van de beheersinstrumenten.
De Europese Rekenkamer stelde vast dat de invoering van de controlesystemen
in Nederland was vertraagd. Een van oorzaken was de onduidelijkheid over de
aanpak van de steekproefsgewijze controle.17.3.2 Nederland in jaarverslag 2002 Europese RekenkamerNederland wordt in het jaarverslag 2002 van de Europese Rekenkamer maar
op een beperkt aantal plaatsen genoemd. Hierna worden de bevindingen, voorzover
relevant, opgesomd:• Nederland voldoet niet volledig aan de vereisten ten aanzien van
het invullen van de douaneboekhouding (§ 3.7, 3.12 en 3.13);• Nederland is een van de weinige lidstaten waarin gebruikgemaakt
wordt van specifieke controleprotocollen voor luchtvracht en routineaansluitingen
tussen het aantal vliegtuigen en het aantal ingediende manifesten (§ 3.23,
3.26 en 3.27);• In Nederland ontbreken registers waarmee de voorgeschreven verblijftijd
bij sommige dierpremieregelingen kan worden vastgesteld;• De Europese Rekenkamer memoreert een bevinding van de Europese
Commissie, die betrekking had op «talrijke tekortkomingen in de planning
en uitvoering van controles achteraf en in de registratie en correctie van
fouten.» Het ging om controles achteraf van bepaalde uitgaven voor «overige
uitgaven» in de landbouwsector (§ 4.32).• De Europese Rekenkamer maakt melding van de inbreukprocedure die
op 7 november 2002 tegen Nederland is gestart met betrekking tot de uitvoering
van de nitraatrichtlijn in 2000.17.4 Controlebevindingen Algemene Rekenkamer17.4.1 Onderzoek naar rechtmatigheid in 20023De meeste EU-subsidies die Nederland ontvangt worden, net als rijksbegrotingsmiddelen,
besteed door derden buiten het Rijk. Het gaat dan vooral om rechtspersonen
met een wettelijke taak en medeoverheden. Zij dragen medeverantwoordelijkheid
voor de naleving en juiste toepassing van EU-regelgeving.De besteding en verantwoording van EU-subsidies, ook wanneer deze niet
via de rijksbegroting worden verantwoord, dienen volgens de Algemene Rekenkamer
aan dezelfde eisen en normen te voldoen als die welke zij hanteert voor de
nationale middelen. Daarnaast moet natuurlijk worden voldaan aan alle EU-regelgeving
terzake.De Algemene Rekenkamer heeft in de periode 2002–2003 in haar rechtmatigheidsonderzoek de besteding en verantwoording van EU-subsidies
op een aantal aspecten onderzocht.Algemeen beeldHoewel de Algemene Rekenkamer het overkoepelende financieel jaarverslag
van het Rijk over 2002 goedkeurde, was er op het departementale begrotingsniveau
in een beperkt aantal gevallen nog sprake van onrechtmatigheden of onzekerheid
over de rechtmatigheid van uitgaven. Dit laatste was onder meer het geval
bij (alle) uitgaven ten laste van het Diergezondheidsfonds, dat voor een deel met EU-middelen wordt gefinancierd.In het Diergezondheidsfonds worden de uitgaven en ontvangsten verantwoord
die samenhangen met maatregelen ter bestrijding van dierziekten zoals mond-
en klauwzeer (MKZ) en BSE1 («gekke-koeienziekte»).
De controle van het verantwoordelijke ministerie (LNV) liet volgens de Algemene
Rekenkamer in 2002 te wensen over. Mede hierdoor was het onzeker of in 2002
de totale uitgaven van het Diergezondheidsfonds (in 2002: € 76 miljoen)
rechtmatig waren.Het jaar 2002 heeft vooral ook in het teken gestaan van de afwikkeling
van de MKZ-crisis. Het Ministerie van LNV heeft in 2002 bij de EU twee verzoeken
ingediend voor (voorlopige) vergoeding van de kosten van schadeloosstellingen
(circa € 54 miljoen) en uitvoeringskosten (€ 54,8 miljoen)
in verband met de bestrijding van MKZ.2Medio 2003 had het ministerie de financiële afwikkeling van de MKZ-bestrijding
nog niet afgesloten.3In de periode 2002–2003 heeft de Algemene Rekenkamer bij ministeries
en agentschappen voorts extra aandacht besteed aan:• de naleving van de Europese aanbestedingsregels;• de inrichting van het tweedelijns toezicht op alle EU-geldstromen
door verantwoordelijke ministers;• de mate waarin ministeries als centraal toezichthouder op lidstaatniveau
en de decentrale bestuursorganen als rechtstreekse ontvanger van EU-gelden
zich voldoende hadden voorbereid om tijdig te kunnen voldoen aan de informatieverplichtingen
die voor hen voortvloeien uit de per 1 mei 2002 inwerking getreden wet
Toezicht Europese Subsidies (TES).Naleving van Europese aanbestedingsregelsNet als in 2001 stelde de Algemene Rekenkamer vast dat bij de meeste ministeries
de naleving van de Europese aanbestedingsregels in 2003–2004 nog verder
kan worden verbeterd. De betrokken ministeries hebben overigens voor 2003/2004
specifieke maatregelen toegezegd of zijn met de invoering daarvan al in het
eerste halfjaar van 2003 begonnen.Toezicht vanuit het Rijk op EU-geldstromenDe Algemene Rekenkamer heeft in 2003 opnieuw vastgesteld dat de ministeries
nog niet duidelijk inzicht kunnen geven in alle geldstromen en de wijze waarop
zij invulling geven aan het toezicht daarop. Men moest in 2003 nog veel werk
verrichten om informatie over het toezicht op Europese geldstromen voor het
jaarverslag of voor een separate rapportage beschikbaar te krijgen.De Algemene Rekenkamer heeft de betrokken ministers (met name die van
Economische Zaken (EZ) en LNV gevraagd om tijdig te beginnen met het formuleren
van een toezichtsbeleid, zodat ook daarover begin 2004 in het jaarverslag
(over 2003) verantwoording kan worden afgelegd; de Rijksbegrotingsvoorschriften
verplichten de ministers daartoe.4 In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2002 heeft de Algemene Rekenkamer geïnventariseerd
welke procedureel-organisatorische voorzieningen ministeries hebben getroffen
om op korte termijn te kunnen voldoen aan deze verplichtingen.Wat de structuurfondsgelden betreft heeft de Algemene Rekenkamer vastgesteld
dat de opzet van de beheerstructuur van het Ministerie van EZ adequaat is,
zij het dat de toezichtstructuur bij sommige programma's complex is. De goede
werking van het systeem moet in de praktijk nog bewezen worden.Wet TESDe wet TES heeft in 2003 tot discussie geleid bij de ministeries, met
name op het punt van de reikwijdte van de wet. Deze kwestie wordt verder behandeld
in hoofdstuk 19.17.4.2 Overige onderzoeken naar de besteding van EU-geldenResultaten van plattelandsprojecten met Europese subsidie1In februari 2003 heeft de Algemene Rekenkamer een onderzoek uitgebracht
naar projecten die gericht waren op de ontwikkeling en structurele aanpassing
van het platteland (de zogenaamde 5b-doelstelling van de structuurfondsperiode
1994–1999). De projecten zijn uitgevoerd in zes provincies.De eindverantwoordelijkheid voor het plattelandsprogramma lag bij de rijksoverheid,
de regiefunctie bij de provincies of bij de (toenmalige) Regionale Bureaus
voor de Arbeidsvoorziening voorzover het ESF-projecten betrof.Het bleek moeilijk om een uitspraak te doen over de resultaten van de
plattelandsprojecten. De Algemene Rekenkamer heeft aangegeven dat er in de
programmaperiode 2000–2006 voor gezorgd moet worden dat de doelstellingen
van plattelandsprojecten aansluiten bij het nationale overkoepelende programma.
Ook moeten haars inziens de doelstellingen op een vergelijkbare wijze en in
toetsbare en meetbare termen te worden geformuleerd. Behalve informatie over
de financiële voortgang zou ook systematisch betrouwbare informatie worden
verzameld moeten worden over de gerealiseerde prestaties en effecten. De regierol
van de provincies en de toezichtsrol van het speciale Comité van Toezicht
kunnen beter worden ingevuld. Ten slotte is er volgens de Algemene Rekenkamer
meer aandacht nodig voor de kwaliteit van de projectvoorbereiding en het volgen
van de resultaten.De minister van de LNV zegde in reactie op het onderzoek toe om de bevindingen
van de Algemene Rekenkamer te betrekken bij de uitvoering en beoordeling van
de huidige programma's.Informatievoorziening nieuwe EU-beleidsvoorstellenHet in 2003 gestarte onderzoek naar de informatievoorziening aan de Staten-Generaal
bij nieuwe EU-beleidsvoorstellen zal naar verwachting worden gepubliceerd
in het najaar van 2004.Ondersteuning voor de «nieuwe buren» van de
EUDe Algemene Rekenkamer heeft in 2003 hulpprojecten aan landen in Midden-
en Oost-Europa geëvalueerd. De resultaten van dit onderzoek worden behandeld
in hoofdstuk 18.Werkgroep structuurfondsenIn internationaal verband neemt de Algemene Rekenkamer deel aan een werkgroep die tot doel heeft om een parallelle audit uit te voeren
op het gebied van structuurfondsen. Deze audit zal zich richten op het audit
trail (controlespoor) en de «5%-controle»1 die door de lidstaten dient te worden uitgevoerd. De resultaten worden
naar verwachting eind 2004 gepubliceerd.17.4.3 Overige onderzoeken met een EU-componentIn september 2003 heeft de Algemene Rekenkamer haar onderzoek Toelatingbeleid bestrijdingsmiddelen voor de landbouw
uitgebracht.2 Dit toelatingsbeleid, dat onderdeel
is van het gewasbeschermingsbeleid, is dusdanig onduidelijk opgezet dat de
effectiviteit ervan gevaar loopt.17.5 ConclusiesNet als in haar vorige EU-trendrapport concludeert de Algemene Rekenkamer
dat de ministeries nog veel werk moeten verrichten om informatie over EU-geldstromen
inzichtelijk te maken in hun verantwoordingsstukken.Ook uit controles door de Europese Commissie en de Europese Rekenkamer
blijkt dat er nog verbeteringen in het financieel management mogelijk zijn. 18 LANDBOUWBELEID, STRUCTUURBELEID EN PRE-TOETREDINGSSTEUN18.1 LandbouwbeleidIn Nederland is de minister van LNV eerstverantwoordelijk voor de uitvoering
van de regelingen uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor
de Landbouw, afdeling Garantie (EOGFL-G). Alleen erkende betaalorganen mogen
namens het EOGFL-G uitkeringen doen aan eindbegunstigden. Er gelden strikte
voorwaarden voor de erkenning van deze betaalorganen.1 Het Ministerie van LNV is de instantie die deze erkenningen afgeeft,
op basis van de EG-voorwaarden.In Nederland zijn er zes erkende betaalorganen (zie overzicht hierna).
Deze voeren de EU-regelingen uit in medebewind met de minister van LNV. Hiervoor
krijgen zij een zogenoemde medebewindskostenvergoeding. De auditdienst van
het Ministerie van LNV verricht de certificerende audit ten behoeve van de
Europese Commissie.Onderstaand overzicht vat samen wat Nederland ontving uit het EOGFL-G
boekjaar 2002.2Tabel 25. Ontvangsten EOGFL-G boekjaar 2002. Betaalorgaan bedrag EU-subsidie (x € 1 000) Agentschap Laser417 686Hoofdproductschap Akkerbouw (HPA)300 505 Productschap Tuinbouw (PT)28 073 Productschap Zuivel (PZ)349 250Productschappen Vee Vlees en Eieren (PVVE)20 532Dienst Landelijk Gebied (DLG)35 324Totaal1 151 370In januari 2003 heeft de Europese Commissie voorstellen gepresenteerd
voor de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De gevolgen van
dit beleid (budgettair en anderszins) zijn nog niet precies te overzien, maar
het systeem wordt door de voorgestelde maatregelen volgens een onderzoek van
het Landbouw Economisch Instituut (LEI) in ieder geval niet vereenvoudigd.3 Het LEI stelt in zijn rapport dat in feite meer uitvoeringstaken
worden opgelegd aan de lidstaten. In het nieuwe regime worden vergoedingen
namelijk verleend onder voorwaarden («cross compliance»). Hierdoor
komen er nieuwe administratieve en uitvoeringslasten bij. Afhankelijk van
de uitwerking kan ook de controle op de bedrijven zelfs tot (aanzienlijk)
meer lasten leiden, afhankelijk van het aantal wettelijke regelingen waarop
gecontroleerd wordt. (Zie verder deel 1, § 5.1.1.)18.1.1 Kosten van controles ter plaatseDe Algemene Rekenkamer heeft op verzoek van de Europese Rekenkamer onderzocht
wat in het jaar 2002 de kosten waren van fysieke controles die door het betaalorgaan
Laser zijn uitgevoerd voor een aantal Europese regelingen vallend onder het
controleregime van het geïntegreerd beheer- en controlesysteem (GBCS).
Het betreft:• de steunverlening voor akkerbouwgewassen;• de dierpremieregelingen voor runderen en kalveren;• de premieregeling voor ooien; • de subsidieregeling natuurbeheer en de subsidieregeling agrarisch
natuurbeheer; en• de natuurbraakregeling.De nationale rekenkamers van Denemarken, Engeland, Frankrijk, Italië,
Portugal, Spanje en Duitsland hebben toegezegd ditzelfde onderzoek uit te
voeren bij één betaalorgaan in het betreffende land, met dezelfde –
in overleg met de Europese Rekenkamer geformuleerde – onderzoeksvragen.Achtergrond van het onderzoekHet GBCS is het belangrijkste controlesysteem voor subsidies in het kader
van het EOGFL-G. Het GBCS is ingesteld nadat de hervorming van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid in 1992 een verschuiving teweegbracht van prijsen marktinterventie
naar directe inkomenssteun aan boeren.1 Hierdoor
nam het aantal te administreren betalingen en regelingen sterk toe.Het geïntegreerd controlesysteem heeft betrekking op alle ingediende
steunaanvragen en betreft de administratieve en fysieke controles. Wanneer
uit deze controles blijkt dat te veel subsidie is aangevraagd, dat subsidieaanvragers
zich niet houden aan de regels, of dat er sprake is van fraude, dienen sancties
te worden opgelegd, waarvan de zwaarte afhankelijk is van de mate van over-subsidiëring.
Bij geconstateerde ernstige nalatigheden kan de subsidie in dat jaar worden
ingetrokken, en bij fraude kan besloten worden tot het evenmin verstrekken
van subsidie in de daaropvolgende jaren.De EU-lidstaten verwerkten in 2002 meer dan zes miljoen subsidieaanvragen
onder het GBCS-systeem. Hiermee was meer dan € 24 miljard gemoeid,
ongeveer 55% van de uitgaven in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
In 2003 valt 59% van de uitgaven voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid
onder het GBCS.Voor het beheer van het EOGFL-G werken de Europese Commissie en de lidstaten
samen in het Comité van het fonds. De uitgaven worden verricht door
erkende betaalorganen die daartoe door de lidstaat zijn aangewezen. Deze betaalorganen
verrichten de betalingen aan de begunstigden op basis van de communautaire
regelgeving. Zij moeten voldoende garanties bieden dat:2• de ontvankelijkheid van de betalingsaanvragen en de overeenstemming
ervan met de communautaire regelgeving worden gecontroleerd vóór
de verstrekking van de betalingsopdracht;• de verrichte betalingen juist en volledig worden geregistreerd
in de boekhouding;• de vereiste stukken worden ingediend binnen de gestelde termijn
en in de door de communautaire regelgeving voorgeschreven vorm.Om in aanmerking te komen voor uitgaven voor financiering door de Gemeenschap
moeten de betaalorganen beschikken over bewijsstukken inzake de verrichte
betalingen en over stukken betreffende de uitvoering van de voorgeschreven
administratieve en fysieke controles.Bevindingen onderzoek Algemene RekenkamerDe met de administratieve en fysieke controles gemoeide kosten zijn voor
rekening van de lidstaten.3 Omdat onbekend is
hoeveel kosten de lidstaten moeten maken om de voorgeschreven controles uit
de voeren, heeft de Europese Rekenkamer, die hiervoor zelf geen
bevoegdheid heeft, de nationale rekenkamers van de lidstaten verzocht om dit
voor een aantal fysieke controles te onderzoeken. De Algemene Rekenkamer is
op dit verzoek ingegaan en heeft naar vier deelaspecten van de controles gekeken:
voorbereiding en planning, reizen, fysieke controle, rapportage en vervolg.De Algemene Rekenkamer heeft gegevens verzameld bij de vestigingen van
Laser in Groningen, Deventer en Roermond, alsmede bij de Algemene Inspectiedienst
en de Dienst Landelijk Gebied van het Ministerie van LNV, en de Productschappen
Vee Vlees en Eieren. Zij voeren alle (deel)taken uit in het kader van de fysieke
controles.De bevindingen op detailniveau1 worden in
bijlage 5 van dit EU-trendrapport weergegeven. We geven hier de voornaamste
bevindingen weer.De gevraagde gegevens waren niet altijd beschikbaar. Ze bleken niet of
niet specifiek genoeg te worden bijgehouden.Met name de tijd die wordt besteed aan de vier in het onderzoek onderscheiden deelaspecten van de controles wordt in veel gevallen niet
uitgesplitst geregistreerd. Hierdoor kan veelal alleen de gemiddelde totale tijd voor de controles worden gerapporteerd.Het verheugt de Algemene Rekenkamer dat medewerkers van in het onderzoek
betrokken instellingen tijdens het onderzoek soms aangaven dat de gevraagde
gegevens met ingang van dit of volgend jaar wél geregistreerd zullen
gaan worden, omdat zij zich realiseren daar wat aan te hebben.Al met al heeft de Algemene Rekenkamer moeten vaststellen dat de beheersorganisatie
van de controles zeer complex is, en dat het ontbreekt aan een systematisch
registratie van de gegevens omtrent uitgevoerde controles. Hierdoor was het
niet mogelijk alle vragen van de Europese Rekenkamer in voldoende (gedetailleerde)
mate te beantwoorden.Volgens de wél beschikbare gegevens bedroegen de kosten van de
fysieke controles voor de in het onderzoek betrokken EU-regelingen in 2002
totaal bijna € 7 miljoen, oftewel een kleine 2% van het financiële
belang van € 365 miljoen van deze regelingen. Dit bedrag is echter
met de nodige onzekerheden omgeven, want daarbij zijn salariskosten en integrale
uurtarieven bij elkaar opgeteld. Bovendien is de kwaliteit van de controles
niet in het onderzoek betrokken. Ook al omdat de verschillende soorten controles
qua karakter verschillen, wijst de Algemene Rekenkamer er daarom op dat het
niet mogelijk is om op grond van de hier gepresenteerde gegevens betrouwbare
vergelijkingen te maken over de kosten van verschillende soorten fysieke controle.18.1.2 IT-onderzoek bij LaserVoor haar oordeelsvorming over de kosten van de controle ter plaatse heeft
de Algemene Rekenkamer een beperkt IT-onderzoek uitgevoerd bij één
van de betaalorganen, te weten het agentschap Laser. De Algemene Rekenkamer
wilde inzicht krijgen in de mate waarin de integriteit van de GBCS-gegevensbestanden
gewaarborgd is.De focus van het onderzoek lag op de opzet en het bestaan van het voorgeschreven
geautomatiseerde systeem.2 De Algemene Rekenkamer
heeft geen onderzoek gedaan naar de werking van het systeem.Het onderzoek omvatte waarneming ter plaatse en het opvragen van documenten,3 het afnemen van interviews met de interne auditdienst
van Laser, Laser Groningen en met de auditdienst van het Ministerie van LNV. De Algemene Rekenkamer vraagt aandacht voor een aantal risico's. In het
verleden zijn op basis van eerdere onderzoeken aanvullende afspraken gemaakt
over de te nemen maatregelen op onder andere het gebied van de logische toegangsbeveiliging
en «contingency planning». Onder druk van bezuinigingen worden
nu keuzes gemaakt die voorbijgaan aan deze aanbevelingen. Hierdoor kan opvolging
niet langer plaatsvinden. Dit zal op den duur gevolgen hebben voor de integriteit
van de GBCS-gegevensbestanden.Verder blijft de interpretatie en de vertaling van regelgeving naar het
geautomatiseerde systeem een punt van aandacht. Onjuiste interpretaties vormen
een risico voor kortingen op EU-gelden voor de lidstaat Nederland.Ondanks de geconstateerde risico's heeft de Algemene Rekenkamer op basis
van het onderzoek, geen reden om te twijfelen aan de integriteit van de huidige
gegevensbestanden.18.1.3 Prejudiciële beslissingen GLB NederlandIn de periode 2000 tot juli 2003 zijn vijf zaken die te maken hebben met
het gemeenschappelijk landbouwbeleid door de lidstaat Nederland voorgelegd
aan het Hof van Justitie voor een prejudiciële beslissing. Drie van deze
zaken hadden betrekking op vragen over de uitleg
van gemeenschaps-wetgeving.De aan het Hof voorgelegde vragen hadden met name betrekking op de nationale
uitvoering van EU-wetgeving.Geen van de verzoeken om een prejudiciële beslissing betrof de comptabele
(aspecten van) gemeenschapswetgeving.In deze landbouwzaken heeft het College van Beroep voor het Bedrijfsleven
achttien vragen gesteld. Het College is tot oordelen bevoegd op het gebied
van sociaal-economische wetgeving, waartoe het gemeenschappelijk landbouwbeleid
c.q. Europese landbouwaangelegenheden behoren.18.2 Structuurbeleid: eindrapportage 1994–1999De EU beoogt met het structuurbeleid de verschillen in welvaart tussen
de regio's van de EU te verminderen. Dit streven moet leiden tot zogeheten
economische en sociale convergentie. Het beleid kent programmaperiodes die
steeds een aantal jaren beslaan. De huidige periode beslaat de jaren 2000
tot en met 2006, en werd voorafgegaan door de periode 1994 tot en met 1999.
De afwikkeling van de programma's uit deze oude periode is onderwerp van deze
paragraaf.1 Allereerst worden de programma's
behandeld die vallen onder het zogenoemde doelstellingenbeleid en vervolgens de zogenoemde communautaire initiatieven (zie voor meer informatie hierover het EU-trendrapport 2003).Figuur 7 vat het totaal beschikbare budget en de bestedingen van de structuurfondsen
samen. Er blijkt een aanzienlijke onderbesteding te zijn bij vrijwel alle
programma's. In absolute zin bleef circa € 648 miljoen onbenut (ongeveer
27%).We belichten hier alle programma's waarin Nederland heeft deelgenomen.
De meest betrokken ministeries zijn Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW),
EZ en LNV. Daarnaast zijn het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu (VROM) en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) betrokken.18.2.1 Afrekening doelstelling 1In de periode 1994–1999 kwam alleen de provincie Flevoland in aanmerking
voor subsidies uit hoofde van doelstelling 1 (ontwikkeling en structurele
aanpassing van regio's met een ontwikkelingsachterstand).De afwikkeling van het programma Flevoland verloopt traag. Het eindverslag
werd eind september 2002 ingediend bij de Europese Commissie. De Commissie
had hierbij een aantal opmerkingen. Op 25 september 2003 – een
jaar later dus – heeft de provincie Flevoland een herzien eindverslag
ingediend. De nieuwe verplichte accountantsverklaring bij de einddeclaratie
(artikel-8-verklaring) en de betalingsaanvraag waren eind november 2003 echter
nog steeds niet bij de Commissie ingediend. Het gevolg hiervan
is dat de Commissie de eindafrekeningsprocedure (weer) zal opschorten.Bij de afrekening is door de accountant een aanzienlijk aantal onzekerheden1 geconstateerd inzake de juistheid en rechtmatigheid
van de bedragen in de einddeclaratie. Zoals de Algemene Rekenkamer al aangaf
in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2002, beloopt het financieel belang
van deze onzekerheden circa € 36,7 miljoen.2 Dit komt overeen met 5,3% van de totale verantwoording van het programma
ten bedrage van € 695,3 miljoen.Van de totale onzekerheden van € 36,7 miljoen betreft € 26,4
miljoen projecten waarvoor het Ministerie van LNV de projectverantwoordelijke
was. Deze onzekerheden zijn terug te voeren op het feit dat op veel projecten
geen accountantscontrole is uitgevoerd. Andere projecten waren voorzien van
een accountantsverklaring met oordeelonthouding op grond van een ontoereikende
administratieve organisatie of het ontbreken van een adequate projectadministratie.
Ook waren er projecten zonder tijdsregistratie waardoor personeelskosten niet
konden worden gecontroleerd.Het Ministerie van LNV heeft cofinanciering verschaft voor projecten uit
het landbouwfonds EOGFL-O en het visserijfonds FIOV. LNV stelde voor de eigen
cofinanciering soms strengere regels dan de Europese Commissie.Voor projecten zijn vóór, maar ook ná 1999 nog contracten
gesloten. Volgens de Europese regels komen deze laatste contracten niet voor
subsidie in aanmerking. De provincie Flevoland hanteerde echter de gedragslijn
dat ook verplichtingen van na 1999 acceptabel zijn, voorzover ze in het verlengde
liggen van eerdere, vóór 31 december 1999 aangegane verplichtingen.
Deze redenering is bijvoorbeeld toegepast bij de aanleg van bedrijventerreinen,
waar de hoofdinfrastructuur tijdig was aanbesteed maar voor aanvullende werken
na 1999 verplichtingen werden aangegaan.3 Als
de Europese Commissie niet instemt met de interpretatie van de provincie Flevoland,
dan kan dit leiden tot terugvordering van betaalde voorschotten, waarmee de
huidige onderbesteding van circa NLG 27 miljoen4
verder zou oplopen.Uit het herziene eindverslag van 2 september 2003 blijkt een onderuitputting
van de toegekende Europese subsidies van rond de NLG 27 miljoen, ofwel ruim
10% van het beschikbare EU-budget. De lagere realisatie is deels veroorzaakt
door correcties in de einddeclaratie. De onderuitputting doet zich vooral
voor bij de fondsen EFRO en EOGFL. Opmerkelijk is verder dat de realisatie
van het visserijfonds FIOV bijna NLG zes miljoen hoger uitviel dan de aangegane verplichtingen. Ten opzichte van het oorspronkelijke
budget werden de toegekende visserijgelden bijna volledig besteed.18.2.2 Afrekening doelstelling 25Er zijn vijf Nederlandse programma's uitgevoerd in het kader van doelstelling
2 (economische en sociale omschakeling van in moeilijkheden verkerende regio's).
De programma's zijn voornamelijk uitgevoerd door regionale overheden en samenwerkingsverbanden.6 Het Ministerie van EZ is op lidstaatniveau verantwoordelijk
jegens de Europese Commissie. Het ministerie heeft de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering via een convenant gedecentraliseerd naar de provinciale
overheden. Van alle programma's zijn de einddeclaratie en het eindverslag tijdig,
voor 31 maart 2003, ingediend bij de Commissie. De accountantsverklaring
was is in twee van de vijf gevallen goedkeurend van aard. Bij drie programma's
werd een verklaring met beperking afgegeven.1
Ook bij doelstelling-2-projecten speelde het «31-12-1999»-probleem
(zie voorgaande paragraaf). De correctie op de einddeclaratie voor te laat
aangegane verplichtingen heeft overigens niet altijd plaatsgevonden; zo is
in het programma Zuidoost-Brabant ruim NLG 1 miljoen (circa 0,7% van de totale
uitgaven) na 1999 verplicht zonder aanpassing van de einddeclaratie.Door interpretatieverschillen was echter vaak onduidelijk of een verplichting
daadwerkelijk was «aangegaan». Uiteindelijk is in de ministerraad
van 11 februari 2000 gekozen voor een ruime interpretatie van het begrip
«aangegane verplichting». Deze bleek echter niet met de Europese
Commissie te zijn afgestemd. Na aanvullend overleg van het Ministerie van
EZ met de Europese Commissie in september 2002 is het begrip gedefinieerd
als een «aantoonbaar onomkeerbaar proces». Met uitzondering van
de provincie Overijssel volgen alle programma-autoriteiten deze lijn.2De accountantsverklaringen bij de programma's Groningen-Drenthe, Zuidoost-Brabant
en Twente vermelden dat het onzeker is of de Europese Commissie de interpretatie
van «aangegane verplichting» van het Ministerie van EZ zal goedkeuren.
Hier bestaat een risico van terugvordering van subsidies. Het is nog niet
zeker of deze terugvordering zal geschieden en voor welk bedrag. Hierover
zal pas uitsluitsel komen zodra de Europese Commissie de eindbeschikkingen
afgeeft. Inmiddels heeft de Commissie op 12 augustus 2003 een eindbeschikking
afgegeven bij het programma Zuidoost-Brabant. Daarmee is de EZ-interpretatie
van de «31-12-1999»-eis goedgekeurd en ligt het in de rede dat
dit ook voor de overige programma's zal gebeuren.Bij een aantal programma's in het kader van doelstelling 2 was sprake
van faillissementen van projectuitvoerders. Door het systeem van voorschotten
was (een deel van) de subsidie echter al verstrekt. Zo hebben in het Limburgse
programma vier projecten (totaal NLG 2 044 820) geen accountantscontrole
ondergaan vanwege het faillissement van de uitvoerder. De EFRO-bijdrage aan
deze projecten is vastgesteld op het bedrag van de verstrekte voorschotten.
Ook in twee andere programma's hebben zich faillissementen voorgedaan bij
projectuitvoerders. Algemeen wordt verwacht dat terugvordering van voorschotten
weinig zal opleveren, omdat preferente schuldeisers zoals de fiscus voorrang
hebben. Ook de nationale cofinanciering aan inmiddels failliete eindbegunstigden
zal doorgaans niet meer met succes kunnen worden teruggevorderd.18.2.3 Afrekening doelstelling 5a3Onder doelstelling 5a (ontwikkeling van zwakkere plattelandsgebieden)
vallen twee programma's die zijn genoemd naar het structuurfonds waaruit ze
worden gefinancierd: het visserijfonds FIOV en het landbouwfonds EOGFL-O.
Beide programma's worden beheerd door het Ministerie van LNV, dat ook financieel
verantwoordelijk is.Bij de einddeclaratie van het EOGFL-O-programma
is een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven door de auditdienst van
het Ministerie van LNV. Er bestaat een aanzienlijk verschil tussen de beschikbare middelen en
de uiteindelijke bestedingen. Van het budget van € 54,5 miljoen
is € 28,8 miljoen niet gerealiseerd. Doordat de informatie van het
Ministerie van LNV waarover de Algemene Rekenkamer eind november 2003 beschikte
niet compleet was, is vooralsnog de exacte realisatie niet te berekenen en
blijft het onduidelijk wat de achtergrond is van de zeer substantiële
onderuitputting van circa 50%.Het verslag van bevindingen bij de accountantsverklaring meldt dat de
totaal gedeclareerde bedragen voor de regeling «passief beheer»
hoger zijn dan geconcludeerd kan worden op basis van de administratie van
de Dienst Landelijk Gebied, de instantie die de regeling uitvoert. De auditdienst
van LNV merkt op dat het hier om een reconstructie
gaat van de declaratiebestanden van de Dienst Landelijk Gebied ter onderbouwing
van de einddeclaratie en niet om de oorspronkelijke bestanden. Het verschil
is overigens van geringe financiële betekenis.Ook het FIOV-programma1 is afgesloten met een goedkeurende accountantsverklaring bij de einddeclaratie.
Na vragen van de Europese Commissie is op 28 augustus 2003 een herzien
eindverslag aan de Commissie gestuurd. Er is geen nieuwe accountantsverklaring
afgegeven. Er zijn geen fouten of onregelmatigheden aangetroffen. Ook een
controlebezoek van de Europese Commissie in maart 2003 kende een positieve
conclusie, volgens een verslag dat het Ministerie van LNV hierover heeft opgesteld.Uit het eindverslag blijkt dat het programma traag op gang kwam en dat
er in de loop van het programma een aanzienlijke achterstand was opgelopen.
Door een inhaalslag in de laatste jaren is uiteindelijk 68% van het budget
van € 45,9 miljoen besteed: circa 70% van de uitgaven zijn gedaan
in het laatste jaar van de subsidieperiode (2001). Uiteindelijk is € 14,6
miljoen aan Europese subsidies onbenut gebleven. De belangrijkste oorzaak
van deze onderbesteding is dat er onvoldoende verplichtingen zijn aangegaan:
deze bleven circa € 10 miljoen achter bij het beschikbare budget.
Samen met de onderuitputting uit het EOGFL-O is van het budget voor doelstelling
5a circa € 44 miljoen aan Europese subsidies onbenut gebleven.18.2.4 Afrekening doelstelling 5b2Het Ministerie van LNV is op lidstaatniveau eindverantwoordelijk jegens
de Europese Commissie voor doelstelling 5b-programma's3. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de concrete programma's
is door het ministerie via convenanten gedecentraliseerd naar de provincies.Bij de afsluiting zijn voornamelijk goedkeurende accountantsverklaringen
afgegeven. Het programma Zeeuwsch-Vlaanderen werd afgesloten zonder dat de
uitkomsten van de 5%-controles bekend waren. Er is derhalve een accountantsverklaring
afgegeven met beperking.Drie van de vijf accountantsverklaringen waren voorzien van een toelichtende
paragraaf. Deze hadden betrekking op enkele onzekerheden bij de eindafrekening.
Net als bij vrijwel alle andere programma's kwam ook hier de onzekerheid omtrent
de «31-12-99»-eis naar voren. De provincies Groningen en Drenthe
interpreteren de eis zodanig dat van een project minimaal 50% van de verplichting
moet zijn aangegaan vóór ultimo 1999. In het programma Peelregio waren niet alleen bepaalde verplichtingen niet
vóór eind 1999 aangegaan, maar waren ook projecten niet afgerond
voor de einddatum van 31-12-2001 en werden bij een aantal projecten niet alle
gedeclareerde kosten gedekt door de accountantsverklaring.In Zeeuwsch-Vlaanderen heeft de provincie niet altijd de geconstateerde
onregelmatigheden via het ministerie gemeld aan de Europese Commissie omdat
de bedragen werden gecorrigeerd in de einddeclaratie.In de eerste maanden van 2003 heeft de auditdienst van het Ministerie
van LNV reviews op de eindrapportages uitgevoerd. In het reviewverslag van
het programma Groningen-Drenthe1 wordt geconstateerd
dat de zogeheten«30-juni-rapportages» over 2000 en 2001 geen inzicht
geven in de bevindingen van de (interne) controles en evenmin in de follow-up
die aan bevindingen is gegeven. Ook bevatten de jaarverslagen geen kwantificering
van de 5%-controle-eis, ondanks eerdere aanbevelingen daaromtrent door de
auditdiensten van de Ministeries van EZ en LNV.2
Overigens bleek uit de jaarreviews van het LNV dat ook in andere regio's de
uitvoering van de 5%-controles en de verantwoording hierover niet volgens
de regels verloopt. Zo is niet altijd vermeld welke selectiecriteria werden
gehanteerd en wat de controlebevindingen waren.Bij alle doelstelling-5b-programma's is circa 90% van de Europese subsidies
besteed. In totaal bleef ongeveer € 12 miljoen aan EU-subsidies
onbenut. In vergelijking met sommige andere programma's is de realisatie van
rond de 90% een redelijk goede score. De realisatie is ook deels bereikt doordat
in de laatste maanden de budgetten zijn aangepast aan de (te verwachten) realisatie.18.2.5 Afrekening Europees Sociaal FondsDe afwikkeling van de programmaperiode 1994–1999 van het Europees
Sociaal Fonds (ESF) vindt plaats op twee niveaus: tussen de lidstaat Nederland
en de Europese Commissie enerzijds, en tussen projectaanvragers en de lidstaat
Nederland anderzijds. Pas op het moment dat alle activiteiten op beide niveaus
zijn afgewikkeld, kan de definitieve balans worden opgemaakt.De ESF-middelen werden in de programmaperiode 1994–1999 binnen Nederland
ingezet voor vijf EU-doelstellingen3 en acht
communautaire initiatieven.4 Binnen het ESF werden
regionale en landelijke programma's onderscheiden. De regionale programma's
en de communautaire initiatieven werden ook uit andere structuurfondsen medegefinancierd.
Zo kwamen de gelden voor Urban zowel uit het ESF als uit het EFRO.Voor de uitvoering van ESF4 en de communautaire initiatieven «Adapt»
en «Employment» is tot 1 april 2001 het Bureau Uitvoering
Europese Subsidie-instrumenten (BUESI) van het Ministerie van SZW verantwoordelijk
geweest. De uitvoering van de andere ESF-doelstellingen en communautaire initiatieven
is tot 1 april 2001 in handen geweest van Arbeidsvoorziening. Daarna
zijn de verantwoordelijkheden voor de uitvoering van alle ESF-doelstellingen
en communautaire initiatieven, met uitzondering van het communautair initiatief
Pesca, overgedragen aan het onder het Ministerie van SZW ressorterende Agentschap
SZW.De verantwoordelijkheid voor het communautair initiatief Pesca lag bij
het Ministerie van LNV. Het Ministerie van SZW heeft alleen gezorgd voor doorgeleiding
van de eindafrekening naar de Europese Commissie. Door Nederland gedeclareerde ESF-geldenVoor Nederland was in de periode 1994–1999 € 1,56 miljard
beschikbaar uit het ESF. In maart 2003 heeft het Ministerie van SZW de eindafrekeningen
ESF 1994–1999 aan de Europese Commissie gestuurd. In samenwerking met
de Europese Commissie is een model-eindafrekening ontwikkeld die voor alle
ESF-programma's is gebruikt. Het betrof 29 eindafrekeningen: voor de
landelijke programma's één afrekening per programma en voor
de regionale programma's een afrekening per regio.De precieze bedragen van de eindafrekening zijn nog niet bekend, omdat
er onduidelijkheid bestaat over de te hanteren historische koersen van de
ECU.1Onderdeel van de eindafrekeningen zijn de uitgaven voor technische bijstand,
bedoeld voor administratieve ondersteuning, evaluaties en voorlichting.Voor technische bijstand was in de programmaperiode 1994–1999 € 57,9
miljoen beschikbaar. Het gerealiseerde bedrag is nog niet bekend, omdat ook
de berekening hiervan afhangt van de te hanteren koers van de ECU. Over de
uitgaven voor technische bijstand voor de doelstellingen 1, 2, 3 en 5b heeft
de Europese Commissie inmiddels een goedkeurende rapportage uitgebracht.Op grond van onregelmatigheden die bij controles zijn vastgesteld heeft
de Europese Commissie een zogenoemde artikel-24-procedure gestart.2 Dit heeft in maart 20023
geleid tot een verlaging van de goedgekeurde ESF-uitgaven van ruim € 157
miljoen. In de eindafrekeningen is de door de Europese Commissie opgelegde
korting niet meegenomen. Het bedrag is in juni 2002 rechtstreeks terugbetaald.Conform een afspraak met de Europese Commissie zijn in de einddeclaraties
voor de doelstellingen 1, 2, 3 en 5b in de periode 1994–1996 de bedragen
opgenomen zoals deze ten tijde van de opmaak van de kortingsbeschikking bekend
waren. De werkelijk door Nederland betaalde subsidiabele uitgaven aan projecten
blijken uiteindelijk € 19,3 miljoen lager dan de bij de Europese
Commissie gedeclareerde bedragen te zijn.Ook de nog lopende bezwaar- en beroepschriften zijn niet in de eindafrekeningen
meegenomen. De afhandeling daarvan kan leiden tot een nog aan de projectaanvrager
na te betalen bedrag aan ESF-subsidie. Voor een aantal van deze projecten
kan Nederland misschien alsnog een onderbouwd verzoek tot betaling bij de
Europese Commissie indienen.Eind maart 2003 stonden nog 410 bezwaar- en beroepschriften open met een
financieel belang van € 98,2 miljoen. In hoger beroep stonden nog
twaalf projecten open voor een bedrag van € 1,2 miljoen. Het is
nog niet mogelijk om het tijdstip van definitieve afronding te bepalen. Dit
is afhankelijk van het moment waarop de rechtbank beroepszaken «op de
rol» plaatst. Ook de doorlooptijd van beroepsprocedures is onzeker,
omdat daarna de mogelijkheid van hoger beroep nog openstaat.De minister heeft de Tweede Kamer toegezegd te bezien of versnelling mogelijk
is in de afhandeling van bezwaar- en beroepszaken. Hierbij wordt bijvoorbeeld
gedacht aan de mogelijkheid van schikkingsvoorstellen. Om een dergelijk schikkingsvoorstel
verantwoord voor te bereiden en te toetsen, zal de landsadvocaat worden ingeschakeld.Resultaten van controlesTot het budgetjaar 1997 dienden, conform nationale regelgeving, de eindrapportages
van alle projecten voorzien te zijn van een verklaring van een externe accountant.
Toen bleek dat ondanks goedkeurende accountantsverklaringen bij
einddeclaraties van projecten tekortkomingen in de uitvoering werden gesignaleerd,
is besloten het externe accountantsonderzoek te vervangen door eigen onderzoek.Bijna 75% van de gerealiseerde uitgaven in de periode 1997–19991 is door de interne-controleafdeling van het Agentschap
SZW gecontroleerd. Naar aanleiding van deze controles is ruim 25% op de ingediende
declaraties gekort. De auditdienst van het Ministerie van SZW heeft de controlewerkzaamheden
gereviewd en geconcludeerd dat de adviezen hebben geleid tot correcte eindbeschikkingen.De projecten die onder de controlegrens vielen en niet door de interne-controleafdeling
zijn beoordeeld, zijn afgehandeld door Arbeidsvoorziening (tot 2001) en het
Agentschap SZW (vanaf 2001). De auditdienst van het Ministerie van SZW
heeft over de afhandeling van deze projecten positief geoordeeld.Voor de ESF4-, Adapt- en Employment-projecten was in de regelgeving opgenomen
dat einddeclaraties vergezeld dienden te gaan van een accountantsverklaring.
De auditdienst van het Ministerie van SZW heeft dossierreviews verricht bij
een aantal verklaringen. Zij concludeerde dat de controles op einddeclaraties
door de projectaccountant over het algemeen toereikend waren. Ook heeft in
alle gevallen waar de deugdelijkheid van de accountantscontrole te wensen
overliet deze bevinding meegewogen bij het vaststellen van de subsidie. Verder
hebben de auditdienst en externe accountantskantoren tijdens de looptijd van
projecten en achteraf onderzoeken ter plaatse uitgevoerd om de inzichtelijkheid
en controleerbaarheid van de projectadministraties vast te stellen en zich
een oordeel te vormen over de uitvoering van projecten. Hierdoor is ruim 67%
van de uitgaven voor deze projecten gecontroleerd, naast de verplichte accountantsverklaring
per project. Omdat de eventuele korting op de einddeclaratie als gevolg van
de controles bij deze projecten niet uit de eindafrekening blijkt, is geen
inzicht verkregen in de resultaten van de controle.De auditdienst van het Ministerie van SZW was verplicht bij 23 eindafrekeningen
van de ESF-programma's een zogenaamde afsluitingsverklaring2 te verstrekken. Daartoe heeft de dienst audits van de beheer- en controlesystemen,
controles op de uitgaven en controles op de tekst en cijfers in de einddeclaraties
verricht. Daarbij is vastgesteld dat gegevens aansluiten, berekeningen juist
zijn, tabellen onderling verenigbaar zijn en bedragen in overeenstemming met
de onderliggende administratie zijn.Bij de eindafrekeningen van de ESF2-programma's over 1994–1996 hoefde
de auditdienst geen afsluitingsverklaring te verstrekken, omdat deze afrekeningen
al in 1997 goedgekeurd waren, voordat verordening 2064/97 van kracht werd.
Wel heeft de auditdienst deze programma's op verzoek van de verantwoordelijke
beleidsdirectie globaal getoetst. Ook heeft de auditdienst bij de eindafrekening
van het communautaire initiatief Pesca geen afsluitingsverklaring hoeven op
te maken, omdat de auditdienst van het Ministerie van LNV het programma al
had gecontroleerd.De Europese Commissie en Europese Rekenkamer hebben tot maart 2002 38
controlebezoeken afgelegd. De auditdienst van het Ministerie van SZW heeft
vastgesteld dat de uitkomsten van deze controles zijn meegenomen bij de vaststelling
van de definitieve subsidie.De werkzaamheden van de auditdienst van het Ministerie van SZW zijn gereviewd,
om vast te stellen dat de auditdienst van het Ministerie van SZW een controle
heeft uitgevoerd die voldoet aan de eisen van de Europese Commissie.
Uit deze review zijn geen bijzondere bevindingen naar voren gekomen.Verdere afwikkelingInmiddels heeft de Europese Commissie op de ingediende eindafrekeningen
gereageerd door het stellen van vragen van het antifraudebureau OLAF. Niet
uitgesloten is dat ook de Europese Commissie zelf nog vragen zal stellen.
Daarnaast zal de Europese Commissie in december 2003 een bezoek brengen aan
het Ministerie van SZW om zich een definitief oordeel te vormen over de juistheid
en rechtmatigheid van de door Nederland ingediende eindafrekeningen.Na het afronden van deze werkzaamheden zal de Europese Commissie elk ESF-programma
afsluiten met een beschikking. De Europese Commissie heeft in de laatste jaarvergadering
ESF31 meegedeeld ernaar te zullen streven uiterlijk
eind 2003 de eindsaldi van de Nederlandse ESF-programma's te hebben bepaald.2Over een eventuele controle van de Europese Rekenkamer is nog niets bekend;
een en ander is afhankelijk van de steekproef die de Europese Rekenkamer zal
trekken om het jaar 2003 ten behoeve van haar DAS-onderzoek te controleren.Het Ministerie van SZW is van mening dat er nog geen sprake is van als
oninbaar af te boeken vorderingen. Dat neemt niet weg dat er wel instellingen
zijn die de vordering weigeren te betalen. Daarbij hanteert het ministerie
een incassoprocedure. Eind juli 2003 bleek nog bijna € 45 miljoen
te innen.Het Ministerie van SZW beschikt nog niet over een overzicht waarin de
kosten van het departement zijn opgenomen die de afwikkeling van ESF 1994–1999
bij Arbeidsvoorziening met zich meebrengen. Doordat op grote schaal door Arbeidsvoorziening
ingediende einddeclaraties zijn afgekeurd en nog besloten kan worden tot een
schikking voor een aantal projecten, wordt het Ministerie van SZW voor extra
uitgaven gesteld. Hoe groot de hiermee gemoeide bedragen zijn is nog niet
bekend. Eerst bij de jaarstukken 2002 zal de vereffenaar die belast is met
de liquidatie van Arbeidsvoorziening inzicht verschaffen in de stand van zaken
met betrekking tot de afwikkeling van ESF.18.2.6 Afrekening communautaire initiatieven3Van de totale subsidiestroom uit de structuurfondsen was in de periode
1994–1999 ongeveer 10% bestemd voor kleinere programma's, waar de Europese
Commissie het initiatief heeft genomen: de zogeheten communautaire initiatieven.
De programma's bestrijken uiteenlopende terreinen. Zo richt het Interreg-IIc-programma
Irma (Interreg Rijn-Maas-activiteiten) zich op de bestrijding van hoogwateroverlast
in het stroomgebied van Rijn en Maas.4 Andere
programma's stimuleren de omschakeling van regio's die sterk afhankelijk zijn
van de metaalindustrie of van defensiegerelateerde activiteiten (respectievelijk
Resider en Konver). Urban focust op de sociale en economische problemen van
achterstandswijken in de grote steden terwijl Leader gericht is op de ontwikkeling
van het platteland en MKB op bevordering van ondernemerschap en innovatie.De programma's kenden een zeer wisselende realisatie, met onderbesteding
van 4% in het Rotterdamse Urbanprogramma tot 54% in het programma MKB. Oorzaken
voor de onderbesteding zijn vergelijkbaar met hetgeen hiervoor is vermeld
bij de andere programma's. In het Pesca-programma werd nog wel een opmerkelijke
inhaalslag gemaakt door op de laatste dag vóór de deadline van
31-12-1999 ruim € 8 miljoen te verplichten, oftewel bijna 50% van
de totale verplichtingen uit de hele periode 1994–1999 (zie voor meer
details bijlage 4).Bij veel communautaire initiatieven speelde ook de problematiek rondom
de uiterste termijnen voor het aangaan van verplichtingen (31-12-1999) en
voor het betalen en afronden van de projecten (31-12-2001). Door de overschrijdingen
van deze termijnen vielen de einddeclaraties lager uit, met onderbesteding
tot gevolg. Met name een aantal infrastructurele projecten liep
vertraging op waardoor zij geheel of deels buiten de subsidietermijn vielen.
Voor het programma Euregio Maas-Rijn is het vooralsnog twijfelachtig of de
«31-12-1999»-eis correct is toegepast; de stichting Euregio Maas-Rijn
ziet zichzelf namelijk als eindbegunstigde van de subsidies.In gevallen van extreme onderbesteding (Pesca en MKB) bleek bovendien
dat er te weinig animo was voor het indienen van projectvoorstellen. Soms
was er sprake van concurrentie tussen structuurfondsprogramma's en voorzagen
andere programma's al in de subsidie. Ook werd de Europese regelgeving als
complex ervaren. Het bleek dat met name kleinschalige aanvragers over onvoldoende
administratieve capaciteit beschikten om aan de voorwaarden van adequaat financieel
beheer, toezicht en controle te voldoen.De verantwoording en controle van de twee Interreg-programma's sluit niet
geheel aan op het grensoverschrijdende karakter van deze programma's. Zo heeft
de Nederlandse accountantsverklaring bij Euregio Maas-Rijn alleen betrekking
op projecten waarin Nederland heeft deelgenomen. Er is geen sprake geweest
van een uniforme controleaanpak of gezamenlijke controles of reviews over
de grenzen heen. Daarmee is er geen sluitende controleaanpak voor het gehele
programma. Ook bij het Irma-programma is geen overkoepelende accountantsverklaring
afgegeven en hebben de lidstaten niet gewerkt volgens een uniforme controleaanpak.18.3 Pre-toetredingssteun en extern beleidDe Algemene Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de steunverlening van
Nederland en de EU aan landen in Midden- en Oost-Europa. De aanleiding was
dat er geen overkoepelend overzicht bestond van deze steun. Dit onderzoek
bestond uit twee delen:• een deel over de toetredende landen en kandidaat-lidstaten in Midden-Europa;
en• een deel over de aanstaande «nieuwe buren»1 van de EU in Oost-Europa, Centraal-Azië en de
westelijke Balkan.In deze paragraaf geven we een samenvatting van deze onderzoeken die zijn
opgenomen in respectievelijk bijlage 8 en bijlage 9 van dit EU-trendrapport.18.3.1 Toetredende landenEr zijn drie Europese programma's gericht op steunverlening aan toetredende
landen en kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa:1 PHARE (economische herstructurering), ISPA (milieu en transport) en
SAPARD (landbouw en plattelandsontwikkeling).2
De belangrijkste Nederlandse programma's zijn
Matra (maatschappelijke transformatie) van het Ministerie van BuiZa en PSO
(programma samenwerking Oost-Europa) van het Ministerie van EZ. Zowel Matra
als PSO hebben een apart «pre-accessie»-deel.Het onderzoek van de Algemene Rekenkamer richtte zich op het financieel
belang van de programma's. Ook worden de resultaten besproken van rechtmatigheids-
en doelmatigheidsonderzoeken die naar deze programma's zijn uitgevoerd door
respectievelijk de Europese Rekenkamer en de Algemene Rekenkamer. BevindingenEind jaren negentig was de pre-toetredingssteun van de EU opgelopen tot € 1,5
miljard per jaar. In 2000 werd dit verdubbeld naar ruim € 3 miljard.
Zowel de Europese Commissie als de ontvangende landen hadden moeite om deze
toename te verwerken.Vanaf 2004 vindt er een verviervoudiging plaats naar € 12
miljard per jaar aan EU-steun naar de nieuwe lidstaten. De Commissie heeft
echter in juni 2003 aangegeven dat deze landen bestuurlijk nog niet klaar
zijn om deze steun te kunnen ontvangen.De Europese Rekenkamer merkte in november 2003 in haar jaarverslag over
2002 op dat de toezichtsystemen en controles die de Commissie heeft opgezet
nog voor verbetering vatbaar blijken.In de periode 1998–2002 bedroeg de Nederlandse steun € 259
miljoen voor de toetredende landen. Over deze steun zijn in het verleden geen
onrechtmatigheden geconstateerd. Op het gebied van de doelmatigheid en doeltreffendheid
loopt op dit moment een aantal evaluatieonderzoeken.18.3.2 Ondersteuning van «nieuwe buren»Er is de afgelopen jaren vanuit Nederland en de EU ook steun uitgegaan
naar de landen van de voormalige Sovjet-Unie en de westelijke Balkan die na
de uitbreiding van de EU letterlijk en figuurlijk een stapje dichter bij de
EU komen: de «nieuwe buren» van de EU.1 Het gaat om de volgende zeventien landen:• Midden- en Oost-Europa: Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië,
Kazakstan, Kirgizië, Moldavië, Oekraïne, Oezbekistan, Rusland,
Tadzjikistan en Turkmenistan.• Westelijke Balkan: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië,
Macedonië en Servië en Montenegro (inclusief Kosovo).De programma's voor deze landen richten zich onder meer op het transformatieproces:
de overgang naar een pluriforme, democratische rechtsstaat door verandering
van staatsinstituties en burgerorganisaties, alsmede hun onderlinge verbanden.
Daarnaast wil de Nederlandse regering met het geven van steun de betrekkingen
van deze landen met Nederland bevorderen. Een aantal van de landen krijgt
(ook) meer «traditionele» ontwikkelingshulp.Het Ministerie van BuiZa (met onder meer programma Matra, alsmede de officiële
ontwikkelingssteun) maar ook het Ministerie van EZ (PSO) zijn in belangrijke
mate verantwoordelijk voor de ondersteuning.Met de ondersteuning vanuit Nederland was in de periode 1998–2002
een bedrag gemoeid van naar schatting € 1 miljard. De officiële
ontwikkelingshulp (de zogenaamde ODA-steun2
) maakte hiervan het grootste deel uit. De ondersteuning vindt plaats vanuit
een groot aantal verschillende programma's.Alle andere ministeries (op drie na) verrichtten in de onderzochte periode
op kleine schaal «eigen» activiteiten die aansluiten bij de taak
van het ministerie.De Europese ondersteuning aan de onderzochte landen verliep voor de specifiek
op transitie gerichte programma's in de periode 1998–2002 via TACIS,
OBNOVA en CARDS. In de periode 1998–2002 was hiermee ruim € 5
miljard gemoeid.De doelstellingen van de twee Nederlandse programma's die een belangrijk
onderdeel van de Nederlandse transformatie-ondersteuning vormen,
te weten Matra en PSO, waren niet in alle opzichten SMART+C,1 met name omdat de operationalisering van het begrip transformatie
in de onderzochte periode te wensen overliet. De beschikbare beleidsinformatie
over de uitvoering en de resultaten van vooral het Matra-programma kan nog
worden verbeterd.18.4 ConclusiesKosten fysieke controles ter plaatseDe beheersorganisatie van de controles die Nederlandse betaalorganen verrichten
in het kader van Europese landbouwregelingen, blijkt zeer complex te zijn.
Het ontbreekt bij de betaalorganen bovendien aan een systematische registratie
van de gegevens omtrent uitgevoerde controles.Volgens de wél beschikbare gegevens bedroegen de kosten van de
fysieke controles voor de in het onderzoek betrokken EU-regelingen in 2002
totaal bijna € 7 miljoen, oftewel een kleine 2% van het financiële
belang van € 365 miljoen van deze regelingen. Dit bedrag is met
de nodige onzekerheden omgeven.Uit het beperkte IT-onderzoek dat de Algemene Rekenkamer heeft uitgevoerd
naar de gegevensbestanden uit het geïntegreerd beheeren controlesysteem
bij één van de betaalorganen (Laser), komt evenwel naar voren
dat er geen aanleiding is om te twijfelen aan de integriteit van de huidige
gegevensbestanden.Afrekening structuurfondsen 1994–1999Alle programma's hebben de eindrapportage voor de uiterste termijn ingeleverd
bij de Europese Commissie. In een paar gevallen wordt echter nog steeds gewerkt
aan nieuwe versies van eerder ingediende documenten. De Commissie had eind
2003 de eindrapportage van slechts enkele programma's goedgekeurd. Naar verwachting
zullen de meeste eindbeschikkingen in de eerste helft van 2004 worden afgegeven.De meeste programma's waren eind 2003 onderwerp van onderzoek voor de
Europese Commissie. Het is mogelijk dat de Commissie besluit tot correcties
in de einddeclaratie waardoor de toch al aanzienlijke onderbesteding nog lager
zou uitvallen.Een belangrijke oorzaak van de onderbesteding van in totaal circa € 648
miljoen is de overschrijding van de uiterste termijnen voor het aangaan van
verplichtingen (eind 1999) en voor het betalen en afronden van de projecten
(eind 2001). Projecten die niet aan deze termijnen voldeden zijn doorgaans
niet meegenomen in de declaratie.Daarnaast is onderbesteding ontstaan doordat de onderbouwing van de kosten
niet voldeed (bijvoorbeeld geen urenadministratie), de 5%-controle niet voldeed
aan de eisen van volledigheid en onafhankelijkheid, bepaalde kosten niet voor
subsidie in aanmerking kwamen (bijvoorbeeld overhead) of er onvoldoende animo
was om projectvoorstellen in te dienen. Ten slotte werd een aantal projecten
goedkoper dan begroot uitgevoerd.De eindrapportages zijn soms bemoeilijkt doordat bedragen van voor 1999
niet zonder meer konden worden omgerekend tegen de actuele vaste euro/gulden-koers.
Bij het optellen en omrekenen dient rekening te worden gehouden met de historische
maandkoersen. Risico's in verband met deze schommelingen zijn voor rekening
van de programma's. Zo heeft de Europese Commissie in de einddeclaratie van
het programma Resider bijna € 0,5 miljoen geannuleerd als gevolg
van een nadelig «koerseffect». Vertragingen werden ook veroorzaakt door de complexe en onduidelijke regels,
die om nadere verklaringen vroegen en weer tot nieuwe regels aanleiding gaven.
Ook in de aanloopfase van programma's ontstond vertraging door de soms als
log ervaren Brusselse bureaucratie.Voor ESF-projecten was in de periode 1994–1999 € 1,56
miljard beschikbaar. Welk deel hiervan is besteed, is op dit moment nog niet
aan te geven, omdat de berekening van de eindsaldi nog een aantal onzekere
elementen bevat, zoals de te hanteren wisselkoersen en de afwikkeling van
bezwaar- en beroepschriften. Pas op het moment dat alle activiteiten tussen
Nederland en de Europese Commissie én tussen Nederland en de projecten
zijn afgewikkeld, kan de definitieve balans worden opgemaakt. Desondanks kan
geconcludeerd worden dat het Ministerie van SZW veel werkzaamheden heeft verricht
om de eindafrekeningen tijdig bij de Europese Commissie in te dienen. Het
definitieve oordeel zal de Europese Commissie pas later vellen.Afrekening communautaire initiatievenDe verantwoording en controle van de Interreg-programma's sluit niet geheel
aan op het grensoverschrijdende karakter van deze programma's. In de diverse
lidstaten was geen uniforme controleaanpak en er waren geen gezamenlijke controles
over de landsgrenzen heen.Op de laatste twee dagen van het jaar 1999 is in het programma Pesca,
uitgevoerd door het Ministerie van LNV, bijna de helft van de geraamde EFRO-bijstand
verplicht. Hoewel het hier niet om een onregelmatigheid gaat, brengt een dergelijke
late en massale goedkeuring van projecten in een kort tijdsbestek risico's
met zich mee voor het financieel beheer. Zo bestaat het risico dat projecten
van onvoldoende kwaliteit toch door de selectie komen vanwege de hoge tijdsdruk.«Nieuwe buren»De Algemene Rekenkamer is van mening dat het ministerie van BuiZa als
coördinerend departement voor de buitenlanduitgaven, de Tweede Kamer
periodiek inzicht zou moeten verschaffen in de omvang van de totale Nederlandse steun per land in de betreffende regio. Daarbij
zou onderscheid gemaakt kunnen worden tussen de officiële ontwikkelingshulp
(«official development assistance», ODA) en de non-ODA-steun.
Een dergelijk overzicht zou kabinet en Tweede Kamer periodiek inzicht bieden
in omvang en richting van de bijdragen van de diverse ministeries aan deze
landen en daarmee de integrale besluitvorming ondersteunen. Een dergelijke
rapportage zou moeten worden ondersteund door een goed functionerend beleidsinformatiesysteem.19 UITVOERING WET TESIn Nederland ontvangen decentrale bestuursorganen vaak Europese subsidies.
Binnen het Europees wettelijk kader is de lidstaat, in casu de betreffende
minister, verantwoordelijk voor gevolgen van tekortkomingen in beheer, controle
en toezicht van EG-gelden, ook als deze tekortkomingen zich voordoen op decentraal
niveau. De wet Toezicht Europese Subsidies (TES), sinds mei 2002 in werking,
is bedoeld om het spanningsveld tussen de door het communautaire recht bepaalde
aansprakelijkheid van de Staat jegens de EU enerzijds, en de beperkte nationale
bevoegdheden van de verantwoordelijke ministers anderzijds, weg te nemen.De wet TES geeft de voor een Europese subsidie verantwoordelijke minister
de volgende bevoegdheden tegenover decentrale bestuursorganen (zoals provincies,
gemeenten, waterschappen, zelfstandige bestuursorganen en publiekrechtelijke
bedrijfsorganisaties) die EG-subsidie ontvangen:a. een inlichtingenrecht (respectievelijk een kennisgevingsplicht voor
het betrokken decentrale bestuursorgaan);b. de bevoegdheid tot het geven van aanwijzingen aan een dergelijk bestuursorgaan;c. een verhaalsrecht op het decentrale bestuursorgaan voor zover de Staat
aansprakelijk wordt gesteld voor het niet of onjuist naleven van communautaire
verplichtingen door het bestuursorgaan.De Algemene Rekenkamer heeft de implementatietraject van de wet TES het
afgelopen jaar gevolgd. Drie zaken worden in dit hoofdstuk beschreven. Allereerst
de discussie over de reikwijdte van de wet. Ten tweede het bescheiden aantal
meldingen van aan TES gerelateerde Europese subsidies en de rapportage aan
de Tweede Kamer daarover. Ten derde een verkenning1 naar de bevoegdheden van de centrale overheden in andere EU-lidstaten
jegens hun decentrale overheden.19.1 Reikwijdte van de wet TESDe wet TES ter discussieTijdens de inventarisatie voor het EU-trendrapport 2003 bleek dat er bij
verscheidene bestuursorganen twijfels bestaan over de vraag of alle EU-subsidies
die deze bestuursorganen ontvangen onder de reikwijdte van de wet TES vallen.
Zo vroegen enkele gemeenten zich af of het om alle Europese
subsidies gaat of alleen om die subsidies waar de Staat als partij bij betrokken
is.De universiteiten betwisten dat de wet TES
op hen van toepassing is, zo bleek bij een controlebezoek van de Algemene
Rekenkamer aan de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten
(VSNU). De VSNU voerde twee argumenten aan: (1) universiteiten zouden geen
bestuursorganen zijn in de zin van de wet TES; (2) kaderprogramma's voor Onderzoek
en Technologische Ontwikkeling (de enige EU-programma's waaruit universiteiten
EG-subsidies zouden ontvangen) zouden volgens de memorie van toelichting bij
de wet TES (zoals de VSNU deze interpreteert) buiten de reikwijdte van de
wet vallen.Deze kwestie is op initiatief van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (OCW) voorgelegd aan de landsadvocaat.Op 30 juni 2003 moesten decentrale bestuursorganen voor het eerst melding
doen bij de ministeries over door hen ontvangen
EG-subsidies en daarbij aard en omvang vermelden van de activiteiten waarvoor
de subsidie wordt verleend. In een interdepartementale werkgroep, gecoördineerd
door de Directie Audit en Toezichtbeleid van het Ministerie van Financiën,
zijn de werkzaamheden hiervoor voorbereid.1
Verder heeft deze werkgroep erop toegezien dat de verschillende uitvoeringsvragen
beantwoord worden en dat het verloop van de meldingen en rapportages nauwkeurig
wordt bijgehouden.Inmiddels is er bij de departementen weerstand gerezen tegen de werkzaamheden
en de administratieve lasten die de wet TES met zich meebrengt. Bovendien
is in het SG-beraad (het overleg van secretarissen-generaal van de ministeries)
de wens uitgesproken de administratieve lasten zo veel mogelijk te beperken.
De wet TES werd hierbij als belangrijk object van lastenreductie genoemd.Juridisch adviesEen werkgroep van juristen heeft een advies over de reikwijdte van de
wet opgesteld. Dat advies heeft betrekking op alle EG-subsidies die decentraal
worden ontvangen, dus niet uitsluitend op subsidies die worden ontvangen door
universiteiten. Het advies van de interdepartementale werkgroep en het advies
van de landsadvocaat zijn gebruikt om op de website van het Ministerie van
Financiën de wet TES toe te lichten voor decentrale bestuursorganen.2 Deze toelichting heeft een sterk reikwijdtebeperkend
karakter.19.2 Inventarisatie ten behoeve Tweede KamerDe wet TES regelt onder andere een informatieplicht van decentrale overheden.
Decentrale overheden moeten jaarlijks voor 30 juni de toegekende EG-subsidies
melden aan het beleidsverantwoordelijke ministerie en hierover rapporteren.De ministeries rapporteren op grond van artikel 2 lid 5 van de wet TES
in het najaar aan Financiën. Het kabinet rapporteert vervolgens aan de
Staten-Generaal.De wet TES heeft betrekking op de volgende drie categorieën EG-subsidies
(mei-december 2002):1. financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid;2. financiering van structuurbeleid;3. overige EG-subsidies, zoals voor intern beleid.Voor de eerste twee categorieën wordt de Tweede Kamer afzonderlijk
geïnformeerd Het gaat hier dus met name om de informatie over de derde
categorie. In 2003 moesten de decentrale bestuursorganen voor het eerst een
melding doen aan de minister over door hen ontvangen gelden voor de periode
mei tot en met december 2002.Op 10 november 2003 zond de minister van Financiën namens het kabinet
de eerste rapportage inzake TES-meldingen naar de Staten-Generaal. De minister
kondigde aan de wet vervroegd te zullen evalueren en maakte melding van het
eerdergenoemde advies van de landsadvocaat. Dat advies behelsde dat, als in
een contract tussen een universiteit en de Europese Commissie niet expliciet
de aansprakelijkheid van de lidstaat wordt genoemd, er géén
aansprakelijkheid is van de lidstaat en derhalve de wet TES niet van toepassing
is, aldus de minister. In de meldingsperiode mei-december 2002 (de periode waarop de eerste TES-rapportage
betrekking heeft) zijn in totaal vijftien meldingen gedaan die gezamenlijk
een omvang hebben van € 22,8 miljoen.1
Wanneer dit resultaat vergeleken wordt met de bijbehorende bedragen die in
het EU-trendrapport 2003 genoemd worden, dan valt op dat er minder meldingen
zijn, voor in totaal veel minder geld. Bovendien betreft het genoemde bedrag
van € 22,8 miljoen in feite een periode die verscheidene jaren beslaat.
Als alleen de werkelijk ontvangen bedragen in de meldingsperiode in aanmerking
worden genomen, gaat het om een bedrag van slechts € 4,55 miljoen
aan ontvangsten voor de vijftien meldingen tezamen, dus nog geen ééntiende
van het bedrag dat in het vorige EU-trendrapport werd genoemd, toen de wet
TES nog niet van kracht was.Het Ministerie van Financiën heeft de Europese Commissaris voor Begroting
verzocht om een overzicht van eindbegunstigden van EG-subsidies in Nederland.
Zeer recent heeft zij zich bereid verklaard mee te willen werken aan een pilot
bij haar directoraat-generaal, met als doel om een overzicht op betalingsniveau
te vervaardigen. Wellicht dat hieruit in de toekomst het benodigde overzicht
van decentraal ontvangen subsidies kan worden verkregen, zodat het informatierecht
uit de wet TES hiermee kan worden ingevuld. Overigens laat dit onverlet dat
de overige toezichtsinstrumenten uit de wet (aanwijzende bevoegdheid, verhaalsrecht)
nog invulling behoeven om te komen tot een adequaat toezicht.19.3 Vergelijking wet- en regelgeving met andere EU-lidstatenDe minister van Financiën heeft op 28 februari 2002 aan de Tweede
Kamer toegezegd2 om in het licht van de wet
TES en de achtste wijziging van de Comptabiliteitswet, een onderzoek te laten
verrichten naar de bevoegdheden van de centrale overheid, c.q. ministers in
de andere EU-lidstaten, jegens de decentrale bestuursorganen die in betreffende
landen EG-subsidies ontvangen. Doel van het onderzoek was om op basis van
de aangeleverde informatie de Tweede Kamer een overzicht te geven teneinde
te kunnen beoordelen hoe wetgeving in Nederland zich verhoudt tot de wet-
en regelgeving in de veertien andere lidstaten.De vragenlijst die is voorgelegd aan deze veertien lidstaten3 had betrekking op de volgende punten:• betrokkenheid van centrale en decentrale bestuursorganen in het
land bij EG-subsidies;• betrokkenheid van intermediaire organisaties;• bevoegdheden van de centrale overheid;• toepasselijke wet en -regelgeving;• bevoegdheden nationale rekenkamer.De resultaten van de enquête zijn deels verwerkt in de memorie van
toelichting bij de wet TES.Op basis van de door zes ambassades4 aangeleverde
informatie kan een voorzichtige vergelijking worden gemaakt met de Nederlandse
situatie.5Het overgrote deel van de EU-geldstromen loopt in de genoemde landen via
de nationale begrotingen. Dit betekent dat een wettelijke regeling vergelijkbaar
met de wet TES in die landen niet noodzakelijk is.De reikwijdte van de controlebevoegdheden op de EU-gelden van de rekenkamers
van Portugal, Spanje, Zweden, Italië en Ierland
is ruim te noemen. Ze controleren «in opzet» het
Europese geld als «eigen geld», hetgeen veelal betekent dat bevoegdheden
tot op het niveau van de eindbegunstigden zijn geformuleerd. (Sinds de achtste
wijziging van de Comptabiliteitswet behoort ook Nederland tot deze groep.)
In het geval van Ierland ligt dat genuanceerder. Deze lidstaat heeft expliciet
aan de Commissie gevraagd het subsidiegeld niet
direct naar een eindbegunstigde te sturen maar dit geld via een daarvoor aangewezen
agentschap te laten verlopen. Hierdoor zou de controle van decentraal bestede
EU-gelden in theorie beter mogelijk moeten zijn.De reikwijdte van de bevoegdheden van de nationale rekenkamer van Duitsland is minder verreikend. Zij moet de uitvoering
van de EU-programma's controleren. Daarbij kan zij tot op het niveau van de
eindbegunstigde controleren. Indien EG-subsidies echter rechtstreeks aan de
ontvangende instantie worden verstrekt, heeft de rekenkamer aldaar geen bevoegdheden.
De betreffende bevoegdheden zijn op diverse wijze (wetten, verordeningen,
partnerschappen, richtlijnen, protocollen) geformuleerd.Uit de verkenning kan geconcludeerd worden dat in de meeste van de landen
waarvan de ambassades op de enquête hebben gereageerd, decentraal ontvangen
gelden via de nationale begroting, dan wel via een centraal agentschap worden
ontvangen en besteed, waardoor een aparte wettelijke regeling in de zin van
de wet TES niet nodig is.19.4 ConclusieEr is in Nederland discussie ontstaan over de reikwijdte van de wet TES.
Daarbij is advies gevraagd aan de landsadvocaat. Dit advies is gebruikt om
de reikwijdte van de wet beperkt uit te leggen.De Algemene Rekenkamer is het niet eens met de beperkte uitleg en invulling
die wordt gegeven aan de wet TES. Zij heeft daarom op 12 januari 2004
een ambtelijke rondetafelbijeenkomst over dit onderwerp georganiseerd. Doel
van deze bijeenkomst met betrokkenen van diverse ministeries was om te komen
tot verduidelijking en uitwisseling van standpunten over de interpretatie
en het belang van de wet.Blijkens een enquête van het Ministerie van Financiën worden
in enkele lidstaten alle EU-gelden via de rijksbegroting of een speciaal agentschap
geleid, waardoor een aan de wet TES vergelijkbare wettelijke regeling onnodig
wordt.In het vorige EU-trendrapport werd van de 276 door de Algemene Rekenkamer
geïdentificeerde geldstromen met tezamen een financieel belang van € 250
miljoen, door de ministeries informatie gegeven over 19,2% (€ 48,2
miljoen) van dit bedrag. Nu, een jaar nadat de wet TES in werking is getreden,
is het percentage waarover informatie kan worden gegeven sterk gereduceerd,
namelijk tot € 4,55 miljoen. 20 RECAPITULATIE DEEL 3Indicator 4: inzicht in recht- en doelmatige besteding
EU-gelden in NederlandHet inzicht in de recht- en doelmatige besteding van EU-gelden in Nederland
op basis van openbare bronnen is ten opzichte van de vorige EU-trendrapportage
vrijwel onveranderd gebleven. Controle-inspanningen zijn voornamelijk gericht
op het voldoen van rapportageverplichtingen aan de Europese Commissie. Het
inzicht in de rechtmatige besteding van landbouwsubsidies is in opzet beter
gewaarborgd dan voor EU-bestedingen in de overige sectoren.Voor de vorige periode van de structuurfondsen (1994–1999) ontstond
overkoepelend inzicht in de rechtmatigheid pas achteraf (bij de einddeclaratie).
Door de afschaffing van het voorschot/einddeclaratiesysteem en de versterking
van de 30-juni-rapportages is het inzicht in opzet verbeterd voor de periode
2000–2006.Bij de overige EU-geldstromen die op decentraal niveau worden ontvangen
is het toezicht beperkt. Dit hangt samen met de wijze waarop tot op heden
invulling is gegeven aan de wet TES.Indicator 5: recht- en doelmatigheid besteding EU-gelden
in NederlandHet financieel management van middelen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid
is in opzet goed gewaarborgd. Echter, op onderdelen hebben de Europese Rekenkamer
en de Europese Commissie nog enkele problemen in het financieel management
geconstateerd.In 2003 heeft de afrekening plaatsgevonden van de structuurfondsperiode
1994–1999. Bij die afrekening zijn nog diverse problemen geconstateerd
die van invloed zijn op de rechtmatigheid, zoals het niet tijdig aangaan van
verplichtingen en een «ruimhartige» interpretatie van subsidievoorwaarden.Voor de structuurfondsperiode 2000–2006 is nog geen informatie beschikbaar
over de rechtmatigheid van de bestedingen. Overigens kent Nederland de laagste
bestedingsgraad in de EU (8,4% per 31 december 2001).De reikwijdte van de wet TES is door diverse betrokkenen ter discussie
gesteld. Hierdoor wordt nog onvoldoende invulling gegeven aan het toezicht
op lidstaatniveau op decentraal ontvangen EU-gelden. DEEL 4 CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN REACTIES 21 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN21.1 HoofdconclusieIn het vorige EU-trendrapport heeft de Algemene Rekenkamer vijf hoofdindicatoren
benoemd aan de hand waarvan zij in de komende jaren het financieel management
van EU-geldstromen zal beoordelen. In het overzicht op de volgende pagina
(figuur 11) presenteert de Algemene Rekenkamer haar geactualiseerde analyse
van deze hoofdindicatoren, voor de periode 2002–2003.21.1.1 Uitwerking hoofdconclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert uit haar bevindingen over 2002 en 2003
dat beheer, toezicht en controle van EU-gelden nog op veel punten verbetering
behoeft. Ook over 2002 heeft de Europese Rekenkamer geen positieve betrouwbaarheidsverklaring
kunnen afgeven op EU-niveau. Er zijn vele verbeteringen in gang gezet, met
name bij de Europese Commissie, maar ook worden de nodige problemen geconstateerd.
Verder blijkt er binnen de Europese Commissie onvoldoende zicht op de beheer-
en controlesystemen in de lidstaten te bestaan. Door de systematische follow-up
van voorbehouden, opgenomen in de jaarlijkse DG-verklaringen van de Commissie,
lijkt hierin langzamerhand verbetering te komen. Door de nieuwe controleaanpak
van de Europese Rekenkamer zal er op termijn meer inzicht kunnen ontstaan
in de rechtmatigheid per sector van de begroting.Om te kunnen beoordelen hoe dergelijke veranderingen zich in de praktijk
voltrekken, is het verstrekken van goede (verantwoordings)informatie noodzakelijk.
De Algemene Rekenkamer stelt vast dat het hieraan schort. Binnen de EU bestaat
meer aandacht voor het maken van beleid dan voor het goed verantwoorden over
de uitvoering daarvan. Zo is over de vraag of EU-gelden rechtmatig worden
besteed, slechts in beperkte mate informatie beschikbaar. Deze informatie
is vaak fragmentarisch (gericht op verantwoording van één bepaalde
sector) terug te vinden in de nationale verantwoordingsstukken, waarbij niet
altijd duidelijk is over welke aspecten van financieel management precies
wordt gerapporteerd (ofwel voldoen aan EU-subsidievoorwaarden, ofwel rechtmatigheid,
ofwel resultaten/prestaties/effecten die zijn geboekt, ofwel boekhoudkundige
juistheid, ofwel doelmatigheid, enzovoort).Ook in de discussies rond de ontwerp-grondwet voor de EU krijgt dit onderwerp
onvoldoende aandacht. Principes van «good governance» en «good
accountability» zijn niet goed uitgewerkt in concrete verdragsverplichtingen.Volgens de Algemene Rekenkamer – en zij staat in die mening niet
alleen – is een goed functionerende externe controle onlosmakelijk verbonden
met goed openbaar bestuur. Daarom zou de Europese Rekenkamer deel uit dienen
te maken van het institutioneel kader van de Europese Unie.1 Dit zou in de tekst van de grondwet moeten worden vastgelegd.Het financieel management van EU-gelden in Nederland kan nog verbeteren.
Zo heeft de Europese Rekenkamer in verschillende van haar rapporten problemen
bij het toezicht op de uitvoering in Nederland vastgesteld. Dit houdt mogelijk
risico's in voor de rechtmatigheid van de bestedingen.In 2001 en 2002 was sprake van een aanzienlijke onderbesteding op de EU-begroting.
De Algemene Rekenkamer vindt het zorgelijk dat er jaren achtereen beleid wordt
gemaakt, en dat daarvoor ook begrotingsmiddelen beschikbaar worden gesteld,
maar dat die middelen niet worden gebruikt.Het inzicht in de rechtmatigheid van de besteding van EU-gelden in Nederland
is in 2002 niet verbeterd, blijkt uit dit EU-trendrapport, doordat de reikwijdte
van de wet TES ter discussie is gesteld en ook naleving derhalve uitblijft.
Er kunnen problemen zijn met de rechtmatigheid van bepaalde decentraal ontvangen/bestede
subsidies, en er is een risico dat onrechtmatigheden niet of te laat worden
ontdekt, met terugvorderingen en/of boetes als gevolg. De huidige gang van
zaken bij de afsluiting van de structuurfondsperiode 1994–1999 laat
dit zien.21.1.2 Samenvattend beeldOp dit moment bestaat een versnipperd beeld van het financieel management
van EU-gelden. Dat komt onder meer door de volgende factoren:• Gegevens over de besteding van middelen voor het gemeenschappelijk
landbouwbeleid (GLB) zouden kunnen worden gehaald uit de certificeringsaudits.
Deze zijn echter voorzien van een accountantsverklaring die is ingeperkt doordat
geen zekerheid wordt gegeven over de juiste interpretatie van EU-regelgeving.
Bovendien kent het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw,
afdeling Garantie (EOGFL-G), waaruit de GLB-middelen worden betaald, een gebroken
boekjaar, hetgeen vergelijking met andere sectoren compliceert.• Structuurfondsprogramma's belopen verschillende jaren, waarbij
het uitgavenniveau sterk fluctueert gedurende de programmaperiode. Dit bemoeilijkt
vergelijking met andere sectoren. Afrekening vindt plaats enkele jaren nadat
de projecten zijn afgerond, waardoor onduidelijk is wat de rechtmatigheid
van bepaalde uitgaven in één kalenderjaar is. Een omvattende
rapportage waaruit blijkt wat de rechtmatigheid is van de bestedingen, is
niet voorhanden. Ook de structuurfondsrapportage aan de Tweede Kamer geeft
hierin geen inzicht.• Kaderprogramma's en communautaire initiatieven worden in vele afzonderlijke
rapportages verantwoord. Zicht op de volledigheid is er niet, omdat weinig
tot geen informatie beschikbaar is over decentraal ontvangen gelden voor deze
sectoren van EU-beleid. Hierdoor is het onmogelijk om de rechtmatigheid uit
te drukken in procenten. Immers: wat is het totaal?• In de categorie «overige gelden» zouden incidentele
overdrachten van de EU aan de lidstaat kunnen worden opgenomen (bijvoorbeeld
voor de bestrijding van dierziekten) alsmede kleinere EU-subsidiestromen op
het gebied van het interne beleid (bijvoorbeeld onderwijs- en opleidingsgelden).
Inzicht in de volledigheid van de informatie over incidentele overdrachten
ontbreekt. Bovendien vindt de definitieve afrekening meestal pas enkele jaren
na het jaar van betaling plaats, waardoor de rechtmatigheid in het jaar van
betaling onzeker is. Dit laatste wordt onvoldoende duidelijk gemaakt (gekwantificeerd)
in de verantwoording. Voor de kleinere EU-programma's hetzelfde als voor de
zojuist genoemde kaderprogramma's en communautaire initiatieven: er is een
grote veelheid van afzonderlijke verantwoordingsrapportages.Het versnipperde beeld van het financieel management van EU-gelden heeft
onder meer tot gevolg dat het niet mogelijk is om een samenvattend plaatje
te maken van bijvoorbeeld de mate van rechtmatigheid van de bestedingen per
geldstroom en per lidstaat. Het zou wenselijk zijn wanneer een dergelijke
afbeelding jaarlijks wél samengesteld zou kunnen worden. Deze zou in
de loop van de jaren steeds kunnen worden gevuld met de nieuwste bevindingen,
zodat in één oogopslag inzichtelijk is of de trend neerwaarts
dan wel opwaarts is. Er zouden bijvoorbeeld zogenoemde spin- of radardiagrammen
kunnen worden gepresenteerd. 21.2 AanbevelingenOp basis van bovenstaande scores op de trendindicatoren komt de Algemene
Rekenkamer tot de volgende aanbevelingen:• Het Nederlandse kabinet zou zich expliciet kunnen inzetten voor
goed begrotingsbeleid en een realistische begrotingsprocedure van de EU: blijvende
overschotten op de EU-begroting leiden tot een kloof tussen EU-beleid en -uitvoering
en afnemende legitimiteit van het beleid in de ogen van burgers. Wellicht
biedt het komende voorzitterschap van de EU hiervoor kansen.• In de ontwerp-EU-grondwet zouden de principes van goed openbaar
bestuur («good governance», «good accountability»)
in voldoende mate moeten worden geconcretiseerd in verdragsverplichtingen.
In de intergouvernementele conferentie en in Raadsverband zou moeten worden
geijverd voor het versterken van de positie Europese Rekenkamer in de definitieve
tekst van de EU-grondwet.• Op lidstaatniveau moet worden onderkend dat verantwoording over de besteding van EU-middelen, te beginnen in de eigen lidstaat, van
het grootste belang is. In nationale verantwoordingsstukken moet per jaar
en per geldstroom concreet en gekwantificeerd zichtbaar worden gemaakt hoe
het EU-geld is besteed. In die stukken moet inzicht worden geboden in de rechten
doelmatigheid van de bestedingen.• De wet TES moet worden nageleefd. 22 REACTIE KABINET EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMERDe minister van Financiën heeft bij brief van 27 januari 2004 gereageerd
op het rapport van de Algemene Rekenkamer, mede namens de minister van Buitenlandse
Zaken, de staatssecretaris voor Europese Zaken en de overige leden van het
kabinet.De Productschappen Vee, Vlees en Eieren hebben bij brief van 7 januari
2004 een reactie gegeven op de voor hen relevante gedeelten van dit EU-trendrapport.
Deze laatste reactie is verwerkt in de betreffende hoofdstukken van het rapport.22.1 Reactie kabinetGoed begrotingsbeleid en realistische uitvoeringHet kabinet constateert verheugd dat de Algemene Rekenkamer aandacht vraagt
voor goed begrotingsbeleid en een realistische uitvoering daarvan. Het kabinet
benadrukt in dit verband dat de benodigde betalingskredieten zo realistisch
mogelijk moeten worden geschat; de Nederlandse inzet is altijd gericht op
het voorkomen van onderuitputting van beschikbaar gestelde EU-budgetten.Het kabinet stelt dat de inspanningen vruchten beginnen af te werpen.
Dit zou blijken uit het voorontwerp van begroting 2004, waarin de Europese
Commissie met aanzienlijk lagere voorstellen is gekomen. Daarbij merkt het
kabinet wel op dat de mogelijkheden voor Nederland om de begroting realistisch
te ramen beperkt zijn, omdat het Europees Parlement (samen met de Raad de
begrotingsautoriteit) bij de niet-verplichte uitgaven het laatste woord heeft.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer erkent dat de invloed van Nederland op een het
EU-begrotingsbeleid en een realistische uitvoering daarvan niet overschat
moet worden. Niettemin is zij van mening dat deze invloed ook niet moet worden
ónderschat, juist ook tegen de achtergrond van het komende Nederlandse
voorzitterschap.Overigens wil zij benadrukken dat de inspanningen om te komen tot een
realistische begroting haars inziens niet alleen gericht moeten zijn op de
raming van de betalingskredieten, maar evenzeer op een goede en tijdige uitvoering
van het afgesproken beleid.«Good governance» en «good accountability»Het kabinet deelt de bevinding van de Algemene Rekenkamer dat er ruimte
is voor verbetering van het beheer, het toezicht en de controle van EU-gelden.
De Nederlandse inzet zal onveranderd gericht zijn op verbetering daarvan,
aldus het kabinet. Dit is een zaak die vooral gestalte moet krijgen op het
niveau van secundaire wetgeving. Veranderingen in de organisatie van EU-systemen
voor financieel management zijn volgens het kabinet niet uitsluitend afhankelijk
van het resultaat van de onderhandelingen over de ontwerp-EU-grondwet.Het kabinet geeft aan te hechten aan een sterke positie van de Europese
Rekenkamer. Het materiële effect voor de Europese Rekenkamer van vermelding
onder de «overige instellingen en organen» in de ontwerp-EU-grondwet
in plaats van onder het «institutioneel kader» is volgens het
kabinet echter gering. Haar taken en bevoegdheden worden door deze herziene
positionering niet gewijzigd.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer is ingenomen met de toegezegde blijvende Nederlandse
inzet voor verbetering van beheer, toezicht en controle van EU-gelden. Uiteraard
zullen veranderingen in de organisatie van EU-systemen voor financieel management
grotendeels in secundaire regelgeving moeten worden uitgewerkt.De Algemene Rekenkamer vindt echter, net als haar huidige en toekomstige
EU-zusterinstellingen en de Europese Rekenkamer zelf, dat dit niet in de plaats
kan komen van verankering van de Europese Rekenkamer en de waarden waar die
instelling voor staat op het primaire EU-niveau.De ontwerp-EU-grondwet introduceert één enkel institutioneel
kader dat ertoe strekt de doelstellingen van de Unie na te streven, de waarden
van de Unie te bevorderen, de belangen van de Unie, van haar burgers en van
haar lidstaten te dienen. Dit institutioneel kader omvat het Europees Parlement,
de Europese Raad, de Raad van Ministers, de Europese Commissie en het Hof
van Justitie. In dit rijtje hoort de Europese Rekenkamer – en daarmee
de waarden «publieke verantwoording», «transparantie»
en «goed financieel beheer» – thuis.Daarnaast is het onwenselijk de onafhankelijke externe controleur, zijnde
de Europese Rekenkamer, niet op hetzelfde niveau te plaatsen als de instellingen
die zij controleert.De Algemene Rekenkamer stelt met spijt vast dat het kabinet genoegen neemt
met de gang van zaken rond de positionering van de Europese Rekenkamer omdat
het «materiële effect» gering zou zijn1.Verantwoordingsinformatie op lidstaatniveauHet kabinet deelt de mening van de Algemene Rekenkamer dat de verantwoording
over de besteding van EU-middelen, te beginnen in de eigen lidstaat, van het
grootste belang is. Het kabinet geeft daarbij aan dat het geen aanwijzingen
heeft gekregen van de Europese Commissie dat deze verantwoording structurele
tekortkomingen kent. Men verwijst in dit verband ook naar de jaarlijkse rapportages
aan de Tweede Kamer over omvang en besteding van structuurgelden en «overige»
geldstromen.Nawoord Algemene RekenkamerDe aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om te komen tot een goede nationale
EU-verantwoording is niet alleen gericht op het voldoen aan vereisten van
de Europese Commissie over afzonderlijke geldstromen. Haar aanbeveling moet
vooral worden gezien in het licht van een streven om op termijn te komen tot
een zo eenvoudig mogelijke, sluitende verantwoordings- en controlestructuur.
Nationale EU-verantwoordingen van alle afzonderlijke lidstaten zouden eventueel
kunnen worden voorzien van een rapportage of oordeel door de nationale rekenkamer.
Bij de controle van de Europese Commissie zou de Europese Rekenkamer dan gebruik
kunnen maken van de nationale EU-verantwoordingen. Zo kan het gehele EU-controleveld
worden afgedekt. Inzicht in de rechtmatigheid bestedingen/wet Toezicht
Europese Subsidies (TES)Het kabinet is het oneens met de conclusie van de Algemene Rekenkamer
dat de wet TES niet is uitgevoerd. Men wijst op de diverse meldingen die de
ministeries, naar aanleiding van de inwerkingtreding van de wet op 1 mei
2002, van decentrale bestuursorganen hebben ontvangen.Het kabinet deelt niet (meer) de veronderstelling dat de financiële
aansprakelijkheid van de Staat óók geldt voor alle EG-subsidies
die decentrale bestuursorganen rechtstreeks ontvangen. Men verwijst naar de
adviezen die hierover zijn gevraagd aan de landsadvocaat en waarmee interdepartementaal
is ingestemd.Het kabinet verklaart verder het geringe bedrag aan «overige gelden»
in de rapportage aan de Tweede Kamer uit het feit dat het overgrote
deel van de rechtstreeks aan bestuursorganen toegekende EG-subsidies bestaan
uit technologiesubsidies uit zogenoemde kaderprogramma's. Volgens het advies
van de landsadvocaat vallen deze subsidies niet onder de reikwijdte van de
wet TES.Interdepartementaal is ingestemd met de adviezen van de landsadvocaat
en geconcludeerd dat een subsidie waarbij geen enkele verplichting op de Staat
rust, niet onder de reikwijdte van de wet TES valt. Over deze subsidies hoeft
volgens het kabinet dus ook niet te worden gerapporteerd.Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer betreurt de gang van zaken rond de (nieuwe) interpretatie
van de zeer recent tot stand gekomen wet TES. Als bestuurorganen die de informatie
moeten leveren zich verzetten, mede met een beroep op de administratieve lasten,
mag dit geen aanleiding zijn om de grondslag van de wet te (her)interpreteren.
Dit zou een beperking van de reikwijdte van de wet betekenen, ná totstandkoming
ervan.Het thans door het kabinet ingenomen standpunt ten aanzien van de mate
van aansprakelijkheid van de Staat wordt overigens door de Algemene Rekenkamer
geraadpleegde deskundigen betwist.Dit EU-trendrapport 2004 lijkt niet de plaats om de verschillen van inzicht
verder uit te werken.De Algemene Rekenkamer neemt aan dat het kabinet bij de evaluatie van
de jonge wet TES aandacht zal schenken aan het Europees-rechtelijke kader.
Zij zal aan de discussie haar steentje bijdragen.Overigens meent zij dat het ogenschijnlijk geringe aantal meldingen in
de eerste rapportage aan de Kamer vooral verklaard wordt door de beperkte
uitleg die de in de afgelopen periode aan de wet TES gegeven is.22.2 Slotwoord Algemene RekenkamerVoor de Europese Unie belooft 2004 een cruciaal jaar te worden. Op 1 mei
zal de belangrijkste uitbreiding in de geschiedenis van de Europese integratie
plaatsvinden wanneer tien nieuwe lidstaten toetreden tot de EU en haar buitengrens
een forse stap Oostwaarts verschuift. De uitdagingen waarvoor de Unie zich
hierdoor geplaatst zal zien, zullen niet alleen groot zijn maar ook vaak nieuw
van aard, gelet op de geheel eigen geschiedenis van dit deel van Europa.Behalve het voortzetten van de fundamentele discussie over de ontwerp-EU-grondwet
staan in de EU ook andere beslissingen het komende jaar op de agenda, zoals
de verkiezing van het Europees Parlement en de benoeming van een nieuwe Europese
Commissie. Verder zullen in het najaar de onderhandelingen in de Raad beginnen
over de vaststelling van de financiële perspectieven (meerjarenbegroting)
voor de periode 2007–2013. En Nederland – als voorzitter van de
Raad gedurende de tweede helft van dit jaar – kan daarbij een rol van
betekenis spelen.De Algemene Rekenkamer pleit ervoor dat de Nederlandse regering gebruikmaakt
van haar positie in de EU om ook de aandacht voor het financieel management
in de EU vast te houden en op dit terrein stappen te zetten. In de afgelopen
twee jaar heeft de Algemene Rekenkamer een langzame vooruitgang geconstateerd
die vooral geboekt wordt op het niveau van de Brusselse instellingen. Zo is
zij positief over bijvoorbeeld het nieuwe financieel reglement van de EU dat
sinds 1 januari 2003 in werking is getreden, de toegenomen follow-up
van de DG-verklaringen die plaatsvindt binnen de Europese Commissie en de
nieuwe controleaanpak van de Europese Rekenkamer in het kader
van haar betrouwbaarheidsverklaring. Maar tegelijkertijd wordt steeds duidelijker
dat nog problemen bestaan op het niveau van de lidstaten en dat nog onvoldoende
zekerheid bestaat over de besteding van EU-gelden op dit decentrale niveau.Volgens de Algemene Rekenkamer geldt dit ook voor de Nederlandse situatie.
In de conclusies van dit rapport is vastgesteld dat nog geen samenhangend
beeld op te stellen is van de rechtmatigheid van de bestedingen van EU-gelden
in Nederland. De Algemene Rekenkamer is dan ook van mening dat de verantwoording
op lidstaatniveau moet verbeteren. Niet alleen wordt hierdoor de transparantie
en het afleggen van verantwoording (kernelementen van goed openbaar bestuur)
bevorderd, maar tevens de controlerende rol van de Staten-Generaal op EU-terrein
gestimuleerd. Bovendien worden tegenvallende berichten over nationale resultaten,
zoals nu bij de afsluiting van de vorige structuurfondsperiode, waarschijnlijk
eerder gesignaleerd en daardoor sneller opgepikt. En wat wellicht nog belangrijker
is, is dat hiermee op gang gebrachte hervormingsproces van het EU-financieel
management in Brussel wordt aangevuld waar het thans het meest nodig lijkt.De Algemene Rekenkamer ziet in dat een verbetering van de nationale verantwoording
alleen in Nederland geen oplossing vormt voor de problemen die de Europese
instellingen hebben met de verantwoording over het gedeeld beheer in de lidstaten.
Daarom streeft zij ernaar ook nationale rekenkamers in andere EU-lidstaten
te stimuleren aandacht hieraan te besteden. Het is dan ook verheugend dat
in het Contactcomité van de presidenten van de nationale rekenkamers
in de EU besloten is op dit terrein samen te werken. In 2004 zijn sommige
zusterinstellingen van de Algemene Rekenkamer van plan te rapporteren over
het financieel management van EU-geld in hun eigen lidstaat. In het komende
EU-trendrapport 2005 hoopt de Algemene Rekenkamer positieve ontwikkelingen
op dit gebied te kunnen rapporteren.BIJLAGENBIJLAGE 1VERKLARING VAN GEBRUIKTE AFKORTINGENAfkortingBetekenisACSAfrika, Caribisch
gebied en Stille OceaanAGBActiviteitengestuurd
management AIDAlgemene Inspectiedienst ATBDirectie Audit en
Toezichtbeleid (voorheen DAR) BBPBruto binnenlands
product BFBDirectie Buitenlandse
Financiële Betrekkingen van het ministerie van Financiën BNPBruto nationaal product BTWBruto toegevoegde
waarde BuiZa(Ministerie van)
Buitenlandse ZakenBZK(Ministerie van )Binnenlandse
Zaken en KoninkrijksrelatiesCoCoCoördinatiecommissie
voor Europese integratie- en assosiatieproblemen CoreperComité
van Permanente Vertegenwoordigers DARDirectie Accountancy
Rijksoverheid (Ministerie van Financiën); zie ATB DASDéclaration
d'assurance (Europese Rekenkamer) DGDirectoraat-generaalDLGDienst Landelijk Gebied ECBEuropese Centrale
BankEcofinRaad voor Economische
Zaken en FinanciënEEGEuropese Economische
Gemeenschap EFROEuropees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling EGEuropese Gemeenschap
(EEG en Euratom samen) EIBEuropese InvesteringsbankEMUEconomische en Monetaire
Unie EOFEuropees Ontwikkelingsfonds EOGFL-garantieEuropees
Oriëntatie en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling GarantieEOGFL-oriëntatieEuropees Oriëntatie en Garantiefonds voor de Landbouw, afdeling Oriëntatie EPDEnkelvoudig programmeringsdocument ESFEuropees Sociaal FondsEUEuropese Unie EUROSAIEuropean Organisation
of Supreme Audit Institutions EuratomEuropese Gemeenschap
voor Atoomenergie EVDBEuropees Veiligheids
en DefensiebeleidEVRMEuropees Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden EZ(Ministerie van) Economische
Zaken FIOVFinancieringsinstrument
voor de Oriëntatie van de Visserij GBCSGeïntegreerd
beheers- en controlesysteemGBVBGemeenschappelijk
buitenlands en veiligheidsbeleidGLBGemeenschappelijk
landbouwbeleid GlbGoede landbouwpraktijken GOSLanden van de Gemeenschap
van Onafhankelijke Staten GVBGemeenschappelijk
visserijbeleidGVEGrootvee-eenheid I&RIdentificatie
en registratieIASInternal Audit Service
(Europese Commissie)ICERInterdepartementale
Commissie Europees RechtIGCIntergouvernementele
conferentie IOBInspectie Ontwikkelingssamenwerking
en BeleidsevaluatieIPOInterprovinciaal Overleg ISPAInstrument for Structural
Policy Assistance ITInformatietechnologieJBZJustitie en Binnenlandse
Zaken Laser(Agentschap) Landelijke
service bij regelingen LEILandbouw Economisch
Instituut LNV(Ministerie van) Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit M&O-beleidBeleid
tegen misbruik en oneigenlijk gebruik OBTAOntwikkeling, beheer
en technische analyseODAOfficial Development
Assistance OCW(Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen OLAFOffice européen
de lutte antifraude (Europees bureau voor fraudebestrijding)OPOperationeel programma PHAREEU-hulpprogramma
voor de kandidaat-landen van Midden- en Oost-Europa POPPlattelandsontwikkelingsplanPSOProgramma Samenwerking
Oost-EuropaPVEProductschappen Vee,
Vlees en EierenRWTRechtspersoon met
een wettelijke taakSANSubsidieregeling Agrarisch
NatuurbeheerSAPARDSpecial Accession
Programme for Rural and Agricultural Development SNSubsidieregeling Natuurbeheer
2000SOVONSamenwerkende Organisaties
Vogelonderzoek NederlandSZW(Ministerie van) Sociale
Zaken en WerkgelegenheidTENTrans-Europese Netwerken TESWet Toezicht Europese
Subsidies UvWUnie van Waterschappen VBTBVan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording VenW(Ministerie van)
Verkeer een Waterstaat VNGVereniging van Nederlandse
GemeentenVROM(Ministerie van)
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VSNUVereniging van Universiteiten
(voorheen Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten)VWS(Ministerie van) Volksgezondheid,
Welzijn en SportWTOWorld Trade Organisation ZBOZelfstandig bestuursorgaanBIJLAGE 2OVERZICHT VAN BELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANBEVELINGEN
EN TOEZEGGINGENConclusieAanbevelingToezegging kabinetNawoord Algemene RekenkamerOver 2002 en 2003 behoeft beheer, toezicht
en controle van EU-gelden nog op veel punten verbetering. In de ontwerp-EU-grondwet zouden de principes van
goed openbaar bestuur («good governance», «good accountability»)
in voldoende mate moeten worden geconcretiseerd in verdragsverplich- tingen. Het kabinet zegt blijvende inzet voor
verbetering van beheer, toezicht en controle van EU-gelden toe. Volgens het
kabinet moet dit echter uitgewerkt worden in secundaire regelgeving. Volgens de Algemene Rekenkamer kan dit niet
in de plaats komen van verankering op het primaire niveau.Het is zorgwekkend dat er jaren achtereen
EU-beleid wordt gemaakt, en dat daarvoor ook begrotingsmiddelen beschikbaar
worden gesteld, maar dat die middelen niet worden gebruikt. Het Nederlandse kabinet zou zich expliciet kunnen
inzetten voor goed begrotingsbeleid en een realistische begrotingsprocedure
van de EU. Wellicht biedt het komende voorzitterschap van de EU hiervoor kansen.De inzet van het kabinet is gericht
op een realistische raming en het voorkomen van onderuitputting. De Algemene Rekenkamer benadrukt
dat de inspanningen niet alleen gericht zouden moeten zijn op de raming van
de beta- lingskredieten, maar evenzeer op een goede en tijdige uitvoering
van beleid. Verantwoordingsinformatie op zowel nationaal
als EU-niveau behoeft verbetering. Op lidstaatniveau moet worden onderkend dat verantwoording over
de besteding van EU-mid- delen, te beginnen in de eigen lidstaat, van het
grootste belang is. In nationale verantwoor- dingsstukken moet per jaar en
per geldstroom concreet en gekwantificeerd zichtbaar worden gemaakt hoe het
EU-geld is besteed. In die stukken moet inzicht worden geboden in de rechten
doel- matigheid van de bestedingenHet kabinet geeft aan dat zij geen aanwijzingen heeft gekregen van de Europese
Commissie dat de nationale verantwoordingsstukken structurele tekortkomingen
zouden bevatten. Zij verwijst verder naar de jaarlijkse rapportages aan de
Tweede Kamer inzake structuurgelden en «overige geldstromen».De aanbeveling van de
Algemene Rekenkamer is niet primair gericht op het voldoen aan vereis- ten
van de Europese Commissie, maar op het komen tot een zo eenvoudig mogelijke,
sluitende EU verantwoordings- en controle- structuur. De Europese Rekenkamer moet deel uitmaken
van het institutioneel kader van de Europese Unie. Dit zou in de tekst van
de EU-grondwet moeten worden vastgelegd. In de intergouvernementele conferentie en in Raadsverband zou moeten worden
geijverd voor het versterken van de positie Europese Rekenkamer in de definitieve
tekst van de EU-grondwet. Het kabinet is van mening dat het materiële effect van de herpositionering
van de Euro- pese Rekenkamer gering is en dat haar taken en bevoegdheden niet
wijzigen.De Algemene Rekenkamer stelt
met spijt vast dat het kabinet kennelijk genoegen neemt met de gang van zaken
rond de positionering van de Europese Rekenkamer. Het inzicht in de rechtmatigheid van de besteding
van EU-gelden in Nederland is in 2002 niet verbeterd doordat de reikwijdte
van de wet TES ter discussie is gesteld en ook naleving uitblijft. De wet TES moet worden nageleefd. Het kabinet is het niet eens met deze conclusie en stelt dat
de wet TES wel degelijk is uitge- voerd, maar in het licht van een advies
van de landsadvocaat nu anders wordt geïnterpreteerd. De Algemene Rekenkamer betreurt de gang van zaken rond de (nieuwe)
interpretatie van de wet TES. Zij neemt aan dat het kabinet bij de evaluatie
aandacht zal schenken aan het Europees-rechtelijke kader.BIJLAGE 3TES-GELDEN (bedragen in miljoenen euro's)Bron: TES-rapportage najaar 2003. Naam/verant- woordelijk departementDoelBedrag toegekendBegunstigdeLooptijdWijze waarop invulling is gegeven aan beheer toezicht en controle Gamma Trial for Emergencies and environment/BZKTrial-programma voor het
produceren van interactief lesmateriaal voor «emergency-response-organisa-
ties», alsmede het uittesten hiervan in een reële leeromgeving. 0,14Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding1 september 2001 tot 21 januari 2003Jaarlijkse accountantsverklaring en eventueel review door auditdienst
BZK. LIFE environment subsi- dies/VROMRealiseren van een gescheiden rioolstelsel.0,36Gemeente ReiderlandTot 31 november
2003Op basis van risicobenadering wordt
bij decentrale bestuursorganen onderzoek gedaan naar de besteding van EU-subsidies. LIFE environment subsi- dies/VROMBouw membraanbioreactor
(€ 1,7 miljoen) en grond- en opper- vlaktewatersuppletie (€ 0,09
miljoen).1,79Waterschap Rijn en IJsselMembraanbioreactor: 1 oktober 2002 tot 30 juni 2006;
De grond- en oppervlakte-water- suppletie: 10 december 2002 tot 31 december
2004Op basis van risicobenadering wordt
bij decentrale bestuursorganen onderzoek gedaan naar de besteding van EU-subsidies.Socrates/OCWBevordering van de mobiliteit van studen- ten en docenten
in het hoger onderwijs. 3,90Nuffic (nationaal agentschap)1 juli 2002 tot en met 30 september 2003Het toegekende budget wordt door de Nuffic
volgens criteria die door de Europese Commissie zijn vastgesteld, verdeeld
over instellingen van hoger onderwijs. Het toezicht door OCW wordt ingevuld
door goedkeuring van het jaarlijks op te stellen werkprogramma voor Socrates. Socrates/OCWBevorderen van de samenwerking op het terrein van schoolonderwijs
en lerarenopleidingen.2,90Het Europees platform* (nationaal agentschap)1 juli 2002 tot en met 30 september
2003Het toegekende budget
wordt door het Europees Platform verdeeld over geselecteerde samenwerkingsprojecten
en komt ten goede aan instellingen in het PO, VO, BVE en HBO. Het toezicht
door OCW wordt ingevuld door goedkeuring van het jaarlijks op te stellen werk-
programma voor Socrates.Leonardo da Vinci/OCWBevorderen van de mobiliteit van studen- ten en docenten in het
beroepsonderwijs. 2,70Cinop (nationaal agentschap)1 juni 2002 tot en
met 31 mei 2003Het toegekende budget wordt
door het Cinop volgens door de EU vastgestelde criteria verdeeld over instellingen
in het beroepsonderwijs. Het toezicht door het Ministerie van OCW wordt ingevuld
door goedkeuring van de jaarlijks op te stellen werkprogramma's voor Leonardo. Leonardo da Vinci/OCWVerbetering competenties en vaardigheden, verbeteren
kwaliteit en toegankelijkheid beroepsonderwijs, innovatie van onder- wijsmethoden.2,70Cinop (nationaal agentschap)1 november
2002 tot 31 oktober 2003Het toegekende
budget wordt door het Cinop verdeeld over door de EU geselecteerde projecten
van instellingen in het beroepsonderwijs waarbij het Cinop een adviserende
taak heeft. Het toezicht door het Ministerie van OCW wordt ingevuld door goedkeuring
van het jaarlijks voor Leonardo op te stellen werkprogramma.Roemenië DPOI/RM/9/1/EZVergoeding voor uitvoering van activi-
teiten in verband met implementatie direc- tieven voor niet-auto- matische
weegtuigen. 2,33NMI (ZBO–EZ)1 januari
2002 tot 31 december 2003Binnen
het Ministerie van EZ is afgesproken om afhankelijk van het aantal, de aard
en de omvang van de meldingen het toezicht- en controlebeleid nader invulling
te geven. Tot op heden is dat nog niet gebeurd. 10 112 948 PSO
Bulga- rije/EZVersterking
van de MMI-structuur en infrastructuur Euro- pean Conformity Assessment. 0,14NMI (ZBO–EZ)1 januari 2002 tot
31 december 2003Binnen het Ministerie
van EZ is afgesproken om afhankelijk van het aantal, de aard en de omvang
van de meldingen het toezicht- en controlebeleid nader invulling te geven.
Tot op heden is dat nog niet gebeurd. Impr. Cap. Radiation Protect. Me/EZNormalisatie stralingsbronnen in medische centra.0,10NMI (ZBO–EZ)1 januari 2002 tot
31 december 2003Binnen het Ministerie
van EZ is afgesproken om afhankelijk van het aantal, de aard en de omvang
van de meldingen het toezicht- en controlebeleid nader invulling te geven.
Tot op heden is dat nog niet gebeurd. Energy, Environment and Sustainable Development
Part B: Energy Program/EZDemonstratie
van verhoging energierendement afvalverbrandingsinstallatie1,77Gemeente
Amsterdam1 september 2001 tot 1 september
2007Binnen het Ministerie van EZ is
afgesproken om afhankelijk van het aantal, de aard en de omvang van de meldingen
het toezicht- en controlebeleid nader invulling te geven. Tot op heden is
dat nog niet gebeurd.Operational Research in STI and Realted
services for Women in High Risk situations/VWSOrganisaties op het gebied van volksgezondheid in Thailand en Cambodja helpen
bij het ontwikkelen van beleid voor vrouwen in kwetsbare posities. 0,05GG&GD Amsterdam1 september 2002
tot 1 augustus 2004Jaarlijkse
accountantsverklaring en eventueel review door de auditdienst van het Ministerie
van VWS. European Vaccin Effort against HIV/AIDS (EUROVAC
III)/VWSSamen met Europese partners werken aan
onderzoek naar een vaccin tegen HIV-I type C virus. 0,40GG&GD AmsterdamStart in 2004 (oorspronkelijk 1 januari 2003) duur 36 maandenJaarlijkse accountantsverklaring en eventueel review door
de auditdienst van het Ministerie van VWS.       Improving access to essential STD services
in urban areas/VWSImplementatie van
SO/HIV-controle in lokale gezondheidscentra in grote steden in China. 1,07GG&GD Amsterdam1 april 2002 tot
1 maart 2006Jaarlijkse accountantsverklaring
en eventueel review door de auditdienst van het Ministerie van VWS. Programma JEUGD/VWSBuitenschoolse (inter)- nationale projecten van en voor jongeren tussen 15
en 25 jaar. 2,40NIZW/IC
(Nationaal Agentschap)1 april 2002 tot 31 maart
2003 BIJLAGE 4AFREKENING STRUCTUURFONDSEN 1994–1999B 4.1 Doelstellingen en fondsenHet structuurfondsbeleid kende in de structuurfondsperiode 1994–1999
de volgende doelstellingen:Doelstelling 1: Bevorderen van ontwikkeling
en structurele aanpassing van regio's met ontwikkelingsachterstand.Doelstelling 2: Omschakeling (grens/deel)regio's
die door de achteruitgang in industrie zijn getroffen.Doelstelling 3: Bestrijding langdurige werkloosheid
en vergemakkelijking van inschakeling in het arbeidsproces van jongeren en
met uitsluiting (van arbeidsmarkt) bedreigde personen.Doelstelling 4: Vergemakkelijking van aanpassing
van werknemers aan gewijzigde omstandigheden in bedrijfsleven en aan ontwikkeling
van productiestelsels.Doelstelling 5a: Bevordering plattelandsontwikkeling
door aanpassing van landbouwstructuren in kader van hervorming gemeenschappelijk
landbouwbeleid te bespoedigen waaronder maatregelen op gebied van aanpassing
van visserijstructuur.Doelstelling 5b: Bevordering plattelandsontwikkeling
door ontwikkeling en structurele aanpassing van platteland te vergemakkelijken.Deze doelstellingen worden (mede) gefinancierd uit de volgende structuurfondsen:• EFRO: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling;• ESF: Europees Sociaal Fonds;• EOGFL-O: Europees Oriëntatie en Garantiefonds voor de Landbouw,
afdeling Oriëntatie;• de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij;• FIOV: Financieringsinstrument voor de Oriëntatie van de Visserij.B 4.2 Budget EFRO, EOGFL-O en FIOV1Bedragen in miljoenen euro's EPD PeriodeEFROEOGFL-OFIOVCofinancieringTotaalRijkOverheid OverigPrivaat Doelstelling 1        Flevoland1994–199983,8321,8611,36114,47265,57254,97752,06 Doelstelling 2        Groningen-Drenthe1994–199632,19nvtnvt40,8021,7732,13126,89 1997–199976,66nvtnvt79,4651,9115,14223,17Twente1994–199630,82nvtnvt61,163,925,43101,33 1997–199952,09nvtnvt40,7058,313,86154,96Arnhem-Nijmegen1994–199631,57nvtnvt58,8621,8516,84129,12 1997–199952,14nvtnvt32,5280,9043,10208,66Zuidoost Noord-Brabant1994–199624,23nvtnvt5,7845,1720,3895,56 1997–199973,97nvtnvt18,96156,5675,98325,47Zuid-Limburg1994–199620,65nvtnvt6,2936,138,3471,41 1997–199941,95nvtnvt15,4952,1843,44153,06Doelstelling 5a1994–1999nvt54,55nvtnvt233,77nvt288,32Doelstelling 5b        Groningen-Drenthe1994–199917,5611,96nvt51,6227,929,40118,46Fryslân1994–199944,6221,10nvt80,4691,8545,41283,44Noordwest-Overijssel1994–19999,115,12nvt21,9519,3710,9366,48 Zeeuws Vlaanderen1994–19995,625,28nvt7,9313,9212,8545,60Peelregio1994–19998,867,97nvt5,848,6312,1743,47Communautaire initiatieven        Interreg II Irma1997–1999141,001nvtnvt278,28nvtnvt419,28 Interreg Maas-Rijn1994–199934,92nvtnvt21,7619,098,1783,94Leader II1994–19997,04,6nvt 17,815,544,9Resider II1994–199919,59nvtnvt 44,5715,7379,79Konver1994–199926,0nvtnvt 33,972 59,97Retex Twente1994–19971,02nvtnvt1,020,501,003.54MKB1996–19999,82nvtnvt 8,0736,1023,99Urban        Amsterdam1995–19993,82nvtnvt4,139,011,0116,964Rotterdam1997–19997,04nvtnvt5,178,355,6220,57Den Haag1995–19994,27nvtnvt4,2914,341,7522,90Utrecht1997–19996,50nvtnvt5,148,64 20,28FIOV51994–1999nvtnvt45,8810,665,92107, 03169,491 In het Irma-programma was er van de totale EU-bijdrage van
141 miljoen 100 miljoen beschikbaar voor Nederland.2 Dit bedrag betreft de totale overheidsbijdrage voor Rijk
en regio.3 Dit bedrag betreft de totale overheidsbijdrage voor Rijk
en regio, en de private bijdrage.4 Urban: totaal operationeel programma is berekend op basis
van totale overheidsuitgaven, dus exclusief private bijdragen.5 FIOV-programma buiten doelstelling-1-gebied.B 4.3 Realisatie structuurfondsen 1994–1999Gerealiseerd per 30.06.03 (bedragen in miljoenen euro's) EPD PeriodeEFROEOGFL-OFIOVCofinancieringTotaalRijkOverheid OverigPrivaatFlevoland1994–199972,8518,4411,9596,94291,18205,44696,80Groningen-Drenthe1994–199625,35nvtnvt31,1325,6041,19123,27 1997–199962,27nvtnvt52,34108,1719,08241,86Twente1994–199623,92nvtnvt24,4424,094,6677,12 1997–199943,22nvtnvt18,3292,3512,97166,86Arnhem-Nijmegen1994–199630,79Nvtnvt21,6554,0919,21125,74 1997–199945,20Nvtnvt22,1485,9433,38186,66Zuidoost Noord-Brabant1994–199628,85Nvtnvt5,6644,2321,4395,18 1997–199969,14Nvtnvt17,55166,8682,79336,34Zuid-Limburg1994–199618,40Nvtnvt5,6430,667,1861,88 1997–199941,09nvtnvt15,9071,8324,43153,26Doelstelling 5a1994–1999nvt25,71nvt151,539nvtnvt177,25Doelstelling 5b        Groningen-Drenthe1994–199915,5410,57nvt42,2235,0912,72116,14Fryslân1994–199940,9020,10nvt67,0097,6047,50273,10Noordwest-Overijssel1994–19998,314,52nvt15,9323,208,9860,94 Zeeuws Vlaanderen1994–19995,094,76nvt8,7614,8311,2544,69Peelregio1994–19998,407,21nvt7,5412,5515,6651,36Communautaire initiatieven        Interreg II IRMA1997–199977,271nvtnvt 144,711nvt221,98Interreg Maas-Rijn1994–199932,64nvtnvt19,0717,927,8577,48Leader II1994–19996,44,0nvt 23,4126,860,7 Resider II1994–199717,64nvtnvt 47,94154,77120,35Konver II1994–199919,49nvtnvt 83,60112,89115,98Retex Twente1994–19970,54nvtnvt0,330,640,732,24MKB1996–19994,48nvtnvt 7,562 12,04Urban        Amsterdam1995–19992,39nvtnvt5,989,4613,8117,83Rotterdam1997–19996,75nvtnvt6,2112,464,8225,42Den Haag1995–19992,80nvtnvt2,9310,582,9316,31Utrecht1997–19995,96nvtnvt4,488,4211,0318,86FIOV1994–1999nvtnvt31,2518,0021,0538,76109,061 Van de € 100 miljoen die voor Nederland beschikbaar
was, is € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor een project in Duitsland.B 4.4 Communautaire initiatievenB 4.4.1 UrbanUrban is een door de Europese Commissie opgezet programma ten behoeve
van economische ontwikkeling, sociale integratie en milieubescherming in achterstandswijken
van grote steden. In totaal stelde de Commissie € 897 miljoen beschikbaar
voor de periode 1994–1999, waarvan ongeveer € 23 miljoen voor
Nederland. De Urban-gelden zijn afkomstig uit de structuurfondsen EFRO en
ESF.1Het Nederlandse Urban-programma was in de periode 1994–1999 onderverdeeld
in vier deelprogramma's: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Deze steden
waren verantwoordelijk voor de uitvoering van de projecten en de controle
daarop. De minister voor Grotestedenbeleid en Integratie was eindverantwoordelijk
jegens de Commissie en vervulde taken op het gebied van coördinatie,
toezicht en ondersteuning. Daarnaast vonden er controles plaats door de departementale
auditdienst.Eerder constateerde de Algemene Rekenkamer al tekortkomingen in de ondersteunende
en toezichthoudende rol van het ministerie.2
Vooral de constatering dat door de gebrekkige ondersteuning projectuitvoerders
onvoldoende van de Europese regelgeving op de hoogte waren, is nog steeds
relevant. Zo was niet altijd duidelijk welke kosten voor subsidie in aanmerking
konden komen, hetgeen tot lagere einddeclaraties heeft geleid. Beheer en toezicht
zijn in de huidige programmaperiode 2000–2006 beter geregeld. OnderuitputtingTussen de steden bestaan grote verschillen in de uitputting van de budgetten.3 De uitputting van Urban-subsidies en totale overheidsgelden
is weergegeven in onderstaande tabel. Realisatie URBAN-programma*  Aantal projecten Uitputtting
Urban-subsidiesUitputting
totale overheidsgelden Amsterdam3057%84%Rotterdam6896%124% Den Haag3560%65%Utrecht9892%93%* Bron: ECORYS-NEI, ex-post-evaluatie Urban-programma
1994–1999. Rotterdam, juni 2002.In Amsterdam en Den Haag is gekozen voor een klein aantal, relatief grote
projecten. Zodra enkele projecten wegvallen is er direct een aanzienlijke
onderuitputting. In beide steden waren enkele bouwprojecten niet vóór
31 december 2001 afgerond, waardoor ze niet in aanmerking kwamen voor
Urban-subsidie. Ook zijn projecten niet aanbesteed voor de deadline van eind
1999. Dit geld vloeit terug naar Brussel of wordt in mindering gebracht op
het nog te ontvangen saldo.In het deelprogramma Rotterdam kwamen meer nationale gelden beschikbaar
dan voorzien, waardoor het bestedingspercentage ruim boven de 100% is uitgekomen.Eindrapportage van de vier grote stedenVan de vier programma's is alleen Rotterdam afgesloten met een goedkeuende
accountantsverklaring. Het financieel beheer en de controle waren op orde
en er werd een hoge uitputtingsgraad werd gerealiseerd. Rotterdam vormt aldus
een positieve uitzondering.De drie andere programma's zijn afgesloten met een verklaring met beperking
vanwege onzekerheden in de verantwoording. Deze onzekerheden hielden verband
met de overschrijding van de subsidietermijn. Ook bestaat onzekerheid of gedeclareerde
kosten voor subsidie in aanmerking komen. Daarnaast was de kwaliteit van de
projectadministraties soms onvoldoende. Dit speelde vooral in Utrecht, waar
het budget was versnipperd over veel kleine projecten. Bij de uitvoerders
ontbrak vaak de administratieve capaciteit en kennis van de complexe Europese
subsidieregels.Bij alle ingediende eindrapportages had de Commissie vragen en opmerkingen.
In het geval van Utrecht was eind 2003 nog steeds niet alles ingediend door
het grote aantal vragen van de Commissie. Daarnaast had de gemeente Utrecht
ook vragen aan de Commissie had gesteld, waarop nog geen antwoord was gegeven.Het voor Nederland geschetste beeld lijkt in andere landen niet veel beter.
Dit roept de vraag op of de Commissie niet mede schuld heeft aan de trage
voortgang. De Europese Rekenkamer constateert dat de Commissie gemiddeld vijftien maanden nodig had voor goedkeuring van programma-voorstellen
in 1994. In 1996 was de behandeltijd circa zeven maanden. Oorzaken voor de
lange behandeltijd liggen bij de matige kwaliteit van de programmavoorstellen
(geen doelstellingen, geen geschikte effectindicatoren) en de lange besprekingen
over de te selecteren stadswijken.B 4.4.2 Leader IIHet communautair initiatief Leader II beoogt ontwikkeling van plattelandsregio's.
Het programma wordt gefinancierd uit de structuurfondsen EFRO en EOGFL-O.
De uitvoering gebeurt door de provincies met deelprogramma's
Leader: Flevoland, Drenthe, Friesland en Groningen. De programma's hebben
een relatief bescheiden omvang: in totaal bedroeg het EU-budget 11,6 miljoen,
waarvan € 10,4 miljoen daadwerkelijk werd besteed. Dit heeft geleid
tot een redelijk goede benutting van circa 90%.Het onderscheid met de programma's voor doelstelling 5b (zie § 18.2.4)
is niet geheel helder. Zo zijn de doelen van beide programma's vrijwel gelijk
en is er soms overlap in de regio's die in aanmerking komen voor Leader en
doelstelling 5b.Bij de Leader II-programma's zijn goedkeurende accountantsverklaringen
afgegeven. Begin 2003 heeft de auditdienst van het Ministerie van LNV reviews
uitgevoerd, maar de Algemene Rekenkamer kon eind november 2003 nog niet beschikken
over de uitkomsten van deze reviews.B 4.4.3 PescaHet Pesca-programma ondersteunt de herstructurering en diversificatie
van de visserijsector. In doelstelling en organisatie is er grote gelijkenis
met het FIOV-programma. De financiering is afkomstig uit de structuurfondsen
EFRO en FIOV en voor een gering deel ESF. De uitvoering van het programma
is in handen van de directie Visserij van het Ministerie van LNV.Bij de einddeclaratie van Pesca is op 8 juli 2002 een goedkeurende accountantsverklaring
afgegeven door de auditdienst van het Ministerie van LNV.1 De gewaarmerkte einddeclaratie die behoort bij deze accountantsverklaring
geeft aanleiding tot enkele opmerkingen.De geraamde bijstand uit het EFRO geeft een totaal van € 7 320 625.
In deze optelling zijn echter dertien projecten voor een bedrag van € 8 058 020
niet meegenomen. In de kolom «uitbetaalde EFRO-steun» in de einddeclaratie
zijn de met deze dertien projecten corresponderende cellen leeg gelaten. In
de andere documenten die de Algemene Rekenkamer ter beschikking zijn gesteld,
wordt dit niet opgemerkt of nader toegelicht.Aangenomen dat de dertien projecten wél moeten worden meegeteld
als verplichtingen, ontstaat het beeld dat de uitbetalingen sterk zijn achtergebleven
bij de verplichtingen. Op basis van de cijfers uit de gewaarmerkte einddeclaratie
bedraagt de onderuitputting circa 50% van het budget. Van de EFRO-subsidies
is zelfs meer dan de helft niet uitbetaald.Uitputting Pesca-programma (in euro's)  EFROFIOVTotaalVerplichtingen15 378 6453 100 21818 478 863Betalingen6 642 6442 738 1299 380 773Uitputting43,2%88,3%50,8%Deze cijfers konden overigens niet worden geverifieerd met de rapportage
aan de Tweede Kamer over de structuurfondsen omdat Pesca in dat overzicht
niet is opgenomen.In de einddeclaratie valt tot slot op dat een aanzienlijk aantal projecten
net vóór het verstrijken van de subsidietermijn is goedgekeurd.
Dit is in de tabel weergegeven.Goedkeuring Pesca-projecten per 30 en 31-12-1999 (in euro's)  EFROFIOVTotaalTotale verplichtingen15 378 6453 100 21818 478 863Verplichting 30/31–12–997 390 783746 9228 137 705 Aandeel %48,1%24,1%44,0%Van de totaal geraamde EFRO-bijstand is bijna de helft pas op de laatste
twee dagen van 1999 verplicht. Bijna een kwart van de FIOV-verplichtingen
is aangegaan op het laatst mogelijke moment. Deze late en massale goedkeuring
is weliswaar niet onrechtmatig maar brengt wel risico's met zich mee voor
een zorgvuldige projectselectie. Bovendien bestaat het gevaar dat door de
late toekenning projecten niet tijdig – vóór ultimo 2001 –
zijn afgerond.B 4.4.4 Interreg IIcIn het kader van Interreg IIc participeert Nederland in drie grensoverschrijdende
programma's: Noordzee, NWMA en Irma.1 Deze drie
programma's kennen elk een internationaal secretariaat dat optreedt als beheer-
en betalingsautoriteit. Het Ministerie van VROM, directoraat-generaal (DG)
Ruimte, hield als internationale beheersautoriteit toezicht op het Irma-programma.
In de programma's Noordzee en NWMA heeft DG Ruimte een toezichthoudende rol
op de projecten waar Nederlandse organisaties projectleider zijn. Nederlandse
participanten in Interreg zijn voornamelijk provincies, waterschappen, gemeenten,
onderzoeksinstituten en het Ministerie van VROM zelf.Noordzee en NWMADe auditdienst van het Ministerie van VROM heeft goedkeurende accountantsverklaringen
afgegeven bij de einddeclaratie van het totaal van de projecten met een Nederlandse
projectleider. Conform de afgesproken verdeling van verantwoordelijkheden
dekt de accountantsverklaring dus niet de projecten met een buitenlandse hoofdaanvrager
waarin wel Nederlandse partijen deelnemen.Voor beide programma's kon een goedkeurende accountantsverklaring worden
afgegeven. Hiertoe zijn, conform de Europese regelgeving, eerst de onregelmatigheden
gecorrigeerd, die door het Ministerie van VROM bij enkele projecten waren
geconstateerd: het faillissement van een projectaanvrager, geen onderbouwing
van kosten, geen openbare aanbesteding, declaratie van overheadkosten in de
personeelskosten en declaratie van kosten die al door andere financiers waren
betaald. Bij NWMA heeft het ministerie ten minste € 1,2 miljoen
op de einddeclaratie gecorrigeerd.2Overigens zijn het Noordzeeprogramma en het NWMA-programma niet opgenomen
in de realisatiecijfers van de structuurfondsen die naar de Tweede Kamer zijn
gestuurd.3 Het Ministerie van VROM geeft ter
verklaring aangegeven dat de realisatie (budget versus bestedingen) alleen
op programmaniveau kan worden berekend en niet geïsoleerd op lidstaatniveau,
omdat het oorspronkelijke budget voor Nederland is ingebracht in de internationale
programma's.Declaratie Nederland programma's Noordzee en NWMA (in
euro's)  Totale subsidiabele
kostenWaarvan EFRO-subsidiesNoordzee7 970 4253 569 172NWMA15 909 2028 269 016De bedragen zijn ontleend aan de afsluitende accountantsverklaringen.Opgemerkt zij dat de bedragen in deze tabel geen accurate weergave zijn
van hoeveel er uit deze twee programma's in Nederland is besteed. De cijfers
omvatten namelijk niet projecten van buitenlandse projectaanvragers die vervolgens
subsidies aan Nederlandse projectdeelnemers hebben betaald.IrmaHet Interreg-programma Rijn-Maas (Irma) is ingesteld ter bestrijding van
hoogwateroverlast in het stromingsgebied van beide rivieren. Het internationale
secretariaat wordt gevoerd door het Nederlandse Ministerie van VROM. Dit is
niet onlogisch aangezien Nederland ongeveer 65% van de subsidie ontvangt uit
het Irma-programma.1 De afronding heeft lang
geduurd en de einddeclaratie werd vlak voor de deadline van 31 maart
2003 ingeleverd bij de Europese Commissie.Er bestaat geen overkoepelende accountantsverklaring voor het programma
als geheel. Wel heeft iedere deelnemende lidstaat een accountantsverklaring
afgegeven over de projecten met hoofdaanvragers in dat land. Hoewel een controleprotocol
voor Nederland was opgesteld met daarin richtlijnen voor de accountants, hebben
de overige lidstaten daarvan geen gebruikgemaakt. Voor de artikel-8-verklaringen
hebben de meeste lidstaten zich niet aan de termijn gehouden en evenmin aan
het overeengekomen standaardmodel. Het Ministerie van VROM heeft in zijn functie
van beheersautoriteit c.q. internationaal programmasecretariaat geen review
uitgevoerd op de buitenlandse artikel-8-verklaringen.2Nederlands deel IrmaDe auditdienst van het Ministerie van VROM heeft een accountantsverklaring
met beperking afgegeven over het Nederlandse deel van het Irma-programma.
Er bestond namelijk onzekerheid of een totale EFRO-bijdrage van € 4 654 252
(elf projecten) voor ultimo 1999 was verplicht. In reactie op de ingediende
eindrapportage heeft de Europese Commissie op 30 juli 2003 per brief
gevraagd om opheldering en alvast aangegeven deze kosten in principe als niet-declarabel
te beschouwen.3Het Nederlandse deel van het Irma-programma kende een aanzienlijke onderbesteding
van circa 23%. Ongeveer € 23 miljoen van het totale budget is niet
benut. Ongeveer € 17 miljoen van het gecommitteerde EFRO-budget van € 94 miljoen is niet gedeclareerd bij
de Commissie.De onderuitputting van Irma is deels veroorzaakt doordat bij sommige projecten
inkomsten werden gegenereerd die volgens de EU-regels van de te ontvangen
subsidie moesten worden afgetrokken. Vijf projecten hebben geen subsidie ontvangen
omdat ze deels niet zijn uitgevoerd. Daarnaast was er een onderbesteding van
bijna € 5 miljoen bij een groot infrastructureel project, dat te
kampen had met ernstige vertraging vanwege bezwaarprocedures en onverwachte
extra werkzaamheden. Het project is uiteindelijk voor een groot deel uitgevoerd
binnen de tot eind 2002 verlengde subsidieperiode. B 4.4.5 Interreg II Euregio Maas-RijnInterreg is een door de Europese Commissie opgezet initiatief met een
grensoverschrijdend karakter in zowel de doelstellingen als de organisatie
van de programma's. Voor Nederland is het Ministerie van Economische Zaken
(EZ) eerstverantwoordelijk voor de financiële afwikkeling van het programma
dat uitgevoerd wordt door de Stichting Euregio Maas-Rijn. Nederland is daarnaast
betrokken bij zes andere «euregionale» samenwerkingsverbanden
uit het Interreg-II-programma; daarvoor zijn Belgische of Duitse overheden
eindverantwoordelijk. De auditdienst van het Ministerie van EZ was eind 2003
bezig met de reviews van het Nederlandse gedeelte van deze zes programma's.De accountantsverklaring betreft alleen de Nederlandse projecten in het
programma en dekt dus niet het hele programma af. Voor het Belgische en Duitse
deel zijn aparte verklaringen door de controle-instanties van die lidstaten
afgegeven maar de Nederlandse programma-accountant achtte zich niet bevoegd
bij deze controleurs een review uit te voeren.Eerdere aankondigingen van het bestuur van Euregio Maas-Rijn in 2002 om
te proberen met de accountants uit de andere lidstaten tot nadere afspraken
te komen over een uniforme controleaanpak en gezamenlijke controles over de
grenzen heen, hebben niet tot het beoogde resultaat geleid.1Overigens is de review door de auditdienst van het Ministerie van EZ gebaseerd
op een inmiddels ingetrokken accountantsverklaring. De review is van 8 november
2002 terwijl de herziene verklaring op 11 februari 2003 is afgegeven.
Aanleiding voor de herziening van de verklaring waren vragen van de Commissie
en nagekomen informatie van enkele projecten. Mogelijk wordt besloten een
nieuwe review uit te voeren.Bij de afsluiting van het programma is een accountantsverklaring met een
beperking afgegeven vanwege een onzekerheid in de verantwoording. De onzekerheid
betreft een bedrag van € 322 600 dat niet door accountantscontrole
kon worden afgedekt. Concreet gaat het om zeven projecten waarvan onzeker
is of een deel van de gedeclareerde kosten, vooral voor personeel en overhead,
aan de subsidievoorwaarden voldoen. Zo zijn in een aantal gevallen geen urenregistraties
bijgehouden.Er bestaat voorts onzekerheid over de vraag of alle verplichtingen voor
de uiterste termijn van 31 december 1999 zijn aangegaan. Met name in de review
door de auditdienst van EZ wordt melding gemaakt van een mogelijk foutieve
interpretatie door het programmamanagement, de stichting Euregio Maas-Rijn,
dat zichzelf ziet als eindbegunstigde. De auditdienst van het Ministerie van
EZ betwijfelt of dit het geval is. Dit is relevant omdat voor de deadline
alle verplichtingen aan de eindbegunstigden moeten zijn vastgelegd. Als zou
blijken dat het programmamanagement zelf geen eindbegunstigde is maar het
geld als intermediair weer doorsluist naar andere projectuitvoerders, dan
zijn de laatstgenoemden de «echte» eindbegunstigden ten jegens
wie de verplichtingen tijdig moeten worden vastgelegd. Het risico bestaat
dat de Europese Commissie de stichting Euregio Maas-Rijn niet in alle gevallen
zal erkennen als «eindbegunstigde» en dat voorschotten worden
teruggevorderd als de onderliggende verplichtingen niet tijdig zijn vastgelegd.B 4.4.6 Konver IIHet Europese programma Konver II richt zich op regio's met defensiegerelateerde
sectoren die in moeilijkheden zijn geraakt door bezuinigingen. Het programma
stimuleert de omschakeling («conversie») van deze regio's en hun
bedrijvigheid naar civiele activiteiten. Financiering vindt plaats vanuit
het EFRO en het ESF, maar die laatste geldstroom blijft hier verder buiten
beschouwing. Konver II valt wat het EFRO-deel betreft onder eindverantwoordelijkheid
van het Ministerie van Economische Zaken, dat optreedt als beheer- en betaalautoriteit.Het programma is eind maart 2003, dus vlak voor de deadline, afgesloten
met een goedkeurende accountantsverklaring. Deze verklaring was voorzien van
een toelichtende paragraaf, vanwege een onzekerheid in de verantwoording.
Dit op grond van een aantal ten tijde van het indienen van de eindaangifte
lopende bezwaarprocedures. Deze betroffen een drietal op nihil gestelde projecten
(waarvan twee op grond van de «31-12-1999»-eis) en een tweetal
neerwaarts bijgestelde projecten (onder meer op basis van de «31-12-1999»-eis).
Met deze onzekerheid is een bedrag van maximaal NLG 4 123 693
aan verantwoorde uitgaven en in het verlengde daarvan maximaal NLG 1 503 980
aan subsidie gemoeid. Daarnaast is het mogelijk dat een drietal andere eindbegunstigden
alsnog bezwaar zullen aantekenen tegen de «31-12-1999»-eis en
de daaruit voortvloeiende nihilstelling van hun subsidie. Met deze mogelijke
bezwaren is maximaal NLG 771 695 aan verantwoorde uitgaven en in
het verlengde daarvan NLG 270 574 aan subsidie gemoeid.Na de vaststelling dat alle aangedragen correcties in de verantwoording
correct waren verwerkt, kon de accountant een goedkeurende accountantsverklaring
afgeven. De correcties hebben tot gevolg dat de uiteindelijke realisatie aanzienlijk
lager is uitgevallen. Van het EFRO-budget van € 26 miljoen is een
relatief hoog percentage vastgelegd via verplichtingen. De realisatie is echter
slechts € 19,5 miljoen. Dit betekent derhalve een onderbesteding
van 25% en het onbenut laten van circa € 6,6 miljoen aan Europese
gelden.B 4.4.7 MKB-initiatiefHet programma MKB-initiatief is gericht op versterking van het concurrentievermogen
en de innovatiekracht in het midden- en kleinbedrijf. Het programma wordt
vanuit de EU gefinancierd door de fondsen EFRO (92,5%) en ESF (7,5%). Daarnaast
is er cofinanciering vanuit nationale overheden en private partijen. Het Ministerie
van EZ is als beheersautoriteit en betaalautoriteit eindverantwoordelijk.Uit het eindverslag blijkt dat het programma teleurstellend is verlopen.
Er bleek onvoldoende animo te zijn voor het indienen van projectvoorstellen
en uit de tussentijdse evaluatie blijkt dat het programma weinig toegevoegde
waarde heeft. Zo had het programma te lijden onder «concurrentie»
van andere structuurfondsprogramma's, met name de programma's in het kader
van doelstelling 2. Bovendien werden de subsidievoorwaarden als complex ervaren.
Dit beeld komt ook tot uitdrukking in de cijfers in het eindverslag, verkort
weergegeven in de tabel. Van het totale budget ad € 9,8 miljoen
(exclusief ESF) is uiteindelijk minder dan de helft (€ 4,4 miljoen)
daadwerkelijk besteed. Een en ander heeft geleid tot een onderbesteding van
54%. Realisatie EFRO-subsidies MKB-initiatief1 (bedragen
in miljoenen)  NLGEuroPercentagea. EFRO-budget21,69,8100%b. Verplichtingen17,78,082%c. Realisatie9,94,546% d. Onderbesteding a–c11,75,354%1 Eindverslag Communatair Programma MKB-initiatief Nederland
(EFRO), Den Haag, 27 juni 2002, pagina 29. Bedragen zijn inclusief technische
bijstand; het ESF-deel is niet meegenomen. Percentages en bedragen zijn afgerond.De oorzaken voor deze vrijval lopen uiteen. Zo zijn projecten voortijdig
beëindigd vanwege de naderende deadline van ultimo 2001. Ook zijn bedragen
geannuleerd in de einddeclaratie van projecten met een afkeurende accountantsverklaring
of een verklaring van oordeelsonthouding. Aanvullende controles wezen ook
uit dat een bedrag van NLG 717 172 was verplicht ná de uiterste
termijn van 31-12-1999. In totaal zijn op de einddeclaratie nog correcties
ad NLG 4,4 miljoen verwerkt als gevolg van aanvullende interne controlewerkzaamheden
van het stafbureau van het Ministerie van EZ (NLG 3,6 miljoen) en de
5%-controle van de auditdienst van EZ (NLG 0,8 miljoen). Door deze correcties
is uiteindelijk een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven door de auditdienst
van EZ.De review bracht aan het licht dat over de deadlines voor het aangaan
van verplichtingen (31-12-1999) en voor het betalen en afronden van de projecten
(31-12-2001) niet voldoende is gecommuniceerd tussen ministerie en projectuitvoerders.
De overschrijdingen van beide termijnen zijn een belangrijke oorzaak van het
zeer lage realisatiecijfer. Door de vele correcties waren de grootste risico's
uit de einddeclaratie gehaald en kon de Europese Commissie het programma met
een eindbeschikking op 19 februari 2003 afsluiten.B 4.4.8 Resider IIHet programma Resider II werd in Nederland ingezet in de regio IJmond,
Noord-Holland. Het programma richt zich op de revitalisering van regio's met
een concentratie aan bedrijven in de ijzer- en staalindustrie. Het programma
is afgesloten met een goedkeurende accountantsverklaring d.d. 28 oktober
2002. De Europese Commissie heeft begin 2003 een eindbeschikking afgegeven,
waarmee dit programma is afgerond.Zoals bij veel andere Europese programma's is ook bij Resider II sprake
van onderbesteding van de beschikbare EFRO-middelen. Op een budget van circa € 19,5
miljoen heeft een onderbesteding van € 1,95 miljoen (10%) plaatsgevonden.
Oorzaken voor deze onderbesteding zijn divers. Ten eerste zijn minder verplichtingen
aangegaan dan budgettair mogelijk was en zijn dus gelden onbenut gebleven.
Door de hogere nationale cofinanciering zijn minder EFRO-gelden gebruikt omdat
deze laatste soms als sluitpost werden ingezet. Ook is een aantal projecten
geannuleerd omdat ze niet voor de deadline van eind 2001 zijn gerealiseerd.Deze en andere zaken hebben het programmabureau genoopt correcties in
de einddeclaratie toe te passen en te veel betaalde voorschotten terug te
vorderen. Tot slot heeft de Europese Commissie bij de eindafrekening een andere
koers gehanteerd bij de gulden/ECU-omrekening dan het programmabureau, waardoor € 477 384
werd geannuleerd. De Commissie weigerde dit nadelige koerseffect te compenseren.BIJLAGE 5KOSTEN VAN CONTROLES TER PLAATSE VAN BEPAALDE LANDBOUWSUBSIDIESB 5.1 InleidingIn deze bijlage wordt voor een aantal landbouwsubsidies beschreven hoe
groot het financieel belang was in 2002, hoeveel controles ter plaatse dat
jaar zijn uitgevoerd, wat de gemiddelde tijd was voor deze controles, welke
personeels- en andere kosten hiervoor gemaakt zijn, en voor welk bedrag correcties
en bijstellingen zijn opgelegd toegepast als gevolg van deze controles. Het
gaat om achtereenvolgens: de steunverlening akkerbouwgewassen, de dierpremieregelingen
voor runderen en kalveren, de premieregeling ooien, de subsidieregeling natuurbeheer,
de subsidieregeling agrarisch natuurbeheer en de natuurbraakregeling.B 5.2 Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassenDe laatste jaren zijn de prijzen van bepaalde akkerbouwgewassen flink
gedaald, en daarmee ook de inkomens van Europese landbouwers. Om deze inkomensdaling
te compenseren, is in de Europese Unie een aantal subsidieregelingen ingevoerd,
waaronder de «Regeling EU-steunverlening akkerbouwgewassen». In
het kader van deze regeling kan subsidie aangevraagd worden voor bepaalde
gewassen die geteeld worden op akkerland. Ook kan subsidie worden verkregen
voor akkerland dat braak blijft liggen. De hoogte van de subsidie is afhankelijk
van:• de productieregio waarin het akkerland ligt;• het aantal hectaren akkerland;• de geteelde gewassoort; en• het aantal hectaren akkerland dat braak ligt.Het totaal aantal hectaren dat in Nederland in een jaar voor subsidie
in aanmerking komt, wordt het «nationale basisareaal» genoemd.
Als dit wordt overschreden, vindt een evenredige korting op de subsidiebedragen
van alle aanvragers plaats. De subsidie wordt vastgesteld per hectare.B 5.2.1 Financieel belangIn 2002 hadden deze regelingen een financieel belang van € 172,1
miljoen, ten laste van het EU-budget. Dit betreft de door de EU verrichte
uitgaven in het kader van de EG-steunverlening akkerbouwgewassen voor de lidstaat
Nederland in dat jaar. B 5.2.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles  Aantal inspectierapportenRegeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen: traditionele
kwantitatieve inspecties1 425 Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen: traditionele
kwalitatieve inspecties315 Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen: teledetectie
inspecties zonder snelle bezoeken ter plekke5 101 Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen: teledetectie
inspecties met snelle bezoeken ter plekke0 Gecombineerde inspecties voor dierpremieregelingen
voor runderen en kalveren en de regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen90 TOTAAL6 931De fysieke controles zijn voor Laser vestiging Groningen uitgevoerd door
de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie van LNV. De teledetectie
is verricht door een daartoe ingehuurd bedrijf.B 5.2.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd fysieke controles Type controleGemiddelde bestede tijd (uren)A. Voorbereiding en planningB. ReizenC.
Ter plekkeD. Rapportage en vervolgRegeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen:
traditionele kwantitatieve inspecties Laser 0,37  Laser 0,75 AID Niet bekend AID 9,41 AID Niet bekendRegeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen:
traditionele kwalitatieve inspecties Laser 0,37   Laser 0,75 AID Niet bekend  AID 9,41 AID Niet bekendGecombineerde inspecties voor dierpremieregelingen
voor runderen en kalveren en regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen Laser 0,37  Laser
0,75 AID Niet bekend  AID 10,85AID Niet bekendIn totaal zijn door Laser voor alle deelactiviteiten 7798,50 uren besteed
aan 6931 inspecties. Dat is gemiddeld 1,13 uur per inspectie. De verdeling
over de type inspecties is in bovenstaand overzicht naar evenredigheid berekend
volgens de aantallen inspecties die zijn vermeld in de tabel van § B
5.2.2.De verdeling over voorbereiding en planning en rapportage en follow-up
is gebaseerd op een zeer grove schatting van Laser vestiging Groningen, omdat
deze gegevens niet separaat worden bijgehouden.De voorbereiding en nazorg van de controles worden hoofdzakelijk uitgevoerd
door Laser, maar ook de AID besteedt hier enige tijd aan. Laser vestiging
Groningen besteedde aan archivering 300 uur, voor administratie 562,5 uur,
en voor beheer 1930 uur. De voor de AID opgenomen uren zijn in feite de uren voor alle vier de
activiteiten samen. Deze zijn opgenomen in de kolom ter plekke omdat daar
het overgrote deel van de tijd besteed is.De inspecties ter plaatse voor de regeling steunverlening akkerbouwgewassen
worden door de AID uitgevoerd. De AID kan niet aangeven hoeveel tijd met de
onderscheiden fasen (voorbereiding, reizen, controle en nazorg) van de controle
gemoeid is, omdat dit niet zo gedetailleerd wordt geadministreerd. De AID
kon wel de totaal bestede tijd geven en het aantal verrichte inspecties.Hoeveel tijd het ingehuurde bedrijf aan de teledetectie heeft besteed
is niet bekend. De snelle bezoeken ter plekke («rapid field visits»)
na teledetectie door de AID, kostten gemiddeld 10,4 uur.Omdat Laser vestiging Groningen en de AID met een standaarduurtarief inclusief
overhead werken, zijn gegevens over de salariskosten van het bij de controles
betrokken personeel niet beschikbaar. Laser vestiging Groningen factureerde
1038,75 uur tegen € 41,57, 4 670, 75 uur tegen € 53,02,
en 2089 uur tegen € 66,04. De AID hanteerde in 2002 een all-in standaarduurtarief
van € 70. Andere kosten voor controles Kosten in 2002 (x 1000 €) Uitbestede teledetectie-controles385,6 Zijn de kosten van de snelle bezoeken ter plekke hierbij inbegrepen?NeeMeetapparatuur voor controles verricht door de AID58,2De kosten voor teledetectie betreffen de vaste prijs die wordt betaald
voor het werk dat is uitbesteed aan een daartoe ingehuurd bedrijf. De kosten
van meetapparatuur betreffen de huur, de aanschaf en het onderhoud van deze
apparatuur in het jaar 2002.B 5.2.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controles Correcties en bijstellingen als gevolg
van de inspectiesTen
bate van het EU budget (x 1000 €)Ten bate van het nationale budget (x 1000 €) Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen1 066,211,1De inspecties vallen uiteen in administratieve en fysieke controles. Omdat
niet altijd is vast te stellen of een korting is toegepast naar aanleiding
van de administratieve dan wel de fysieke controle (of beide), geven deze
bedragen de correcties en bijstellingen als gevolg van beide controles samen
aan.B 5.3 Dierpremieregelingen voor runderen en kalverenOnder de dierpremieregelingen voor runderen en kalveren worden de premies
verstaan voor ossen, stieren en zoogkoeien en de slachtpremieregeling voor
volwassen runderen en kalveren. Daarnaast is er een extensiveringspremie,
die wordt verleend indien de verhouding tussen de gemiddelde veebezetting
en de oppervlakte voederareaal op het bedrijf beneden de norm van 1,8/1,4
grootvee-eenheid (GVE)1 per hectare ligt. Op
deze premie kan alleen aanspraak worden genaakt wanneer het gaat om mannelijke
runderen en zoogkoeien. De slachtpremieregeling voor kalveren wordt uitgevoerd door de Productschappen
voor Vee, Vlees en Eieren (PVE), de slachtpremieregeling voor volwassen runderen
door Laser vestiging Deventer.B 5.3.1 Financieel belang Financieel belang regelingen in 2002 Uitgaven EU budget (miljoen €)Uitgaven nationaal budget
(miljoen €)Dierpremieregelingen voor runderen en kalveren Niet
van toepassing Runderen (incl. zoogkoeien)112,0 Kalveren27,4 Het betreft hier de door de EU verrichte uitgaven aan de dierpremieregelingen
voor runderen en kalveren voor de lidstaat Nederland in 2002.B 5.3.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles  Aantal inspectierapportenDierpremieregeling voor runderen en kalveren: Stieren2 400 Zoogkoeien972Slachtpremieregeling: Volwassen runderen5 468Kalveren398 Gecombineerde inspecties voor dierpremieregelingen
voor runderen en kalveren en regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen90 TOTAAL9 328Het betreft hier het aantal fysieke controles dat is uitgevoerd ten behoeve
van de Dierpremieregelingen Stieren en Zoogkoeien en de Slachtpremieregeling
volwassen runderen en kalveren. De inspectie voor de Dierpremieregeling runderen
wordt verricht door de AID, met uitzondering van de Slachtpremieregeling voor
volwassen runderen en kalveren die worden verricht door de buitendienst van
Laser. Deze controles kunnen gecombineerd worden met inspecties voor de Indentificatie
en Registratie van Runderen (I&R). De I&R wordt aangestuurd door het
I&R-bureau van het Ministerie van LNV.De gecombineerde runderpremie-inspecties gebeuren door de AID. B 5.3.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Type controleGemiddeld bestede tijd (uren) A. Voorbereiding en planningB. ReizenC.
Ter plekkeD. Rapportage en vervolg Mannelijke runderen en zoogkoeienLaser 0,4 uur  Laser 1,5 uur     AID mannelijke runderen totaal 7,98 uurAIDAIDAIDAID AID Zoogkoeien totaal 8,34 uurAIDAIDAIDAID Dierpremieregelingen voor runderen en kalverenLaser Buitendienst 0,5 uurLaser Buitendienst 2,5 uurLaser Buitendienst 3,62
uurLaser Buitendienst 0,34 uur      Slachtpremieregeling KalverenPVE 0,25 uur  PVE
3,75 uurSlachtpremieregeling volwassen runderenLaser 0,55 uurLaser  Buitendienst 1,75 uurLaser Buitendienst 3,25 uurLaser 1,6 uur  Gecombineerde inspecties voor dierpremieregelingen
runderen en regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassenLaser 0,4 uur  Laser
1,5 uur AID totaal 10,96 uur AIDAIDAIDAIDDe fysieke controles voor de dierpremieregeling runderen worden door de
AID uitgevoerd. De AID kan niet uitsplitsen hoeveel tijd gemoeid is met de
verschillende fasen (voorbereiding, reizen, controle en nazorg) van deze controles,
want dit onderscheid wordt door de AID niet geadministreerd. De AID kon wel
de gemiddeld bestede tijd voor de totale controle van de premieregeling mannelijke
runderen respectievelijk de premieregeling zoogkoeien geven. De voorbereiding
en nazorg wordt hoofdzakelijk uitgevoerd door Laser, maar de AID besteedt
hieraan ook enige tijd.De PVE zijn het betaalorgaan voor de Slachtpremieregeling kalveren en
stuurt de Laser buitendienst aan. De PVE maken gebruik van de capaciteit van
Laser Buitendienst voor de fysieke controles. De PVE zelf voeren geen fysieke
controles uit.De fysieke controles voor de slachtpremieregeling volwassen runderen worden
ook door de Laser buitendienst uitgevoerd.De gecombineerde fysieke controles voor dierpremieregelingen en de regeling
EG-steunverlening akkerbouwgewassen worden door de AID uitgevoerd. De AID
besteedt ook enige tijd aan de voorbereiding en de nazorg. Ook voor deze controles
kon de AID niet aangeven hoeveel tijd is gemoeid met elke fase van de controle,
omdat dit onderscheid niet wordt geadministreerd. Salariskosten personeel PersoneelscategorieAantal stafledenTotale jaarlijkse salariskostenGemiddelde salariskostenGemiddeld aantal arbeidsuren per jaarDierpremieregeling Runderen:     Uitvoering categorie 10,2 fte5 37626 8801 400 Uitvoering categorie 26,35 fte212 14133 4081 400 Buitendienst Laser categorie 224,25
fte819 05633 7751 400 OBTA categorie 31,9 fte68 67236 1431 400Slachtpremieregeling Kalveren:     Controleur schaal 7/8 (Laser buitendienst)1,95 fte€ 80 071€ 41 0621 400Administratie schaal 7 SER (PVE)1,14fte€ 43 443€ 38 1081 400Voor de dierpremieregeling runderen betreft het de volgende personeelscategorieën,
die werkzaam zijn bij de Laser Buitendienst:• Uitvoering categorie 1 betreft administratieve ondersteuning.• Uitvoering categorie 2 betreft beoordeling en regelingsdeskundigheid.• Buitendienst Laser categorie 2 betreft de controleurs die de fysieke
controles uitvoeren.• OBTA categorie 3 staat voor ontwikkeling, beheer en technische
analyse.De salariskosten bij de AID zijn niet bekend. De AID rekent met een integraal
tarief van (in 2002) € 70 per uur.Voor de kalverpremieregeling betreft het salariskosten van de PVE en controleurs
van de buitendienst van Laser. Andere kosten voor controlesKosten in 2002 (x 1000 €)Dierpremieregeling runderen: uitrusting gebruikt door de inspecteurs40 Kalverpremieregeling: uitrusting gebruikt door de inspecteurs1,08 Dierpremieregeling runderen: training van inspecteurs13 Kalverpremieregeling: training van inspecteurs0,55 Dierpremieregeling runderen Dagvergoedingen voor inspecteurs Reiskosten van inspecteurs185 Kalverpremieregeling:  Dagvergoedingen voor inspecteurs Reiskosten van inspecteurs19,033De kosten die in de tabel zijn opgenomen voor de fysieke controles voor
de dierpremieregeling runderen bevatten voornamelijk de kilometervergoedingen,
de dagvergoedingen en de kosten voor de uitrusting zoals laarzen, kleding
en ontsmettingsmiddelen.De opgenomen kosten voor de fysieke controles van de kalverpremies bevatten
voornamelijk de kilometervergoedingen, de dagvergoedingen en de kosten voor
de uitrusting zoals laptops en kleding. B 5.3.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van controles Correcties en bijstellingen als gevolg
van inspecties Ten bate
van het EU budget (x 1000 €)Ten bate van het nationale budget (x 1000 €) Dierpremieregelingen voor runderen1 400Niet van toepassing Kalverpremieregeling 355 Het betreft correcties of bijstellingen die zijn doorgevoerd naar aanleiding
van de fysieke controles. Hierbij is niet van belang op welk jaar de bijstellingen
betrekking hebben. Laser administreert op premiejaar en niet op kalenderjaar,
en heeft zijn administratie zo ingericht dat wel valt af te leiden hoeveel
de bijstelling betreft per premiejaar, maar niet in welk kalenderjaar die
controle heeft plaatsgevonden. Het getal 1400 is gebaseerd op ervaringscijfers
die leren dat kortingen dan wel sancties als gevolg van fysieke controles
1 tot 1,5% van de verstrekte premies opleveren.Bij de kalverpremieregeling betreft het de correcties of bijstellingen
die zijn doorgevoerd naar aanleiding van de fysieke controles in 2002.B 5.4 Andere volledig door het EU-budget gefinancierde
GLB-maatregelenIn het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) is bepaald dat schapen-
en geitenhouders in aanmerking kunnen komen voor inkomenssteun. Voor de lidstaat
Nederland valt de premieregeling ooien onder de hiervoor in het leven geroepen
dierlijke EG-premie. De EU draagt voor 100% bij aan deze maatregel van inkomenssteun.
De premieregeling heeft tot doel producenten van schapenvlees (lamsvlees)
tegemoet te komen bij eventueel inkomensverlies, waarbij onderscheid wordt
gemaakt tussen inkomenssteun voor melkschapenhouders (die melk of melkproducten
van hun schapen verkopen) en voor producenten van schapenvlees.Om in aanmerking te komen voor deze premie dient de schapenhouder in het
bezit te zijn van premierechten. Het aantal premierechten wordt in het zogeheten
quotasysteem begrensd. Schapenhouders in probleemgebieden (hoog grondwaterpeil,
onregelmatige perceelsvorm, slechte bereikbaarheid en dergelijke) krijgen
een toeslag per ooi. In Nederland is ongeveer 100.00 hectare begrensd als
probleemgebied. Alle ooien moeten zijn voorzien van een oormerk van het I&R-bureau
schapen en geiten, en het nummer van het oormerk moet worden aangetekend in
het bedrijfsregister.B 5.4.1 Financieel belangHet financieel belang van de in het onderzoek betrokken regeling betrof
in 2002 € 14,8 miljoen ten laste van het EU-budget. Het betreft
de door de EU verrichte uitgaven voor de premieregeling ooien in de lidstaat
Nederland in 2002.B 5.4.2 Aantal inspectiesIn 2002 werden 1650 controles ter plekke voor deze regeling uitgevoerd.
Het betreft hier de inspecties die ten behoeve van de premieregeling ooien
door de AID zijn uitgevoerd. B 5.4.3 Kosten inspecties: tijd, salariskoten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Type inspectieGemiddeld bestede tijd (uren)A. Voorbereiding en planningB. Reizen C. Ter plekkeD. Rapportage en vervolgPremieregeling ooienLaser 0,4 uur  Laser 1,5 uur      AID totaal 4,29 uurAID Onbekend deel van 4,29 uurAID Onbekend deel van 4,29 uurAID Onbekend
deel van 4,29 uurAID Onbekend deel van 4,29 uurHet betreft de gemiddeld bestede tijd aan controles van de Premieregeling
ooien. De voorbereiding en nazorg wordt hoofdzakelijk uitgevoerd door Laser,
maar de AID besteedt ook enige tijd aan voorbereiding en nazorg. De gemiddelde
bestede tijd van de AID voor voorbereiding, reizen, de controle ter plaatste
respectievelijk de nazorg is niet bekend, omdat de AID dit niet apart administreert.
De gemiddelde tijd die de AID besteed heeft aan de totale inspectie is wel
bekend en bedroeg 4,29 uur.Salariskosten personeel PersoneelscategorieAantal stafledenTotale jaarlijkse salariskostenGemiddelde salariskostenGemiddeld aantal arbeidsuren per jaar Uitvoering Cat. 10,3 fte8 06426 8801 400 Uitvoering Cat. 21,9 fte63 47533 4081 400 OBTA Cat. 30,1 fte3 61436 1431 400De vermelde salariskosten betreffen uitsluitend de voorbereiding en nazorg
door de Laser Buitendienst, met de volgende personeelscategorieën:• Uitvoering categorie 1: administratieve ondersteuning.• Uitvoering categorie 2: beoordeling en regelingsdeskundigheid.• OBTA categorie 3: ontwikkeling, beheer en technische analyse.De inspecties ter plaatste worden voor deze regeling door de AID uitgevoerd.
De salariskosten van de AID zijn niet bekend, want de AID berekent zijn kosten
door op basis van een integraal uurtarief van € 70 in 2002.Andere kostenOver eventuele additionele kosten voor deze controles is geen informatie
beschikbaar. De AID berekent een integraal uurtarief voor zijn controles,
waarin alle kosten – waaronder reiskosten, dagvergoedingen, opleiding
en uitrusting voor de controleurs – zijn begrepen.B 5.4.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesDe correcties en bijstellingen die zijn doorgevoerd naar aanleiding van
controles ter plaatse, bedroegen in het jaar 2002 € 170 000.
Dit bedrag kwam ten bate van het EU-budget. Laser administreert op premiejaar
en niet op kalenderjaar en de administratie is zo ingericht dat daar niet
uit valt af te leiden welk premierjaar de bijstellingen betreffen. Het genoemde
bedrag (€ 170 000) is gebaseerd op ervaringscijfers van Laser,
volgens welke de kortingen dan wel sancties als gevolg van controles neerkomen
op 1 tot 1,5 percentage van het verstrekte subsidiebedrag. B 5.5 Gecofinancierde GLB-maatregelenPer 1 januari 2000 zijn twee nieuwe regelingen voor het beheer van natuur
in werking getreden: de Subsidieregeling natuurbeheer 2000 (SN) en de Subsidieregeling
Agrarisch Natuurbeheer (SAN). Beide regelingen maken deel uit van het Programma
Beheer, dat het resultaat is van de herziening van het «groene subsidiestelsel»
door het Ministerie van LNV.De SN 2000 richt zich op gebieden met als hoofdbestemming natuur, en beoogt
het duurzaam instandhouden en uitbreiden van bos, natuurterreinen en landschapselementen
binnen en buiten de ecologische hoofdstructuur.In de regeling is een duidelijke rol gereserveerd voor particuliere terreinbeheerders.
De regeling beloont het beheer van bestaande natuur en landschapselementen,
vergoedt inrichtingskosten voor nieuwe natuur en de aanleg en het herstel
van landschapselementen, en compenseert het inkomensverlies bij functieverandering
van (landbouw)grond. Daarnaast worden de openstelling en recreatiefunctie
van natuur voor het publiek gehonoreerd.De SAN richt zich op de ontwikkeling en het beheer van natuur, (tijdelijk)
bos en landschapselementen op landbouwgronden, en heeft met name de agrarische
grondgebruiker in het vizier. De regeling beloont het beheer, compenseert
inkomstenderving en vergoedt inrichtingskosten voor (tijdelijk) bos, natuur
en landschapselementen.B 5.5.1 Financieel belang Financieel belang regelingen in 2002 Uitgaven EU budget (miljoen €)Uitgaven nationaal budget
(miljoen €) Gecofinancierde GLB-maatregelen SN0,2818,91 Gecofinancierde GLB-maatregelen SAN2,1017,33B 5.5.2 Aantal inspectiesAantal fysieke controles  Aantal inspectierapporten Gecofinancierde GLB-maatregelen SN uit EU budgetDLG 0 eenheden; AID 5 relatiesGLB-maatregelen SN uit nationaal budgetDLG 4 548
eenheden (aanvragen) Gecofinancierde GLB-maatregelen SANDLG 3 868
eenheden, AID 281 relatiesEr wordt onderscheid gemaakt tussen aanvragen, relaties en eenheden. Dit
houdt verband met de wijze van administreren bij Laser. Een relatie betreft een aanvrager. Een relatie kan verschillende subsidies
aanvragen. De vermelde relaties kunnen dus naast de aanvraag voor SN of SAN
nog een andere subsidieaanvraag hebben lopen. Een eenheid betreft een beheerseenheid. Dit is het gedeelte van een perceel
waarvoor de subsidie is aangevraagd. Indien voor één perceel
meerdere subsidies zijn aangevraagd, zijn er dus verscheidene beheerseenheden.De controles worden voor Laser vestiging Roermond uitgevoerd door de AID
en door de Dienst Landelijk Gebied (DLG). De AID verricht controles op de
Goede Landbouwpraktijken (GLP). Het begrip GLP komt voort uit de Europese
regelgeving over steun aan plattelandsontwikkeling, en is opgenomen in het
Plattelandsontwikkelingsplan (POP) Nederland. Eén en ander heeft tot
gevolg dat jaarlijks minimaal 5% van de betrokken begunstigden fysiek gecontroleerd
gaan worden op de volgende aandachtsvelden: meststoffen en milieu,
bestrijdingsmiddelen, diergezondheid, en dierenwelzijn.De DLG controleert pakketspecifieke eisen en heeft hiertoe onder meer
de ecologische kennis en ervaring in huis. In 2002 heeft zij 3868 controles
(SAN) verricht. Bij dit aantal moet worden aangetekend dat er een onzekerheid
bestaat van 1%. Deze onzekerheid houdt verband met het feit dat de verzonden
controlerapporten in 2002 niet allemaal in datzelfde jaar zijn uitgevoerd.B 5.5.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenGemiddelde tijd per fysieke controle Type inspectieGemiddeld bestede tijd (uren)A. Voorbereiding en planning1B. ReizenC. Ter plekkeD. Rapportage en vervolg1Gecofinancierde GLB-maatregelen SN uit
EU budgetAID 0,25 DLG
1,26  AID 0,25 DLG 1,26GLB-maatregelen SN uit nationaal budget Laser 0,17 DLG 0,98 DLG 1,26 DLD 1,26 Laser 0,33 DLG
0,98Gecofinancierde GLB-maatregelen SAN DLG 0,98 AID 0,33DLG
1,47 DLG 1,47 DLG 0,98 AID 0,081 Gegevens verstrekt door Laser vestiging Roermond.De in de tabel opgenomen gegevens betreffen de gemiddelde tijd die per
inspectie is besteed aan respectievelijk de voorbereiding en planning en rapportage
en vervolg van de fysieke controles, zijn verstrekt door Laser vestiging Roermond
en de DLG. De totale tijd voor een inspectie van de DLG voor SAN bedraagt
4,9 uur. De tijd die DLG besteedt per onderdeel van de inspectie is als volgt
verdeeld: aan voorbereiding en planning alsmede aan rapportage en vervolg
besteedt de DLG 40% van de tijd, en aan reizen en de inspectie ter plekke
elk 30%.De totale tijd voor een inspectie van de DLG voor SN bedraagt 5,04 uur,
25% voor elke onderscheiden fase. De controle ter plekke van de SN neemt dus
minder tijd in beslag. Dit houdt verband met de pakketspecifieke verschillen
van de beide regelingen.De AID is niet in staat informatie te verstrekken over de tijd die gemiddeld
is besteed aan het reizen en de feitelijke controles ter plaatse.De SN wordt voor het gedeelte «inrichting» gecofinancierd,
maar het gedeelte «beheer» uitsluitend nationaal. Er is daarom
iets voor te zeggen om het beheerdeel van de SN op te nemen in het volgende
hoofdstuk van deze nota (volledig uit het nationaal budget gefinancierde landbouwregelingen).
Voor de overzichtelijkheid is dat echter niet gedaan. Salariskosten personeel PersoneelscategorieAantal stafledenTotale jaarlijkse salariskostenGemiddelde salariskostenGemiddeld aantal arbeidsuren per jaarAdministratieve medewerkers, schaal 6 en 7 (DLG)6,31207 479,132 8811 325 Technische medewerkers, schaal 8 en 9 (DLG)23,69968 210,340 8701 325Programmamanagers, schaal 11 (DLG)1,5875 877,948 0241 325 Uitvoering categorie 2 (Laser buitendienst) 1,7458 129,933 4081 400Er zijn in 2002 geen inspecties verricht door de Laser Buitendienst. DLG
kan slechts een globale raming geven van de bestede tijd per personeelscategorie.
Volgens deze schatting besteedt de administratieve medewerker 20% van de tijd
aan de genoemde regelingen, de technische medewerkers 75% en de programmamanager
5%.De andere kosten voor de controles bedroegen € 46 200.
Het betreft de kosten van de weidevogelkarteringen door de Samenwerkende Organisaties
Vogelonderzoek Nederland (SOVON ). DLG heeft besloten dit deel van het werk
dat aan deze controles is verbonden uit te besteden, vanwege de specifieke
deskundigheid die dit werk vereist. De SOVON heeft op verzoek van DLG weidevolgelkarteringen
uitgevoerd op eenheden die door Laser aan DLG ter controle zijn aangeboden.
De resultaten daarvan zijn in de controlerapporten verwerkt.B 5.5.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesGegevens over de correcties en bijstellingen als gevolg van de controles
zijn nog niet beschikbaar, aangezien de beschikkingen een looptijd hebben
van zes jaar. Uitbetaalde steun kan altijd worden teruggevorderd indien onregelmatigheden
worden geconstateerd. In 2002 was geen sprake van correcties of bijstellingen
als gevolg van inspecties. Per controlejaar kan maximaal eenzesde deel van
het subsidiebedrag worden ingehouden. Aan het einde van de looptijd wordt
het ingehouden voorschot dan verrekend met de definitieve sanctie.B 5.6 Volledig uit het nationale budget gefinancierde
landbouwregelingenDe Regeling Natuurbraaksubsidie biedt de mogelijkheid om braakgelegde
percelen zodanig te beheren, dat deze een bijdrage leveren aan de verbetering
of instandhouding van natuurwaarden. De hoogte van de subsidie is afhankelijk
van de manier waarop natuurbraak wordt toegepast: eenjarig of meerjarig. Ook
is een extra natuurbraaksubsidie mogelijk voor het inzaaien en eventueel maaien
van het perceel. De subsidie wordt verleend per hectare. Het Ministerie van
LNV stelt jaarlijks een subsidieplafond vast. Mochten de aanvragen dit plafond
overschrijden, dan wordt het totaal beschikbare bedrag naar rato over de aanvragers
verdeeld.B 5.6.1 Financieel belangHet financieel belang opgenomen van deze regeling bedroeg in 2002 € 79 900.
Het betreft uitgaven die dat jaar geheel ten laste kwamen van het nationale
budget.B 5.6.2 Aantal inspectiesEr zijn in 2002 zeventien controles voor Laser vestiging Groningen uitgevoerd
door de AID.B 5.6.3 Kosten inspecties: tijd, salariskosten, overige
kostenAan deze inspecties werd door Laser vestiging Groningen gemiddeld 0,56
uur besteed voor voorbereiding en planning, en 1,14 uur voor de rapportage
en vervolg.Omdat Laser vestiging Groningen met een standaarduurtarief (inclusief
overhead) werkt, zijn gegevens over de salariskosten van het bij de controles
betrokken personeel niet beschikbaar.Een aantal natuurbraakpercelen werd ook door de teledetectie-inspecties
gecontroleerd. De kosten hiervan kunnen niet door Laser vestiging Groningen
worden benaderd.B 5.6.4 Correcties en bijstellingen als gevolg van de
controlesDe correcties en bijstellingen als gevolg van de controles bedroegen in
het jaar 2002 € 300 ten bate van het nationale budget. BIJLAGE 6KENMERKEN EU-INSTELLINGENBIJLAGE 7BELANGRIJKE TEKORTKOMINGEN VERMELD IN DG-VERKLARINGEN
EN VOORGENOMEN ACTIES COMMISSIEIn het syntheseverslag over 20011 vermeldt
de Europese Commissie de volgende door de DG's geconstateerde tekortkomingen
en risicovolle punten.Beleidsmatig:• het vergoedingsysteem voor gemaakte kosten/het ontbreken van sancties
in het kader van technologieprogramma's;• het financiële beheer en de verantwoording van hulpprogramma's
in het kader van het externe beleid;• de afbakening van verantwoordelijkheden en de formulering van verantwoordingsplichten
met de lidstaten in het kader van de structuurfondsen;• de beschikbare inzet voor de monitoring van de toepassing van het
acquis communautaire in de toetredende en kandidaat-landen;• de kwaliteit van en de betrokkenheid bij EU-regelgeving.Uitvoeringstechnisch:• de toereikendheid van de eigen beheer- en controlesystemen en de
mate waarin directoraten-generaal (DG's) voldoen aan de afgesproken 24 interne
controlenormen die betrekking hebben op alle aspecten van het managementproces
binnen de Commissie;• het gebrek aan gekwalificeerd personeel op het gebied van financieel
beheer en audit;• onvoldoende overdracht van benodigde vaardigheden voor toepassing
activiteitsgestuurd management en de opstelling van jaarlijkse activiteitenverslagen;• de hervorming van het boekhoudsysteem van de EU en de gebrekkige
koppeling van centrale en decentrale informatiesystemen.Uit het syntheseverslag over 20022 blijkt
dat de Commissie over het algemeen tevreden is over hoe de actiepunten naar
aanleiding van bovengenoemde problemen zijn opgepakt. Zo zijn de meeste actiepunten
op het gebied van management en (interne) controle, methodologie en richtsnoeren
afgerond en zijn tot corrigerende maatregelen genomen. Andere actiepunten
zoals de modernisering van het boekhoudsysteem van de Commissie zullen langere
tijd nodig hebben voordat zij zijn uitgevoerd. Enkele moeilijke zaken zoals
de problemen bij het gedeeld beheer bij de medefinancieringsprogramma's vereisen
nadere maatregelen.Uit een evaluatie eind 2002 kwam naar voren dat de interne controlesystemen
zich nog in de ontwikkelingsfase bevinden. In het syntheseverslag over 2002
wordt daarover wel opgemerkt dat het inzicht in deze materie onmiskenbaar
is verbeterd. Verder heeft de Commissie alle DG's en diensten verzocht voorrang
te geven aan de nog niet uitgevoerde maatregelen, zodat de interne controlenormen
eind 2003 adequaat geïmplementeerd zijn. De Centrale Financiële
Dienst (onderdeel van DG-Begroting) zal een jaarverslag opstellen met een
overzicht van de interne controlesystemen van de Commissie per DG en dienst.
Dit verslag zal jaarlijks in april worden ingediend en in oktober geactualiseerd.Van de voorbehouden die in de DG-verklaringen over 2002 zijn opgenomen
richten vele zich op regelingen voor het gedeeld beheer (met name op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen). De Commissie merkt daarbij op dat het
wettelijk kader nog geen toereikende instrumenten en procedures biedt die
het mogelijk maken redelijke zekerheid te geven dat de beheers- en controlesystemen
in de lidstaten naar behoren werken. De Juridische Dienst van de Commissie
verricht thans een juridische analyse van de verdeling van de bevoegdheden
voor het gedeeld beheer tussen de Commissie en de lidstaten. Op basis hiervan
wil de Europese Commissie uiterlijk in maart 2004 voorstellen ontwikkelen
die de respectievelijke bevoegdheden verduidelijken.Op het gebied van medefinancieringsprogramma's
(met name technologiesubsidies) – waarbij vergoed wordt op basis van
de werkelijk gemaakte kosten – zijn maatregelen getroffen om tot een
meer uniforme aanpak van de diverse DG's te komen bij het beheer van de contracten
en een meer doeltreffende controle van de kostendeclaraties (zoals de invoering
van auditcertificaten en de uitbreiding van het aantal audits). Er wordt onderzocht
of het mogelijk is om eind 2003 forfaitaire elementen in de subsidies te brengen.Mede naar aanleiding van de medio 2003 bekend geworden Eurostat-affaire, tijdens welke bleek dat de verantwoordelijke commissaris
vooraf niet op de hoogte was gesteld door zijn dienst van misstanden, is afgesproken
dat de DG's voortaan hun verantwoordelijke lid van de Commissie ten minste
tweemaal per jaar op de hoogte zullen houden van de door hun interne auditeenheden
uitgevoerde werkzaamheden, de bereikte conclusies en de geplande of geïnitieerde
corrigerende maatregelen.Verder heeft de Commissie een actiepunt geformuleerd voor de terugvordering
van ten onrechte betaalde bedragen. Dit onderwerp dient een vast punt te worden
in het jaarlijkse beheersplan en er moet regelmatig over gerapporteerd worden,
mede op basis van relevante prestatie-indicatoren. Ook heeft de Commissie
afgesproken de implementatie van de interne controlenormen en de verrichting
van zelfevaluaties in de delegaties in derde landen te gaan doorlichten, respectievelijk
stimuleren. Hiernaast wil de Commissie de voor- en nadelen nagaan van de integratie
van het buiten de begroting vallend Europees Ontwikkelingsfonds in de algemene
begroting. Voorts zal het secretariaat-generaal een procedure voor de controle
op de toepassing van het acquis communautaire in de uitgebreide EU vastleggen,
dat door de diverse diensten moeten worden uitgevoerd.BIJLAGE 8STEUN AAN NIEUWE LIDSTATENB 8.1 InleidingEr zijn drie Europese programma's gericht
op steunverlening aan toetredende landen en kandidaat-lidstaten in Midden-
en Oost-Europa:1 PHARE, ISPA en SAPARD.2 De belangrijkste Nederlandse
programma's zijn Matra van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en PSO van
het Ministerie van Economische Zaken. Zowel Matra als PSO hebben een apart
«pre-accessie»-deel.Deze bijlage behandelt het financieel belang van de programma's. Ook worden
de resultaten besproken van rechtmatigheids- en doelmatigheidsonderzoeken
die naar deze programma's zijn uitgevoerd door respectievelijk de Europese
Rekenkamer en de Algemene Rekenkamer.B 8.1.1 Toelichting programma'sHet EU-programma PHAREIn 1998, na het «vallen van de muur», is de EU begonnen met
het PHARE-programma gericht op het steunen van het proces van hervormingen
in Polen en Hongarije3, in het bijzonder door
de financiering van op economische herstructurering gerichte projecten in
de sectoren landbouw, industrie, investeringen, energie, opleiding, milieubescherming,
handel en diensten.4 Het programma is daarna
uitgebreid tot andere Midden-Europese landen en vanaf 1998 is de algemene
doelstelling om de kandidaat-lidstaten in Midden-Europa te ondersteunen bij
hun voorbereidingen voor de toetreding tot de Europese Unie.5In de periode 2000–2006 concentreert de PHARE-steun zich op twee
hoofdprioriteiten: institutionele opbouw (met name door Twinning) en investeringen.Met ingang van 2000 heeft de EU twee nieuwe pretoetredingsinstrumenten
ingevoerd: ISPA en SAPARD.EU-programma ISPAISPA6 verleent bijstand om de kandidaat-lidstaten
en toetredende landen in Midden- en Oost-Europa7
te helpen zich op het gebied van de economische en sociale samenhang, inzake
het milieu- en vervoerbeleid, op de toetreding tot de EU voor te bereiden.8EU-programma SAPARDDe doelstelling van SAPARD9 is steunverlening
voor duurzame landbouw en duurzame plattelandsontwikkeling gedurende de pre-toetredingsperiode
aan de kandidaat-lidstaten en toetredende landen in Midden- en Oost-Europa.
De steun van de Gemeenschap dient in het bijzonder te worden bestemd voor:• het leveren van een bijdrage aan de uitvoering van het acquis communautaire
op het gebied van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en daarmee verband
houdende beleidstakken;• het oplossen van om prioriteit vragende en specifieke problemen
in verband met de duurzame aanpassing van de landbouwsector en de plattelandsgebieden
van de kandidaat-lidstaten.10Nederlands programma Matra (pre-accessie)Het Programma voor Maatschappelijke Transformatie (Matra) is gericht op
ondersteuning van de overgang naar een pluriforme, democratische rechtsstaat
in Midden- en Oost-Europa. Het ondersteunt activiteiten die het
proces van verandering stimuleren van de staat, haar instituties, organisaties
van burgers en hun onderlinge verbanden. De opzet van het programma is zodanig,
dat tevens wordt beoogd een bijdrage te leveren aan de opbouw en versterking
van bilaterale relaties tussen Nederland en de Matra-landen. Sinds 1998 wordt
binnen Matra onderscheid gemaakt tussen het «klassieke» Matra,
dat voornamelijk de samenwerking tussen maatschappelijke organisaties betreft,
en Matra-«pre-accessie», dat de samenwerking tussen overheidsinstellingen
bevordert.1 Matra klassiek is blijven doorlopen
in de kandidaat-lidstaten.Het Matra-pre-accessieprogramma bestaat voor meer dan de helft van het
budget uit adviesprojecten en verder uit onderdelen gericht op opleidingen,
gemeentelijke samenwerking, stages, uitzending van Nederlandse ex-ambtenaren
en departementale initiatieven.Nederlands programma PSO-(pre-accessie)In 1999 ging het bilaterale PSO Pre-accessie Programma (PSO PA) van start.
Doel is het assisteren van de economische instituties in de kandidaat-lidstaten
en toetredende landen in Midden- en Oost-Europa bij de voorbereiding op het
lidmaatschap zodat de werking van de interne markt wordt gestimuleerd. PSO
PA is gericht op «institution building», versterking van economisch
gerelateerde departementen en instituten. De projecten zijn gericht op de
overname, implementatie en juiste uitvoering van het acquis communautaire
(«3e Kopenhagencriterium»). Daarnaast kunnen ook projecten die
zijn gericht op het versterken van de markteconomie en die bijdragen aan de
concurrentiepositie van een land in aanmerking komen voor het PSO PA (2e Kopenhagencriterium).
PSO PA werd ingesteld om: de kandidaat-lidstaten en toetredende landen in
Midden- en Oost-Europa te helpen de vruchten van de interne markt zo goed
en zo snel mogelijk te kunnen plukken (expertiseoverdracht), om de werking
van de interne markt veilig te stellen; om ambtelijke netwerken te bouwen,
om het beleid te beïnvloeden (een Nederlandse «kleur» te
geven) en om input te verwerven voor het onderhandelingsproces.2Het bestaande («klassieke») PSO, gericht op het bedrijfsleven,
is blijven doorlopen in met name Bulgarije en Roemenië.Naast Matra-PA en PSO zijn er een aantal kleinere programma's van het
Ministerie van Economische Zaken (EZ) die gericht zijn op de transitie van
een planeconomie naar een markteconomie en die deels betrekking hebben op
de kandidaat-lidstaten en toetredende landen in Midden- en Oost-Europa:• exportbervordering: Samenwerking Nederland Opkomende Markten (SENO,
exportverzekering);• investeringsbevordering: Technische Assistentie Opkomende Markten
(TA-OM), Investeringsfaciliteit Opkomende Markten (IFOM);• economische samenwerking: Trustfunds bij Internationale Financiële
Instellingen, het Programma Uitzending Managers en managementtraining en beurzen.B 8.2 Financieel belangOverzicht EU-geldstromen voor pretoetreding per EU-programma
en per jaar (in miljoenen euro's)  19981999200020012002TotaalPHARE      Geraamde verplichtingen1 1611 5121 5801 6201 7397 612Gerealiseerde verplichtingen1 1541 4821 5671 6171 7117 531Gerealiseerde betalingen1 0331 1291 2011 1601 1015 624       ISPA      Geraamde verplichtingen  1 0581 0801 1093 247Gerealiseerde verplichtingen  1 0161 0801 1093 205Gerealiseerde betalingen  3203398604       SAPARD      Geraamde verplichtingen  5295405551 624 Gerealiseerde verplichtingen  5295405551 624 Gerealiseerde betalingen  031124155       Totaal      Geraamde verplichtingen1 1611 5123 1673 2403 40312 483Gerealiseerde verplichtingen1 1541 4823 1123 2373 37512 360Gerealiseerde betalingen1 0331 1291 2041 3941 6236 383Bron: voor 1998 en 1999: Europese Commissie, Financieel verslag 1999 en
jaarrapportages PHARE 1998 en 1999; voor 2000 en 2001: Europese Rekenkamer,
Jaarverslagen over 2000, 2001 en 2002. (2002: exclusief Solidariteitsfonds
van de Europes Unie).In de periode 1998–2002 is voor € 12,5 miljard aan verplichtingen
geraamd voor PHARE, ISPA en SAPARD. € 12,4 miljard is ook omgezet
in gerealiseerde verplichtingen maar de betalingen bedragen slechts € 6,4
miljard.1 Deze betalingen komen voornamelijk
voor rekening van PHARE.Opvallend is dat voor ISPA en SAPARD weinig betalingen vanuit de EU-kas
hebben plaatsgevonden. In 2000 en 2001 gezamenlijk waren de betalingen voor
ISPA 206 en voor SAPARD € 31 miljoen.2
Van deze € 31 miljoen kwam maar € 1 miljoen terecht bij
uiteindelijke begunstigden;3 de rest betrof
vooruitbetalingen aan vijf landen.4 In 2002
zijn de betalingen toegenomen tot € 398 miljoen voor ISPA en € 124
miljoen voor SAPARD.5Wat de informatie uit de tabel over «verplichtingen» betreft:
de Europese Commissie heeft dit begrip ruim geïnterpreteerd. Bij SAPARD
gaat het om uitgavenbesluiten van de Europese Commissie en niet over concrete
projecten. Bij ISPA gaat het om voor elk project daadwerkelijk aangegane juridische
verbintenissen, maar het betreft hier wel voorschotten op basis van de goedkeuring
van te ondersteunen projecten.6 Voor het jaar
2000 was er volgens de Commissie sprake van «bijzondere omstandigheden»,
hetgeen leidde tot het verschuiven van de vervaldatum voor de kredieten van
het jaar 2000 van eind 2002 naar eind 2003.7
§ 16.4.2 behandelt de opstartproblemen van ISPA en SAPARD. Overzicht PHARE/ISPA/SAPARD gelden per land en per jaar
(gerealiseerde verplichtingen, in miljoenen euro's, exclusief ISPA 2002)1 19981999200020012002totaalBulgarije1501242553461781 053Estland2923627246232Hongarije77106208239171801Letland33458010760325Litouwen4467137188179615Polen1983027911 0506322 973Roemenië1552154896894391 987Slovenië1663535149232Slowakije739712114899538Tsjechië4645172176132571Meerlandenprogramma's3343958102462692 054Totaal1 1551 4823 1783 3122 25411 3811 Voor de overzichten per land is gebruikgemaakt van de jaarverslagen
van de Commissie per programma omdat alleen in deze verslagen een verdeling
over de landen wordt gemaakt. De totalen wijken voor PHARE en ISPA enigszins
af van de bedragen die genoemd worden in de verslagen van de Europese Rekenkamer.Voor de jaren 2003–2006 gelden jaarlijks de volgende plafonds voor
de drie programma's1:• PHARE: € 1 620 miljoen;• ISPA: € 1 080 miljoen;• SAPARD: € 540 miljoen.In de periode 1998–2002 zijn voor ruim € 80 miljoen aan
verplichtingen gerealiseerd voor Matra en PSO pre-accessie gezamenlijk. De
betalingen bedragen ruim € 43 miljoen.2Voor deze programma's zijn geen aparte artikelen opgenomen in de begrotingen.
Zij vallen onder de algemene artikelen voor Matra (artikel 4, Ministerie van
BuiZa) en PSO (artikel 5, Ministerie van EZ).Matra «klassiek», gericht op het maatschappelijk middenveld,
is blijven doorlopen in de kandidaat-lidstaten.3
PSO «klassiek», gericht op het bedrijfsleven, is blijven doorlopen
in met name Bulgarije en Roemenië.4Naast Matra-PA en PSO is er nog een aantal kleinere programma's van het
Ministerie van EZ die gericht zijn op de transitie van een planeconomie naar
een markteconomie en die deels betrekking hebben op de kandidaat-lidstaten
en toetredende landen in Middenen Oost-Europa.5De som van bovenstaande steun bedraagt € 258,5 miljoen aan gerealiseerde
verplichtingen. Overzicht Nederlandse geldstromen voor pretoetreding per
programma en per jaar (bedragen x 1000 euro)  19981999200020012002TotaalMatra-pre-accessie      Geraamde verplichtingen 10 7547 98710 39211 10040 233Gerealiseerde verplichtingen 10 2147 94111 93415 00145 090Gerealiseerde betalingen 4 0405 6279 94212 93232 541PSO-pre-accessie      Geraamde verplichtingen2 2694 9929 0769 52914 31640 182Gerealiseerde verplichtingen2 2674 8446 4688 56913 05935 207Gerealiseerde betalingen 5191 0342 1087 23410 895Totaal      Geraamde verplichtingen2 26915 74617 06319 92125 41680 415Gerealiseerde verplichtingen2 26715 05814 40920 50328 06080 297Gerealiseerde betalingen 4 5596 66112 05020 16643 436Bron: Senter (PSO) en Ministerie van Buitenlandse Zaken (Matra).Voor Matra 1998 is het pre-accessiedeel niet bekend. De verplichtingen
voor PSO in 2002 zijn inclusief een bijdrage van het Ministerie van VROM (respectievelijk € 4,3
miljoen en € 4,1 miljoen). In 2001 en 2002 zijn de bedragen inclusief
Turkije.Overzicht Matra en PSO pre-accessiegelden (per land en
per jaar (gerealiseerde verplichtingen, bedragen in duizenden euro's)  19981999200020012002TotaalBulgarije01 1331 1201 9402 0786 271Estland4468071 0201 5201 3165 109Hongarije2241 1411 4781 1101 9695 922Letland07917841 0171 5164 108Litouwen04737871 7542 4205 434Polen7871 3931 5711 2742 7787 803Roemenië08941 1221 5051 7165 237Slovenië4237921 1559831 3924 745Slowakije01 1211 1111 6752 5776 484Tsjechië3871 1471 1699668304 499Turkije0001 7642 1693 933Totaal2 2679 69211 31715 50820 76159 545Bron: Senter. Voor Matra zijn alleen de bedragen van het Matra Pre-accessie
Programma opgenomen.B 8.2.3 Nederlandse deelname aan EU-programma'sNederlandse vakdepartementen en in hun sector opererende publieke instanties,
zoals agentschappen, productschappen en instituten, ontvangen PHARE-subsidies
voor twinningprojecten. Hiermee worden de kosten vergoed van samenwerkingsprojecten
met zusterinstellingen in de toetredende landen. De kosten betreffen voornamelijk
de uitzending van ambtenaren naar Midden- en Oost-Europese overheden. Het
Ministerie van BuiZa heeft ter bevordering van de Nederlandse deelname aan
deze twinningprojecten in 2000 een steunpunt opgericht. De Nederlandse overheid
neemt deel in 13% van alle projecten die ontwikkeld zijn (stand januari 2003).1Ook Nederlandse bedrijven, vooral adviesbureaus en onderwijs- en onderzoeksinstellingen,
zijn opdrachtnemer of subsidieontvanger in het kader van PHARE-projecten.
In 2000 kwam 4,1% van de waarde van alle contracten voor rekening van Nederlandse
deze organisaties.In onderstaand overzicht worden de Nederlandse deelnemers aan PHARE en
ISPA-projecten genoemd2.Agri-Livestock Consultants LtdArcadis Infra BVAssociation of Universities in the NetherlandsAvalon FoundationCadastre and Public Registers AgencyDHV Consultants BVDLG – Service for Land and Water ManagementDutch Association of surveyorsEcorys-NEIErasmus Universiteit RotterdamEuropahuis GelderlandEuropean Institute of Public Administration CompanyFarmco HollandFontys HogescholenFREDERIC R HARRIS BVGijbels Communicatie & AdviesGrontmij Water and Waste Management BVHaskoning B.V.Health Net International HKV ConsultantsHogeschool voor de Kunsten Utrecht Hogeschool West-BrabantInstitute for Housing & Urban Development StudiesInstitute of Agricultural Law, WageningenKadasterLandbouwuniversiteit WageningenLandbouwuniversiteit WageningenMartinus Nijhoff InternationalNaco BVNEA Transport Research and TrainingNetherlands Economic Institute (NEI)Netherlands Institute for Continuing Prof. Dev. – PAONNetherlands Organisation for International Cooperation in Higher Education –
NUFFICProvince GelderlandRand Europe Rijksuniversiteit GroningenRijksuniversiteit UtrechtRPS BKH Consulting EngineersTebodin Consultants & Engineers Technische Universiteit DelftThe European Institute of Public AdministrationThorbecke Academie, Nederlandse Academie voor OverheidsmanagementTNOTrenite van DoorneUniversiteit MaastrichtUniversiteit TwenteUniversiteit van AmsterdamVan Hall InstituutVereniging van Nederlandse GemeentenVrije Universiteit AmsterdamVVMZ East European Investment Service BVWL-Delft HydraulicsZorgverzekeraars Nederland B 8.3 Onderzoeken naar rechtmatigheid en financieel beheerIn 1998 heeft de Europese Rekenkamer1 opmerkingen
gemaakt over de betrouwbaarheid van de rekeningen en over de wettigheid en
regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen. In beide onderdelen komen
opmerkingen over PHARE voor.Betrouwbaarheid van de rekeningen:• de Europese Commissie geeft een te lage opgave van de potentiële
lasten;• de Europese Commissie geeft een te hoge opgave van de nog af te
wikkelen vastleggingen;• belangrijke informatie over de voorschotbetalingen ontbreekt in
de rekeningen.Wat de «wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen»
betreft maakt de Europese Rekenkamer opmerkingen over de inschrijvingsprocedure
voor PHARE. De vooraf bekendgemaakte criteria voor de financiële beoordeling
van inschrijvingen worden niet altijd toegepast (soms worden andere criteria
gebruikt); soms ook heeft de Europese Rekenkamer toepassing van de criteria
door het ontbreken van documentatie niet kunnen verifiëren.Voorts meent de Europese Rekenkamer dat de Europese Commissie meer controle
zou moeten uitoefenen over de terugvordering van voorschotten en de controle
en registratie van de over die middelen ontvangen rente.In 1999 rapporteert de Europese Rekenkamer opnieuw over PHARE, ditmaal
over de wijze waarop het programma decentraal wordt geïmplementeerd.
De Europese Commissie heeft de in Brussel beheerde contracten onder controle,
maar de afsluiting van de lokaal beheerde programma's blijkt ernstig achter
te lopen. De controle heeft bij de onderzochte verrichtingen geen significante
fouten inzake wettigheid en regelmatigheid aan het licht gebracht.In 1999 rapporteert de Europese Rekenkamer over «speciale fondsen»
behorend bij het PHARE-programma. Dit zijn voorschoten die aan contactanten
worden betaald voor administratieve maatregelen, maatregelen voor technische
bijstand en dergelijke. In feite gaat het hier om een aan derden gedelegeerde
begrotingsuitvoering. Het oordeel van de Europese Rekenkamer luidt: «De
Commissie heeft geen regeling ingevoerd waarmee, met name door middel van
een geschikte boekhoudprocedure en eindcontroles die de afwikkeling van de
toegestane voorschotten mogelijk maken, daadwerkelijk kan worden toegezien
op de besteding van deze fondsen.»Voor het begrotingsjaar 2002 geeft de Europese Rekenkamer voor het eerst
een specifieke beoordeling in het kader van de betrouwbaarheidsverklaring
over pre-toetredingssteun. «Zij onderzocht bij elk van de drie programma's
de kwaliteit van de toezichtsystemen en -controles en een steekproef van verrichtingen
op het niveau van de ontvangers van communautaire middelen. Verder verrichtte
zij een analyse van de audits en controles die zijn uitgevoerd door de Commissie
en door de betaalorganen van de kandidaat-lidstaten in het kader van deze
programma's. Ook heeft zij de verklaringen van de directeuren-generaal bestudeerd.
Daarbij constateerde de Rekenkamer dat de aangetroffen fouten weliswaar geen
significant effect hadden, maar dat de toezichtsystemen en- controles
die de Commissie heeft opgezet nog voor verbetering vatbaar blijken.»1Ook enkele nationale rekenkamers in de toetredende landen en kandidaat-lidstaten
in Midden- en Oost-Europa hebben onderzoek verricht naar de pre-toedredingsprogramma's.2Estland en Letland vermelden het onderzoek naar PHARE- en ISPA-milieuprojecten,
in samenwerking met de Europese Rekenkamer.Verder heeft alleen de rekenkamer van Hongarije een aantal relevante rapporten
gepubliceerd.3 De rapporten gaan over het monitoringsysteem
voor PHARE, ISPA en SAPARD4 en over de uitvoering
van PHARE5.In de rapporten van de audit diensten van de Ministeries van EZ en BuiZa
en in het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer worden geen
opmerkingen gemaakt over de Nederlandse (Matra en PSO) pre-accessieprogramma's.B 8.4 Onderzoeken naar prestaties en effectenHet systeem dat de EU hanteert voor de toezicht op de uitvoering van de
programma's bestaat in grote lijnen uit drie onderdelen, te weten monitoring
(rapporten over de uitvoering van lopende projecten), evaluatie (periodieke
ex-post controle door externen, in opdracht van de Commissie) en externe controle
(controle door de Europese Rekenkamer en nationale rekenkamers).B 8.4.1 PHAREVan 1996 tot eind 2001 zijn ongeveer 600 monitoringrapporten opgeleverd
aan de Europese Commissie.6 In 2002 zijn 130
verslagen over afzonderlijke landen, sectoren en thema's opgesteld.7 Zoals eerder opgemerkt zijn deze rapporten niet openbaar.De Europese Commissie heeft in 2003 een externe
evaluatie van PHARE gepubliceerd waarvan de uitkomsten als volgt kunnen worden
samengevat:8• Relevantie en additionaliteit. Over het algemeen was de PHARE-bijdrage
essentieel voor het uitvoeren van de projecten. Dit geldt vooral voor projecten
gericht op institutionele opbouw. Voor de investeringsprojecten was de additionaliteit
van PHARE beperkt.• Effect op wetgeving en bestuur. De doelstellingen op dit terrein
waren te ambitieus en werden niet gehaald. De effecten waren gezien de mogelijkheden
echter redelijk. Het is gelukt om bijna alle wetgeving aan te passen, maar
op het gebied van handhaving moet nog veel gebeuren.• Effect op de sociaal-economische ontwikkeling. De effecten op de
economie, de samenleving en het milieu waren marginaal en ver beneden de verwachtingen
zoals omschreven in de projectdoelstellingen. Deze doelstellingen waren echter
niet altijd duidelijk omschreven.De Europese Rekenkamer heeft in 2003 gerapporteerd
over onderdelen van PHARE, waaronder het instrument twinning.9 De Europese Rekenkamer concludeert dat de resultaten van het twinningprogramma
achterblijven bij de gestelde doelen en dat de doelen te ambitieus zijn voor
de looptijd van een project van gemiddeld achttien maanden. Ook wijst
zij erop dat de vooruitgang vooral bestaat uit het aanpassen van de wetgeving
aan de Europese regelgeving, ook wel het «acquis communautaire»
genoemd, en niet zozeer uit de uitvoering en handhaving van het acquis. Verklaringen
voor de beperkte resultaten liggen zowel bij de lidstaten, de kandidaat-lidstaten
als de Commissie.Het hierboven genoemde evaluatierapport (opgesteld in opdracht van de
Europese Commissie) is milder over twinning. De evaluatoren vinden dat de
institutionele opbouwprojecten met twinning effectiever waren dan de institutionele
opbouwprojecten zonder twinning (met name technische assistentie door consultants).
De Europese Rekenkamer meent echter dat te snel voor twinning wordt gekozen,
zonder een beoordeling van welk instrument het best ingezet kan worden in
een bepaalde situatie.B 8.4.2 ISPA en SAPARDDe Europese Commissie heeft in 2000 en 2001
de kandidaat-lidstaten geholpen met het opzetten van comités van toezicht
voor ISPA en SAPARD door het geven van richtlijnen voor de vaststelling van
een reglement van orde en door het organiseren van een seminar. Eind 2001
hadden elk van de landen een comité van toezicht voor ISPA en SAPARD.1Over SAPARD en ISPA zijn nog geen evaluatierapporten of rapporten van
de Europese Rekenkamer verschenen, met uitzondering
van het speciaal verslag uit 2003 over het milieudeel van ISPA2, maar dat betreft slechts het startjaar 2000. De Europese Rekenkamer
heeft in haar jaarverslagen van 2000 en 2001 wel in meer algemene zin aandacht
besteed aan de opstartproblemen bij ISPA en SAPARD.In 2000 waren er problemen bij zowel de Europese Commissie als bij de
kandidaat-lidstaten, constateert de Europese Rekenkamer. Binnen de Europese
Commissie traden vertragingen op omdat de regelgeving laat werd vastgesteld
en omdat het opzetten van administratieve structuren en procedures langzaam
ging. SAPARD liep nog meer vertraging op doordat het juridische en beheerskader
niet duidelijk was omschreven in de verordening. De Commissie moest hier eerst
duidelijkheid in scheppen.De nationale overheden in de kandidaat-lidstaten hadden op hun beurt moeite
om plotseling een dubbel zo groot budget te beheren, om vertrouwd te raken
met de nieuwe regelgeving en om hun bestuursinstanties te hervormen. De Europese
Rekenkamer verwijt de kandidaat-lidstaten een gebrek aan inzet en de Europese
Commissie onvoldoende aansturing bij de voorbereiding van de programma's.In 2001 is de Europese Rekenkamer, na eerdere
opmerkingen in 2000 op dit punt, nader ingegaan op de vraag hoe de Commissie
de opzet en werking van de beheers- en controlesystemen voor SAPARD in de
kandidaat-lidstaten heeft gevolgd en geanalyseerd. Dit is van belang omdat
SAPARD, als eerste EU-programma voor externe bijstand, volledig gedecentraliseerd
wordt uitgevoerd.3Uit de rapportage van de Europese Rekenkamer kan worden afgeleid dat de
Europese Commissie in een te vroeg stadium en dus ten onrechte het beheer
heeft overgedragen aan betrokken landen. De Europese Rekenkamer komt tot de
volgende conclusies:4• De analyse van de in de kandidaat-lidstaten opgezette systemen
door de Commissie vertoonde tekortkomingen. Essentiële risicogebieden
werden ontoereikend gecontroleerd en de aanwezigheid en ervaring van
het personeel waren onvoldoende aangetoond. Bij drie van de vijf landen waar
het beheer was overgedragen was er onvoldoende zekerheid dat was voldaan aan
alle voorschriften die moeten zorgen voor een correcte benutting van de EU-middelen.
De Commissie signaleerde ook zelf kwesties die moesten worden gecorrigeerd
vóór een gedecentraliseerde uitvoering, maar gaf daaraan geen
systematische follow-up.• De overdracht van het beheer was van voorlopige aard, maar de Commissie
heeft geen tijdschema of methodiek voor het tijdstip en de wijze waarop er
volledige beheersoverdracht kan plaatsvinden. De kandidaat-lidstaten weten
dus niet aan welke voorwaarden zij zullen moeten voldoen. In 2001 was de Commissie
nog niet begonnen te controleren of de beheers- en controlesystemen van SAPARD
in de praktijk functioneren.In haar antwoord op deze conclusies heeft de Commissie aangegeven dat
zij inmiddels wél voldoende waarborgen heeft vastgesteld voor correcte
benutting, dat zij voor een passende follow-up zorgt en dat zij in 2002 begonnen
is met controles. De volledige beheersoverdracht heeft voor de Commissie geen
prioriteit.1B 8.4.3 Nederlandse programma'sEr lopen op dit moment evaluaties van Matra Pre-accessie en PSO Pre-accessie:• Een gemeenschappelijke evaluatie in opdracht van de Ministeries
van EZ en BuiZa is in 2002 gestart, maar in 2003 hebben de ministeries het
contract met het externe bureau opgezegd vanwege ontevredenheid over de geleverde
prestaties. Vervolgens is de evaluatie opnieuw aanbesteed en de voorlopige
resultaten worden eind 2003 verwacht. Deze evaluatie dekt alleen de projecten
van het onderdeel Matra Pre-accessie.• De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB)
voert een evaluatie uit van het Programma Gemeentelijke Samenwerking Toetredingslanden
(onderdeel van Matra PA). De verwachting is dat deze evaluatie eind 2003 is
afgerond.• Een externe evaluatie van het Programma Uitzending Ambtenaren (onderdeel
van Matra Pre-accessie) zal naar verwachting eind 2003 zijn afgerond.• Voor de onderdelen opleidingsprogramma en het stageprogramma van
Matra Pre-accessie zijn zelfevaluaties beschikbaar.• De IOB is bezig met een overkoepelende evaluatie van het Nederlandse
beleid inzake de uitbreiding. De onderzoeksvragen gaan over de samenhang in
het beleid, de effectiviteit en de doelmatigheid. De publicatie van het eindrapport
is gepland in april 2004.2B 8.5 Na de toetredingVoor het uitfaseren van PHARE geldt dat uiterlijk 31 december 2005 alle
contracten getekend moeten zijn en dat uiterlijk 31 december 2006 alle betalingen
verricht moeten zijn. De afwikkeling van PHARE blijft onder de verantwoordelijkheid
van de Commissie, DG Uitbreiding.3ISPA en SAPARD gaan over naar het Cohesiefonds en het Europees Oriëntatie-
en Garantiefonds voor de Landbouw (plattelandsontwikkeling).4Tussen de datum van toetreding (1 mei 2004) en eind 2006 vertrekt de EU
aan de nieuwe lidstaten tijdelijke financiële bijstand (de overgangsfaciliteit)
voor de ontwikkeling en versterking van hun administratieve capaciteit om
de communautaire wetgeving uit te voeren en te handhaven, en de uitwisseling
van best practices. Hiervoor is tussen 2004 en 2006 € 380 miljoen
beschikbaar.1Naast bovenstaande aanpassing van het pre-toetredingsinstumentarium komen
de toetredende landen in aanmerking voor de bestaande fondsen op het gebied
van landbouw (€ 9,8 miljard), structuurfondsen (€ 21,7
miljard) en intern beleid (€ 4,3 miljard, inclusief de overgangsfaciliteit).2 Voorwaarde voor de start van de structuurfondsen per
1 januari 2004 (dus voor de daadwerkelijke toetreding) is dat de bestuurlijke
structuren voldoende zijn. In juli 2003 heeft de Commissie haar zorg uitgesproken
over de vorderingen van de toetredende landen onder andere op het gebied van:3• openbare aanbesteding;• financieel beheer en controle;• boekhoudsystemen;• cofinanciering.Tegelijk met de overgang van kandidaat-lidstaat naar lidstaat moeten kandidaat-lidstaten
overstappen op een volledig gedecentraliseerd uitvoeringssysteem (EDIS) waar
ex-ante-controle vervangen wordt door ex-post-controle.4De toetreding van Roemenië en Bulgarije is voorzien in 2007 en tot
die tijd heeft de Commissie voorgesteld om de financiële steun aan deze
landen te laten stijgen met 40% (van het gemiddelde in de jaren 2001–2003)
in 2006.5B 8.6 Detailinformatie Nederlandse deelname aan PHARE-twinning1BIJLAGE 9ONDERSTEUNING VAN NIEUWE BUURLANDEN VAN DE EUB 9.1 InleidingB 9.1.1 De «nieuwe buren»In 2004 zullen acht landen uit Midden- en Oost-Europa toetreden tot de
EU. Naar verwachting volgen in 2007 nog eens twee landen. Van verschillende
kanten hebben deze landen steun ontvangen om te kunnen gaan voldoen aan de
toetredingscriteria. Vergelijkbare steun, maar dan niet direct gericht op
toetreding tot de EU, is de afgelopen jaren uitgegaan naar de landen van de
voormalige Sovjet-Unie en de westelijke Balkan die na de uitbreiding van de
EU letterlijk en figuurlijk een stapje dichter bij de EU komen: de «nieuwe
buren» van de EU.1 Het gaat om de volgende
zeventien landen:• Midden- en Oost-Europa: Armenië, Azerbeidzjan, Belarus, Georgië,
Kazakstan, Kirgizië, Moldavië, Oekraïne, Oezbekistan, Rusland,
Tadzjikistan en Turkmenistan.• Westelijke Balkan: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië,
Macedonië en Servië en Montenegro.2B 9.1.2 Ondersteuning vanuit NederlandDe Nederlandse ondersteuning van deze landen valt hoofdzakelijk onder
de verantwoordelijkheid van de Ministeries van Buitenlandse Zaken (BuiZa)
en Economische Zaken (EZ). Het beleid is in de eerste plaats gericht op ondersteuning
van het «transformatieproces»: de overgang naar een pluriforme,
democratische rechtsstaat door verandering van staatsinstituties en burgerorganisaties,
alsmede hun onderlinge verbanden. Daarnaast wil de regering met het geven
van steun de betrekkingen van deze landen met Nederland bevorderen. Een aantal
landen krijgt voorts ook nog «traditionele» ontwikkelingssteun.De ondersteuning kent vele vormen: subsidies en overheidsopdrachten voor
projecten gericht op overdracht van kennis en ervaring, leveranties van materialen
of goederen, infrastructurele- of bouwactiviteiten, export- en investeringsbevordering,
humanitaire hulpacties en betalingsbalanssteun.Twee grote programma's vormen een belangrijk onderdeel van het Nederlandse
Midden- en Oost Europabeleid: Matra (Maatschappelijke
transformatie) van het Ministerie van BuiZa en PSO (Programma
Samenwerking Oost-Europa) van het Ministerie van EZ.B 9.1.3 Steun vanuit EUHet Europese beleid gericht op de «nieuwe buren» bestaat uit
twee programma's:• TACIS (Technical Assistance to the Commonwealth of Independent
States) voor Oost-Europa en Centraal Azië;• CARDS (Community Assistance to Reconstruction, Development and
Stability) voor de westelijke Balkan.Beide programma's zijn gericht op maatschappelijke en economische transformatie,
waarbij voor de westelijke Balkan gestreefd wordt naar een integratie in de
Europese structuren op lange termijn.3 Bij de
andere landen richt de EU zich op nauwere samenwerking. B 9.1.4 Onderzoek Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer heeft onderzoek verricht naar de ondersteuning
van de «nieuwe buren» vanuit Nederland en vanuit de EU. Doel van
het onderzoek was om (a) een beeld te krijgen van de omvang van deze ondersteuning,
en (b) na te gaan welke informatie beschikbaar is over de rechtmatigheid en
de doelmatigheid van de steun.De Algemene Rekenkamer vindt dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken
als coördinerend departement voor de buitenlanduitgaven, de Tweede Kamer
periodiek inzicht zou moeten verschaffen in de omvang van de totale Nederlandse
steun per jaar en per land. Een dergelijk overzicht ondersteunt de integrale
besluitvorming over de steunverlening aan landen in deze regio.Het accent in het onderzoek lag op Matra en PSO. De Algemene Rekenkamer
vindt dat de bij deze programma's betrokken ministeries:• de doelen van de programma's specifiek, meetbaar, afgesproken,
realistisch, tijdgebonden en consistent (oftewel «SMART+C») moeten
hebben geformuleerd;1• moeten beschikken over informatie (op geaggregeerd niveau) over
de rechtmatige besteding van de subsidies in de doelgroeplanden;• moeten beschikken over informatie (op geaggregeerd niveau) over
de uitvoering van de programma's en de behaalde resultaten;• zich moeten verzekeren van de kwaliteit van bovengenoemde informatie.De Algemene Rekenkamer heeft de steunverlening beschreven van achtereenvolgens
het Ministerie van BuiZa (§ B 9.2), het Ministerie van EZ (§ B 9.3),
de overige ministeries (§ B 9.4) en de EU (§ B 9.5).B 9.2 Ministerie van Buitenlandse ZakenTachtig procent van de uitgaven in het kader van de Nederlandse aanwezigheid
in het buitenland komt voor rekening van het Ministerie van BuiZa (stand van
zaken 2002). De overige twintig procent betreft de buitenlandse uitgaven van
andere departementen. In de periode 1998–2002 ging het om 1,1 procent
van het bruto nationaal product, oftewel € 5,19 miljard in 2002.
Hiervan was 0,8 procent (€ 3,82 miljard) bestemd voor zogenaamde
officiële ontwikkelingshulp (ODA = Official Development Assistance) en
0,3 procent (€ 1,37 miljard) voor de overige aan het buitenlandbeleid
gerelateerde uitgaven (non-ODA).Een belangrijk deel van de Nederlandse steun aan Midden- en Oost-Europa,
waaronder het Matra-programma (zie § B 9.2.1) behoort tot deze
non-ODA steun. Daarnaast zijn er andere non-ODA-uitgaven en zijn er uitgaven
voor deze regio die wél onder de noemer ontwikkelingshulp vallen (zie
§ B 9.2.2).B 9.2.1. Het Matra-programmaHet programma «Maatschappelijke transformatie» (Matra) van
het Ministerie van BuiZa, gestart in 1994, is gericht op de ondersteuning
van het proces van maatschappelijke transformatie in Midden- en Oost-Europa:
het veranderingsproces van een centraal geleide staat naar een pluriforme
democratische rechtsstaat (zie voor meer uitgebreide beschrijving van het
Matra-programma bijlage 8, § B 8.1.1).Het programma wordt uitgevoerd in vijftien landen.2 Vier daarvan vallen binnen de groep onderzochte landen: Belarus (Wit-Rusland),
de Russische Federatie, Oekraïne en Kroatië. Informatie over omvang Matra-steun voor «nieuwe
buren»Onderstaand overzicht bevat gegevens over de periode 1998–2002.Overzicht gerealiseerde Matra-verplichtingen 1998–2002
in duizenden euro's; gegevens Ministerie van BuiZa (bewerking van basisbestand
Matra voortgangsrapportage 1999–2001)  19981999200020012002Totaal*Belarus833679698865382 843Kroatië4616812 0173532 6216 133Rusland5002 3172 2534 8003 60613 476Oekraïne1701 3441 0332 4883 8918 926Totaal1 2144 7096 2728 52710 65631 378* De cijfers in deze totaalkolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatie.Informatie over rechtmatigheid MatraDe Algemene Rekenkamer is nagegaan welke informatie bij het Ministerie
van BuiZa beschikbaar is over de rechtmatigheid van de bestedingen en het
financieel beheer, en welk beeld hieruit naar voren komt.1In het jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer
is Matra in de periode 1998–2002 éénmaal expliciet aan
de orde geweest. De Algemene Rekenkamer constateerde over 1999 bij de uitvoering
van Matra voor € 3,6 miljoen fouten en voor € 1,1 miljoen
onzekerheid over de rechtmatigheid en/of juistheid van de toekenning. Bij
een bedrag van € 0,3 miljoen was de verantwoording onvolledig of
verkeerd (niet op juiste artikel belast), respectievelijk waren er bedragen
ten onrechte niet verantwoord.Bij het financieel beheer kreeg binnen BuiZa als geheel het voorschottenbeheer
in de periode 1998–2002 de aandacht. Dit was in 2002, zo stelde de Algemene
Rekenkamer vast, feitelijk nog niet veel verbeterd. De accountantsdienst van
het ministerie besteedde veel aandacht aan een belangrijk onderdeel van het
voorschottenbeheer: de beheercapaciteit van de subsidieontvangende organisatie.
Dit onderdeel bleek nog verbeterd te moeten worden. Ook in het toezicht van
het Ministerie van BuiZa op organisaties die uitvoering geven aan het ondersteuningsbeleid
van BuiZa bleken verbeteringen nodig.De accountantsdienst van het ministerie constateerde in de periode 1998–2002
over het geheel genomen een verbetering van het financieel beheer bij de uitvoering
van Matra.Informatie over doelmatigheid en doeltreffendheid MatraDe Algemene Rekenkamer heeft gekeken naar de beleidsinformatie die beschikbaar
was over de doelen van het programma en over de uitvoering van het programma. Ook heeft zij de volledigheid
en de kwaliteitsbewaking van deze informatie beoordeeld.• Beschikbare informatie over doelen van MatraDe geoperationaliseerde doelstelling voor Matra luidt in de meest recente
begroting (2004): «Ondersteuning van het maatschappelijke transformatieproces
gericht op de door Nederland gewenste vestiging van democratisch geregeerde
rechtsstaten in vijftien Midden- en Oost-Europese landen.»2Als na te streven resultaten in 2004 worden vermeld: (1) versterkte capaciteit
niet-gouvernementele organisaties (NGO's), lokale bestuursorganisaties
en instellingen van centrale overheden; (2) actieve betrokkenheid van Nederlandse
maatschappelijke organisaties bij de samenwerking met Midden- en Oost-Europa).
Hierbij worden ook activiteiten en instrumenten genoemd.Deze doelstelling voldoet ten dele aan de VBTB-beginselen, maar de meetbaarheid
laat nog te wensen over. Evenmin zijn streefwaarden voor de langere termijn
opgenomen.De Algemene Rekenkamer heeft ook de Matra-doelen bekeken zoals deze verwoord
zijn in Tweede-Kamerstukken en beleidsnota's van het ministerie. Hieruit komt
naar voren dat geen van de doelen van de zeven subprogramma's van Matra voor
de nieuwe buren een duidelijke tijdshorizon heeft. Ook is onvoldoende duidelijk
wat er exact bereikt moet worden. Het meten van de voortgang is daarmee lastig.• Beschikbare informatie over uitvoering van MatraOver de uitvoering van het Matra-programma is in verschillende bronnen
informatie beschikbaar: (a) ex-post-evaluaties, (b) rapportages aan de Tweede
Kamer, en (c) jaarverslagen en managementrapportages van de betreffende beleidsdirecties.Ad (a). De laatste ex-post-evaluatie van het
Matra-programma betrof de periode 1994–1997. In 2003 zijn voorbereidingen
voor een nieuw evaluatieonderzoek gestart. Dit betreft echter één
specifiek onderdeel van het Matra-programma (het projectenprogramma). De beschikbare
informatie uit ex-post-evaluaties is dus fragmentarisch te noemen.Ad (b). Vanaf de totstandkoming van Matra
in 1994 is regelmatig verslag gedaan aan de Tweede Kamer over de voortgang
van Matra.1 Het gaat daarbij met name om de
aantallen en typen projecten en de daarmee gemoeide financiën. Ook de
jaarverslagen van het Ministerie van BuiZa vermelden de stand van de verplichtingen
en uitgaven.Ad (c). De directie verantwoordelijk voor
de uitvoering van het Matra-programma verschaft jaarlijks een beeld van de
ontwikkelingen en voortgang van het Matra-programma.Het beleidsinformatiesysteem van het Ministerie van BuiZa voorziet er
niet in om periodiek per land en per jaar de Matra-steun (tezamen met de overige
steun) volledig in beeld te krijgen. Deze informatie is wel samen te stellen,
maar daar zijn dan dossieranalyses voor nodig.• Volledigheid van de beschikbare informatieDe beschikbare beleidsinformatie over de uitvoering van het Matra-programma
betreft vooral de financiële omvang van projecten en de aantallen projecten
per land. Er is geen specifieke informatie beschikbaar over de ontwikkeling
van het maatschappelijk probleem waar het beleid zich op richt.Over de uitvoeringskosten wordt geen specifieke informatie bijgehouden.
Over de geleverde prestaties is in de jaarverslagen en managementrapportages
eveneens weinig informatie te vinden.• KwaliteitsbewakingMatra werkt op basis van bevoorschotting. De voorwaarden waaronder de
voorschotten worden verleend en de regels volgens welke moet worden verantwoord
zijn opgenomen in de Subsidieregeling Ministerie van Buitenlandse Zaken.2 De financiële eindverantwoording voor projecten
onder het Matra Projecten Programma gaat, blijkens de aparte subsidiehandleiding
voor dit programma, vergezeld van een accountantsverklaring. Daarmee wordt
gewaarborgd dat de financiële informatie klopt. Ook voor de andere Matra-programma's
is een accountantsverklaring bij de eindverantwoording verplicht, meldt het
Ministerie van BuiZa. Zowel het ministerie als de buitenlandse posten ter plaatse onderhouden
periodiek contacten met de subsidieontvangers en de uitvoerders van de projecten.
Aldus is volgens het ministerie ook sprake van kwaliteitsborging van informatie.B 9.2.2. Overige ondersteuningBehalve met Matra-gelden wordt er vanuit Nederland ook met andere middelen
(zowel non-ODA- als ODA-middelen) steun verleend aan de onderzochte landen.Onderstaande figuur geeft een overzicht van de non-ODA-steun die er in
die landen naast Matra bestaat.Gerealiseerde verplichtingen per jaar voor de overige
non-ODA-steun Regeling/programmaDoelVerplichtingen per jaar in duizenden
euro's   19981999200020012002Totaal**Programma Ondersteuning Buitenland (POBB)Financiering activiteiten ter ondersteuning
Nederlands buitenlands beleid  3 9071111644 182Programma Uitzending Managers (PUM)Stimulering duurzame ontwikkeling private sector
in ontwikkelingslanden6056181 0301 0121 1384 403VredesfondsFinanciering activiteiten in kader van vredes- operaties   2 7231 5264 249Investeringsbevordering en Technische
Assistentie (IBTA OL)*Investeringsbevordering
en technische assistentie bedrijven in ontwikkelingslanden209182108 342841Nederlands Investeringsmatchingsfonds
(NIMF)*Ondersteuning van Nederlandse
investeringen in ontwikkelingslanden    2 7752 775Kleinbedrijfsfonds*Financieringen in lokale valuta ter voorkoming koersrisico voor
lokale ondernemers 3023295 8925 92012 443Seed Capital Fonds*Participaties in en achtergestelde leningen aan (door-)startende
financiële instellingen272109272272 925Begrotingssteun  2 269 3 018 5 287Totaal*** 1 0863 4805 64613 02811 86535 105* Het betreft hier uitgaven** De cijfers in deze totaalkolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatie*** In de cijfers in deze totaalkolom zijn verplichtingen en uitgaven
samengenomenOok met officiële ontwikkelingshulpgelden (ODA) wordt steun verleend
aan de onderzochte landen. Deze middelen worden via drie kanalen besteed:
(1) bilaterale samenwerking (samenwerking met voornamelijk de overheden van
een beperkt aantal landen binnen bepaalde sectoren), (2) multilaterale samenwerking
(via de VN, internationale financiële instellingen, andere multilaterale
instellingen en de EU), en (3) langs particuliere kanalen (medefinancieringsorganisaties
en NGO's).Onderstaande figuur geeft een overzicht van de steuncategorieën zoals
het Ministerie van BuiZa deze heeft onderscheiden voor de Westelijke Balkan.
De steun voor Goed Bestuur kan worden beschouwd als direct op transformatie
gerichte steun. De overige steun draagt op een meer indirecte wijze bij aan
transformatie.De laatste rij van de tabel geeft de totale ODA-steun voor de landen van
Oost-Europa en Centraal Azië.Uitgaven per jaar voor de ODA-steun Soort steunDoelUitgaven
per jaar x 1000 euro   19981999200020012002Totaal***Goed bestuurOndersteuning activiteiten voor vergroting participatie in bestuur, transparantie,
rechtmatigheid, rechtszekerheid, rechtvaardigheid en effectiviteit van bestuur5 8074 34625 92910 16515 89162 138MacrosteunGeen
aparte doelstelling, valt onder bilaterale ontwikkelingssamenwerking21 48562 17828 25435 114–147 031Humanitaire hulpLeniging menselijke noden als gevolg van (chronische) crisissituaties en/of
natuurrampen13 27344 98618 56537 0102 895116 729Institutionele versterkingOndersteunen vredesdialogen, hervormingen binnen veiligheidssector,
wederopbouwprocessen40 25936 42085 59326 87145 624234 767OverigOndersteuning
op gebied van milieu, media, technische assistentie **3 2362 0992 3417 10712 42127 204Subtotaal westelijke Balkan 84 060150 029160 682116 26778 215*589 253*Steun aan Oost-Europa/Centraal Azië 0109 46924 78523 82315 351173 428Totaal 84 060259 498185 467140 09093 566762 681* Inclusief 1384 onverdeeld.** Inclusief jaarlijks 1140 voor de uitvoering van het «Regional
environmental reconstruction programma for South East Europe» door VROM*** De cijfers in deze totaalkolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatieB 9.2.3 ConclusieHet Matra-programma vindt toepassing in vier van de voor dit onderzoek
onderzochte landen. Rusland ontvangt van deze vier landen de meeste Matra-gelden.
De doelstelling van Matra is niet geheel volgens de «SMART+C»-criteria
geformuleerd. De beschikbare informatie over de realisatie van de doelstellingen
is beperkt. Het informatiesysteem van het Ministerie van BuiZa voorziet er
niet in om periodiek per land en per jaar de totale steun in beeld te krijgen.Naast de steunverlening in het kader van Matra is er ook andere non-ODA-steun
van ongeveer gelijke omvang voor de landen in deze regio. De ODA-steun aan
de onderzochte landen is in de periode 1998–2002 aanzienlijk groter.B 9.3 Ministerie van Economische ZakenDe ondersteuning die vanuit het Ministerie van EZ wordt gegeven aan de
nieuwe buurlanden van de EU, valt onder het begrotingsartikel 5 «Buitenlandse
economische betrekkingen».1 Het operationele
doel van dit artikel luidt: «Het bevorderen van een zo groot mogelijke
participatie en presentie van Nederlandse bedrijven en producten op buitenlandse
markten, nabije zowel als veraf gelegen.» Vanuit deze doelstelling ondersteunt het ministerie ook bij de zeventien onderzochte landen het
politiek-economische veranderingsproces aldaar, door middel van exportbevordering,
investeringsbevordering en economische samenwerking. Het ministerie zet hiervoor
diverse instrumenten in.Het Programma Samenwerking Oost-Europa (PSO) is het grootste van deze
instrumenten. Dit programma richt zich direct
op ondersteuning van het transformatieproces in Oost- en Midden-Europa (zie
§ B 9.3.1). De overige instrumenten van het Ministerie van
EZ zijn te onderscheiden in directe en indirecte transformatiesteun (zie § B 9.3.2).B 9.3.1 Het Programma Samenwerking Oost-EuropaPSO is in de periode 1998–2002 uitgevoerd in twaalf van de zeventien
onderzochte landen.1 Het programma richt zich
op (a) de transitie van een centraal geleide naar een marktgerichte economie;
(b) de positionering van het Nederlandse bedrijfsleven in de betreffende Oost-Europese
landen.2De uitvoering van het programma is in handen van het agentschap Senter.
Het Ministerie van EZ, meer speciaal het directoraat-generaal Buitenlandse
Economische Betrekkingen (DG BEB), maakt met Senter jaarlijks afspraken over
de uitvoering. De uitvoering houdt in dat er projecten worden geselecteerd
waaraan subsidie wordt verleend. Deze projecten kunnen worden ingediend door
Nederlandse bedrijven die een consortium vormen met een Oost-Europees bedrijf.
Dit bedrijf ontvangt dan apparatuur (maximaal 70% van de kosten) en de indiener
van het project ontvangt een vergoeding voor de technische ondersteuning die
hij aan het Oost-Europese bedrijf geeft. Projecten kunnen zo aansluiten bij
de al bestaande wensen en investeringsbronnen van de Nederlandse bedrijven.
Senter bepaalt zelf welke projecten wel of niet worden geselecteerd.3Informatie over financiële omvang PSO voor «nieuwe
buren»Onderstaande tabel bevat gegevens afkomstig van Senter. De cijfers laten
zien dat de meeste steun betrekking heeft op Rusland en Oekraïne. Van
het totale PSO had 45% van de verplichtingen betrekking op landbouw, 22% op
industrie, 22% op energie en milieu en 9% op transport.Overzicht gerealiseerde PSO-verplichtingen per jaar en
per land (x 1000 euro)  19981999200020012002Totaal* Oost-Europa en Centraal-Azië      Armenië1 3811 3591 5651 2331 1266 664Azerbeidzjan1 3611 5511 2901255674 894Georgië1 2601 3841 0981 3224945 558Kazakstan   1 2402 4373 677Moldavië1 3562 2753 4692 0911 05810 249Rusland11 33612 32611 03212 56310 15557 412Oekraïne7 7958 7227 7296 8744 95636 076Totaal24 48927 61726 18325 44820 793124 530 Westelijke Balkan      Albanië   9088991 807 Bosnië en Herzegovina1 1803 1089 4101 4684 18119 347FRY- Servië en Montenegro  9144 5614 56410 039Macedonië1 3902 0156 9423 1821 65015 179Kroatië1 3381 3742 2792 2822 5969 869Totaal3 9086 49719 54512 40113 89056 241Totaal28 39734 11445 72837 84934 683180 771* De cijfers in deze totaalkolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatieBron: SenterInformatie over rechtmatigheid PSODe Algemene Rekenkamer is nagegaan welke informatie bij het Ministerie
van EZ beschikbaar is over de rechtmatigheid van de bestedingen en het financieel
beheer, en welk beeld hieruit naar voren komt.1De Algemene Rekenkamer heeft in haar rechtmatigheidsonderzoek geen fouten
en onzekerheden geconstateerd in de financiële informatie van het Ministerie
van EZ.Wel is bij het DG BEB, waarvan de begroting voor éénderde
betrekking heeft op directe transformatiesteun, van 1998 tot en met 2001 sprake
geweest van onvoldoende toezicht op en aansturing van uitvoeringsorganisaties.
Andere knelpunten die de Algemene Rekenkamer bij het DG heeft gesignaleerd
(bijvoorbeeld bij de interne controle van de financiële transacties en
bij het dossierbeheer) zijn inmiddels grotendeels opgelost.Bij het agentschap Senter heeft de Algemene Rekenkamer over de periode
1998–2002 een beperkt aantal opmerkingen gemaakt. Deze gingen over het
verplichtingenbeheer, het contractbeheer en de afdracht van het exploitatieresultaat
aan het moederministerie. Deze punten zijn inmiddels in voldoende mate door
Senter opgepakt.Informatie over doelmatigheid en doeltreffendheid PSODe Algemene Rekenkamer heeft gekeken naar de beleidsinformatie die beschikbaar
was over de doelen van het programma en over de uitvoering van het programma. Ook heeft zij de volledigheid
en de kwaliteitsbewaking van de informatie beoordeeld.• Beschikbare informatie over doelen van PSODe operationele doelstelling waar PSO en andere op het buitenland gerichte
instrumenten vallen, luidt sinds 2002 in de begroting van het Ministerie van
EZ: «Het bevorderen van een zo groot mogelijke participatie en presentie
van Nederlandse bedrijven en producten op buitenlandse markten, nabije zowel
als veraf gelegen.»2De ondersteuning van het transformatieproces in Midden- en Oost-Europa,
waarop PSO zich onder meer richt, is in deze doelstelling nauwelijks terug
te vinden. Ook de effectindicatoren die zijn opgesteld besteden uitsluitend
aandacht aan de positionering van het Nederlandse bedrijfsleven. Het Ministerie
van EZ merkt in de VBTB-paragraaf van de begroting 2004 op dat bezien wordt
in hoeverre de transitiedoelstelling meetbaar kan worden gemaakt.De doelformulering voor het PSO-programma als geheel zoals neergelegd
in kamerstukken voldoet op een aantal punten niet aan de SMART+C-criteria.
Wat er bereikt moet worden op het gebied van het transitieproces is niet in
kwantitatieve termen beschreven en ook de doelgroep is niet altijd duidelijk
omschreven. Bovendien bevat de PSO-doelstelling geen einddatum
of mijlpalen. Hierdoor is het niet goed mogelijk om het realiteitsgehalte
van de doelen te beoordelen.• Beschikbare informatie over de uitvoering van PSODe volgende beleidsinformatie is beschikbaar op het Ministerie van EZ:– Een algemene rapportage uit 1999 over de voortgang van het totale
Nederlandse ondersteuningsbeleid in Midden- en Oost-Europa in 1998. De rapportage
gaat in op aantallen en typen projecten in de verschillende landen en op de
daarmee gemoeide financiële verplichtingen (of uitgaven).1– De financiële verantwoordingen/jaarverslagen van het Ministerie
van EZ over de jaren 1998 tot en met 2002. Deze bevatten onder meer gegevens
over de verdeling van de programma's over de landen, doelmatigheidskengetallen
en mededelingen over evaluaties.– De jaarrapportages van het agentschap Senter over de jaren 1998
tot en met 2002. Deze bevatten een detaillering van de informatie die opgenomen
is in de financiële verantwoordingen van het moederministerie. Daarnaast
heeft Senter over de jaren 1999–2001 een extern jaarverslag over PSO
opgesteld en geeft Senter jaarlijks een projectenoverzichtboekje uit.– Toezichthoudende missies: dit zijn rapporten die in opdracht van
het Ministerie van EZ zijn opgesteld door externe bureaus. Er waren twee missies
in 1999, vijf in 2000 en vier in 2001 (zie ook hierna onder «Kwaliteitsbewaking»).– Verslag uit 2002 van een intern project waarin PSO tegen het licht
werd gehouden: «PSO na 2002». Er zijn gesprekken gevoerd en er
is een enquête uitgezet onder bedrijven, VNO/NCW, ambassades en vakministeries.• Volledigheid van de beschikbare informatieDe bij het Ministerie van EZ beschikbare gegevens bevatten geen informatie
over de ontwikkeling van het maatschappelijk probleem waar het programma zich
op richt: de stand van het transformatieproces in de betrokken landen. Al
in 1997 heeft de Algemene Rekenkamer hier aandacht voor gevraagd.2Over de uitvoeringskosten (kosten per projectaanvraag en dossier, fte
uitvoerend personeel) is wél voldoende informatie beschikbaar. Ook
is er voldoende informatie over de prestaties (aantal behandelde projectaanvragen/dossiers;
verplichtingen en aantal projecten per land en per sector).Wat de evaluaties betreft is sprake van een redelijke mate van afdekking.
De meest recente evaluatie kwam gereed in 2000 en betrof de periode 1994–1997.
Een nieuwe evaluatie wordt in de tweede helft van 2003 uitgevoerd. Daarnaast
beoordeelt een extern bureau (NEI) in opdracht van Senter afgeronde projecten
op basis van het dossier.• KwaliteitsbewakingExterne bureaus voeren in opdracht van het Ministerie van EZ toezichthoudende
missies uit op basis van een steekproef van lopende of afgeronde projecten.
De missies beoordelen de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid.In de periode 2000–2002 zijn zestien projecten onderzocht in de
nieuwe buurlanden. Hieruit kwam naar voren dat de doeltreffendheid van de
projecten matig is, de doelmatigheid slecht en de rechtmatigheid goed. De
Algemene Rekenkamer merkt hierbij op dat de missies zijn uitgevoerd door vier
verschillende bureaus en dat de drie criteria verschillend zijn ingevuld.
Het is niet duidelijk in hoeverre de missies representatief zijn voor
alle PSO-projecten. Uit de evaluaties van het NEI kwam naar voren dat de doeltreffendheid
en doelmatigheid relatief hoog en de impact relatief laag scoren.Verder hanteert Senter nog een aantal instrumenten voor kwaliteitsborging,
zoals:• een accountantsverklaring per project;• reisverslagen van de Senter-projectadviseur;• een letter of observation: een verklaring van de betrokken overheid;• een letter of satisfaction: een verklaring van de begunstigde;• een vragenlijst over de spin-off voor Nederlandse uitvoerders;• een vragenlijst over de effecten bij de begunstigde.Met de hier genoemde instrumenten lijkt de kwaliteit van de informatie
in opzet voldoende geborgd.B 9.3.2 Overige steunBehalve met PSO-gelden wordt er ook met andere EZ-middelen steun verleend
aan de aanstaande nieuwe buurlanden van de EU. Deze overige steun bestaat
uit directe transformatiesteun (hiervan is sprake
als in officiële stukken expliciet transformatie wordt genoemd in de
doelstelling) en uit indirecte transformatiesteun
(hiervan is sprake als steun niet expliciet op de transformatie is gericht,
maar daaraan wel bijdraagt, bijvoorbeeld door bevordering van export of investeringen).Directe transformatieondersteuningOnderstaande tabel geeft een overzicht van de directe EZ-transformatiesteun
naast PSO in de periode 1998–2002, met vermelding van doel en financieel
belang. (NB: De totalen van SENO en IFOM zijn niet weergegeven, omdat het
bij deze regelingen niet gaat om verplichtingen maar om verzekeringen en kredieten.)Overzicht van de directe transformatiesteun van Ministerie
van EZ RegelingDoelGerealiseerde
verplichtingen (c.q. verzekerings- of kredietbedragen) per jaar x 1000 euro  19981999200020012002Totaal** Economische samenwerkingMultilaterale projectenZelfde doelstellingen als PSO. Betreft een apart programma
dat in 1999 is opgegaan in PSO1 3613 6372 269007 267TrustfundsOndersteunen transformatieproces en vergroten marktaandeel Nederlandse bedrijfsleven
bij internationale financiële instellingen en internationale gouvernementele
organisaties2 4902 6022 9063 1297 08718 214Beurzen en managementtrainingMidden- en Oost-Europeanen in staat stellen
om bij een onderneming, organisatie of instelling in Nederland voor hervormingsprocessen
relevante ervaring op te doen1 0525386776626993 628Programma Uitzending Managers (PUM)Stimuleren duurzame ontwikkeling in private
sector Midden- en Oost-Europa door uitzending van (ex)managers die lokale
ondernemingen adviseren over techniek, organisatie, marketing en financiering1 2601 2291 3811 4321 3426 644 Totaal6 1638 0067 2335 2239 12835 753ExportbevorderingStichting Economische Samenwerking Nederland
Opkomende markten (SENO)*Bevordering
Nederlandse kapitaalgoederenexport naar Oost-Europa en andere opkomende markten;
bevordering transformatieproces naar marktgeoriënteerde economie200 214167 042138 754126 202140 543n.v.t.*InvesteringsbevorderingInvesteringsbevordering en technische
assistentie (IBTA-OE/TA-OM)Bevordering van Nederlandse investeringen in Centraal- en Oost-Europa en van
samenwerking tussen Nederlandse en Oost-Europese onder- nemingen door subsidiëring8291 0779349161 2394 995Investeringsfaciliteit opkomende markten
(IFOM)*Bevorderen van investeringen
door Nederlandse bedrijfsleven, voornamelijk in Midden-Europa2 4050000n.v.t.*Totaal exclusief verzekeringen
of kredieten (SENO, IFOM)6 9929 0838 1676 13910 36740 748* Het betreft hier geen verplichtingen maar verzekeringen of kredieten.** De cijfers in deze totaalkolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatie.Voor iedere regeling geldt dat de meeste steun betrekking heeft op Rusland
en de Oekraïne. PUM dekt slechts vijf landen uit de groep van zeventien
onderzochte landen, maar het betreft hier alleen het deel dat door EZ wordt
gefinancierd. BuiZa financiert PUM in tien andere onderzochte landen. Het
bedrag onder IFOM heeft in zijn geheel betrekking op de Oekraïne. SENO
heeft betrekking op tien nieuwe buurlanden, maar vooral op Rusland en de Oekraïne.Indirecte transformatieondersteuningHet Ministerie van EZ telt vier programma's waarbij sprake is van indirecte
transformatiesteun.Overzicht van de indirecte transformatiesteun van EZ RegelingDoelGerealiseerde Verplichtingen 1998–2002Exportbevordering  Programma economische samenwerking projecten
(PESP)Bevorderen export naar andere
dan hoog geïndustrialiseerde westerse landen, met activiteiten gericht
op bilaterale economische samenwerking€ 8,4 miljoenProgramma starters op buitenlandse markten
(PSB)Helpen van kleinere
bedrij- ven gevestigd in landen dicht in de buurt van Nederland bij het zetten
van eerste stappen op een nieuwe buitenlandse markt*Ruim 1% van de PSB-verplich- tingen heeft betrekking
op onderzochte landen; € 52 000 in 2000 en € 110 000
in 2001. Voorlichting en promotie (EVD)Verzorgen van voorlichting en promotie ten behoeve van exportbevordering Economische
samenwerkingOESO Centre for Co-operation with Non-Members (CCNM)Programma's voor «transition economies of
Europe and Central Asia», Zuid-Oost Europa, Rusland en de Baltische
staten**Hiervoor is via Ministerie van BuiZa € 1,3
miljoen verplicht door Ministerie van EZ.B 9.3.3 ConclusieTwaalf van de zeventien onderzochte landen ontvangen steun via PSO van
het Ministerie van EZ. Rusland ontvangt de meeste steun. Behalve PSO, het
grootste instrument, zet het ministerie nog een aantal andere instrumenten
in (mede) gericht op de bevordering van het transformatieproces in Midden-
en Oost-Europa. Hiermee is jaarlijks circa € 10 miljoen gemoeid.De doelformulering van de directe steun is niet in alle opzichten SMART+C.
Bovendien wijkt de begrotingsdoelstelling voor PSO af van de doelstelling
van de afzonderlijke programma's: de transitiedoelstelling is niet genoemd
in de begroting van EZ. De informatieverzameling over het PSO is goed, met
de aantekening dat het ministerie geen informatie bijhoudt over het stadium
van het transformatieproces in de betrokken landen.B 9.4 Steun overige ministeriesOm in kaart te kunnen brengen welke (transformatie)steun er vanuit andere
departementen dan EZ en BuiZa de afgelopen jaren is verleend aan de onderzochte
landen, heeft de Algemene Rekenkamer de ministeries gevraagd om aan de hand
van een vragenlijst een zo compleet mogelijk beeld van de activiteiten te
schetsten. Gevraagd is naar alle activiteiten
en het doel daarvan, de landen waarop de betreffende activiteit betrekking
had, en het financiële belang.De Ministeries van Algemene Zaken (AZ), Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) hebben aangegeven géén activiteiten van betekenis te hebben
in de betreffende landen.De uitgaven van de ministeries die wél activiteiten ondernemen
zijn, niet omvangrijk (zie § B 9.4.1). De aard van de activiteiten
verschilt per ministerie (zie § B 9.4.2). B 9.4.1 Omvang steun overige ministeriesDe met de activiteiten samenhangende uitgaven zijn als volgt.Uitgaven ministeries aan onderzochte landen (x 1000 euro) Ministerie UitgavenBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)0Financiën0 Verkeer en Waterstaat (V&W)668Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM)3 243Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)11 168 Justitie0Defensie0 Totaal15 079Van het totaalbedrag van € 15,1 miljoen is € 11,7
miljoen bestemd voor Rusland. Een groot deel daarvan hangt samen met de Memoranda
of Understanding tussen Rusland en het Ministerie van OCW, gericht op ondersteuning
van hervormingsprocessen in het onderwijs en bilaterale wetenschappelijke
samenwerking.De activiteiten van de Ministeries van BZK, Defensie en Justitie in de
aanstaande nieuwe buurlanden van de EU brengen geen uitgaven met zich mee
(met uitzondering van eventuele reis- en verblijfkosten).Het Ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor de Regeling
Herverzekering Investeringen. In het kader van die regeling staat Financiën
garant voor een bedrag dat jaarlijks maximaal € 453.8 miljoen bedraagt.B 9.4.2 Overzicht activiteiten per ministerieMinisterie van BZKHet Ministerie van BZK heeft steun verleend bij het opstellen van een
«Wet Veiligheidsdiensten» voor Servië en Montenegro in het
jaar 2002.Ministerie van FinanciënHet Ministerie van Financiën heeft de volgende activiteiten geïnitieerd
c.q. ondersteund:• Korte bezoeken van deskundigen aan onder meer Armenië, Georgië,
Macedonië, Kroatië, Moldavië, Oekraïne en Kazakstan. Doel:
uitdragen van hoogwaardige kennis en kunde aan collega-ministeries en aanverwante
organisaties. Periode: 1998–2002. Per jaar wordt € 176 000
begroot in de Financiënbegroting; voor 2002 is er € 35 000
op getrokken.• Deelname aan internationale programma's, met name Eurodouane en
OESO Outreach, onder andere door het organiseren van workshops en seminars.
Betrokken landen: Georgië, Moldavië, Mongolië, Oekraïne,
Rusland, Kazakstan, Kirgizië, Oezbekistan, Belarus, Macedonië, Armenië,
Albanië. Doel: met de inzet van medewerkers kennis en kunde aan collega-ministeries
en aanverwante organisaties uitdragen.1• Uitvoering van de Regeling herverzekering investeringen, bedoeld
voor Nederlandse ondernemingen die duurzaam willen investeren in een of meer
van de betreffende landen en de niet-commerciële risico's willen verzekeren.
Financiën staat garant voor een bedrag dat (jaarlijks) maximaal € 453,8
miljoen bedraagt. • Bijdrage aan de Oost-Europabank (EBRD). Deze is actief in de Midden-
en Oost-Europese landen. De jaarlijkse totale bijdrage van Nederland is opgelopen
van € 3,6 miljoen in 1998 tot € 7 miljoen in 2002.1Ministerie van V&WHet Ministerie van V&W beheert een budget voor beleidsondersteunende
maatregelen in onder meer de regio's Midden- en Oost-Europa en Azië om
bilaterale relaties met landen te versterken. Een groot deel van dit zogeheten
COIB-budget2 is de afgelopen jaren aangewend
ter ondersteuning van de bilaterale bezoeken van de V&W-bewindslieden
en het meereizende bedrijfsleven (zie verder onder VROM voor Memorandum of
Understanding met Rusland).Ministerie van VROMHet Ministerie van VROM verleent steun door middel van de volgende activiteiten:• Memorandum of Understanding met Rusland. Vanuit Nederland zijn
de Ministeries van VROM, V&W en LNV betrokken, vanuit Rusland het «Ministry
of National resources of the Russian Federation». Doel: partijen steunen
bilaterale samenwerking op het gebied van milieu, water en natuurmanagement
op basis van gelijkheid, wederkerigheid en tot beider voordeel.• Memorandum of Understanding met Oekraïne. Vanuit Nederland
zijn de Ministeries van VROM, V&W en LNV betrokken, vanuit Oekraïne
het «Ministry of the Environment and Natural Resources». Doel:
zie hiervoor.• Bijdragen aan het programma «Environment for Europe».
De bijdragen komen ten gunste van landen uit Zuid-Oost Europa, Oost-Europa,
Kaukasus en Centraal-Azië.3• Uitvoering van de Subsidieregeling Internationale Samenwerking
Milieubeheer (SISM). Deze regeling ondersteunt projecten ter bevordering van
internationale samenwerking op het terrein van milieubeheer. Gericht op onder
meer Oekraïne en Rusland.• Opdracht aan de Commissie voor Milieueffectrapportage om advies
uit te brengen over de aanleg van de Baku-Tblisi-Ceyhan-oliepijpleiding (door
Georgië, via Azerbeidzjan naar Turkije).Ministerie van OCWHet Ministerie van OCW heeft de volgende Memoranda of Understanding afgesloten
op het gebied van onderwijs en onderzoek:• Onderwijs: ondersteuning van de hervormingsprocessen in het Russische
onderwijs, om zo de overgang naar een marktgerichte economie en het proces
van democratisering te bevorderen.• Onderzoek: bilaterale wetenschappelijke samenwerking, om enerzijds
de kwaliteit van het Nederlandse onderzoek te verhogen, en anderzijds het
transformatieproces in Rusland te ondersteunen.Ministerie van JustitieHet Ministerie van Justitie heeft met landen in Oost-Europa de volgende
Memoranda of Understanding afgesloten:• Memorandum of Understanding tussen het Ministerie van Justitie
van de Russische Federatie en het Ministerie van Justitie van Nederland. Doel:
meer samenwerking tussen beide landen op het gebied van Justitie.• Memorandum of Understanding tussen het Ministerie van Justitie
van Azerbeidzjan en het Ministerie van Justitie van Nederland. Doel: zie hiervoor. Ministerie van DefensieHet Ministerie van Defensie hanteert het Beleidskader Internationale Militaire
Samenwerking (IMS). Interne doelstelling: verbetering van de operationele
effectiviteit van en lastenverlichting voor de Nederlandse krijgsmacht. Externe
doelstelling: bijdragen aan de inbedding van de krijgsmachten van Midden-
en Oost-Europese landen in een democratische samenleving, verbeteren van de
interoperabiliteit voor deelname aan NAVO/EU-geleide crisisbeheersingsoperaties
en het versterken van de internationale positie van Nederland.B 9.4.3 ConclusieOp drie ministeries na verrichten de overige ministeries op kleine schaal
«eigen» activiteiten die aansluiten bij de taak van het ministerie.B 9.5 Europese ondersteuningOok vanuit Europese programma's ontvangen onderzochte landen transformatiesteun
(zie § B 9.5.1). De rechtmatigheid van deze steunverlening
wordt beoordeeld door de Europese Rekenkamer (zie § B 9.5.2).B 9.5.1 Beschrijving programma'sOost-Europa en Centraal-Azië: TACISHet programma «Technical Assistance to the Commonwealth of Independent
States» (TACIS) richt zich op het verlenen van bijstand aan de Nieuwe
Onafhankelijke Staten en Mongolië bij de sanering en herstel van de economie.
Het programma loopt in dertien van de zeventien onderzochte landen. Het wordt
voornamelijk uitgevoerd door de Europese aanbesteding van projecten voor adviesdiensten.
Nederlandse organisaties zijn als opdrachtnemer betrokken bij de uitvoering
van projecten.Onderstaand overzicht geeft het financieel belang van TACIS weer per land
en per jaar.Overzicht TACIS-gelden per land en per jaar (gerealiseerde
verplichtingen, in miljoenen euro's)  19981999200020012002Totaal*Armenië100801129Azerbeidzjan27102201473Belarus000000Georgië160941443Kazakstan024014 38Kirgizstan01209 21Moldavië020020040Rusland1401015380147521Tadzjikistan0000 0Turkmenistan0900 9Oekraïne44466463113330Oezbekistan290100 39Centraal-Azië   5151 Meerlandenprogramma's2312072752341001 047Totaal4974294414244502 241* De cijfers in deze kolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatie.Bron: 1998 en 1999: EC, jaarverslag TACIS 1999; 2000 en 2001: EC, jaarverslag
externe hulp 2001; 2002: EC, intern.Westelijke Balkan: OBNOVA/CARDSVoor de westelijke Balkan was er tot 2000 het programma OBNOVA. Het programma was gericht op Bosnië-Herzegovina, Kroatië,
Servië en Montenegro en Macedonië. Doel was de ondersteuning van
de wederopbouw, het bevorderen van de terugkeer van vluchtelingen, verzoening
en regionale economische samenwerking en het creëren van de economische
en sociale voorwaarden die ten grondslag liggen aan de ontwikkeling van de
begunstigde landen.Sinds 2000 is OBNOVA (net als het op kandidaat-lidstaten gerichte programma
PHARE) vervangen door het programma «Community Assistance to Reconstruction,
Development and Stability in the Balkans» (CARDS). Het doel van dit programma is het bevorderen van de deelname van
Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Servië en Montenegro
en Macedonië aan het stabilisatie- en associatieproces.1Onderstaand overzicht geeft het financieel belang van OBNOVA/PHARE/CARDS
weer per land en per jaar.Overzicht CARDS/PHARE/OBNOVA-gelden per land en per jaar
(gerealiseerde verplichtingen, in miljoenen euro's)  19981999200020012002Totaal*Albanië43100353845261 Bosnië en Herzegovina19111810110585600 Servië en Montenegro1023209230205677Kosovo131274403201671 067Macedonië2569215642213Kroatië1612186059165Meerlandenprogramma's82192052101Totaal3064518438296553 084* De cijfers in deze kolom zijn niet gecorrigeerd voor inflatie.Bron: 1998–2001: EC, jaarverslag Zuid-Oost-Europa, 2002; 2002: alleen
CARDS, EuropeAid, internet.B 9.5.2 RechtmatigheidDe jaarverslagen van de Europese Rekenkamer kennen een hoofdstuk over
externe steunmaatregelen, waaronder TACIS, PHARE en de steun aan de Balkan.
Vanaf 1999 is ieder jaar een wisselend onderdeel van de begroting gecontroleerd:• 1999: controle van het gedecentraliseerde implementatiesysteem
van PHARE; controle van speciale fondsen (PHARE en TACIS), controle van NGO's
(steun aan ontwikkelingslandenden), controle van steun aan Bosnië.• 2000: intensieve controle van TACIS.• 2001: controle van voedselhulp en humanitaire hulp, en meer algemene
opmerkingen over de hervormingen van de interne-controlesystemen en werkzaamheden
dienst Interne audit van de Commissie.• 2002: controle van alle programma's op het gebied van externe steunmaatregelen
gecontroleerd, met deze keer als invalshoek de toezichtsystemen en -controles.De Europese Rekenkamer heeft over de afgelopen jaren fouten en tekortkomingen
geconstateerd, maar deze waren «niet kwantificeerbaar» (1998),
«niet significant» (1999), en de hulp was «over het geheel
genomen wettig en regelmatig» (2000). Over het jaar 2001 concludeerde
de Europese Rekenkamer dat «de gedane betalingen weliswaar wettig en regelmatig waren op het niveau van de Commissie, maar dat er wegens
tekortkomingen in de interne-controleprocedures van de uitvoerende partners
onregelmatigheden op lokaal niveau waren.» Deze conclusie heeft echter
alleen betrekking op humanitaire hulp en voedselhulp, en niet op TACIS en
CARDS.Over 1998 heeft de Europese Rekenkamer opmerkingen gemaakt over de inschrijvingsprocedures
voor TACIS-projecten. Over 2002 beoordeelde de Europese Rekenkamer de toezichtsystemen
en -controles van de delegaties van de Europese Commissie die TACIS en CARDS
uitvoeren als «over het algemeen bevredigend». Zij had echter
wel kritiek op de uitvoerende organisaties van EuropeAid: «De toezichtsystemen
en -controles van de Commissie waren nog niet voldoende ontwikkeld om haar
zekerheid te verschaffen over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende
verrichtingen op het niveau van de organisaties die projecten voor EuropeAid
uitvoeren.»1B 9.5.3 ConclusieDe omvang van de Europese steun aan de onderzochte landen in de periode
1998–2002 is meer dan € 5 miljard. De specifieke aandacht
die de programma's van de Europese Rekenkamer krijgt wisselt per jaar. De
Europese Commissie heeft volgens de Europese Rekenkamer niet voldoende zekerheid
over de wettigheid en regelmatigheid van de onderliggende verrichtingen.Het overzicht op de volgende pagina geeft niet meer dan een impressie
van het financieel belang per land in de periode 1998–2002; een belangrijk
deel van de gegevens, met name de indirecte steun, betreft niet de gerealiseerde
verplichtingen maar de uitgaven.De weergegeven bedragen zijn duizenden euro's.BIJLAGE 10EU-ONDERZOEKEN NATIONALE REKENKAMERSBIJLAGE 11PREJUDICIËLE BESLISSINGEN EN ZAKEN VOOR HET HOF VAN
JUSTITIE 2000200120022003*NETTO
TOTAAL BrutoGevoegdBrutoGevoegdBrutoGevoegdBrutoGevoegd  BE1111211310 336,9%DK2 2 3 1 81,7%DUI475391529427311524,2%GRI3 2 1 4 102,1%SPA843 5 0 122,5%FRA18 8 814 377,8%IRL2 2 1 0 51,1%ITA15 1331524 428,8%LUX4 2 0 1 71,5%NL20312 1018 469,7%OOS10 8 47211945912,4%POR7 4 3 1 153,2%FIN2 2 6 2 122,5%ZWE4 5 3 3 153,2%VK15 21318110 6012,6%Totaal168131352216231847476100,0%Netto155 113 131 77 476 * Telling tot 7 juli 2003.XNoot1Publicatieblad der Europese Gemeenschappen, C161 E dd 10 juli 2003,
vragen van het lid Meijer (NL) aan de Europese Commissie.XNoot2Te raadplegen op www.rekenkamer.nl.XNoot1In de ontwerp-EU-grondwet wordt de Europese Rekenkamer genoemd onder de
«overige instellingen».XNoot1Algemene begroting van de EU 2003.XNoot2Zie voor een toelichting op het systeem van eigen middelen het EU-trendrapport
2003, § 4.2.1.XNoot3Europese Commissie/DG Budget: Financial report 2002 tabel 11.XNoot4Europese Commissie: cijfers uit de Voorlopige Rekening 2002; stand per
16 april 2003.XNoot5De inhouding van de lidstaten op de af te dragen eigen middelen wegens
(verhoogde) perceptiekostenvergoeding nam in 2002 toe ten opzichte van 2001
met ruim € 2 miljard.XNoot1Op 23 juni 2000 is te Cotonou (Benin) de Partnerschapsovereenkomst tussen
de staten in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan en de Europese
Gemeenschap (EG) en haar lidstaten ondertekend. Op basis van het tot deze
overeenkomst behorende Financieel Protocol hebben de EU-lidstaten op 18 september
2000 een intern akkoord gesloten over de financiering en het beheer van de
steun, en een intern akkoord over maatregelen en procedures voor de tenuitvoerlegging
van de overeenkomst.XNoot2Verordening (EG) nr.2012/2002 van de Raad van 11 november 2002 tot
oprichting van het Solidariteitsfonds van de Europese Unie.XNoot3Het Solidariteitsfonds is opgenomen in de begroting onder B2–400,
ingevolge het interinstitutioneel akkoord van 7 november 2002 tussen
het Europees Parlement, de Raad en de Commissie over de financiering van het
Solidariteitsfonds, Publicatieblad L 358 van 31 december 2002.XNoot1Prognose mei 2003 van de Europese Commissie/DG Budget IP/03/663 d.d. 12 mei
2003.XNoot1Opmerkingen van de Europese Commissie naar aanleiding van het Jaarverslag
van de Europese Rekenkamer 2001.XNoot2De Gewijzigde en Aanvullende begroting 2003, nr. 7.XNoot3Het Jaarverslag Europese Rekenkamer, 2001/3.11.XNoot1Jaarverslag Europese Rekenkamer, 2002.XNoot1Verslag van de Ecofinraad Kamerstukken II 2002/2003, 21 501–07
nr. 392.XNoot1Verslag Europees Parlement, zittingsdocument A5–0109/2003.XNoot2Europees Parlement/CBC – 11 juni 2003/ Werkdocument Rapporteur:
J. J. B. de Perogordo inzake kwijting begrotingsjaar 2002: Algemene
begroting EG, Afdeling III – Commissie. Zie PE 328678 en DT/488366NL.doc.XNoot1Gemeenschappelijk landbouwbeleid, structuurbeleid, intern beleid, externe
maatregelen, pre-toetredingssteun en administratieve uitgaven.XNoot2Intern wordt bij de Europese Rekenkamer gesproken over «pijlers».XNoot1Voorontwerp van begroting 2004. Ten tijde van het opstellen van dit rapport
moest de tweede lezing door het Europees Parlement nog plaatsvinden.XNoot2Met uitzondering van Cyprus, waar geen volksraadpleging is gehouden.XNoot3Deze opmerking staat in het syntheseverslag over 2002, waarin de Europese
Commissie onder meer weergeeft welke actiepunten er zijn naar aanleiding van
de bevindingen van de Internal Audit Service. Zie voor meer informatie over
het syntheseverslag § 5.2.1.XNoot4Hier komen alleen enkele onderwerpen uit het acquis communautaire aan
de orde met een directe relatie met financieel beheer en controle of vanwege
het financieel belang. Behalve op deze terreinen is volgens de Commissie ook
nog veel verbetering nodig op het gebied van erkenning van diploma's, staatsteun,
controle op de visserijsector, voedselveiligheid, dierenwelzijn, gelijke behandeling
en transportbeleid.XNoot5In Cyprus, Hongarije, Polen en Tsjechië.XNoot6In Cyprus, Hongarije, Malta, Polen en Slowakije.XNoot7De bevindingen in het verslag van 16 juli 2003 zijn gebaseerd op informatie
die door de toetredende landen zelf is verstrekt op basis van vragenlijsten
van de Europese Commissie.XNoot1De vergadering van de presidenten van de nationale rekenkamers van de
EU-lidstaten, van de rekenkamers van de tot de EU toetredende landen, en van
de Europese Rekenkamer.XNoot2Commission Press Room, CA/03/29.XNoot1Verordening (EG) 1467/1997. Tenuitvoerlegging procedure bij buitensporige
tekorten, versie 14 november 2002.XNoot2Conclusies van voorzitterschap van de Europese Raad Barcelona, maart 2002.XNoot3Mededeling van de Europese Commissie aan de Raad en het Europees Parlement,
21 mei 2003/283.XNoot1Verslag Ecofin 24 en 25 november 2003 www.minfin.nl.XNoot2Europese Commissie/DG EFZ-rapportage «Toetredende landen»
nr. 17, d.d. september 2003.XNoot1Zie publicatie van de Europese Commissie COM (2001) 428.XNoot2Zie publicatie van de Europese Commissie COM (2002) 275.XNoot1Zie publicatie van de Europese Commissie COM (2002) 278.XNoot2Zie publicatie van de Europese Commissie COM (2002) 276.XNoot3Het aantal prejudiciële verwijzingen zal naar verwachting in ieder
geval toenemen als gevolg van de toetreding van tien nieuwe lidstaten in mei
2004. Ook na de toetreding van Zweden, Finland en Oostenrijk nam het aantal
verwijzingen toe, alsmede de procesduur.XNoot1Http://www.ueitalia2003.itXNoot1De Staat van de Europese Unie, Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004,
29 201, nr. 1.XNoot1Zie onder meer: persbericht 10 272/03 (Presse 164), via http://ue.eu.int/pressData/en/
agicult/76151.pdf.XNoot1«A modern regional policy for the United Kingdom», HM Treasury
e.a., maart 2003. Te downloaden via de website www.hm-treasury.gov.uk.XNoot2A. Sapir e.a., An agenda for a growing Europe. Making
the EU economic system deliver. Brussel, juli 2003.XNoot1Dit is de nieuwe benaming voor het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid.XNoot2Deze ruimte is gebaseerd op titel IV van het EG-Verdrag en titel VI van
het EU-Verdrag en het in deze verdragen geïntegreerde Schengenacquis.
Delen van de in de derde pijler van het Verdrag van de Europese Unie (1993)
opgenomen onderwerpen werden naar de nieuwe titel IV van de eerste (communautaire)
pijler verplaatst. Dit betrof onder meer visa, asiel, immigratie en andere
beleidsterreinen die verband houden met het vrije verkeer van personen, zoals
de controle aan de buitengrenzen en justitiële samenwerking in burgerlijke
zaken. De gewijzigde derde pijler (Titel VI) – waaraan het Verdrag van
Amsterdam het voorkomen en bestrijden van racisme en vreemdelingenhaat heeft
toegevoegd – is veel meer gericht op de politiële en justitiële
samenwerking in strafzaken en op strafrechtelijke harmonisatie.XNoot3Het scorebord werd ingesteld om de vooruitgang van het door de Europese
Raad van Tampere(1999) goedgekeurde programma voor de totstandkoming van een
ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid bij te houden.XNoot1Het Verdrag van Amsterdam biedt onder titel VI van het EU-verdrag aan
de lidstaten de mogelijkheid tot nauwere samenwerking in het kader van de
EU.XNoot2Conclusies van het Voorzitterschap d.d. maart 2003.XNoot1COM (2002) 426 def van 24 juli 2002.XNoot2COM(2003) 391 def van 9 juli 2003.XNoot1Modernisation of the Accounting System of the European Communities –
COM (2002) 755 Final.XNoot2Gekozen is voor het SAP-systeem als vervanger van het oude SINCOM2-systeem.
Hieraan zullen stap voor stap de lokale systemen van de DG's worden gekoppeld.XNoot1COM (2000)254 def. Actieplan voor 2001–2003 van 15 mei 2001.XNoot2De strategische aanpak (Mededeling Europese Commissie van juni 2000) geldt
voor de begrotingsjaren 2001–2005. COM (2000) 358 def.XNoot1In dit deel van het EU-trendrapport wordt gesproken over nationale rekenkamers.
Hiermee wordt gedoeld op de rekenkamers op rijks- dan wel federaal niveau.
Deze worden ook wel aangeduid als de «supreme audit institutions».XNoot1In de werkgroep structuurfondsen participeren de rekenkamers van Denemarken,
Duitsland, Spanje, Finland, Griekenland, Italië, Nederland, Portugal,
het Verenigd Koninkrijk en Zweden.XNoot2Nederland, Denemarken, Verenigd Koninkrijk, Spanje, Portugal, Italië,
Frankrijk, Duitsland.XNoot1Report by the Comptroller and Auditor General, HC 710 Session 2002–2003,
12 June 2003.XNoot1Speciaal verslag nr. 1/2003.XNoot2Speciaal verslag nr. 7/2003.XNoot3Speciale verslagen nrs. 5 en 6/2003.XNoot4Speciaal verslag nr. 4/2003.XNoot1Speciale verslagen nrs. 11, 12 en 13.XNoot1Voor de EU-sectoren structuurfondsen, landbouwuitgaven en eigen middelen.XNoot2COM (2002) 348: Titel II, pagina 39/40: Door de lidstaten genomen maatregelen
ter uitvoering van artikel 280 EG-Verdrag. Een project gericht op een betere
afbakening van de begrippen «controle» en «sanctie»
is gaande.XNoot3COM (2002) 348: p. 52 e.v.XNoot4In de praktijk lopen volgens de Europese Commissie de meldingen van de
verschillende lidstaten van fraude en onregelmatigheden nog sterk uiteen [bron:
COM( 2002) 348 p. 98 e.v.XNoot5COM (2003) 445.XNoot1Volgens de Commissie hangt de toename in 2002 van het financieel meldingenniveau
in Nederland samen de melding van negentien gevallen van sigarettensmokkel
met een totale meldingswaarde van ruim € 50 miljoen. COM (2003)
445, 10.2.3.XNoot2COM( 2002) 348, p. 89, 8.2.XNoot1COM (2003) 445.XNoot2De taskforce onderzoekt daarnaast de openstaande terugvorderingen voor
Italië uit de jaren vóór 1995.XNoot3COM(2003) 391 def. van 23–7-2003/ blz. 24.XNoot12003/C222 E/058, schriftelijke vraag E-3236/02.XNoot2Artikel 249, derde alinea EG-Verdrag.XNoot3Artikel 228, lid 2, jo. 226 EG-Verdrag.XNoot4Gevoegde zaken C-6/90 en C-9/90, Francovich en Bonifaci.XNoot1Ontleend aan Scorebord van de Interne Markt, IP/03/1272 van 19 september
2003, http://europa.eu.int/comm/internalmarket/en/ update/score/index.htm.XNoot1Europese Commissie, Fourth annual survey on the implementation and enforcement
of Community environmental law 2002. Brussel, 7 juli 2003.XNoot2Het toezicht op de juiste toepassing en naleving van EG-regelgeving is
de taak van de Europese Commissie. In het EU-trendrapport 2003 is met name
dit toezicht aan de orde geweest.XNoot1De rechterlijke instanties van de lidstaten zijn tevens gemeenschapsrechters,
onder meer voorzover zij toezicht uitoefenen op de wijze waarop de bestuursorganen
van de lidstaten het gemeenschapsrecht uitvoeren.XNoot2Een samenvattend overzicht is opgenomen in bijlage 11.XNoot3Jaarverslag Hof 2002, gerechtelijke statistieken, tabel 16. De internetsite
van het Hof (http://curia.eu.int) bevat geen getallen voor de verwijzingen
in de periode vanaf 1-1-2003.XNoot4Jaarverslag Hof 2002, gerechtelijke statistieken, tabel 16.XNoot5Einddatum zoekactie van de Algemene Rekenkamer naar arresten van het Hof
van Justitie naar aanleiding van verzoeken om een prejudiciële beslissing
op de Curia-site van het Hof van Justitie (http://curia.eu.int).XNoot6De aantallen per jaar: 2000 (155), 2001 (113), 2002 (131) en 2003 (77).
Dit betreft het netto aantal zaken. Dit houdt in dat zogenoemde «gevoegde
zaken» over hetzelfde onderwerp die tegelijkertijd zijn behandeld, als
één zaak zijn geteld.XNoot1De werkdruk van het Hof zal mogelijk verder oplopen als ook het Europees
handvest van fundamentele rechten wordt opgenomen in de nieuwe Europese grondwet
(zie § 4.3.1). Vanuit het oogpunt van efficiëntie is de opname
van dit handvest niet toe te juichen omdat alle 25 lidstaten al het Europees
Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) hebben ondertekend, waaraan een
eigen rechtsgang is gekoppeld. Het EVRM valt binnen het regime van de Raad
van Europa, een organisatie die losstaat van de EU en waarvan alle EU-lidstaten
lid zijn.XNoot1Jaarverslag Europese Rekenkamer 2002.XNoot2In Griekenland is het GBCS nog niet operationeel.XNoot3Zie voor een toelichting op dit begrip hoofdstuk 11, 11.3.XNoot4De betaalorganen moeten zijn erkend aan de hand van eisen van de Europese
Commissie. In Verordening (EG) 1663/95, laatstelijk gewijzigd bij Verordening
(EG) 2025/2001, zijn voorwaarden (richtsnoeren) gesteld voor de erkenning
van zogenoemde «betaalorganen».XNoot1Bij het samenstellen van het overzicht is bijlage 6 van dit EU-trendrapport
2004 als uitgangspunt genomen; dit bevat de stand van zaken van eind september
2003. Voor de periode 2000–2003 zijn 42 rapporten onderzocht op karakter
en onderzoeksaspecten. Wegens het ontbreken van websites of de ontoegankelijkheid
daarvan kon de aard van de rapporten/onderzoek voor de rekenkamers van Italië
en Portugal niet worden vastgesteld. Van de 42 rapporten hebben 33 betrekking
op de EU-geldstromen, waarvan 23 op de structuurfondsen.XNoot1Deze zaken betroffen de uitleg van (bepalingen van) Verordening (EEG)
nr. 3508/92 van de Raad van 27 november 1992 tot instelling van een geïntegreerd
beheer- en controlesysteem voor bepaalde communautaire steunregelingen, en
van (bepalingen van) Verordening (EEG) nr. 3887/92 van de Commissie van 23 december
1992 houdende uitvoeringsbepalingen inzake het geïntegreerde beheer-
en controlesysteem voor bepaalde communautaire steunregelingen, zoals gewijzigd
bij Verordening (EG) nr. 1648/95 van de Commissie van 6 juli 1995, al
dan niet gelezen in onderlinge samenhang of in samenhang met andere verordeningen
en richtlijnen op het gebied van het GLB/landbouw (sectoriële regelingen).XNoot2Zaken C-369/98 [Verenigd Koninkrijk 2000], C-417/00 en C-63/00 [Duitsland
2002] en C-304/00 [Verenigd Koninkrijk 2002].XNoot1De afrekening van de Nederlandse programma's wordt beschreven in hoofdstuk
18 van dit EU-trendrapport.XNoot2Europese Rekenkamer, Jaarverslag over het begrotingsjaar 2002, p. 181
en 207.XNoot1Zie bijvoorbeeld: Europese Rekenkamer, Speciaal verslag nr. 7/2003 over
de uitvoering van de programmering van de acties in de periode 2000–2006
in het kader van de Structuurfondsen. Luxemburg, mei 2003.XNoot2Verordening 438/2001 van de Europese Commissie.XNoot1Publicatieblad der Europese Gemeenschappen, C 172 van 18/6/1999, p. 1,
onder E.XNoot1De Staat van de Europese Unie, Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003,
29 201, nr. 1, blz. 161.XNoot1Rijksbegroting 2004, Hoofdstuk V, Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004,
29 200, nr. 2.XNoot1Financieel Verslag van de Europese Commissie over 2002, tabel 11/ontvangsten
EU 2002.XNoot2Staat van de Europese Unie, Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004,
29 201, nr. 1. Perceptiekosten zijn de kosten van inning van de landbouwheffingen
en invoerrechten. De lidstaat mag hiervoor een bepaald gedeelte inhouden op
de afdracht. Deze vergoeding is in 2002 met terugwerkende kracht tot 2001
verhoogd.XNoot3Brief minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) d.d. 17 september
2003 aan de voorzitter van de Tweede Kamer (LNV-kenmerk VVA 2003/2728).XNoot1Informatie directoraat-generaal Regio. «Closure audits» zijn
onderzoeken naar programma's die op korte termijn zullen worden afgesloten.XNoot2Speciaal verslag nr. 1/2003.XNoot1Het Hoofdproductschap voor Akkerbouwproducten (HPA).XNoot2Speciaal verslag nr. 7/2003.XNoot3Rapport bij het Financieel jaarverslag van het Rijk; uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek
Rijk verantwoord, de departementale Rapporten bij de jaarverslagen over 2002
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 881).XNoot1BSE: Bovine Spongiforme Encephalopathie.XNoot2Jaarverslag Diergezondheidsfonds 2002, Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003,
28 880, nr. 46.XNoot3Brief van de minister van LNV d.d. 20 juni 2003, kenmerk VVA 2003/1812,
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer.XNoot4Aanvankelijk bevatte de Rijksbegrotingsvoorschriften 2003 deze verplichting,
maar in januari 2003 werden de voorschriften aangepast en werd de verplichting
opgelegd voor het jaar 2004.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003, 28 800, nr. 1–2.XNoot1Vóór de afsluiting van elk programma moet ten minste 5%
van de totale in aanmerking komende uitgaven worden gecontroleerd.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003 nr. 28 615.XNoot1Deze voorwaarden («richtsnoeren») zijn vastgelegd in Verordening
(EG) 1663/95, laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) 2025/2001.XNoot2Het EOGFL-G ken een gebroken boekjaar dat loopt van 16 oktober tot
en met 15 oktober van het daaropvolgende jaar.XNoot3Rapport LEI, C. J. A. M. de Bont et al., Hervormingen Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, maart 2003.XNoot1In Verordening (EEG) nr. 3508/92 is bepaald dat elke lidstaat een GBCS
(«geïntegreerd systeem») invoert. Het systeem moet de volgende
onderdelen omvatten: een databank; een alfanumeriek systeem voor de identificatie
van de percelen landbouwgrond; een alfanumeriek systeem voor de identificatie
en de registratie van de dieren; steunaanvragen; een geïntegreerd controlesysteem
voor administratieve controles en fysieke controles.XNoot2Verordening (EG) nr. 1258/1999 van de Raad van 17 mei 1999 betreffende
de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.XNoot3Alleen voor het gedeelte van de kosten die zij bij controles op landbouwarealen
maken voor de toepassing van teledetectie, kunnen de lidstaten jaarlijks bij
de Commissie een verzoek indienen om een bijdrage van de Gemeenschap. Het
gaat daarbij primair om de levering van satellietbeelden.XNoot1De Algemene Rekenkamer heeft zelf geen onderzoek gedaan naar de betrouwbaarheid
van deze gegevens. Wel heeft zij aanvullend een beperkt IT-onderzoek uitgevoerd
om de voorwaarden rond de integriteit van de gegevensbestanden te toetsen.
Zie § 18.1.3.XNoot2GBCS-Verordening (EG) 2419/2001.XNoot3IT Audit of LASER, door Deloitte en Touche, Rapport follow-up aanbevelingen
rapport D&T door de Interne Auditdienst van LASER en het rapport inzake
de certificerende audit van Laser over het EOGFL-begrotingsjaar 2002.XNoot1De reden dat hier nu pas aandacht aan wordt besteed is dat de uiterste
inleverdatum voor de eindrapportage 31 maart 2003 was.XNoot1Ontleend aan het verslag van bevindingen bij de oude accountantsverklaring
van 31 oktober 2002. De herziene verklaring en de herziene betalingsaanvraag
waren per november 2003 nog niet beschikbaar.XNoot2Algemene Rekenkamer, Rapport bij het Jaarverslag 2002 van het Ministerie
van Economische Zaken (XIII), Den Haag, 21 mei 2003, p. 35–37.XNoot3Deze gedragslijn is niet formeel vastgelegd of vastgesteld, maar wel aan
het Ministerie van EZ medegedeeld. (Verslag van bevindingen bij de artikel-8-verklaring
d.d. 31 oktober 2002.) Volgens het Ministerie van EZ is de interpretatie
van Flevoland in overeenstemming met de uitkomst van het overleg met de Europese
Commissie dat sprake moet zijn van een «aantoonbaar onomkeerbaar proces».XNoot4Er worden hier afwisselend bedragen in euro's en guldens genoemd. Het
bleek vaak onmogelijk de huidige vaste omrekenkoers van de euro te hanteren
omdat veel bedragen van voor 1999 stammen, toen de wisselkoers gulden-ECU
nog fluctueerde. De fluctuaties in de wisselkoersen hebben voor sommige programma's
nadelig uitgepakt.XNoot5Ontleend aan de accountantsverklaringen bij de einddeclaratie en het daarbij
horende verslag van bevindingen. Aanvullende informatie komt onder meer uit
de eindrapporten, de reviewverslagen en de verslagen van de 5%-controle.XNoot6Groningen-Drenthe, Twente, Arnhem-Nijmegen, Zuidoost-Brabant en Zuid-Limburg.XNoot1Driemaal vanwege onzekerheden in de verantwoording en éénmaal
vanwege onzekerheden in de controle. In het programma Zuidoost-Brabant kwamen
beide beperkingen voor.XNoot2De Algemene Rekenkamer rapporteerde al over deze problematiek in het Rapport
bij het Jaarverslag 2002 van het Ministerie van Economische Zaken, Den Haag,
21 mei 2003, p. 34–37.XNoot3Ontleend aan de gewaarmerkte einddeclaratie en de bijbehorende accountantsverklaring
d.d. 6 februari 2003. Ondanks herhaaldelijke verzoeken kon de Algemene
Rekenkamer niet beschikken over de informatie uit het eindverslag van het
EOGFL-O-programma.XNoot1FIOV is de naam van het programma in het kader van doelstelling 5a, maar
is ook de naam van het Europese structuurfonds voor de visserij waaruit dit
programma wordt gefinancierd. Uit het structuurfonds FIOV zijn ook projecten
gefinancierd in het doelstelling 1-programma Flevoland en het communautaire
initiatief Pesca.XNoot2Ontleend aan de accountantsverklaringen («artikel-8-verklaringen»)
en het daarbij horende verslag van bevindingen, de eindverslagen en de verslagen
van de 5%-controles. De Algemene Rekenkamer kon helaas nog niet beschikken
over de verslagen van de reviews die door de Auditdienst van het Ministerie
van LNV begin 2003 zijn uitgevoerd.XNoot3Groningen-Drenthe, Friesland, Noordwest-Overijssel, Zeeuwsch Vlaanderen
en Peelregio.XNoot1Overige reviewverslagen ware bij het ter perse gaan van dit rapport nog
niet beschikbaar.XNoot2De review van 18 december 2002 is uitgevoerd door de auditdiensten van
LNV en EZ gezamenlijk en omvatte tevens het doelstelling-2-programma Groningen-Drenthe.XNoot3Doelstelling 1, 2, 3, 4 en 5b.XNoot4Adapt, Employment, MKB-initiatief, Urban, Leader, Konver II, Resider II
en Pesca.XNoot1Volgens informatie van het Ministerie van SZW heeft de Europese Commissie
inmiddels gemeld dat de juiste omrekenkoersen impliciet zullen worden opgenomen
in de definitieve beschikkingen.XNoot2Krachtens artikel 24 van verordening (EG) nr. 4253/88 kan de Europese
Commissie na de vaststelling van onregelmatigheden overgaan tot het verminderen,
schorsen of intrekken van communautaire steun, nadat de betrokken lidstaat
of de door hem aangewezen autoriteit de gelegenheid heeft gekregen dienaangaande
opmerkingen kenbaar te maken.XNoot3Beschikking van 12 maart 2002 C(2002) 970.XNoot1Het gaat hier om ESF1, ESF2, ESF3, ESF5b en de communautaire initiatieven
MKB-initiatief, Urban, Konver II en Resider.XNoot2Artikel 8 van Verordening 2064/97 schrijft voor: «Uiterlijk op het
tijdstip waarop het verzoek om betaling van het eindsaldo en de laatste uitgavenaangifte
voor elke vorm van bijstandsverlening wordt ingediend, doen de lidstaten de
Commissie een door een van de uitvoerende dienst onafhankelijke persoon of
instantie opgestelde verklaring toekomen. (..) In deze verklaring worden de
bevindingen van de in de afgelopen jaren verrichte controleonderzoeken samengevat
en wordt een algemene conclusie getrokken inzake de rechtmatigheid en de regelmatigheid
van de verrichtingen waarop de laatste uitgavenafgifte betrekking heeft.».XNoot1Jaarlijks overleg tussen Europese Commissie en het Ministerie van SZW
naar aanleiding van het ingediende jaarverslag ESF in een gegeven jaar.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 26 642, nr. 59.XNoot3In bijlage 4 wordt de eindrapportage van de communautaire initiatieven
meer in detail behandeld. ESF blijft in deze paragraaf buiten beschouwing.XNoot4Dit programma verschilt van het Interreg-programma Euregio Maas-Rijn,
gericht op samenwerking tussen overheden en bedrijven in de Limburgse grensregio.XNoot1Hoewel niet alle landen in Oost-Europa, Centraal Azië en de westelijk
Balkan feitelijk zullen grenzen aan de EU van 25 lidstaten, komen zij er wel
letterlijk en figuurlijk een stapje dichterbij. Daarom zullen zij in het vervolg
worden aangeduid als de «nieuwe buren» van de EU.XNoot1Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije,
Tsjechië respectievelijk Bulgarije en Roemenië. Hiermee wordt de
indeling van de begroting van de EU gevolgd waar sinds 2000 een apart hoofdstuk
pre-toetredingssteun in voorkomt dat betrekking heeft op deze landen. De steun
aan Cyprus, Malta en Turkije wordt buiten beschouwing gelaten. De problematiek
in deze landen is duidelijk anders, de steun is veel minder omvangrijk en
valt onder het hoofdstuk externe maatregelen van de begroting van de EU.XNoot2Tot 2000 werden er onder PHARE ook verplichtingen aangegaan in Albanië,
Bosnië Herzegovina en Macedonië.XNoot1De Europese Commissie spreekt in dit verband van een «wider Europe»
(maar betrekt daarin ook het zuidelijk Middenlandse-Zeegebied). Het Ministerie
van BuiZa heeft in een brief van 10 juli 2000 aan de Tweede Kamer, Tweede
Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 800 V, nr. 115, ook eens het
begrip «nieuwe buren» gebruikt voor de landen Rusland, Belarus
en Oekraïne.XNoot2ODA: Offcial Development Assistance.XNoot1De Algemene Rekenkamer definieert SMART-C als: specifiek, meetbaar, afgesproken,
realistisch, tijdgebonden en consistent.XNoot1De gegevens zijn gebaseerd op de ruwe data van een verkenning van het
Ministerie van Financiën (Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002,
24 202 en 26 264, nr. 15).XNoot1Op 20 december 2002 heeft de Directie Accountancy Rijksoverheid (DAR)
decentrale overheden een toelichtende brief en een informatiemodel «meldingen
wet TES» ten behoeven van de rapportage over de wet TES toegestuurd.XNoot2Zie de website www.minfin.nl.XNoot1Brief DAR 2003–498M, Onderwerp: Rapportage uitvoering wet TES mei-december
2002, zie bijlage 3.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 24 202 en 26 264,
nr. 15.XNoot3Het Ministerie van BuiZa heeft maart 2002 een toelichtende brief en genoemde
vragenlijst doen uitgaan naar de Nederlandse ambassades in de lidstaten met
het verzoek hierover informatie in te winnen, en deze informatie voor 1 juni
2002 naar het Ministerie van BuiZa en Financiën te sturen. Brief DAR
2002–096M, Onderwerp: Verzoek aan Nederlandse ambassades in EU-lidstaten.XNoot4De zes ambassades die aan het onderzoek hebben meegedaan waren ambassades
in de volgende landen: Portugal, Spanje, Zweden, Italië, Ierland en Duitsland.XNoot5De Algemene Rekenkamer heeft deze informatie binnen de reikwijdte van
haar onderzoek niet op juistheid onderzocht.XNoot1In de ontwerp-EU-grondwet wordt de Europese Rekenkamer genoemd onder de
«overige instellingen».XNoot1Praag, 10 december 2003 ECA/03/29.XNoot1Bron: Ministerie van EZ, Brief aan Tweede Kamer inzake structuurfondsen,
najaar 2003. De Algemene Rekenkamer merkt op dat er een optelfout zit in de
tabel, bij het programma Urban, deelprogramma's Amsterdam en Rotterdam. Tevens
bevat de tabel enkele mineure afrondingsverschillen.XNoot1Amsterdam en Den Haag hebben naast EFRO-gelden ook ESF-gelden ontvangen;
hierover wordt separaat gerapporteerd aan de Europese Commissie.XNoot2Algemene Rekenkamer, Europese gelden voor de grote steden. Den Haag, december
1998.XNoot3Ecorys, Ex-post evaluatie URBAN-programma's 1994–1999. Rotterdam,
juni 2002. In opdracht van het Ministerie van BZK.XNoot1Na vragen van de Commissie heeft het Ministerie van LNV op 28 augustus
2003 een herzien eindverslag ingediend. Er is geen nieuwe accountantsverklaring
of einddeclaratie opgesteld. Ondanks herhaalde verzoeken heeft de Algemene
Rekenkamer bij het Ministerie van LNV geen inzicht gekregen in de vragen van
de Europese Commissie, noch in de bijlage(n) bij het herziene eindverslag
van Pesca.XNoot1NWMA: Northwestern Metropolitan Area; Irma: Interreg Rijn-Maas-activiteiten.
Zie over de afrekening van Interreg IIc ook het rapport van de Algemene Rekenkamer:
Rapport bij het Jaarverslag 2002 van het Ministerie van VROM, 21 mei 2003.XNoot2Ministerie van VROM, Auditors report at the closure of the Interreg IIC
programme NWMA, Den Haag, 13 november 2002.XNoot3Zie B 4.2.XNoot1Van de totale einddeclaratie van circa € 119 miljoen krijgt
Nederland circa € 77 miljoen aan Europese subsidies.XNoot2Ministerie van VROM, Mededeling bij de afsluiting van het Interreg IIC-programma
IRMA, Den Haag, 27 maart 2003.XNoot3De Algemene Rekenkamer had eind november 2003 nog geen inzicht in de reactie
van het Ministerie van VROM.XNoot1Zie ook de conclusies en aanbevelingen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer Euregio's: grensoverschrijdend financieel beheer van 28 maart 2002.XNoot1Een GVE is een volwassen rund.XNoot1COM (2002) 426 def. van 24 juli 2002.XNoot2COM (2003) 391 def van 9 juli 2003.XNoot1Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Slovenië, Slowakije,
Tsjechië respectievelijk Bulgarije en Roemenië. Hiermee wordt de
indeling van de begroting van de EU gevolgd waar sinds 2000 een apart hoofdstuk
pre-toetredingssteun in voorkomt dat betrekking heeft op deze landen. De steun
aan Cyprus, Malta en Turkije wordt in het onderzoek van de Algemene Rekenkamer
buiten beschouwing gelaten. De problematiek in deze landen is duidelijk anders,
de steun is veel minder omvangrijk en valt onder het hoofdstuk externe maatregelen
van de begroting van de EU.XNoot2Tot 2000 werden er onder PHARE ook verplichtingen aangegaan in Albanië,
Bosnië Herzegovina en Macedonië.XNoot3Vandaar de oorspronkelijke betekenis van PHARE: Pologne, Hongrie: Aide
à la Reconstruction Economique.XNoot4Verordening (EEG) nr. 3906/89.XNoot5Beschikking van de Commissie, C(2002)3303–2 van 6 september 2002.XNoot6Instrument for Structural Policies for Pre-Accession.XNoot7Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië,
Slovenië, Slowakije en de Tsjechische Republiek.XNoot8Verordening (EG) nr. 1267/1999.XNoot9Pre-Accession Measures for Agriculture and Rural Development.XNoot10Verordening (EG) nr. 1268/1999.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 23 987, nr. 12, p. 6.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 23 987, nr. 12, p. 5.XNoot1Verder in deze bijlage is een overzicht opgenomen van de begrotingsuitvoering
per programma en per jaar en een uitsplitsing naar landen.XNoot2Gegevens Europese Rekenkamer.XNoot3Het betreft projecten in Bulgarije en Estland.XNoot4Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen en Slovenië.XNoot5Europese Rekenkamer, JV 2002, Bijlage 1.XNoot6Europese Rekenkamer.XNoot7Europese Rekenkamer JV 2001/6.10.XNoot1Financiële perspectieven voor 2000–2006, Interinstitutioneel
Akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie van 6 mei
1999 over de begrotingsdiscipline en de verbetering van de begrotingsprocedure,
Publicatieblad C 172 van 18 juni 1999. Bedragen in prijzen 2000.XNoot2Verder in deze bijlage is een overzicht opgenomen van de begrotingsuitvoering
per programma en per jaar en een uitsplitsing naar landen.XNoot3Het gaat om € 58,8 miljoen, exclusief de meerlandenprogramma's.
Roemenië was met 11,2 miljoen het land waar de meeste steun heenging
(BuiZa).XNoot4In de periode 1998–2002 had € 77,9 miljoen aan PSO «klassiek»
verplichtingen betrekking op de kandidaat-lidstaten en toetredende landen
in Midden- en Oost-Europa. Hiervan had € 35 miljoen betrekking op
Roemenië en 27 miljoen op Bulgarije (Senter).XNoot5Van de relevante instrumenten op het gebied van investeringsbevordering
had € 28,5 miljoen betrekking op de landen in onze doelgroep. Van
de relevante instrumenten op het gebied van economische samenwerking € 13
miljoen (EZ).XNoot1IOB. Zie verder in deze bijlage voor een lijst van twinningprojecten met
Nederlandse deelname.XNoot2De bronnen voor deze lijst zijn: Publicatieblad 2000–2003 (Kennisgeving
van gegunde dienstenovereenkomst); European Science Foundation (TEMPUS-programma
PHARE 1999); Europese Commissie (Evaluatie PHARE-transportprogramma's uit
1999). Het is niet zeker dat deze lijst compleet is.XNoot1Voor de informatie over de rechtmatigheid is uitgegaan van de paragrafen
«specifieke beoordeling in het kader van de betrouwbaarheidsverklaring»
van de jaarverslagen van de Europese Rekenkamer. Hierin komt PHARE aan bod
maar ISPA en SAPARD niet. De Europese Commissie heeft aangegeven dat ze ook
zelf aan externe accountants opdracht kan verstrekken om uitvoeringsorganisaties
in kandidaat-lidstaten te controleren (Beschikking van de Europese Commissie,
C(2002)3303–2 van 6 september 2002, p. 17) maar of dit is
gebeurd, is de Algemene Rekenkamer niet bekend.XNoot1Europese Rekenkamer, JV over 2002, p. 30, 1.59.XNoot2De Algemene Rekenkamer is dit nagegaan door raadpleging van de websites
van de betreffende rekenkamers.XNoot3Summary of the audit of the monitoring system of international supports;
Report on the audit of the utilisation of Phare assistance; Summary of auditing
the monitoring system of the international aids, 2000; Summary of surveying
the Cross Border Co-operation support programmes of the PHARE, 1999 http://www.asz.gov.hu/ASZ/www.nsf/
frame?openForm.XNoot4Zij constateert gebreken in het monitoringsysteem: overlap tussen comités
van toezicht, computersystemen die niet op elkaar aansluiten, een tekort aan
middelen voor de monitoring en tekortkomingen in de invoer van gegevens.XNoot5Over de uitvoering van PHARE merkt zij op dat de sturing van het programma
zich beperkt tot de verplichtingen in plaats van ook naar de betalingen te
kijken; dat er een tekort is aan Engelssprekende experts met kennis van de
PHARE-regels en specifieke Hongaarse regelgeving. Zij heeft ook kritiek op
de Europese Commissie: er ontbreken deadlines voor de besluitvorming en de
regels worden voortdurend aangepast. Niettemin is de effectiviteit en de tijdigheid
van de uitvoering is tussen 1995 en 1999 toegenomen. De bestedingen waren
over het algemeen genomen rechtmatig. De informatievoorziening over de cofinanciering
en het interne controlesysteem zijn echter gebrekkig.XNoot6Jaarverslag over 2001 uitgebracht door de Europese Commissie, COM (2003)
97, p. 21.XNoot7Jaarverslag over 2001 COM (2003) 497, p. 41.XNoot8http://europa.eu.int/comm/enlargement/ phare evaluationreports2.htm. De
conclusies worden in het rapport verbijzonderd naar landen en beleidsterreinen.XNoot9Speciaal verslag nr. 5/2003 en speciaal verslag nr. 6/2003.XNoot1Jaarverslagen uitgebracht door de Europese Commissie: ISPA: COM(2001)
616, COM (2002) 596, [2002 nog niet beschikbaar]. SAPARD: COM (2001) 341,
COM (2002) XXX, COM (2003) 582.XNoot2Speciaal verslag nr. 5/2003.XNoot3Voordat het beheer door de Europese Commissie aan het land wordt overgedragen
moeten de systemen worden goedgekeurd. De criteria staan in de bijlage van
verordening (EG) nr. 1266/1999 van de Raad (coördinatieverordening).XNoot4Jaarverslag over het begrotingsjaar 2001, p. 235–236.XNoot1Europese Rekenkamer, Jaarverslag over het begrotingsjaar 2001, p. 244–245.XNoot2Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie.XNoot3Communication to the Commission on the phasing-out of PHARE in the acceding
countries, COM (2002) 3303–1, 6 September 2002.XNoot4Toetredingsverdrag, artikel 33.XNoot1Toetredingsverdrag, artikel 34.XNoot2Bedragen voor de periode 2004–2006, Annex XV van het toetredingsverdrag.XNoot3Enlargement Weekly Newsletter, 22 juli 2003 http://europa.eu.int/comm/enlargement/
docs/new sletter/weekly220703 .htm#A.XNoot4Beschikking van de Commissie, C(2002)3303-2 van 6 september 2002,
p. 13.XNoot5Mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement, Draaiboeken
voor Bulgarije en Roemenië, COM(2002) 624, 13 november 2002.XNoot1Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken.XNoot1De Europese Commissie spreekt in dit verband van een «wider Europe»
maar betrekt daarin ook het zuidelijk Middenlandse-Zeegebied. Het Ministerie
van Buitenlandse Zaken heeft in een brief van 10 juli 2000 aan de Tweede
Kamer, Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 800 V, nr. 115,
ook eens dit begrip gebruikt voor de landen Rusland, Belarus en Oekraïne.XNoot2Inclusief Kosovo.XNoot3«The Western Balkans and European Integration», COM (2003)
285.XNoot1Voor de doelformulering in begrotingen gelden iets afwijkende eisen. De
begrotingen vanaf 2002 dienen volgens VBTB-beginselen opgesteld te zijn.
Dat betekent in VBTB-termen dat duidelijk dient te zijn wat er bereikt dient
te worden, wat daarvoor gedaan moet worden en wat het mag kosten.XNoot2Sinds 1994: Estland, Letland, Litouwen, Belarus, de Russische Federatie,
Oekraïne, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Kroatië, Slovenië.
In 1997 zijn Bulgarije en Roemenië erbij gekomen en in 2000 is Turkije
toegevoegd.XNoot1De volgende bronnen zijn geraadpleegd: de rapporten van de Algemene Rekenkamer
bij de financiële verantwoordingen (later: jaarverslagen) van de ministeries;
de departementale accountantsrapporten, de Managementnotities aan DEU/DZO
van de departementale accountantsdienst.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 900, V, nr. 2,
p. 64.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 23 125, nr. 7 (over
1994); Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 23 125, nr. 10
(over 1995); Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 23 125, nr. 14
(over 1996); BuiZa-98-214 (over 1997); Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000,
23 125, nr. 18 (over 1998); Tweede Kamer, vergaderjaar 2002–2003,
28 66 V, nr. 52 (over 1999–2001.).XNoot2Staatscourant 1998, nr. 249. Deze regeling is gebaseerd op de Kaderwet
subsidies Ministerie van Buitenlandse Zaken, stb. 1998, nr. 739.XNoot1Dit is de benaming in de begroting van 2002. Van 1998 tot en met 2001
heette dit artikel «Buitenlandse economische betrekkingen en exportbevordering».XNoot1Albanië, Armenië, Azerbeidjaan, Bosnië-Herzegovina, Servië
en Montenegro, Georgië, Kazakstan, Kroatië, Macedonië, Moldavië,
Oekraïne, Rusland.XNoot2PSO, Algemene Rekenkamer, Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997,
25 395, nrs. 1–2, p. 8.XNoot3Dit is het geval sinds 1 januari 2002. Daarvoor had het DG BEB een
(mede)bepalende rol.XNoot1De volgende bronnen zijn geraadpleegd: het rechtmatigheidsonderzoek van
de Algemene Rekenkamer bij het Ministerie van EZ over de periode 1998–2002,
de accountantsrapporten over dit ministerie over de periode 1998–2002,
en de accountantsrapporten over het DG BEB over de periode 1998–2002.XNoot2Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 000 hoofdstuk XIII,
nr. 2, p. 106.XNoot1Notitie Ondersteuningsbeleid MOE (BZ/EZ), 1999.XNoot2Tweede Kamer, 1996–1997, 25 395, nrs. 1, 2.XNoot1Technische Assistentie Jaarverslag 2002, min. Financiën.XNoot1In totaal € 26,5 miljoen in de periode 1998–2002.XNoot2COIB: Coördinerend Overleg Internationale Betrekkingen.XNoot3Het gaat om financiële bijdragen aan: United Nations Economic Commission
for Europe (UNECE), Regional Environmental Center (REC), Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), Project Preparation Committee
(PPC), United Nations Environment Programme Regional Office for Europe (UNEP).
Vanaf 2002 geeft het Ministerie van VROM ook steun aan NGO's: Natuur
en Milieu, Transport and Environment (Brussel), European Environmental Bureau,
Milieucontact Oost-Europa.XNoot1Verordening (EG) nr. 2666/2000.XNoot1Europese Rekenkamer, Jaarverslag over het begrotingsjaar 2002, p. 269,
7.43. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29430-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl