Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003; Verslag schriftelijk overleg over het toezicht van de inspectie op het godsdienstonderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28600-VIII, nr. 141

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-07-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28600-VIII nr. 141

14-07-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESAlgemeenToezicht op godsdienstonderwijsBrief inspectie aan de bijzondere scholenGodsdienstonderwijs op openbare scholenVerklaring omtrent het gedragStand van zaken met betrekking tot islamitisch onderwijsVervolgonderzoek inspectieBestuurscultuurIntercollegiale visitatie in primair onderwijsII. REACTIE VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAPPEN OP DE VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESAlgemeenToezicht op het godsdienstonderwijsGodsdienstonderwijs op openbare scholenVerklaring omtrent gedragStand van zaken met betrekking tot islamitisch onderwijsVervolgonderzoek inspectieBestuurscultuurIntercollegiale visitatie in het primair onderwijs
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28600-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 600 VIIIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2003nr. 141VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 14 juli 2003Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 hebben enkele fracties de behoefte over de brief van
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van 17 april 2003 (kamerstuk
28 600, VIII, nr. 123) inzake het toezicht van de inspectie op het godsdienstonderwijs
enkele vragen en opmerkingen aan de minister voor te leggen. Bij brief van
11 juli 2003 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en antwoorden zijn
hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,CornieljeDe griffier van de commissie,De KlerI. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESAlgemeenDe leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het schrijven van 17 april 2003. Daarmee komt de minister haar toezeggingen
na, zoals verwoord in het algemeen overleg van 11 december 2003.De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief. De leden van de voornoemde fractie zijn, met de minister, van
mening dat ook voor docenten godsdienst een informatieplicht ten opzichte
van het bevoegd gezag en ten opzichte van de onderwijsinspectie behoort te
bestaan. Omdat een dergelijke verplichting onder de huidige wetgeving voor
het openbaar onderwijs niet bestaat vinden wij het wenselijk dat deze informatieplicht
alsnog in het leven wordt geroepen. Zij ondersteunen de minister dan ook in
haar voornemen om op dit punt de wet te wijzigen.Bij een vorig algemeen overleg over dit onderwerp hebben de leden van
deze fractie aangegeven dat zij het belangrijk vinden dat bij de voorgenomen
wetswijziging ook ongedaan gemaakt wordt dat leraren in het bijzonder onderwijs,
naast leraar, tegelijkertijd ook lid van het bestuur kunnen zijn. Zij vragen
of de minister kan aangeven hoe zij tegenover het ongedaan maken van deze
uitzonderingspositie staat.De leden van de SP-fractie nemen met gemengde gevoelens kennis van het
voorliggende voorstel. Zij betwijfelen of effectief toezicht op godsdienstlessen
met dit voorstel wordt bereikt. De minister wil alleen toezicht houden op
godsdienstlessen als daartoe aanleiding is. Deze leden vragen hoe de minister
kan weten dat toezicht nodig is als de inspectie zonder aanleiding geen godsdienstlessen
bezoekt. Hoe weet de minister bijvoorbeeld dat wordt aangezet tot intolerantie
of haat, als daarover geen signalen naar buiten zijn gekomen?Volgens de leden van deze fractie is het van belang dat de inspectie over
alle facetten van het onderwijs een helder beeld krijgt. Daar hoort ook het
godsdienstonderwijs bij. De leden zijn van mening dat terughoudend toezicht
mogelijk is, ook als godsdienstlessen regulier bezocht gaan worden. Voor voornoemde
fractie is het van belang dat de inspectie een goed beeld krijgt over de mate
waarin de grondwet wordt gerespecteerd op school. De leden vragen of de minister
de mening deelt dat terughoudendheid niet mag leiden tot een afwachtende houding
of tot het aan het toeval overlaten van actie.De minister stelt voor dat ouders, leerlingen (!) of de school signalen
afgeven als daartoe aanleiding is. Wordt er niet teveel verwacht van leerlingen
en ouders? En verwacht de minister dat scholen het zelf aangeven als zich
misstanden zouden voordoen? Zijn er in het verleden van dit soort signalen
geweest? Daarom vragen de leden of de minister het mogelijk wil maken dat
regulier toezicht op godsdienstlessen mogelijk wordt.De leden van de LPF-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
de brief van de minister. De fractie onderschrijft de stelling van de minister
dat de overheid, en dus de onderwijsinspectie, wel degelijk een wettige taak
heeft om op gepaste wijze op te treden indien er aanwijzingen zijn dat een
school – en formeel wordt daar het bevoegd gezag op aangesproken –
in het kader van het godsdienstonderwijs in strijd handelt met de wettelijke
uitgangspunten en doelstellingen van het onderwijs.De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennis
genomen van de brief van de minister inzake toezicht op het godsdienstonderwijs
en de bijbehorende brief van de onderwijsinspectie met een uiteenzetting
van de door haar gevolgde werkwijze. Daarbij hebben voornoemde leden met instemming
kennisgenomen van het in beide brieven verkondigde standpunt van grote terughoudendheid
bij het toezicht op het godsdienstonderwijs. Ze hebben hier nog wel enige
belangrijke vragen bij.De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen van
de beschrijving van de rol van de onderwijsinspectie ten opzichte van de godsdienstlessen
in het bijzonder onderwijs. Zij kunnen daar in grote lijnen mee instemmen.
Wel valt het de aan het woord zijnde leden op dat de terughoudende rol van
de onderwijsinspectie wordt beargumenteerd vanuit de vrijheid van onderwijs,
maar vervolgens slechts wordt betrokken op de godsdienstlessen als een duidelijk
af te bakenen gedeelte van het curriculum. Zij vragen of de minister met hen
constateert dat de levensbeschouwelijke oriëntatie van scholen in de
regel niet alleen tot uitdrukking komt in de godsdienstlessen, maar van invloed
is op het gehele onderwijs. In aansluiting daarop vragen zij of de op de vrijheid
van onderwijs gebaseerde terughoudende opstelling van de inspectie niet zou
moeten gelden ten opzichte van alle levensbeschouwelijke aspecten van het
onderwijs, die uiteraard in het bijzonder tot uitdrukking komen in de godsdienstlessen.Toezicht op godsdienstonderwijsBrief inspectie aan de bijzondere scholenDe leden van de CDA-fractie nemen met instemming kennis van het standpunt
dat, gezien de onderwijsvrijheid, een terughoudende opstelling van de inspectie
ingenomen moet worden. Daarom ook onthoudt de inspectie zich van een oordeel
over de inhoud van het godsdienstonderwijs. De inspectie neemt alleen het
godsdienstonderwijs onder de loep wanneer daar aanleiding toe bestaat. De
leden van deze fractie zijn met de minister van oordeel dat de onderwijsinspectie
hieraan in de brief aan de scholen op een goede wijze uitwerking heeft gegeven.
Deze leden veronderstellen dat deze brief ook met instemming van de minister
is opgesteld. Toch roept de formulering van de brief bij de leden van voornoemde
fractie nog enkele vragen op. Zo constateren deze leden dat in de brief ook
wordt gesproken van «signalen dat in de godsdienstles mogelijk leerlingen
aangezet worden tot bijvoorbeeld intolerantie, discriminatie of haat».
Over «haat» is ook gesproken in het algemeen overleg van 11 december
jl. Aanzetten tot «discriminatie», een strafbaar feit, is vanzelfsprekend
ook aanleiding tot een nader onderzoek. Overigens gaan de leden van de deze
fractie er vanuit dat de inspectie daarbij ook de verhouding tot andere grondrechten
en gelijkwaardigheid van deze grondrechten respecteert. Zij ontvangen hierop
graag een expliciete reactie van de minister. Op welk moment doet de inspectie
aangifte bij het Openbaar Ministerie? De leden van deze fractie vragen dit
omdat naar hun oordeel daar toch een eerste verantwoordelijkheid voor opsporing
en vervolging ligt.De leden van voornoemde fractie vragen naar de reikwijdte van het begrip
«intolerantie». Wat moet hieronder worden begrepen, zo vragen
zij. De aan het woord zijnde leden vragen of dit niet een te subjectief begrip
is, waar ook geen wettelijke of strafrechtelijke grondslag voor bestaat. Verder
vragen de leden van deze fractie of de inspectie al het onderwijsaanbod beoordeelt
op mogelijke aanzet tot intolerantie, discriminatie of haat. Is deze opsomming
overigens uitputtend en zou dat niet wenselijk zijn, zo vragen deze leden.De leden van de voornoemde fractie vragen de minister nog eens toe te
lichten of de inspectie met het voorgestelde kader meer doet dan het toezicht op de in wet geformuleerde eisen deugdelijkheid. Zo ja, op
basis van welke formele grondslag?De leden van de fractie ChristenUnie merken op dat de Besturenraad, Vereniging
voor Gereformeerd Schoolonderwijs (VGS), het Landelijk Verband van Gereformeerde
Schoolverenigingen (LVGS) en het Kerstenonderwijscentrum hebben aangegeven
bij de aanleiding van de inspectie om nader onderzoek te verrichten de kwalificatie
«zwaarwegend» te voegen. De minister geeft in haar brief aan daar
niet in mee te gaan omdat het naar haar mening te zware eisen stelt aan een
eventueel uit te voeren nader onderzoek. De leden van voornoemde fractie vragen
de minister of zij over dit besluit nog met genoemde organisaties heeft gesproken
en of het niet mogelijk is hier tot een vergelijk te komen (een formulering
waarin een ieder zich kan vinden) of dat ze toezegt een poging hiertoe te
ondernemen.In de brief van de inspectie aan de scholen wordt gesproken over aanzetten
tot intolerantie. De leden van deze fractie vernemen graag een exacte begripsomschrijving
hiervan en willen weten wat de concrete juridische vertaling inhoudt. Zoals
de inspectie zelf al bij brief aangeeft spitste de discussie, zoals die eind
2002 werd gevoerd over het godsdienstonderwijs, zich toe op de werkwijze van
de inspectie. Daarbij kwamen vragen aan de orde als: welke activiteiten kan
de inspectie in het kader van haar toezichthoudende functie ontplooien en
welke niet? Hoever kan en mag ze gaan in het toezien op de (inhoud van de)
lessen? Waar houdt de taak van de inspectie op en komt het Openbaar Ministerie
in beeld? Met deze discussie in gedachten vragen de leden van voornoemde fractie
of het op de weg van de inspectie ligt om scholen aan te spreken op bijvoorbeeld
aanzetten tot intolerantie, discriminatie en haat en of de inspectie zich
niet zou moeten beperken tot signaleren en rapporteren. Ze zijn van mening
dat de inspectie bij een vermoeden dat tijdens godsdienstlessen strafrechtelijke
feiten worden gepleegd (onder andere aanzetten tot haat) aangifte hoort te
doen bij het Openbaar Ministerie en niet zelf scholen daarop hoort aan te
spreken (zie ook antwoord 2 op vragen van het lid Van der Laan, d.d. 25 februari
2003, Aanh.H.II, nr. 831). Ze vragen de minister hier nader op in te gaan.
In de brief van de inspectie aan de scholen worden een aantal typen onderzoek
opgesomd in het kader waarvan er toezicht gehouden kan worden op het godsdienstonderwijs.
De leden van deze fractie kunnen zich voorstellen dat er sprake is van regulier
onderzoek en, bij voldoende concrete aanleiding, nader onderzoek. Ze vragen
zich af wat de andere genoemde vormen van onderzoek inhouden, met name het
zogenaamde «incidenteel onderzoek» en op basis waarvan dat plaatsvindt.
Daarbij zijn ze van mening dat de verschillende in de brief genoemde aanleidingen
nogal van gewicht verschillen. Zo kan het ontbreken van een beschrijving van
het onderwijs in het schoolplan te wijten zijn aan een eenvoudige oorzaak
die gemakkelijk te verhelpen is. In dat geval is een nader onderzoek niet
nodig en niet gewenst.De leden van de SGP-fractie vragen de minister om verheldering van de
verschillende verantwoordelijkheden van de inspectie en het Openbaar Ministerie
ten aanzien van het aanzetten tot intolerantie, discriminatie, haat of andere
strafbare feiten en hoe deze verantwoordelijkheden zich tot elkaar verhouden.
Daarbij wijzen zij op de brief van de inspectie aan de scholen, waarin wordt
gesproken over signalen, over redelijke vermoedens en over ernstige vermoedens
van met name genoemde en andere strafbare feiten. De genoemde leden vragen
om een nadere duiding van deze omschrijvingen, in het bijzonder ten aanzien
van het onderscheid tussen redelijke vermoedens en ernstige vermoedens van
strafbare feiten. De leden van deze fractie merken op dat er in het debat
over het toezicht van de inspectie op het godsdienstonderwijs sprake is geweest
van het uitwerken van nadere richtlijnen voor het vaststellen
van de gevallen waarin sprake is van het aanzetten tot intolerantie, discriminatie
of haat. Zij treffen dit punt niet aan in de voorliggende brief van de minister.
Is de veronderstelling van de aan het woord zijnde leden juist dat de minister
met hen geen behoefte heeft aan een dergelijke uitwerking, omdat deze reeds
is gegeven en samenvalt met de bepalingen van het Wetboek van Strafrecht?Godsdienstonderwijs op openbare scholenDe leden van de CDA-fractie onderschrijven het standpunt van de minister
dat het godsdienstonderwijs op openbare scholen niet valt onder de verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag. Gevoegd bij het feit dat hiervoor ook geen bekostiging
beschikbaar is, is het vanzelfsprekend dat er ook geen basis is voor een toezichtstaak
van de inspectie. De minister stelt voor om via een wetswijziging de inspectie
toch een indirecte toezichtstaak te geven op het godsdienstonderwijs op openbare
scholen. De leden van deze fractie onderschrijven het belang dat de schoolleiding
bekend is met de inhoud van het godsdienstonderwijs. Deze leden vragen zich
echter wel af of dit wettelijke afgedwongen moet worden. Zet dit de relatie
met de kerkelijke of geestelijke instellingen niet te veel onder druk, zo
vragen zij. De leden van voornoemde fractie vragen ook of er in de praktijk
wel een probleem is dat met regelgeving moet worden opgelost. Temeer, daar
deze leden hechten aan deregulering. Zijn er geen andere instrumenten om te
bevorderen dat de schoolleiding bekend is met de inhoud van het godsdienstonderwijs
en is de schoolleiding dat in de meeste gevallen al niet, zo vragen de leden
van deze fractie.Verder wijzen deze leden op het feit dat het volgen van het godsdienstonderwijs
in het openbaar onderwijs vrijwillig is. Ouders maken zelf de keuze of zij
hun kind hieraan laten deelnemen. Is het dan ook niet de verantwoordelijkheid
van de ouders om te beoordelen of de aard van het onderwijs overeenkomt met
hun eigen waarden, zo vragen de leden van deze fractie.Ernstige twijfels hebben de leden van deze fractie ook bij de voorgestelde
sanctie. Deze leden vragen of deze sanctie zich verdraagt met het bestaande
(grond)wettelijke kader. Verder spreekt de minister over zowel de instelling
als de leraar. Naar het oordeel van deze leden zou alleen gesproken kunnen
worden van de instelling.De leden van voornoemde fractie constateren dat de inspectie zich via
het bevoegd gezag een oordeel zou moeten kunnen vormen over het godsdienstonderwijs.
Maar welke toegevoegde waarde heeft dit als de inspectie niet het bevoegd
gezag kan aanspreken, daar het bevoegd gezag geen verantwoordelijkheid heeft
voor het godsdienstonderwijs. Of streeft de minister indirect naar een nieuwe
verantwoordelijkheidsverdeling, waarbij het openbaar onderwijs wel een verantwoordelijkheid
krijgt over het godsdienstonderwijs en dit ook bekostigd wordt? Deze leden
achten dat ongewenst.Het verbaast de leden van de fractie dat de minister ook voorstelt te
komen tot een rechtstreekse informatieplicht van de leraar godsdienst tot
de inspectie. Dit verhoudt zich niet tot de eerdere stellingname van de minister,
waarbij alleen het bevoegd gezag voor de inspectie het aanspreekpunt is. Ook
hier zou overigens niet over de leraar maar over de instelling moeten worden
gesproken, zo stellen de leden van voornoemde fractie.Verder vragen deze leden op grond van welke criteria de inspectie aanleiding
ziet tot een onderzoek van het godsdienstonderwijs in het openbaar onderwijs.
Kunnen dat, gezien het ontbreken van deugdelijkheidseisen en bekostiging,
dezelfde criteria zijn als verwoord in de brief van de inspectie?Het mag de minister duidelijk zijn dat deze fractie veel vragen heeft
bij de voorgestelde wetswijziging. Zij zijn beducht voor het inbreken
in de bestaande verantwoordelijkheidsverdeling. Het verbaast voornoemde leden
daarom dat niet met vertegenwoordigers van de kerkelijke of religieuze instellingen
over deze voornemens is gesproken. Is de minister daartoe alsnog bereid, zo
vragen zij.De leden van de SP-fractie vragen of de minister problemen verwacht op
openbare scholen, aangezien zij een wetswijziging wil doorvoeren waardoor
zij ook op openbare scholen toezicht kan houden op godsdienstlessen?Zijn godsdienstleraren verplicht om informatie over de inhoud van hun
lessen te geven? Zo nee, wat voor informatie moeten zij geven aan de inspectie?
Hoe oordeelt de minister over het feit dat lessen voor jongens en meisjes
gescheiden worden gegeven op een school?De leden van de LPF-fractie ondersteunen de minister in haar oordeel,
dat in de wetgeving een informatieplicht neergelegd zou moeten worden van
de door een kerkelijke of geestelijke instelling aangewezen leraar die het
godsdienstonderwijs verzorgt aan het bevoegd gezag van een openbare school.
Zij zien het door de minister geschetste voorstel van wetswijziging dan ook
met belangstelling tegemoet.De leden van de fractie ChristenUnie merken op dat de minister naar aanleiding
van de gebeurtenissen vorig jaar eveneens regels in het leven wil roepen om
toezicht te (gaan) houden op het godsdienstonderwijs in openbare scholen.
Hiertoe stelt ze, na overleg met verschillende organisaties van besturen en
management van openbare en algemeen toegankelijke scholen, een informatieplicht
voor. Het is de leden van de deze fractie niet helemaal helder waarom deze
plicht ook voor de afzonderlijke godsdienstleraar moet gaan gelden. Daarnaast
vragen ze de minister of ze over haar plannen ten aanzien van het toezicht
op godsdienstonderwijs op openbare scholen ook overleg heeft gevoerd met de
kerken en stichtingen die het godsdienstonderwijs verzorgen. Zo ja, dan vernemen
voornoemde leden graag het standpunt van deze organisaties en zo nee, waarom
niet?De minister acht het gewenst dat via de schoolgids ouders er door de school
op wordt gewezen of er gelegenheid is tot het volgen van godsdienstonderwijs
en/of levensbeschouwelijke vormingsonderwijs en zo ja, welke religie(s) of
levensbeschouwing(en) dit betreft. Ook de inspectie geeft aan dat dit van
scholen mag worden verwacht. De leden van voornoemde fractie vernemen graag
of hieraan in de praktijk ook gevolg wordt gegeven.De leden van de SGP-fractie hebben behoefte aan verduidelijking van de
positionering van het godsdienstonderwijs op openbare scholen. Zij stellen
vast dat het godsdienstonderwijs op openbare scholen niet valt onder de verantwoordelijkheid
van het bevoegd gezag. Naar aanleiding daarvan vragen zij of er bij het godsdienstonderwijs
op openbare scholen wel sprake is van onderwijs in de zin van de wet. Zo niet,
dan vragen zij hoe de voorgenomen informatieplicht van de betrokken leraren
zich verhoudt tot het plaatsvinden van andere activiteiten in openbare scholen,
die door het bevoegd gezag worden toegestaan, maar waarop ook geen sprake
is van enige vorm van toezicht door de inspectie.De leden van deze fractie constateren dat de minister een informatieplicht
voorstelt die zich richt op leraren die godsdienstonderwijs verzorgen op openbare
scholen. Zij stellen vast dat deze leraren zijn aangewezen door kerkelijke
of geestelijke instellingen. Tegen die achtergrond vragen de aan het woord
zijnde leden of de betreffende leraren voor godsdienstonderwijs op openbare
scholen zelf verantwoordelijk zijn voor het onderwijs dat zij verzorgen of
dat zij dat verrichten namens de kerkelijke of geestelijke instelling waardoor
zij zijn aangewezen. In het laatste geval lijkt er bij het introduceren
van een informatieplicht naar het inzicht van deze leden sprake te kunnen
zijn van inmenging van de overheid in kerkelijke aangelegenheden. Zij achten
dat niet verenigbaar met de onderscheiden verantwoordelijkheden van overheid
en kerk en vragen daarom op dit punt een gefundeerde reactie van de minister.Verklaring omtrent het gedragDe leden van de CDA-fractie stemmen in met de door de minister getrokken
conclusies inzake het vereiste van een verklaring omtrent gedrag voor bestuurders.
In het verlengde van hun eerdere vragen hebben zij wel ernstige twijfels bij
de formele mogelijkheid om van godsdienstleraren zonder dienstverband ook
een dergelijke verklaring te eisen.De leden van de PvdA-fractie onderschrijven het voornemen om, naast de
leerkrachten die het godsdienstonderwijs in dienst van het schoolbestuur verzorgen,
ook van docenten die geen dienstverband hebben met de school (maar bijvoorbeeld
zijn aangewezen door een kerkelijke of geestelijke instelling buiten de school)
een verklaring van goed gedrag te vragen.De leden van deze fractie betreuren dat de minister er niet voor gekozen
heeft om niet ook een verklaring van goed gedrag te eisen van de bestuurders
van de school. De bestuurders van een school dragen immers bij aan het karakter
van de school en hebben een grote invloed op de dagelijkse gang van zaken.
Kan de minister aangeven of zij hierbij alleen de genoemde argumenten heeft
laten meewegen of dat zij tevens van mening is dat het vragen van een dergelijke
verklaring leidt tot het schenden van een grondrecht?De leden van de LPF-fractie vragen een nadere uiteenzetting van de minister
over hoe zij de voorgestelde verklaring omtrent het gedrag voor schoolbesturen
en/of schoolbestuurders strijdig acht met de grondwettelijke vrijheid van
vereniging én van onderwijs. Het grondwetsartikel dat de vrijheid van
onderwijs regelt, spreekt immers ook over toezicht door de overheid, onderzoek
naar bekwaamheid en zedelijkheid «van hen die onderwijs geven»
en eisen van deugdelijkheid. Het is de leden van deze fractie niet duidelijk
hoe een verklaring van goed gedrag inbreuk maakt op vrijheid van godsdienst
of vrijheid van richting. Weliswaar spreekt het artikel letterlijk over «hen
die onderwijs geven», maar het is evident, zeker in het geval van de
meer dubieuze islamitische scholen die onderwerp waren van eerder onderzoek,
dat een schoolbestuur zeer bepalend kan zijn voor het didactisch en pedagogisch
klimaat op een school. Waar het gaat om het beschermen van het belang van
de leerling, zijn deze leden het dus niet met de minister eens dat, daar waar
een verklaring omtrent het gedrag van onderwijspersoneel het risico vermindert
dat in het onderwijsproces tussen personeel en leerling zaken verkeerd gaan
die hadden kunnen worden voorkomen, deze reden niet zou spelen omdat er geen
sprake is van een onderwijsproces met een directe interactie tussen leerkracht
en leerling. Het grondwetsartikel dat de vrijheid van vereniging regelt, biedt
ook de mogelijkheid tot beperking van dit recht in het belang van de openbare
orde. De brief van de minister maakt onvoldoende duidelijk, hoe een verklaring
omtrent gedrag voor schoolbestuurders een inbreuk zou zijn op hun vrijheid
van vereniging, en áls zo'n verklaring al zou moeten worden aangemerkt
als een beperking in de zin van artikel 8 van de Grondwet, waarom dit dan
niet bij wet geregeld zou kunnen worden. Het feit dat schoolbestuurders een
waardevolle en gewaardeerde maatschappelijke dienst aan de samenleving bieden –
een constatering die wij ten volle onderschrijven – laat onverlet dat
in het belang van de leerling, en gelet op de taken van de overheid die in
artikel 23 van de Grondwet worden besproken, de overheid van schoolbestuurders
een verklaring omtrent gedrag zou kunnen vragen.Stand van zaken met betrekking tot islamitisch onderwijsVervolgonderzoek inspectieDe leden van de CDA-fractie kunnen instemmen met het verzoek om meer tijd
voor het afronden van het vervolgonderzoek en het opstellen van het inspectierapport.
Ook zij hechten aan zorgvuldigheid in deze gevoelige materie.De leden van de PvdA-fractie vragen of de minister een onderzoek wil overwegen
in te stellen door een onafhankelijk wetenschappelijk instituut bijvoorbeeld
het Sociaal Cultureel Planbureau. Bij dit onderzoek moet een breed onderzoek
worden gedaan waarbij gekeken wordt naar factoren die bij de scholen van invloed
zijn op bevordering van de integratie. Deze leden willen dat daarbij niet
alleen gekeken wordt naar islamitische scholen, maar ook naar bijvoorbeeld
de witte en zwarte scholen. Ook vindt deze fractie het belangrijk dat ouders,
leerlingen en de omgeving bij het onderzoek worden betrokken. Kan de minister
aangeven of en zo ja op welke termijn zij van plan is een dergelijk onderzoek
te laten uitvoeren?De leden van de SP-fractie pleiten ervoor om ook onafhankelijke onderzoekers
naar de godsdienstlessen te laten kijken omdat daarmee een breder beeld ontstaat
over het reilen en zeilen binnen de lessen. Wat vindt de minister van dit
idee? De leden willen ook weten in welke gevallen de minister overgaat tot
aangifte bij het Openbaar Ministerie. Wanneer stopt de minister met de bekostiging
van een school? Wat doet de minister als een school weigert een leraar aan
te nemen vanwege zijn of haar seksuele geaardheid? Wat onderneemt de minister
als in de les homoseksualiteit een ziekte wordt genoemd?De leden van de LPF-fractie zijn teleurgesteld over de forse vertraging
die ontstaat bij de totstandkoming van het volgende inspectierapport over
19 islamitische scholen. Weliswaar heeft deze fractie in het overleg van 11
december 2002 zelf gepleit voor een termijn van twee jaar om de scholen de
gelegenheid te geven echte verbeteringen op gang te krijgen, de minister was
destijds zeer stellig in haar opvatting dat de inspectie snel zou moeten plaatsvinden
en heeft de Kamer toegezegd dat deze in juli 2003 weer geïnformeerd zou
worden. Nu zal de Kamer pas in oktober, dus ruim 10 maanden na het overleg
waarin zeer zorgelijke ontwikkelingen werden vastgesteld, nader geïnformeerd
worden. De brief van de minister maakt onvoldoende duidelijk waarom het een
en ander zo lang moet duren, en waarom de inspectie «thans» –
dus medio april 2003 – nog bezig is met het voorbereiden van de bezoeken aan de scholen.BestuurscultuurDe leden van de SP-fractie vragen of de minister het aanvaardbaar vindt
dat één en dezelfde persoon geestelijk leider is en tevens ook
bestuurder van een school. Ook willen zij weten of de motie Lambrechts (Kamerstuk
28 600 VIII, nr. 69) volledig wordt uitgevoerd. Is het toezichtkader
zodanig aangepast dat de onderwijsinspectie volledig toegang krijgt tot alle
onderdelen van het onderwijs?De leden van de LPF-fractie oordelen positief over de voortgang die de
Islamitische Schoolbestuurorganisatie (ISBO) blijkt te hebben geboekt. Onze
eerdere indruk dat het nieuwe bestuur zich de bezorgdheid van kamerleden ter
harte neemt en dat men voortvarend aan de slag wil lijkt hiermee
bestendigd te worden. Zij laten zich te zijner tijd graag informeren over
de modelstatuten, de godsdienstmethode voor islamitisch onderwijs, en de cursus
voor bestuurders.Intercollegiale visitatie in primair onderwijsDe leden van de CDA-fractie zijn met de minister van oordeel dat intercollegiale
visitatie een belangrijk instrument kan zijn voor het gehele primair onderwijs.
Ook zij hopen dat islamitische scholen betrokken worden bij de aangekondigde
experimenten. De leden van deze fractie hechten er wel aan te benadrukken
dat gemeenten hierin geen formele rol hebben en een dergelijk kwaliteitszorginstrument
niet bij scholen kunnen afdwingen.De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat een intercollegiale visitatie
bij kan dragen aan verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. De leden
van deze fractie betwijfelen echter of de zelfevaluatie op korte termijn kan
leiden tot het terugbrengen van het inspectietoezicht naar wat genoemd wordt
«proportioneel toezicht». Uit het onderwijsverslag over het jaar
2002 komt naar voren dat de zelfevaluatie van de scholen nog in de kinderschoenen
staat. Kan de minister aangeven op welke wijze zij de zelfevaluatie van scholen
wil gaan stimuleren. En, kan de minister aangeven op welke termijn zij verwacht
dat de zelfevaluatie in het primair onderwijs goed genoeg is om proportioneel
toezicht te rechtvaardigen?II. REACTIE VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAPPEN OP DE VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESHet is mij een genoegen u hierbij de reactie te kunnen aanbieden op de
vragen en opmerkingen van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
over de brief van 17 april 2003 inzake het toezicht van de inspectie op het
godsdienstonderwijs op scholen voor het funderend onderwijs.AlgemeenUit de schriftelijke inbreng blijkt dat de meeste fracties op hoofdlijnen
kunnen instemmen met de in de brief van 17 april jl. beschreven rol van de
inspectie van het onderwijs ten aanzien van het toezicht op het godsdienstonderwijs
of levensbeschouwelijk vormingsonderwijs (in onderstaande beantwoording kortheidshalve
aangeduid als godsdienstonderwijs) op scholen voor bijzonder onderwijs. De
rol van de inspectie, en ook dat wordt door de meeste fracties onderschreven,
wordt in het licht van de vrijheid van onderwijs en van godsdienst gekenmerkt
door een terughoudende opstelling. Deze terughoudendheid houdt in dat de inspectie
alleen dan het godsdienstonderwijs onder de loep neemt wanneer daarvoor een
aanleiding is.In dit verband vragen de leden van de SP-fractie hoe de inspectie kan
weten of dit nodig is als zij zonder aanleiding geen godsdienstles bezoekt.
Hiervoor wordt verwezen naar het instrumentarium waarover de inspectie in
het kader van de Wet op het onderwijstoezicht beschikt (verschillende vormen
van schoolbezoek en -onderzoek en het toezicht op naleving op wettelijke voorschriften.)
De inspectie kijkt in dat verband, zonder daarbij een oordeel te geven over
de inhoud, standaard naar enkele aspecten rond het godsdienstonderwijs. Deze
aspecten zijn aangegeven in de bij de brief van 17 april jl. gevoegde inspectiebrief
aan alle scholen voor bijzonder onderwijs. Deze geven de inspectie voldoende
aangrijpingspunten te achterhalen of er een reden is het godsdienstonderwijs
op een school aan nader toezicht te onderwerpen ook zonder dat
daarvoor op voorhand een bezoek aan de godsdienstles noodzakelijk is. Het
toezicht op de godsdienstlessen zelf is daarmee geen reguliere activiteit
zoals dat bijvoorbeeld het geval is ten aanzien van de taal- en rekenlessen.Ik kan mij niet goed voorstellen dat met gebruikmaking van genoemde middelen
serieuze signalen aan de aandacht van de inspectie ontsnappen.Hierbij deel ik de mening van deze leden dat de in beginsel terughoudende
opstelling van de inspectie niet mag leiden tot een afwachtende houding of
tot het aan het toeval overlaten van actie. Indien de inspectie signaleert
dat er mogelijk iets aan de hand is dan zal dit actief ter hand worden genomen.Dit kan zijn gebaseerd op signalen van ouders of leerlingen. Er kunnen
andere gronden zijn waarop de inspectie een dergelijke aanleiding ziet (bijvoorbeeld
omdat de schoolleiding geen informatie kan verschaffen over het godsdienstonderwijs).
Deze gronden zijn uiteengezet in de genoemde inspectiebrief. Signalen van
ouders en leerlingen zijn daarmee niet de enige reden op basis waarvan de
inspectie tot vervolgactie kan overgaan. In antwoord op een vraag daarover
van de leden van de SP-fractie wordt er in dit verband dus niet te veel verwacht
van de ouders of de leerlingen.Ingaande op de vraag van deze leden of verwacht mag worden dat scholen
zelf aangeven als zich misstanden voordoen, het volgende.Op voorhand wil ik een eventueel beeld wegnemen als zou er sprake zijn
van veel misstanden bij het godsdienstonderwijs. Mochten zich toch incidenten
voordoen dan mag worden verwacht dat de aan scholen toegestuurde verduidelijking
over de rol van de inspectie ertoe leidt dat de schoolleiding of het schoolbestuur
in de regel zelf het initiatief nemen de inspectie hierover te informeren.De leden van de SGP-fractie constateren dat op bijzondere scholen de levensbeschouwelijke
oriëntatie in de regel niet alleen tot uitdrukking komt in de godsdienstlessen,
maar van invloed is op het gehele onderwijs. Gevraagd wordt of deze constatering
door mij wordt gedeeld. Wezenlijk onderdeel van de grondwettelijke onderwijsvrijheid
is dat scholen hun eventuele levensbeschouwelijke grondslag tot uiting kunnen
laten komen in het aangeboden onderwijs. De wijze en mate waarin dit geschiedt,
is aan de betrokken scholen zelf en zal verschillen per school. De overheid
onthoudt zich daarbij van een oordeel, los van de omstandigheid of dit nu
in of buiten de godsdienstles plaatsvindt. Wel treedt de overheid op wanneer
blijkt dat algemene opdrachten aan het onderwijs niet of onvoldoende worden
uitgevoerd. Hierbij wordt bijvoorbeeld gewezen op de wettelijke opdracht voor
alle scholen om in het kader van de kerndoelen voor het primair onderwijs
er voor te zorgen dat het onderwijs- en leerstofaanbod er op gericht moet
zijn dat leerlingen leren respectvol met anderen om te gaan en verschillen
in levensbeschouwing en cultuur te respecteren.Toezicht op het godsdienstonderwijsNaar aanleiding van de brief van 17 april jl. van de inspecteur-generaal
van het onderwijs aan alle bijzondere scholen in het funderend onderwijs waarin
wordt uiteengezet op welke wijze de inspectie invulling geeft aan het toezicht
op het godsdienstonderwijs op deze scholen, zijn de nodige vragen gesteld.Zo verzoeken de leden van de CDA-fractie om een expliciete reactie op
hun veronderstelling dat de inspectie bij een eventueel nader onderzoek naar
aanleiding van signalen inzake bijvoorbeeld discriminatie of intolerantie,
de verhouding tot de andere grondrechten en de gelijkwaardigheid van deze
grondrechten respecteert.De inspectie respecteert uiteraard de grondrechten. Dit neemt niet weg
dat er soms sprake kan zijn van «botsende» grondrechten. Het past
dan niet in de toezichtstaak van de inspectie om ter zake beslissingen te
nemen. Dit is een zaak van de rechter.In antwoord op vragen van de leden van voornoemde fractie en leden van
de fractie ChristenUnie over de reikwijdte en (exacte) betekenis van het begrip
intolerantie en de wijze waarop de inspectie omgaat met dit begrip wordt het
volgende opgemerkt.Aan het onderwijs liggen algemene maatschappelijke waarden ten grondslag.
Illustratief hiervoor zijn de in de Wet op het primair onderwijs geformuleerde
uitgangspunten dat het onderwijs zich onder meer richt op het verwerven van
sociale en culturele vaardigheden, en dat het onderwijs er mede vanuit gaat
dat leerlingen opgroeien in een multiculturele samenleving. Bij de beoordeling
van de vraag of en in hoeverre scholen aan deze uitgangspunten voldoen, kunnen
begrippen als tolerantie en intolerantie een rol spelen. Uitgangspunt moet
zijn dat het aanzetten van leerlingen tot intolerantie, discriminatie of haat
in geen enkele les kan worden getolereerd. De inspectie beperkt zich in dit
verband dus niet tot godsdienstonderwijs. Bij haar toezicht kijkt de inspectie
altijd naar de leerstof, het schoolklimaat et cetera en raadpleegt de inspectie
meerdere bronnen, ook als het gaat om signalen dat mogelijk wordt aangezet
tot intolerantie, discriminatie of haat. De inspectie heeft hier niet zozeer
een opsporingsfunctie. Wel zal de inspectie, als zich een aanleiding voordoet,
poolshoogte nemen en bij een ernstig vermoeden van strafbare gedragingen het
Openbaar Ministerie inschakelen.Wat betreft de exacte betekenis van het begrip «aanzetten tot intolerantie»
wordt gewezen op een zekere gelaagdheid waarvan in dit verband sprake is.
Bij aanzetten tot discriminatie en haat is expliciet sprake van een strafrechtelijke
component. Bij intolerantie is dat niet expliciet het geval. Bij intolerantie
en aanzetten daartoe gaat het om zaken die op gespannen voet staan met de
onderwijswetgeving en de daarin neergelegde basiswaarden zoals het hiervoor
genoemde uitgangspunt dat het onderwijs er mede vanuit gaat dat leerlingen
opgroeien in een multiculturele samenleving.De inspectie en het Openbaar Ministerie hebben, zoals de leden van de
fractie van de SGP terecht opmerken, ten aanzien van aanzetten tot discriminatie,
haat of andere strafbare gedragingen in het godsdienstonderwijs, alsmede het
aanzetten tot intolerantie, een verschillende verantwoordelijkheid. Uitgangspunt
voor het handelen van de inspectie is haar wettelijke taak als toezichthouder
op de kwaliteit van het onderwijs en op de naleving van de bij of krachtens
een onderwijswet gegeven voorschriften. Het uitgangspunt voor het handelen
van het OM is de handhaving van de rechtsorde.De inspectie kan overgaan tot verder onderzoek indien zij signalen ontvangt
die duiden op een mogelijk aanzetten tot intolerantie, haat en discriminatie
binnen het godsdienstonderwijs. Indien deze signalen door het onderzoek worden
bevestigd zijn er twee mogelijkheden: of de inspectie spreekt het bevoegd
gezag aan of de inspectie gaat over tot het doen van aangifte bij het OM.In het eerste geval is de inspectie tot de conclusie gekomen dat er weliswaar
sprake is van een (direct of indirect) aanzetten tot intolerantie, wat uiteraard
in geen enkele onderwijsinstelling kan worden geaccepteerd, maar niet van
een aanzetten tot haat en/of discriminatie (mogelijk) zijnde strafbare gedragingen.Wel levert een voortduren van bedoelde situatie (mogelijk) strijd op met
de regelgeving zoals vastgelegd in artikel 8, derde lid van de WPO en de kerndoelen
(met name het leergebiedoverstijgende kerndoel «Oriëntatie mens
en wereld, leergebied samenleving»). Dit kan uiteindelijk weer resulteren in een advies aan de minister om bekostigingsmaatregelen te
nemen In het tweede geval acht de inspectie (de mogelijkheid) van strafbare
gedragingen wel aanwezig, doet zij daarom aangifte en is de verdere afhandeling
een verantwoordelijkheid van het OM.Overigens wordt de mening van de leden van de SGP-fractie onderschreven
dat er gezien de hiervoor geschetste rol en verantwoordelijkheid van de inspectie
geen behoefte is om ten behoeve van de inspectie nader aan te geven wanneer
er sprake is van aanzetten tot discriminatie of haat. Dit is namelijk al gebeurd
in het Wetboek van strafrecht en de bijbehorende jurisprudentie. Bij het nagaan
of er in het godsdienstonderwijs sprake is van een aanzetten tot intolerantie
volstaat het gebruikelijke toetsingskader van de inspectie.Naar aanleiding van de vraag van de leden van voornoemde fractie naar
het verschil in de betekenis van de in de inspectiebrief gebruikte begrippen
«redelijk vermoeden» en «ernstige vermoedens». Het
betreft een gradueel verschil. Het begrip «ernstige vermoedens»
wordt gebezigd in de context waarbij de inspectie besluit over te gaan tot
het doen van aangifte.De leden van de fractie ChristenUnie stellen zich op het standpunt dat
in het geval van een vermoeden van het aanzetten tot intolerantie, discriminatie
of haat de inspectie zich moet beperken tot signaleren en rapporteren en op
basis daarvan aangifte hoort te doen bij het Openbaar Ministerie. De inspectie
hoort daarop de school niet aan te spreken.De inspectie behoort scholen aan te spreken op alle kwesties die met de
kwaliteit van het onderwijs te maken hebben. Dit doet de inspectie door over
deze kwesties te rapporteren aan het bevoegd gezag van de school en aan de
schoolleiding. Signaleren en rapporteren dus. De inspectie kan ook nog afspraken
maken met scholen. Als er signalen zijn dat in de godsdienstles of in een
andere les mogelijk leerlingen aangezet worden tot intolerantie, discriminatie
of haat, zal de inspectie in de regel eerst zelf poolshoogte nemen. De leden
van genoemde fractie geven zelf aan zich te kunnen voorstellen dat bij concrete
aanleiding er sprake kan zijn van regulier of nader onderzoek van de zijde
van de inspectie.Ten aanzien van de verschillende onderzoeksvormen die in de inspectiebrief
worden genoemd, informeren de leden van genoemde fractie naar wat het zogenaamde
«incidenteel onderzoek» inhoudt. De inspectie kan een incidenteel
onderzoek (IO) op een school uitvoeren naar aanleiding van klachten van ernstige
aard, verzoeken van de minister, kamervragen en berichten in de media. De
inspectie hanteert tijdens een incidenteel onderzoek de gebruikelijke werkwijzen,
waarbij de aanleiding bepalend is voor de keuze van het object of de objecten
van onderzoek. Zo mogelijk laat de inspectie een IO tegelijk met een periodiek
kwaliteitsonderzoek of een jaarlijks onderzoek plaatsvinden.Wanneer er, zoals de leden van genoemde fractie stellen, zich een aanleiding
voordoet welke te wijten is aan een eenvoudige oorzaak die gemakkelijk te
verhelpen is (bijvoorbeeld het ontbreken van een beschrijving in het schoolplan
van het godsdienstonderwijs) dan treedt de inspectie op proportionele wijze
op. De school wordt dan verzocht en gelegenheid gegeven die zaken alsnog in
te vullen. Wanneer de school dit niet of onvoldoende oppakt dan zal de inspectie
nader onderzoek, bijvoorbeeld een IO, doen op de school.De leden van fractie ChristenUnie verzoeken mij in overleg te treden met
een aantal onderwijsorganisaties die er voorstander van zijn om een nader
inspectieoptreden ten aanzien van het godsdienstonderwijs te verbinden aan
de kwalificatie «zwaarwegende reden». Hierbij zou alsnog een poging moeten worden ondernomen met organisaties tot een vergelijk
te komen over een formulering waarin alle partijen zich kunnen vinden.Hernieuwd overleg met enkele organisaties over genoemd aspect wordt niet
zinvol geacht omdat dit neerkomt op een herhaling van zetten. De inspectie
is verzocht om haar werkwijze ten aanzien van het toezicht op het godsdienstonderwijs
aan scholen te verduidelijken in lijn met hetgeen ik in het algemeen overleg
van 11 december jl. heb aangegeven. De inspectie heeft daarover in de zogeheten
«kwaliteitsringen 1 en 2» intensief en constructief overleg gevoerd
met de onderwijsorganisaties. Het eindresultaat daarvan acht ik bevredigend.
Voor de uiteenzetting van de inhoudelijke bezwaren tegen de kwalificatie «zwaarwegende
aanleiding» wordt kortheidshalve verwezen naar de brief van 17 april
jl.De inspectiebrief aan de scholen leidt tot slot bij de leden van de CDA-fractie
tot de vraag of de inspectie met het voorgestelde kader meer doet dan het
toezicht op de in de wet geformuleerde eisen van deugdelijkheid en zo ja,
op basis van welke formele grondslag. Uiteraard houdt de inspectie toezicht
op de naleving van de in de wet geformuleerde eisen van deugdelijkheid. Deze
worden in het algemeen meegenomen bij het beoordelen van de kwaliteit van
het onderwijs. Bij die beoordeling komen nog allerlei andere kwaliteitsaspecten
aan de orde, bijvoorbeeld het schoolklimaat. Het beoordelen van kwaliteitsaspecten
als het schoolklimaat gebeurt binnen het kader van de Wet op het onderwijstoezicht.Godsdienstonderwijs op openbare scholenDe constatering dat het godsdienstonderwijs op openbare scholen niet valt
onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag wordt door alle fracties
onderschreven.Het belang dat in navolging van het bijzonder onderwijs de godsdienstlessen
op openbare scholen wanneer daarvoor aanleiding is nader onder de loep kunnen
worden genomen, wordt door de meeste fracties gedeeld. Wel is een aantal kritische
vragen gesteld over de wijze waarop dit – al dan niet via wetswijziging –
moet worden gewaarborgd.Zo vragen de leden van de CDA-fractie of er met de beoogde wetswijziging
indirect wordt gestreefd naar een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling waarbij
het openbaar onderwijs wel een verantwoordelijkheid krijgt over het godsdienstonderwijs
en dit vervolgens ook bekostigd wordt.Hiervan is geen sprake. De in mijn brief beschreven voorstellen hebben
alleen tot doel dat het bevoegd gezag van een openbare school in voorkomende
gevallen inzicht kan krijgen in genoemd onderwijs en daarover ook informatie
kan geven aan de inspectie. Dit in het kader van de verantwoordelijkheid van
het bevoegd gezag voor een veilig en pedagogisch verantwoord klimaat op de
school.De verantwoordelijkheid voor het verzorgen van dit aanbod en voor de inhoud
van het godsdienstonderwijs of levensbeschouwelijk vormingsonderwijs op openbare
scholen is én blijft echter onverkort een aangelegenheid van de leerkracht
die daartoe is aangewezen door een instelling op kerkelijke of geestelijke
grondslag. Een inhoudelijke verantwoordelijkheid ter zake van het bevoegd
gezag is in strijd met de uitgangspunten en het karakter van het openbaar
onderwijs.De leden van deze fractie vragen zich voorts af of wel wettelijk moet
worden afgedwongen dat de schoolleiding van een openbare school bekend moet
zijn met de inhoud van het godsdienstonderwijs. Hieraan verbinden zij de vraag
of er in de praktijk wel sprake is van een probleem. Ook de leden
van de SP-fractie vragen of er op dat punt problemen te verwachten zijn.Het is niet de bedoeling bij wet voor te schrijven dat de schoolleiding
(in formele zin betreft dit dan het bevoegd gezag) van een openbare school
waar gelegenheid bestaat om godsdienstonderwijs te volgen, op de hoogte is
van de inhoud van dit onderwijs. Wat beoogd wordt is om te regelen dat in
voorkomende gevallen de door een kerkelijke of geestelijke instelling aangewezen
leerkracht die het godsdienstonderwijs verzorgt, op verzoek van het bevoegd
gezag gehouden is informatie te geven over de aard en opzet van dit onderwijs.
Dit verzoek kan zijn ingegeven door signalen die de inspectie heeft ontvangen.Overigens is mij niet bekend dat op dit punt in de praktijk problemen
zouden bestaan. Er zijn evenmin concrete aanwijzingen dat dergelijke problemen
verwacht worden. Dit laat onverlet dat genoemde informatieplicht wenselijk
wordt geacht om in voorkomende gevallen in het openbaar onderwijs ten aanzien
van het toezicht een handelwijze mogelijk te maken die zoveel mogelijk overeenkomt
met de benadering voor het bijzonder onderwijs. Zoveel mogelijk omdat de positie
van het godsdienstonderwijs op openbare scholen wezenlijk verschilt van die
van bijzondere scholen. Zo kan gezien het karakter van het openbaar onderwijs
het bevoegd gezag van een openbare school geen inhoudelijke verantwoordelijkheid
voor dit onderwijs dragen.De opvatting van de leden van voornoemde fractie dat het in dit verband
de verantwoordelijkheid is van ouders te beoordelen of de aard van het aangeboden
godsdienst- of levensbeschouwelijk onderwijs met hun eigen waarden overeenkomt,
wordt onderschreven. Het zijn de ouders die beslissen of ze gebruik willen
maken van de geboden gelegenheid. Het bevoegd gezag van de openbare school
is zelfs gehouden deze gelegenheid te bieden wanneer ouders daarom verzoeken.
Maar als vervolgens bijvoorbeeld één van de ouders signaleert
dat er iets (grondig) mis is in de manier waarop het onderricht door de aangewezen
godsdienstdocent onder schooltijd wordt gegeven, dan dient het bevoegd gezag –
en in het verlengde daarvan de inspectie – wel over mogelijkheden te
beschikken om vervolgens adequaat te kunnen optreden.Aan het niet nakomen van de beoogde informatieplicht door de aangewezen
leerkracht jegens het bevoegd gezag kan dit bevoegd gezag de consequentie
verbinden dat de betrokken leerkracht de gelegenheid wordt ontzegd tot het
verzorgen van het godsdienstonderwijs op de school. Voor het trekken van deze
consequentie is een wettelijke basis nodig. In antwoord op vragen daarover
van de leden van de CDA-fractie ben ik van oordeel dat een dergelijke benadering
zich verdraagt met het (grond)wettelijk kader zoals dat is afgebakend door
enerzijds het karakter van het openbaar onderwijs en anderzijds de vrijheid
van godsdienst. Het bestuur van een openbare school moet namelijk door de
inspectie kunnen worden aangesproken op hetgeen zich op school tijdens en
als onderdeel van de verplichte onderwijstijd voordoet. Dit in het licht van
de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag voor het algehele pedagogische
klimaat op de school. Een informatieplicht van de door een geestelijke instelling
aangewezen leerkracht godsdienstonderwijs stelt het bevoegd gezag –
in voorkomende gevallen – in staat om deze verantwoordelijkheid te kunnen
dragen. Een verzoek om informatie vindt dus plaats in het kader van het pedagogische
klimaat op en het karakter van de openbare school. Onderdeel daarvan is dat
het onderwijs wordt gegeven met eerbiediging van ieders godsdienst of levensbeschouwing.
Het verzoek om informatie heeft niet als oogmerk om een inhoudelijk oordeel
te geven over het aangeboden godsdienstonderwijs. Dit staat haaks op het genoemde
karakter van het openbaar onderwijs. Deze benadering verhoudt zich derhalve goed met de grondwettelijke godsdienstvrijheid omdat deze vrijheid
als zodanig op geen enkele wijze wordt ingeperkt.De leden van de CDA-fractie en de SGP-fractie vragen op wie de hiervoor
genoemde consequentie is gericht: op alleen de leerkracht of ook op de geestelijke
instelling die de leerkracht heeft aangewezen. In de voorgestelde benadering
staat de aangewezen leerkracht centraal. Deze is het aanspreekpunt voor het
bevoegd gezag (in de dagelijkse praktijk zal de leerkracht daarbij in de meeste
gevallen worden aangesproken door de schoolleiding). Deze leerkracht bepaalt
immers in hoge mate wat gebeurt in de les. De leerlingen die het godsdienstonderwijs
volgen hebben een directe relatie met deze leerkracht. Dit in tegenstelling
tot de instelling die de leerkracht aanwijst.In dit verband wijzen de leden van de SGP-fractie er terecht op dat een
informatieplicht van de geestelijke instelling aan het bevoegd gezag van de
openbare school moeilijk te verenigen valt met de onderscheiden verantwoordelijkheden
van overheid en religieuze instellingen. Vertegenwoordigers van (het van overheidswege
verzorgde) openbaar onderwijs, alsmede de centrale overheid dienen naar mijn
oordeel niet te treden in de relatie tussen de godsdienstdocent en de instelling
die deze aanwijst.Gegeven deze onderscheiden verantwoordelijkheden is over de voornemens
inzake het toezicht op het godsdienstonderwijs op openbare scholen vooraf
door mij geen overleg gevoerd met vertegenwoordigers van kerkelijke of religieuze
instellingen. Dit in antwoord op vragen van leden van de CDA-fractie en de
fractie ChristenUnie. Met inachtneming van deze verantwoordelijkheden ben
ik graag bereid gehoor te geven aan het verzoek van deze leden een dergelijk
overleg aan te gaan. Voor dit overleg zal een beperkt aantal overkoepelende
organisaties worden uitgenodigd op het terrein van het godsdienst- en humanistisch
vormingsonderwijs zoals bijvoorbeeld het Interkerkelijk Overleg Schoolzaken
(IKOS), het pedagogisch Studiecentrum Humanistisch Vormingsonderwijs en Stichting
Platform Islamitisch Onderwijs Rotterdam. De resultaten van het overleg worden
betrokken bij de verdere voorbereiding van de beoogde wetswijziging.Wat betreft de informatieplicht voor de godsdienstdocent zijn de leden
van de CDA-fractie verbaasd over het voorstel om naast de informatieplicht
jegens het bevoegd gezag te komen tot een rechtstreekse informatieplicht van
de leerkracht aan de inspectie. De leerkracht is desgevraagd in eerste instantie
gehouden informatie te verstrekken aan het bevoegd gezag. Ten aanzien van
de inspectie betreft het dus een informatieverstrekking in «tweede aanleg».
Deze kan gewenst zijn uit oogpunt van een zorgvuldige inwinning van informatie
door de inspectie, waarbij beide partijen hun zienswijze kunnen geven.Naar aanleiding van de genoemde informatieplicht informeren de leden van
de SP-fractie naar de aard van de informatie die door het bevoegd gezag respectievelijk
de inspectie kan worden gevraagd en meer specifiek of deze informatie ook
betrekking kan hebben op de inhoud van hun lessen.Door de in wet op te nemen informatieplicht is de leerkracht die het godsdienstonderwijs
verzorgt in beginsel gehouden alle informatie te geven waar in eerste instantie
het bevoegd gezag en in tweede instantie de inspectie om kan verzoeken. Zoals
eerder aangegeven zal overeenkomstig de voor het bijzonder onderwijs gevolgde
handelwijze alleen in geval van een aanleiding gevraagd worden om dergelijke
informatie. Omdat zowel het bevoegd gezag als de inspectie zich onthouden
van een oordeel over de inhoud van het godsdienstonderwijs zal in de regel
de vraag om informatie ook geen betrekking hebben op de inhoud van de les.
Dit kan anders komen te liggen wanneer er op grond van relevante
feiten en/of omstandigheden een vermoeden bestaat dat in de godsdienstles
mogelijk sprake is van het aanzetten van leerlingen tot intolerantie, discriminatie
of haat. Dit kan een aanleiding zijn voor het bevoegd gezag of de inspectie
om zich ook inhoudelijk in het aangeboden onderwijs te verdiepen en daarover
dus ook informatie te verlangen van de betrokken leerkracht.In relatie tot de informatieplicht en de toezichtstaak van de inspectie
vragen de leden van de SGP-fractie of bij het godsdienstonderwijs op openbare
scholen wel sprake is van onderwijs in de zin van de wet, en zo nee of de
inspectie dan eigenlijk wel een taak heeft.Gezien het gegeven dat het bevoegd gezag, noch het personeel dat is aangesteld
door het bevoegd gezag op enigerlei wijze betrokken zijn bij de organisatie
en het feitelijk onderricht van dit onderwijs, kan het niet worden aangemerkt
als onderdeel van het regulier onderwijs van een openbare school. Wat dit
onderwijs echter onderscheidt van andere niet-reguliere activiteiten van een
school is dat het wordt gegeven onder schooltijd en (voor maximaal 200 uur
per schooljaar) meetelt voor de invulling van de verplichte onderwijstijd.
Omdat het onderdeel kan uitmaken van het onderwijsaanbod aan de leerlingen
dienen ouders er op te kunnen vertrouwen dat hierop een vorm van, weliswaar
terughoudend, toezicht is. Dit alles rechtvaardigt dat de inspectie hierin
een rol kan spelen.Op de vraag van de leden van de SP-fractie wat mijn oordeel is over het
feit dat lessen voor jongens en meisjes gescheiden worden gegeven op een school
meld ik dat de wet dit niet uitsluit. In het kader van de vrijheid van inrichting
van het onderwijs is het aan het bevoegd gezag om hierin keuzes te maken.
Indien een keuze voor gescheiden lessen zou leiden tot verschil in kwaliteit
tussen groepen dan zal dit door de inspectie worden geconstateerd en aan de
betrokken school worden voorgehouden.In genoemde brieven van 17 april jl. is aangegeven dat het – in
navolging van het bijzonder onderwijs – ook in het openbaar onderwijs
gewenst is dat de ouders er door de school via de schoolgids op worden gewezen
of er gelegenheid is tot het volgen van godsdienstonderwijs en/of levensbeschouwelijk
vormingsonderwijs en zo ja, welke religie(s) of levensbeschouwing(en) dit
betreft. De leden van de fractie ChristenUnie informeren of hieraan in de
praktijk gevolg wordt gegeven. In welke mate dit plaatsvindt is mij onbekend.
De inspectie ziet hier niet op toe omdat het geen wettelijk voorschrift betreft.Verklaring omtrent gedragDe leden van de fracties van de PvdA en LPF vragen een nadere uiteenzetting
over mijn standpunt af te zien van een introductie van de eis aan bestuurders
van scholen van een verklaring omtrent het gedrag. Daarbij is gevraagd aan
te geven waarom een verklaring omtrent het gedrag strijdig wordt geacht met
de grondwettelijke vrijheid van vereniging en van onderwijs.Allereerst zij opgemerkt dat in de brief van 17 april niet wordt gesproken
over een strijdigheid met voornoemde grondrechten. Slechts vermeld is dat
enkele fracties hierbij vraagtekens hebben geplaatst.Kern van mijn afweging hierover is dat de interactie tussen leerling en
leerkracht van een totaal andere orde is dan die tussen leerling en bestuur.
Bij de relatie tussen leerling en leerkracht gaat het om een directe, dagelijkse
interactie die uitgaat van een leer- en opvoedingsrelatie met een ongelijke
(gezags)verhouding tussen partijen. Juist vanwege deze directe en dagelijkse
relatie in een afhankelijkheidssituatie wordt ter bescherming van de leerling
een verklaring omtrent het gedrag vereist van het personeel.
Hierin ligt tevens de aanleiding voor het voorstel om deze verklaring ook
voor te schrijven aan godsdienstdocenten die niet in dienst zijn van het bevoegd
gezag maar zijn aangewezen door een kerkelijke of geestelijke instelling.
De twijfels die de leden van de CDA-fractie hebben geuit over de formele mogelijkheid
om van deze docenten een verklaring te verlangen deel ik gezien het bovenstaande
niet.Uiteraard kan een schoolbestuur, zoals de leden van de PvdA-fractie stellen,
een behoorlijke invloed hebben op het pedagogisch en didactisch klimaat van
de school en dat is op zich zeker niet onjuist want het bestuur is immers
drager van de identiteit van de school. De relatie leerling-bestuur blijft
echter een wezenlijk andere dan die tussen leerling en leerkracht. Ik zie
dan ook bij nadere afweging onvoldoende zwaarwegende redenen aanwezig om over
te gaan tot de invoering van genoemde verklaring voor bestuurders. Dit ook
gezien de beperkte omvang van signalen die mogelijk duiden op problemen. In
de praktijk blijkt dat de aanwezigheid en het benutten van andere middelen
en wegen effectiever is. In dit verband wordt verwezen naar de in de brief
van 17 april aangekondigde maatregelen en ontwikkelingen inzake de bestuurscultuur
vanuit de ISBO.Stand van zaken met betrekking tot islamitisch onderwijsVervolgonderzoek inspectieDe inspectie heeft aangegeven dat het in verband met de voor betrokken
scholen in acht te nemen termijnen en een zorgvuldige voorbereiding en afwikkeling
van het onderzoek niet mogelijk was om vóór 1 juli 2003 te rapporteren.
De leden van de LPF-fractie zijn teleurgesteld over deze vertraging en vragen
waarom de inspectie tot medio april 2003 bezig is geweest met de voorbereiding
van het vervolgonderzoek. De reden daarvan is dat de voorbereiding grondig
en met grote zorgvuldigheid ter hand is genomen. Vanaf medio april 2003 heeft
de inspectie twintig scholen bezocht. In juni 2003 hebben de laatste bezoeken
plaatsgevonden. Inmiddels vindt de bestuurlijke afwikkeling plaats van de
schoolbezoekrapporten. Deze afwikkeling vergt ook de nodige tijd. De scholen
dienen immers in de gelegenheid te worden gesteld op de conceptrapporten te
reageren. Ik heb met het aangepaste tijdpad – leidend tot rapportage
aan ondergetekende medio september 2003 – ingestemd, met name omdat
ik in deze zeer hecht aan zorgvuldigheid. Zorgvuldigheid gaat hier wat mij
betreft boven snelheid.De leden van de PvdA-fractie vragen mij een breed onderzoek te overwegen
door een onafhankelijk instituut (bijvoorbeeld het SCP) naar de factoren die
bij scholen van invloed zijn op de bevordering van de integratie. Dit onderzoek
moet niet alleen betrekking hebben op islamitische scholen maar ook op bijvoorbeeld
witte en zwarte scholen. Tevens dienen ouders, leerlingen en omgeving bij
dit onderzoek betrokken te worden.Dit verzoek zal worden betrokken bij de beleidsreactie die u komend najaar
zal ontvangen naar aanleiding van de verkenning «Vaste grond onder de
voeten» van de Onderwijsraad. Het onderwerp van segregatie vormt een
belangrijk onderdeel van dit advies.Vanwege de hiervoor meermalen aangevoerde terughoudendheid die de overheid
past ten aanzien van de inhoud van het godsdienstonderwijs neem ik de suggestie
van de leden van de SP-fractie niet over om onafhankelijke onderzoekers te
laten kijken naar de godsdienstlessen. Een dergelijk onderzoek is overbodig
om een goed beeld te krijgen over het reilen en zeilen in deze lessen. In
het overgrote deel van het (bijzonder) onderwijs is het godsdienstonderwijs
via schoolplannen en schoolgidsen transparant voor een ieder. De in de loop
der jaren door de instellingen voor dit vak ontwikkelde lesmethoden
en het – via vormen van zelfregulering – ontwikkelde stelsel van
kerndoelen en diploma's dragen daar aan bij. Ten aanzien van die scholen waarbij
een dergelijke transparantie in onvoldoende mate aanwezig is kan de inspectie
gerichte actie ondernemen. Het in gang gezette vervolgonderzoek bij een aantal
islamitische scholen is daarvan een voorbeeld.De leden van genoemde fractie vragen wanneer de minister stopt met de
bekostiging van een school. De rijksbekostiging van een school voor primair
onderwijs kan geheel of gedeeltelijk worden ingehouden of opgeschort indien
het bevoegd gezag van de school in strijd handelt met het bepaalde bij of
krachtens de Wet op het primair onderwijs. Dit kan ook indien het bevoegd
gezag in strijd handelt met de verplichting om alle medewerking te verlenen
die door de inspectie wordt gevorderd in het kader van de uitoefening van
haar toezichtstaken. Voor het toezicht op het godsdienstonderwijs bieden deze
wettelijke bepalingen voldoende mogelijkheid om in uiterste instantie –
bij herhaald weigeren van een bevoegd gezag te voldoen aan de wettelijke voorschriften
hierover of om de gevraagde informatie te verstrekken – een bekostigingssanctie
te treffen. De vorm waarin dit geschiedt (gehele of gedeeltelijke inhouding;
structurele stopzetting of opschorting etc) zal afhangen van het concrete
geval. Overigens blijkt dat alleen al van het wijzen op de mogelijkheid om
een sanctie toe te passen vaak een voldoende effectieve werking uitgaat.Dezelfde leden leggen in dit verband twee casussen voor met de vraag welke
de sanctiemogelijkheden per casus zijn.Vooropgesteld moet worden dat alleen sancties kunnen worden opgelegd indien
er sprake is van schending van bij of krachtens de onderwijswetgeving gegeven
voorschriften en dat het dan steeds om bekostigingssancties gaat.De eerste casus, het weigeren van een benoeming in verband met de seksuele
geaardheid van de sollicitant, valt daarbuiten. Dit is een zaak tussen sollicitant
en bestuur waarvan de onrechtmatigheid zal moeten worden vastgesteld door
de Commissie Gelijke Behandeling of de rechter.Wat de tweede casus betreft: uitspraken als hier genoemd kunnen voor de
inspectie een aanleiding vormen voor nader onderzoek. Voor de verdere stappen
van de inspectie is dan bepalend of de inspectie op basis van een nauwgezette
afweging van feiten, gebeurtenissen en de context, een redelijk vermoeden
heeft dat hier inderdaad sprake is van een aanzetten tot intolerantie, discriminatie
of haat.BestuurscultuurIn antwoord op een daarover door de leden van de PvdA-fractie gestelde
vraag zie ik geen aanleiding om de mogelijkheid dat bij het bijzonder onderwijs
een leerkracht ook lid van het schoolbestuur kan zijn, wettelijk te verbieden.
Er zijn geen zwaarwegende redenen aanwezig om in te grijpen in het rechtspersonenrecht
dat immers wordt bepaald door de vrijheid van vereniging. Volledigheidshalve
wordt er nog op gewezen dat hier geen sprake is van een uitzonderingspositie
ten opzichte van het openbaar onderwijs. Leerkrachten werkzaam bij het openbaar
onderwijs uitgaande van een bepaalde gemeente kunnen zowel wethouder als raadslid
zijn (zie artikel 13 respectievelijk artikel 36b, derde lid onder a van de
Gemeentewet).In dezelfde lijn ligt het antwoord op de vraag van de leden van de fractie
van de SP of ik het aanvaardbaar vind dat één en dezelfde persoon
geestelijk leider is en tevens ook bestuurder van de school.Een wezenlijk onderdeel van grondwettelijke vrijheid van onderwijs en
van vereniging is dat de rechtspersonen die onderwijs verzorgen, met inachtneming van de bepalingen uit het rechtspersonenrecht, vrij zijn
in de benoeming van bestuursleden. Scholen met een bepaalde godsdienstige
of levensbeschouwelijke grondslag stellen daarbij vaak de voorwaarde dat bestuurders
deze grondslag onderschrijven en/of uitdragen. Ook hier zijn geen zwaarwegende
redenen aanwezig om inbreuk te maken op deze vrijheden.In reactie op de vraag van deze leden of de motie Lambrechts (Kamerstuk
28 600 VIII, nr. 69) volledig wordt uitgevoerd acht ik de door de inspectie
in haar brief aan de scholen toegelichte werkwijze voldoende tegemoet te komen
aan de strekking van deze motie. Zoals hiervoor al aangevoerd is de kern daarvan
dat wanneer daartoe aanleiding is de inspectie over voldoende aan de WOT ontleende
instrumenten beschikt om toegang te krijgen tot alle relevante informatie
en onderdelen van het godsdienstonderwijs. Het is aan het professioneel oordeel
van de inspectie om te bezien welke instrumenten in de specifieke situaties
het meest geëigend zijn. Het bezoeken van de godsdienstles is daarbij
een optie.Intercollegiale visitatie in het primair onderwijsIn de recente beantwoording van schriftelijke vragen naar aanleiding van
het Onderwijsverslag 2002 (Kamerstuk 2002–2003, 28 600 VIII, nr.
130) is het nodige opgemerkt met betrekking tot de door de leden van de PvdA-fractie
gestelde vraag over de wijze waarop zelfevaluatie in het primair onderwijs
wordt gestimuleerd. De strekking van deze opmerkingen is dat scholen op verschillende
manieren worden aangespoord en ondersteund om te bouwen aan een goed systeem
van kwaliteitszorg. Dit systeem is de basis is voor vormen van zelfevaluatie.
In het primair onderwijs vindt dit plaats door:– ondersteuning vanuit het door de onderwijsorganisaties uitgevoerde
project Q*Primair;– ondersteuning (in de vorm van instrumentontwikkeling) bijvoorbeeld
via de Landelijke Pedagogische Centra;– realisering van een aantal pilots waarin groepen scholen, onder
begeleiding van Q*Primair ervaring opdoen met vormen van intercollegiale visitatie.
Bij de opzet en uitvoering wordt ook wetenschappelijke expertise betrokken.
De uitkomsten van deze visitaties vormen een belangrijke input voor de zelfevaluatie
door een school;– bovendien informeert de inspectie in het kader van de jaarlijkse
schoolbezoeken naar de vorderingen rond de kwaliteitszorg/zelfevaluatie. Daarbij
geeft de inspectie aan dat zij bij hun onderzoek zoveel mogelijk willen aansluiten
bij de uitkomsten van zelfevaluatie.De termijn waarop de zelfevaluatie goed genoeg is om proportioneel toezicht
te rechtvaardigen, de leden van de genoemde fractie vragen daarnaar, is niet
goed aan te geven en zal per school verschillen. Op dit moment is de kwaliteitszorg
binnen scholen sterk in ontwikkeling. Ook het inspectietoezicht dat aansluit
bij zelfevaluaties is nieuw en zal de komende jaren vorm krijgen. De WOT en
de bovengenoemde activiteiten bieden voldoende basis dat hierover een constructieve
wisselwerking tussen scholen en inspectie op gang komt. Het is zaak via de
resultaten van genoemde pilots en het jaarlijkse Onderwijsverslag de ontwikkeling
van deze nieuwe benadering goed te volgen.XNoot1Samenstelling:Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), voorzitter, Van Vroonhoven-Kok (CDA), Hamer (PvdA), Karimi (GL), Van
Bommel (SP), Vendrik (GL), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob
(CU), Vergeer-Mudde (SP), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Tichelaar (PvdA),
Joldersma (CDA), Eski (CDA), De Vries (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam, MFA
(PvdA), ondervoorzitter, Van der Laan (D66), Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt
(LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA) en Visser (VVD).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Atsma (CDA), Boelhouwer (PvdA), Halsema (GL), Lazrak (SP), Tonkens (GL), Van
Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD), Van der
Vlies (SGP), Kant (SP), Van Bochove (CDA), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA),
Van Fessem (CDA), Sterk (CDA), Arib (PvdA), Stuurman (PvdA), Van der Ham (D66),
De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA) en De Grave (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28600-VIII-141.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl